Trybecz to góry owiane mroczną legendą. Podobno ludzie znikają tam bez śladu
Trybecz pozornie nie wyróżnia się niczym szczególnym. Niewysokie, gęsto porośnięte lasem pasmo górskie jest dosłownie usiane szlakami, także tymi łatwo dostępnymi. To czyni je niezwykle popularnym celem górskich wyzwań. Miejsce w sam raz na weekendową wycieczkę? Tak, jednak nie można nie wspomnieć, że słowackie góry skrywają mroczną legendę, która, paradoksalnie, zamiast odstraszać, przyciąga wszystkich spragnionych dreszczyku emocji.
Spis treści: Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Walory przyrodnicze Trybecza Ludzie znikają tam bez śladu? Słowackie Karpaty kojarzą się nam przede wszystkim z Tatrami i nic w tym dziwnego. Ze względu na niewielką odległość od granicy z Polską, tamtejsze szczyty i doliny są tłumnie oblegane przez przyjezdnych z kraju nad Wisłą. Nie można jednak nie wspomnieć, że od kilku lat popularnym celem wycieczek jest jeszcze jedno słowackie pasmo w łańcuchu Karpat – Trybecz. Góry te nie są tak wysokie i spektakularne jak Tatry, a wierzchołki ich szczytów nie stanowią dużego wyzwania, nawet dla niedoświadczonych górołazów. Trybecz, nazywany „słowackim trójkątem bermudzkim”, przyciąga czymś innym – mroczną reputacją. Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Pasmo Trybecz, zaliczane do Łańcucha Wielkofatrzańskiego w Centralnych Karpatach Zachodnich, rozciąga się w zachodniej Słowacji, wzdłuż doliny Nitry na osi południowy zachód – północny wschód. Mierzy około 50 km długości i około 18 km szerokości. Przecina trzy jednostki administracyjne: kraj trenczyński, nitrzański i bańskobystrzycki. Na południowym zachodzie graniczy z rozległą Niziną Naddunajską, która sięga aż do jego podnóża. Z tej strony pasmo wznosi się stromo, a jego najwyższe wzniesienia są doskonale widoczne z równin. Na północnym zachodzie opada w kierunku Kotliny Górnonitrzańskiej, która oddziela je od Gór Strażowskich. W swojej północno-wschodniej części, Trybecz łączy się z pasmem Ptacznika za pośrednictwem grzbietu, stanowiącego jego naturalne przedłużenie. Najwyższe szczyty Trybecza Najwyższym szczytem pasma jest Wielki Trybecz. Góra osiąga wysokość 829,6 m n.p.m. Jest zlokalizowana w obszarze głównego grzbietu, w połowie drogi między miastami Topoľčany i Zlaté Moravce. Wielki Trybecz jest gęsto zalesiony, ale sam wierzchołek pozostaje częściowo „czysty”. Jednak o spektakularnych widokach można zapomnieć. Polana z każdej strony otoczona jest drzewami. Większymi walorami krajobrazowymi cechują się polany, które mija się w drodze na szczyt. Widać stamtąd między innymi Małe Karpaty i Inovec, najwyższy szczyt Gór Inowieckich. Inne szczyty pasma, które w tym rejonie są często uwzględniane w wyzwaniach górskich, to: Vojšín (819 m n.p.m.), Mały Trybecz (769 m n.p.m.), Velká Ostrá (745 m n.p.m.), Javorový vrch (731 m n.p.m.), Medvedí vrch (710 m n.p.m.). Ze względu na bliskość miasta Nitry, co przekłada się na łatwą dostępność, sporą popularnością cieszy się niewysoki, bo mierzący 588 m n.p.m. Zobor, wyznaczający południowo-zachodni kraniec pasma. Walory przyrodnicze Trybecza Trybecz nie należy do najwyższych gór Słowacji, za to cechuje się dużymi walorami przyrodniczymi. Znaczną część pasma, zwłaszcza jego południowe i centralne partie, obejmuje obszar chronionego krajobrazu Ponitrie. Przeważają tam lasy liściaste z dominacją dębu i grabu. W wyższych partiach rośnie również buk. Na południu, gdzie uwidacznia się wpływ cieplejszego klimatu Niziny Naddunajskiej, można natrafić na gatunki ciepłolubne. Na południowych i południowo-zachodnich stokach Zoboru wyznaczono rezerwat przyrody Zoborská lesostep, w którym chronione są cenne murawy stepowe, gdzie wiosną kwitną rzadkie rośliny. Należą do nich miłek wiosenny i sasanka wielkokwiatowa. Trzeba też wspomnieć, że rośnie tam Thalaspi jankea, rzadka roślina z rodziny kapustowatych. Na Słowacji występuje tylko w obszarze pasma Trybecza i Gór Inowieckich. Fauna pasma Fauna pasma jest bogata i różnorodna, co wynika ze zróżnicowania terenu, klimatu i flory. W lasach licznie występują jelenie szlachetne, sarny i dziki, a także lisy, borsuki i kuny. Można też spotkać tam introdukowane muflony i daniele. Wśród drapieżników należy wymienić rysia euroazjatyckiego (populacja jest nieliczna i rozproszona), sporadycznie pojawiają się tam wilki. Na niebie można zaobserwować orlika krzykliwego, myszołowa i jastrzębia zwyczajnego. Żyją tam także liczne gatunki sów, między innymi puchacz, puszczyk uralski i sóweczka. W niektórych częściach można usłyszeć charakterystyczne odgłosy głuszca. Gady i płazy są reprezentowane przede wszystkim przez żmiję zygzakowatą, zaskrońca zwyczajnego, jaszczurkę żyworodną, traszki i żaby. Wśród bezkręgowców szczególnie wyróżniają się związane ze starymi lasami dębowymi chrząszcze, w tym kozioróg dębosz i pachnica dębowa. Ludzie znikają tam bez śladu? Po 2018 roku pasmo Trybecz zaczęło odwiedzać coraz więcej turystów z Polski. Wzrost zainteresowania tymi górami zbiegł się z polską premierą powieści „Szczelina” autorstwa Jozefa Kariki. W tej mrożącej krew w żyłach opowieści fikcja literacka miesza się z faktami. Należy bowiem wspomnieć, że od około 100 lat w okolicy Trybecza pojawiają się doniesienia o tajemniczych zaginięciach. Podobno osoby, które zabłądziły w górach Trybecza, opowiadają o zjawiskach, które wykraczają poza zwykłą dezorientację. W wielu relacjach pojawiają się doniesienia o nagłej, niepokojącej utracie poczucia czasu i przestrzeni. Kolejnym powtarzającym się motywem jest niepokojąca cisza, która nagle zapada w lesie, tłumiąc wszelkie odgłosy przyrody. To wszystko ma prowadzić do paniki i irracjonalnych zachowań. To trwa od prawie 100 lat Do pierwszego udokumentowanego zaginięcia doszło tam w 1929 roku. Podczas pełnienia obowiązków służbowych leśniczy Štefan Samšal przepadł bez śladu. Kilkumiesięczne poszukiwania nie przyniosły rezultatu. Mężczyzna nie został odnaleziony. Kolejną „ofiarą gór” była Mária Šlajserova, która w 1930 roku zaginęła na trasie z Mankoviec do Zlatna. Cztery lata później zaginął pracownik kamieniołomu. Nie wszyscy, którzy zgubili się w górach, przepadli bez śladu. W 1939 roku Walter Fischer nie wrócił ze spaceru. Kilka miesięcy później pojawił się przy Zlatych Moravcach. Znaleziono go nieprzytomnego i poranionego. Jego ciało pokrywały poparzenia. Mężczyzna nie doszedł do siebie po tym wydarzeniu. Został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, gdzie doczekał końca swoich dni. Fakty czy mity? Należy podkreślić, że wiele głośnych przypadków zaginięć nie znajduje potwierdzenia w policyjnych kronikach. W ludowych przekazach, gdzie opowieść często bierze górę nad faktami, przeinaczenia, ubarwienia i hiperbole nie są niczym niezwykłym. W Trybeczu nie drzemie żadna nadprzyrodzona siła, ale faktem jest, że do zaginięć dochodzi tam często. Od 1999 do 2019 roku policja z Nitry odnotowała 7 takich przypadków. Najprawdopodobniej winni temu byli sami nieostrożni turyści. Szlaki są tam kiepsko oznakowane, więc przy braku uwagi łatwo można zgubić drogę w lesie. Należy też wspomnieć, że w obszarze pasma znajdują się liczne zapadliska, jaskinie i nieczynne szyby kopalniane. To może wyjaśniać przypadki tajemniczych zaginięć. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Miłość, walki i schadzki – jak naprawdę wyglądają gody niedźwiedzi?
Od połowy maja do lipca u niedźwiedzi brunatnych trwa gorący okres. Rozbudzone samce rozpoczynają długie wędrówki w poszukiwaniu partnerek. Szczególnie teraz niedźwiedziom lepiej nie wchodzić w drogę.
Spis treści Co się dzieje podczas godów niedźwiedzi? Co dalej? Wyjątkowa ciąża niedźwiedzi brunatnych Niedźwiedź brunatny w Polsce Wiosna i początek lata to u niedźwiedzi brunatnych okres pełen napięcia i rywalizacji. Samce nie tylko pokonują znaczne odległości, ale też walczą ze sobą o względy samic. To czas, kiedy stają się nieprzewidywalne, a ich instynkt bierze górę nad ostrożnością. Co się dzieje podczas godów niedźwiedzi? Sezon rozrodczy niedźwiedzi brunatnych przypada u nas na późną wiosnę i początek lata. Przeważnie trwa od połowy maja do początku lipca. W tym czasie samce stają się zdecydowanie bardziej aktywne i przemierzają znaczne odległości w poszukiwaniu partnerek. Spragnione niedźwiedzie mogą się wtedy pojawiać w miejscach, gdzie wcześniej ich nie widziano. Są też dużo bardziej pobudzone. W odróżnieniu od wielu innych gatunków ssaków, u niedźwiedzi nie dochodzi do tworzenia stałych par – po kopulacji samiec odchodzi i nie bierze udziału w dalszym losie partnerki ani potomstwa. Spotkania par są zazwyczaj krótkotrwałe, choć zdarza się, że samiec przez kilka dni towarzyszy samicy i chroni ją przed innymi rywalami. Takie „schadzki” nie przeradzają się jednak w długie związki. W okresie godowym samce często konkurują ze sobą o dostęp do samic, co może prowadzić do agresywnych starć. Samice też nie są tylko biernymi uczestniczkami – wybierają sobie silniejsze i bardziej dominujące osobniki. Często kopulują z kilkoma osobnikami. Podobnie samce – szukają szczęścia wszędzie, gdzie się da. Co dalej? Wyjątkowa ciąża niedźwiedzi brunatnych Choć do zapłodnienia dochodzi latem, rozwój zarodka nie następuje od razu. U niedźwiedzi brunatnych występuje zjawisko tzw. ciąży przedłużonej. Zarodek pozostaje w stanie zawieszenia aż do jesieni, gdy samica zgromadzi wystarczające zapasy tłuszczu. Dopiero wtedy rozpoczyna się właściwa ciąża, który trwa dość krótko, bo tylko około dwóch miesięcy. Małe niedźwiadki rodzą się zimą, od stycznia do marca. Poród następuje w gawrze – legowisku w którym samica zapada w sen zimowy. Młode przychodzą na świat ślepe, nagie i bardzo małe – ich masa rzadko przekracza pół kilograma. Samica przez cały ten czas pozostaje w gawrze, nie opuszczając jej aż do wiosny. Małymi opiekuje się tylko matka i to dość długo, bo mniej więcej dwa lata. Wychowująca dzieci niedźwiedzica unika kontaktu z samcami, by chronić młode przed potencjalnym zagrożeniem. Niedźwiedź brunatny w Polsce Najliczniejsze populacje niedźwiedzia brunatnego występują w Tatrach i Bieszczadach, a pojedyncze osobniki obserwowane są również w Gorcach, Beskidzie Żywieckim i Pieninach. Zwierzęta te często poruszają się na dużych obszarach, przekraczając granice państwowe. Polskie niedźwiedzie stanowią część większej populacji karpackiej, obejmującej również Słowację, Ukrainę i Rumunię. Szacunki mówią, że w Polsce żyje około 120 niedźwiedzi. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największy park narodowy w Europie ma objąć Polskę. Yellowstone to przy nim pikuś
Największy park narodowy w Europie, według wstępnych założeń, swoim zasięgiem obejmie osiem krajów, w tym Polskę. Choć plany są imponujące, nie brakuje głosów sprzeciwu wobec tego pomysłu.
W tym artykule: Międzynarodowy Park Karpat objąłby Polskę Największy park narodowy w Europie ochroni Karpaty? Mieszkańcy są innego zdania Pierwszy park narodowy od 20 lat Ambitna wizja utworzenia największego parku narodowego w Europie zakłada objęcie ochroną terenów aż ośmiu krajów, w tym Polski. Jednak pomysł, choć imponujący, wzbudza mieszane uczucia – od entuzjazmu ekologów po obawy lokalnych społeczności. Szczegóły poniżej. Międzynarodowy Park Karpat objąłby Polskę Greenpeace w swoim apelu do unijnych przywódców i krajów członkowskich wskazał na konieczność powołania Międzynarodowego Parku Karpat. Inicjatywa ma być odpowiedzią na rosnącą degradację lasów, która dotyka także terenów objętych formalną ochroną. Proponowany park miałby powierzchnię 50 tys. km kw., rozciągającą się na terytorium ośmiu państw: Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii, Austrii, Ukrainy, Serbii. Gdyby projekt doszedł do skutku, byłby to największy park narodowy w Europie. Miałby powierzchnię sześciokrotnie większą niż Yellowstone w USA i większą niż całe terytorium Holandii czy Danii. Polska część Międzynarodowego Parku Karpat objęłaby tereny województw małopolskiego, śląskiego i podkarpackiego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/park-karpaty-3850a30.png" width="2048" height="1551" alt="Międzynarodowy Park Karpat, jeśli powstanie, rozciągnie się na tereny ośmiu państw: Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii, Austrii, Serbii i Ukrainy" title="Międzynarodowy Park Karpat, jeśli powstanie, rozciągnie się na tereny ośmiu państw: Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii, Austrii, Serbii i Ukrainy" /> Największy park narodowy w Europie ochroni Karpaty? Celem powstania parku jest nie tylko powstrzymanie wycinki lasów, ale także zachowanie różnorodności biologicznej Karpat, które są domem dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt, takich jak niedźwiedzie, rysie czy wilki. Według aktywistów Greenpeace, obecne działania zmierzają w złym kierunku i mogą poważnie zagrażać przyszłości tych terenów. – Dotychczasowe formy ochrony przyrody są niespójne i nieskuteczne. Wciąż co godzinę tracimy aż 4 hektary lasów karpackich. Tymczasem Unia Europejska w Strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 i w prawie o odbudowie przyrody zobowiązała się zarówno do ochrony, jak odtwarzania przyrody. Międzynarodowy Park Karpat jest tym, czego Europa potrzebuje, aby spełnić te zobowiązania i zatrzymać niszczenie karpackich lasów. Przyroda nie zna granic państw, dlatego potrzebujemy jednocześnie działać u nas na miejscu i wypracowywać spójną, ponadnarodową ochronę – zaznacza Aleksandra Wiktor z Greenpeace. Działacze organizacji apelują również do rządu Donald Tuska, który zobligował się do objęcia trwałą ochroną 20% polskich lasów. Ich zdaniem „zobowiązanie powinno objąć w pierwszej kolejności lasy polskiej części Puszczy Karpackiej”, o co apelują także naukowcy i przyrodnicy. – Aby jak najszybciej ocalić polską część Puszczy Karpackiej musimy ją pilnie objąć ochroną krajową, a w kolejnym kroku międzynarodową. Powinno się to stać już teraz w szczególności, że rząd Donalda Tuska zadeklarował, że ochroni przed piłami 20% lasów. Niestety, póki co proces wyłączania lasów z wycinek jest zbyt wolny. Do tej pory niewiele się w tej sprawie zmieniło i polska część Puszczy Karpackiej nadal znika. Politycy muszą w końcu zrozumieć, że nie mamy więcej czasu do stracenia! Najpierw ocalmy nasze polskie najcenniejsze lasy, ale też rozpocznijmy proces współpracy z innymi karpackimi krajami – dodaje Aleksandra Wiktor. Mieszkańcy są innego zdania Nie wszyscy jednak odnoszą się do tego pomysłu z takim entuzjazmem. Mieszkańcy gmin, których tereny objąłby park, zgłaszają swoje wątpliwości. Głos w sprawie zabrał m.in. Andrzej Gąsienica-Makowski. Były poseł i starosta i wieloletni starosta tatrzański przyznał, że lokalne społeczności obawiają się wpływu projektu na ich życie. – Podpisuję się obiema rękami pod ochroną przyrody, ale jeśli nie cierpią przy tym ludzie. Dlatego może początkowo trzeba stworzyć park kulturowy, gdzie już część rzeczy byłoby zakazanych, ale nie wszystkie. Dzięki temu te części Karpat, które dalej mają infrastrukturalne opóźnienia, miałyby czas je nadgonić. Chodzi między innymi o budowę na tym terenie nowych dróg, kolei czy stworzenie infrastruktury turystycznej, z której mieszkańcy tych regionów mogliby żyć, gdy zakaże się im na przykład działalności przemysłowej – stwierdził w rozmowie z Onetem. Osoby, które chcą wesprzeć inicjatywę utworzenia Międzynarodowego Parku Karpat, mogą podpisać specjalnie utworzą przez Greenpeace petycję w tej sprawie za pośrednictwem strony ratujmykarpaty.pl. Pierwszy od 20 lat park narodowy Przypomnijmy, że na początku listopada resort klimatu i środowiska poinformował, że pracuje nad utworzeniem Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry. Byłby to pierwszy nowy park narodowy na mapie Polski od ponad 20 lat. PNDDO miałby powstać na terenie czterech gmin: Szczecin, Gryfino, Kołbaskowo i Widuchowa. Obecnie w Polsce mamy 23 parki narodowe. Największym z nich jest Biebrzański Park Narodowy, zajmujący 592,23 km kw., a najmniejszym – Ojcowski Park Narodowy o powierzchni zaledwie 21,46 km kw. Źródła: greenpeace.org; onet.pl; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Czary i magia w polskich Karpatach. Kult świętych drzew odgrywał ważną rolę
Specyfiką karpacką było pojawiające się w magicznych zabiegach echo kultu świętych drzew. Bardzo ważnym akcesorium stały się też przedmioty mające kontakt ze zmarłym. Poznajcie czary i magię polskich w polskich Karpatach.
W tym artykule: Magiczne przedmioty w Karpatach Kult świętych drzew to jeden z elementów karpackiej magii Magia nie była przypadkowa Czas wykonywania zabiegów magicznych był kluczowy Magia a chrześcijaństwo Magia narodziła się wraz z człowiekiem rozumnym. Towarzyszyła mu od zarania dziejów, przez okresy powstawania i rozkwitu starożytnych cywilizacji oraz czasy nowożytne, aż po obecną epokę. Różne bywały jej formy, funkcje i miejsce w ludzkiej społeczności. To niewątpliwie jeden z najstarszych przejawów kultury duchowej. Magiczne przedmioty w Karpatach W magii polskich Karpat ogromną rolę odgrywały przedmioty mające cechy świętości: rzeczy zabierane z kościoła, uświęcone samą w nim obecnością (sznur dzwonu, stuła czy nawet pył z podłogi świątyni), oraz wszelkie przedmioty poświęcone obrzędom religijnym, takie jak dewocjonalia, gromnica lub święcone zioła. Do magicznych zabiegów używano nawet hostii. Bardzo ważnym akcesorium stały się też przedmioty mające kontakt ze zmarłym, na przykład śmiertelne posłanie, odzież, drewno z trumny, jak również same zwłoki. Istotne znaczenie miały ponadto niektóre rośliny i zwierzęta (kot, nietoperz, wąż lub żaba) – zarówno żywe, jak i martwe. Kult świętych drzew to jeden z elementów karpackiej magii Specyfiką karpacką było pojawiające się w magicznych zabiegach echo kultu świętych drzew, a więc cisu, świerka, jodły, rzadziej jaworu, jesionu czy krzewu czarnego bzu. W magii dotyczącej hodowli duże znaczenie przypisywano przedmiotom związanym z pozyskiwaniem i przetwórstwem mleka, a zwłaszcza naczyniom i tkaninom używanym do cedzenia mleka (tak zwane powązki). Miały one ścisły związek z hodowanym zwierzęciem i – według wspomnianych magicznych reguł – za ich pomocą można było na to zwierzę oddziaływać. Czynności magiczne miewały bardzo różną formę. Ich cel stanowiło bezpośrednie lub pośrednie wpływanie na przedmiot czarów. Z reguły musiały być wykonywane w określonym miejscu i czasie. I znowu, w polskich Karpatach istotne znaczenie miały miejsca uważane za święte, czyli kościół, kapliczka, święte drzewo. A także miejsca graniczne, takie jak próg domu, miedza, granica wsi. Te ostatnie, jako „niczyje”, były ulubionym siedliskiem złych mocy, linią oddzielającą oswojoną, przyjazną przestrzeń od obcej, nieznanej. W tej drugiej przestrzeni działały inne siły, obowiązywały inne reguły niż na zewnątrz. Każde przekroczenie progu czy linii wiązało się z magicznym niebezpieczeństwem lub też mogło stać się okazją do nawiązania kontaktu ze złem. Magia nie była przypadkowa Czynności w magii nigdy nie były przypadkowe. Zawsze wykonywano je precyzyjnie, starannie, gdyż w dużej mierze właśnie od tego zależała ich skuteczność. Nie miejsce tu, aby dociekać genezy poszczególnych czynności i gestów towarzyszących magicznym zabiegom. Zagadnieniem tym zajmowali się bowiem przedstawiciele różnych szkół etnologicznych, prezentujący swoje teorie w licznych opracowaniach. Warto jednak wspomnieć o najczęściej spotykanych poczynaniach. Istotne było więc przekroczenie określonych przedmiotów lub miejsc, wzmagające siłę ich magicznego oddziaływania na osobę czy zwierzę. Stąd też czary najchętniej podrzucano w miejscach uczęszczanych, na szlakach ludzkiej komunikacji – pod progiem, w drzwiach, na drodze. Ważnymi magicznie czynnościami stały się też: zamykanie i otwieranie, przewlekanie, przerzucanie przez coś. Osobne miejsce zajmowało bicie magiczne, uderzanie czy niszczenie, a także – bardzo powszechne – okrążanie czegoś lub kogoś w określonym kierunku, powtarzane odpowiednią liczbę razy. Formuły słowne, czyli zaklęcia, zamawiania, mają moc magiczną, która udziela się czynności czy przedmiotowi. To jeden z najważniejszych składników magii. W polskich Karpatach, podobnie jak na wielu innych obszarach chrześcijańskiej Europy, ogromne znaczenie miał pacierz, odmawiany przy okazji każdego niemal zabiegu magicznego – zwyczajnie i na opak. Do tego dochodziło wzywanie imion świętych (a zwłaszcza – patronów chroniących od klęsk) czy wreszcie wypowiadanie imion Chrystusa i Maryi. Czas wykonywania zabiegów magicznych był kluczowy Nieobojętny był również czas wykonywania magicznych zabiegów. Rok ma bowiem całe 365 dni i nie jest jednolity. W naturalny sposób dzielą go pory roku i święta funkcjonujące w danym kręgu kulturowym. Podobnie dzieje się z ludzkim życiem: człowiek rodzi się, płodzi potomstwo, przechodzi przez kolejne etapy społecznej aktywności, umiera. Zarówno w ciągu roku, jak i w ludzkim życiu są dni magicznie obojętne oraz dni i cykle magicznie ważne, od których zależą egzystencja człowieka i losy otaczającego go świata, kosmosu. W roku obrzędowym naszych Karpat, podobnie jak na obszarze całej Polski, zespoliły się dwa zasadnicze nurty: dawny (przedchrześcijański) i nowy (związany z religią katolicką). Rok obrzędowy sprzed chrystianizacji dzieliły cykle wegetacyjne, związane z porami roku. Wyróżniano zatem święta zimowe, wiosenne, letnie i jesienne. W każdym z tych czterech okresów sporo uwagi poświęcano kultowi zmarłych, wegetacji roślin i płodności, zapewnieniu szczęścia i dobrej woli. Ponad 40% ludzi na świecie wierzy w czary. Kto i gdzie jest najbardziej skłonny do wiary w magię? Mogłoby się wydawać, że w obecnych czasach mało kto wierzy w czary. A jednak, autorzy badań przekonują, że magiczne wierzenia są powszechne na całym świecie. Od czego to zależy? Najwięcej obrzędów i świąt grupowało się prawdopodobnie w okresach kolejnych przesileń: zimowego – 21 grudnia, wiosennego – 20 marca, letniego – 21 czerwca i jesiennego – 21 września. Dni te uważano za szczególnie sprzyjające działaniu złych mocy oraz kontaktowaniu się człowieka z duszami zmarłych i całym światem nadprzyrodzonym. Rok obrzędowy, który pojawił się wraz z religią chrześcijańską, wiązał się zaś ze świętami ku czci Jezusa, Matki Bożej i świętych. Daty szeregu świąt były stałe, a obok nich funkcjonowały święta ruchome – ich daty zmieniały się w zależności od cykli astronomicznych. Rok kościelny wyznaczały dwa główne cykle: narodzenia i zmartwychwstania Jezusa, czyli Bożego Narodzenia i Wielkanocy. Magia a chrześcijaństwo Po przyjęciu chrześcijaństwa oba te nurty (pogański i religijny) nałożyły się w naszej kulturze na siebie. Sprzyjało temu to, że terminy wielu świąt dorocznych były mniej więcej zbieżne: okres Bożego Narodzenia – z przesileniem zimowym, a Wielkanocy – z wiosennym. Kościół zakazywał szeregu pogańskich praktyk, a w wielu wypadkach próbował im nadać chrześcijańską interpretację. Mamy zatem w roku obrzędowym do czynienia – po pierwsze – z tradycjami starymi, sięgającymi nierzadko początków naszej kultury. Po drugie – z warstwą nowszą, związaną z chrystianizacją. A po trzecie – z całym bogactwem wzajemnych powiązań i wywołanych przez nie przemian w widzeniu świata. Współistnienie obu nurtów wyraźnie widać w magicznych zabiegach, działaniach, zaklęciach. Każdy przełomowy moment roku jest równocześnie zakończeniem, kresem czegoś i chwilą narodzin, zapoczątkowaniem nowego: kończy się stary rok, rodzi się nowy, umiera zima, nadchodzi wiosna. To jest przedruk z książki „Góralskie czary. Leksykon magii Podtatrza i Beskidów Zachodnich” autorstwa Katarzyny Ceklarz i Urszuli Janickiej-Krzywdy, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Gdzie jechać w góry? Najlepsze pomysły na wyjazd dla miłośników górskich wędrówek
Polska jest krajem niezwykle zróżnicowanym, jeśli chodzi o ukształtowanie terenu. Znajdziemy tutaj przepiękne jeziora, majestatyczne parki narodowe, bory i lasy oraz kilka pasm górskich. Miłośnicy pieszych wędrówek znajdą tutaj coś dla siebie praktycznie o każdej porze roku. Jednak wszystko to, co najpiękniejsze, znajduje się na południu kraju. Sprawdźmy zatem, gdzie jechać w góry w Polsce?
W tym artykule: Gdzie jechać w góry w Polsce? Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów Najlepsze trasy górskie w Sudetach Jak wejść na Śnieżkę? Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Polska jest niewątpliwie rajem dla miłośników gór. Znajdziemy tu trzy łańcuchy górskie, w których skład wchodzi aż 46 pasm górskich. To Góry Świętokrzyskie, Sudety oraz Karpaty. Każde z nich charakteryzują inne krajobrazy, ukształtowanie, przyroda oraz poziom trudności tras. W Tatrach nie każdy szlak będzie odpowiedni dla początkujących, a w Bieszczadach zawodowi wspinacze mogą doświadczyć zaledwie spokojnych i sielskich spacerów. Gdzie jechać w góry w Polsce? Gdzie zatem pojechać w polskie góry? Na początku należy odpowiedzieć sobie pytanie, jak dobrze jesteśmy przygotowani do spacerów górskich. Chodzenie po niskich partiach gór, jak i dolinach, zazwyczaj nie jest dużym wyzwaniem. Należy jednak pamiętać, że m.in. w wysokich Tatrach niekiedy może być bardzo niebezpiecznie, szczególnie dla amatorów i osób bez odpowiedniego sprzętu. Praktycznie każdego roku w mediach pojawiają się zdjęcia, na których widać turystów wchodzących na Giewont w klapkach lub japonkach. To błąd, który może kosztować życie lub zdrowie. Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Góry Świętokrzyskie to idealny kierunek dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę ze wspinaczką lub wędrówkami po górach. Nie znajdziemy tu bardzo wymagających tras, raki nie będą konieczne, a czekany można spokojnie zostawić w domu. To najniższy łańcuch górski w kraju, który znajduje się w południowo-wschodniej Polsce. Położony jest w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Jednak podziwiać tu możemy piękne widoki, zapierającą dech w piersiach naturę oraz niesamowite zabytki Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Badacze rozwiązali zagadkę pierwszych gór na Ziemi. Kiedy i jak powstały? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen wiedzą, jak powstały góry na Ziemi. Ich zdaniem kluczową rolę w tym procesie odegrał plankton, czyli drobne organizmy morskie. Najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich jest Łysica, która ma wysokość 614 m n.p.m i znajduje się w paśmie Łysogór. To najwyższe pasmo tych gór, które ma ok. 25 km długości. Góry Świętokrzyskie to obok Sudetów, to jeden z najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Zostały wypiętrzone w kambrze ok. 500 milionów lat temu. Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów To właśnie Łysica powinna być pierwszym punktem podróży w Góry Świętokrzyskie. Najlepiej dotrzeć do miejscowości Święta Katarzyna, z której można wyruszyć czerwonym szlakiem w kierunku szczytu. Szlak jest pełen zjawiskowych widoków. Po drodze znajduje się klasztor Sióstr Bernardynek, ukryta w lesie kapliczka Janikowskich, na której znajdziemy wyryty przez Stefana Żeromskiego napis oraz źródełko i kapliczka św. Franciszka. Idąc na szczyt, można poczuć się jak w wehikule czasu. Cała trasa zajmuje nieco ponad godzinę. Na szczycie znajduje się duży drewniany podest, a z góry podziwiać możemy krajobraz Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Z Łysicy można ruszyć dalej czerwonym szlakiem w stronę szczytu Agata. Co ciekawe, dawne mapy i przewodniki podawały, że to właśnie ten szczyt jest najwyższym punktem Gór Świętokrzyskich. Różnica w wysokości jest jednak minimalna. Agata ma dokładnie 613,96 m n.p.m. Góry Świętokrzyskie mają w sumie 19 pasm górskich. Największe z nich to: Łysogóry – najwyższy szczyt: Łysica (614 m n.p.m.) Pasmo Jeleniowskie – najwyższy szczyt: Szczytniak (554 m n.p.m.) Pasmo Masłowskie – najwyższy szczyt: Klonówka (473 m n.p.m.) Pasmo Klonowskie – najwyższy szczyt: Barcza (465 m n.p.m.) Pasmo Oblęgorskie – najwyższy szczyt: Siniewska Góra (449 m n.p.m.) Pasmo Cisowskie – najwyższy szczyt: Włochy (427 m n.p.m.) Najlepsze trasy górskie w Sudetach Sudety to łańcuch górski, który położony jest w południowo-zachodniej Polsce i północnych Czechach. To najwyższe góry naszego sąsiada ze stolicą w Pradze. Może nie dorównują wielkością niedalekim Karpatom, ale zachwycają przede wszystkim swoją cudowną naturą, dziewiczymi zakątkami, pięknymi lasami oraz niesamowitymi trasami. Najwyższym szczytem Sudetów i pasma górskiego Karkonosze jest Śnieżka. Jego wielkość bezwzględna wynosi 1603 m n.p.m. Znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, nad Kotliną Jeleniogórską. Na Śnieżkę najłatwiej jest dostać się z Karpacza. Początkujący wspinacze mogą skorzystać z kolejki krzesełkowej, która zawiezie nas na Kopę, czyli szczyt Karkonoszy, który znajduje się poniżej Śnieżki. Z Kopy trasa na Śnieżkę wynosi 2,5 km. To ok. godzina wędrówki. Jak wejść na Śnieżkę? Bardziej zaawansowanych wspinaczy zainteresują raczej szlaki, których jest kilka. Najtrudniejszy jest szlak czarny. To wejście, które zaczyna się w Karpaczu przy dolnej bazie wyciągu na Małą Kopę przez Biały Jar. Jest to najkrótsza droga, ale podejście jest bardzo stromę i widoczność zazwyczaj w wielu miejscach ograniczona. Łatwiejszym szlakiem jest szlak czerwony. prowadzi spod parkingu pod hotelem Orlinek przez Dolinę Łomniczki. To trasa, podczas której doświadczymy wspaniałych widoków na Karkonosze. Podejście nie jest bardzo trudne, ale znajdują się tam bardziej wymagające odcinki. Niezwykle urokliwe będą również szlaki żółty i niebieski, które rozpoczynają się od ulicy Na Śnieżkę. Na początku trasy przywita nas piękna i majestatyczna Świątynia Wang. Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Równie ciekawym pasmem górskim w Sudetach są Góry Sowie. Znajdują się na terenie województwa dolnośląskiego. Najwyższy szczyt, czyli Wielka Sowa, ma zaledwie 1015 m n.p.m. Jednak to, co przyciąga turystów, to niezwykłe trasy wśród pól, przełęczy i lasów. Co więcej, w porównaniu z innymi polskim szczytami, na szlaku nie spotkamy tak wielu turystów. To idealne miejsce na wyciszenie i medytację w towarzystwie matki natury. Na szczycie Wielkiej Sowy znajduje się wieża widokowa, która pochodzi z 1906 roku. Ma 25 metrów wysokości. Co ciekawe, patronem murowanej budowli miał zostać kanclerz Otto von Bismarck. Z góry turyści mogą podziwiać największe szczyty Karkonoszy. Wieża czynna jest codziennie tylko w okresie od maja do końca października oraz w zimowe weekendy. Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Karpaty to jeden z największych łańcuchów górskich w Europie. Znajduje się na terytorium aż ośmiu krajów: Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Serbii. Najwyższym szczytem jest Gerlach, który położony jest na wysokości 2655 m n.p.m. Znajduje się w Słowacji i jest jednocześnie największym szczytem Tatr. Z kolei najwyższym szczytem Karpat w Polsce są Rysy (położone na granicy Polski i Słowacji), które mają 2499 m n.p.m. Najpopularniejszym miejscem w Tatrach jest Zakopane. Chociaż to miasto jest oblegane przez turystów z całej Polski i wśród miłośników gór nie cieszy się najlepszą sławą, jest to dobra baza wypadowa w wysokie Tatry. Ze stolicy Podhala można dotrzeć na wiele szczytów, m.in. Giewont przez Dolinę Strążyską, Kasprowy Wiech czy Świnicę. Ponadto Morskie Oko (położone na wysokości 1395 m n.p.m.) jest dobrym punktem startowym do zdobycia Rysów. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak dziś chronić dziedzictwo kulturowe? Inspiracją może być dla nas Mieczysław Cholewa
Zapraszamy do Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Na wystawie „Fotogawęda. Ze zbiorów Mieczysława Cholewy” możemy poznać bogactwo kultury materialnej Sądecczyzny, a także zwyczaje i obrzędy, rzemiosła, architekturę sakralną oraz krajobrazy.
W tym artykule: Sądecczyzna oczami Mieczysława Cholewy Kultura ludowa kiedyś i dziś Od 18 czerwca do 30 stycznia 2022 r. w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie możemy oglądać czasową wystawę „Fotogawęda. Ze zbiorów Mieczysława Cholewy”. Na pierwszy plan wysuwa się wyjątkowa postać etnografa-amatora, który w swoim życiu spełniał się też jako fotograf, regionalista, gawędziarz, baca czy poeta. Można więc powiedzieć, że Cholewa nie tylko dokumentował góralską kulturę, ale również sam ją wytwarzał. Zebrane przez niego przedmioty snują wspólnie wielowątkową powieść o kulturze i środowisku naturalnym Sądecczyzny oraz regionów sąsiednich, w tym Podhala. – „Każdy może znaleźć coś dla siebie. Prezentowane stroje zachwycają swoimi barwnymi wzorami, mają też ukryte ciekawe historie. Na fotografiach zaś podziwiamy krajobrazy, zabytki architektury widoki miast, ginące zawody i rzemiosła, ale też piękne stroje ludowe z lat 30. XX w. Zwiedzający mogą przenieść się do tamtych czasów, być może także skojarzyć pewne widoki czy tematy z osobistym doświadczeniem” – mówi nam Joanna Bartuszek, kuratorka wystawy. Sądecczyzna oczami Mieczysława Cholewy W kolekcji zbiorów Mieczysława Cholewy zgromadzonej w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie znalazło się ponad 1000 obiektów, w tym ponad 800 fotografii, 144 eksponaty i kilkadziesiąt archiwaliów. Na wystawie nie zabrakło też odbitek zdjęć z oryginalnych negatywów szklanych, rysunków oraz publikacji autorstwa Mieczysława Cholewy. Trzonem ekspozycji są charakterystyczne dla regionu stroje ludowe i ich elementy, takie jak haftowane koszule sądeckie, próbki haftów czy wzory parzenic oraz bogato zdobiona katana Lachów Sądeckich. Warto również zwrócić uwagę na elementy stroju, które sam osobiście nosił Mieczysław Cholewa, czyli: sukmanę sądecką, wyszywane portki łąckie, kapelusz z piórem, torby pasterskie, fajkę. Na ekspozycji można podziwiać dodatkowo charakterystyczne instrumenty ludowe, takie jak gęśle sądeckie czy dudy podhalańskie. – „Inspirujące mogą być również autoportrety Mieczysława Cholewy w strojach regionalnych, teatralnych pozach, co przywodzi na myśl dzisiejsze poczynania kreatorskie na Instagramie czy w innych portalach społecznościowych” – dodaje Bartuszek. Wystawa „Fotogawęda. Ze zbiorów Mieczysława Cholewy” pokazuje, jak bardzo kultura górska różni się pod wieloma względami od kultury grup zamieszkujących tereny nizinne. To dlatego, że Karpaty w części polskiej zamieszkuje ludność zróżnicowana kulturowo, ukształtowana historycznie w dość dużej izolacji, jednocześnie podatna na wpływy ludności migrującej z całego łuku Karpat. Joanna Bartuszek podkreśla udział Wołochów (bałkańską ludność pasterską, od której mieszkańcy polskiej części Karpat wywodzą swoje tradycje związane z wypasem), ale także Węgrów, Słowaków, Rumunów, Rusinów, Ukraińców, czy Hucułów. – „Pozostawanie ludności górskiej w przestrzennej izolacji, jaką stanowiły góry, sprawiało także, że wpływy zewnętrzne przede wszystkim miejskie, docierały tu wolniej, a co za tym idzie, wiele dawnych tradycji przetrwało” – wyjaśnia kuratorka. Kultura ludowa kiedyś i dziś Polska do dziś może poszczycić się bardzo bogatymi i różnorodnymi kulturowo regionami. Czy z perspektywy mieszkańca jesteśmy w stanie jakkolwiek chronić nasze dziedzictwo przed zapomnieniem? Joanna Bartuszek przekonuje, że owszem, a Mieczysław Cholewa jest tego wzorowym przykładem. – „Zajmował się gromadzeniem informacji o zwyczajach, obrzędach i charakterystycznym stroju ludowym swoich okolic. Spisywał uzyskane informacje, gromadził artefakty, uwieczniał je na fotografii. Takie inicjatywy, choćby w postaci spisywania informacji, czy uwieczniania na zdjęciach swoich najbliższych okolic, czy odwiedzanych miejsc można prowadzić na własną rękę. Nieocenione bywają po latach nie tylko zapisy i świadectwa profesjonalistów badających kulturę, ale także amatorów, regionalistów” – podsumowuje. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie jest otwarte we wtorek, czwartek i piątek w godz. 10:00 – 17:00, w środę w godz. 11:00 – 19:00, w sobotę w godz. 10:00 – 18:00 i w niedzielę w godz. 12:00 – 17:00. Zbiory Mieczysława Cholewy najlepiej poznać podczas warsztatów i oprowadzań kuratorskich: 28.07. godz. 17:00 – warsztaty: (Nie)codzienna (nie)zwykłość – Rodzinny spacer fotograficzny i warsztaty dla rodzin z dziećmi od 7 lat 4.08. godz. 17:00 – warsztaty: Co opowiada przyroda wokół nas? Rodzinny spacer fotograficzny i warsztaty dla rodzin z dziećmi od 7 lat 28.08. godz. 17:00 – oprowadzanie kuratorskie
Naukowcy PAN apelują o zachowanie lasów Puszczy Karpackiej
W swoim liście otwartym do wiceministra klimatu oraz pełnomocnika rządu ds. leśnictwa i łowiectwa Edwarda Siarki naukowcy wzywają do pilnego podjęcia działań w celu zachowania najcenniejszych obszarów Puszczy Karpackiej.
W tym artykule: Bogactwo naturalne Puszczy Karpackiej Naukowcy PAN proponują konkretne rozwiązania Bogactwo naturalne Puszczy Karpackiej – piszą eksperci, wskazując na to, iż na terenie planowanej wycinki stwierdzono występowanie gatunków “świadczących o ciągłości siedlisk leśnych i ich puszczańskości”, m.in. nadrzewnych gatunków mszaków i porostów, 14 gatunków chrząszczy chronionych i ok. 50 gatunków chrząszczy ginących i zagrożonych, w tym 2 gatunki dotychczas uznawane za wymarłe, 3 krytycznie zagrożone, 7 silnie zagrożonych i 12 narażonych na wyginięcie. Naukowcy Komitetu Biologii Środowiskowej i Ewolucyjnej PAN wskazują również na to, iż cały obszar Puszczy Karpackiej jest, obok Puszczy Białowieskiej, jedną z najważniejszych ostoi dla gatunków leśnych zwierząt, które są ściśle zależne od obecności dna martwych drzew. W swoim liście eksperci opisują również szereg gatunków ptaków leśnych, dla których azylem jest teren puszczy. Żyje tam między innymi połowa polskiej populacji orła przedniego, jedna trzecia populacji puszczyka uralskiego i dzięcioła trójpalczastego, jedna czwarta populacji muchołówki białoszyjej oraz jedna piąta populacji dzięciołów zielonosiwego i białogrzbietego – wymieniają. Przypominają również, że jako obszar retencji wody oraz rezerwuar węgla organicznego Puszcza Karpacka powinna być szczególnym obiektem ochrony, jako że jej tereny są niezbędne dla naturalnej regulacji stanu wód, a także zabezpieczają przed zagrożeniem powodziowym Wisły i jej górnych dopływów. Wycinka drzew może pozbawić obszar tej ważnej funkcji. Naukowcy PAN proponują konkretne rozwiązania Naukowcy wymieniają szereg negatywnych zmian, które w ostatnim czasie dotknęły Puszczy Karpackiej, wskazując między innymi na to, że na jej terenie zbudowano wiele dróg umożliwiających wjazd do lasów nawet bardzo dużym pojazdom służącym do wywozu drewna. Zwracają uwagę również na to, że powstała tam niezwykle gęsta sieć szlaków zrywkowych, co spowodowało wzrost intensywności cięć na obszarach, które wcześniej pozostawały dzikie. Wiąże się to również z pozbywaniem się najstarszych drzew, a obecnie system wycinki w Puszczy Karpackiej często wymaga wjazdu ciężkich sprzętów do lasu. Wymieniają też negatywny wpływ masowej wycinki na zmiany klimatu i środowisko naturalne, podkreślając, że ochrona unikatowych lasów górskich “jest wyrazem oczekiwań społecznych oraz wpisuje się w Europejską Strategię Bioróżnorodności 2030”. Apel do wiceministra Siarki zawiera również konkretne propozycje rozwiązań, które według ekspertów Państwowej Akademii Nauk są konieczne. Należą do nich między innymi utworzenie sieci rezerwatów, które zabezpieczą najcenniejsze obiekty przyrodnicze na terenie planowanego Turnickiego Parku Narodowego, moratorium na prowadzenie cięć na terenie kilku proponowanych rezerwatów, wypracowanie kompromisu w zakresie udziału starych zamierających drzew oraz miąższości drzew martwych, które są domem dla rzadkich i chronionych gatunków saproksylicznych oraz dzięciołów, a także całkowity zakaz budowania dróg leśnych i szlaków zrywkowych na pozostałych dzikich obszarach oraz maksymalna neutralizacja wpływu już istniejących dróg na siedliska znajdujące się wzdłuż cieków wodnych.
Być może już byłeś na Spiszu, ale wcale o tym nie wiesz.
Jurgowski kościół został zbudowany jeszcze w XVIII w. Pan kościelny, Jano, zapala światła i ciemne wnętrze głównej nawy ukazuje malowane w kwiaty ściany. Dominują zieleń i seledyn. To w tych kolorach są drewniany, bogato rzeźbiony ołtarz i organy. Na ścianach wiszą obrazy – stacje drogi krzyżowej. Napisy pod każdą po słowacku. – Myśmy tu sićka Słowioki byli – jakby dla wyjaśnienia stwierdza kościelny, widząc, że przyglądam się kolejnym inskrypcjom. Potem pokazuje mi jeszcze wizerunek świętego Sebastiana, pod którego wezwaniem jest kościół, sprząta ołtarz, poprawia kwiaty, aż wreszcie wracamy na zakrystię. Jest sobota, dzień targowy. Dlatego od słowackiej granicy nieprzerwanie w stronę Nowego Targu ciągnie się strumyk samochodów na kieżmarskich i popradzkich blachach. Sama granica jest już prawie niezauważalna. Tylko zimą widać różnicę, bo po polskiej stronie odśnieżają i sypią solą, a po słowackiej nie odśnieżają, ale za to sypią żwirkiem. Wiosną i latem o tym, że zmieniliśmy kraj, świadczą tylko tablice informacyjne. Mniej więcej pośrodku, między tą słowacką a tą polską, stoi spory drewniany dom z bali. Jest coraz bardziej podupadły. Kiedyś miały w nim swoją siedzibę służby celne, ale od czasu, gdy oba kraje weszły do strefy Schengen, nikt go nie używa. I dobrze. Granica tylko hamowała rozwój całego regionu. Od kiedy ją otwarli, wszystkim żyje się łatwiej. Spisz od zawsze był wielokulturowy. Jego polski skrawek jest jedyną częścią Polski, która należała do Węgier. Oprócz węgierskich i polskich panów żyli tam miejscowi, słowiańscy chłopi, z których część potem zaczęła się uważać za Słowaków, a część za Polaków, niemieccy mieszczanie, Rusini, Cyganie i Żydzi. Wtłoczony w ramy poodgradzanych od świata komunistycznych Polski i Czechosłowacji Spisz przestał się rozwijać. Dziś znów kwitnie. Rodziny bez problemu odwiedzają swoich krewnych po drugiej stronie granicy, a wszyscy inni – miejscowi i turyści – cieszą się urokami obu krajów. Ze Słowacji przyjeżdżają do Polski na zakupy. Z Polski do Słowacji jeżdżą na wycieczki w Tatry, do kupeli, czyli basenów termalnych, których po tamtej stronie jest jeszcze więcej niż po naszej. Nawet na nartach można na tym samym karnecie pojeździć rano w podhalańskiej Białce, później w spiskim Jurgowie, a na koniec też w spiskim, ale położonym już na Słowacji Zdziarze. A gdy w którejkolwiek z tych miejscowości zmęczonych narciarzy zastanie głód czy pragnienie, mogą wejść do dowolnej z licznych knajp. Wszędzie obsłużą ich tak samo miło, niezależnie, czy będą mówić po polsku, po słowacku, czy po nasymu, czyli gwarą, spiską lub podhalańską. Zapłacić również można złotówkami albo euro. Mniej znany niż Podhale i mniej turystycznie wyeksploatowany Spisz kryje mnóstwo niespodzianek, które zadowolą najwybredniejszych. Najpopularniejszy jest zamek w Niedzicy. Do końca II wojny światowej – a więc nawet wtedy, gdy Niedzica była już częścią państwa polskiego – należał do węgierskiej rodziny Salamonów. Zwiedzając go, warto przejść się na położony po drugiej stronie szosy cmentarz, gdzie pochowani są jego ostatni prywatni właściciele. Na kamiennych grobach, obok starych zniczy czy zapomnianych plastikowych wiązanek, czasem można zobaczyć zielono-biało-czerwoną wstążeczkę, znak, że węgierscy rodacy nie zapominają o swoich. W sąsiednim Falsztynie do niedawna stał dwór należący do krewnych Salamonów – Jungenfeldów. Dwór się spalił, pozostał jednak mały rodzinny cmentarzyk. Leży między trzema gospodarstwami, droga do niego jest trudna do odnalezienia i kręta, ale już samo jej poszukiwanie może być ciekawym przeżyciem. Miejscowych należy pytać o sołtysa, bo jego dom stoi tuż obok maleńkiej nekropolii. Unikatowym zabytkiem Spiszu jest też drewniany kościółek pod wezwaniem Świętej Elżbiety Węgierskiej w Trybszu. Stanął w XVI w., ale rozsławiły go wykonane w 1647 r. polichromie. Na tej przedstawiającej scenę Sądu Ostatecznego jest najstarszy zachowany wizerunek Tatr. Miłośnicy folkloru nie mogą przegapić dwóch udostępnionych do zwiedzania zagród – Karkoszów w Czarnej Górze i Sołtysów w Jurgowie. Można tam zobaczyć, jak wyglądało wiejskie życie na Spiszu jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Oprócz atrakcji kulturalnych Spisz ma też przyrodnicze. Widok na Tatry z wielu spiskich miejscowości bije na głowę ten najsłynniejszy chyba w Polsce, z podhalańskiej Gubałówki. Prym pod tym względem wiedzie panorama Tatr roztaczająca się z Przełęczy nad Łapszanką, ale równie malowniczy jest widok z Dursztyna. A jak już poznacie atrakcje polskiego Spiszu, warto odwiedzić ten słowacki. Od kapliczki nad Łapszanką do położnej za granicą Osturni, która notabene jest najdalej na zachód wysuniętą wsią greckokatolicką w Europie, jest tylko pół godziny spaceru.
Małopolska i Podkarpacie - tu znajdziecie przepiękne drewniane cerkwie, które doceniło nawet UNESCO, umieszczając na swojej prestiżowej liście dziedzictwa kultury. Przeczytajcie opowieść Joanny Stachowiak o ich czarującym szlaku.
Jest zima 2009 r. Od kilku dni przemierzam z plecakiem zbocza Beskidu Niskiego i Sądeckiego. A od wyniku tych zmagań zależy moje być albo nie być na kursie przewodnickim. Wraz z grupą współkursantów odwiedzam cerkiew św. Jakuba Młodszego Apostoła w Powroźniku. I od razu wiem, że jestem w miejscu zupełnie wyjątkowym. Takim, o którym powinno się uczyć w szkołach, które powinno trafiać na okładki przewodników po Polsce, być wyjątkowo chronione. Które powinno znaleźć się na Liście światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO (na razie jest na niej tylko 13 miejsc z Polski). Doczekam się tego latem 2013 r., kiedy to cerkiew w Powroźniku wraz z siedmioma innymi z Polski i ośmioma z Ukrainy trafi do tego prestiżowego grona. Drugiego takiego nie ma nigdzie na świecie – to podstawowy warunek, by zabytek trafił na listę UNESCO. Na zdj. cerkiew w Kwiatoniu. (Fot. Adam Brzoza) Choć dzisiaj świątynia jest kościołem rzymskokatolickim, stanowi doskonały przykład cerkwi zachodniołemkowskiej. Łemków łączył obrządek, ale dzieliły kilometry. O ich zróżnicowaniu świadczy m.in. architektura sakralna. Na zachodnich krańcach Łemkowszczyzny budowle te składają się z sanktuarium, nawy oraz wysokiej wieży kryjącej przedsionek. Stoję i podziwiam. Cała drewniana, pokryta gontem, otoczona wianuszkiem starych drzew. W okolicach Muszyny można znaleźć mnóstwo podobnych, jednak ta powroźnicka jest zupełnie wyjątkowa. Patrzę na charakterystyczne cebulkowate banie oraz wieńczące je żeliwne krzyże. Jeśli spojrzy się pod odpowiednim kątem, te układają się w linię prostą. Powroźnik szczyci się najstarszą cerkwią w polskich Karpatach. Choć na jednej ze ścian wyryto datę 1604 r., badania wykazują, że powstała w roku 1600. W XVIII w. dobudowano wieżę, a następnie – niestety wskutek powodzi – nowe dłuższe sanktuarium. W obawie przed całkowitym zalaniem przeniesiono cerkiew w bezpieczniejsze miejsce. Stare prezbiterium zostało wówczas zdegradowane do funkcji przybudówki. Jakże wielkie jest moje zdziwienie, kiedy okazuje się, że szalenie cenna polichromia figuralna zdobi teraz ściany zakrystii. Unikatowe malowidła z 1637 r. przedstawiają sceny biblijne. Pokrywają wszystkie ściany, łącznie z sufitem. Nie mogę oderwać oczu od wnętrza świątyni. Przede mną rysuje się zabytkowy ikonostas z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem w centralnym miejscu. Na prawo od ołtarza ogromne malowidło przedstawiające Sąd Ostateczny. Właśnie rodzi się we mnie fascynacja wszystkim, co drewniane i cerkiewne. „Obiekt ma unikatową i uniwersalną wartość”. Na zdj. cerkiew w Brunarach Wyżnych. (Fot. Adam Brzoza) Przystanek w wędrówce Początek lipca w Bieszczadach charakteryzuje się głównie deszczem. Tym razem jestem zaopatrzona w przyzwoitą porcję wiedzy (właśnie trwa praktyczny egzamin na przewodników beskidzkich). Turzańsk miał być jedynie krótkim przystankiem w wędrówce, ale ostatecznie wraz z grupą zostaję tu dobrą godzinę. Właśnie przestało padać i można lepiej przyjrzeć się świątyni. Cerkwi patronuje św. Michał Archanioł. Choć wybudowana przez Łemków, zdecydowanie różni się od tej w Powroźniku. Reprezentuje tzw. typ osławicki (lub wschodniołemkowski): wieża-dzwonnica nie jest częścią bryły, a konstrukcja ma jeden wspólny dach, z którego wyrasta łącznie pięć baniastych hełmów. Budowle tego typu występują tylko w kilku wsiach skupionych w dolinach rzek Osławy i Osławicy. Zapewne ta unikatowość pomogła cerkwi z Turzańska znaleźć się na liście UNESCO. Na wzniesieniu, otoczona drzewami i kamiennym murem, z prezbiterium skierowanym ku wschodowi – usytuowana podręcznikowo. W środku imponują polichromie. Są bardzo zniszczone (na szczęście plany remontu i renowacji są zaawansowane), ale widać w nich motywy ludowe. Przedstawiają początki chrystianizacji Rusi. Krążę po rozległym terenie wokół budowli i próbuję odczytać inskrypcje na starych nagrobkach. Niestety dość słabo znam cyrylicę, a na pograniczu łemkowsko-bojkowskim nie posługiwano się innym alfabetem. Jeden z przyszłych przewodników właśnie opowiada o zawiłych losach mieszkańców tych ziem. A jest o czym mówić – zarówno Łemków, jak i Bojków przed kilkudziesięciu laty spotkał podobny los. Najpierw próby określenia tożsamości narodowej, potem przyglądanie się wojnie i potyczkom z UPA, a na koniec przesiedlenia i Akcja „Wisła”. Gdy zabrakło rdzennych mieszkańców, większość cerkwi w całym regionie zaadaptowano na kościoły rzymskokatolickie lub zniszczono. Ta w Turzańsku jest ewenementem, ponieważ korzystają z niej Łemkowie, którzy wrócili do domu w latach 50. Obecnie jest filią parafii prawosławnej w Komańczy. Figurka modlącej się z Powroźnika (Fot. Adam Brzoza) Droga na skróty Lato w Bieszczadach, tym razem dużo dalej na wschód, przy samej granicy z Ukrainą. Wraz z narzeczonym jeździmy na stopa od wsi do wsi i podziwiamy cerkwie. Ta w Smolniku nad Sanem daje nam popalić. Dostać się do niej jest nadzwyczaj łatwo – widać ją z dużej obwodnicy bieszczadzkiej, wystarczy nie przegapić betonowej drogi dojazdowej, et voilà! Ale dla nas to zbyt banalne, postanawiamy zdobyć ją z zaskoczenia. Mapa zdaje się być po naszej stronie. Tuż za przydrożnym krzyżem wchodzimy na łąkę, przekraczamy rzekę po zwalonym drzewie, pokonujemy pole pokrzyw. Przed nami już ostatnia prosta, ale wpadamy w ogrodzenie. A niech to! – całe hektary wokół drewnianej świątyni to ogrodzone pastwiska, więc prowadzi do niej tylko jedna droga. Po półtorej godziny pokornie udajemy się w jej kierunku. Ucinamy sobie pogawędkę z opiekunem cerkwi. On także narzeka na wszechobecne ogrodzenia. Na szczęście rekompensuje nam trudy opowieścią o smolnickiej perełce. Aż dziw bierze, że po tak burzliwych dziejach wciąż stoi i zachwyca nawet ekspertów UNESCO. Wybudowano ją w 1791 r., ale po 160 latach wskutek korekty granicy została całkiem sama w opuszczonej wsi. Zanim przeszła w ręce parafii rzymskokatolickiej, pełniła funkcję magazynu. W końcu doczekała się remontu. Jest najlepiej zachowanym klasycznym przykładem cerkwi typu bojkowskiego w Polsce. Obchodzimy ją dookoła, podziwiając archaiczną bryłę, która w niczym nie przypomina konstrukcji łemkowskich. Owszem, trójdzielna, ale to brzuchata nawa, a nie wieża dominuje nad pozostałymi częściami. Wchodzimy do środka, uderza skromny wystrój. Ikonostas został zniszczony wkrótce po przesiedleniu mieszkańców na Ukrainę. Paru odważnych parafian zdążyło w tajemnicy uratować najcenniejsze przedmioty. Wewnątrz ocalał jedynie fragment polichromii, ale elementy wyposażenia można zobaczyć w muzeach we Lwowie i Łańcucie. W drodze powrotnej znów łapiemy stopa i przypadkiem zabiera nas opiekun cerkwi. Rozmowy na jej temat trwają. Tym razem dowiadujemy się o pseudoturystach, którzy kiedyś rozpalali w środku ognisko, oraz o niedźwiedziu, który polował na pszczoły i zostawił ślady pazurów. Wraz z narzeczonym obiecujemy sobie przyjechać tu kiedyś na mszę świętą, która z braku prądu jest odprawiana przy świecach. Strzelista cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu. Dzięki wpisaniu na listę UNESCO będzie teraz lepiej chroniona. (Fot. Adam Brzoza) Warto wiedzieć: Cerkwie wpisane na listę UNESCO Polska Brunary Wyżne - Cerkiew św. Michała Archanioła z 1797 r., obecnie kościół parafialny NMP Wniebowziętej. Typowy przykład cerkwi zachodniołemkowskiej o wyraźnej trójdzielnej budowie. Kwiatoń - Cerkiew św. Paraskewy z II poł. XVII w., obecnie kościół filialny. Jeden z najlepszych przykładów cerkwi zachodniołemkowskich o strzelistej wieży. Owczary - Cerkiew zachodniołemkowska Opieki Bogurodzicy z 1653 r., obecnie kościół filialny. Przykład autentycznej struktury zespołu cerkiewnego. Powroźnik - Cerkiew św. Jakuba Młodszego Apostoła z 1600 r., obecnie kościół parafialny. Najstarsza cerkiew w polskich Karpatach. Turzańsk - Cerkiew św. Michała Archanioła z lat 1801–1803, obecnie filialna cerkiew prawosławna. Zbudowana w typie wschodniołemkowskim, trójkondygnacyjna, z wolnostojącą dzwonnicą na osi. Smolnik - Cerkiew św. Michała Archanioła z 1791 r., obecnie kościół filialny Wniebowzięcia Matki Bożej. Jedyna zacho­wana cerkiew typu bojkowskiego w Polsce. Chotyniec - Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, obecnie filialna cerkiew greckokatolicka. Pochodzi z ok. 1700 r., jest przykładem rzadkich świątyń z galerią wokół kaplicy. Radruż - Cerkiew św. Paraskewy, obecnie filia Muzeum Kresów w Lubaczowie. Jedna z najstarszych cerkwi drewnianych w Polsce (zbudowana ok. 1583 r.). Ukraina Użok - Cerkiew św. Michała Archanioła z 1745 r. Położona najdalej na południe cerkiew bojkowska, nietypowy przykład trójdzielnej cerkwi z dzwonnicą nad przedsionkiem. Jasina - Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego z 1824 r. Jedna z najstarszych i najlepiej zachowanych cerkwi typu huculskiego (na planie krzyża grec­kiego z jedną kopułą na środku). Wierbiąż Niżny - Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy z 1808 r. Przedstawia ewolucję cerkwi huculskiej, co jest ciekawostką w regionie. Rohatyn - Cerkiew Zesłania Ducha Świętego z przełomu XV i XVI w., obecnie oddział Iwanofrankowskiego Muzeum Sztuki. Najstarsza cerkiew drewniana spośród ośmiu zgłoszonych z Ukrainy. Drohobycz - Cerkiew św. Jerzego z drugiej poł. XVII w., obecnie stanowi część Regionalnego Muzeum Tradycji Ludowych w Drohobyczu. Zbudowana ponoć bez ani jednego gwoździa. Żółkiew - Cerkiew św. Trójcy z 1720 r. z ośmioboczną kopułą i pełnym wyposażeniem. Najlepszy przykład wystroju wnętrza XVIII-wiecznej cerkwi. Potylicz - Cerkiew Zesłania Ducha Świętego z 1502 r., najlepiej zachowana cerkiew drewniana w stylu archaicznym. Pokazuje początkowy etap budowania cerkwi kopułowych. Matków - Cerkiew św. Dymitra (także Najświętszej Bogurodzicy) z 1838 r. Konstrukcja przypomina chińską pagodę i jest najlepszym przykładem architektury bojkowskiej Joanna Stachowiak, 2013
Trzymajcie kciuki za orły przednie. Czas na ich lęgi
W Karpatach orły przednie, należące do najrzadziej występujących w Polsce gatunków ptaków, rozpoczęły wysiadywanie jaj. Do lęgów przystąpiło ok. 75 procent par.
"W tym roku lęgi rozpoczęły się z niewielkim opóźnieniem niż zazwyczaj, bo dopiero z końcem marca. Zima wprawdzie była łagodna, ale nocne przymrozki oraz opady deszczu, a w górach śniegu, powstrzymywały je przed wcześniejszym zniesieniem jaj" - powiedział PAP ornitolog z Komitetu Ochrony Orłów dr Marian Stój. W jego ocenie, tegoroczne lęgi zapowiadają się lepiej, niż rok temu, gdyż blisko trzy czwarte par na przełomie marca i kwietnia przystąpiło do rozrodu i obecnie pilnie wysiadują jaja. Przed rokiem do lęgów przystąpiła połowa polskich orłów przednich. Co może pójść nie tak? Zdaniem przyrodnika, jeśli dodatkowo nie pojawią się niespodzianki pogodowe, np. długotrwałe ulewy, czy gwałtowne burze, to większość par, która przystąpiła do lęgów szczęśliwie doczeka się potomstwa. Prawie 70 proc. samic orłów składa dwa jaja, pozostałe 30 proc. po jednym; wysiadywania trwa ok. 40 dni. Orły przednie zazwyczaj odchowują tylko jedno pisklę, gdyż jeśli wyklują się dwa, to silniejsze z nich eliminuje słabszego osobnika. Agresja pojawia się do tygodnia od wylęgu i nosi nazwę kainizmu. Rodzice nie ingerują w rywalizację potomstwa. Rzadki i piękny Orzeł przedni jest dużym ptakiem szponiastym; bardzo rzadko występuje w naszym kraju. W Polsce żyje ich ok. 35 par, najwięcej - ok. 30 par - w Karpatach, a przede wszystkim w Górach Sanocko-Turczańskich, Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Poza Karpatami można je spotkać, choć zdecydowanie rzadziej, na Wybrzeżu Bałtyckim np. w Słowińskim Parku Narodowym oraz na Mazurach. Długość ciała orła przedniego przekracza 80 cm, a rozpiętość skrzydeł - dwa metry. Drapieżnik żywi się głównie ssakami i ptakami. Poluje m.in. na zające, młode sarny i lisy, kuny, łasice, gronostaje, gryzonie, sowy, kruki, myszołowy. Czasami może też upolować kota lub kurę domową. Nie gardzi również padliną. Pikując w locie osiąga prędkość do 160 km/godz. Jego gniazda znajdują się w miejscach trudno dostępnych, w koronach wysokich drzew lub na półkach skalnych. Źródło: PAP ________________________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Zagłosuj na "Podróż roku" i poznaj nominowanych w kategroii "Podróżników Online": View oEmbed on the source website
Konkurs fotograficzny "Nasze Karpaty" dobiega końca
Jeszcze tylko do końca maja można przesyłać zdjęcia na konkurs fotograficzny Nasze Karpaty. Zwycięzcy otrzymają atrakcyjne nagrody pieniężne, a najlepsze fotografie zostaną zaprezentowane na specjalnej wystawie
Partnerem konkursu organizowanego przez Fundację Karpacką jest National Geographic Polska. Konkurs Nasze Karpaty ma na celu promować region poprzez fotografie, które ukażą jego unikalność, bogactwo przyrody oraz dziedzictwo kulturowe. Formuła konkursu jest międzynarodowa, dzięki czemu mieszkańcy wszystkich krajów związanych z Karpatami mogą odkryć piękno tego terenu. Fotografie mogą przedstawiać: krajobraz, faunę, florę, osoby, kulturę, architekturę lub dziedzictwo obszaru Karpat. Tematyka nadsyłanych zdjęć może obejmować więc wiele różnorodnych aspektów tego obszaru. Fotografie można zgłaszać do 31 maja za pośrednictwem strony www.national-geographic.pl Na uczestników konkursu Nasze Karpaty czekają nagrody pieniężne. Zwycięzca otrzyma 10 000 zł, zdobywca drugiego miejsca – 5 000 zł, trzeciego zaś – 2 000 zł. Dodatkowo przyznanych zostanie 27 wyróżnień. Nadesłane fotografie oceniać będzie jury w składzie: Martyna Wojciechowska – redaktor naczelna miesięcznika National Geographic Polska, Agnieszka Franus – zastępczyni redaktor naczelnej, Wojciech Franus – kierownik działu graficznego National Geographic Polska, Grzegorz Leśniewski – znany fotograf przyrody oraz Zofia Kordela-Borczyk – Założycielka i Prezes Zarządu Fundacji Karpackiej – Polska. Dodatkowo wszystkie 30 najlepszych prac zostanie zaprezentowanych szerszej publiczności na wystawie pokonkursowej. Odwiedzi ona wybrane miejscowości – w Polsce będą to Warszawa, Kraków, Poznań, Gdańsk, Wrocław i Rzeszów. Konkurs jest jednym z działań promocyjnych Agencji Promocji Górskich Obszarów Podkarpacia, w ramach projektu „Alpy Karpatom”, współfinansowanego przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. Organizatorem konkursu jest Fundacja Karpacka – Polska, a oficjalnym partnerem – magazyn National Geographic Polska. Konkurs trwa od 1 marca do 31 maja. Wyniki ogłoszone zostaną pod koniec czerwca br. na stronie www.national-geographic.pl
Weź udział w konkursie fotograficznej i zdobądź atrakcyjne nagrody pieniężne!
National Geographic Polska jest partnerem międzynarodowego konkursu fotograficznego Nasze Karpaty organizowanego przez Fundację Karpacką - Polska. Zdjęcia, prezentujące walory regionu Karpat można przesyłać od 1 marca do 31 maja br. Na laureatów czekają atrakcyjne nagrody pieniężne, a wyróżnione fotografie zostaną zaprezentowane w formie wystawy w wybranych miejscowościach w Polsce i za granicą. Konkurs Nasze Karpaty jest odpowiedzią na rosnące w Europie zainteresowanie tematyką Karpat. Jego celem jest promocja regionu w ciekawej formie – poprzez fotografie, które będą ukazywały w pełni bogactwo oraz unikalność Karpat, ich przyrodę oraz dziedzictwo kulturowe. Międzynarodowa formuła konkursu pozwoli mieszkańcom wszystkich krajów związanych z Karpatami wziąć udział w konkursie oraz lepiej poznać niezwykłe walory tego obszaru. Tematyka zgłaszanych zdjęć może obejmować szerokie spektrum zagadnień ściśle związanych z Karpatami. Fotografie mogą przedstawiać: krajobraz, faunę, florę, osoby, kulturę, architekturę lub dziedzictwo obszaru Karpat. Dla uczestników konkursu Nasze Karpaty przewidziane zostały nagrody pieniężne. Autor zwycięskiej fotografii otrzyma 10 000 zł, za drugie miejsce przysługuje nagroda w wysokości 5 000 zł, a za miejsce trzecie – 2 000 zł. Ponadto jury konkursu, w skład którego wchodzą Martyna Wojciechowska – redaktor naczelna miesięcznika National Geographic Polska, Agnieszka Franus – zastępczyni redaktor naczelnej National Geographic Polska, Wojciech Franus – kierownik działu graficznego National Geographic Polska, Grzegorz Leśniewski – znany fotograf przyrody, Zofia Kordela-Borczyk - Założycielka i Prezes Zarządu Fundacji Karpackiej – Polska przyzna 27 wyróżnień. Wszystkie 30 najlepszych prac zostanie zaprezentowanych szerszej publiczności w ramach wystawy pokonkursowej, która odwiedzi wybrane miejscowości. W Polsce w roku 2014 wystawa zagości w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Gdańsku, Wrocławiu i Rzeszowie. Na rok 2015 przewidziana jest prezentacja wystawy w Parlamencie Europejskim w Brukseli. Konkurs jest jednym z działań promocyjnych Agencji Promocji Górskich Obszarów Podkarpacia, w ramach projektu „Alpy Karpatom”, współfinansowanego przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej www.alpykarpatom.pl. Organizatorem konkursu jest Fundacja Karpacka – Polska, a oficjalnym partnerem – magazyn National Geographic Polska. Konkursowe zdjęcia można zgłaszać za pośrednictwem strony http://www.naszekarpaty.national-geographic.pl/ Konkurs trwa od 1 marca do 31 maja 2014. Wyniki ogłoszone zostaną pod koniec czerwca br na stronie www.national-geographi.pl
Karpackie Klimaty: zakończ lato z przytupem!
Węgierskie wina w krośnieńskim szkle, muzyka, sztuka, nieziemskie smaki i zapachy to po prostu Karpackie Klimaty!
Już dziś zarezerwuj ostatni wakacyjny weekend, 23 - 25 sierpnia 2013 i zatrzymaj klimat lata kończąc wakacje mocnym krośnieńskim akcentem. W tym roku gośćmi klimatycznej sceny Karpackich Klimatów będą - zespół RUŻICA i sądecka grupa LACHERSI. Zapraszamy do Krosna na niepowtarzalny Festiwal Kultur Pogranicza. Wśród wielu wydarzeń składających się na trzydniowy Festiwal Kultur Pogranicza w Krośnie, jakim są KARPACKIE KLIMATY, każdy znajdzie coś wyjątkowego dla siebie - niepowtarzalne karpackie przysmaki, w tym tradycyjny chleb, rękodzieło artystyczne, porywające dźwięki muzyki folkowej, żywiołowe tańce krajów pogranicza i wiele innych atrakcji, jak pokazy krośnieńskich rzemieślników, odkrywanie tajemnic dzwonnicy farnej. Tradycyjnie mieszkańcy Krosna i turyści wybiorą swój Ulubiony Chleb. Prezentacjom artystów i regionalnych twórców towarzyszyć będzie Festiwal Win Węgierskich im. Portiusa, podczas którego będzie można degustować kilkanaście gatunków i słuchać opowieści o wspaniałym trunku. Krosno od lat słynie z wyrobów szklarskich, ta gałąź przemysłu ma tutaj długą i bogatą tradycję. To tutaj powstało unikatowe Centrum Dziedzictwa Szkła, gdzie swoje miejsce znalazła stała ekspozycja wzornictwa szkła i historii szklarstwa, dostępny dla zwiedzających piec szklarski, galeria, w której prezentowane są najnowsze wyroby podkarpackich hut szkła, zaś elementy architektury szklanej umieszczone zostały w ważniejszych punktach miasta. Podczas Karpackich Klimatów każdy będzie mógł choć na chwilę stać się „artystą szkła”. Dla publiczności będą odbywać się pokazy wytopu, grawerowania i malowania szkła. Dla krośnian oczywiste jest, że najpiękniejsze szkło pochodzi właśnie stąd. Krosno, zwane niegdyś „Parva Cracovia” czyli „małym Krakowem”, z zabytkowym zespołem architektonicznym i pięknymi, bogato wyposażonymi kościołami należy do najpiękniejszych miast Podkarpacia. Podziwiając uroki starego miasta łatwo zatrzymać klimat lata.
Parki narodowe Vatnajökull, Pirenejów, Wezuwiusza, Piatra Craiului
Kosmos z lodu - PN Vatnajökull Weź gigantyczny lodowiec (drugi co do wielkości w Europie!), dodaj do tego aktywność wulkanów, a wszystko okraś erozją rzek oraz geotermalnych źródeł. Wyjdzie ci księżycowy krajobraz Parku Narodowego Vatnajökull. Może dlatego w latach 60. XX w. właśnie tu trenowano amerykańskich kosmonautów przygotowujących się do lotu na księżyc. Obszary te są ważnym siedliskiem reniferów, słyną też z interesujących zajęć edukacyjnych – m.in. wycieczek krajoznawczych z wykwalifikowanymi przyrodnikami (organizują je centra turystyczne w Ásbyrgi i Skaftafell). PN Vatnajökull gdzie: Islandia kiedy: od maja do września więcej: wwww.vatnajokulsthjodgardur.is Misie z importu - PN Pirenejów Bajeczne lodowce, ponad 200 jezior, kilkanaście dolin i 400 km oznaczonych tras pieszych – wszystko to czeka w Parku Narodowym Pirenejów. Rozciąga się on we Francji na odcinku 100 km wzdłuż granicy z Hiszpanią. Dzięki zakazowi polowań okolice stanowią azyl dla wielu rzadkich i zagrożonych wyginięciem zwierząt, m.in. kozic, świstaków i gronostajów. Do niedawna ikoną parku był wymierający od lat pirenejski niedźwiedź brunatny. Na ochronę tych zwierząt wydano milion euro, jednak dwa lata temu media doniosły o śmierci Camille – ostatniego niedźwiedziego autochtona. Wywołało to alarm ekologów. Na szczęście okazało się, że genetycznie bardzo bliskie pirenejskim misiom są osobniki żyjące na Słowenii. Sprowadzono więc 20 sztuk tych drapieżników, które w Pirenejach czują się jak u siebie – polując na należące do pasterzy owce i krowy. PN Pirenejów gdzie: Francja kiedy: cały rok więcej: www.parc-pyrenees.com Ale dym! - PN Wezuwiusza Park Narodowy Wezuwiusza utworzono w 1995 r. w celu ochrony unikatowych form geologicznych, jednak turystów przyciąga tu głównie sława najniebezpieczniejszego wulkanu Europy. W ostatnim tysiącleciu wybuchał on około stu razy, z czego trzy eksplozje spowodowały ogromne zniszczenia. Na wulkan można wejść szlakami pokrytymi winoroślami i gajami oliwnymi. Sam szczyt wygląda jak wyszczerbiona popielniczka, z której ciągle unoszą się kłęby dymu. PN Wezuwiusza gdzie: Włochy kiedy: cały rok więcej: www.parks.it/parco.nazionale.vesuvio (Fot. BEW) Park jurajski - PN Piatra Craiului Nazwa położonego w Karpatach Parku Narodowego Piatra Craiului oznacza po rumuńsku „królewską skałę”. Tutejsze szlaki piesze umożliwiają podziwianie fenomenalnych formacji skalnych zbudowanych z wapieni jurajskich. Dodatkową atrakcją jest pobliskie miasteczko Bran (ze słynnym zamkiem Drakuli), a także wsie – z charakterystycznymi domkami zwieńczonymi wieżyczkami. Parki Europy wybór Travelera
W 2012 roku na czterech różnych wyprawach rowerowych przejechałem ponad 15.000 km zdobywając między innymi najwyższe przełęcze Indii, Alp i Karpat. Na ten rok postanowiłem zorganizować jednak coś zdecydowanie większego i bardziej ambitnego
Wielomiesięczna, samotna podróż rowerem przez oba kontynenty amerykańskie pod nazwą "HTC Author American Expedition 2013". Będzie to najdłuższa moja wyprawa pod względem przejechanych kilometrów a także czasu podróży. Ponad 30.000 kilometrów w około rok. Nie interesuje mnie przejazd po najkrótszej i najłatwiejszej linii od startu do mety wyprawy. Ekspedycja ma na celu zdobycie najwyższych i najtrudniejszych dróg i przełęczy drogowych obu Ameryk w tym najwyższej drogi Świata na wulkan Aucanquilcha w Chile o wysokości 6176m.npm. Główne atrakcje jakie chciałbym zwiedzić to Park Yellowstone, Dolinę Monumentów, Dolinę Śmierci, Dolinę Okien Skalnych, Wielki Kanion. Sporym wyzwaniem będzie również przejazd przez największe miasta Ameryk. Nowy York, Waszyngton, Denver, Las Vegas, Los Angeles, Meksyk, La Paz, Buenos Aires to tylko niektóre z nich. Trasa: Start wyprawy w Nowym Jorku w kwietniu Po drodze przejazd przez Stany Zjednoczone Ameryki Północnej od wschodniego po zachodnie wybrzeże, przez najwyższe przełęcze i drogi Apallachów, Gór Skalistych oraz pasma Sierra Nevada powyżej 2000, 3000 i 4000m.npm. Krótki epizod w Kanadzie, gdzie chcę wjechać na trzy najwyższe przełęcze tego kraju. Następnie kierunek na południe do Ameryki Środkowej. Przejazd przez Meksyk, Kostarykę, Panamę. Ten region znany jest z wysokich stratowulkanów. Na kilka z nich prowadzą drogi więc nie mógłbym przepuścić okazji wjazdu. Południowa Ameryka to spore wyzwanie. Najwyższa droga Świata, Droga Śmierci, jezioro Titicaca oraz płaskowyż Altiplano to tylko niektóre wyzwania jakie mnie czekają. Pod koniec wyprawy zawitam w południowe rejony Chile do Patagonii. Meta w stolicy Argentyny Buenos Aires lub w Brazylijskim Rio de Janeiro. Cele główne wyprawy: - przejazd rowerem przez większość Państw Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej - przejazd rowerem przez USA ze wschodniego do zachodniego wybrzeża - przejazd rowerem z Kanady do południowej części Chile (Patagonia) - zapoznanie się z wielokulturowością USA oraz kulturą mieszkańców Ameryki Południowej - zdobycie najwyższych dróg i przełęczy drogowych Kordylierów oraz Andów - zdobycie rowerem najwyższej drogi Świata na wulkan Aucanquilcha - 6176m - piesze zdobycie kilku najwyższych szczytów obu Ameryki - zdobycie jak największej ilości wysokich podjazdów - przejazd przez miasta partnerskie Jeleniej Góry - Tyler, USA i Tequila, Meksyk Patronat medialny nad wyprawą objęli między innymi portal Jelonka.com oraz magazyn NG Traveler który w tym roku obchodzi jubileusz 125 lecia istnienia ogólnoświatowego Towarzystwa National Geographic. We wsparcie wyprawy zaangażowały tak znane marki jak Author, HTC, Extrawheel, Primal Wear Polska, Cyfrowe.pl, Nordcamp oraz Sante oferując swoje najlepsze produkty. Patronat Honorowy nad wyprawą objęli - Prezydent Miasta Jeleniej Góry Pan Marcin Zawiła, Marszałek Dolnego Śląska Pan Rafał Jurkowlaniec oraz Stowarzyszenie Marcin Zawiła, Marszałek Dolnego Śląska Pan Rafał Jurkowlaniec oraz Stowarzyszenie Cyklistów Karkonoskich. http://www.damiandrobyk.pl/Ameryka2013.html http://americanexpedition.wordpress.com
W sobotę 23 lutego, na stokach Kamiennej Laworty koło Ustrzyk Dolnych, speedriderzy rozegrali trzecie już, ogólnopolskie zawody w speedridingu. Tym razem były to pierwsze mistrzostwa Karpat pod nazwą ‘Carpathia Speedriding Cup”. Do zawodów zgłosiło się 25 zawodników z całego kraju, ale pomyślnie przeszło kwalifikacje 19 z nich prezentujących wysoki poziom wyszkolenia, który pozwalał na bezpieczne zaliczenie trasy. Tegoroczna zima nie sprawiła zawodu i stoki Laworty były naśnieżone i świetnie przygotowane. Zasługa to właściciela stacji narciarskiej Laworta, który wydzielił połowę stoku dla potrzeb zawodów. Pozwoliło to na bezpieczne i komfortowe przeprowadzenie treningów i rozegranie zawodów. Wszyscy zawodnicy dotarli w Bieszczady już we czwartek. Kierunek wiatru NE wiejącego z prędkością 3-5 m/s pozwolił na pełne wykorzystanie dni treningowych. Było to o tyle ważne, że w Polsce nie ma miejsc gdzie legalnie mogliby trenować speedriderzy. Laworta dzięki staraniom instruktora paralotniowego Wacława Kuzło ze szkoły Prowing stała się więc „Mekką” tego stosunkowo młodego sportu a wladze regionu zapewniają, że trasa w przyszłości będzie ulepszona tak by zawody mogły mieć wymiar międzynarodowy. Zawodnicy startowali na różnorodnym sprzęcie. Do zawodów dopuszczone były skrzydła nie mniejsze niż 9 m. kw., przy czym obciążenie metra powierzchni nie mogło przekraczać 12 kg. Tak więc ścigano się na skrzydłach o powierzchni od 9 do 12 metrów. Nowościami były skrzydła Ozon Fazer 10 i Dudek ZigZag 2/ 9 i 11. Reprezentowane były firmy Swing, Sari, Niviuk, Ozone. Już na treningach miejscowi zawodnicy z Prowing Team pokazywali wysoką formę. Widać było, że treningi w ‘snowglidingu’ prowadzone na Szybowisku w Bezmiechowej nie poszły na marne. Na ich tle przybysze z Polski wykazali się nieco mniejszymi umiejętnościami, ale za to braki w wyszkoleniu nadrabiali wolą walki. Same zawody składające się z 5 kolejek slalomu rozegrano w niecałe 5 godzin(w sumie ok. 100 zjazdów). Tradycyjnie trasa w górnej części zawierała slalom w kontakcie ze śniegiem(speed control slalom), dalej odcinek lotny i obowiązkowy skok ze skarpy, by w dolnej części znów zjechać lub zlecieć slalomem. Przed metą wyznaczona była symulowana rozpadlina, nad którą trzeba było przelecieć. Trzeba przyznać, że niektórym zawodnikom sprawiało to sporą trudność. Po pięciu kolejkach okazało się, że klasą dla siebie był Przemysław Szukalski z Ustrzyk Dolnych na Fazerze, znakomity narciarz i pilot, reprezentant Prowing Team. Drugi był zeszłoroczny medalista Jerzy Kraus z Warszawy - instruktor paralotniowy, wielokrotny mistrz i wicemistrz paralotniowy Polski, również znakomity narciarz. Trzecie miejsce zajął reprezentant Prowig Team z Leska, Arkadiusz Sabat, zeszłoroczny zdobywca Paralotniowego Pucharu Bieszczad oraz 1 mistrz Polski w speedridingu z 2011r. Obaj koledzy startowali również na Ozonach Fazer 10. Czwarty był Kamil Mańkowski z Podolan na prototypowym Dudek ZigZag 2/9, a piąty Janek Grzonkowski również z Warszawy na Ozon Bullet. I tak, bez niespodzianek, czołowe miejsca zgarnęli znakomici piloci i nie mniej znakomici narciarze. Wszyscy jednak równie wspaniale bawiliśmy się na stoku, gdzie organizatorzy robili wszystko, by nam, zawodnikom, jeździło się i latało dobrze i bezpiecznie. Dyrektorem zawodów był Mariusz Witlański, a siłą sprawczą bez której nie byłoby tych zawodów był jak zwykle niezawodny Wacław Kuzło wraz ze swoim zespołem. Nie zawiedli również sponsorzy, a wśród nich Centrum Paralotniowe z Orzesza, które ufundowało główną nagrodę w postaci kamery GoPro3, producenta paralotni Dudek oraz przedstawiciel Swing w Polsce. Szczegółowy wykaz sponsorów znajduje się na stronie speedriding.pl. Tam również można znaleźć wyniki zawodów. W ceremonii zakończenia zawodów udział wziął Burmistrz Ustrzyk Dolnych Jacek Przybyła, który wręczał puchary, dyplomy i nagrody. Wszyscy zawodnicy otrzymali pamiątkowe statuetki i dyplomy oraz upominki wykonane przez pracownie artystyczną Decor z Krosna. Organizatorzy zapowiadają na przyszły rok zorganizowanie jednej z edycji Pucharu Karpat na Ukraińskiej Borżawie, gdzie znajduje się jedna z najpiękniejszych połonin. Kończąc, dziękuję sędziom i organizatorom za trud włożony w przygotowanie i rozegranie tych wspaniałych zawodów, moim kolegom zawodnikom za piękną walkę, a sponsorom za bogate nagrody. Do zobaczenia w przyszłym roku. Honorowy patronat nad zawodami: Poseł do Parlamentu Europejskiego Elżbieta Łukacijewska oraz Marszałek Województwa Podkarpackiego Mirosław Karapyta.
Festiwal kultury pogranicza Karpacie Klimaty rusza 31 sierpnia
Organizowane w ostatni weekend sierpnia (31 sierpnia – 2 września) Karpackie Klimaty i Festiwal Win Węgierskich zamienia Krosno w wypełnioną muzyką, żywiołowym tańcem i karpackim jadłem kulturalną stolicę Podkarpacia.
Przez trzy dni miasto tętni koncertami, kiermaszami i wystawami odwiedzanymi przez gości z całego świata. Karpackie Klimaty gromadzą artystów z Polski, Słowacji, Ukrainy, Czech i Węgier stając się autentycznym spotkaniem przyjaciół z pogranicza. W trakcie wspólnego biesiadowania najpiękniej uczymy się nawzajem swoich obyczajów i kultywujemy wieloletnie tradycje. Wspaniałą muzyką pogranicza, smakiem węgierskiego wina, zapachem wybornego chleba, pięknem drewnianych aniołów i świątków, miękkością rękodzielniczych tkanin, kunsztem unikatowej biżuterii Krosno opowiada nam swoją historię i prezentuje nowoczesną teraźniejszość. Czas Karpackich Klimatów to wyjątkowa szansa do poznania aktualnych trendów w produkcji szkła. Na dziedzińcu Centrum Dziedzictwa Szkła zaprezentują się działające w mieście i regionie huty, zakłady i pracownie artystyczne, których wyroby będzie można oglądać i zakupić. Szkło artystyczne i użytkowe, dekoracyjne oraz to stosowane w wystroju wnętrz. Przez trzy dni dziedziniec CDS stanie się centralnym punktem krośnieńskiego szklanego świata, a szklana produkcja znajdzie się na wyciągnięcie ręki. Jedyna w swoim rodzaju plenerowa wystawa szkła krośnieńskiego, gdzie nie tylko można obejrzeć i zakupić szklane cudeńka ale także samemu wygrawerować szkło czy osobiście spróbować dmuchania szkła. Co roku, próbę dmuchania szkła podejmuje blisko 1000 uczestników imprezy. Festiwal Win Węgierskich im. Portiusa zrodził się z miłości do tradycji naszego miasta Krosna, kultury, dobrej zabawy i umiłowania węgierskiego wina, które z Krosnem jest związane od niepamiętnych czasów. Przez trzy dni na krośnieńskim Rynku, w atmosferze przyjaźni i muzyki będzie można degustować cudowne wina, regionalne wędliny, sery i inne smakowitości z Polski i Węgier. W Centrum Dziedzictwa Szkła, pod hasłem "Węgierskie Wina w Krośnieńskim Szkle", można będzie obejrzeć wystawę poświęconą węgierskiemu winiarstwu i wziąć udział w uroczystych degustacjach, gdzie będzie możliwość spotkania z winiarzem, twórcą wina i wysłuchania niezwykle ciekawej opowieści o tworzeniu tego boskiego napoju, a także o tradycji Karpackiego Szlaku Wina, którego sercem, za sprawą Wojciecha Roberta Portiusa, było kiedyś i jest dzisiaj Krosno. Wśród wielu wydarzeń składających się na trzydniowy Festiwal Kultur Pogranicza w Krośnie, jakim są Karpackie Klimaty, każdy znajdzie coś wyjątkowego dla siebie - niepowtarzalne karpackie przysmaki, w tym tradycyjny chleb, rękodzieło artystyczne, porywające dźwięki muzyki folkowej, żywiołowe tańce krajów pogranicza, i wiele innych atrakcji, jak pokazy krośnieńskich rzemieślników, odkrywanie tajemnic dzwonnicy farnej, spotkanie miłośników czarnego krążka, czy popularno-naukowe przygotowane przez miejscową PWSZ. Tradycyjnie mieszkańcy Krosna i turyści wybiorą także swój Ulubiony Chleb. Muzyczną gwiazdą tegorocznej edycji Karpackich Klimatów będzie - Kapela góralska InoRos, finalista telewizyjnego programu „Must be the music”. Prezentacjom artystów i regionalnych twórców towarzyszyć będzie Festiwal Win Węgierskich im. Portiusa, podczas którego będzie można degustować kilkanaście gatunków i słuchać opowieści o wspaniałym trunku.
Niedźwiedź brunatny nie jest misiem do przytulania, zaś od naszego zachowania na szlaku zależy przetrwanie tego gatunku w naszym kraju – przypomina WWF Polska. Fundacja we współpracy z polskimi parkami narodowymi i PTTK, rozpoczyna właśnie wakacyjną akcję edukacyjną skierowaną do turystów.
Obecnie większość problemów niedźwiedzia wynika z działalności człowieka. Ludzie wchodząc na terytorium tych zwierząt, doprowadzili do kurczenia się niedźwiedziowych ostoi, w których żyły. Swoje zrobiły również polowania na niedźwiedzia, zanim gatunek ten został objęty ochroną w 1952 roku. W rezultacie niedźwiedzie występują wyłącznie w polskiej części Karpat, w pasie od Beskidu Żywieckiego po Bieszczady. Ich liczebność szacuje się na około 100 osobników. Dziś coraz większym zagrożeniem jest nieodpowiedzialne zachowanie człowieka na górskim szlaku – mówi Paweł Średziński z WWF Polska. - Wędrując górami ludzie zapominają o tym, że znajdują się w krainie niedźwiedzia, w której powinny obowiązywać inne zasady niż w ich świecie. Dlatego postanowiliśmy przypomnieć turystom o tym, jak zachowywać się na obszarach, gdzie występują te drapieżniki, w wydanym przez nas mini-przewodniku. O czym zatem powinien pamiętać każdy, kto wybiera się na wędrówkę górskim szlakiem? W przypadku spotkania z niedźwiedziem powinien zachować spokój i pod żadnym pozorem nie podchodzić do zwierzęcia, powoli wycofując się do tyłu, bez wykonywania gwałtownych ruchów. Niedopuszczalne jest też zatrzymywanie się w pobliżu niedźwiedzia w celu zrobienia mu zdjęcia i wyrzucanie w jego kierunku pokarmu. Niedźwiedź jest dzikim zwierzęciem i pożywienie powinien znajdować w naturze. Nie zabierajmy też ze sobą psów. W czasie górskiej wędrówki powinniśmy trzymać się oznakowanych szlaków – tłumaczy Paweł Średziński z WWF Polska. - Poza nimi istnieje bowiem jeszcze większe ryzyko spotkania niedźwiedzia, który zaskoczony nagłym pojawieniem się człowieka może zaatakować w swojej obronie. Zwierzę nie zaatakuje człowieka bez powodu. Odnotowane zdarzenia z ostatnich kilku lat dowodzą, że w większości przypadków do poturbowania ludzi przez niedźwiedzia dochodziło w wyniku zaskoczenia zwierząt, na przykład we mgle albo młodniku, a także w wyniku nieodpowiedzialnego zachowania człowieka. Nieodpowiedzialne zachowanie na szlaku, to nie tylko sytuacje związane z bezpośrednim spotkaniem z niedźwiedziem. Człowiek może zaszkodzić tym drapieżnikom porzucając śmieci na górskim szlaku. W ten sposób przyczynia się do „demoralizacji” niedźwiedzi. Przyzwyczajają się one do pozyskiwania resztek pokarmu pozostawianych przez ludzi, zmieniając sposób żerowania. Taki problemowy osobnik zaczyna coraz śmielej pojawiać się w pobliżu ludzi, a z czasem domagać od nich pożywienia. Na tym etapie niedźwiedzia czeka tragiczny finał. Najczęściej musi być odłowiony i resztę życia spędzić w niewoli. Do takich tragicznych zdarzeń dochodziło najczęściej w Tatrzańskim Parku Narodowym, jednym z pięciu parków narodowych – Babiogórski Park Narodowy, Bieszczadzki Park Narodowy, Gorczański Park Narodowy i Magurski Park Narodowy - które są partnerami akcji „Nie mów do mnie misiu!”. Dlatego niezwykle ważne jest zabieranie śmieci ze sobą i wyrzucanie ich w miejscach do tego przeznaczonych, najlepiej poza miejscem występowania niedźwiedzi. W ramach wspólnej akcji do turystów trafi 100 tysięcy bezpłatnych mini-przewodników z pocztówkami, ilustrowanymi przez znanego rysownika Roberta Mirowskiego. Oprócz parków narodowych trafią one do schronisk górskich prowadzonych przez PTTK w zachodniej części polskich Karpat, kolejnego partnera naszej akcji. Więcej informacji na: www.wwf.pl