Zapusty, mięsopust, ostatki, karnawał – świętowanie przed Wielkim Postem ma bogatą i długą tradycję
Zabawa, niepohamowana konsumpcja, zawieszenie norm, drwiny nawet z najpoważniejszych osób i instytucji – oto kwintesencja karnawału. Karnawały w Europie historią sięgają wczesnego średniowiecza i były niezwykle ważnym elementem ówczesnej kultury, nierozerwalnie związanym z rokiem liturgicznym. W Polsce były to zapusty i mięsopust. Szaleństwo kończyło się wraz z początkiem Wielkiego Postu.
Spis treści: Karnawał – skąd się wziął, kiedy się zaczął i czym jest? Zapusty, mięsopust i ostatki w polskiej tradycji Mardi gras, czyli ostatni wtorek karnawału Echa tych obyczajów widać do dziś, zarówno w Polsce, jak i w reszcie Europy, a także za oceanem. Karnawał to nie tylko dość długi okres między Bożym Narodzeniem a Wielkim Postem. To także kilka krótszych okresów lub pojedynczych dni obchodzonych na różne sposoby w różnych częściach świata i Europy. W Polsce to między innymi zapusty i ostatki, czyli mięsopust. Karnawał – skąd się wziął, kiedy się zaczął i czym jest? Pierwowzorów karnawału można doszukiwać się już w starożytności. W Egipcie i Mezopotamii organizowano święta ku czci bogów, podczas których ludzie przebierali się, uczestniczyli w procesjach i przekraczali obowiązujące normy. W starożytnej Grecji i Rzymie popularne były Dionizje i Saturnalia – uroczystości związane z płodnością i winem. Podczas nich też nie brakowało odwracania ról – niewolnicy mogli zachowywać się jak wolni obywatele. Wraz z rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa karnawał został wpisany w kalendarz liturgiczny jako okres poprzedzający Wielki Post, czyli czas pokuty i wyrzeczeń. W średniowiecznej i renesansowej Europie zyskał ogromną popularność. Włoskie miasta, takie jak Wenecja, stały się kolebką hucznych zabaw i maskarad. W XVII i XVIII wieku pojawiły się eleganckie bale maskowe, a bogato zdobione stroje i maski pozwalały na anonimowość i chwilową zmianę tożsamości. Słowo „karnawał” może wywodzić się z łacińskiego „carne vale” lub „carne levare”, co oznacza „pożegnanie mięsa”. Inna teoria mówi że pochodzi od „carrus navalis” czyli określenia na drewnianą łódź używaną podczas rzymskiego święta Navigium Isidis, poświęconego bogini Izydzie i obchodzonego 5 marca. Jego częścią była procesja i bogate przebrania uczestników. Istotą karnawału jest zawieszenie norm: to czas w którym obowiązuje „świat na opak”. Na czas karnawału żebrak mógł zostać królem, król – żebrakiem, a błazen mędrcem. Nie obowiązywał umiar w jedzeniu, piciu i cielesnych rozkoszach, ani powaga i szacunek wobec instytucji i hierarchii. Echem, a właściwie prekursorem karnawalizacji w Europie są także tzw. święta głupców i osłów, obchodzone przez studentów i niższy rangą kler. Podczas nich np. wybierano fałszywego biskupa, a nawet papieża i parodiowano kościelne i feudalne rytuały. Święta głupców zostały skutecznie zduszone przez Kościół już w XV wieku. Ale część obyczajów z nich znanych przeniknęła do późniejszych europejskich tradycji karnawałowych. Zapusty, mięsopust i ostatki w polskiej tradycji Zapusty to polskie tradycyjne określenie na karnawał. Obejmuje cały okres od święta Trzech Króli (lub Nowego Roku) do Wielkiego Postu (aczkolwiek niektórzy stosują je zamiennie z określeniem mięsopust). Zapusty to zdecydowanie okres poluzowania norm, choć szalone zabawy, obżarstwo i opilstwo nie trwały codziennie i skupiały się raczej w okresie ostatków (mięsopustu). Częsty był ludowy zwyczaj przebierania się za Cyganów, Kozaków, Żydów, muzykantów, niedźwiedzie, konie, kozy czy bociany. Tzw. baby cząbrowe, czyli zamaskowane przekupki napastowały przechodniów na ulicach miast, np. Krakowa. Inny zwyczaj to wędrówki po domach i „porywanie” gospodarza, który musiał się potem „wykupić”. Obfitość jedzenia miała także znaczenie symboliczne – miała zapewnić dobrobyt na nadchodzący sezon wegetacyjny. Zapustne obyczaje to prawdziwa kopalnia kultury ludowej – i nie tylko. Nie brakuje opisów zapustów także i u przedstawicieli innych stanów, a nawet na królewskich dworach, m.in. w pamiętnikach Jędrzeja Kitowicza z końca XVIII w. Mięsopust to określenie tożsame z ostatkami. To kilka ostatnich dni karnawału, tuż przed Środą Popielcową i rozpoczęciem trwającego aż do Wielkanocy Wielkiego Postu. Ostatki trwają od Tłustego Czwartku do wtorku, choć dawniej tak nazywano tylko ostatnie trzy dni karnawału. W tym roku przypadają między 27 lutego a 4 marca. Mięsopust to czas szczególnie hucznych imprez i niepohamowanej konsumpcji. Nazywany był „szalonymi dniami”. Według Zygmunta Glogera i jego „Encyklopedii staropolskiej” wydanej w latach 1900–1903, wyraz „mięsopust” powstał z połączenia słów „mięsa” i „opust”, czyli oznacza mniej więcej pożegnanie mięsa. Trzeba pamiętać, że w dawnej Polsce Wielki Post był jednym z najbardziej rygorystycznych w Europie, a kulinarne ograniczenia obowiązywały przez ponad 100 dni w roku. Rygor ten zmienił oblicze naszej rodzimej kuchni, czyniąc jej ważną częścią potrawy z ryb słodkowodnych. Mardi gras, czyli ostatni wtorek karnawału W wielu krajach Europy, a szczególnie w USA obchodzi się hucznie dzień poprzedzający Środę Popielcową, czyli wtorek będący ostatnim dniem karnawału. Mardi gras to sformułowanie pochodzące z języka francuskiego i dosłownie oznacza „tłusty wtorek”. Tradycje Mardi gras są najsilniejsze na terenach byłych francuskich kolonii, np. w Nowym Orleanie czy ogólnie Luizjanie. W Europie ten dzień świętuje się m.in. w wielu rejonach Niemiec, pod nazwą fastnacht, we Włoszech jako Martedi grasso, w Szwecji jako Fettisdagen lub Semla. Trzydniowe obchody końca karnawału (niedziela, poniedziałek i wtorek) w belgijskim mieście Binche zostały wpisane na listę Niematerialnego Dziedzictwa UNESCO. Przez miasto idzie wtedy procesja zamaskowanych przebierańców zwanych gilles, a jej kulminacją jest rzucanie pomarańczami w tłum. Trzydniowe obchody w Binche to odpowiednik naszych rodzimych ostatków. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Karnawał w Wenecji przez wiele lat był zakazany. Pod maskami chowała się rozpusta
Karnawał w Wenecji to podróżnicze marzenie niejednej osoby. Dziś weneckie bale kojarzą się z luksusem i zabawą, ale w ciągu wieków ta karnawałowa tradycja wzbudzała skrajne emocje. Maski nie zawsze były wyłącznie fikuśnymi ozdobami.
Spis treści: Karnawał w Wenecji był zakazaną tradycją Strój na karnawał w Wenecji Karnawał w Wenecji 2025 – co warto wiedzieć? Karnawał w Wenecji to obok karnawału w Rio de Janeiro jedna z najbardziej znanych corocznych imprez organizowanych zimą. Wenecki karnawał różni się od brazylijskiego choćby strojami i repertuarem muzycznym. Łączy je jednak to, że pierwotnie obie imprezy miały nieco inny charakter niż obecnie. Jak to wyglądało u Włochów? Dlaczego nieodłącznym elementem karnawału w Wenecji są charakterystyczne maski? Cofnijmy się o kilkaset lat. Karnawał w Wenecji był zakazaną tradycją Historia kolorowej tradycji sięga XII w., a jej początki w niczym nie przypominają współczesnych przyjęć. Kiedy w 1162 r. Republika Wenecka odparła najazd wrogów z Akwilei, mieszkańcy wyszli na Plac Świętego Marka, żeby świętować zwycięstwo. W kolejnych latach celebracja na ulicach miasta stała się cyklicznym wydarzeniem. Z czasem ludzie zaczęli jednak zapominać, co celebrują. Był to po prostu pretekst do zabawy w gronie najbliższych. W ciągu kilku kolejnych stuleci karnawał w Wenecji stał się częścią tożsamości mieszkańców. Kontynuowanie tradycji zostało zakazane w 1797 r., kiedy miasto znalazło się pod rządami Franciszka II Habsburga. W tym czasie wenecjanie nie mogli również używać masek do zakrywania twarzy. Do organizowania zabaw powoli zaczęto wracać dopiero w XIX. Były one jednak dość kameralne i nie towarzyszyły im huczne, publiczne uroczystości. Dopiero w 1979 r. włoski rząd postanowił pomóc mieszkańcom Wenecji w uhonorowaniu ich karnawałowego dziedzictwa. Miał to być również sposób na odmłodzenie kultury i gospodarki miasta. Po tym, jak ponownie zaczęto organizować bale maskowe, miejscowa branża turystyczna odnotowała wyraźny wzrost zainteresowania. Dziś karnawał w Wenecji to jedna z największych i najpopularniejszych imprez nie tylko we Włoszech, ale też na całym świecie. Strój na karnawał w Wenecji Karnawał we Wenecji kojarzy się przede wszystkim z bogato zdobionymi maskami. Co ciekawe, tradycja ich noszenia wcale nie jest związana z balami. Przez wieki arystokraci zakładali maski, aby nikt ich nie rozpoznał, gdy pili w barach, uprawiali hazard lub odwiedzali domy publiczne. Obecnie maski nosi się tylko podczas karnawału, ale setki lat temu arystokracja zakładała je przez kilka miesięcy. Dzięki temu mogła oddawać się niemoralnym uciechom bez ryzyka, że straci reputację i pozycję społeczną. Bardzo często klientela knajpek nie wiedziała, jak ważne osobistości siedzą z nimi przy stole. Wyróżnia się trzy rodzaje weneckich masek: białe, proste i skromne, oddające cechy naturalne twarzy, kolorowo zdobione karnawałowe, utrzymane w stylu commedia dell’arte. Karnawał w Wenecji 2025 – co warto wiedzieć? Motywem przewodnim karnawału w 2025 roku jest „Czas Casanovy”. To upamiętnienie 300. rocznicy urodzin Giacomo Casanovy, słynnego wenecjanina urodzonego w 1725 roku. Wydarzenia będą nawiązywać do jego życia i epoki, podkreślając tematy miłości i pasji. Ze względu na popularność karnawału, zaleca się wcześniejszą rezerwację noclegów oraz biletów na oficjalne bale i kolacje. Oficjalne otwarcie nastąpi 14 lutego podczas uroczystej parady, która wprowadzi uczestników w atmosferę barwnego świętowania. 16 lutego miasto stanie się świadkiem dwóch wyjątkowych wydarzeń. Pierwszym z nich będzie Corteo Acqueo del Carnevale, wodna procesja gondoli płynących po Canal Grande. Uroczystość rozpocznie się o godzinie 11:00 w pobliżu Punta della Dogana. Tego samego dnia odbędzie się także Lot Anioła (Volo dell’Angelo), czyli symboliczny zjazd na linie z dzwonnicy bazyliki św. Marka na plac św. Marka. Widowisko co roku gromadzi tłumy turystów i mieszkańców. W drugiej połowie karnawału, między 21 a 23 lutego oraz od 27 lutego do 4 marca, zaplanowano spektakularne pokazy wodne w weneckim Arsenale. Widowiska te, odbywające się o godzinach 19:00 i 21:00, to połączenie światła, dźwięku i historii, które nadają wydarzeniu wyjątkowy klimat. Jednym z najważniejszych elementów karnawału są także wystawne kolacje i bale maskowe, które odbędą się 22, 23, 27, 28 lutego oraz 1, 2, 3 i 4 marca. Wstęp na te wydarzenia wymaga stroju z epoki, a bilety można zakupić na oficjalnej stronie karnawału. Źródło: venice-carnival-italy.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Karnawał w Rio de Janeiro ma bogatą historię. Przed laty zamiast samby tańczono walca
Karnawał w Rio de Janeiro ma dla Brazylijczyków ogromne znaczenie nie tylko kulturalne, ale też ekonomiczne. W końcu coroczna impreza przyciąga do metropolii setki tysięcy turystów i tancerzy z całego świata. Dziś trudno wyobrazić sobie brazylijski karnawał bez samby, choć ta zawitała do Rio dopiero w XX w.
Spis treści: Karnawał w Rio de Janeiro 2025 Ile trwa karnawał w Rio de Janeiro? Kiedy kończy się karnawał w Rio de Janeiro? Ciekawostki o karnawale w Rio de Janeiro Karnawał w Rio de Janeiro – obok karnawału w Wenecji – to zdecydowanie najbardziej znana i najhuczniejsza impreza taneczna na świecie. Mowa przecież o kilku dniach (i nocach) wypełnionych rytami samby i nie tylko. Stałym elementem corocznego karnawału w Brazylii są parady, podczas których na platformach tańczą mężczyźni i kobiety. Panie częściej jednak występują jako główne solistki w paradach na Sambodromie – specjalnie zaprojektowanej arenie z trybunami. To tutaj odbywają się główne parady szkół samby, które rywalizują o miano najlepszej. Brazylijski karnawał słusznie kojarzy się z też z charakterystycznym, skąpym ubiorem. Styl tancerzy nawiązuje do tradycji afrykańskich, europejskich i rdzennych brazylijskich. Tym samym odzwierciedla bogactwo kulturowe kraju. Pióra mają reprezentować wartości takie jak wolność, piękno i połączenie z naturą. Elementy dekoracyjne, takie jak cekiny i kamienie szlachetne symbolizują z kolei radość i przepych. Jedno jest pewne – kolorowe i błyszczące akcesoria z powodzeniem przyciągają uwagę widzów (zarówno zgromadzonych w Rio, jak i przed telewizorami). Karnawał w Rio de Janeiro 2025 W 2025 roku karnawał w Rio de Janeiro rozpocznie się 28 lutego i potrwa do 4 marca. Występy tancerzy z najlepszych szkół samby zaplanowano na 2, 3 i 4 marca. Tematy ich show mogą dotyczyć polityki, sztuki, sportu czy kultury. Środkami wyrazu są muzyka, kreatywne kostiumy i oczywiście spektakularne choreografie. Każda ze szkół samby ma na występ 80 minut. Karnawał rozpocznie się w piątek uroczystą ceremonią otwarcia, podczas której burmistrz Rio de Janeiro symbolicznie przekazuje klucze do miasta królowi Momo – uosobieniu radości i zabawy. Wieczorem tego samego dnia pierwsze parady szkół samby nadają ton czterem kolejnym dniom pełnym muzyki, tańca i artystycznych popisów. W piątek i sobotę członkowie Access Group zaprezentują swoje umiejętności w ramach rywalizacji o awans do prestiżowej elity szkół samby. Niedziela, poniedziałek i wtorek to dni zarezerwowane właśnie dla najlepszych szkół samby, które walczą o najwyższe laury. Zwieńczeniem tej rywalizacji są mistrzostwa, podczas których sześć najlepszych szkół powraca na Sambodrom w następną sobotę, by raz jeszcze oczarować publiczność i przypieczętować swoje miejsce w historii karnawału. Ile trwa karnawał w Rio de Janeiro? Karnawał w Rio de Janeiro trwa zazwyczaj pięć dni. Rozpoczyna się w piątek przed Środą Popielcową i kończy we wtorek, znany jako Fat Tuesday lub Mardi Gras. Kiedy kończy się karnawał w Rio de Janeiro? W 2025 roku karnawał w Rio de Janeiro zakończy się 4 marca, czyli w dzień poprzedzający Środę Popielcową, która rozpoczyna okres Wielkiego Postu. Ciekawostki o karnawale w Rio de Janeiro Historia brazylijskiego karnawału sięga XVIII w., kiedy do kraju przypłynęli Portugalczycy. Wówczas uliczne zabawy wyglądały zupełnie inaczej niż obecnie. Ludzie oblewali się nawzajem wodą, obrzucali błotem oraz jedzeniem. Nierzadko dochodziło do bójek. W XIX w. koncepcja karnawału zaczęła się zmieniać. Zorganizowano pierwsze parady, podczas których arystokracja miała na sobie maski i bogato zdobione kostiumy. Najpopularniejszymi tańcami były wtedy... walce. W połowie XIX w. parady zaczęły uświetniać platformy ciągnięte przez konie. W kolejnych dekadach karnawał stał się świętem klasy robotniczej. Ludzie przebierali się i dołączali do muzyków grających na instrumentach smyczkowych i fletach. W czasie cenzury uczestnicy pochodu wyrażali swoje niezadowolenie z sytuacji politycznej. Samba stała się integralną częścią karnawałowego świata dopiero na początku XX w. Do Brazylii trafiła przez afrykańskich niewolników. Po zniesieniu niewolnictwa pulsujące rytmy wybrzmiewały głównie w slumsach otaczających Rio de Janeiro. Dziś sambę tańczy się dosłownie wszędzie w Brazylii – od faweli po luksusowe hacjendy. Co jeszcze warto wiedzieć o słynnej imprezie? Oto ciekawostki karnawale w Rio de Janeiro. Karnawał w Rio de Janeiro co roku przyciąga setki tysięcy turystów z całego świata. Szacuje się, że wpływy z turystyki sięgają wówczas setek milionów dolarów. To więc jedno z najważniejszych wydarzeń w Brazylii nie tylko pod względem kulturalnym, ale też ekonomicznym. Oprócz oficjalnych parad na Sambodromie, w różnych częściach miasta odbywają się uliczne imprezy nazywane „blocos”, organizowane przez lokalne społeczności. Najbardziej znane z nich to Cordão do Bola Preta i Simpatia é Quase Amor. Polki od lat uczestniczą w karnawale w Rio de Janeiro jako tancerki samby. Przykładem jest Sylwia de Paula, która od 2013 roku regularnie bierze udział w paradach na Sambodromie, reprezentując różne szkoły samby. Źródło: Rio.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Wenecja – co warto zobaczyć i jak zaplanować zwiedzanie?
Wenecja to jedno z najbardziej fascynujących miast świata, które łączy w sobie bogatą historię, sztukę i niezapomnianą atmosferę. Od setek lat inspiruje artystów, pisarzy i reżyserów, przyciągając turystów swoimi kanałami, zabytkami i kulturowymi wydarzeniami. Ten przewodnik pomoże ci odkryć najważniejsze atrakcje Wenecji, jak poruszać się po mieście bez samochodów oraz jak w pełni cieszyć się jego niezwykłą ofertą kulturalną.
Spis treści: Dlaczego warto odwiedzić Wenecję? Co zobaczyć w Wenecji? Najważniejsze atrakcje Jak poruszać się po Wenecji? Gdzie zjeść w Wenecji? Najlepsze restauracje i lokale Wydarzenia kulturalne w Wenecji Kiedy najlepiej odwiedzić Wenecję? Wenecja to miasto, które zaskakuje na każdym kroku. Jej bogata historia, architektura i kultura sprawiają, że warto spędzić tu więcej niż tylko kilka dni. Odkrywając urokliwe zakątki, wąskie kanały i lokalne smaki, można poczuć prawdziwą magię tego miejsca. Niezależnie od pory roku, Wenecja pozostaje jednym z najpiękniejszych i najbardziej inspirujących miejsc na świecie. Dlaczego warto odwiedzić Wenecję? Wenecja, zbudowana na 117 wyspach, połączonych ponad 400 mostami, to miasto o unikatowym charakterze. Wąskie kanały, klimatyczne uliczki i zabytkowe budowle tworzą jedyny w swoim rodzaju krajobraz. Kolory są tu niezwykłe, nieporównywalne z niczym. Zjawiskowe budynki, światowej klasy muzea, wytworne restauracje, spektakularne hotele. Atmosfera miasta, szczególnie w mglisty jesienny poranek, potrafi zahipnotyzować każdego odwiedzającego. Wenecja to także miejsce pełne historii – to tutaj urodził się Casanova, a zmarł Tycjan. Miasto było tłem dla wielu filmów, od klasycznych po współczesne, w tym takich hitów jak „Turysta” czy „Włoska robota”. Co zobaczyć w Wenecji? Najważniejsze atrakcje Plac Świętego Marka (Piazza San Marco) Plac Świętego Marka to serce Wenecji, miejsce pełne historii i monumentalnych zabytków. Dominującym elementem jest Bazylika Świętego Marka – oszałamiająca budowla o bogatych zdobieniach i imponujących mozaikach. Obok znajduje się dzwonnica św. Marka, z której rozciąga się widok na miasto. Nieopodal znajduje się również słynna Caffè Florian, jedno z najstarszych miejsc, gdzie bywali tacy artyści jak Charles Dickens czy Giacomo Casanova. Canal Grande Canal Grande to najsłynniejszy kanał w Wenecji, który wije się przez miasto niczym szeroka rzeka, dzieląc je na dwie części. Rejs vaporetto po Canal Grande to najlepszy sposób, by podziwiać historyczne pałace, w tym Palazzo Grassi i Ca’ d’Oro. Podróż gondolą przez mniejsze kanały daje inne doświadczenie: „Płyniemy wąziutkim kanałem... tu mieszkał Goethe, tu bywał Mozart...”. Most Rialto (Ponte di Rialto) Najstarszy most w Wenecji, symbolizujący miasto od stuleci. Łączy dwie historyczne dzielnice: San Marco i San Polo. Widok z mostu na Canal Grande to jedno z najbardziej ikonicznych miejsc w Wenecji, a pobliskie targowiska tętnią życiem. Targ Rialto to idealne miejsce na zakup świeżych produktów i lokalnych specjałów. Karnawał w Wenecji Karnawał w Wenecji to wyjątkowe wydarzenie, które przyciąga ludzi z całego świata. Maski, kostiumy, bale i parady zamieniają miasto w magiczną scenerię pełną kolorów i tajemniczości. Tradycja ta sięga czasów średniowiecza, a współczesny karnawał to hołd dla dawnej chwały Republiki Weneckiej. Wenecja bez karnawału jest niepełna, a maski to symbol, który można znaleźć w niemal każdym sklepie z pamiątkami. Jak poruszać się po Wenecji? Wenecja to miasto, w którym nie ma samochodów, co sprawia, że poruszanie się po niej jest wyjątkowe. Warto poznać dostępne środki transportu: Vaporetto Vaporetto to wodne tramwaje, które są podstawowym środkiem transportu publicznego. Bilet na jednorazowy przejazd kosztuje około 7,50 euro, ale jeśli planujesz dłuższy pobyt, opłaca się kupić karnet. Gondola Gondola to najbardziej romantyczny sposób zwiedzania Wenecji, choć dość kosztowny – przejażdżka kosztuje około 80 euro za 30 minut. Podróż gondolą to zdecydowanie niezapomniane przeżycie, na które warto się skusić. Łodzie te suną dostojnie po 177 kanałach. Gondolier, stojący na końcu rufy, ubrany jest na czarno. Dostojnie trzyma oburącz, zdawałoby się, lekkie wiosło. Czasami nawet zaśpiewa, co nada jeszcze większego uroku całemu doświadczeniu. Taxi wodne Dla tych, którzy cenią sobie wygodę, dostępne są także taksówki wodne. Są znacznie droższe niż vaporetto, ale oferują większy komfort i szybszy transport. Gdzie zjeść w Wenecji? Najlepsze restauracje i lokale Wenecja to nie tylko zabytki, ale również wyśmienita kuchnia. Oto kilka miejsc, które warto odwiedzić, aby spróbować lokalnych specjałów: All’Arco To miejsce słynie z cicchetti – małych przekąsek podawanych z winem. Atmosfera w All’Arco jest nieformalna, a jedzenie wyjątkowo smaczne: „Czekam w kolejce, gdy nagle ktoś wychodzi z kuchni spowitej dymem. Wszyscy wytężają wzrok w kierunku tacy z kanapeczkami". Harry’s Bar Harry’s Bar to legenda, gdzie powstał słynny drink Bellini. To miejsce, które odwiedzali tacy giganci literatury jak Ernest Hemingway. Pasticceria Tonolo Jedna z najlepszych cukierni w Wenecji, idealna na poranną kawę i słodkości. Jak twierdzi wielu turystów, ich wypieki to absolutna konieczność podczas wizyty w mieście. Wydarzenia kulturalne w Wenecji Biennale Architektury Biennale Architektury w Wenecji to jedno z najważniejszych wydarzeń w świecie sztuki i architektury. Co dwa lata miasto gości artystów i architektów z całego świata, którzy prezentują swoje innowacyjne projekty i pomysły. Festiwal Filmowy Wenecja to także miasto filmowe, a Festiwal Filmowy, który odbywa się tutaj co roku na przełomie sierpnia i września, jest najstarszym tego typu wydarzeniem na świecie. To doskonała okazja, aby zobaczyć najnowsze produkcje kinowe i spotkać największe gwiazdy światowego kina. Kiedy najlepiej odwiedzić Wenecję? Najlepszy czas na zwiedzanie Wenecji to wiosna (kwiecień–czerwiec) oraz jesień (wrzesień–październik), kiedy temperatury są łagodniejsze, a liczba turystów mniejsza. Latem miasto może być zatłoczone i gorące, natomiast jesienią Wenecja często zmaga się z acqua alta, czyli powodziami, które zalewają niektóre części miasta.
Nowy Orlean – przewodnik turystyczny po mieście jazzowych tradycji
Nowy Orlean to niezwykłe miasto, w którym spotykają się różnorodne tradycje i smaki. Odkryj Dzielnicę Francuską, posmakuj lokalnych potraw, takich jak gumbo i po-boy, oraz dowiedz się, jak spędzić czas w tej muzycznej stolicy świata.
Spis treści: Dlaczego warto odwiedzić Nowy Orlean? Najważniejsze atrakcje turystyczne Kuchnia Nowego Orleanu – czego musisz spróbować? Festiwale i karnawał Mardi Gras Praktyczne porady dla turystów Dlaczego warto odwiedzić Nowy Orlean? Nowy Orlean, położony nad rzeką Missisipi, to tygiel kulturowy, który łączy w sobie wpływy francuskie, hiszpańskie, kreolskie oraz afrykańskie. Jego burzliwa historia sięga XVIII wieku, gdy miasto zostało założone przez francuskich osadników jako La Nouvelle-Orléans. Następnie przeszło w ręce Hiszpanów, aby później zostać odzyskane przez Francję. Ostatecznie zostało sprzedane Stanom Zjednoczonym przez Napoleona w 1803 roku w ramach tzw. zakupu Luizjany. Miasto zachowało wiele z tej wielokulturowości, co jest widoczne zarówno w architekturze, jak i w kuchni oraz muzyce, która odgrywa tu kluczową rolę. To tutaj narodził się jazz, a ulice wypełnia dźwięk trąbek, saksofonów i bębnów – nieodłącznych elementów tradycyjnych parad i festiwali. Najważniejsze atrakcje turystyczne Dzielnica Francuska – serce miasta Dzielnica Francuska (French Quarter), najstarsza część Nowego Orleanu, to miejsce, w którym przeszłość miasta żyje na każdym kroku. Ulice otoczone są historycznymi budynkami z charakterystycznymi balkonami z kutego żelaza, które powstały dzięki odbudowie miasta po dwóch wielkich pożarach w XVIII wieku. To Hiszpanie, którzy wówczas kontrolowali Nowy Orlean, odbudowali dzielnicę, wprowadzając nowe rozwiązania architektoniczne, które przetrwały do dziś​. Spacerując ulicą Bourbon Street, można zanurzyć się w tętniący życiem świat barów, restauracji i klubów jazzowych. W przeciwieństwie do innych amerykańskich miast, w Nowym Orleanie można legalnie pić alkohol na ulicach, co tylko potęguje atmosferę niekończącej się zabawy. W Dzielnicy Francuskiej warto odwiedzić legendarną Café du Monde, gdzie serwowane są beignets – puszyste pączki obficie posypane cukrem pudrem. Najlepiej smakują popijane kawą z dodatkiem cykorii. Ta tradycja sięga czasów wojny secesyjnej​. Treme – kolebka jazzu Treme, jedna z najstarszych afroamerykańskich dzielnic w USA, to miejsce narodzin jazzu. To tutaj niewolnicy z Afryki Zachodniej gromadzili się w Congo Square, aby śpiewać, grać na bębnach i tańczyć. Dziś, spacerując uliczkami tej dzielnicy, można poczuć atmosferę dawnych lat. Np. odwiedzić Muzeum Backstreet Cultural, które poświęcone jest afroamerykańskim tradycjom Nowego Orleanu, takim jak jazzowe pogrzeby. Te niezwykłe ceremonie są jednocześnie hołdem dla zmarłych i prawdziwym świętem życia, podczas których procesje z orkiestrą dętą na czele przechodzą przez ulice miasta​. Kuchnia Nowego Orleanu – czego musisz spróbować? Nowy Orlean to miasto, w którym kuchnia odgrywa szczególną rolę, będąc odzwierciedleniem różnorodnych wpływów kulturowych. Dwa główne nurty kulinarne miasta – kuchnia kreolska i cajuńska – wyrastają z historii francuskich i hiszpańskich osadników oraz afrykańskich niewolników. Gumbo i jambalaya – tradycyjne dania Gumbo to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dań Nowego Orleanu. To gęsta potrawa, której podstawą jest zasmażka z tłuszczu i mąki oraz „święta trójca” warzyw: cebula, seler i papryka. W wersji kreolskiej gumbo przygotowywane jest z owocami morza, takimi jak krewetki i kraby. Natomiast wersja cajuńska zawiera więcej mięsa, np. kiełbasę andouille czy kurczaka. Jambalaya, przypominająca hiszpańską paellę, to danie z ryżu, które może zawierać różne rodzaje mięsa i warzyw, w zależności od przepisu​. Kanapka po-boy – ikona Nowego Orleanu Po-boy to kanapka o unikatowym charakterze, serwowana na bagietce, z wołowiną duszoną w sosie własnym lub z owocami morza, takimi jak smażone krewetki. Nazwa po-boy pochodzi od określenia "poor boy" (biedny chłopiec). Związana jest z historią strajku w latach 20. XX wieku, kiedy bracia Martin rozdawali te kanapki strajkującym pracownikom tramwajów​. Festiwale i karnawał Mardi Gras Karnawał Mardi Gras to największe święto Nowego Orleanu, znane na całym świecie. Rozpoczyna się w święto Trzech Króli i trwa aż do Tłustego Wtorku, poprzedzającego Środę Popielcową. Ulicami miasta przechodzą kolorowe parady organizowane przez kluby karnawałowe, zwane „krewe”. Uczestnicy parady noszą wymyślne stroje, a z platform rzucają w tłum koraliki w trzech symbolicznych kolorach: fioletowym (sprawiedliwość), zielonym (wiara) i złotym (władza). Najbardziej znana trasa parady prowadzi przez Canal Street i St. Charles Avenue, docierając do Centralnej Dzielnicy Biznesowej​. Praktyczne porady dla turystów Transport i zakwaterowanie Nowy Orlean to miasto, które najlepiej zwiedzać pieszo, zwłaszcza Dzielnicę Francuską. W dalsze rejony, takie jak Garden District, warto skorzystać z zabytkowego tramwaju St. Charles, który kursuje nieprzerwanie od 1835 roku. Bilety na tramwaj są tanie, a przejazd nim to prawdziwa podróż w czasie​. Gdzie zjeść i co kupić? Jeśli chcesz spróbować autentycznej kuchni Nowego Orleanu, warto wybrać się do restauracji takich jak Galatoire's przy Bourbon Street, gdzie serwowane są tradycyjne kreolskie potrawy, czy Gumbo Shop, znanej z doskonałej jambalayi. Na pamiątkę warto zabrać ze sobą lokalne przyprawy cajun, które są esencją kuchni Luizjany​. Nowy Orlean to miasto pełne kontrastów, w którym historia, kultura i kuchnia łączą się w jedno. To miejsce, w którym można odkryć korzenie jazzu, smakować wyjątkowych potraw i doświadczyć autentycznych tradycji karnawałowych. Jeśli szukasz miasta o niepowtarzalnym klimacie, Nowy Orlean powinien być na szczycie Twojej listy podróżniczych marzeń.
Trynidad i Tobago. Czy warto odwiedzić rajskie wyspy na Karaibach
Wprawdzie Trynidad i Tobago obfitują w różnorodne cuda przyrody, życie na Trynidadzie toczy się w żywym rytmie steelbandów i calypso oraz w atmosferze karnawału, na Tobago zaś płynie w bardziej spokojnym tempie.
W tym artykule: Trynidad – kolorowa historia Karnawał na Trynidadzie Port of Spain – stolica Trynidadu Tobago – Chillout w tropikach Trynidad i Tobago – Informacje praktyczne Położone na bliźniaczych wyspach na południowym krańcu Małych Antyli państwo Trynidad i Tobago to osobliwa para. Żywiołowy, wielokulturowy Trynidad jest większy i na nim znajduje się stolica, Port of Spain. Mierząca 80 na 61 kilometrów wyspa stanowi odprysk Ameryki Południowej, oderwany przed 10 tys. lat od kontynentu i osadzony w odległości zaledwie 11 km od brzegów Wenezueli. Trynidad do niedawna zrywał z karaibską tradycją, gdyż jego oparta na przetwórstwie ropy gospodarka przemysłowa opierała się inwazji turystów. Po naukę dotyczącą rozwoju tej dziedziny ekonomii mieszkańcy Trynidadu mogą udać się do swych pobratymców z Tobago – ich wyspa jest typowym zachodnioindyjskim rajem dla uciekających od gwaru i pośpiechu. Trynidad – kolorowa historia Kraina Kolibrów w języku Arawaków brzmi Iere i taką nazwę nosiła początkowo wyspa. Została przemianowana na Trynidad (po hiszpańsku Trójca z jasnym nawiązaniem do Świętej Trójcy) przez Krzysztofa Kolumba, który dotrzegł trzy wierzchołki na południowo-wschodnim krańcu wyspy podczas swojej trzeciej podróży do Nowego Świata w 1498 roku. Mimo objęcia przez Hiszpanię zwierzchności nad wyspą, jej rdzenni mieszkańcy zdołali powstrzymać inwazję europejskich kolonistów do 1592 roku. Wówczas Hiszpanom udało się zdobyć przyczółek, obsiać tytoniem niewielką powierzchnię i czuwać nad armadą wożącą skarby z Ameryki Południowej do Europy. Pod koniec XVIII wieku wraz z napływem francuskich osadników, uchodzących przed gilotyną na własnych wyspach, pojawiły się plantacje trzciny cukrowej i kakao. Ale Hiszpanie nie zdążyli osiągnąć z tego tytułu korzyści, bo Brytyjczycy zawładnęli wyspą w 1797 roku, a w 1814 roku objęli w posiadanie także sąsiadujące Tobago. Kolumbijczycy po 300 latach dotarli do skarbu z hiszpańskiego galeonu. Zdjęcia są oszałamiające Kolumbia zaczęła w końcu wydobywać skarb z hiszpańskiego okrętu, który zatonął w 1708 roku. Kosztowności są dziś warte ok. 17 miliardów dolarów. Plantacje Trynidadu podupadły po uwolnieniu niewolników w 1838 roku, ale wyspa ponownie zdołała znaleźć rozwiązanie problemu, zachęcając do imigracji. Tym razem na wezwanie pośpieszyli mieszkańcy Indii, którzy jako robotnicy kontraktowi przybyli na Karaiby, pracowali przez pięć lat na polach trzcinowych, a potem mogli wybierać między powrotem, a objęciem dwuhektarowych działek. Wielu pozostało i ich potomkowie stanowią obecnie 40% niezwykle zróżnicowanej etnicznie ludności wyspy, liczącej łącznie 1,25 miliona ludzi. Dalsze 40% Trynidadczyków wywodzi swoje korzenie z Afryki, pozostałe 20% zaś jest pochodzenia europejskiego, chińskiego, bliskowschodniego i południowoamerykańskiego. Karnawał na Trynidadzie Druga wojna światowa spowodowała przymusowy napływ Amerykanów na Trynidad. W 225 bazach stacjonował amerykański personel wojskowy o sile około 80 tys. ludzi. W tym samym mniej więcej czasie w portowych dzielnicach Port of Spain można było usłyszeć pierwsze steelbandy, złożone z muzykalnych wyspiarzy, utylizujących biciem puste metalowe beczki po oleju napędowym. Uniwersalność stalowych bębnów zwanych patelniami dodała nowego waloru tradycyjnym zespołom perkusyjnym. Wibrujące rytmy stalowych bębnów są tętnem sławnego karnawału na Trynidadzie. Towarzyszą one chrapliwie wyśpiewywanym tekstom calypso, soca (połączenie muzyki soul i calypso) oraz chutney (kombinacja calypso i tradycyjnej muzyki indyjskiej). Słynny karnawał na Trynidadzie sięga początkami schyłku XVIII wieku. Francuscy koloniści zaznaczali zbliżanie się Wielkiego Postu ciągiem wykwitnych świąt i przyjęć lub maskarad (od tego słowa utworzono skrót „mas", który na wyspie oznacza karnawał). Przygotowania do karnawału zaczynają się na Nowy Rok od konkursu calypso i współzawodnictwa steelbandów. Główne imprezy zaczynają się w Port of Spain w ostatni piątek przed Popielcem i osiągają kulminację we wtorek w paradzie orkiestr w Queen's Park Savannah. Każdy może wziąć udział w zabawie, tańcząc na ulicy lub śpiewając z zespołem w wypożyczonym bajecznym kostiumie. Tydzień przed karnawałową kulminacją zwany jest tygodniem bachusowym. Głównie z powodu przelanego wówczas wina. Liczba koncertów nasila się, kluby, dyskoteki i bary zapełniają się. Całe Port of Spain zaczyna bawić się do późnej nocy. Oficjalny początek karnawału to J’ouvert, czyli impreza, która startuje w poniedziałek przed środą popielcową około czwartej nad ranem, a jej uczestnicy wysmarowani są błotem, olejem, farbą lub czekoladą i przebrani w ole mas, czyli kostiumy nietoperzy, diabłów albo takich postaci jak dama Lorraine – kobieta wymyślona przez niewolników jako satyra na francuskie arystokratki. Na późniejsze parady warto zaopatrzyć się w pretty mas, czyli skąpe bikini przyozdobione koralikami, cekinami i piórami. Kupno mas, czyli charakterystycznego przebrania, od któregoś z występujących podczas imprezy zespołów pozwala paradować ulicami Port of Spain z tancerzami tej grupy. Dlaczego Dominikana jest tak popularna? 5 miejsc, które trzeba tam zobaczyć. Dominikana to jedna z najpopularniejszych wysp na Karaibach. Co warto zobaczyć, będąc w tym (k)raju? Port of Spain – stolica Trynidadu Tętniąca życiem stolica Trynidadu odzwierciedla wielokulturowe dziedzictwo wyspy. Jej zatłoczone ulice pełne są kupujących i straganów, a pompatyczne brytyjskie budowle kolonialne sąsiadują z muzułmańskimi meczetami, zachodnioindyjskimi domostwami z ażurowymi drewnianymi ornamentami i nowoczesnymi betonowymi biurowcami. Śródmieście powstało po wielkim pożarze w 1808 roku, ale Port of Spain rozciąga się obecnie na odcinku wielu kilometrów wzdłuż zatoki Paria oraz w głąb lądu aż po wzgórza zajmowane przez atrakcyjne willowe przedmieścia. Główną arterią w centrum Port of Spain jest Frederick Street, która łączy Brian Lara Promenade, noszącą imię sławnego miejscowego krykiecisty, z trawiastym terenem Queen's Park Savannah. Południowy kraniec Frederick Street przypomina orientalny bazar z indyjskimi sklepikami tekstylnymi i butikami. Co jeszcze warto zobaczyć w Port of Spain Woodford Square – niewielki poprzecinany ścieżkami park, w którym tubylcy spotykają się na leniwą przechadzkę pod karaibskimi drzewami. National Museum and Art Gallery – interesujący fragment ekspozycji poświęcono sławnemu karnawałowi. Można w nim zobaczyć naszyte cekinami stroje, wyszukane maski i fotomontaż wizerunków królów i królowych karnawału od lat 60. XX wieku. Ogród Botaniczny – założony w latach 20. XIX wieku przez sir Ralpha Woodforda. Mimo ponumerowania wszystkich wspaniałych okazów tropikalnych drzew brak tabliczek z nazwami. Tobago – Chillout w tropikach Mniejsza siostrzana wyspa Trynidadu także oderwała się przed kilkoma milionami lat od kontynentu południowoamerykańskiego, ale atmosferą i wyglądem bardziej przypomina położone na północ Wyspy Zawietrzne. Zaledwie 32 km od gwarnego i tłocznego Trynidadu leży górzysta i zielona oaza spokoju. Trynidadczycy przybywają tu, by odpocząć, a dla jej mieszkańców własna gościnność i dziewicze otoczenie są powodem do dumy. Tobago jest idealnym miejscem do zwiedzania, jeśli nie chce się odczuwać presji zbyt wielu wrażeń podczas jednej wycieczki. Niewielkie rozmiary wyspy gwarantują, że żadna wyprawa nie będzie trwać zbyt długo, a leniwa atmosfera zniechęca do pośpiechu i skłania do robienia przerw na podziwianie krajobrazu, pływanie lub pogawędkę z miejscowymi rybakami, naprawiającymi sieci na brzegu. Podczas wyprawy na Tobago warto odwiedzić rezerwat leśny Tobago Forest Reserve założony w 1764 roku, co czyni z niego najstarszy obszar leśny pozostający pod prawną ochroną na świecie. Wilgotny las równikowy na zboczach Main Ridge pozostał prawie nietknięty. Najlepszym sposobem zwiedzania rezerwatu bez przewodnika jest przebycie Gilpin Trace, oznakowanego w bok od drogi Parlatuvier-Roxborough Road. Trasa ma 2 km długości i kończy się w The Hut. Trynidad i Tobago – Informacje praktyczne Do Port of Spain najlepiej lecieć liniami British Airways z przesiadką w Londynie. Za bilety zapłacimy około 3 500 zł. Można też rozglądać się za połączeniami z przesiadką z jednym z dużych miast w USA. Trynidad i Tobago najlepiej odwiedzić w marcu, podczas słynnego karnawału. Jak polskie ostrzega Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Trynidad i Tobago leży w strefie aktywnej sejsmicznie. Od czerwca do listopada występuje zagrożenie huraganami.
Karnawał w Rio odwołany przez koronawirusa. Odbędzie się w innym terminie?
Największa i najbarwniejsza impreza na świecie się nie odbędzie. Organizatorzy karnawału w Rio de Janeiro zapowiedzieli, że zdecydowali się przełożyć wydarzenie, które było zaplanowane na luty 2021 roku, nie podali jednak nowej daty.
– Szukamy alternatywnego rozwiązania. Czegoś, co byłoby korzystne dla miasta, a zarazem bezpieczne, lecz nie mamy wystarczającej pewności, by wyznaczać datę – mówi Jorge Castanheira, prezes Ligi Samby (Liesa). Dyrektorzy szkół samby, bezpośrednio zaangażowani w przygotowania karnawałowej imprezy, już wcześniej ostrzegali, że najprawdopodobniej konieczne będzie odwołanie lub przeniesienie wydarzenia. Ratunku upatrywali w szybkich pracach nad szczepionką przeciwko SARS-CoV-2, jednak ta nadal nie jest dostępna. Zapowiedź Castanheira dotyczy jedynie odwołania oficjalnej części obchodów karnawału w Rio. BBC podkreśla, że może ona nie mieć wpływu na mniejsze lokalne imprezy uliczne i taneczne, których co roku odbywa się w Rio nawet kilkadziesiąt. Na dzień dzisiejszy trudno jednoznacznie powiedzieć, czy będą mogły się one odbyć, a wszystko zależy od sytuacji epidemicznej w kraju. View oEmbed on the source website Władze Sao Paulo, gdzie także odbywa się karnawał, już wcześniej podjęły decyzję o przesunięciu imprezy na październik 2021 roku – podaje BBC. Liga Samby w Rio nie podała jeszcze żadnego nowego terminu, ani szczegółów dotyczących ewentualnej alternatywnej imprezy. Poprzedni raz zawieszenie karnawału w Rio de Janeiro zdarzyło się w 1912 roku, po śmierci ministra spraw zagranicznych. Odwołanie karnawału będzie ogromnym ciosem dla gospodarki Brazylii, która już teraz została silnie nadwyrężona przez trwającą pandemię. Według szacunków, jakie podaje Gazeta Prawna, przychody z branży turystycznej stanowią 8 proc. brazylijskiego PKB. Rocznie z okazji słynnego karnawału do Rio przybywa blisko milion turystów z całego świata. To ogromne ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa, tym bardziej, że Brazylia jest jednym z krajów najbardziej dotkniętych epidemią SARS-CoV-2. Pod względem liczby zakażeń Brazylia jest trzecim najbardziej dotkniętym koronawirusem państwem na świecie, po Stanach Zjednoczonych i Indiach, a pod względem liczby zgonów zajmuje drugie miejsce. Według oficjalnych danych od początku pandemii w Brazylii potwierdzono 4,6 mln przypadków koronawirusa, a prawie 140 tys. chorych zmarło.
5 atrakcji idealnych na luty. Haka Pei, kurentowanie i "pogrzeb sardynki"
Przegnaj zimę w Słowenii, śledź wilki w Wyoming albo baw się na Wyspach Kanaryjskich. Luty obfituje w ciekawe wydarzenia. Oto pięć krajów i pięć niezwykłych festiwali, na które fani czekają cały rok
Jeden z uczestników Tapati Festival (fot. Getty Images/Bill Bachmann) Wyspa Wielkanocna, Chile 1-15 lutego: Znana z tajemniczych posągów moai Wyspa Wielkanocna, obchodzi swoje największe święto właśnie w pierwszej połowie lutego. Tapati Festival, inaczej Tapati Rapa Nui, to pełne atrakcji celebrowanie polinezyjskich tradycji mieszkańców wyspy. W ramach Tapati Festival możemy podziwiać przede wszystkim – bardzo widowiskowy – zjazd po zboczu Maunga Pui zwany Haka Pei. Najpierw uczestnicy zjeżdżają ze wzgórza na drewnianej kłodzie, która może osiągać nawet prędkość 80 km/h. Tegoroczny Perth Festival poświęcony będzie kulturze Aborygenów (fot. www.perthfestival.com.au) Perth, Australia 7 lutego – 1 marca: Bunggul, czyli trwający trzy tygodnie wielki festiwal sztuki, przyciąga do stolicy Australii Zachodniej tłumy turystów. Tegoroczny festiwal będzie poświęcony kulturze, sztuce i językowi Aborygenów Noongar. W przerwie między pokazami tańca, wystawianiem sztuk i oglądaniem wystaw, można odpocząć na jednej z pięknych okolicznych plaż. Kurenty to odpowiednicy greckiego Dionizosa (fot. SOPA Images/Contributor/Getty Images) Ptuj, Słowenia 14-25 lutego: Kurentovanje, czy inaczej kurentowanie – to słowiański ludowy obyczaj, który w pełnej krasie można podziwiać właśnie w Słowenii. Przez dziesięć dni karnawału poprzedzających popielec ulicami miast i wsi przechodzą kolorowe i głośne korowody. Ich uczestnicy przebrani są w najróżniejsze kostiumy, z których głównymi są właśnie kurenty (odpowiednicy greckiego Dionizosa). Ich zadaniem jest przegonienie zimy i przywołanie wiosny. Największe obchody mają miejsce w Ptuju – najstarszym mieście Słowenii. Pogrzeb sardynki symbolicznie kończy karnawał na Wyspach Kanaryjskich (fot. Jesús Calonge Muñoz/Getty Images) Teneryfa, Wyspy Kanaryjskie 21 lutego – 1 marca: Wyspy Kanaryjskie zapraszają na jedną z największych na świecie imprez karnawałowych. Roztańczone ulice i kolorowe kostiumy na długo pozostaną w twojej pamięci. Koniecznie zostań na „Pogrzeb Sardynki” – Entierro de la Sardina – czyli hiszpańskie obchody Środy Popielcowej. Symboliczny pogrzeb sardynki oznacza koniec karnawału i wejście w Wielki Post. Miłośnicy dzikich zwierząt próbują upolować najlepsze ujęcie (fot. Ann Hermes/Getty Images) Park Narodowy Yellowstone, Wyoming (USA) Luty: W parku Yellowstone masz niepowtarzalną okazję obserwować wilki w ich naturalnym środowisku. Surowy zimowy krajobraz tworzy wspaniałe tło do podziwiania tych drapieżników. Wilki powróciły do Wyoming w 1995 roku, dzięki staraniom wielu badaczy po tym, jak udało się ocalić ich gatunek od wyginięcia. Obecnie jednak, oprócz miłośników dzikiej przyrody chcących podejrzeć drapieżniki w naturalnym otoczeniu, wilkami interesują się też myśliwi. Katarzyna Grzelak
Karaibski karnawał. Bardziej manifest niż ekstatyczna zabawa [GALERIA]
W obu Amerykach podczas karnawałów i innych maskarad stosuje się maski mitycznych zwierząt i psotnych diabłów, aby oddać cześć kulturze z rdzennymi i europejskimi korzeniami oraz dać pstryczka w nos dawnym ciemiężycielom
TEKST JACQUELINE CHARLES ZDJĘCIA CHARLES FRÉGER W odróżnieniu od uroczystości skupionych wokół merengue, jak nazywają się karnawałowe melodie w tym francuskojęzycznym narodzie, Jacmel oferuje bardziej domową atmosferę. Od chłopców pokrytych zaschniętą czarną sadzą do dźwięków rara – rytmów wudu, które są ostoją uroczystości karnawałowych na Haiti – do muzyków bijących w bębny lub dmuchających w trąby z recyklingowanego metalu i bambusowych rogów, każdy rytm opowiada własną historię, porywając do tańca. Byłam pod wrażeniem dzikiego artyzmu, który zalewa wąskie uliczki miasta. Zobaczyłam tam zaskakująco piękne interpretacje fgury diabła, wielkie mityczne zwierzęta i groteskowe maski wykonane z papier mâché. Dla niektórych sezon karnawałowy, zwłaszcza Mardi Gras w Nowym Orleanie, oznacza mocno roznegliżowane ciała, rzucanie koralikami i głośną zabawę dla wszystkich, podczas której zachęca się do rozpusty i picia alkoholu. Ale w wielu częściach Karaibów karnawał jest czymś więcej niż ekstatyczną zabawą, która sprawiła, że takie wydarzenia stały się atrakcjami turystycznymi. Jest przestrzenią artystyczną, publicznym wyrazem własnej tożsamości kulturowej i upodmiotowienia potomków zniewolonych Afrykanów, którym zabraniano czczenia swoich bóstw. Zmuszano do uczestniczenia w poprzedzających Wielki Post maskaradach ich francuskich i brytyjskich właścicieli. Niewolnicy połączyli afrykańskie tradycje i folklor z rytuałami kolonialnymi, żeby stworzyć własne. Na zdj. ANTIGUA I BARBUDA. W Fort James na wyspie Antigua różowe maski noszone przez grupy klaunów podczas karnawału mogą reprezentować europejskich kolonizatorów. (W XVIII w. Brytyjska Marynarka Królewska utrzymywała swą karaibską flotę dzięki dobrze chronionej stoczni na wyspie). Stroje karnawałowe noszone w obu Amerykach mają korzenie w afrykańskich, europejskich i rdzennych tradycjach, ale stale ewoluują w odpowiedzi na współczesną kulturę. Dzisiaj obchody chrześcijańskich świąt takich jak Boże Ciało, Trzech Króli czy Święto Zmarłych przyjmują różne formy w całej afrykańskiej diasporze i mogą być organizowane w innych porach roku, ale uroczystości mają wspólne elementy. Kolorowo i dziko przebrane postacie mieszają chrześcijaństwo, folklor i rdzenną perspektywę w rytuale duchowego buntu. Ich tożsamości ukryte są za ozdobnymi maskami. Uczestnicy opowiadający historie dają upust frustracjom, a w miejscach takich jak Haiti, poprzez pulsujące widowisko i parodię, nawołują do przemian. Kostiumy i piosenki stanowią komentarz społeczny i krytykę polityczną. – To bunt, który jest oporem kulturowym – mówi Henry Navarro Delgado, profesor Uniwersytetu Ryerson, zgłębiający rolę mody w karnawale. – Jest to dla nich okazja, aby pokazać się tak, jak naprawdę chcą. Niektórzy pokrywają swoje ciała farbą i błotem. Inni ubierają się w żywe kolory afroamerykańskich bóstw, takie jak ognista czerwień i czerń Oguna, boga wojny i żelaza, czy błękit i złoto Erzulie Dantor, bogini zazdrości i pasji w haitańskim wudu. Główną postacią wielu karnawałów jest psotny diablo, diabeł. W Dominikanie może być kulejącym oszustem, który paraduje z biczem. Na zdj. ST. CROIX Karnawał w St. Croix jest obchodzony tak, jak na większości wysp karaibskich skolonizowanych przez Brytyjczyków, z postacią zwaną John Bull symbolizującą dobrobyt i obżarstwo imperium. Niegdyś, jeszcze zanim Duńczycy sprzedali część Wysp Dziewiczych Stanom Zjednoczonym, jego kostium często był wykonany z naturalnych włókien, takich jak rafia, ale obecnie podstawowym materiałem są zwykle pocięte plastikowe torby. W Trynidadzie czasami jest niebieskim diabłem wykpiwanym i bitym przez inne diabły, symbolizującym brutalność niewolnictwa. A w Panamie często jest władcą niewolników walczącym biczem ze zbiegłymi niewolnikami, cimarrón, w tradycyjnym tańcu kongo, który celebruje opór niewolników wobec ich hiszpańskich właścicieli. Diabeł jest oczywiście zły w kontekście katolickim lub europejskim, ale w czasie karnawału zwykle jest duchem, który musi doprowadzić świat do równowagi i nim wstrząsnąć. Żaden karnawał nie jest kompletny bez tańców z maskami, które podkreślają związek pomiędzy niewolnikami i ich kolonizatorami, a w niektórych przypadkach są kpiną z ciemiężców. Na zdj. DOMINIKANA Diabeł jest kluczową postacią karnawału dominikańskiego. Maska tego diabła, Tifuá, może być wykonana m.in. z czaszki wołu, konia lub krowy. Tifuás wychodzą na ulice San Juan de la Maguana, strasząc dzieci za ich złe zachowanie. W przeszłości wszystko, co nie odzwierciedlało tradycji katolickich, było nazywane diabelskim, dlatego wiele afrykańskich i rdzennych tradycji stopiło się z chrześcijaństwem. Wiele tańców wymaga treningu, mówi Amy Groleau, kuratorka kolekcji latynoamerykańskich i karaibskich w Museum of International Folk Art w Santa Fe w Nowym Meksyku. Odnotowuje wspólne tematy, reprezentujące różne klasy społeczne i etniczne, a nawet zwierzęta. Niezależnie od tego, czy chodzi o postacie zwierząt z Kolumbii, czy taniec ohapaq negro przedstawiający Afroperuwiańczyków jako zniewolonych robotników przybywających z hiszpańskimi konkwistadorami, karnawał to coś więcej niż bachanalia. Jest symbolem historii i dziedzictwa, które jednoczy uczestników jako czarnych, niezależnie od języka i geografii. Na zdj. PANAMA Powszechnie obchodzone w Chepo czerwcowe święto Bożego Ciała zostało użyta przez Kościół katolicki w obu Amerykach do nawracania na chrześcijaństwo rdzennych mieszkańców i afrykańskich potomków poprzez uliczny teatr. Te stroje nastolatków obejmują maski z masy papierowej – i lustra, które można zobaczyć także w kulturze Afryki Zachodniej
Przetańczyć świat dookoła. O tanecznych podróżach
Moje serce wybija ten rytm. Taniec wyznacza moje życie. Daje mi miękkość ruchów i stanowczość.
Tak tancerze mówią o swoim powołaniu, niezależnie od tego, który rodzaj i styl tańca wybrali: czy zdecydowali się na gorącą sambę, rozkołysana salsę, dialog w tango, kobiecy taniec brzucha czy pełen znaczących gestów klasyczny taniec indyjski. Czasem pasja wymaga poświęceń, ale daje wiele radości. Zaznać jej może każdy. Wiedzę najlepiej zdobywać u samego źródła. Opisujemy, jak się uczyć tańca od najlepszych, w krajach, z których on pochodzi. Taniec może też stać się pretekstem do zwiedzania świata. Samba - święto życia W Brazylii niezależnie od pory roku życie kręci się wokół samby. Warto przekonać się o tym samemu, wziąć kilka lekcji i ruszyć w tany. Mój ojciec jest Brazylijczykiem. Podobnie jak inne dzieci, pierwsze kroki w sambie stawiałam, gdy uczyłam się chodzić – wspomina Marta Goncalves, instruktorka samby w szkole SalsaLibre. Sambą Brazylijczycy cieszą się wspólnie. Rdzenną samba de roda tańczy się w kole. Wszyscy stoją, klaszczą, śpiewają, a pary kolejno wchodzą do środka. Tradycję tę do Brazylii przywieźli afrykańscy niewolnicy. W Bahia kultywowali taniec semba, w którym mężczyzna wyciągał kobietę na środek koła i tańczył, dotykając swoim pępkiem jej pępka. Później semba zmieszała się z tańcami indiańskimi i portugalskimi. Gdy po zniesieniu niewolnictwa trafiła do Rio de Janeiro, przeszła transformację. Niby ten sam rytm, podobny krok, ale zupełnie inny charakter tańca. Teraz samba w Rio jest elegancka, a w Bahia – bardziej pierwotna, ale ruchy tego tańca są zawsze naturalne, miękkie i radosne. Szkoły samby W Rio jest mnóstwo szkół tańca, warto pójść do kilku, żeby znaleźć coś dla siebie. Najbardziej poważana szkoła to Carlinhos de JeSus. Nazwisko jej założyciela znają wszyscy. Stawka za prywatne zajęcia wynosi ok. 100 zł za godzinę. Warto wziąć lekcje u różnych nauczycieli i spróbować różnych odmian samby. Już po 2–3 godzinach trzeba pójść na imprezę do Lapa, dzielnicy klubów, kierując się zasadą, że podczas zabawy nauka idzie najszybciej. Wstęp 15–20 zł. Za darmo można poćwiczyć, gdy zaczynają się imprezy na świeżym powietrzu. Wtedy też jest okazja, by przyjrzeć się występom gwiazd samby. Im dalej na północ Brazylii, tym taniej. W Salvadorze prywatna lekcja kosztuje ok. 30 zł. Najbardziej renomowana jest Szkoła Baletu Folklorystycznego Bahia (ale ceny jak w Rio), poleca się też Centrum Kultury Afrobrazylijskiej. Zaś w Olindzie na placu w centrum miasta od listopada do marca grane są koncerty i przedstawienia. W Brazylii na ulicach najwięcej się tańczy w grudniu lub styczniu. Ceny tu są porównywalne do polskich. O nocleg jest łatwo, lecz w karnawale lepiej zarezerwować go z wyprzedzeniem. Taniec brzucha - żywioł orientu Egipski styl tańca orientalnego jest łagodny i elegancki, marokański – gwałtowny, a syryjski wykorzystuje elementy tańca indyjskiego. W Egipcie, gdy rodzi się dziecko, kobiety wiążą chusty wokół bioder i tańczą, a małe dziewczynki je naśladują. Tancerka na weselu jest gwarancją szczęścia małżonków. Ona tańczy, a cała rodzina stoi naokoło i klaszcze. Taniec orientalny łączy cztery żywioły: ziemia symbolizuje ciężar ciała, woda to płynność ruchów, powietrze – lekkość. Ogień każda kobieta inaczej wnosi do tańca. Styl dojrzewa z tancerką. To nieprawda, że tancerka powinna być przy kości – mówi Aleksandra Toth, instruktorka tańca orientalnego. – Ważne, żeby miała świadomość ciała – dodaje. Nieprawda też, że taniec brzucha był w haremach atrakcją dla mężczyzn. Mit ten wykreowały produkcje hollywoodzkie w latach 20. i 30. Wówczas w Europie taniec orientalny zaczął być traktowany jako taniec erotyczny i uświetniał repertuar klubów nocnych. Tymczasem Egipcjanki składały go w hołdzie bogini płodności, skrywając się przed mężczyznami. Festiwale W Kairze kwiecień i czerwiec to czas dwóch wielkich festiwali tańca orientalnego. Nail Group Festival i Ahlan Wa Sahlan. W zeszłym roku przyjechało na nie 2 tys. osób, również mężczyzn. Połowa uczestników to byli Azjaci. Zajęcia trwają przez 9 dni, po 5–6 lekcji dziennie: dla początkujących, zaawansowanych i profesjonalistów. Na festiwalach codziennie są warsztaty, występy, konkursy oraz gale do późnej nocy. Na czerwcowej nauce tańca w 2008 r. pakiet opłat festiwalowych i hotel kosztował ok. 1800 zł za tydzień. Niestety trzeba się było liczyć ze sporym wydatkiem za zajęcia: każda lekcja była płatna oddzielnie ok. 140, 200 i 270 zł w zależności od stopnia zaawansowania. Warto pamiętać, że lekcje dla początkujących mają najniższe ceny. W organizacji wyjazdu może pomóc biuro festiwalowe. Polecanym nauczycielem jest Hassan Khalil, jednak warto pójść do kilku instruktorów i wypróbować różne nauczane przez nich techniki tańca. Należy zwrócić uwagę na naukę postawy. Jeśli ktoś zamierza uczyć się tańca poza festiwalem, może wstąpić do klubu czy na pokazy hotelowe albo zapisać się na lokalny aerobic z elementami tańca brzucha. Przed tanecznym wyjazdem do Egiptu dobrze jest przygotować ciało ćwiczeniami pilates, które wzmacniają gorset mięśni brzucha i kręgosłupa. Tango - nocna milonga W Argentynie popołudnie i cała noc starzy milongeuros spędzają, chodząc z jednej milongi na drugą. I tak codziennie. Prawdziwy smak tanga można poznać tylko w Buenos Aires. Nie należy jednak nastawiać się na widok tętniących tańcem ulic. Tango jest kulturą niszową. Trzeba wiedzieć, gdzie i czego szukać oraz zdawać sobie sprawę z istnienia dwóch równoległych światów tanga: tego dla miejscowych oraz komercyjnego. Warto poznać oba. Tańczących Argentyńczyków można spotkać na ulicach tylko latem, na milongach (tangowych spotkaniach tanecznych). Przychodzą tam ludzie z sąsiedztwa, często mają po 60 lat. Ich taniec nie jest namiętny i szalony, lecz wolny i spokojny jak stateczne chodzenie w parze. Panowie zakładają koszule, panie eleganckie półdługie spódnice z rozcięciem. Siadają zawsze przy tych samych stolikach, dzięki czemu łatwiej im podtrzymywać stary zwyczaj cabeseo (proszenia do tańca spojrzeniem). Na parkiecie wszyscy tańczą w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara. Początkujący zajmują miejsce w środku, a zaawansowani na zewnątrz koła, żeby zaprezentować swoje umiejętności. Szkoła w Buenos Tango dla turystów to świat kolorowy. Liczne szkoły tańca są atrakcją, która utrzymuje miasto. Najbardziej znane szkoły to: Lo de Copello, Centro Cultural Borges, E Studio Mora Godoi. Cenieni nauczyciele uczą tam i tradycyjnego milonguero o sztywnej postawie, i nuevo o bardziej miękkich ruchach. Nowocześniejsze style można poznać w szkołach Tango Brujo i DNI. Wyjazd można zaplanować z polską szkołą tanga lub samemu. Nocleg lepiej zarezerwować z wyprzedzeniem. W lokalnych gazetach El Tangauta albo Buenos Aires Tango Guide można znaleźć informacje o szkołach, lekcjach i milongach. O to, czy w szkole mówi się po angielsku, należy pytać na miejscu. Kursy w Buenos trwają przez cały rok. – Nie trzeba szukać terminu rozpoczęcia, wystarczy przyjechać i zapłacić za lekcję – radzi Beata Maja Gellert, instruktorka tanga. Zdecydowanie więcej korzysta z wyjazdu uczeń, który tańczy przynajmniej rok i ma już pojęcie o pozycji i figurach. W dwa tygodnie można poznać tylko kilka nowych niuansów. Tango wymaga sporo wysiłku, wytrwałości i pracy. Ale daje dużo satysfakcji. Początkujący uczeń powinien wybrać dużą szkołę i kilka lekcji prywatnych. Lekcja grupowa kosztuje 10–25 zł, prywatna od 100 zł. Uczeń może poprosić nauczyciela, żeby zabrał go na milongę. Wstęp ok. 15 zł. W Buenos jest tyle odmian tanga, że warto włożyć trochę wysiłku, by znaleźć coś dla siebie. Można też po prostu pójść na milongę i popatrzeć na prawdziwe tango. Salsa - Kuba w tańcu Roztańczone towarzystwo można spotkać na każdej ulicy. Kubańska salsa nie ma ścisłych reguł, każdy tańczy ją po swojemu. Na Kubie tańczy się cały czas i wszędzie. Ktoś włącza muzykę, sąsiadka przynosi zupę, znajomy wpada z butelką rumu i jest impreza. Swobodny ruch salsy widać w każdym Kubańczyku. Jednak żeby poznać prawdziwy klimat kubańskich tańców, warto wybrać się na wieczorną imprezę do jednego z ekskluzywnych klubów w bezpiecznym centrum Hawany (Cafe Cantante, Rio Havanero, Casa Havana, Casa de la Musica, Tropicana, Parisien), w których występują sławne zespoły kubańskie. Zwykli Kubańczycy bawią się w dzielnicowych domach kultury, ale nie poleca się tych miejsc turystom (poza centrum miasta bójki na noże są normą). Trzeci sposób na zabawę taneczną to impreza na wschodnim wybrzeżu w casa de la musica. To miejsca otwarte dla wszystkich, wstęp zwykle jest bezpłatny. Tam bawi się Kuba. Salsa jest grą między kobietą a mężczyzną, w której mężczyzna stara się zgubić kobietę, a ona stara się nie zgubić rytmu. Wiele kobiet nie zna kroku, tylko go udaje. Tradycyjnie Kubańczycy na salsę mówią casino. Nazwa ta pochodzi od dużych sal tanecznych, w których na początku tańczono salsę. Casino jest mieszanką rumby i sonu kubańskiego. Ruch nóg i ciała pochodzi z rumby, w której mężczyzna nie rusza się, tylko prowadzi kobietę, a ta wykonuje wokół niego obroty. Natomiast postawa klatka wysunięta do przodu, żeby być blisko kobiety i móc jej coś szepnąć na ucho, pochodzi z sonu. Szkoła salsy Na Kubie mieszkają sami tancerze, więc nauczyciela można spotkać na każdym rogu i na każdej lokalnej zabawie. Jeżeli ma się znajomych na miejscu, najlepiej chodzić z nimi na imprezy i tańczyć w gronie ich przyjaciół. Można też samemu poszukać małych szkół i klubów tańca. Warto także wziąć regularne lekcje w państwowej szkole tańca, np. w Danca Nacional de Cuba. Znani nauczyciele to: Santiago Alfonso, Robinson, Jose Duma, Fernando Alonso Rojas. Na Kubie pierwsze noce spędzić w hotelu albo na kwaterze casa particular. Są wygodne, bezpieczne i tanie (70 zł za noc dla dwóch osób). Później warto poznawać taniec, podróżując po wyspie. O brak noclegu nie należy się niepokoić. Na dworcach autobusowych przyjezdni wybierają spośród mnóstwa ofert. Taniec indyjski - język gestu Gdy zawiść i chciwość zawładnęły światem, boginie i bogowie błagali najwyższego boga Brahmę o stworzenie cnoty, która będzie zrozumiała dla zwykłych śmiertelników. Brahma wybrał więc z czterech cnót ich kwintesencję (słowa, ruch, muzykę i emocje). Stworzył z nich Pańćamawedę. Jego wierny sługa Bharata spisał ją w traktacie Natjaśastra, który stał się kompendium wiedzy i technik tanecznych dla klasycznych tańców indyjskich. Boginie i bogowie tańcząc, przekazywali tę sztukę ludziom. Tak powstały najpopularniejsze klasyczne tańce indyjskie, np. bharatanatjam, odisi czy kathak. Teraz tradycyjny taniec jest jednocześnie sztuką, rodzajem modlitwy i ofiarą dla hinduskich bogów. Bharatanatjam setki lat temu w świątyniach wykonywały kapłanki dewadasi, łącząc go ze śpiewem oraz grą na instrumentach. Odisi i kathak tańczono na dworach. Sztuka tańca przestała być poważana w czasach kolonialnych i przeniosła się do domów publicznych. W klasycznych tańcach całe ciało tworzy symetryczną figurę, stopy wytupują rytm zgodny z muzyką. – Każdy ze stylów różni się nieco pozami i adawu (figurami w ruchu) – mówi instruktorka Magdalena Niernsee-Durbacz ze szkoły tańca Alapadma. Jednak we wszystkich obowiązują te same zasady. Tancerz za pomocą gestów dłoni (hasta) oraz mimiki twarzy i spojrzenia opowiada historie z życia bogów indyjskich. Nauka tańca klasycznego trwa wiele lat. – Wymaga połączenia elementów ruchu z umiejętnością kontrolowania ciała i umysłu oraz wzbudzania emocji u widza – wyjaśnia Niernsee-Durbacz. Inspirację z klasyki i tańców ludowych czerpią choreografowie Bollywood. Łączą je ze współczesnym tańcem zachodnim. Układy bollywoodzkie nie mają już nic wspólnego z religijnością czy obrzędami – są zwykłą rozrywką. Forma przekazu jednak pozostała. Podobnie jak w tańcu klasycznym, tancerka pełnymi wdzięku ruchami ilustruje opowieść (tyle że jest to historia miłosna) zawartą w tekście piosenki. Spojrzenia i uśmiech podkreślają każdy gest, są subtelnym uwodzeniem widzów. Nic dziwnego, że taniec bollywoodzki robi furorę na świecie. Szkoła w Indiach Klasycznego tańca indyjskiego nie da się nauczyć przez dwa tygodnie, ale w przypadku układów bollywoodzkich można tego spróbować. W Indiach jest wiele szkół, które oferują kursy roczne tańca klasycznego. Gdy ktoś uczy się go w Polsce, może do Indii pojechać na lekcje prywatne, które zwykle są uzupełniane zajęciami w grupie. Wielu nauczycieli nie uznaje jednak sposobu przekazywania wiedzy innego niż swój i uczy od podstaw. Przy zapisywaniu się na zajęcia należy zwracać uwagę, czy jasne jest, ile będziemy płacić za lekcję (15–60 zł za godzinę zajęć prywatnych). Jeżeli ktoś planuje się zapisać do artysty czynnie występującego, powinien najpierw się upewnić, ile ma zaplanowanych pokazów, by nie stracić całego czasu w oczekiwaniu na mistrza. Tańca bollywood, można się uczyć na zwykłych kursach tańca, np. w India International School.
Żyjemy w fascynujących czasach. Dzięki postępowi nauki nasza rzeczywistość zmienia się tak szybko, jak nigdy wcześniej w historii świata. Dziś trudno sobie wyobrazić, jak będzie wyglądało nasze życie nie za 50, nie za 20, ale już za 5 lat. Tyle mniej więcej czasu potrzeba, by kolejny człowiek stanął na Księżycu, i nie chodzi bynajmniej o astronautę, tylko turystę. Kosmiczna turystyka przestaje bowiem być mrzonką. Zwłaszcza że dziś w kosmicznym wyścigu liczą się już nie tylko supermocarstwa, ale prywatni przedsiębiorcy, którzy w eksploracji kosmosu widzą źródło swoich przyszłych kosmicznych dochodów. Ziemia staje się dla nas za ciasna. Żeby być pionierem w dzisiejszych czasach, jedyną drogą, którą można obrać, jest droga w kosmos. Wielka, wspaniała przygoda i takież wyzwanie, które otworzy przed nami nowe horyzonty. Dlatego zachęcam do przeczytania artykułu o kulisach wyścigu na Księżyc oraz relacji Scotta Kelly’ego z jego prawie rocznego pobytu na orbicie. Ten amerykański astronauta spędził 340 dni na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, jakieś 400 km nad naszymi głowami, podczas gdy jego brat bliźniak pozostał na ziemi. Dzięki temu eksperymentowi naukowcy chcieli sprawdzić, jakie zmiany genetyczne zachodzą w organizmie i psychice człowieka, który tak długo przebywa w stanie nieważkości i izolacji, co jest kluczowe podczas podróży na Marsa. Bo w kosmosie człowiek rośnie parę centymetrów, często traci smak i jest spuchnięty, bo płyny ustrojowe z braku grawitacji przemieszczają się do góry. Ale są też plusy, które rekompensują wiele niedogodności. Ziemia widziana z góry jest zachwycająca, co możemy podziwiać na zdjęciach Kelly’ego umieszczanych na Instagramie. W końcu każdego dnia stacja okrąża naszą planetę 16 razy, a to oznacza 16 wschodów i zachodów słońca. A każdy fotograf wie, że to magic hours. Agnieszka Franus, redaktor naczelna
28 Wycieczka na księżyc Podbój kosmosu powoli staje się polem biznesowej eksploracji i eksploatacji, na którym fortuny chcą zbijać prywatne firmy. A pierwszym realnym źródłem dochodów wydaje się kosmiczna turystyka. Tekst Sam Howe Verhovek Zdjęcia Vincent Fournier 54 Śmierdzący temat Miliard ludzi na świecie swoje potrzeby fizjologiczne załatwia w plenerze. To wielki problem globalnego zdrowia publicznego. A jednym z powodów tego stanu rzeczy jest... kultura. Tekst Elizabeth Royte djęcia Andrea Bruce 80 Zew ciemności W odległych górach Uzbekistanu dla prawdziwych eksploratorów od szczytów bardziej fascynujące są... jaskinie. Bo być może właśnie tam uda się odkryć Mount Everest podziemi. Tekst Mark Synnott Zdjęcia Robbie Stone 98 Zębata torpeda Ostronos atlantycki jest najszybszym rekinem na świecie. Jego pech polega na tym, że także smacznym bardziej niż inne. Tekst Brian Skerry Zdjęcia Glenn Hodges 122 Kompleks mesjasza Z pewnością wielu ludzi uważa się za wyjątkowych, ale niektórzy w tym mniemaniu idą jeszcze dalej, twierdząc, że są mesjaszami. I znajdują uczniów, którzy podzielają ich przekonania. Tekst i zdjęcia Jonas Bendiksen
Rio de Janeiro – olśniewający klejnot Brazylii, uznawane za najpiękniejsze miasto świata, miasto o unikalnej urodzie i atmosferze
Królują tu ognista samba, szalony karnawał i niebiańskie plaże otoczone luksusowymi apartamentami. Ale z drugiej strony królują tu także dzielnice nędzy - fawele, pełne przemocy, narkotyków i AIDS. Te dwa światy – jakże odmienne – przenikają się w Rio wzajemnie. Szczególnie widoczne jest to na miejscowych plażach, gdzie obok siebie skąpani w słońcu i oceanie cieszą się życiem mieszkańcy apartamentów i faweli. Słynny syn Rio de Janeiro – poeta i dyplomata Vinicius de Moraes mówi: "Jesteśmy otoczeni najpiękniejszą w świecie scenerią i najpiękniejszymi kobietami. Mamy ocean, żeby zmywał nasze troski i słońce by osuszało łzy". A przenikanie obu światów przeżywa kulminację w rytmie samby - nie liczy się pochodzenie, stan majątkowy, kolor skóry. Samba i karnawał to kolejne panaceum na troski mieszkańców Rio, zatracających się w fali muzyki, tańca, w bajecznych kostiumach i dekoracjach parady karnawałowej. Południowoamerykański noblista Mario Vargas Llosa tak to widzi "Zapomnienie się, uniesienie, zagubienie w piosence, aż poczujesz, że już nią jesteś, że muzyka śpiewa ciebie, a nie ty ją. (...) W ten sposób wychodzi się z niewoli ciała i wkracza w świat duchów. Śpiewem. Tańcem". Te dwa światy unosząc w zatraceniu oczy ku górze widzą nad Rio de Janeiro Jezusa Odkupiciela, którego figura wznosząca się na górze Corcovado rozpościera swe ramiona. Obejmuje nimi oba te światy niosąc im nadzieję zbawienia… Krzysztof Muskalski Styczeń-marzec 2014 r. Autorska Galeria Fotografii „Czas Podróży” Częstochowa, ul. Piłsudskiego 19 www.muskalski.pl/foto
Jest duża, droga i bogata. Ale można jej doświadczyć bez uszczerbku na budżecie.
Według firmy konsultingowej Mercer, która co roku robi ranking najdroższych metropolii, Rio de Janeiro i Sao Paulo mieszczą się w pierwszej dwunastce. Forbes ogłosił z kolei, że Sao Paulo jest szóstym miastem świata, w którym mieszka najwięcej miliarderów. A bilety na tegoroczny karnawał kosztują nawet 3390 dol.! Te liczby przerażają, ale spokojnie. Jako rodowity Brazylijczyk i podróżnik znam sposoby, żeby świetnie się bawić za budżet równie skąpy jak bikini dziewczyn na plaży Ipanema. Zamiast imprezować w najdroższych klubach, bawię się do rana na plaży, popijając domowej roboty caipirinhę. Na najlepsze tradycyjne jedzenie chodzę do szkolnych restauracji, a na wyprawy do Amazonii wybieram się z lokalnymi przewodnikami. Więcej patentów zdradzam na następnych stronach. Wykorzystajcie je jak najszybciej. Bo już w 2014 r. organizujemy mistrzostwa świata w piłce nożnej, a dwa lata później igrzyska olimpijskie. Wtedy ceny mogą pójść na tyle w górę, że nawet Brazylijczycy zrobią się bezradni. INFO BRAZYLIA: Stolica: Brasília. Powierzchnia: 8,5 mln km2. Ludność: 192 mln. Religia: katolicyzm. Języki: portugalski, ale ze specyficznym dla Brazylii akcentem. Waluta: real (BRL); 1 real = 1,85 zł. 7 sposobów na tanią Brazylię Zdradza Vitor Diniz, z zawodu muzyk flecista, z zamiłowania podróżnik i badacz brazylijskiej kultury. Pochodzi z Joao Pessoa, na wschodnim wybrzeżu kraju. 1. Mieszkanie od zaraz Wcale nie musisz zostawać tu pół roku, by rozejrzeć się za mieszkaniem do wynajęcia. Ponieważ ceny hoteli często przewyższają budżet podróżników, popularne stały się mieszkania do wynajęcia na tydzień lub dwa. W ten sposób nie tylko śpisz taniej, ale możesz zaoszczędzić na restauracjach. Mieszkanie dla 4-6 osób, można wynająć od 150 dol. za noc (czyli ok. 30 dol. na osobę). Najlepszych ofert szukaj na www.aluguetemporada.com. 2. Zatańcz to sam Choć karnawał w Rio nie należy do najtańszych, to są na niego sposoby. Pierwszym jest upolowanie biletu na najtańszy sektor 13, tzw. arquibancada popular. Wejściówka kosztuje ok. 18 zł, ale trzeba liczyć się z tym, że obejrzy się jedynie dispersao, czyli sam koniec parady. Drugi to zapisanie się na darmową próbę jednej ze szkół samby. Dokładny grafik znajdziesz na www.rio-carnival.net/sambodromo/rehearsals.php. Można też zrobić to co większość Brazylijczyków, czyli zabawę na ulicy. Zupełnie bezpłatną. W Rio jednymi z najlepszych ulicznych grup karnawałowych, są Ipanema, Monobloco i Suvaco do Cristo. Biodra w ruch! 3. Hotel za pół ceny W Brazylii przyjętym zwyczajem jest negocjowanie cen, także w hotelach. Szczególnie poza sezonem możesz liczyć na znaczne obniżki. Wprost proporcjonalne do umiejętności targowania się. 4. Między miastami Ponieważ odległości w Brazylii są ogromne, warto zastanowić się nad przelotami między miastami. Tym bardziej że dla obcokrajowców linie lotnicze TAM przygotowały atrakcyjną ofertę Brazilian Air Pass (tanio po całym kraju). Można go zamówić tylko podczas kupowania biletu do Brazylii (trzeba podać dokładne daty lotów). Szczegóły na www.tam.com.br. Ci, którzy nie tego nie zrobili mogą wyszukać tanie połączenia na www.melhoresdestinos.com.br. Strona jest po portugalsku, ale czego nie zrobi się żeby upolować okazję! 5. Mekka za friko Sao Paulo i Rio de Janeiro to najdroższe miasta Brazylii, ale zarazem mekki darmowych atrakcji, wystaw, koncertów i autorskich spotkań. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie ich szukać. Listę darmowych wydarzeń można znaleźć na stronach: vejasp.abril.com.br/especiais/e-gratis, vejario.abril.com.br/especial/ gratis-rio-645588.shtml. 6. Tanie stołowanie Chcesz spróbować brazylijskiej kuchni w bardzo sensownej cenie? Wybierz się do jednej ze szkolnych restauracji prowadzonych przez Senac. Jedzenie jest naprawdę wyśmienite, a porcje pokaźne. Koszt zestawu obiadowego to ok. 30 zł. Nie pożałujesz ani jednego reala! Listę z adresami tych restauracji znajdziesz na www.senac.br/cursos/rest-escola.html. 7. Pomyśl alternatywnie Na Rio de Janeiro i wodospadach Iguaçu Brazylia się nie kończy. Jest wiele równie atrakcyjnych miejsc, które nie drenują tak bardzo portfela. Dlatego uwzględnij je w swoich planach. Oto kilka atrakcji, do których częściej od obcokrajowców zaglądają Brazylijczycy: Park Narodowy Lençóis Maranhenses z przepięknymi wydmami, ekoturystyczna dolina Capao czy nieziemskie wodospady Ibitipoca.
Pierwsza edycja karnawału w Lagos, w Nigerii, odbyła się dopiero rok temu. Na szczęście odniosła ogromny sukces, więc w 2011 możemy liczyć na reedycję.
Afrykańskie poprawiny Te kostiumy mogłyby zainspirować projektantów haute couture! Mocne kolory, maski, pióra i nietypowe materiały tworzyły efekt bajkowy i ekscentryczny. Wiele inspiracji pochodzi z folkowych opowieści przekazywanych w Nigerii z pokolenia na pokolenie. W zeszłym roku pokazano tu aż 93 tys. kostiumów. Wszystkie projektowane i robione są przez Nigeryjczyków. To dlatego, że karnawał w Lagos, oprócz rozrywkowego, ma też cel społeczny: stworzyć nowe miejsca pracy, złamać stereotyp niebezpiecznego miasta, w którym niewiele się dzieje. Na ulicach miasta świętowali nie tylko mieszkańcy Lagos, ale przybysze z całej Nigerii i krajów sąsiednich. Do tego stopnia, że ulice stały się zupełnie nieprzejezdne, a wyspa Lagos zamieniła się w ogromną, barwną imprezę. W czasie trzydniowego ipmrezowania odbył się konkurs piękności, karnawał dla dzieci, no i główna parada zespołów muzycznych i grup tanecznych. W tym roku (23–25 kwietnia) ma być podobnie. Główne parady zaczynają się i kończą na placu Tafawa Balewa i przechodzą przez trzy wyspy: Lagos, Ikoyi i Victorię. W karnawale biorą udział całe, często wielopokoleniowe rodziny. To możliwe, gdyż termin jest dla wszystkich dogodny: weekend wielkanocny. Tę zabawę można szczególnie polecić tym, którzy lubią zabawę, ale niekoniecznie tłumy turystów, tym, którzy lubią przełamywać stereotypy i poznawać kultury świata od środka, albo tym, którzy czuli niedosyt po marcowych szaleństwach i w kwietniu chcą urządzić sobie karnawałowe poprawiny. NO TO W DROGĘ: LAGOS, NIGERIA Dojazd: samolotem KLM ok. 3 tys. zł (w obie strony). Waluta: naira (NGN), 1000 NGN = 6,5 USD. Kiedy przyjechać: najlepiej na cały okres świąt wielkanocnych, sam karnawał odbędzie się w dniach 23–25 kwietnia. Warto wiedzieć: Lagos znane jest z rozwiniętego rynku filmowego. Zdarza się, że Europejczycy dostają na ulicy propozycje zagrania paru scen w filmie. Uważaj! W trakcie karnawału na ulicach jest sporo policji, ale trzeba pamiętać, że w Nigerii zdarzają się zamieszki antychrześcijańskie. Zapraszamy do rozwiązania quizu Karnawały
Bum, bum! Tra, ta, ta! Poprzebierani muzycy ruszają ulicami Bazylei, dmąc w trąby i waląc w werble. Tak zaczyna się tu... Wielki Post.
Bum, bum! Tra, ta, ta! Stoję na chodniku w tłumie gapiów. Jezdnią maszerują orkiestry dęte. Ledwo mija nas jedna, już widać i słychać następną, a za nią widać (choć jeszcze nie słychać) kolejną. I tak dzień i noc, dzień i noc. I tak przez 72 godziny. Bez przerwy! Centrum Bazylei jest na trzy dni zamknięte dla ruchu, ludzie dostają wolne w pracy, miasto się bawi. Wiem coś o tym, bo mój hotel leży przy trasie wyznaczonej na paradę. Kiedy po dniu obserwowania przemarszów kładę się wyczerpany i próbuję zasnąć, z dołu ciągle dobiega muzyka. O pierwszej muzyka, o drugiej muzyka, o trzeciej muzyka, o czwartej... Rano wstaję z bólem głowy. Tradycja karnawału w Bazylei sięga średniowiecza. Impreza zaczyna się wtedy, gdy na świecie milkną zabawy i nastaje Wielki Post. Na przekór katolikom. W nocy w pierwszy poniedziałek po Środzie Popielcowej place i ulice Starego Miasta na wysokim brzegu Renu zapełniają się ludźmi. W powietrzu czuć podniecenie i oczekiwanie. Wreszcie wybija czwarta nad ranem. W całym mieście gasną światła. W kompletnej ciemności świecą tylko zrobione specjalnie na tę okazję lampiony. I wtedy pada hasło: Morgestraich, vorwärts marsch! Rusza zabawa. Podczas karnawału w nudnych, „zapiętych na ostatni guzik” mieszkańców Bazylei wstępuje duch szaleństwa. Przebierają się, wylegają na ulice, maszerują, grają, hałasują. Wypijają hektolitry piwa i wina i zjadają tony kiełbasek z grilla. W tym karnawale nie ma tańców i gołych brzuchów jak w Rio de Janeiro, jest za to dużo skocznej muzyki, są maski i kolorowe stroje. Ponad 10 tys. ludzi paraduje, grając na instrumentach, a setki tysięcy się temu przyglądają. Wprawdzie sama Bazylea liczy tylko 170 tys. mieszkańców, ale leży przecież tuż przy granicy z Niemcami i Francją, tłum jest więc wielonarodowy. Trasa karnawałowego przemarszu, wyznaczona przez działający od 1911 r. komitet organizacyjny, obiega centrum miasta i łączy przez dwa mosty Małą (Kleinbasel) i Dużą (Grossbasel) Bazyleę po dwóch stronach Renu. Maszerujący muzycy tworzą grupy towarzyskie dwóch rodzajów – Cilque i Guggenmusik. Pierwsze przygrywają sobie w czasie marszu na fletach poprzecznych. Drugie to orkiestry dęte grające muzykę rozrywkową. Prowadzone są przez tamburmajorów, za którymi postępują perkusiści z bębnami na stelażach z kółkami, by łatwiej było instrument pchać po ulicy. Grupy przebierają się w jednolite stroje, co roku specjalnie przygotowane według wymyślonego wcześniej tematu. Jedni paradują więc z głowami kur, inni przebrani za Indian, jeszcze inni w historycznych mundurach z durszlakami zamiast hełmów na głowach. Krokodyle podążają za Elvisami Presleyami, a barany za Chińczykami. Im bardziej zaskakujące zestawienia, szokujące kolory i kształty (np. nogi i pośladki damskich manekinów przymocowane do góry nogami na głowach), tym lepiej. Jednak kogokolwiek by przedstawiały maski, łączy je jedno – brzydota, brutalność i karykaturalne wyolbrzymienie rysów. Najwyraźniej zachowały jeden z pierwotnych celów karnawału – odstraszenie złych mocy. Trzeci dzień jest najważniejszy – oprócz orkiestr wyjeżdżają na trasę udekorowane platformy. Do akcji wkraczają też waggisy. Ogromny, zadarty, kartoflowaty nos, wyszczerzone krzywe zęby, błyszcząca lwia grzywa zamiast fryzury – waggis to złośliwy gnom chętnie robiący ludziom psikusy. Jego ulubionym zajęciem jest nagłe obsypywanie gapiów konfetti. A bazylejskie konfetti to nie zwykłe małe różnokolorowe krążki papieru, lecz większe, jednobarwne gwiazdki, których o wiele trudniej pozbyć się z ubrań i włosów. Gawiedź już od rana czeka na chodnikach, liczy na łupy. O co chodzi? Gdy nadjeżdżają platformy, waggisy rzucają z nich w tłum pomarańcze, marchewki, cebule, kwiaty, cukierki. Czasem mają i inne prezenty: zabawki pluszowe, lizaki, paczki żelków, długopisy. Dzieci i dorośli przyskakują, by pochwycić łakocie, zapełniają torby. Jeśli coś spadnie na ziemię, błyskawicznie znika. Można się obłowić. Przyglądam się temu ze zdumieniem, ale sam krępuję się sięgnąć po lecące słodycze. Kiedy jednak z platform rozdawane są plastikowe buteleczki z whisky i innymi alkoholami, a także puszki piwa, i ja postanawiam zapolować. Okazuje się to jednak niełatwe, bo po prezenty wyciągają się liczne pary rąk. Przy tym kto za blisko podejdzie, niechybnie narazi się na obsypanie konfetti. To właśnie metoda waggisów – jedną ręką podają łakocie, drugą ciskają garście papierków. Na gapiów stojących nieco dalej też mają sposób – armatki wystrzeliwujące chmury ścinków lub kubki na długich żerdziach, z których konfetti wysypuje się tuż nad głową nieświadomego osobnika. Po zapadnięciu zmroku w mieście pojawia się jeszcze jeden element bazylejskiej tradycji – wielkie podświetlane pudła, tzw. latarnie, na wózkach z ironicznymi komentarzami do pro-blemów współczesnego świata (ko-rupcja w spor cie, ekologia, polityka). Karnawał nie jest tylko pustą zabawą. Wielkonose waggisy krążą w tłumie. Nie ma dla nich większej radości niż nasypanie ładnej dziewczynie pół worka konfetti za kołnierz! Bazylejczycy przekonani są, że konfetti musiał wynaleźć ich ziomek. Bez konfetti karnawał się nie liczy. Tak wielkie ich ilości sypią się na ziemię, że wieczorem wszyscy brodzą w nim niczym w śniegu. Małe ścinki wpadają między kostki bruku. Jeszcze wiele dni przypominają o dniach zabawy. NO TO W DROGĘ: BAZYLEA, SZWAJCARIA Dojazd: bezpośredni z Warszawy do Bazylei liniami Swiss (wt., czw., sb.), od 316 zł. Codziennie przez Zurych z przesiadką na samolot lub pociąg (prosto z lotniska, ok. 1 godz.). Waluta: frank szwajcarski = 3,1 zł. Kiedy przyjechać: w tym roku karnawał odbędzie się w dniach 14–16 marca. Warto wiedzieć: w Bazylei mieści się świetne Muzeum Sztuki (malarstwo od średniowiecza do impresjonizmu). Można zajrzeć też na starówkę i do pięknej romańskogotyckiej katedry św. Marcina, a poranek poświęcić na spacer promenadą nad brzegiem Renu. www.fasnachts-comite.ch Zapraszamy do rozwiązania quizu Karnawały
W bikini czy w słomie, tańcząc czy strasząc? Oblicza karnawału zmieniają się wprost proporcjonalnie do szerokości geograficznej. Jest jednak wspólny mianownik: szalona zabawa do upadłego, głośna muzyka i brak miejsc hotelowych (dlatego rezerwuj już teraz!). Przed nami jeden z najdłuższych karnawałów. Oto imprezowy rozkład jazdy na najbliższe tygodnie!
1. NAJBARDZIEJ POLITYCZNY Kolonia Niemcy Na ulicach zobaczysz Angelę Merkel, Baracka Obamę, Putina i innych znanych polityków pozdrawiających się słowami Kölle, Allaf, czyli „Niech żyje kolonia!”. Kiedy: 11.11 rozpoczęcie karnawału, potem od 3.03 do 08.03. Najważniejszy dzień rosenmontag 07.03. 2. NAJBARDZIEJ MITYCZNY PATRAS Grecja Najważniejszą personą tu jest Dionizos, król wina. lepiej uważać, żeby w trakcie tradycyjnych zawodów puszczania latawców nie zakręciło się nam w głowie. Kiedy: Tradycyjnie początek karnawału 17.01 (na św. Antoniego). Potem od 05.03 do 08.03. Największa parada w niedzielę 06.03. 3. NAJBARDZIEJ TEATRALNY WENECJA Włochy Maski, maski, maski – bez nich nie byłoby tu karnawału. Koniecznie zainwestuj w te ręcznie robione przez weneckich artystów. Pamiętaj, że gdy we wtorek o północy usłyszysz dzwony, musisz zdjąć maskę i ujawnić swoją prawdziwą tożsamość. Kiedy: 26.02–08.03 4. NAJBARDZIEJ DRAGQUEENOWY SITIGES Hiszpania Kto tu jest kobietą, a kto mężczyzną? W ostatni dzień karnawału wszystkie drag queens przebierają się na czarno, na znak żałoby po karnawale. Widok niepowtarzalny. Kiedy: 26.02–08.03 5. NAJSMACZNIEJSZY MIŃSK Białoruś Jeżeli nie lubisz blinów, lepiej tu nie przyjeżdżaj. Bo w trakcie Maslenicy, czyli prawosławnego karnawału, bliny je się na potęgę. W programie też sanki i palenie marzanny. Kiedy: 28.02- 06.03 6. NAJBARDZIEJ DIABELSKI FORT-DE-FRANCE Martynika Tu wszyscy mają nie jeden, ale parę kostiumów diabła. W poniedziałek kolorowy, we wtorek czarno-czerwony, w środę – czarny, na znak żałoby. Świętowanie kończy się dopiero wieczorem w Środę Popielcową. Kiedy: 05.03–09.03 7. NAJBARDZIEJ SEXY Rio de Janeiro Brazylia Czas karnawału to w Brazylii środek lata. Nie bierz więc ze sobą przebrania Myszki Miki. skąpe bikini dla pań i modne szorty dla panów obowiązkowe! Kiedy: 5.03-08.03 8. NAJBARDZIEJ KLUBOWY Maastricht Holandia Didżeje, kluby otwarte do rana, muzyka elektroniczna... imprezy kończą się dopiero w środę nad ranem – wtedy obowiązkowe śniadanie to heering biete, czyli śledź z chlebem. rozpusto, żegnaj! Kiedy: 6.03–09.03 9.NAJBARDZIEJ SUROWY GOA Indie Tę tradycję przywieźli tu Portugalczycy, a teraz świętują chętnie nie tylko chrześcijanie, ale też hinduiści i buddyści. W czasie trwania karnawału organizuje się wiele uczt z regionalnym jedzeniem. Do czasu! We wtorek je się niedogotowany lub surowy ryż. Kiedy: 06.03–08.03 10. NAJBARDZIEJ OWOCNY Ambato Ekwador Nazywa się go świętem owoców i kwiatów. jest kolorowo i mokro – przebrane za diabełki dzieci oblewają przechodniów wodą. karnawałowy śmigus-dyngus. k Kiedy: 07.03–08.03
Brazylijczycy zapraszają turystów na karnawał do Rio. Ale sami jadą na północ. Bo gdy przy sambie szybciej krąży krew, to przy axé w Salvadorze i frevo w Olindzie po prostu wrze.
Brazylijska impreza z prądem Jak się bawi popcorn? Chyba dobrze, bo wciąż podskakuje! Ludzi na ulicach Salvadoru de Bahia zagrzewać do zabawy nie trzeba. Okrzyki muzyków w stronę tłumu, tzw. pipoca, czyli dosłownie „prażonej kukurydzy”, mają pokazać, że wszyscy w karnawale są równi. Choć są i równiejsi. To ci, którzy wykupili abadá, czyli wejściówkę w postaci koszulki. Mogą przebywać bliżej ciężarówek z muzyką i być oddzieleni od biedniejszego „popcornu” sznurami niesionymi przez ochroniarzy. Koszulki kosztują ok. 700 reali, czyli 1200 zł, a te do strefy VIP, czyli z nieograniczonym dostępem do alkoholu, nawet 1,7 tys. reali, czyli 3 tys. zł. Wiele osób zaciąga dla abadá kredyt, który spłaca cały rok. Karnawał to w Brazylii święto państwowe. Wolne mają także banki i urzędy. Oczy, a raczej kamery całego świata wpatrzone są wtedy w Rio. A jednak marzeniem większości Brazylijczyków jest wziąć udział w dwóch innych, bardziej energetycznych i starszych karnawałach w ich kraju. Bo gdy w Rio się obserwuje, to w Salvadorze de Bahia i Olindzie bierze udział. Oto różnica! O karnawale w Salvadorze zrobiło się głośno w 1950 r. Wtedy Adolfo Nascimento i Osmar Macedo, miejscowi muzycy, zafascynowani nowoczesną techniką wzmocnili elektrycznie dźwięk gitary i cavaquinho, instrumentu podobnego do ukulele. I wyjechali fordem 1929 na ulice miasta, grając głośniej niż orkiestry. Rok później dołączył do nich kolejny muzyk, Temístocles Aragao. I tak powstało trio elétrico, czyli trójka na prąd. Samochody szybko zamieniły się na ciężarówki ze sceną i głośnikami, a trio rozrosło się do orkiestry. Nazwa jednak pozostała. Nowy pomysł na zabawę tak się spodobał, że na ulice wyszła klasa średnia, do tej pory tańcząca w klubach. Bo jak w 1969 r. zaśpiewał brazylijski bard Caetano Veloso, „tylko zmarli nie idą za trio elétrico”. Dziś w karnawale tańczy tu co wieczór 1,5 mln osób, co sprawia, że jest to największa impreza uliczna na świecie. W Salvadorze słychać głównie axé. Słowo to w pochodzącym z Nigerii języku joruba oznacza dobrą energię. Gatunek powstał w latach 80. XX w. Słychać w nim rytmy karaibskie, afrykańskie, rocka. Każde trio chce, aby jego piosenka została przebojem karnawału. I to tu rodzą się przyszłe gwiazdy, choćby zespół Olodum (potem grali z Michaelem Jacksonem). Jesteś za równością? Jedź do Olindy koło Recife. Tamtejszy karnawał reklamuje się jako najbardziej demokratyczny w kraju. Nie ma tu sznurów trzymanych przez ochroniarzy, nie ma wejściówek. Jest za to muzyka frevo grana przez zespoły, które chodzą po prześlicznych uliczkach Olindy, między willami i kościołami pamiętającymi czasy kolonialne. Nazwa frevo wzięła się od przekręcenia słowa ferver, czyli „wrzeć”. I naprawdę jest szybko i gorąco! Taniec jest pełen piruetów, podskoków, przysiadów. To miks kozaka z Europy Wschodniej (właśnie tak!), akrobatyki i tańców afrykańskich. A wszystko z małą parasolką, która ma ułatwiać balansowanie ciałem. Trudno to sobie wyobrazić? Bo to trzeba zobaczyć! Z soboty na niedzielę, równo o północy, na ulicach pojawia się Homem de Meia – Noite, czyli Człowiek Północy, czterometrowa kukła z masy papierowej. To znak, że kończy się previa, czyli rozgrzewka, a zaczyna karnawał właściwy. Przez 57 lat nosił ją rok w rok jeden mężczyzna – Cidinho, zwykły robotnik, bardzo popularna postać w całym kraju. Do Olindy warto przyjechać także dla maracatu, który jest manifestem czarnych mieszkańców miasta. To tradycyjne uliczne inscenizacje, połączenie afrykańskich religii, teatru, muzyki. Maracatu przedstawia przyjazd królewskiego dworu z Afryki do Brazylii i odbywa się, by upamiętnić szlachetnie urodzonych niewolników. Role w przedstawieniach są obsadzone na lata, a często też dziedziczone. Królem czy królową może być tylko osoba z wysoką pozycją w danej społeczności. Na koniec trochę suchych danych. W 2010 r. w czasie karnawału w Olindzie bawiło się ponad milion osób, a to oznacza, że miasto goni Salvador. Zajętych było 98 proc. miejsc hotelowych, na ulicach grało 216 orkiestr, a porządku pilnowało 1,5 tys. policjantów. Aha, rozdano 600 tys. prezerwatyw. Jakieś wątpliwości? Jak śpiewał Chico Buarque w swoim karnawałowym hicie, „na południe od równika grzech nie istnieje”. NO TO W DROGĘ: SALVADOR DE BAHIA, OLINDA Dojazd: z Warszawy do Sao Paulo czy Rio to koszt ok. 3,5 tys. zł. Przelot do Salvadoru lub Recife, koło którego znajduje się Olinda, ok. 300 zł. Waluta: real brazylijski = 1,8 zł. Kiedy przyjechać: karnawał w Salvadorze odbywa się w dniach 3–8 marca, zaś w Olindzie 4–9 marca. Warto wiedzieć: Salvador to miasto z największym odsetkiem (aż 81 proc.) czarnej ludności poza Afryką. Afrykańskie wpływy widać m.in. w miejscowej religii candomblé. To właśnie stąd z Salvadoru wywodzi się capoeira. Warto także przejść się na plażę i zobaczyć, jak ćwiczą miejscowi tancerze.
Najsłynniejsze zabawy karnawałowe 2010 roku!
Karnawał to najlepszy czas na dobrą zabawę. Bale, przyjęcia, tańce i śpiewy. Wszystko jest dozwolone! Cały świat ogarnia szalona chęć imprezowania do białego rana. Gdzie udać się w tym roku, by miło spędzić czas? Może do któregoś z proponowanych przez nas zakątków świata? Szykujcie zapas dobrego humoru i w drogę!
Jeśli samba, to tylko w Rio de Janeiro Na ulicach panuje straszny tłok. Morze turystów z najdalszych zakątków świata przybywa do miasta, otoczonego największymi slumsami, by przez kilka dni oddawać się zmysłowym dźwiękom samby, urokowi ponętnych, skąpo odzianych tancerzy i dobrej zabawie. W tym roku karnawał w Rio de Janeiro, którego początki sięgają XVIII w., trwać będzie od 13 do 16 lutego. Pokazy licznych szkół samby, walczących o palmę pierwszeństwa na słynnym Sambodromie, podziwiać będą miedzy innymi znani politycy, gwiazdy szklanego ekranu, utytułowani piłkarze, dyplomaci i zwykli zjadacze chleba. Podczas tych kilku dni wszyscy będą na równych prawach, a szkoła samby, pochodząca nawet z najdalszych i najbiedniejszych slumsów miasta, będzie miała szansę wygrać tytuł Najlepszej Szkoły Roku! Więcej na stronie: www.carnivalservice.com Jeśli bitwa na pomarańcze, to tylko w Ivrei we Włoszech Wszystko zaczęło się w XII w., kiedy to Fryderyk Rudobrody powierzył wysoki urząd niejakiemu Raineriegowi i w mieście zapanowała przemoc. Po kilku latach bezprawia miejscowa ludność zbuntowała się i w 1194 r. zniszczyła zamek despoty. Kilkadziesiąt lat później podobny los spotkał innego tyrana, który również miał despotyczne zapędy, a na dodatek, jeśli wierzyć legendom, domagał się prawa do spędzania nocy poślubnej z każdą nowo zaślubioną mieszkanką miasta. Pech chciał, że pewnego razu trafił na wyjątkowo piękną, ale jak się później okazało niebezpieczną dla niego, pannę o imieniu Violetta. Otóż dziewczyna ta nie tylko, że nie uległa władcy, ale również pozbawiła go głowy, i to w jak najbardziej dosłownym sensie. Współczesnym przełożeniem na dawne czasy jest organizowana w karnawale bitwa na pomarańcze. Na ulicach toczą ze sobą soczyste boje dwie drużyny: piesi, symbolizujący uciskany lud, i zawodnicy w zaprzęgach, reprezentujący gwardię ciemiężcy. Karnawał w Ivrei rozpoczyna się w święto Trzech Króli. Więcej informacji na: www.carnavalediivrea.com Jeśli jazz, to tylko nad Missisipi Karnawałowy sezon w Nowym Orleanie otwiera uroczysty bal, odbywający się w Wieczór Trzech Króli. Spośród przedstawicieli zamożnej części społeczności miasta wybierany jest rokrocznie monarcha, czyli Rex, panujący podczas całego karnawału. Największą popularnością wśród turystów, odwiedzających miasto w tym czasie, cieszą się kolorowe pochody, w których, na bogato przystrojonych platformach, roztańczeni tancerze prezentują swe umiejętności a roześmiani muzycy, grający jedyny w swoim rodzaju nowoorleański jazz, porywają bez reszty wszystkich gapiów. Do najwspanialszych zabaw dochodzi jednak dopiero w ostatnim tygodniu karnawału. Balom i maskaradom nie ma końca, a orkiestry dęte i jazzband`y grają na ulicach i placach miasta, bawiąc roześmianych gości do białego rana. Tradycyjnymi kolorami Mardi Gras są fioletowy, zielony i złoty, które, jak mówią miejscowi znawcy, wybrane zostały przez Wielkiego Księcia Aleksego Aleksandrowicza Romanowa, podczas jego wizyty w Nowym Orleanie w 1872 roku. Więcej informacji na: www.mardigrasneworleans.com Jeśli poszukujecie Króla Niebieskiej Planety, to tylko w Nicei Karnawałowe szaleństwa, bale i maskarady znane są w Nicei od drugiej połowy XIII wieku. Większość imprez odbywała się wówczas, podobnie zresztą jak dziś, na uliczkach starego miasta w pobliżu portu. Uczestnicy balów i maskarad, ukryci pod kolorowymi maskami i strojnymi kostiumami, wyśmiewali się z siebie nawzajem, robili sobie psikusy i obrzucali się „konfetti”, przygotowanym z mąki, gipsu i jajek. W okresie karnawału wszystkie ekscesy i żarty były powszechnie tolerowane i akceptowane. Za ojców współczesnego karnawału w Nicei uważa się : Andriot’a Saetone, który pod koniec XIX wieku powołał komitet święta - Amicales des Realisateurs de Bataille de Fleurs, oraz Alexis’a Mossa i jego syna, Gustawa, którzy wymyślili paradę kukieł o charakterystycznych, ogromnych głowach i przejazdy przybranych kwiatami wozów, w których siedziały piękne dziewczęta. Karnawał w Nicei rozpoczyna przyjazd Jego Wysokości Króla Karnawału, którego kukła spalona zostaje ostatniego dnia zabawy, tuż przed imponującym pokazem sztucznych ogni. A co ponadto? Parady, pokazy szkół cyrkowych, szczudlarzy, czarownic, bale maskowe i kostiumowe, a przede wszystkim kwiatowa bitwa. W tym roku 126 edycja Karnawału w Nicei odbędzie się w dniach 12-28 luty pod hasłem: Król Niebieskiej Planety. Więcej informacji na stronie: www.nicecarnaval.com Jeśli maskarada, to tylko w Wenecji I nie ma w tym nic dziwnego, gdyż maska od wielu już lat jest symbolem weneckich karnawałów. Niestety, te dzisiejsze w niewielkim stopniu przypominają dawne oryginały. Karnawałowa zabawa rozpoczyna się pod Arsenale, w niedzielę poprzedzającą Tłusty Czwartek. To właśnie stąd kolorowy tłum przebierańców wyrusza pod Bazylikę św. Marka. Na czele pochodu, ukryci pod baldachimem, idą Doża i Biskup Wenecji. Oficjalne otwarcie odbywa się pod dzwonnicą Campanile. A to dopiero początek. Karnawał w Wenecji obfituje bowiem w różnego rodzaju wydarzenia kulturalne od wytwornych koncertów zaczynając, a kończąc na słynnych balach w pałacach przy Canale Grande. Pierwsze wzmianki o karnawale weneckim pochodzą z 1094 r., a czterysta lat później powołano do życia pierwszy komitet organizacyjny Compagnie della Calza. Na uwagę zasługuje fakt, że w XVIII w. wspaniałe i huczne zabawy karnawałowe w Wenecji rozpoczynano już w październiku. Z tego właśnie powodu był to najdłużej trwający karnawał na świecie. Od początku lat 80., rokrocznie, wybierane jest motto, które inspiruje do odpowiedniego przygotowywania strojów, masek a także imprez. Na przestrzeni lat goście weneckiego karnawału bawili się więc jako wielbiciele: Casanowy, Felliniego a nawet Oriental Expresu. W ubiegłym roku karnawał nazwany był Sensation i poświęcony szeroko rozumianym zmysłom. Więcej informacji na: www.venice-carnival-italy.com www.meetingeurope.com/carnival/carnival_progr2001.htm Jeśli ognisty tygrys, to tylko w Hongkongu W tym roku, gdy cały świat obchodzić będzie Walentynki, Chińczycy świętować będą przyjście Nowego Roku. W Hongkongu jednak wszystkie uroczystości rozpoczną się kilka dni wcześniej, przed 14 lutym. Wieczorem 13 lutego, w przededniu rozpoczęcia się Roku Tygrysa, wyruszy ulicami miasta noworoczna parada, w której udział wezmą m.in. muzycy, aktorzy, klauni, tańczące smoki i lwy, a także bogato udekorowane i rozświetlone wozy. Na czele orszaku podążać będzie ogromnych rozmiarów maskotka tygrysa. Całość dopełni wspaniały pokaz sztucznych ogni. Tekst: Agnieszka Budo
W wielu krajach dzień objawienia się światu Jezusa Chrystusa nazywany jest dniem Trzech Króli. Na Wschodzie Objawienie Pana świętowane było już od III w., na Zachodzie zaś od IV w. Tego dnia kończyły się „święte wieczory”, trwające od Wigilii Bożego Narodzenia, a rozpoczynały zapusty, czyli okres karnawałowego szaleństwa.
Jeszcze na początku XX w. w tzw. dobrym tonie było zatrzymywanie gości, którzy przybyli z wizytą na święta Bożego Narodzenia, aż do dnia Trzech Króli. Jednym słowem gościnę należało przedłużyć aż do upływu „dwunastu pustych dni”. W wierzeniach ludowych uważano natomiast, że pogoda panująca każdego kolejnego dnia, od Wigilii do Trzech Króli, wróżyła warunki atmosferyczne na najbliższe dwanaście miesięcy. Czy Trzej Królowie istnieli naprawdę? W drugim rozdziale Ewangelii wg św. Mateusza mowa jest o Mędrcach przybyłych oddać hołd Jezusowi, nigdzie jednak nie jest wymieniona ich liczba. Wydawać by się mogło, że liczba trzy ukształtowana została znacznie później w oparciu o liczbę darów wspomnianych przez świętego Mateusza. Jeśli wierzyć Ewangelii, do Betlejem Mędrców przyprowadziła gwiazda. Czy rzeczywiście było to możliwe? Na przestrzeni wieków wielu naukowców starało się ją zidentyfikować. Jedni twierdzili, że była to kometa Halleya, a inni, tacy jak sławny matematyk i astronom Jan Kepler, uważali, że była to koniunkcja Jowisza i Saturna. Od XV w. przyjęła się tradycja, że w Trzech Króli święci się w kościołach mirrę, złoto i kadzidło, a więc symbole darów, które Mędrcy złożyli Jezusowi w stajence. Poświęconym kadzidłem, wielu ludzi, szczególnie na wsi, okadza domy, aby uchronić je przed nieczystymi mocami, duchami i urokami. Od XVIII w. w kościołach święci się również kredę, którą księża, podczas chodzenia „po kolędzie”, piszą na drzwiach inicjały K+M+B i cyfry symbolizujące rok. Inicjały oznaczają Christus mansjonem Benedicta, czyli „Niech Chrystus błogosławi ten dom”. W dzień Trzech Króli, w wielu kościołach, do szopek przybywają trzej Mędrcy, którym bardzo często towarzyszy również orszak złożony ze służby, koni i wielbłądów, a do kolędników dołącza groźny król Herod, Śmierć, Anioły, Diabły a także Królowie z Gwiazdą Betlejemską. W tradycji wielu krajów dzień Trzech Króli należy do bardzo ważnych i uroczystych. W wigilijny wieczór, nazywany szczodrym, a poprzedzający Trzech Króli, dzieci otrzymują drobne upominki, takie jak orzechy, jabłka i słodycze. Na Pomorzu specjalnie na ten dzień pieczone były rogale – szczodraki, a chodzenie po kolędzie nazywano tam chodzeniem po rogalach. W dzień Trzech Króli, nazywanym również szczodrym, w wielu domach w Polsce bawiono się w zabawę, zapożyczoną z angielskich i francuskich zwyczajów, w tzw. migdałowego króla. Według jednych reguł ten, kto w swoim kawałku tortu lub placka znalazł migdała, musiał podczas zapustów huczną zabawę wyprawić, według innych, znalazca migdała ogłaszany był królem migdałowym i rządził do końca dnia. Jak widać zwyczajów, zabaw i podań jest wiele i nie pozostaje nam nic innego, jak dalej kultywować tradycję, by nie poszła w zapomnienie. Tekst: Agnieszka Budo
Jeszcze pod koniec XIX wieku bale karnawałowe wpisane były w stałą rubrykę życia towarzyskiego wyższych sfer. Karnawał bez wielkiego balu nie był karnawałem.
Mężczyźni odświeżali fraki, krochmalili białe koszule, kupowali nowe spinki do mankietów i kilka par rękawiczek. Kobiety szyły suknie i wyjmowały kosztowne, rodzinne precjoza. Trzymając się sztywnych konwenansów narzuconych przez epokę, ściśnięte gorsetami na 18 i pół cala, przedstawicielki płci pięknej udawały się na trwające całą noc bale. Nieodzownie towarzyszyły im trzy drobiazgi, bez których nie wypadało pokazać się na przyjęciu. Najważniejszy był wachlarz, dla panienek z gazy lub atłasu, delikatnie malowany, dla młodych mężatek z czarnych strusich piór oprawionych w kość słoniową, dla matron wedle uznania, zazwyczaj z koronki. Wachlarz nie służył jedynie schłodzeniu liczka po męczącym tańcu lub zasłonięciu się przed natarczywym spojrzeniem męskich oczu. Pozwalał na przesłanie skrytego uśmiechu czy lekki, niewinny flirt. Sam sposób trzymania wachlarza, jego składanie i rozkładanie, stanowił rodzaj salonowego telegrafu, pozwalającego zaszyfrować odpowiednią wiadomość, przeznaczoną dla tego jednego jedynego ukochanego. Drugim nieodzownym towarzyszem kobiet, udających się na bal, był karnecik. Każda szanująca się dama zaopatrywała się, jeszcze przed rozpoczęciem sezonu, w malutkie zeszyciki w ozdobnych okładkach z zawieszonym na jedwabnym sznureczku ołówkiem, do których wpisywała imiona i nazwiska panów proszących ją do tańca – walca, kotyliona czy mazura. Dowodem jej powodzenia wśród płci przeciwnej była liczba „zaklepanych” tańców. Żadna szanująca się kobieta nie wkraczała też do sali balowej bez tzw. „pazia”, czyli delikatnej klamerki służącej do podtrzymywania trenu sukni wieczorowej. Długi ogon tejże kreacji mógł zdecydowanie utrudnić poruszanie się w tańcu, a nawet groził poważną katastrofą na parkiecie, jeśli, nie daj boże, ktoś się w niego zaplątał. Podając więc odzianą w rękawiczkę rękę partnerowi, dama chwytała jednocześnie „paziem”, zawieszonym u przegubu dłoni, kraniec sukni, unosząc go do góry. I tak, dźwigając kilka kilogramów tkaniny, sunęła płynnie i lekko po parkiecie aż do świtu. Tekst: Agnieszka Budo
Która z nas choć raz w życiu nie marzyła o wspaniałym balu? Długa suknia, wysoko upięta fryzura, perfekcyjny makijaż, znakomita orkiestra, pięknie przystrojona sala i szpaler mężczyzn ubranych w ciemne surduty i fraki.
Tafta, jedwab i szyfon miękko szeleszczą podczas wirowania na parkiecie w rytm walca, a silne męskie ramiona oplatają naszą wąską kibić. Zaczyna „zalatywać” Mniszkówną? No cóż, jeszcze przeszło sto lat temu bal był nie lada wydarzeniem towarzyskim, o którym śniły po nocach podlotki, debiutantki, mężatki a nawet stare matrony. W pełnym konwenansów XIX wieku najważniejszą sprawą podczas przygotowywania się na bal był wybór, odpowiedniej do wieku, stanu i pozycji społecznej, sukni. Mężczyźni mieli zdecydowanie mniej problemów z doborem stroju. Wówczas to na salony wdarł się bowiem wiecznie elegancki frak, który, jeśli był dobrze skrojony a jego właściciel zachowywał sylwetkę, służył mu nawet przez kilka towarzyskich sezonów. Wracając jednak do płci pięknej to pierwszy bal młodej panienki decydował o jej wejściu w świat dorosłych, często wręcz o jej przyszłym życiu. Tę nieszczęsną istotę, rumieniącą się pod każdym męskim spojrzeniem, obowiązywała przede wszystkim skromność. Suknie wyłącznie w pastelach, a więc w bieli, różu lub błękicie. O dekoltach i wcięciach, kusząco odsłaniających to i owo, nie było mowy. Z biżuterii młoda dzierlatka mogła sobie pozwolić co najwyżej na delikatny medalion zawieszony na szyi lub wąską, nie rzucającą się w oczy bransoletkę na rączce, obowiązkowo odzianej długą rękawiczką. Na nogach ażurowe pończoszki i atłasowe pantofelki skromnie wystawiające noski spod kilku warstw halek i spódnic. We włosach, upięte skromnymi szpilkami, dziewicze fiołki, konwalie i stokrotki. Oprócz doboru odpowiedniej sukni, sporym zmartwieniem, które przez kilka nocy z rzędu ścierało sen z młodych powiek, była sprawa zwrócenia na siebie uwagi odpowiedniego kawalera. Bez efektownej sukni młodą debiutantkę mogła wyróżnić jedynie uroda i wdzięk, a przede wszystkim zacny posag. W przeciwnym razie karnet dziewczyny, w którym zapisywała kawalerów na kolejne tańce, pozostawał pusty. W zdecydowanie lepszej sytuacji znajdowały się młode mężatki, które, wyzwolone spod władczej rodzicielskiej ręki, umiały nakłonić swoich świeżo zaślubionych mężów do wydania na ich suknie sporych sumek. Błyszczały więc na balach w wymyślnych toaletach, drogiej biżuterii, kusząc odsłoniętymi tu i ówdzie wdziękami. Ich suknie szyto z aksamitów, jedwabi i koronek, na ich głowach mieniły się diademy, w uszach kolczyki, na szyjach kolie, a na palcach pierścionki. Ich kunsztownie upięte fryzury przyozdabiano egzotycznymi storczykami, kameliami i tuberozami. Młode mężatki górowały nad niewinnymi panienkami nie tylko strojem. Były po prostu atrakcyjniejsze dla panów, którzy częściej prosili je do tańca, zabawiali dowcipną konwersacją, a nawet pozwalali sobie na niewinny … flircik, który nie pociągał za sobą zobowiązań matrymonialnych. Wiekowe matrony, opiekujące się wchodzącymi w świat dorosłych młodymi dziewczętami, odziane były zazwyczaj w suknie w kolorach popielatych, liliowych i czarnych, o głębokich wycięciach odsłaniających dekolty, ramiona i plecy. Czemu tak odważnie? No cóż, uważano, że nikomu nie może to zaszkodzić, gdyż wdzięki kobiet w tym wieku na nikim nie robią już wrażenia. Matrony rzadko ktoś prosił do tańca, więc całymi wieczorami podpierały ściany, siedząc na bufiastych kanapach i fotelach. Czy miały jakąś przyjemność z wieczornego wyjścia? Niewątpliwie tak. Obserwując dokładnie wszystko i wszystkich były źródłem wszelkich ploteczek. W przeciwieństwie też do skromnych panienek i młodych mężatek, które nie mogły publicznie okazywać swojego apetytu, gdyż było to w złym guście, babcie, mamy i ciotki puszczały luźno wodze swojego … łakomstwa. Tekst: Agnieszka Budo
Brazylijczycy wierzą, że Pan Bóg zaczął tworzyć świat od ich ziemi, gdy miał jeszcze w swej palecie obfitość wszelkich barw. To dlatego kolory Brazylii są tak soczyste i zmysłowe. To one, wraz z upalnym klimatem i gorącymi rytmami ich muzyki, ukształtowały dusze i charaktery Brazylijczyków
To zmysłowe kolory, upalny klimat i gorące rytmy ukształtowały dusze Brazylijczyków Pierwszego dnia po przyjeździe do Rio de Janeiro, stolicy Brazylii do 1960 r., porzuciłem miejską dżunglę okalającą najsłynniejszą plażę świata, Copacabanę, i po 15 minutach jazdy samochodem stanąłem pod wyniosłą figurą Zbawiciela z rozkrzyżowanymi rękami. Z wysokości 700 metrów nad poziomem morza, z tropikalną zielenią Parku Narodowego Tijuca u stóp, ujrzałem miasto wtłoczone między góry i skały schodzące ciemnymi masywami do samej zatoki i dalej – do Atlantyku. Wieczorem strumienie samochodów z zapalonymi światłami nikną na różnych poziomach Rio, w tunelach, którymi przewiercono góry, by wyłonić się jak sznury świecących paciorków daleko, po drugiej stronie. Dech zapiera, gdy patrzysz na ten spektakl znad Zatoki Guanabara, ze szczytu słynnej Pao de Acucar, Głowy Cukru. O zmroku 9-milionowe Rio jest chyba najpiękniejsze. Także dlatego, że wtedy prawie nie widać nędznej opończy, jaką tworzy milionowa Rosinha i inne favele spełzające ku centrum ze stromych zboczy wszystkich wzgórz Rio. Ale o istnieniu tych aglomeracji śmietnikowej nędzy na styku z pięknymi dzielnicami przypominają powracające od lat opowieści o „bandycie spod czerwonych świateł”. Po zapadnięciu zmroku rdzenni mieszkańcy Rio nie zatrzymują samochodów na czerwonych światłach. – Pistolet przyłożony do szyby jest dobrym argumentem, aby bez namysłu oddać biżuterię i torebkę – tłumaczyła mi znajoma Brazylijka, gdy jechaliśmy popatrzeć na wieczorne morze z plaży Copacabana, gdzie pięć wieków temu przybysze z Europy po raz pierwszy spotkali się z tubylcami. Przy ognisku rozpalonym na piasku rodzina z trójką małych dzieci piekła mięso na ruszcie, ojciec grał na gitarze. – To szczęśliwi ludzie – powiedziałem. – To bezdomni – wyjaśniła moja towarzyszka. Oto właśnie Brazylia. Miliony jej mieszkańców żyje dziś tylko dzięki łaskawej naturze. Najgorzej być biednym na rozległych obszarach sertao, stepowych równinach północno-wschodniej Brazylii, gdzie deszcz prawie nie pada, ziemia nie rodzi, a zimą jest zimno. Sertao to synonim nędzy i głodu. Od czasów pierwszej XIX-wiecznej zamorskiej emigracji, dramatycznie opisanej przez Konopnicką w jej poemacie epickim „Pan Balcer w Brazylii”, ten kraj zajmujący połowę kontynentu przyciągał i fascynował Polaków. Nadzieją pracy, fortuny oraz możliwościami, jakie ofiarowywał odważnym. Przed laty poznałem w Săo Paulo bogatego właściciela hut stali Stanisława Lewandowskiego. Gdy siedzieliśmy na leżakach nad olimpijskich rozmiarów basenem w jego posiadłości, zauważyłem ogromną bliznę na ramieniu gospodarza. Zaczynał jako drwal przy wyrębie drzewa jakaranda, palisandru, nad Amazonką. Ukąsiła go żmija, od której jadu człowiek umiera w pięć minut. W tak dramatycznej sytuacji Pan Stanisław sięgnął po maczetę i wyciął miejsce ukąszenia. Brazylijczycy polskiego pochodzenia to około miliona ludzi. Najwięcej ich mieszka w stanie Parana. Gdy w Polsce są wybory, w Brazylii głosuje 45 tys. obywateli naszego kraju. Pułkownikowi Janowi Lepeckiemu, którego marszałek Józef Piłsudski wysłał za ocean z misją stworzenia w Brazylii pierwszej polskiej „posiadłości zamorskiej”, misja się nie powiodła. Ale jego potomkowie doszli do wysokich stanowisk w tym kraju. Jeden z synów był w latach 70. ubiegłego stulecia szefem wielkiego ośrodka badań jądrowych, drugi – najważniejszej sieci energetycznej na północy kraju. Po cudach zachodniej Brazylii oprowadzała mnie – uchodząca za najpiękniejszą kobietę w stanie Minas Gerais – ciemnooka profesor filologii portugalskiej Maria Lucia Lepecki, była żona pierwszego z nich, Zbigniewa. Stan Minas Gerais to jedyne miejsce na Ziemi, gdzie spotkały się wszystkie najbarwniejsze kwiaty i ptaki świata, a pod ziemią – wszystkie kamienie szlachetne i złoto. Orgia kolorów przyprawia o zawrót głowy. Kwiatów, które rosną w najżyźniejszej, środkowej części stanu, wystarcza na zaopatrzenie dwóch największych miast Brazylii liczących łącznie ok. 20 milionów mieszkańców – Săo Paulo i Rio. Plantacje rozciągają się nad wąwozami, którymi płyną górskie rzeki odbijające na przemian głęboki błękit nieba i tłustą czerwień tutejszej gleby. Ze związku wartkich nurtów Rio Paranaiby i Rio Grande rodzi się słynna rzeka Parana, która po przepłynięciu centralnego płaskowyżu trafia po stronie argentyńskiej do La Platy. Rzeki Minas Gerais są kapryśne jak kobiety. Rio Doce, czyli Słodka Rzeka, płynie najpierw na północny zachód, by nagle zmienić bieg i zwrócić się w dokładnie odwrotnym kierunku – na południowy wschód – i wpaść do Atlantyku. Rasowy podróżnik i turysta, gdziekolwiek zacząłby podróż po Brazylii, ruszy w końcu na północ, nad Amazonkę. Jej dorzecze to piąta część wszystkich wód świata, a tropikalna puszcza, choć bezlitośnie wycinana, wciąż stanowi połowę wszystkich lasów naszego globu. Stolicą stanu Amazonas jest pogrążony w parującym skwarze trzymilionowy Manaus. Część jego ludności mieszka na rzece, na drewnianych barkach i mniejszych łodziach. Z portu, w którym zacumowane są setki jaskrawo pomalowanych drewnianych statków z trzema pokładami hamakowymi dla najmniej zamożnych podróżnych i mnóstwo nowoczesnych jednostek wycieczkowych, ruszyłem motorówką na „spotkanie rzek”. Po 10 kilometrach żeglugi dotarliśmy do tego niezwykłego miejsca, w którym łączą się wody Negro i Solimoes. Niezliczone dopływy Amazonki mają wody, które miejscowi nazywają „czarnymi” lub „białymi”. Są w kolorze bardzo ciemnej herbaty, od wegetujących w nich roślin, lub jasnożółtawe – od mułu. Płynęliśmy zafascynowani niezwykłym zjawiskiem: Negro i Solimoes, spływając jednym korytem kipiały i kłębiły się obok siebie na dystansie co najmniej 3 kilometrów, nie mogąc się połączyć z powodu różnej gęstości wód. Pomyślałem, że to jakby synteza dziejów narodu brazylijskiego stopionego w swej większości w jedną wielką kulturę i rasę z tylu różnych strumieni. Był upalny dzień lutego, gdy wróciłem do Rio z mojej największej podróży po kontynencie. Tego dnia zaczynał się karnawał. „Jeśli chcesz zajrzeć w duszę Brazylii, zostań na karnawał” – radzili mi znajomi. Brazylijski karnawał koncentruje się w czterech miastach: Rio, Săo Paulo, Salvadorze i Ouro Preto. Jest najważniejszym świętem, największym pokazem tanecznym na świecie i największą rewią pięknych ciał. W Rio w zeszłym roku królowała samba, której refren brzmiał: „wszyscy nadzy, choć przystrojeni, piękno w czystej postaci, wszyscy nadzy, więcej niż szaleni”. Brazylia, to jedyny kraj świata, gdzie minister kultury, popularny kompozytor i pieśniarz Gilberto Gil, sam tańczy na czele pochodu. Karnawał w tym najbardziej katolickim kraju kontynentu zaczyna się na 4 dni przed Wielkim Postem i kończy posypywaniem głów w środę popielcową nad ranem. 14 „szkół samby” jadących na platformach bajecznie przystrojonych „karet karnawałowych” i grup tanecznych liczących po 4–5 tysięcy uczestników, demonstruje radosną choreografię wyćwiczoną w ciągu miesięcy prób. Miejsce zajęte w karnawałowej rywalizacji staje się dla biednych i bogatych w każdej dzielnicy kwestią lokalnego honoru. Hitem zeszłorocznego karnawału w Rio była inscenizacja okrytych przejrzystym woalem scen opartych na „Kamasutrze”. Katolicki biskup Mauro Morelli z Săo Paulo sam wziął udział w popisie szkoły samby „Złoty Orzeł”. Choreografia przedstawiona przez 3 tys. tancerzy była inspirowana słowami modlitwy „chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj”. Duchowny, cieszący się uznaniem diecezjan z powodu pomocy dla bezdomnych, przejechał przez sambodrom w Săo Paulo na platformie z tańczącymi aniołkami wyjątkowej urody, wywołując entuzjazm publiczności. Refren samby napisanej przez 69-letniego biskupa i śpiewanej przez niego z aniołkami brzmiał: „Bóg płacze, kiedy dzieci są głodne”. Ouro Preto – najmniej znane miasto karnawału – to najstarsza stolica Brazylii. Leży w górach Minas Gerais. Stworzona przez portugalskich konkwistadorów i misjonarzy kolonialna architektura najbardziej przypomina... Kraków. Porównanie nie moje. Napisał to i udowodnił w swej pracy doktorskiej obronionej w latach 80. na Uniwersytecie Jagiellońskim brazylijski architekt i historyk sztuki Jorge Dantas. Na rynku w Ouro Preto tańczyłem z wszystkimi sambę, myśląc o Lajkoniku. NO TO W DROGĘ Dojazd Samolotem z Warszawy do Rio de Janeiro w lutym: liniami Alitalia (przesiadki w Rzymie i Săo Paulo) 3350 zł, liniami Lufthansa (z przesiadką we Frankfurcie) – 4200 zł. Z biurem Wycieczka po Brazylii (17 dni) i udział w nocach karnawałowych w Rio – ok. 12 tys. zł, rejs statkiem wokół południowych wybrzeży Ameryki Południowej (20 dni), w programie karnawał w Rio – ok. 16300 zł (z przelotem z Polski). TUI – „Tango, samba i morze” – wycieczka objazdowa (Argentyna i Brazylia) 12 dni, w tym 4 w Rio; 2200 euro; www.travelbook.pl www.wakacje.pl Karnawał Już miesiąc przed datą rozpoczęcia karnawału szkoły samby są otwarte dla zwiedzających. Pokazy przed karnawałem odbywają się także przy placu Prada Onze, zwanym często kolebką samby. Ponadto pokazy karnawałowe dla turystów można oglądać cały rok w Platforma, Leblon. Informacje Vieja – magazyn, a w nim wkładka, Vieja Rio – tam niemal wszystko o wydarzeniach karnawałowych. www.riodejaneiro-turismo.com.br www.liesa.com.br