Czy zimny prysznic naprawdę chłodzi w upał? Organizm może zareagować odwrotnie
Po długim, upalnym dniu wiele osób instynktownie wskakuje pod zimny prysznic, licząc na natychmiastową ulgę i łatwiejsze zasypianie. Choć wydaje się to najbardziej oczywistym sposobem na ochłodzenie organizmu, w rzeczywistości lodowata woda nie zawsze działa tak, jak moglibyśmy oczekiwać. W niektórych sytuacjach może wręcz utrudnić oddawanie ciepła i przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.
Podczas fal upałów szukamy sposobów, które pozwolą choć na chwilę obniżyć temperaturę ciała. Jedni włączają klimatyzację, inni sięgają po zimne napoje lub biorą lodowaty prysznic. Choć taka kąpiel daje natychmiastowe uczucie chłodu, eksperci zwracają uwagę, że z punktu widzenia fizjologii nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. Organizm może bowiem zareagować w sposób, który ograniczy naturalne oddawanie ciepła i sprawi, że po pewnym czasie znów zrobi się gorąco. Czy zimny prysznic naprawdę chłodzi organizm? Mechanizm działa inaczej, niż mogłoby się wydawać Intuicja podpowiada, że im zimniejsza woda, tym skuteczniej ochłodzi rozgrzane ciało. W praktyce organizm reaguje jednak znacznie bardziej skomplikowanie. Człowiek utrzymuje temperaturę wewnętrzną na poziomie około 37°C dzięki precyzyjnemu systemowi termoregulacji. Kiedy robi się zbyt gorąco, naczynia krwionośne znajdujące się tuż pod powierzchnią skóry rozszerzają się, zwiększając przepływ krwi. Dzięki temu nadmiar ciepła może być oddawany do otoczenia poprzez promieniowanie, kontakt z chłodniejszym powietrzem oraz parowanie potu. To naturalny mechanizm chroniący organizm przed przegrzaniem. Kontakt z bardzo zimną wodą uruchamia jednak reakcję obronną. Organizm odbiera nagły spadek temperatury jako sygnał zagrożenia i stara się ograniczyć utratę ciepła. W efekcie dochodzi do gwałtownego zwężenia naczyń krwionośnych, czyli tzw. skurczu naczyń. Krew przestaje swobodnie dopływać do skóry, a ciepło zostaje zatrzymane głębiej – w pobliżu narządów wewnętrznych. Jak wyjaśnia prof. Mike Tipton z Uniwersytetu w Portsmouth, po wyjściu spod lodowatego prysznica organizm potrzebuje więcej czasu, aby ponownie rozszerzyć naczynia i przetransportować ciepło na powierzchnię ciała. Oznacza to, że uczucie chłodu jest zwykle krótkotrwałe, a po kilku lub kilkunastu minutach temperatura organizmu może ponownie zacząć rosnąć. Z tego powodu eksperci podkreślają, że podczas upałów znacznie lepiej sprawdza się letni prysznic, który wspiera naturalne oddawanie ciepła, zamiast je blokować. Nie wywołuje on gwałtownej reakcji obronnej organizmu i pozwala schładzać ciało stopniowo oraz skuteczniej. Letni prysznic zamiast lodowatego. Eksperci wyjaśniają, co najlepiej działa podczas upałów Znaczenie ma nie tylko temperatura wody, ale także moment, w którym bierzemy prysznic. Wiele osób decyduje się na lodowatą kąpiel wieczorem, licząc, że szybciej zaśnie po wyjątkowo gorącym dniu. Zdaniem specjalistów efekt może być jednak odwrotny. Nagły kontakt z zimną wodą pobudza układ współczulny i prowadzi do uwolnienia adrenaliny oraz kortyzolu – hormonów odpowiedzialnych za reakcję stresową. Organizm przechodzi w stan większej gotowości, wzrasta tętno i ciśnienie krwi, a to nie sprzyja wyciszeniu przed snem. Zamiast ułatwiać zasypianie, lodowaty prysznic może sprawić, że organizm pozostanie pobudzony jeszcze przez pewien czas. Eksperci wskazują, że znacznie korzystniejsza jest letnia woda, zwykle o temperaturze około 26-27°C, która pozwala stopniowo obniżyć temperaturę ciała bez wywoływania szoku termicznego. Taki prysznic pomaga również usunąć pot, sebum, resztki kremów z filtrem i inne zanieczyszczenia nagromadzone na skórze w ciągu dnia. Co ważne, bardzo zimna woda nie jest całkowicie niewskazana – ma swoje zastosowanie w medycynie ratunkowej. W przypadku udaru cieplnego, kiedy temperatura ciała osiąga niebezpieczne wartości, szybkie zanurzenie chorego w zimnej wodzie jest jedną z najskuteczniejszych metod ograniczenia ryzyka uszkodzenia narządów. To jednak sytuacja zupełnie inna niż zwykłe szukanie ochłody podczas letniego wieczoru. U zdrowych osób lodowaty prysznic najczęściej kończy się jedynie krótkotrwałym uczuciem orzeźwienia, ale u osób cierpiących na choroby układu krążenia gwałtowne zwężenie naczyń może prowadzić do nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca i zwiększonego obciążenia układu sercowo-naczyniowego. Dlatego podczas upałów specjaliści zalecają krótkie, letnie prysznice, które pomagają organizmowi schładzać się zgodnie z jego naturalną fizjologią, zamiast zmuszać go do uruchamiania mechanizmów obronnych. Źródła: The Guardian, The National Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nosisz soczewki? Ten wakacyjny nawyk może ci uszkodzić wzrok
Szkła kontaktowe często są traktowane jako lepszy zamiennik tradycyjnych okularów. Jednak wiele osób zapomina, że wiążą się z dużo większym ryzykiem i odpowiedzialnością. Soczewki w kontakcie z wodą to problem, który może się skończyć nawet utratą wzroku.
Wydawać by się mogło, że soczewki kontaktowe to duża wygoda i ułatwienie. Przylegają bezpośrednio do oka i nie zaburzają widoczności podczas zmiennej pogody. Dlatego są często traktowane jako zamiennik okularów, zwłaszcza w sytuacjach, gdy oprawki nie zdają egzaminu. Ta wygoda wiąże się jednak także z dużą odpowiedzialnością, przede wszystkim dlatego, że soczewki mają bezpośredni kontakt z okiem. Pływanie w soczewkach jest niebezpieczne Główny kłopot osób z wadą wzroku pojawia się przy kontakcie z wodą. Kąpiel w jeziorze, morzu czy basenie jest czymś absolutnie wyczekiwanym, zwłaszcza latem. Problem pojawia się wtedy, gdy wada wzroku jest na tyle duża, że znacząco ogranicza widoczność, a okulary – głównie przez swoją specyfikę – mocno utrudniają wszelką aktywność w wodzie. Wydawać by się mogło, że w takiej sytuacji soczewki to rozwiązanie idealne. W końcu tworzą na oku naturalną powłokę, korygują wadę i dobrze sprawdzają się pod wodą. Niestety, to błędne przekonanie. W praktyce kąpiel w soczewkach może być naprawdę niebezpieczna. Dlaczego woda w połączeniu z soczewkami jest zagrożeniem? Głównym problemem nie jest sama woda, lecz jej czystość. W niesterylnej wodzie znajduje się wiele drobnoustrojów. Trzeba jednak zaznaczyć, że nie chodzi tylko o wodę w jeziorze, morzu czy basenie, ale nawet o tę z kranu. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków zaleca, aby soczewki nie miały kontaktu z żadną postacią wody – poza specjalnym płynem przeznaczonym do ich higieny. Jest to spowodowane tym, że soczewki mogą sprzyjać przesuszaniu oraz podrażnianiu oka. W rezultacie gdy do podrażnionej rogówki dostaną się drobnoustroje zawarte w wodzie, może dojść do poważnej infekcji. Niewidzialne zagrożenie Acanthamoeba to pierwotniak, z którym większość osób styka się na co dzień. Występuje w glebie, kurzu, a także właśnie w wodzie. To ona stanowi poważne zagrożenie dla oka w kontakcie z soczewką. W niektórych przypadkach Acanthamoeba powoduje zapalenie rogówki, które w skrajnych sytuacjach może prowadzić nawet do utraty wzroku. Dlatego higiena soczewek i unikanie ich kontaktu z wodą są niezwykle istotne. Jak dbać o soczewki? Mimo że wiele osób decyduje się na to rozwiązanie, nadal wysoki odsetek użytkowników nie przestrzega podstawowych zasad higieny. Z pozoru nawet tak drobny krok, jak dokładne wytarcie rąk przed założeniem soczewek, ma znaczenie. Nie należy również przepłukiwać pojemnika wodą z kranu. Soczewki trzeba zdejmować za każdym razem, gdy planuje się kąpiel – niezależnie od tego, czy chodzi o basen, jezioro, morze czy prysznic. Najchętniej wybierana opcja Nie chodzi o to, by bać się soczewek. To obecnie jedna z najchętniej wybieranych opcji korekcji wzroku. Technologia rozwinęła się na tyle, że powstają nawet soczewki, które można nosić przez dłuższy czas, a nawet takie, które stopniowo korygują wzrok. Należy natomiast pamiętać, że oko to niezwykle wrażliwy narząd. Aby dobrze funkcjonowaoy jak najdłużej, wymaga odpowiedniej higieny i regularnych konsultacji ze specjalistą. Zwłaszcza że nie każde rozwiązanie jest odpowiednie dla każdego. Niekiedy specyficzna budowa oka nie pozwala na skorzystanie z nowoczesnych metod korekcji wzroku. Źródła: AOA.org, CDC.gov Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Wspólne łaźnie i saunowanie były kiedyś dobrem publicznym. Dopiero niedawno odebrała nam je kultura wellness... i srogo wyceniła
Ceremonie saunowe, łaźnie parowe czy gorące źródła robią furorę w branży wellness, a w niektórych miejscach trzeba czekać w długich kolejkach, by się do nich dostać. Nie zawsze jednak były jednak tak niedostępne: tego typu aktywności mają tysiącletnie tradycje, a kiedyś nie były intratnym biznesem, tylko zdrowym sposobem spędzania czasu dostępnym dla wszystkich – niezależnie od zasobności portfela.
Łaźnie i sauny publiczne były kiedyś symbolem równości, a dzisiaj stają się luksusową rozrywką – chociaż towarzyszą ludzkości od niemal 10 000 lat . Tradycyjne kąpiele zmieniły się w ekskluzywne SPA, do których dostęp mają tylko nieliczni. Dlaczego idea łaźni miejskich – według niektórych – służy powszechnemu dobru? Czy powinniśmy je przywrócić? Wspólne saunowanie i łaźnie publiczne mają bardzo długą tradycję W Finlandii sauna, której historia sięga 7000 roku p.n.e., była centrum życia rytualnego i rodzinnego. W Japonii praktyka kąpieli w gorących źródłach onsen rozwinęła się ponad 2000 lat temu. W dawnych islamskich cywilizacjach – a także wśród rdzennych mieszkańców Meksyku, Ameryki Północnej czy na Wyspach Brytyjskich – kąpiele miały wymiar społeczny, religijny i zdrowotny. Takie miejsca nie tylko dbały o higienę mieszkańców, lecz także łączyły społeczności, umożliwiały odpoczynek i wymianę doświadczeń. Czy wspólne kąpiele mamy „w genach”? Łaźnie publiczne były nieodłącznym elementem krajobrazu miejskiego już od średniowiecza. W Polsce ich początki sięgają XIV wieku, kiedy to powstawały zarówno w dużych miastach, jak i w mniejszych ośrodkach. Nie służyły tylko do utrzymania higieny. Były okazją do rozmów, wymiany informacji czy zacieśniania więzi. W wielu kulturach (np. w krajach nordyckich, Rosji, Japonii czy na Bliskim Wschodzie) publiczne łaźnie pełniły funkcję miejsc spotkań i integracji społecznej. Tak było również w Polsce – świadczą o tym liczne przekazy historyczne i dokumenty miejskie, które wskazują, że łaźnie cieszyły się ogromną popularnością wśród mieszkańców różnych stanów społecznych. Znaczenie łazi w dawnej Polsce i Europie Łaźnie miejskie często były budowane z inicjatywy władz lokalnych i stanowiły dobro wspólne – dostępne dla wszystkich obywateli za symboliczną opłatą. W średniowiecznym Krakowie funkcjonowało kilkanaście łaźni, a w XVIII-wiecznej Warszawie popularne były tzw. łaźnie wiślane – konstrukcje zanurzone w rzece, gdzie kąpiele odbywały się w bieżącej wodzie. Podobne rozwiązania spotkać można było w innych europejskich krajach – od rzymskich term, przez fińskie sauny, po brytyjskie bathhouses czy tureckie hammamy. Wspólną cechą tych miejsc była egalitarność oraz postrzeganie kąpieli jako istotnej potrzeby społecznej, a nie luksusu. Pozwalały m.in. ograniczyć rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Kiedy zaczęto odbierać nam łaźnie? Z czasem łaźnie publiczne, pierwotnie będące dobrem wspólnym, zaczęły podlegać regulacjom i podziałom społecznym. W XIX-wiecznej Europie pojawiły się kąpieliska morskie, z których korzystali zarówno arystokraci, jak i przedstawiciele niższych warstw społecznych. Jednak normy społeczne, takie jak konieczność zachowania skromności czy osobne godziny kąpieli dla kobiet, doprowadziły do segregacji płciowej i klasowej. Dostępność zależała często od statusu materialnego – klasa wyższa miała lepsze warunki, a klasa robotnicza musiała zadowolić się mniejszym komfortem. Z czasem podział zaczął się jeszcze bardziej pogłębiać. Ceny, pruderyjność i powszechny dostęp do higieny zamknął łaźnie Rewolucja sanitarna, wprowadzenie kanalizacji i instalacja bieżącej wody spowodowała, że coraz więcej osób mogło pozwolić sobie na prywatne łazienki. To stopniowo – razem z rosnącymi cenami – doprowadziło do upadku tradycyjnych łaźni miejskich. Trzy grosze miały też zmiany kulturowe. Większy nacisk na prywatność spowodował, że wspólne „łaźniowanie” przestało być powszechną praktyką. Nowoczesna kultura wellness i komercjalizacja kąpieli To się jednak zmienia. Według raportu Global Wellness Institute, Polska oraz inne kraje regionu Europy Środkowej odnotowują rosnący popyt na usługi wellness, jednak są one coraz częściej poza zasięgiem osób o przeciętnych dochodach. Powstają luksusowe SPA, termy, sauny czy obiekty „bioodnowy”. Nowoczesne centra wellness powstają często w zabytkowych budynkach dawnych łaźni, lecz ich charakter uległ radykalnej zmianie. Zamiast egalitarnych miejsc dla całej społeczności, mamy dziś do czynienia z obiektami nastawionymi na zysk i skierowanymi głównie do osób zamożnych. Łaźnie jako dobro publiczne – czy powrót jest możliwy? Pisarz Jamie Mackay zasugerował, że przywrócenie publicznych łaźni mogłoby pomóc mieszkańcom miast w walce z izolacją. To służące zdrowiu przestrzenie, w których ludzie bez przeszkód materialnych mogliby się spotykać. Uważa, że łaźnie to miejsca prawdziwie publiczne – przystępne cenowo i szeroko dostępne: w odróżnieniu od ekskluzywnych SPA i centrów odnowy biologicznej. Według niego publiczne kąpieliska są przestrzenią integracji międzypokoleniowej i bezpośrednio służą budowaniu „kapitału społecznego”. W Polsce pojawiają się inicjatywy zmierzające do przywracania funkcji społecznej dawnych łaźni. Samorządy podejmują działania na rzecz tworzenia otwartych kąpielisk miejskich, rewitalizacji basenów czy integracji różnych grup wiekowych wokół wspólnych praktyk kąpielowych. Jednak aby powrót do idei łaźni jako dobra publicznego był realny, potrzebna jest zmiana myślenia o kąpieli jako o wartości społecznej, a nie wyłącznie komercyjnej. – Sauna jest miejscem równości – przypomina na łamach The Conversation Dalva Lamminmäki, doktorantka z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii. Dopiero współczesność wypaczyła jej pierwotny cel. Trudno się nie zgodzić, że w tym kontekście luksusowe łaźnie możemy uznać za przykład neoliberalnego komercjalizmu, który wypaczył pierwotną dostępność usługi i znacząco ją skomercjalizował. Źródła: aeon.co, Complementary Therapies in Medicine, BBC, culture.pl, opendemocracy.net, Łaźnie w dawnej Polsce i konieczność ich wznowienia Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
"Kąpiele leśne" coraz popularniejsze w Polsce. O co chodzi w shinrin-yoku?
Shinrin-yoku, czyli kąpiele leśne, cieszą się coraz większą popularnością również w Polsce. Nad Wisłą ich znaną propagatorką jest Katarzyna Simonienko, psychoterapeutka i certyfikowana przewodniczka po Białowieskim Parku Narodowym. Co ważne i być może nieoczywiste dla wszystkich, kąpiele leśne zażywa się w ubraniu. Jak?
W tym artykule: Medycyna leśna prosto z Japonii Jak kąpać się w lesie? Mimo że większość z nas wolałaby zapomnieć o zeszłorocznej wiośnie, to jednak początek pandemii na długo zostanie w naszej pamięci. Wyjście do lasu czy parku było wtedy nie lada luksusem. Po roku pracy zdalnej powinniśmy jeszcze bardziej docenić spacery wśród drzew. Dla pełni relaksu warto rozważyć zażycie kąpieli leśnej. Medycyna leśna prosto z Japonii W shinrin-yoku chodzi przede wszystkim o to, żeby podczas spaceru zanurzyć się w leśnej atmosferze, używając przy tym wszystkich pięciu zmysłów. To pozwala skupić się na tym, co jest tu i teraz. W czasach, kiedy granice między domem, a miejscem pracy mocno się zatarły, bycie obecnym w konkretnej sytuacji jest szczególnie trudne. Chłonięcie lasu pozwala nawiązać z nim osobistą i eteryczną relację, a docelowo zrelaksować się, oczyścić głowę i… poprawić odporność. Tak twierdzą Japońcy naukowcy, którzy badali wpływ lasu nie tylko na samopoczucie, ale też zdrowie. Jakie lasy wybrać? Dr Simonienko przekonuje, że najzdrowsze są te naturalne i bioróżnorodne, gdzie życie toczy się własnym rytmem. Spacerując po nich, jesteśmy gośćmi, ale chcąc nie chcąc stajemy się też uczestnikami zachodzących wokół procesów przykładowo oczyszczania powietrza przez drzewa. Warto z tego korzystać po wielu godzinach wdychania kurzu, cząsteczek złuszczonego naskórka i innych zanieczyszczeń w mieszkaniu. Inną prozdrowotną praktyką jest spacer po lesie na boso. Stopy będą potrzebowały chwili, żeby przyzwyczaić się do zupełnie nowych bodźców, ale z czasem nam podziękują, a niewykluczone też, że szybko zatęsknią za bliskim kontaktem z leśną ściółką. Jak pisze Dr Simonienko: "ponowne założenie butów powoduje uczucie zbliżone do włożenia zatyczek do uszu". Jak kąpać się w lesie? Kąpiele leśne z założenia mają nas relaksować i wyciszać. Żeby jednak "zabieg" przeszedł pomyślnie, powinniśmy pamiętać o kilku ważnych zasadach. Przy wyborze trasy trzeba koniecznie wziąć pod uwagę nasze możliwości kondycyjne. Nie chodzi przecież o to, żeby się z kimś ścigać, czy bić rekordy, a o to, żeby być w lesie. Droga powinna być oddalona od źródeł hałasu, również tych w telefonie, dlatego warto go wyciszyć. Najlepiej, żeby spacer trwał minimum pół godziny i odbywał się w milczeniu. Do plecaka dobrze spakować wodę lub herbatę i drobną przekąskę. To czas tylko dla nas, dlatego możemy pozwolić sobie na eksplorowanie i dziecięce zachwyty. Spojrzenie na znane nam rośliny, zwierzęta i zjawiska w nowy sposób może zaskoczyć i inspirować do przemyśleń.
Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić
Ekologiczna i ekonomiczna. Taka może być codzienna kąpiel, dzięki zastosowaniu jednego prostego rozwiązania, które należy się naszej planecie. Podziękuje ci za nie również twój portfel.
Pamiętacie krążący w Internecie „kurs wychodzenia z wanny”? Ten żart śmieszy mniej od kiedy naukowcy na poważnie interesują się czasem, jaki spędzamy w kąpieli, zwłaszcza pod prysznicem. Jak wynika z pilotażowego badania przeprowadzonego na Uniwersytecie Cranfield w Wielkiej Brytanii, samo posiadanie zegara pod prysznicem wystarcza, aby szybciej z niego wyjść, oszczędzając tym samym wodę, czas i pieniądze. Chodzi o psychologiczny efekt związany z większą świadomością upływającego czasu. W ramach badania brytyjskich naukowców w 25 lokalach mieszkalnych zainstalowano czujniki (Aguardio), które monitorują zużycie wody oraz zegary informujące o czasie trwania kąpieli. Jak się okazało po 4 miesiącach, osoby które korzystały zarówno z czujników jak i wyświetlaczy czasu trwania kąpieli spędzały o 20-30 proc. mniej czasu pod prysznicem w porównaniu z osobami, w których łazienkach zamontowane były tylko czujniki. Dzięki wprowadzeniu wyświetlaczy udało się skrócić kąpiel średnio o ok. 2 minuty. - Wyświetlacze informacji zwrotnych w czasie rzeczywistym mogą mieć realny wpływ na zachowania związane z oszczędzaniem wody - zauważa Heather Smith z Uniwersytetu Cranfield. Jest to wstęp do kolejnych analiz na większej grupie badawczej, które mają uwzględniać dodatkowe czynniki wpływające na czas kąpieli. Badanie brytyjskich naukowców można potraktować jako inspirację. Skoro efekt przynosi ekspozycja na informację zwrotną i większa świadomość upływającego czasu, tak naprawdę nie potrzebujemy specjalistycznego sprzętu - wystarczy nam zwykły zegarek. Banalnie proste, a jakie skuteczne. Zwraca uwagę na jedno z „ukrytych” zachowań, które szkodzą środowisku, a przez to że są niewidoczne dla innych, trudniej je zmienić. Jeśli bez opamiętania korzystasz z plastikowych torebek lub jeździsz starym dieslem - w sposób jawny narażasz się na społeczny ostracyzm, ale to, ile czasu spędzasz pod prysznicem, pozostaje tajemnicą dla większości i nie podlega ocenie. Tam gdzie brakuje presji społecznej, musimy skorzystać z psychologicznych trików. „Badania takie jak to pomagają nam lepiej zrozumieć nawyki związane ze zużyciem wody i motywacje do zmiany tych zachowań na bardziej proekologiczne” - mówi Caitriona Shannon z Uniwersytetu Cranfield. Ograniczenie zużycia wody naprawdę nie musi być trudne. Jak wykazały inne badania, ilość zużywanej wody możemy ograniczyć zmieniając choćby porę dnia, w której podlewasz kwiaty ze względu na szybkość parowania. Źródło: sciencealert.com
Remedium nie tylko na stres. Ciepła kąpiel jest dobra dla twojego serca
Nowe badanie pokazuje, że kąpiel nie tylko pozwala się zrelaksować, ale również zmniejsza ryzyko chorób serca i udaru mózgu. Wcześniejsze badania dotyczące kąpieli mówiły też o jej korzystnym wpływie na jakość snu.
Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Heart wykazało, że codzienna gorąca kąpiel wiąże się z o 28 proc. niższym ryzykiem chorób serca i 26 proc. niższym ryzykiem udaru. Prawdopodobnie dlatego, że kąpiel wiąże się z obniżeniem ciśnienia krwi – uznali naukowcy. Na wyciągnięcie takich wniosków pozwoliło przeanalizowanie danych dotyczących 61 000 dorosłych Japończyków. Przez 20 lat gromadzono informacje na temat ich „kąpielowych nawyków” oraz chorób sercowo-naczyniowych. – Stwierdziliśmy, że częste kąpiele w wannie były istotnie związane z niższym ryzykiem nadciśnienia, co sugeruje, że korzystny wpływ kąpieli na ryzyko choroby sercowo-naczyniowej może być częściowo spowodowany zmniejszonym ryzykiem rozwoju nadciśnienia – stwierdzili naukowcy. Uczestnicy badania w wieku od 40 do 59 lat, bez historii chorób serca byli obserwowani od 1990 do 2009 roku. Na początku badania zostali podzieleni na grupy według częstotliwości kąpieli: mniej niż raz w tygodniu, jeden-dwa razy w tygodniu, prawie codziennie lub codziennie. Naukowcy zebrali również informacje o czynnikach mogących mieć wpływ na zdrowie badanych: wadze, paleniu papierosów, częstotliwości ćwiczeń, spożyciu alkoholu, wykształceniu, poziomowi odczuwanego stresu czy radości z życia. Do końca okresu obserwacji spośród ponad 30 000 uczestników naukowcy udokumentowali 2097 przypadków chorób sercowo-naczyniowych, w tym 275 zawałów serca, 53 nagłych zgonów i 1769 udarów. Odkryli, że im częściej kąpią się uczestnicy badania, tym mniejsze jest ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Liczyła się również temperatura wody, oparta na opisach uczestników. Ryzyko chorób serca w przypadku kąpieli w ciepłej wodzie było o 26 proc. niższe, a w gorącej wodzie o 35 proc. niższe. Naukowcy uważają, że kąpiel ma działanie zapobiegające chorobom serca poprzez poprawę tak zwanej „funkcji hemodynamicznej”. To opisuje sposób, w jaki krew może być skutecznie pompowana przez ciało. Dobra funkcja hemodynamiczna oznaczałaby, że serce jest w stanie skutecznie pompować krew bez konieczności walki z warunkami, takimi jak wysokie ciśnienie krwi. - Wygląda na to, że kąpiel jest podobna do ćwiczeń, ponieważ poprawia pracę serca, [ale] robi to poprzez rozluźnienie naczyń krwionośnych i pompowanie krwi do innych części ciała. Stwarza to dodatkowy tymczasowy wysiłek dla serca , ale nie taki, który miałby negatywne konsekwencje – ocenia dr Eric Brandt, kardiolog z Yale School of Medicine's Yale New Haven Hospital. Chociaż badanie sugeruje, że codzienne kąpiele mogą pomóc zmniejszyć ryzyko chorób serca, nie jest to jedyny czynnik do rozważenia. Naukowcy odkryli, że osoby, które brały mniej kąpieli, były również mniej skłonne do angażowania się w inne zdrowe zachowania, które zmniejszałyby ryzyko chorób serca – więc to, czy brak kąpieli jest przyczyną podwyższonego ryzyka chorób serca, jest wątpliwe. W raporcie stwierdzono również, że w badaniu nie pytano uczestników o powody rzadszych kąpieli, co mogło ujawnić warunki zdrowotne. Brandt nie jest przekonany, że sama kąpiel jest głównym powodem korzyści zdrowotnych. Katarzyna Grzelak
Cena Rewolucji Nie ma chyba na świecie miejsca, które byłoby archeologicznie bardziej fascynujące i intensywniej przebadane niż Egipt. Ani budowli dawnych cywilizacji, które wydawałyby się bardziej tajemnicze i budziły większe emocje niż wielkie piramidy w Gizie. Niewielu też faraonów – choć w historii starożytnego Egiptu było ich ponad 350 – stało się obiektem takiego zainteresowania, jak Echnaton, i to mimo że władca zniknął z kart dziejów na ponad 3 tys. lat. Po śmierci Echnatona kartusze z jego imieniem skuto z pomników, skutecznie zamazując pamięć o nim. W czasach, kiedy ludzie wręcz obsesyjnie myśleli o nieśmiertelności i życiu po śmierci, skazano go na los najgorszy z możliwych, na nieistnienie. A jednak faraon powrócił w blasku chwały. Stało się to w 1926 r., kiedy badający kompleks świątynny w Karnaku archeolodzy odkryli fragmenty świątyni oraz szczątki olbrzymich posągów faraona, z których odczytali jego imię. Co było powodem tak straszliwej dla władcy kary? Rewolucja religijna, którą zapoczątkował Echnaton, a która zredukowała panteon egipskich bogów do jednego – boga słońca Atona. Rewolucja, na którą nie byli gotowi ani poddani, ani następcy kontrowersyjnego władcy. Niemal natychmiast po jego śmierci starzy bogowie triumfalnie powrócili, a on sam został uznany za szaleńca, heretyka i tyrana. Tymczasem wielu współczesnych badaczy, ale też polityków, widzi w Echnatonie wizjonera, ojca religii monoteistycznych, człowieka wyprzedzającego swoją epokę. Silnego przywódcę, który nie bał się zmian i był gotów zapłacić za nie wysoką cenę. Dziś wydaje się, że świat znów ceni silnych przywódców gotowych przeprowadzić rewolucyjne zmiany. Warto jednak pamiętać, że poddani Echnatona zatrudnieni przy budowie jego nowej wspaniałej stolicy cierpieli z powodu niedożywienia, przeciążenia organizmów pracą i związanych z tym chorób, w wyniku których rzadko dożywali 35 lat, o czym przeczytacie w artykule na str. 30. Bo cenę za wszelkie rewolucyjne zmiany zwykle płacą najsłabsi. Z przyjemnością polecam także rozmowę z Krzysztofem Starnawskim – Człowiekiem Roku 2016 wyłonionym w 11. edycji Konkursu Travelery, który właśnie się zakończył (str. 6). Pełną listę jego laureatów publikujemy poniżej.
30 - Echnaton Faraon, który nie wahał się zadrzeć z licznymi bogami Egiptu, uznając tylko jednego z nich. Tekst Peter Hessler Zdjęcia Rena Effendi 54 - Galapagos Ewolucja klimatu coraz bardziej daje się we znaki wyspom, które są symbolem teorii ewolucji. Tekst Christopher Solomon Zdjęcia Thomas P. Peschak 70 - Wyrzeźbione przez lawę Stulecia erupcji stworzyły pod hawajskimi wulkanami imponujący labirynt lawowych jaskiń i korytarzy – w przytłaczającej większości wciąż niespenetrowanych. Tekst Joshua Foer Zdjęcia Carsten Peter 84 - Tana Toradża W tej indonezyjskiej grupie etnicznej zmarli mieszkają z żywymi przez miesiące, a nawet lata. Tekst Amanda Bennett Zdjęcia Brian Lehmann 100 - Pakistan W zapadłym regionie Pakistanu największe zmiany społeczne przynosi najnowsza technologia. Tekst i zdjęcia Matthieu Paley 108 Nodozaur W kanadyjskiej kopalni odkryty został niezwykły dinozaur – „jak żywy”, choć skamieniały. Tekst Michael Greshko Zdjęcia Robert Clark 122 - Mamma Mia W teatrze Roma setki spektakli musicalu Mamma Mia! pokazały, że muzyka zespołu Abba wciąż ma moc. Tekst Danuta Śmierzchalska
Wrzućcie na luz Kiedy podczas planowania tego numeru Travelera padło hasło „Wakacje życia”, pomyślałam sobie, że ono bardzo zobowiązuje. Niejako wymusza na nas coś wyjątkowego, egzotycznego, jakieś odległe, niedostępne kierunki, wyprawę co najmniej na Antarktydę, do Bhutanu, na Papuę-Nową Gwineę albo Bora-Bora. Podróż, o której marzymy całe życie, na którą odkładamy pieniądze, a w przygotowania inwestujemy mnóstwo czasu i energii. A potem pomyślałam, że jednak źle myślę, bo przecież każde wakacje, czy to spędzone blisko, czy daleko, mogą być i powinny być przecież wakacjami życia. Że każdy wyjazd trzeba traktować, jakby miał być tym najwspanialszym i najbardziej wyjątkowym na świecie. Cieszyć się nim i delektować. Zapewniam, że będziecie się wspaniale bawić. Grunt to odpowiednie nastawienie. Dlatego w tym wydaniu Travelera znajdziecie wyprawy do Amazonii i do Toskanii; jedna nauczyła autora, jak cieszyć się życiem, a druga – jak to życie celebrować, bo któż potrafi to lepiej niż Włosi. Zwolnić obroty w życiu to naprawdę wielka sztuka. Spróbujcie zrobić to sami. Agnieszka Franus SPIS TREŚCI 8. PLANETA TRAVELERA 9. Wieści ze świata 12. Kierunek kultura 15. PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ 16. Tanie podróżowanie Berlin 18. Miejsce miesiąca Skalna półka w Norwegii 20. Świat na patelni Sałatki rządzą 22. KONKURS TRAVELERY Sprawdź, kto został laureatem w poszczególnych kategoriach! 26. LUDZIE W DRODZE Krzysztof Starnawski – Człowiek Roku NG 31. WAKACJE ŻYCIA 32. Bali. Życie lepsze od wakacji 40. Włochy. Toskania kocha tradycję 46. Korea Południowa. Eksplozja smaków 54. Etiopia. Podróż wehikułem czasu 62. Mjanma. Magiczny rejs po Irawadi 70. Szwecja. Życie za kołem polarnym 76. Peru. Spokojna Amazonia 82. USA. 4300 km ekstremalnego szlaku 88. ADVENTURE 88. Test Travelera. Plecaki do różnych zadań 92. Adventure Rowerem przez Grenlandię 98. Raport specjalny Isabella Bird, pierwsza dama w Królewskim Towarzystwie Geograficznym 104. SWOJĄ DROGĄ Igor Zalewski o swojej podróży życia 107. FAMILY 108. Jak podróżować z dzieckiem. Od niemowlaka do nastolatka 110. Warto spróbować. Aktywności dla dzieci 114. Wakacje na Pomorzu. Najlepsze miejsca nad wodą 116. Wrocław. Miasto na rodzinny weekend 118. Karaiby. Nela Mała Reporterka szuka skarbów 120 Apteczka. Co trzeba mieć pod ręką 122. Gadżety Zabawne i praktyczne 130. AKADEMIA FOTO Najlepsze zdjęcia czytelników 131. W 24 GODZ. Lublin 130. AKADEMIA FOTOGRAFII Wybieramy najlepsze zdjęcia czytelników
Dostępność leków OTC, wydawanych bez recepty, a także liczne serwisy internetowe doradzające w kwestiach zdrowia sprawiły, że w ostatnich latach wzrosła liczba Polaków leczących się bez konsultacji z lekarzem
Według raportu „Polski konsument OTC” 70% ankietowanych zwalcza w ten sposób niektóre dolegliwości. Najczęściej zażywanymi środkami są leki uśmierzające ból, których Polacy w ciągu roku kupują około 2 miliardy . Nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że tego typu medykamenty, łagodząc jedne dolegliwości, przyczyniają się do innych. Zapominamy też o naturalnych sposobach lecznictwa, które niejednokrotnie są o wiele skuteczniejsze i wbrew pozorom zdrowsze niż przeciwbólowe pigułki. Z porad zdrowotnych, które można znaleźć w sieci korzysta już 88% internautów, przekładając tym samym to źródło informacji ponad lekarzy czy farmaceutów . Dodatkowo przeciętny Polak zażywa średnio 4 tabletki dziennie, a kupuje 34 opakowania leków w ciągu roku . Takie statystyki plasują nasz kraj w czołówce Europy pod względem liczby sprzedawanych farmaceutyków. A przecież przyjmowanie dużej ilości lekarstw bez konsultacji z lekarzem może być bardzo ryzykowne. Kiedy dotyka nas ból warto zastanowić się czy leki są naprawdę niezbędne. W bardzo wielu przypadkach możliwe jest zastosowanie naturalnych sposób leczenia. Ziołolecznictwo, aromaterapia czy balneologia to tylko niektóre z metod medycyny alternatywnej, które warto rozważyć, zanim zaczniemy nagminnie sięgać po tabletki. Niedoceniane w dobie środków przeciwbólowych lecznicze właściwości wód podziemnych i borowin wracają jednak do łask i coraz częściej wykorzystywane są w zabiegach oferowanych przez ośrodki Medical SPA. Dla przykładu w sieci Malinowe Hotele stosuje się solankę siarczkową, wydobywaną ze źródła „Malina” w Solcu Zdroju, która charakteryzuje się najsilniejszą na świecie zawartością substancji aktywnych. - Woda siarczkowa ma zastosowanie wielokierunkowe. Działa zarówno miejscowo, jak i pozytywnie wpływa na kondycję całego organizmu. Łagodnie złuszcza naskórek, a następnie stymuluje procesy odnowy, ma działanie bakteriobójcze i grzybobójcze, a także wpływa na mikrokrążenie, lepsze ukrwienie oraz metabolizm skóry. Przede wszystkim działa jednak przeciwbólowo przy zwyrodnieniach stawów i kręgosłupa – mówi dr n. med. Marek Grabski, lekarz i ekspert Malinowych Hoteli. Kąpiele wykazują działanie przeciwzapalne, uczestnicząc w procesach obrony antyoksydacyjnej organizmu. Efektem tego jest zmniejszenie dolegliwości bólowych i obrzęków oraz poprawa ruchomości stawów. Kąpiel siarczkowa wpływa korzystnie również w chorobach przemiany materii, obniża poziom cholesterolu i trójglicerydów, kwasu moczowego oraz glukozy.
Przywracają do formy nasze ciało po wypadkach, długotrwałych chorobach, operacjach. Ośrodki o tym profilu często współpracują ze specjalistycznymi klinikami albo stanowią ich część.
Oferują usługi rehabilitacyjne, takie jak fizykoterapia, laseroterapia czy elektrolecznictwo. Wykorzystują wody lecznicze czerpane wprost ze źródeł, preparaty naturalne (zioła, glinki, minerały) oraz najnowocześniejsze zdobycze medycyny. Prowadzone w leczniczych SPA terapie uzupełniają programy fitness i rekreacyjne. Klinika uzdrowiskowa Pod Tężniami Spa i Wellness - Ciechocinek Sanum per aquam, czyli zdrowie dzięki wodzie. W Ciechocinku dewiza SPA jest chyba najbardziej przekonująca. Zwłaszcza że odpowiednikiem tego zagranicznego terminu w języku polskim jest uzdrowisko. A Ciechocinek to jedno z najstarszych uzdrowisk w kraju. Powstało, by wykorzystywać zalety źródeł solankowych, którymi zajmował się tu m.in. Stanisław Staszic. Klinika korzysta z jej bogactwa, stawiając przede wszystkim na zabiegi balneologiczne: kąpiele solankowe, perełkowe, kwasowęglowe. Możemy tu przyjechać na rehabilitację na przykład po operacji kręgosłupa lub gdy cierpimy na zwyrodnienia stawów czy wady postawy. W ośrodku pracują specjaliści terapii manualnej oraz doświadczeni rehabilitanci. Organizowane tu turnusy oferują programy ogólnousprawniające dla osób ze schorzeniami narządów ruchu, układu oddechowego, układu krążenia, niedowładem i porażeniami oraz dla puszystych, cukrzyków i pań po mastektomii. W tutejszej klinice działa SPA&Wellness z odnową biologiczną i centrum balneologicznym. Warto w nim skorzystać z masażu podwodnego z koloroterapią, który działa antydepresyjnie i antyalergicznie. Dzięki ciechocińskiej soli i szlamowi skóra staje się gładsza, znikają zrogowacenia i wypryski. Czujemy się lżejsi, łatwiej nam się oddycha, zwłaszcza jeśli zabiegi wspomożemy wycieczką wokół tężni (mają 1 700 m długości). Znajdujące się tu pompy transportują solankę do specjalnych, drewnianych rynienek, z których parując, ścieka w dół po niezliczonych gałązkach. Do tego dochodzi inhalacja ze specjalnego „grzybka” – zabytkowej fontanny rozpylającej solankę, stojącej pośrodku tężni. Obniża ona ciśnienie, pomaga leczyć m.in. astmę, zapalenie oskrzeli. Jelenia struga Spa Resort - Kowary, Karkonosze Największą atrakcją tego ośrodka jest jedyne w Polsce i jedno z pięciu na świecie naturalne, podziemne inhalatorium radonowe, które znajduje się w sztolni Kowary. Leżąc kilkaset metrów pod ziemią na wygodnym łóżku, wdychamy powietrze, które zbawiennie wpływa na układ oddechowy, wyrównuje ciśnienie, działa przeciwbólowo, relaksacyjnie i poprawia dotlenienie krwi. Inhalację uzupełnia wypicie szklanki niskozmineralizowanej wody radonowej „Potencjałki”, która przesącza się ze ścian sztolni (nawet do 100 l dziennie). Po zabiegu możemy się wybrać na spacer zabytkowymi chodnikami sztolni bądź na nordic walking poprzez świerkowe lasy u podnóża Karkonoszy. Malinowy zdrój Hotel Spa - Solec Zdrój Słynie przede wszystkim z kąpieli i okładów borowinowych. Co ciekawe, wprowadziło je na początku jako zabieg stricte leczniczy tutejsze Centrum Rehabilitacyjne. Ponieważ jednak bardzo spodobał się klientom, został też włączony do oferty działającego obok centrum ośrodka SPA i kosmetyki. Kąpiel odbywa się w wielkiej wannie wypełnionej wodą z papką przyrządzoną z rozdrobnionej borowiny. Wrażenie nie jest najmilsze, zwłaszcza że pod wpływem wysokiej temperatury wody (do 42oC) intensywnie się pocimy, a w wannie musimy wytrzymać do 25 minut! Z kolei okłady polegają na nałożeniu na nasze ciało pięciocentymetrowej warstwy torfowej papki. Następnie jesteśmy zawijani w prześcieradła. Po tak intensywnym wysiłku trzeba dłuższy czas wypocząć na leżąco... Do wszystkich zabiegów leczniczych i kosmetycznych wykorzystywana jest solanka chlorkowo-jodkowo-sodowo-bromkowo-siarczkowa czerpana z dwóch soleckich źródeł. Dzięki dużemu stężeniu siarki oraz wysokiej mineralizacji uważana jest za najsilniejszą wodę leczniczą w Polsce. Przed rozpoczęciem kuracji lekarz ustala z nami indywidualny program zabiegów. Nowością SPA są kąpiele piwne – zanurzeni w trunku możemy go też popijać! Domowe Spa Gdy nie mamy czasu na wizyty w wyspecjalizowanych ośrodkach, możemy urządzić SPA we własnym domu. W tym celu wymieńmy klasyczną wannę na tę z hydromasażem, a brodzik na kabinę prysznicową do kąpieli parowej, kaskady, biczów wodnych oraz tradycyjnego natrysku. To wydatek kilku tysięcy złotych. Tańsza opcja polega na wymianie rączki prysznica na specjalną, z regulowanym strumieniem wody. W ten sposób możemy zafundować sobie codziennie regularny masaż, najlepiej w formie przemiennego gorącego i zimnego prysznica, który nie tylko doskonale ujędrnia ciało, ale rano po prostu budzi nas do życia lepiej niż kawa! Poza tym w ten sposób świetnie się hartujemy, więc zimowa grypa nas nie dopadnie. Gdy chcemy, aby nasze zwiotczałe uda lub inna część ciała znów się dobrze prezentowały, sięgnijmy po automasażery – wykonane z surowców naturalnych lub zasilane elektrycznie. Bogaty ich wybór znajdziemy w sklepach AGD w cenie od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Gdy tylko będziemy używać ich systematycznie, spodziewany efekt zobaczymy bardzo szybko. Postawmy na sprawdzone kosmetyki, oparte na składnikach naturalnych: glinkach, owocach, miodzie, wodzie źródlanej. Unikniemy alergii i innych chorób skórnych, a nasza skóra, właściwie odżywiona, stanie się znów bardziej sprężysta, piękniejsza, po prostu widocznie młodsza! Zabieg borowinowy Borowina pochodzi od staropolskiego określenia torfów, które były wydobywane w borach. Do lecznictwa wprowadzono je po raz pierwszy na Orawie w Mariańskich Łaźniach w 1815 r., w Polsce zaś w Krynicy w 1858 r. Borowina ma szereg zalet: poprawia krążenie krwi, działa przeciwzapalnie, ściągająco, bakteriobójczo, regenerująco i odmładzająco na skórę, leczy schorzenia gośćcowe oraz kobiece. Jednym z głównych produktów jest pasta z borowiny, która powstaje przez jej rozdrobnienie i nawodnienie w specjalnych młynach kulowych. Stosuje się ją w uzdrowiskach do celów leczniczych. Jelenia Struga: Kowary, Podgórze 55; Pokój 2-os. od 260 zł.; Zabieg radonowy zawarty w cenie noclegu, program Nowe życie dla kobiet w ciąży 180 zł.; www.jeleniastruga.pl Malinowy Zdrój: Solec Zdrój, ul. Leśna 7; Pokój 2-os. 480 zł.; W cenie 2 zabiegi, w tym kąpiel borowinowa 25 zł., kąpiel piwna 45 zł.; www.malinowyzdroj.pl Pod Tężniami: Ciechocinek, Warzelniana 7; Pokój 2-os. od 240 zł.; Masaż podwodny z koloroterapią 38–42 zł, terapia manualna 80 zł.; www.podtezniami.pl