„Ta kraina jest jak skalny zwierzyniec”. Tu wszystko wygląda jak w bajce
Kapadocja to miejsce, w którym natura i człowiek wspólnie stworzyli krajobrazy jak z bajki. Zobacz, gdzie można przespać się w skale, zjeść pstrąga w rzece i dotknąć balonu o poranku.
Spis treści: Życie w skalnych domach – wspomnienia z Kapadocji Trekking przez doliny Kapadocji – tam, gdzie nie docierają turyści Kościoły wykute w tufie i kapadockie winnice Podziemne miasta i legendarne konie Kapadocji Balonowy spektakl o świcie – magia poranka w Kapadocji Jak zaplanować podróż do Kapadocji? Krajobrazy Kapadocji wydają się czymś nierealnym. Nawet najlepsze zdjęcia nie oddają magii tego, co stworzyła natura – z niewielką pomocą człowieka. Życie w skalnych domach – wspomnienia z Kapadocji – Tu się urodziłem – Hasan, nasz kierowca podczas dżip safari, wskazuje wydrążoną w skale grotę. Przez dziurę zaglądam do wnętrza, w którym pozostały resztki wyposażenia, np. kanapa, a na zewnątrz wisi talerz satelitarnej anteny. – Prąd mieliśmy, gaz też – dopowiada chłopak, widząc moją zdziwioną minę. Mieszkanie w skałach przez długie wieki było w Kapadocji normą. Przynajmniej nikt nie narzekał na metraż. Rodzina się powiększała – łatwo można było wydrążyć kolejny pokój. Wulkaniczny tuf to miękki materiał, nie potrzeba było nawet jakichś wyrafinowanych narzędzi. Poza tym latem w takich jaskiniodomach było przyjemnie chłodno, zimą zaś względnie ciepło. Kiedy przyjechałam do Kapadocji pierwszy raz, 30 lat temu, wiele osób mieszkało jeszcze w takich skalnych domostwach, a powszechnym środkiem transportu były osły. – Każdy z nas ma swojego ekologicznego mercedesa – ze śmiechem mówili miejscowi. Dzisiaj o widok osiołka raczej już trudno, a ludzie przenieśli się do bardziej komfortowych apartamentów. To, co przyciąga turystów do Kapadocji, krainy położonej w sercu azjatyckiej części Turcji, to przede wszystkim widoki. Tutejsze skały przybierają najprzeróżniejsze formy – grzybów, stożków, no i bajkowych kominów. Jest też skalny zwierzyniec ze słynnym wielbłądem i kamienne Trzy Plotkary. Jedyne w swoim rodzaju dzieło natury tworzy się bezustannie od milionów lat. Głównymi „winowajcami” są lokalne wulkany, które zalały okolicę lawą i przysypały popiołami, dzięki czemu powstała gruba warstwa miękkiego tufu. Proces rzeźbiarski to efekt erozji – wpływu wiatru, wody (deszczu i śniegu) czy temperatur. Wulkany są trzy, wszystkie wygasłe, przy czym najwyższy to Ericiyes (3917 m), na którego stokach powstał godny uwagi ośrodek narciarski z wyciągami na miarę tych alpejskich. Trekking przez doliny Kapadocji – tam, gdzie nie docierają turyści Większość turystów zwiedzanie Kapadocji ogranicza jedynie do punktów widokowych. Ja ze swoją grupą wolę inaczej – przemierzamy poszczególne doliny w ramach pieszych wycieczek, docierając do naprawdę wyjątkowych miejsc, które mamy tylko dla siebie. Zaczynamy od Doliny Miłości. Nazwa jest jak najbardziej adekwatna – wystarczy spojrzeć na falliczne kształty tutejszych skał. Następna jest Dolina Biała – i rzeczywiście znajdziemy tu skalne białe trójkąty, zdaniem niektórych przypominające bezy. A potem – dla odmiany – przenosimy się do Doliny Różowej, gdzie intensywność owego różu zmienia się w zależności od pory dnia – im bliżej zachodu słońca, tym ładniej. Tu już momentami trzeba się trochę pogimnastykować, bo są na trasie przejścia wymagające lekkiej wspinaczki czy użycia zamontowanej tu na stałe liny. Mamy też dzień, gdy w ramach ucieczki od upałów fundujemy sobie wypad do położonej dalej od centralnej Kapadocji Doliny Ihlary. 14-kilometrowy szlak prowadzi wzdłuż rzeczki płynącej dnem spektakularnego wąwozu. Podziwiamy wznoszące się 100–150 m nad nami skały, cieszymy się bujną zielenią, wynajdujemy rosnące dziko pistacje, no i konsumujemy pysznego pstrąga, siedząc przy stołach ustawionych... w wodzie. Kolejny trekking zaliczamy w Dolinie Gołębiej. Skąd taka nazwa, uświadamiają charakterystyczne otwory w skałach – dawne gołębniki. W minionych wiekach ptaki te były dla mieszkańców Kapadocji niemal bezcenne. Rola latających posłańców to rzecz oczywista. Ale warto też wiedzieć, że gołębie odchody spełniały rolę naturalnego, darmowego nawozu w okolicznych winnicach i sadach. A białko z gołębich jaj dodawano do zaprawy, jaką kładziono pod freski, które teraz zdobią bizantyjskie kościoły. Kościoły wykute w tufie i kapadockie winnice Wypada wyjaśnić, skąd w Turcji bizantyjskie kościoły. Trzeba pamiętać, że wyznający islam Turcy (dokładniej: Seldżucy) pojawili się na tych terenach dopiero w XI w. i zastanych kościołów nie niszczyli. Wcześniej Kapadocja była częścią Cesarstwa Bizantyjskiego, którego religią państwową było – jak wiadomo – chrześcijaństwo. Liczne miejscowe doliny, z pozwalającymi drążyć schronienia skałami, już od I w. stanowiły wymarzoną miejscówkę dla wszelkich pustelników, z czasem tworzących klasztorne wspólnoty. Do tej pory w wielu miejscach można zobaczyć wydrążone w tufie, zupełnie niepilnowane dawne kościoły – powstały ich setki. Najlepiej zachowane, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, prezentuje się turystom w formie plenerowego muzeum na obrzeżach miasteczka Göreme. Nazwa oznacza „miejsce, gdzie nie zostaniesz dojrzany”, bo dolina dawniej była rzeczywiście dobrze zakamuflowana. Samo Göreme, nazywane turystyczną stolicą Kapadocji, to idealne miejsce, aby zamieszkać w jednym z hoteli oferujących wykute w skale pokoje. Atmosferą miejsca można się delektować z dachów tych przybytków – najlepiej, gdy trafimy przy tym na dobiegające z minaretów ezany, czyli wezwania do modlitwy, które w tej scenerii przywodzą na myśl „Baśnie z tysiąca i jednej nocy”. To teraz. W przeszłości słychać tu było inne modlitwy. Największe zainteresowanie duchowym życiem w dolinie Göreme przypadało na okres między VI a IX w., chociaż najpiękniejsze freski zobaczymy w późniejszych świątyniach, takich jak XIII-wieczny Ciemny Kościół. Dzięki ograniczonemu dostępowi światła i bardzo przestrzeganemu zakazowi robienia zdjęć, barwy na malowidłach są szczególnie żywe. W pokazanych na skale scenach rozpoznaję epizody z Ewangelii – jest Jezus (uznawany w islamie za proroka), Maryja, apostołowie zebrani na ostatniej wieczerzy... Ilu mnichów skupiała lokalna społeczność, zdradzają refektarze, a dokładniej wielkość wykutych w skale stołów. Są też pozostałości dawnych patentów na produkcję wina, zapewne nie tylko mszalnego. Tradycja robienia win przetrwała w Kapadocji do czasów obecnych – można je kupić w miejscowych sklepach. Inna sprawa, że większość winogron z miejscowych winnic wygląda zupełnie inaczej niż w Europie, bo krzaki są niskopienne, płożące się po ziemi. Przetwarza się je z myślą nie o winie, a głównie o rodzynkach. Podziemne miasta i legendarne konie Kapadocji Rzecz jasna mnisi nie byli wcale pierwszymi mieszkańcami Kapadocji. Są dowody na to, że ludzie żyli tu już 10 tys. lat temu, a w drugim tysiącleciu p.n.e. były to terytoria należące do silnego państwa Hetytów. Potem pojawili się Grecy, podbici w VI w. p.n.e. przez Persów. Wymagane wówczas podatki ludzie płacili złotem, a także końmi, co sprawiło, że Persowie zaczęli określać te tereny jako „Katpatukya”, czyli „krainę pięknych koni”. Oczywiście nie zawsze była tu oaza spokoju. Kiedy w I w. p.n.e. pojawili się Rzymianie, nie podporządkowywali sobie tych terenów po dobroci. Kilka wieków później podobnie działali najeźdźcy arabscy. Do wypatrywania wrogów służyły najwyższe w okolicach skały przerobione na twierdze. Na jedną z nich, w Uçhisarze, wchodzimy, bo to doskonały punkt widokowy. Teraz są tu wygodne schody, ale dawniej zdobyć taką miejscówkę nie było łatwo. A co z cywilami? Ci na wypadek wojen drążyli sobie kryjówki pod ziemią, z których z czasem powstały istne podziemne miasta. Oficjalnie jest ich na terenie Kapadocji 36, większość wciąż tylko częściowo odkopana. Trudno uwierzyć, ale w tym, które zwiedzam, czyli mającym swoje początki w VII w. p.n.e. Derinkuyu (Głęboka Studnia), mogło się ponoć schronić 20 tys. osób! Skalne „mrowisko” miało dziewięć poziomów połączonych ze sobą korytarzami i sięgało 85 m pod ziemię! Było w nim wszystko, co niezbędne, aby przez jakiś czas przetrwać. Pomieszczenia dla ludzi i zwierząt, kuchnie, zapasy wody, magazyny, szyby wentylacyjne i sprytne zabezpieczenia na wypadek, gdyby jednak wróg zapuścił się w ten podziemny labirynt. Możliwość ucieczki dawał m.in. tunel połączony z innym tego typu kompleksem, w odległej o 9 km wiosce Kaymakli. Praca, jaką musieli wykonać w zamierzchłych czasach mieszkańcy, robi wrażenie. Już po powrocie na powierzchnię jedziemy do Zelve, gdzie oglądamy kolejne „dziurawe skały” będące już całkiem współczesną, choć opuszczoną wioską. Przez wieki żyli w niej obok siebie, w pełnej harmonii, chrześcijańscy Grecy i muzułmańscy Turcy. W 1923 r. Grecy wyjechali do Grecji, natomiast w latach 50. XX w. wyprowadzili się i Turcy. Spora ich część zamieszkuje teraz w pobliskim, słynącym z ceramiki Avanos. Podstawą tego rzemiosła jest glina z przepływającej w pobliżu Czerwonej Rzeki (tur. Kızılırmak), swoją drogą najdłuższej rzeki w całej Turcji. Liczy ona sobie 1355 km i wpada do Morza Czarnego. W jednej z pracowni – takiej, gdzie wciąż bazuje się w dużej mierze na ręcznej produkcji – próbujemy swoich talentów za kołem garncarskim. I szczerze mówiąc... lepiej idzie nam na tanecznym parkiecie podczas urządzanej także w Avanos Tureckiej Nocy. Po winie i raki (tradycyjna procentowa anyżówka) nawet taniec brzucha nie sprawia nam kłopotu. Balonowy spektakl o świcie – magia poranka w Kapadocji Dla kompletnego obrazu Kapadocji decydujemy się jeszcze na lot balonem. Nie żałuję wydanych pieniędzy – latałam balonami w różnych rejonach świata, ale powietrzne wrażenia z Kapadocji zaliczam do tych najciekawszych. Kolorowe czasze unoszące się w rozświetlanej wschodem słońca scenerii to w przenośni i dosłownie prawdziwy odlot. – Dziś wystartowało ok. 150 balonów – mówi nasz pochodzący z Australii pilot. Po wylądowaniu organizatorzy częstują nas lampką szampana, są też pamiątkowe certyfikaty. Balony to atrakcja również dla tych, co zostali na ziemi. Wiele par nowożeńców przyjeżdża do Kapadocji na modne sesje zdjęciowe. Rekwizyty typu balowe suknie i kabriolety wypożyczają lokalne firmy, nie brak też fotografów czekających na zlecenia. Efektem są zdjęcia z tłem w postaci mnóstwa sunących po niebie kolorowych czasz. Inny pomysł, już dla każdego, to pobudka o wschodzie słońca i relaks na hotelowym tarasie (w większości hoteli w Kapadocji ich funkcję spełniają dachy). Ja też tak robię. Zasiadam w fotelu z poranną kawą – a jakże, zgodnie z turecką tradycją zaparzoną w tygielku – i napawam się widokiem balonów, które mam na wyciągnięcie ręki. Dosłownie, bo jeden z nich przelatuje z 20 m nad moją głową, a ja słyszę syk wtłaczanego do czaszy podgrzanego powietrza. Stłoczeni w koszu turyści machają. – Günaydın! – wykrzykuję im tureckie „dzień dobry”. I nie ma w tym przesady. Dzień niewątpliwie zaczął się dobrze. Bardzo dobrze. Jak zaplanować podróż do Kapadocji? Podróż do Kapadocji warto zaplanować z wyprzedzeniem, szczególnie jeśli marzy nam się lot balonem – miejsca w koszach szybko się kończą. Najwygodniejszym rozwiązaniem są połączenia lotnicze Turkish Airlines z Polski, m.in. z Warszawy i Krakowa. Przewoźnik oferuje dogodne przesiadki w Stambule, skąd dolecieć można do lotnisk w Nevşehir lub Kayseri – oba znajdują się w niewielkiej odległości od głównych miejscowości regionu. Warto wcześniej zarezerwować nocleg w skalnym hotelu, zwłaszcza jeśli zależy nam na tarasie z widokiem na poranny spektakl balonów. Najlepszy czas na podróż to wiosna i jesień, kiedy pogoda sprzyja pieszym wędrówkom, a temperatura nie jest zbyt uciążliwa. Źródło: GoTurkiye.com Nasza ekspertka Monika Witkowska Podróżniczka, zapalona żeglarka i miłośniczka gór. Zjeździła wszystkie kontynenty, zdobyła cztery ośmiotysięczniki, Koronę Ziemi oraz wiele innych szczytów. Jest drugą po Wandzie Rutkiewicz Polką, która stanęła na K2 – uważanym za najtrudniejszy ośmiotysięcznik świata. Jako żeglarka opłynęła przylądek Horn oraz pokonała arktyczny szlak północno-zachodni z Grenlandii do Alaski. Była również pierwszą osobą, która opłynęła Czukotkę. W lutym 2024 roku, wspólnie z Joanną Mostowską, jako pierwsze osoby w historii dokonały zimowego trawersu płaskowyżu Deosai – drugiego najwyższego na świecie.
Schronienie chrześcijan? Zajrzałem do podziemnego miasta wykutego w wulkanicznym tufie
W tunelach wydrążonych dziesiątki metrów pod ziemią przed setkami lat kwitło życie – gotowano strawę, pieczono chleb, a nawet wytwarzano wino. Trudno w to uwierzyć, bo bywa tu ciasno jak w egipskich piramidach. Oto relacja z jednego z podziemnych miast w tureckiej Kapadocji.
Spis treści: Jak wygląda zwiedzanie Kaymaklı? Funkcje podziemnego miasta Co wiadomo o Kaymaklı? Nie tylko Kaymaklı. Fani podziemi będą zadowoleni Szacuje się, że jest ich centralnej Turcji nawet 200. Mowa o podziemnych miastach wykutych przed tysiącami lat. Obecnie nie są już zamieszkane, ale ciągle kłębią się w nich ludzie. Bo wiele z nich stało się atrakcjami turystycznymi. Tak też jest z Kaymaklı w prowincji Nevşehir. Gdy przybywam na miejsce późnym porankiem, turystów jest już dość sporo. Wśród nich najwięcej jest reprezentantów Chin, którzy jako kierunek wojażyszczególnie upodobali sobie Kapadocję. Jak wygląda zwiedzanie Kaymaklı? Wejście do podziemnych struktur wiedzie znad zabudowań współczesnej miejscowości. Jak się potem przekonałem, jej powierzchnia jest zdecydowanie mniejsza od podziemnego miasta. Nad wejściem dla turystów wzniesiono pawilon z bramkami i kasą biletową. Na razie nic nie zapowiada większych wyzwań. Początkowo tunel wiodący do metropolii wykutej w skale jest wysoki i szeroki. Potem będzie gorzej. Niektóre korytarze mają mniej niż półtora metra wysokości i nawet niscy ludzie muszą się schylać. Poza tym bywają też bardzo wąskie. Dlatego dla osób niewysportowanych wizyta tutaj może być sporym wyzwaniem. Odradza się ją też osobom z chorobami serca i klaustrofobią. Trasa turystyczna wiedzie 40 metrów pod powierzchnię. Zwiedzić można cztery poziomy, ale archeolodzy ustalili, że miasto zagłębione jest jeszcze niżej. Badań do tej pory nie zakończono. Być może czekają nas niespodzianki. Tunele wiodą do pomieszczeń, na ogół niewielkich. Trudno w to uwierzyć, ale mieszkało w nich, według szacunków, 5 tysięcy osób. Ludzie nie żyli tam jednak w czasach pokoju. Tunele służyły jako schronienie w czasie najazdów. Od V do X wieku Kaymaklı było refugium dla chrześcijan chroniących się przed prześladowaniami. Funkcje podziemnego miasta Pierwszym zaskoczeniem w czasie zwiedzania jest dla mnie stały dopływ świeżego powietrza. – Nie sprawia tego żaden nowoczesny system. Od setek lat funkcjonują specjalne szyby, który dostarczają powietrze – zachwala mój przewodnik Tarık. Jak przystało na pełnoprawną osadę są tutaj różne pomieszczenia: sypialnie, pracownie, ale też wytwórnia wina czy stajnia, chociaż te ostatnie mieściły się na wyższych poziomach. Dziś kompleks jest podświetlony ledowymi lampami. W starożytności – kagankami z olejem lnianym. Podstawową funkcją miasta była ochrona mieszkańców przed atakiem. Dlatego kluczowe było odcięcie się od świata zewnętrznego. Funkcję drzwi pełniły wielkie kamienne dyski, które mogły też pełnić funkcję kamieni młyńskich. W razie ataku można je było zasuwać, bo w tunelach znajdują się nisze. System ten doskonale działa po dziś dzień. Jakiś czas temu grupa licealnej młodzieży w przypływie entuzjazmu zasunęła jedno z takich wrót. Turyści musieli poczekać z opuszczeniem tuneli. Przy okazji mogli jeszcze lepiej wyobrazić sobie życie w podziemiach. Przy pełnych zapasach można było spędzić tam w całkiem znośnych warunkach nawet kilka miesięcy. Co wiadomo o Kaymaklı? Podobnie jak w przypadku wielu innych podziemnych miast, ciągle jest ono dla badaczy sporą zagadką. Nie wiadomo nawet, kiedy korytarze wykuto. Dlaczego? Otóż struktury te były wykorzystywane przez setki lat, przez różne ludy i cywilizacje. Pierwsze podziemne struktury w Kaymaklı mogły powstać w czasach panowania Hetytów w II tysiącleciu p.n.e. Jednak mamy na to tylko pośrednie dowody. Obecność starszych ludów została zatarta przez kolejnych mieszkańców pieczar. Zwiedzających dziwi skala podziemnej osady. Czy mogli wydrążyć ją ludzie tysiące lat temu? Gdy przeciskam się przez tunele, mimowolnie ocieram plecakiem ściany. Na tkaninie pozostaje wyraźny ślad, dlatego że skała, w której wykuto miasto, to wulkaniczny tuf. Jest bardzo miękki – bardziej niż wapień, z którego wznoszono egipskie piramidy. Dlatego wydrążenie tuneli nie było zadaniem niewykonalnym. Nie tylko Kaymaklı. Fani podziemi będą zadowoleni Kaymaklı to jedno z najbardziej znanych podziemnych miast Turcji. Rocznie zwiedza je blisko ćwierć miliona osób! Nie jest to jednak jedyna tego typu atrakcja w regionie. Gdzie jeszcze warto zajrzeć w Kapadocji? Derinkuyu – jeszcze głębsze od Kaymaklı (85 m), zamieszkiwane niegdyś przez nawet 20 tys. ludzi; Dolina Gomeda – mniej uczęszczana, ale malownicza. Miasto jest wykute w skałach, ale dostępne tunele nie są tak głębokie. Częściowo zachowały się dwa wykute w skałach kościoły sprzed 1500 lat. Tutaj też można rozpocząć kilkunastokilometrowy trekking; Paşabağları – znane też jako Dolina Kapłanów. To bardzo duży obszar, na który składają się bajkowe formacje skalne przywodzące na myśl kominy, a czasem nawet piramidy. W nich chrześcijanie wykuli pustelnie. Należy spodziewać się wielu zwiedzających. Warto też wiedzieć, że liczne hotele oferują pokoje częściowo wykute w skałach. Dlatego osoby lubiące speleologię i podziemia powinny być zachwycone Kapadocją. Warto jednak pamiętać, że jedną z głównych atrakcji w tym rejonie Anatolii jest lot balonem. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Lot balonem nad Kapadocją. Wszystko, co musisz wiedzieć
Niewielki, okrągły wiklinowy kosz, błoga cisza i przepiękne widoki – tak wygląda stereotypowy lot balonem. Odbyłem taką podróż w tureckiej Kapadocji. Zdradzę wam, jak wygląda rzeczywistość.
Spis treści: Warto nabrać dystansu Lot balonem w Kapadocji Droga do przestworzy – moje balonowe doświadczenie W przestworzach Kapadocji Porady dotyczące lotu balonem w Kapadocji Kapadocja to kraina usytuowana w środkowej Anatolii. Mimo że nie posiada dostępu do morza, to co roku przybywają tu miliony turystów z całego świata. Powód? Bajkowe krajobrazy, wspaniała kuchnia i bogata historia. Warto nabrać dystansu Kapadocja jest górzystą krainą. Uwagę zwracają niezwykłe formacje skalne, powstałe pod wpływem erozji. Są one określane mianem bajkowych kominów. Przyroda wyrzeźbiła w miękkim tufie wulkanicznym na przestrzeni ostatnich milionów lat. Ludzie szybko zaczęli wykorzystywać miękkość skał. Już 4 tysiące lat temu Hetyci, zamieszkujący dzisiejszą środkową Turcję, zaczęli drążyć podziemne tunele, a nawet miasta. Prawdziwy renesans jeśli chodzi o wykuwanie domostw w skałach związany jest z chrześcijaństwem. Prześladowani wyznawcy Chrystusa od IV wieku n.e. zaczęli chronić się w Kapadocji. Wówczas powstały setki pustelni, a później nawet i kościołów wykutych w skałach. Sporo tej starożytnej i średniowiecznej działalności budowlanej widać z lotu ptaka. Jedną ze sztandarowych atrakcji turystycznych Kapadocji jest przelot balonem. Z kosza tego statku powietrznego można podziwiać zarówno cuda natury – piękne góry – ale też doskonale rysujące się wejścia do pustelni wykutych w tufie wulkanicznym. Lot balonem w Kapadocji W zasadzie wszystkie loty balonem w Kapadocji odbywają się wczesnym porankiem. Celem jest podziwianie pięknych landszaftów o wschodzie słońca. Wówczas też są najlepsze warunki do lotu balonem. Mój lot odbył się na samym początku sezonu turystycznego w Kapadocji, czyli w kwietniu. W tym roku pogoda sprawiła jednak figla. W czasie mojego pobytu temperatura spadła nawet poniżej zera i prószył śnieg. Pierwszego dnia zaplanowany lot balonem został przełożony ze względów bezpieczeństwa. Było spore zachmurzenie, trochę porywistego wiatru i padał śnieg. Kolejny dzień – lot ponownie został wstrzymany. Była już chwila niepewności, czy w ogóle do niego dojdzie. Na szczęście trzeciego dnia warunki były niemal idealne. Było tylko jedno „ale” – należało wstać po 4 rano… Droga do przestworzy – moje balonowe doświadczenie Turyści odbierani są przez organizatorów lotów balonem spod hoteli. Jednak dzieje się to bardzo wcześnie rano. Moja grupa została odebrana o godz. 4.45. Ale w komfortowym busiku, gdy do niego wsiadałem, było już kilkoro turystów. Oznacza to, że z innych hoteli szczęśliwcy byli odebrani już o 4.30. Ta pora może być wyzwaniem dla śpiochów. Ku naszemu zaskoczeniu, nie jedziemy wcale na miejsce startu balonu, ale do siedziby firmy. Po kilkunastu minutach jazdy z Çavuşin jesteśmy na przedmieściach Avanos. Jest tu kilka hal, których funkcja przypomina trochę bramki lotniskowe połączone z jadłodajniami. Kierowane są do nich osoby, które przyjechały busikami z wielu hotelu w okolicy. Obsługa podaje nam numer busika. On zawiezie nas na miejsce startu. Tymczasem mamy oczekiwać na resztę gości. Możemy posilić się tradycyjnym tureckim pieczywem, kawą i herbatą. Są też bardzo czyste toalety. Nie pozostaje nic innego, jak czekać. Wśród oczekujących słuchać różne języki: angielski, chiński, hiszpański czy rosyjski. Turystów tej ostatniej nacji jest w Turcji bardzo wielu – w tym roku spodziewanych jest ich aż 7 milionów. Oczekiwanie przeciąga się. A wschód słońca – nieubłaganie zbliża. W pewnym momencie na środek sali wychodzi pracownik firmy baloniarskiej i oznajmia: warunki pogodowe są niesprzyjające. Nie mamy zielonego światła na lot. Musimy czekać. Słychać pomruki niezadowolenia. Ale bezpieczeństwo jest najważniejsze. Gdy już byłem przekonany, że niewyspany wrócę do hotelu z wczesnego śniadania, obsługa zakomunikowała – lecimy! Teraz trzeba szybko przemieścić się do busików. W przestworzach Kapadocji Po kilkunastu minutach docieramy na pole startowe. Wkoło jest co najmniej kilka innych balonów, które są pompowane z pomocą wielkich dmuchaw. Na razie kosze są położone na boku, a czasze balonów półpełne – przypominają pomarszczone rodzynki. W końcu udaje się balony napełnić ciepłym powietrzem, a kosze stawiane są do pionu, co oznajmia silne tąpnięcie. Nasz balon ma podłużny kosz z ośmioma przedziałami dla pasażerów. Do każdego z nich wsiada kilkoro ludzi. Oznacza to, że na pokładzie jest około 30 osób z dwoma członkami załogi, znajdującymi się w środku. Nasz kosz przywodzi mi na myśl nieco szkatułę na biżuterię z licznymi przegródkami. Miejsca nie ma za wiele. Myślę, że bardzo komfortowo byłoby po maksymalnie 2–3 osoby w jednej przegrodzie. W mojej jesteśmy w czwórkę. Powoli wznosimy się w górę. Dopiero teraz widać, ile jest innych balonów. Są ich dziesiątki. Startują z wielu miejsc rozsianych w promieniu kilku, a może nawet kilkunastu kilometrów. Wstaje słońce. Ciepłe światło rozlewa się leniwie po bajkowym kapadockim krajobrazie. Wzgórza pokrywa cienka warstwa śniegu, co dodaje malowniczości. Wzbijamy się nieco na ponad kilometr. Pasażerowie bezustannie pstrykają fotki, kręcą filmy, a nawet łączą się na żywo ze swoimi bliskimi i robią im transmisję live. Gwar na pokładzie jest spory. Lot trwa około godziny. Na wieść o zbliżającym się lądowaniu, widzę lekkie zdenerwowanie na twarzach załogantów. Czy będzie miękkie? Jak przebiegnie? Ale dzień jest spokojny, a wiatr znikomy. Płynnie obniżamy się ku ziemi. I lądujemy niemal niezauważenie na… przyczepie samochodu. Teraz jesteśmy przewożeniu na polanę, gdzie wysiądziemy i będziemy celebrować udany lot. Od obsługi otrzymujemy imienne certyfikaty odbytego lotu oraz lampkę bezalkoholowego „szampana”, które smakuje nieco jak lemoniada. Stąd busiki odwożą wszystkich wprost do hotelu. Można iść wprost na śniadanie lub do łóżka. Z pewnością warto wznieść się balonem nad Kapadocją w Turcji. Widoki są zniewalające, a doświadczenie – jedyne w swoim rodzaju. Cały lot czułem się bezpiecznie, obsługa była profesjonalna, jednak miałem spore poczucie ciasnoty. Porady dotyczące lotu balonem w Kapadocji Ubierz się ciepło, ale w sportowe ciuchy, najlepiej „na cebulkę”, bo może być zimno; w czasie mojego lotu temperatura wynosiła koło zera stopni; Weź okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem – słońce bywa bardzo ostre; W balonie może być ciasno (takie było moje wrażenie) – nie bierz plecaka i większych toreb; Staraj się usiąść w przegródce kosza na jego krawędzi – będziesz mieć lepsze widoki; Wyzwaniem dla osób z ograniczoną mobilnością może być wejście i wyjście z balonu. Trzeba wspiąć się do kosza; Wybierz swój balon. Ceny lotów zaczynają się od ok. 250 euro. Im wyższa cena, tym mniej osób w koszu. Liczba załogantów jest ściśle określona w czasie zamówienia i można ją zweryfikować na miejscu. Jest też możliwość wynajęcia całego balonu dla siebie, ale to koszt nawet 6 tys. euro; W czasie lotu obsługa kręciła wideo. Nagranie można zakupić za 40 euro na pendrivie; Skorzystałem z usług firmy Voyager Balloons (procedury i etapy przygotowania do lotu i sam lot mogą się różnić w zależności od firm), nocowałem w Agarta Cave Hotel. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Turcja zachwyca na każdym zakręcie. Przejechaliśmy 1100 km przez najtrudniejsze drogi na świecie
Wraz z Mazdą wyruszyliśmy w podróż na „Epicką jazdę" trudnymi, wymagającymi i niekiedy niebezpiecznymi drogami przepięknej Kapadocji. Oto jak sprawdziły się samochody z seri CX-5 i najnowszy model CX-60.
W tym artykule: Turcja ma niejedno oblicze Pierwszy dzień spędzamy w bajecznym Ürgüp Czas w drogę, czyli ponad 1100 kilometrów przez wymagające drogi Turcji Kamienna droga Kemaliye to niemałe wyzwanie dla kierowców D915 to prawdopodobnie najtrudniejsza droga na świecie Turcję najlepiej odkryć, zjeżdżając z drogi głównej Są na świecie kraje, które na długo pozostają w pamięci. Czasem za sprawą ludzi, czasem z powodu kuchni, a niekiedy przez przyrodę lub architekturę. Niewiele jest jednak regionów, które łączą w sobie zarówno bogate tradycje kulinarne, spektakularną naturę, jak i interesującą historię. Taka jest jednak Kapadocja. Turcja ma niejedno oblicze Ta kraina historyczna w środkowej części kraju – Anatolii – ma niezwykłe dziedzictwo kulturowe. Wpływ na rozwój Turcji miały największe cywilizacje w dziejach. To Kapadocja była ważnym centrum chrześcijaństwa, gdzie narodziła się idea życia klasztornego. Znaleźć można tam świątynie i monastery, które wciąż pamiętają czasy Bizancjum i Cesarstwa Rzymskiego. To właśnie tam w osamotnieniu studiowano pierwsze teksty i księgi poświęcone nauczaniu Jezusa. Kapadocja kojarzy się głównie z charakterystycznym, tufowym ukształtowaniem terenu, miastami wydrążonymi w skale oraz dziesiątkami balonów, które latają nad tą bajeczną krainą. Region ten jest jednak dużo bardziej zróżnicowany, o czym przekonałem się podczas „Epickiej jazdy" samochodami Mazda CX-5 oraz CX-60. Pierwszy dzień spędzamy w bajecznym Ürgüp Pierwszego dnia podróży ze Stambułu dolatujemy do Nevsehir, żeby dostać się do maleńkiego miasta Ürgüp. To właśnie tutaj znajduje się dolina Göreme, w której w przeszłości zostało wykutych aż 350 kościołów. Było to miejsce pielgrzymek mnichów i zakonników, którzy szukali spokoju i ciszy potrzebnej do medytacji. Już w IV wieku n.e. powstawały tu pierwsze wspólnoty anachoretów, którzy w tufowych skałach drążyli swoje miejsca odosobnienia. Wybór nikogo nie powinien dziwić. To olbrzymi obszar, w którym (szczególnie w dawnych czasach) nietrudno było się ukryć… Kapadocja: "Bardzo się cieszę, że tu dotarłam!" [RELACJA] W tej krainie obok lasu skalnych fallusów tworzących osobliwe muzeum seksu pod gołym niebem mnisi wydrążyli dziesiątki kościołów i ozdobili je uduchowionymi malowidłami. Dzień w Ürgüp spędzamy na krótkim zwiedzaniu miasta oraz odpoczynku w hotelu, który – jak większość budynków w tym miejscu – również prawie w całości został wykuty w skale. Wkrótce czekają nas dwa wyczerpujące dni, które spędzimy w autach, jeżdżąc wymagającymi drogami. Z każdą godziną, która przybliża nas do startu, ekscytacja narasta. Czas w drogę, czyli ponad 1100 kilometrów przez wymagające drogi Turcji Następnego ranka, tuż po śniadaniu, spotykamy się wszyscy (dziennikarze i ekipa Mazdy) na odprawę. Otrzymujemy wszystkie potrzebne informacje, mapy i wskazówki. O godzinie 8:30 jesteśmy już gotowi do wyjazdu. Epicka jazda oficjalnie się rozpoczyna. Z Ürgüp ruszamy w stronę Elazig. Te dwa miasta dzieli nieco ponad 500 kilometrów. Nasza trasa prowadzi jednak przez Kamienną Drogę Kemaliye (Kemaliye Taş Yolu), która uchodzi za jedną z najbardziej ekstremalnych na świecie. Zanim jednak dotarliśmy do Kemaliye, mijaliśmy przepiękne i charakterystyczne elementy krajobrazu Kapadocji. Pagórkowaty obszar, przez który przejeżdżaliśmy zachwycał na każdym kroku, a właściwie zakręcie. Mijaliśmy ruiny dawnych fortec i zamków, małe miasteczka, bezdroża i stepy. W niektórych miejscach napotykaliśmy wypasające się bydło oraz farmerów na koniach, którzy zaganiali zwierzynę. Widoki rodem z kultowych westernów. Coś niezwykłego! Kamienna droga Kemaliye to niemałe wyzwanie dla kierowców W końcu dotarliśmy do Kemaliye, które powitało nas tabliczką informującą o tym, gdzie jesteśmy. Oraz tunelem wydrążonym w wielkiej skale, który wyglądał jak wrota do innego wymiaru. Dołem leniwie płynął Eufrat, który, niczym krokodyl, czekał, aż ofiara sama wyjdzie mu na spotkanie. Tym razem musiał obejść się smakiem, bo zarówno Mazda CX-5, jak i CX-60 poradziły sobie znakomicie na szutrowej i niezwykle wąskiej drodze. Na trasach takich jak ta, niezwykle ważne jest zachowanie ostrożności. Niepozorne SUV-y zapewniały niesamowite poczucie bezpieczeństwa. Po kilkudziesięciu minutach zostawiliśmy Kemaliye za sobą i jechaliśmy dalej, niczym bokserzy, którym udało się przetrwać pierwszą rundę. Ale kolejna wciąż była przed nami. Należało zachować skupienie, bo następnego dnia mieliśmy zmierzyć się z górą tuż nieopodal Trabzonu... D915 to prawdopodobnie najtrudniejsza droga na świecie Drugiego dnia „Epickiej jazdy" dotarliśmy do północno-wschodniej Turcji, a krajobraz zmienił się nie do poznania. Z pustynno-stepowego anturażu przenieśliśmy się w bardziej azjatycki, leśny i dżunglowy. Natura jednak nie dawała za wygraną i postanowiła utrudnić nam wyprawę. Temperatura spadła do kilkunastu stopni, padał przelotny deszcz, a pasmo górskie Soganli Daglari spowite było gęstą mgłą. Aby dostać się na drugą stronę góry, musieliśmy pokonać prawdopodobnie najtrudniejszą drogę na świecie – D915. Droga ma 106 km długości. Trasa biegnie z południa na północ od Bayburt w kierunku małego miasteczka Of. Droga jest szutrowa i pełna dziur. W pewnym momencie tworzy serpentyny, które są tak wąskie, że najmniejszy błąd może spowodować upadek w przepaść. To niewątpliwie trasa dla kierowców o mocnych nerwach, którzy nie mają lęku wysokości. Na szczęście mgła była biała i gęsta jak mleko, dlatego patrząc z samochodów nie zdawaliśmy sobie sprawy z niebezpieczeństwa. Jedynie wyobraźnia podpowiadała, co nas czeka, jeśli na chwilę stracimy kontrolę nad pojazdem. Turcję najlepiej odkryć, zjeżdżając z drogi głównej Na szczęście dla nas, Mazda okazała się niezawodnym samochodem na takie drogi i w niczym nie odstawała od klasycznych terenówek. Choć nie obyło się bez niefortunnego zdarzenia. Wychodząc zwycięsko z ostatniego etapu naszej podróży, złapałem gumę. Prawdopodobnie najechałem na bardzo ostry kamień, ponieważ opona była w jednym miejscu doszczętnie rozcięta. Cóż, zdarza się. Po to ostatecznie są koła zapasowe. Po wyczerpującej przygodzie spędziliśmy ostatni dzień w Trabzonie, nad Morzem Czarnym. Popijając turecki czaj i jedząc lokalne przysmaki kontemplowaliśmy ten niezwykły kraj. Tego poranka odwiedziliśmy Monaster Sumela, który znajduje się godzinę drogi od miasta. To jeden z najstarszych bizantyjskich klasztorów w kraju. Powstał ok. 386 r. n.e. Zbudowano go na ścianie skalnej i przez lata służył duchownym za miejsce do spotkania z Bogiem i medytacji. Na ścianach kaplicy głównej znajdują się freski świętych Kościoła, a w środku na suficie – olbrzymia ikona Maryi i Jezusa. Gdyby na chwilę zapomnieć o wszystkich ludziach, którzy wraz ze mną zwiedzali klasztor, zamykając oczy, można poczuć tę samą aurę, którą czuli przed laty mnisi. Mistycyzm tego miejsca jest wciąż żywy. Czas w Turcji jednak powoli dobiegał końca. Byłem pod olbrzymim wrażeniem, jak niezwykli ludzie tu żyją oraz jak bardzo nieoczywista i wciąż nieodkryta jest Turcja. Turyści zazwyczaj znają ją z wakacji na południu, resortów i bajecznych plaż. Ten kraj jednak oferuje o wiele więcej, o czym przekonać można się tylko, jeśli nawet na chwilę zjedziemy z głównej drogi. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kapadocja: "Bardzo się cieszę, że tu dotarłam!" [RELACJA]
W tej krainie obok lasu skalnych fallusów tworzących osobliwe muzeum seksu pod gołym niebem mnisi wydrążyli dziesiątki kościołów i ozdobili je uduchowionymi malowidłami.
Początek jest wielce obiecujący. Mój pokój zarezerwowany przez Internet wygląda, jakby ktoś wydłubał go łyżką w skale, ściany i podłogę dekorują ręcznie tkane dywany, a na łożu w królewskim rozmiarze spoczywa futro barana. Otwieram drzwi łazienki i... zamiast balii z glinianym dzbanem na wodę widzę jacuzzi, bidet, kryształowe lustro. Prysły marzenia o romantycznym prymitywizmie, kąpielach przy świeczkach... Pragnęłam czegoś pierwotnego, jednak wygląda na to, ze w Göreme w Kapadocji, krainie zagubionej w centralnej Turcji, raczej tego nie znajdę. Jaskiniowcy (tak o sobie mówią mieszkańcy) może i żyją tu w domach wydrążonych w skałach, ale dawno temu wyrośli ze skór i używania wygódek w miejsce łazienek. Göreme zajmuje dolinę przypominającą kształtem krater wulkanu, co czyni wioskę praktycznie niewidoczna z zewnątrz. Jej środek przecina wyschnięte rzeczne koryto, teraz rozjarzone kolorowymi lampionami niczym dyskoteka – dookoła kwitną handel, konsumpcja i rozrywka; wszystko w granicach zdrowego rozsądku. Tłumów rozbawionych turystów brak. Mam potrzebę ucztowania w haremowym stylu, wiec wybieram restauracje z wielkimi poduchami przykrywającymi ławki ocienione drewnianym baldachimem. Są idealne, zapadam sie w nich i rozluźniam. Kelner, dwudziestoletni Kanadyjczyk Chris, na powitanie zamiast menu streszcza mi historie swojego życia, nie powiem, ciekawa (cos w stylu: przyjechałem, zakochałem sie, zostałem), i poleca danie dnia. Po 10 minutach jest przy moim stoliku ponownie i pyta, co właściwie zamówiłam. Po 20 wraca sprawdzić, czy aby na pewno chce herbatę. Godzinę później serwuje mi zimnego kurczaka z warzywami i frytkami oraz naleśnika z serem. Jak wiadomo, pospiech jest wynalazkiem diabła... Mam zamiar spędzić w Kapadocji trzy dni i choć to zdecydowanie zbyt krótko, postanawiam zwolnic tempo, osiągnąć stan Tumiwisizmu kelnera Chrisa. Puszczając obłoki dymu (pale w sziszy jabłkowy tytoń – w Turcji to obowiązek), kontempluje otoczenie. Monstrualne skalne grzyby, walce, stożki podziurawione oknami i drzwiami rozpychają się wśród współczesnych, kremowych budynków i wyglądają jak ciała obce. To jednak właśnie one są esencja Kapadocji. Sprawiają, że nie mogę sie zdecydować, czy jestem w najbardziej baśniowym, czy raczej najbardziej kosmicznym miejscu na świecie. Wiem jedno – bardzo sie cieszę, ze tu dotarłam! Bladym świtem, krążąc miedzy budynkami a kurami grzebiącymi w piasku, trafiam na bazar, gdzie wąsaci rolnicy w przykurzonych garniturach sprzedają cebule, winogrona, ziemniaki, stare miski i pamiątki o frywolnych kształtach. Kupuje wielkiego arbuza i od razu zjadam połowę. Drugą wręczam rozczochranemu dziecku, polewającemu wodą klepisko przed domem, by pył nie dostawał się do wnętrza. Malec chwyta prezent i ucieka, chyba z obawy, ze mu go odbiorę. Kilkaset kroków za wioską krajobraz, a raczej jego nieprawdopodobnie kapryśna i cudowna zmienność, zwalają mnie z nóg. Jestem tu zaledwie parę godzin, a już czuję, że w moim słowniku za mało jest przymiotników z przedrostkiem naj-. Za pierwszy cel zwiedzania obieram twierdzę Uçhisar, która wieńczy najwyższe z okolicznych wzgórz. Dawno temu była częścią systemu obronnego ostrzegającego mieszkańców Kapadocji przed intruzami. Dziś to doskonały punkt widokowy. Postanawiam ułatwić sobie życie i na miejsce dotrzeć taksówką. Gdybym chciała je sobie utrudnić, wynajęłabym osiołka – kłapouchy zawsze coś zmajstrują po drodze. Wydrążona w kremowej skale forteca z bliska przypomina drożdżową babę, z której ktoś powydłubywał bakalie. Kilkadziesiąt stopni wyżej otwiera się przede mną panorama. Jest jak gigantyczna scenografia do filmu fantasy. Rozmach prawdziwie hollywoodzki. Daleko w tle majaczy biała czapa wulkanu Erciyes. Miliony lat temu monstra Erciyes, Hasan i Gollu wypluły taką ilość materii, że pokryła ona obszar Kapadocji kilkusetmetrową warstwą popiołów i lawy. O ile bazalt jest twardy, o tyle w popiołach, które zbiły się w tuf, można z łatwością rzeźbić. Wykorzystali to przedstawiciele naszego gatunku, wygryzając w nim, niczym wygłodniałe myszy w serze, domostwa. Lawiruję właśnie między takimi rezydencjami przypominającymi genetycznie zmodyfikowane opieńki, nazywane tutaj „kominami wróżek”. Podobno starożytni globtroterzy widząc je rozświetlone od środka przez lampki oliwne, uznali, że mieszkają w nich wróżki. O takich miejscach wypada sądzić, że żyją w nich gnomy, skrzaty i smoki. My, ludzie, kompletnie do tego krajobrazu nie pasujemy. Jesteśmy jakby z innej bajki. Żar lejący się z nieba podgrzewa skały i chyba zaczynam się kurczyć jak pieczeń włożona do piekarnika. Wszyscy normalni ludzie o tej porze szukają cienia, ja zaś zaplanowałam wrócić do Göreme na piechotę (na szczęście mam z górki). Nie żałuję, to bez wątpienia jedna z najbardziej malowniczych tras świata. Po obu stronach drogi ciągną się wąwozy, których zbocza przypominają monstrualne bezy, eklerki, ptysie, rurki z kremem, napoleonki. Gdzieniegdzie górne krawędzie są perforowane, w tysiącach tych małych otworków kiedyś mieszkały gołębie. Podobno dzięki ich odchodom zbierane w Kapadocji owoce uchodziły za najsłodsze na świecie. Mało jest miejsc na Ziemi, w których słońce zachodzi tak spektakularnie jak w Kapadocji. Scenerii do oglądania tego teatru świateł, cieni i kolorów, od złota, oranżu, czerwieni po szarości, jest zatrzęsienie. Ja wyboru dokonałam już dawno. O tej dolinie krążą nieprzyzwoite plotki, co jakiś czas pojawiają się kompromitujące zdjęcia w Internecie. Przedzierając się teraz przez krzaki na tyłach mojego hotelu, czuję się jak napalony podglądacz, który właśnie namierzył odpowiedni obiekt. Niestety, mam konkurencję. Rubaszny chichot odbija się echem, trzaskają migawki aparatów fotograficznych, jakby Angelina Jolie pojawiła się na czerwonym dywanie. Co jest powodem takiego podniecenia? Wielkie skalne penisy, których w Dolinie Miłości sterczą dziesiątki. Aż trudno uwierzyć, że te dzieła stworzyła natura, a nie jakiś zwariowany ekshibicjonista. W starożytnym Rzymie chłopi ciosali fallusy z drewna i stawiali je na polach, by zapewnić obfitość plonów, zaś legionista nie poszedł na wojnę, jeżeli nie dyndał mu na piersi ołowiany organ (często większy od własnego). Większość starożytnych cywilizacji nie miała problemów z przedstawieniami penisów, wielbiła je, czciła, obdarzała niezwykłą atencją. Tymczasem my, przedstawiciele XXI w., widząc te wybujałe symbole płodności zachowujemy się niemal jak nastolatki na lekcji anatomii. Turecka herbata uzależnia. Właśnie zamawiam trzecią miniszklaneczkę i już myślę o czwartej. Jej pozorne wady – jest okropnie słodka (w każdej obowiązkowo rozpuszcza się dwie kostki cukru), gorąca i smakuje jak trawa – są jednocześnie największymi zaletami. Zabijam czas w oczekiwaniu, aż zbierze się moja grupa. Wczoraj w lokalnym biurze podróży wykupiłam dwie objazdowe wycieczki po Kapadocji (za 20 euro transport, przewodnik, bilety wstępu i obiad). Göreme, mimo szybkiego wzrostu zamożności mieszkańców, pozostaje ostoją dla ludzi w trampkach i rozciągniętych podkoszulkach. Autokary wypełnione ufryzowanymi i wyprasowanymi turystami zatrzymują się tu na parę godzin i znikają. 10.30 – nareszcie mamy międzynarodowy komplet. Młodzi Australijczycy, Koreańczyk, bujająca w obłokach Japonka, roztrzepany Brazylijczyk na rocznym urlopie studenckim, Kanadyjczycy i Duńczycy, średnia wieku 30+. No i moi faworyci, para Hiszpanów, która zajęła miejsce przede mną. Ona słodka, wielkooka w stylu ZROBIĘ DLA CIEBIE WSZYSTKO, on przystojny, długowłosy, niedogolony, w typie BEZ ZOBOWIĄZAŃ, ALE SATYSFAKCJA GWARANTOWANA. Cały czas się całują. Namiętnie. Zamiast odwrócić wzrok, patrzę prosto na nich. Ciekawe, kto dłużej wytrzyma. O zgrozo, wygrywają oni. Nasz lokalny przewodnik, Adam, o wyglądzie nastolatka, niczym wodzirej stara sie zintegrować grupę. Każe nam o sobie opowiadać, zapamiętywać imiona uczestników, zadaje zagadki: – Czy wiecie, co znaczy słowo Kapadocja? – Kraina pięknych koni – odpowiadamy chórem. Po rączych rumakach, tak pięknych, że robiono z nich prezenty przyjaźni liczącym się w starożytności władcom, zostały legendy. Współczesne wierzchowce, które mijamy co chwila, sprowadzono tu specjalnie dla turystów. Bo czego się nie robi, żeby uatrakcyjnić pobyt? Następnym krokiem mogłoby być sklonowanie dinozaurów. To dopiero byłaby atrakcja! Od IV w. w Kapadocji zaczęli się osiedlać chrześcijanie poszukujący ciszy i bezpieczeństwa. To właśnie oni przez kilkaset lat wydrążyli w tutejszych tufach setki kościołów, kaplic, bazylik, dormitoriów i domów. W Open Air Museum, przed którym się zatrzymujemy, jest ich kilkadziesiąt. Wiele obiektów zawieszonych jest nad przepaściami, do innych trzeba się wspinać po schodkach lub drabinach. Wewnętrzne ściany kościołów pokrywają malowidła ukazujące sceny z życia Jezusa, jego rodziny i apostołów. Wiele fresków nosi piętno ikonoklazmu – okresu, w którym wizerunki świętych niszczono jako bałwochwalcze i zastępowano symbolami. Szkoda, że nie pomyśleli o potomnych, zmuszonych teraz do odtwarzania większości scen w wyobraźni. Że też ludzie miewają taki stosunek do spuścizny pokoleń... W Kościele Wężowym ocalało malowidło przedstawiające św. Onufrego. Według legendy święty był piękną ladacznicą, która poprosiła Boga, aby odmienił jej życie. Kobiecie wyrosły broda i wąsy, lecz piersi pozostały. Kilkaset metrów dalej wśród wyschniętej trawy i krzaków straszą ruiny wioski Çavusin. W 1924 r., na mocy porozumienia między państwami, Grecy, którzy mieszkali na tych terenach, musieli zostawić wszystko i przenieść sie do swojego kraju. Na szczycie wzgórza zamieram na widok płaskowyżów przypominających wenezuelskie Tepui. Wiele bym dała, żeby mieć taki widok za oknem. A tu nie mieszka nikt. Szoping w Turcji jest dodawany w pakiecie do każdej wycieczki, tak jak u nas skwarki do ruskich pierogów. Zwykle kryje sie on za dobrze brzmiącymi hasłami: nauka degustacji wina czy błyskawiczna lekcja złotnictwa. Nasza grupa ląduje w zakładzie garncarskim w Avanos, dużym ośrodku położonym nad rzeka Kzlrmak. Kapadocja to zagłębie przepięknej, ręcznie zdobionej porcelany. Mistrz w ubłoconym dresie siada za kołem garncarskim. Mistrzowsko wprawia je w ruch i jak na mistrza przystało w parę sekund z placka czerwonej gliny formuje talerz doskonały. Gdy wyczyn ten próbuje powtórzyć kolega z Brazylii, glina prześlizguje mu się przez palce. Po kilku wskazówkach chłopak czyni wyraźny postęp. Wykręcił... penisa. Tymczasem ja, omamiona szansa 30-procentowej zniżki na cały asortyment w przyzakładowym sklepie, wchodzę miedzy regały wypełnione po brzegi misternie zdobionymi amforami, talerzami, dzbanami i misami. W oko wpada mi talerz, na którym uwieczniono sułtana w otoczeniu zmysłowych niewolnic. Jest juz prawie mój, tylko jeszcze zerkam na cenę i szybko odkładam gliniane arcydzieło na miejsce. Tysiąc złotych. Caramba! Skamieniały zwierzyniec kończy atrakcje szlaku czerwonego (tak nazywa się nasza trasa). Adam pokazuje zaklęte w skały wielbłądy, pingwiny, foki, ryby, a potem zostawia nas na pastwę własnej wyobraźni. Moja okazuje się wyjątkowo ograniczona. Zatrzymuję się przed trzema skałami wyrastającymi z dna doliny. Podobno to zamienione w kamień siostry. Niech im będzie. Dziewczyny pokochały nieodpowiednich facetów i uciekły z nimi wbrew woli rodziców. Na ich prośbę Bóg zamienił niewdzięczne córki w skały, a nawet posunął się dalej – w kamień obrócił też matkę i ojca. To te dwie iglice na dalszym planie. Sporo się od tamtych czasów zmieniło, dziś rodzice modlą się, żeby ich dzieci w ogóle wyszły za mąż. Turkish pizza. W pierwszej chwili zabrzmiało to równie egzotycznie, jakby ktoś zaproponował mi polskie rizotto, ale danie smakowało nieźle. Polecam restaurację Fat Boy. Nie dość, że mają tu otomany zamiast krzeseł, to jeszcze podają zimne piwo! Nasycona, a więc i zadowolona, włóczę się bez celu po wsi. Resztkami pizzy raczę miejscowe kocury. Uśmiecha się do mnie staruszka szydełkująca na ławce. Używając słów: jes, pliz, turkisz haus, chyba zaprasza mnie do siebie. Przyjmuję wielkoduszną ofertę. Domek wydrążony w skale jest bardzo skromny, wewnątrz znajdują się tylko kuchnia i sypialnia. – Jes pliz – zachęca i wyciąga z pudła swoje robótki ozdobione koralikami. – Jes pliz ten dolars – mówi, wskazując mi metrowy sznureczek, za który powinnam zapłacić niczym za bilet wstępu do mieszkania. W doskonałych humorach dojeżdżamy do pierwszego przystanku na szlaku zielonym. Anatolijki zgromadzone przed bramą na nasz widok podrywają się gwałtownie i jedna przez drugą próbują nas oczarować swoim asortymentem. Jest nim lokalna odmiana lalek barbie, promujących kapadocki kanon urody. I panie, i lalki wyglądają jak matrioszki. Pod kwiecistymi, marszczonymi w pasie spódnicami noszą równie kolorowe szarawary. Bluzki z długim rękawem oraz robione na drutach wełniane kamizelki opinają ich obfite biusty godne modelek „Playboya”. Włosy, uchodzące w świecie muzułmańskim za jeden z najbardziej erotycznych damskich atrybutów, są okryte fantazyjnie zaplątanymi chustami. Jako przedstawicielka cywilizacji będącej na wiecznej diecie kupuję w celach terapeutycznych kilka bab anatolijskich. W chwilach zwątpienia przypomną mi, jak wyglądają prawdziwe kobiety. (Adam jednak uważa, że tutejsze dziewczyny są za grube). Minipawilony i przerdzewiała brama nie zapowiadają szczególnych atrakcji, ale pozory mylą. Po pokonaniu kilkunastu stopni znikamy z powierzchni ziemi. Kiedyś znikały tak całe wsie, a nawet miasta. Wchodzę w labirynt ciągnących się kilometrami korytarzy Derinkuyu, jednego z 36 podziemnych miast. Co bardziej wizjonerscy naukowcy uważają, że były one ze sobą połączone i tworzyły podziemne państwo. Jedno jest pewne, mieszkańcy tych terenów do perfekcji opanowali sztukę przetrwania. Po co walczyć z wrogiem i ginąć? Lepiej się przed nim ukryć i przeczekać. Wąskie, czasami zaledwie metrowej wysokości korytarze łączą setki pomieszczeń o różnym przeznaczeniu. W niektórych trzymano inwentarz, w innych gotowano, spano, załatwiano potrzeby fizjologiczne, tłoczono wino, uczono się i modlono, a nawet karano przestępców. Staram się nie tracić z oczu Adama. Śmiga po tym wkopanym w ziemię na dziewięć pięter apartamentowcu, w którym mogło w jednym czasie przebywac kilkaset osób. Jednak to nie zagęszczenie potencjalnych lokatorów robi na mnie największe wrażenie, lecz fakt, ze ludzie potrafi li wytrzymać tu nawet pół roku bez wychodzenia na powierzchnie. Mnie po godzinie marzą się słonce, świeże powietrze, wolność. Dnem ciągnącego się przez 14 km wąwozu Ihlara wartko płynie strumień. Powietrze pachnie ziołami, słyszę świergot ptaków. Pomarańczowe skały wyglądają jak 200-metrowe drwa pocięte siekiera przez olbrzyma. Liście wierzb moczących gałęzie w wodzie srebrzą sie na delikatnym wietrze. Dowiadujemy się, że wezbrany po ostatnich opadach deszczu potok skrócił klasyczna trasę trekkingowa do 3 km. Wielkie głazy co jakiś czas przegradzają nam ścieżkę niczym przeszkody w biegu przez płotki. Adam narzucił takie tempo, jakby przymierzał sie do bicia rekordu Guinnessa. Nawet podejmuje próbę, by dogonić peleton, lecz szybko rezygnuje. Przecież jestem tu, żeby zobaczyć coś więcej niż plecy innych uczestników wycieczki. Otacza mnie zieleń. Dzika, nieokiełznana, wszędobylska, zachłanna, chciwie zawłaszczająca każdy centymetr kwadratowy gruntu. Wielkie pokrzywy, łopian, maki. Mijam gołoborza obrośnięte kobiercami z traw i skalników. Rechoczą żaby. W porównaniu z barokowymi formami, z jakich słynie Kapadocja, Ihlara wydaje sie ascetyczna. Z góry wygląda jak zielona rysa na skalnej pustyni. W ścianach wysoko nad nami tez są wydrążone kościoły, dziesiątki kościołów. Koniec drogi pojawia sie zdecydowanie za szybko. Uczucie zawodu rekompensuje mi miła niespodzianka. Adam dla najbardziej spóźnionych (czyli dla mnie) zamówił herbatę w polowej herbaciarni. Jej temperatura jest teraz perfekcyjna. To chyba jakiś afrodyzjak, czuje, jak moje uczucie do tego skrawka Turcji potężnieje. Chyba sie zakochałam... W wiosce Belisirma zwiedzamy wykuta w skale bazylikę. Nie chcąc przeszkadzać grupie turystów z Grecji, którzy z zapalonymi świecami w dłoniach uczestniczą we mszy, szybko przemierzam imponujące rozmiarami wnętrza. To zdumiewające, że niepozorna osada ma zabytki tej klasy. Dawniej piękne freski pokrywały każdy centymetr ścian świątyni, dziś wyglądają, jakby toczył je trąd. Przeszłość rozpada się na naszych oczach, pozostają wspomnienia. Obiad jemy na drewnianych tarasach przerzuconych nad nurtem rzeki Melendiz i ocienionych baldachimem z jutowych worków. Jest wspaniale, na siłę ten posiłek przedłużamy. Został nam jeszcze tylko jeden punkt programu, Selime. Każdy maniak Gwiezdnych wojen zna to miejsce. Tutaj bowiem nakręcono jedna ze scen tego filmu. Selime przypomina mi skamieniała indiańska wioskę, choć skalne wigwamy w przeciwieństwie do prawdziwych maja okna i drzwi. Zwiedzam kolejna bazylikę, której drążenie trwało osiem wieków. Żałuję, że nikt nie pokusił sie o rekonstrukcje, ze żaden ówczesny architekt nie zostawił po sobie obrazów ani szkiców. To już ostatni wieczór w Kapadocji. Czas na zakupy. Od dawna marzył mi się prawdziwy orientalny, ręcznie robiony dywan. Taki, co będzie mi sie kojarzył z tym miejscem, ilekroć na niego spojrzę. Już wcześniej w centrum Göreme wypatrzyłam sklep z dywanami w drewnianym dwupiętrowym budynku, w którym dawniej mieścił się karawanseraj. Teraz po przekroczeniu progu wpadam w panikę, i to bynajmniej nie z powodu cen. Przeraza mnie ilość towaru. Tysiące dywanów zaściełają podłogi, tworzą piramidy, wiszą na ścianach. Z odsieczą przychodzi Sulejman, właściciel. Od razu widać, że od trzech pokoleń tkwi w dywanowym biznesie. Nie tylko wybiera dywan za mnie, negocjuje cenę sam ze sobą, to jeszcze wciska mi kobierzec, wmawiając, że z tak świetnym gustem nie powinnam poprzestać na jednym. Zastanawiam się, jak zdołam przewieźć je przez granice, juz mam spory nadbagaż. Na szczęście Turcy maja słabość do blondynek z Polski. Przynajmniej do tej pory tak było... Agnieszka Franus
5 klejnotów przyrody! Poznajcie najpiękniejsze parki narodowe Azji
Parki narodowe Fuji-Hakone-Izu, Göreme, Sagarmatha, Guilin i rzeki Lijiang
Z górą Fudżi w tle - PN Fuji-Hakone-Izu Gdy spytać Japończyków o najładniejsze miejsce w ich kraju, jako pierwsze z pewnością wymienią Fudżi (3776 m). Wulkan jest symbolem Japonii i należy do najbardziej obleganych gór na świecie. Każdego roku na jego szczycie staje 200 tys. osób. Park obejmuje także inne wulkany, tereny wokół miasta Hakone, półwysep Izuhanto i oceaniczne wyspy Izu. Jest najpopularniejszym miejscem wypoczynku Japończyków. Łatwo się tu dostać z Tokio publicznym transportem (ze stolicy jest mniej niż 100 km). Park przyciąga licznymi gorącymi źródłami, krajobrazami i łagodnym klimatem. PN Fuji-Hakone-Izu gdzie: Japonia kiedy: latem więcej: www.bes.or.jp (Fot. Shutterstock) Skalne kościoły - Pn Göreme Ten park jest wspólnym dziełem natury i człowieka. Wiatr i woda uformowały miękkie wulkaniczne skały w dolinie Göreme w Kapadocji w przedziwne formy. Ludzie, począwszy od IV w., wykuwali tam schronienia, spichlerze, gołębniki, kościoły. Od tamtego czasu Kapadocję nawiedzały trzęsienia ziemi i inne kataklizmy (w tym ikonoklazm w VIII i IX w.). Miejsce to zachowało jednak swój wyjątkowy charakter. W kościołach przetrwały bizantyjskie freski. W sezonie tłum odwiedzających to „muzeum pod gołym niebem” jest tak wielki, że trudno się dopchać do niektórych świątyń. PN Göreme gdzie: Turcja kiedy: marzec–listopad więcej: www.goturkey.com Szczyt wszystkiego - PN Sagarmatha Everest i siedem innych himalajskich kolosów o wysokości przekraczającej 7 tys. m – to główne magnesy przyciągające do Parku Narodowego Sagarmatha. Obejmuje on ośnieżone górskie szczyty (ich wysokość waha się od 2800 do 8848 m), lodowce, głębokie doliny zamieszkane przez rzadkie zwierzęta takie jak pantera śnieżna czy panda mała. Przez park przechodzi każdy, kto wybiera się na trekking, np. do obozu bazowego pod Mount Everestem. Zanim najwyższa góra świata wyłoni się na horyzoncie, trzeba wiele godzin marszu z Namche Bazaar – wioski nazywanej bramą do Himalajów. Większość górskich wypraw nie mogłaby się odbyć bez pomocy Szerpów, którzy zamieszkują te tereny od kilkuset lat. W sezonie przez park przewija się ponad 25 tys. turystów spragnionych widoku Sagarmathy – jak w języku nepalskim brzmi nazwa Everestu. PN Sagarmatha gdzie: Nepal kiedy: październik–listopad i grudzień–luty więcej: nepal.saarctourism.org (Fot. Shutterstock) Z biegiem rzeki - PN Guilin i rzeki Lijiang W Chinach mówi się, że „krajobrazy Guilinu są najpiękniejsze pod słońcem, natomiast krajobrazy Jangshuo są najpiękniejsze w Guilinie”. Pod tymi nazwami kryją się miasta położone nad rzeką Li, otoczone wysokimi wapiennymi ostańcami i wzgórzami porośniętymi lasem. Nie brakuje tam także jaskiń i charakterystycznych skał noszących wdzięczne nazwy, np. „Głowa smoka”, „Pięć palców” czy „Ciężarówka słonia”. Pejzaże są tak wyjątkowe, że miasta stały się jednym z najważniejszych celów turystycznych w Chinach. Żeby nasycić oczy widokami, najlepiej wsiąść do łodzi i spłynąć rzeką z Guilinu do oddalonego ok. 70 km miasteczka Jangshuo. Parki Azji wybór Travelera
Turcja: 5 sekretów państwa na styku kultur
Najbardziej europejskie z wszystkich bliskowschodnich państw kusi swoją bogatą historią i nieprzeniknioną kulturą. Nie sposób opisać wszystkiego, co dziś oferuje turystom Turcja. Warto jednak zwrócić uwagę choćby na kilka ważnych punktów na mapie dawnego imperium osmańskiego.
Perła tureckiego imperium Chcąc poznać najbardziej imponujące zabytki kultury Islamu nie możemy ominąć Stambułu. To jedyne na świecie miasto położone między dwoma kontynentami (Azją i Europą) skrywa w sobie wielowiekową historię dawnego tureckiego imperium. Będąc w Stambule nie możemy pominąć jego najbardziej ikonicznych zabytków miasta - dawnej świątyni i meczetu Hagia Sophia, meczetu Fatih czy słynnego błękitnego meczetu. Warto zwrócić także uwagę na olśniewające swoim blaskiem tureckie pałace Topkapi i Dolmabahçe - wiadome świadectwo dawnej potęgi Osmanów. Oprócz znanych z pocztówek i zdjęć krajobrazowych widoków, znajdziemy tu rzadziej odwiedzane, choć warte uwagi miejsca, jak chociażby… muzeum Adama Mickiewicza. Wulkaniczna kraina Ojców Kościoła Kapadocja jest jednym z najciekawszych tygli kulturowych w obrębie Turcji. Wpływy chrześcijaństwa mieszają się tu z kulturą Persji, Rzymu czy Mongolii. O czasach chrześcijańskich przypominają do dziś wykute w skałach klasztory. Najbardziej znane zabytki architektoniczne regionu powstały w wyniku przeobrażenia wulkanicznego krajobrazu. Najłatwiej dostrzec to w mieście Goreme, gdzie pośród skał wyrastają nie tylko świątynie i klasztory ale także domy mieszkalne. W regionie warto odwiedzić także dwa znajdujące się tu wulkany - Hasan Dag i Erciyes. Przed wiekami, erupcja tego drugiego ukształtowała niesamowity, wulkaniczno-księżycowy krajobraz tej krainy. Miasto tuż pod stopami Nie wszystkie skarby Kapadocji zlokalizowane są jednak nad ziemią. Tuż pod powierzchnią wulkanicznego podłoża rozciąga się imponującej wielkości system podziemnych miast, na czele z największym z nich, Derinkuyu. Wizyta w nim to niesamowita podróż w czasie do okresu pierwszych chrześcijan. W wykutych w skale pomieszczeniach łatwo odszukać mieszkania, świątynie, spichlerze, a nawet elementy systemu obronnego miasta. Kapadocję przemierzyć możemy zarówno pieszo, jak i rowerem, a nawet z powietrza, korzystając z możliwości lotu balonem. W ten sposób będziemy mogli w pełni podziwiać krajobraz tej rozległej, liczącej 200 miast krainy. Kupcy Rzymskiego Imperium Podróżując w głąb Turcji, 50 kilometrów od nadmorskiego Antalyi, w Pamfilii leży jedno z lepiej zachowanych miast starożytnych. Niegdyś tętniące życiem kupieckie Aspendos dziś słynie z najlepiej na świecie zachowanego rzymskiego teatru. Choć samo miasto zostało założone przez Greków, to okres jego świetności przypada na czas rządów władców Rzymu. Z tych czasów pochodzi też najlepiej zachowany rzymski akwedukt oraz bazylika, a także wiele innych, pomniejszych zabytków. Kraj niegłębionych tajemnic Oczywiście, Turcja to nie tylko zabytkowe miasta i wiekowe budowle. W kraju Osmanów czekają na nas kilometry piaszczystych plaż, zapierające dech krajobrazy zielonego kanionu, białe wapienne tarasy Pamukkale, czy hipnotyzujący zielenią Szlak Licyjski. Mimo swojej geograficznej bliskości z Europą, Turcja zachowała swój unikalny egzotyczny charakter, na który składa się dziś dziedzictwo ogromnej ilości narodów, wspólnot i języków. Każdy z jej regionów zachwyci nas swoją tajemniczością i kulturowym bogactwem i to niezależnie od tego, w którą część tego rozległego kraju się udamy.
Stara mapa, latarka i dużo odwagi – tak wyposażeni wyruszyliśmy na nocne poszukiwania skarbu w ogródku naszej babci. Jako najmłodsza w ekipie dość szybko poczułam się zmęczona i zasnęłam pod jabłonką. W tym czasie moi kuzyni dzielnie przekopywali teren, znajdując kilka kolorowych szkiełek. Ale przecież opowieści o zakopanej podczas wojny skrzyni mogły okazać się prawdziwe. A może są prawdziwe? Każdy z nas ma w sobie coś z odkrywcy i nie dziwi mnie fakt, że tylko w Polsce poszukiwaniem skarbów zajmuje się grupa aż 150 tys. zapaleńców. Ważne są jednak motywy. Większość szuka po to, by się wzbogacić lub powiększyć własną kolekcję. Co czwarte ze znanych stanowisk archeologicznych na świecie zostało splądrowane i poważnie zniszczone przez rabusiów. Bezpowrotnie. Handel kradzionymi skarbami przeżywa obecnie rozkwit i choć trudno oszacować wielkość tego rynku, to w nielegalnym obiegu są zapewne artefakty warte setki milionów dolarów. Często jednak zyski trafiają w niepowołane ręce. To dzięki rabowaniu dzieł sztuki z terenów starożytnej Mezopotamii Państwo Islamskie (ISIS) w znacznym stopniu finansuje ataki terrorystyczne na całym świecie (więcej na str. 34). Niektórzy jednak szukają skarbów, żeby wzbogacić innych. Zardzewiały guzik może być dla archeologów cennym znaleziskiem, które pomoże dopasować ostatni puzzel w skomplikowanej układance i odczytać jakiś fragment historii. Bo bez odkrywania przeszłości tracimy tożsamość, nie jesteśmy w stanie zrozumieć, kim jesteśmy teraz. I dokąd zmierzamy w przyszłości.
30 Wywiad z Martínem Caparrósem Reporter zjeździł świat, by zrozumieć, dlaczego tylu ludzi na świecie wciąż nie ma co jeść. Jego Głód oddaje głos najbiedniejszym. Rozmawia Julia Lachowicz 34 Szaber starożytności Na terenach wielu starych kultur trwa społeczny zamęt. A to sprzyja archeologicznym rabunkom. Tekst Tom Mueller Zdjęcia Robert Clark 58 Sztuka szukania Wykrywacz metalu to towarzysz coraz większej liczby Polaków przeczesujących kraj w poszukiwaniu rozmaitych skarbów. Tekst Joanna Lamparska 66 Robinson Crusoe Postać najsłynniejszego rozbitka świata jest pisarską kreacją, ale miał on pierwowzór z krwi i kości. Tekst Claus Lutterbeck Zdjęcia Philipp Spalek 88 Jaskinie na miarę Chin Na południu Państwa Środka istnieje region z niezwykle spektakularnymi, często dziewiczymi formami krasu. Tekst Mckenzie Funk Zdjęcia Carsten Peter 110 Rekiny Żarłacze białe zależnie od perspektywy mogą mieć wygląd głupkowatego błazna lub morderczej bestii. Tekst Erik Vance Zdjęcia Brian Skerry
Droga dla turystów z kurortów, tania dla prawdziwych podróżników.
Czuję się bosko, kiedy wygrzewam kości na śródziemnomorskich plażach. Jest mi błogo, kiedy spaceruję po czarnomorskich polach herbacianych. Nad Morzem Egejskim, pluskając się w malowniczych zatoczkach i zwiedzając pozostałości antycznych miast, znajduję trochę greckiego klimatu. Na płaskowyżach centralnej Anatolii urzekają mnie maleńkie wioski i nowoczesne miasta wyrastające nagle niemal spod ziemi. A południowy wschód fascynuje ze względu na liczne wykopaliska archeologiczne, kurdyjskie wioski i miasta z całkowicie odrębnymi: językiem, obyczajami i przysmakami. Jakby tego było mało, w Turcji można poszusować na nartach (m.in. w Erzurum). Moim ulubionym miesiącem na zwiedzanie Turcji jest maj. Zarówno ze względu na przyjemne temperatury, jak i mnogość imprez. Około 5 maja zarówno w Stambule, jak i miastach rejonu egejskiego czy Anatolii będą celebrowane obchody święta wiosny – Hıdrellez. 19 maja odbywa się Dzień Sportu i Młodzieży. Wtedy wspomina się największego wodza Turcji i pierwszego prezydenta – Atatürka. Tego dnia przypada bowiem rocznica jego urodzin. Z kolei 29 maja w Stambule jest wielkie święto – obchody rocznicy zdobycia Konstantynopola przez Turków w 1453 r. Wydarzenie, które my Europejczycy nazywamy przecież upadkiem. Sposobów na tanie podróżowanie po Turcji jest mnóstwo. Trasę z miasta do miasta można pokonać niedrogimi autobusami, tanimi liniami lotniczymi, a przy tym spać w hostelach, jeść w lokantach, czyli tanich jadłodalniach. A przede wszystkim korzystać z niewiarygodnej wręcz gościnności Turków. Chętnie nas przenocują u siebie i zaoferują podwiezienie. INFO Turcja ■ Leży w Azji, na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie. ■ Stolica: Ankara (3,9 mln mieszkańców). ■ Powierzchnia: 783 tys. km². ■ Ludność: 75 mln mieszkańców. ■ Religia: islam. ■ Języki: turecki, kurdyjski. ■ Waluta: lira 1 TRY= 1,80 zł Warto zobaczyć: Stambuł Piętnastomilionowa metropolia leżąca na dwóch kontynentach. Centrum handlowe, kulturalne i finansowe. Synonim różnorodnej Turcji. Pamukkale Oznacza „bawełniany zamek”. Uzdrowisko z czasów starożytnych. Znane z wapiennych termalnych źródeł. Efez Starożytne miasto, które przenosi nas w antyczne czasy. Tu jest monumentalna Biblioteka Celsusa. Nieopodal znajduje się Meryemana – dom, w którym ostatnie lata życia spędziła Maryja. Ölüdeniz Plaża z błękitną laguną, która w 2006 r. otrzymała tytuł najpiękniejszej na świecie. A położona nieopodal góra Babadağ jest mekką paralotniarzy. Aspendos Doskonale zachowany amfiteatr rzymski na 15 tys. widzów, czynny do dziś. Każdego lata odbywają się spektakle baletowe i operowe. Antiochia Miasto niedaleko granicy z Syrią. Jeden z pierwszych ośrodków chrześcijaństwa. Warto odwiedzić muzeum z imponującą kolekcją mozaik rzymskich i bizantyjskich. Göbekli Tepe Najstarsze miejsce kultu stworzone przez człowieka, datowane na 10 tys. lat p.n.e., kryjące pozostałości prehistorycznego sanktuarium. Nemrut Daği Górę najlepiej zdobyć rankiem, kiedy z mroku wyłaniają się rozsypane na zboczu głowy posągów mitycznych bogów i królów wzniesione przez Antiocha I oraz jego grobowiec kurhan. Mardin Położona nad rzeką Tygrys brama do Mezopotamii. Natrafimy tutaj na kulturowy miks: Turcy, Kurdowie, Arabowie; muzułmanie i chrześcijanie. Safranbolu „Miasto szafranu”, słynęło w czasach osmańskich z uprawy krokusa. Zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Kapadocja Słynie przede wszystkim z form tufowych tworzących niezwykły krajobraz, a także z domów i kościołów wykutych w skałach. Monastyr Sumela Dawny prawosławny klasztor męski Matki Bożej położony na górze Mela, w okolicach miasta Maçka, w prowincji Trabzon. Doğubayazıt Pałac Ishaka Paszy, przykład XVII-wiecznej osmańskiej architektury, budowany przez 99 lat. W pobliżu znajduje się biblijna góra Ararat – najwyższy szczyt Turcji. _____________ Szukasz noclegu w Turcji? Sprawdź ceny w hotelu Bodrum Holiday >>>
Nie wyobrażasz sobie zimy bez nart, co więcej, chciałbyś szusować nawet w środku lata? Ośrodki na sześciu kontynentach oferują jazdę w puchu po dziewiczych stokach, szaleństwo na świeżo wyratrakowanym zboczu lub zmagania z pustynnym piaskiem.
Narty w Turcji to egzotyczna sceneria, Dobra kuchnia i starożytne zabytki. Narciarzom, którzy lubią łączyć sportową pasję z atrakcjami typu: kąpiel w termalnych źródłach, zwiedzanie starożytnych zabytków, degustacja egzotycznych potraw, polecam Turcję. Rozległe przestrzenie, potężne góry z najwyższym szczytem wzbijającym się na wysokość 5 137 m n.p.m i co najważniejsze, mnóstwo śniegu – czy można wyobrazić sobie lepsze miejsce do uprawiania tego sportu? Ośrodki narciarskie znajdują się na wysokości 2 000–3 000 m n.p.m. Są czyste, zadbane, dobrze zorganizowane, choć pod względem infrastruktury odbiegają od austriackich i włoskich. Wiedziona pragnieniem szusowania po stokach wulkanu wyruszyłam ze Stambułu w podróż nocnym autobusem prowadzonym przez kierowcę, który po swojemu traktował przepisy ruchu drogowego. Po przejechaniu 720 kilometrów z ulgą wysiadłam w Kayseri – mieście u podnóża wygasłego wulkanu Erciyes, w centrum Turcji. Stoki Erciyesa są odsłonięte i całkiem strome. Jego szczyt, ośnieżony nawet latem, sięga 3 916 m n.p.m. Drogą dojeżdża się na wysokość 2 150 m, skąd można wspiąć się na 2 800 m (do użytku jest 5 wyciągów, w tym 2 krzesełkowe). Przy sprzyjającej pogodzie warto odbyć narciarską wycieczkę i zajrzeć do wnętrza krateru. Nagrodą za trud 5-godzinnego podejścia będzie zjazd w głębokim śniegu w ramach typowego off piste. Organizacją takich wypraw zajmują się miejscowi przewodnicy. Z powodzeniem można się jednak obyć bez ich pomocy, gdyż bardzo trudno się tu zgubić. Kurort Kayseri cieszy się dużym powodzeniem wśród Holendrów oraz żołnierzy z baz NATO. Nie brak też Turków z wybrzeża Morza Śródziemnego, którzy przyjeżdżają zobaczyć, jak wygląda biały puch. Z ciekawością patrzę na trzy co chwila upadające dziewczyny, które usiłują jeździć w długich płaszczach. Będąc na nartach na Erciyesie, grzechem byłoby nie zrobić krótkiego wypadu do jednego z najpiękniejszych regionów świata – Kapadocji. Ta bajkowa kraina słynie z surrealistycznych form skalnych, kościołów wykutych w skałach, podziemnych miast, ruin seldżuckich karawanserajów. Latem jest tu mnóstwo turystów, zimą – pustka pozwalająca napawać się urokiem tego niezwykłego miejsca. Przy okazji koniecznie powinniśmy zobaczyć semę – rytualny taniec derwiszy wprowadzających się w trans przy wtórze muzyki. To zupełnie coś innego niż imprezy après ski, jakie oferują alpejskie kurorty. Może właśnie dlatego narty w Turcji są takie pociągające. ULUDAG i PALADÖKEN Oddalony o 150 km od Stambułu masyw Uludağ jest jednym z najlepszych tureckich ośrodków narciarskich. Sezon trwa tu 5 miesięcy w roku, nawet na początku kwietnia zdarzają się 2-metrowe zaspy. Wierzchołek Uludağ sięga 2 543 m n.p.m. 14 wyciągów (gondolowy i pięć krzesełkowych) dowozi narciarzy na wysokość 2 232 m. Oznaczona na czarno trasa nazywana „Piekłem” wyróżnia się wśród wielu łatwych dróg. Do ekskluzywnego Uludağ przyjeżdżają najczęściej bogaci Rosjanie. To dla nich wzdłuż wyciągów zbudowano miasteczko złożone z dobrych hoteli, w większości działających na zasadzie all inclusive. Po nartach? W poszukiwaniu tureckich klimatów najlepiej pojechać do odległej o 35 km Bursy. Chlubą miasta są gorące źródła o leczniczej mocy – kąpiele w nich warto połączyć z wizytą w hamamie, tradycyjnej tureckiej łaźni. Dawna stolica imperium osmańskiego szczyci się licznymi zabytkami: grobowcami pierwszych sułtanów, meczetami. Na tutejszym bazarze można kupić piękne wyroby z jedwabiu. Region narciarski Paladöken położony w pobliżu granicy z Iranem i Armenią przyciąga poszukiwaczy przygód poza trasami. Amatorzy ski touringu mają tu nieograniczone możliwości realizacji swojej pasji. O zawrót głowy przyprawiają ogromne przestrzenie. Narciarskim szaleństwom sprzyja suchy puch, najbardziej pożądana konsystencja śniegu. Region rozpościera się na stokach gór przekraczających 3 000 m. Najwyższa stacja leży na wysokości 3 200 m. Narciarze mają do dyspozycji dwie gondolki, pięć wyciągów krzesełkowych i dwa orczyki. Stoki są praktycznie puste. Najczęściej zaglądają tu goście z sąsiedniej Gruzji, Rosjanie oraz Izraelczycy. Po nartach warto odwiedzić pobliskie miasto Erzurum, które powstało 4 tys. lat przed Chrystusem. Góruje nad nim okazała cytadela zbudowana w czasach Bizancjum. NO TO W DROGĘ – TURCJA ■ Waluta – turecka lira (TRL); 1 zł = ok. 530 TRL ■ Wiza – przy przekraczaniu granicy do paszportu zostaje wklejony znaczek – trzeba uiścić 15 USD lub 10 euro. ■ Sezon narciarski trwa od grudnia do kwietnia. Zimą nie ma z Polski do Turcji połączeń czarterowych. Można skorzystać jedynie z samolotów rejsowych do Stambułu (LOT i Turkish Airlines). ■ Ze Stambułu do Uludagˇğ dojedziemy autobusami – z przesiadką w Bursie. ■ Ze Stambułu do Kayseri dojedziemy autobusem (ok. 10 godzin jazdy). Na stoki Erciyesa (25 km dalej) dowiozą nas dolmusze (minibusy zatrzymujące się na żądanie). ■ Na miejscu można wypożyczyć sprzęt narciarski: koszt 10–15 USD za dzień. ■ Godzina jazdy z instruktorem kosztuje ok. 8 USD. ■ Noclegi w hotelach usytuowanych przy wyciągach są raczej drogie. Około 100 USD. za pokój dwuosobowy to bardzo przyzwoita cena. ■ Polecane hotele: Region Uludağgˇ: hotel Agoglu – cena za pokój 80–120 USD; www.agaoglumyresort.com.tr Region Erciyes: hotel Grand Eras – cena za pokój waha się od 89 do 117 USD; www.granderas.com Region Paladöken: hotel Dademan Palandoken Ski Center – cena za pokój 2-osobowy: ok. 118 USD; www.dedeman.com Polat Renaissance Erzurum Hotel – cena za pokój 2-osobowy: ok. 122 USD; www.polatrenaissance.com.tr