Jak nie puma, to emu i kangur. Seria ucieczek egzotycznych zwierząt w Polsce
W polskich lasach doszło do serii zadziwiających spotkań. Po głośnej sprawie z pumą, pod Lublińcem sfotografowano emu, a na Podkarpaciu trwają poszukiwania kangura. Leśnicy ostrzegają: egzotyczne zwierzęta z hodowli nie poradzą sobie na wolności.
W ostatnich tygodniach w polskich lasach doszło do serii spotkań z egzotycznymi zwierzętami. Najpierw pojawiła się puma, którą udało się załapać, potem donoszono o kolejnym możliwym spotkaniu z pumą, którego koniec końców nie potwierdzono – sfilmowany kot okazał się zbyt mały. Teraz z kolei Nadleśnictwo Lubliniec podzieliło się obserwacją jednej z mieszkanek miasta, która natknęła się na emu, a pod Rzeszowem trwają poszukiwania kangura. Skąd wziął się emu pod Lublińcem? Mieszkanka Lublińca zauważyła wielkiego ptaka jadąc na rowerze. Zdjęcia nie pozostawiają wątpliwości: to emu, największy ptak Australii i jeden z największych na świecie. Jak mógł znaleźć się w polskim lesie? To raczej pewne, że uciekł z prywatnej hodowli. Hodowców emu jest w Polsce całkiem sporo. Pisklę można w naszym kraju kupić już za około 600 zł. „Zwierzęta egzotyczne nie są przystosowane do życia w naszych warunkach. Mogą cierpieć z braku odpowiedniego pokarmu, nieodpowiednich warunków, a jednocześnie stanowić zagrożenie dla rodzimych gatunków i powodować nieprzewidziane sytuacje” – zwracają uwagę Lasy Państwowe, opisując przypadek z Lublińca. „Jeśli ktoś zauważy to zwierzę, prosimy o zachowanie ostrożności i kontakt telefoniczny” – pisze na Facebooku Nadleśnictwo Lubliniec. Kolejny uciekinier: kangur pod Rzeszowem Nieco wcześniej, 12 lipca, rozpoczęły się poszukiwania innego uciekiniera: z labiryntu kukurydzy w Łopuszce Małej uciekł mały kangur. Zwierzak jest atrakcją tego miejsca, widnieje też w jego logotypie. Opiekunowie wyznaczyli nagrodę 1000 zł za jego odnalezienie, ale okazało się to niełatwe. Według informacji TVP3 Rzeszów, kangurek widziany był kilka dni później w okolicach Trzebowniska, a więc musiał pokonać prawie 40 km. Właściciele proszą, aby zwierzaka nie próbować łapać na własną rękę, bo grozi to spłoszeniem go, a wtedy może uciec jeszcze dalej. W zagrodach w mini-zoo w Labiryncie Łopuszka Mała mieszkają też m.in. alpaki, kozy i bydło długowłosej rasy highland cattle. Te wszystkie przypadki uświadamiają skalę i wyzwania hodowli egzotycznych zwierząt w Polsce. Źródła: Lasy Państwowe, Nadleśnictwo Lubliniec, TVP3 Rzeszów Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czym były kangury-giganty? Naukowcy odkryli tajemnicę skaczących kolosów sprzed tysięcy lat
Kangury większe niż niedźwiedzie? Takie zwierzęta żyły w Australii tysiące lat temu. Choć przez lata wątpiono w ich zdolność do skakania, teraz pojawił się przełom. Ćwierćtonowe kangury być może kicały, chociaż inaczej niż ich dzisiejsi krewni.
Dzisiejsze kangury to największe żyjące ssaki poruszające się za pomocą skoków. Samce kangura rudego ważą maksymalnie około 90 kilogramów. Są one ponad dwukrotnie lżejsze niż ich wymarli, gigantyczni krewni z plejstocenu, którzy żyli jeszcze kilkanaście tysięcy lat temu. Czy gigantyczne kangury naprawdę potrafiły skakać jak dzisiejsze? Ścięgna współczesnych kangurów działają jak sprężyny, które bardzo wydajnie magazynują energię. Dzięki temu potrafią skakać na bardzo długie dystanse. Kości ich stóp posiadają specjalne wzmocnienia strukturalne odporne na duże przeciążenia. W porównaniu do swoich przodków, dzisiejsze kangury są mistrzami szybkości. Naukowcy długo sądzili, że wymarłe olbrzymy nie potrafiły kicać. W publikacji na łamach „Scientific Reports” dowodzą jednak czegoś innego. Kangury wielkości niedźwiedzi W epoce plejstocenu, trwającej od około 2,6 miliona do 11 700 lat temu, po Australii chodziły kangury z rodzaju Protemnodon, które ważyły nawet 250 kilogramów. Dla porównania, dzisiejszy największy kangur rudy waży zaledwie około 90 kilogramów. Przez lata badacze sądzili, że tak wielkie zwierzęta po prostu nie mogły skakać. Starsze modele matematyczne sugerowały, że granica masy dla dwunożnego skoku to około 160 kilogramów. Powyżej tej wagi kości i ścięgna miałyby rzekomo pękać pod wpływem ogromnych przeciążeń. Uważano więc, że te olbrzymy były skazane na powolne kroczenie na czterech nogach lub specyficzny chód. Teorie te stawiały Protemnodona w roli powolnego, ociężałego kolosa. Biomechaniczne śledztwo w skamieniałościach Zespół pod kierownictwem Megan Jones z Uniwersytetu w Manchesterze, postanowił sprawdzić te założenia bezpośrednio na materiale kopalnym. Naukowcy zbadali 134 okazy, w tym 40 cennych kości wymarłych gatunków. – Wcześniejsze szacunki opierały się na prostym powiększeniu współczesnych kangurów (…). Nasze odkrycia pokazują, że te zwierzęta nie były po prostu większymi wersjami dzisiejszych kangurów, ale miały inną budowę, która pomagała im radzić sobie z ich ogromnymi rozmiarami – tłumaczy Jones. Eksperci skupili się na dwóch kluczowych elementach mechaniki ruchu: wytrzymałości kości śródstopia oraz miejscu na ścięgna w pięcie. Czwarta kość śródstopia u kangurów pełni rolę głównej dźwigni podczas wybicia. Badacze dokładnie mierzyli jej grubość, długość oraz odporność na zginanie. Analizowali też kość piętową, aby sprawdzić, czy zmieściłoby się na niej ścięgno o mocy wystarczającej do udźwignięcia 250 kilogramów. Krótki zryw po życie Wyniki analiz biomechanicznych przyniosły przełomowy dowód. Okazało się, że kości Protemnodona były znacznie mocniejsze, niż wymagałby tego sam proces skakania. Ich pięty posiadały również wystarczająco dużo miejsca, by pomieścić potężne ścięgna Achillesa. Dowiedziono, że skakanie było mechanicznie możliwe nawet dla najcięższych kolosów, co wcześniej uważano za niemożliwe. – Zwierzęta te prawdopodobnie wykorzystywały swoją zdolność do szybkiego pokonywania nierównego terenu lub do ucieczki przed niebezpieczeństwem – mówi dr Katrina Jones, współautorka publikacji z Uniwersytetu Bristolskiego. Kangury-giganty nie kicały zatem na długie dystanse, bo byłoby to dla nich skrajnie nieefektywne energetycznie, potrafiły to robić w krótkich seriach. Taki nagły, szybki zryw był kluczowy dla przetrwania. Zapewne pozwalał gigantom uciec przed drapieżnikami, takimi jak wymarłe lwy workowate. Podobnie jak dzisiejsze małe gryzonie, wielkie kangury używały skoku jako „trybu awaryjnego” w obliczu bezpośredniego zagrożenia. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kangur w Krakowie. Koniec niecodziennej obławy na Nowej Hucie
Mieszkańcy myśleli, że śnią. Ulicami krakowskiej Nowej Huty przemieszczał się wczoraj nietypowy australijski skoczek, a turysty przez wiele godzin nie mogły złapać służby – można było odnieść wrażenie, że przed przyjazdem do dawnej stolicy Polski uważnie studiował mapę i świetnie orientował się w terenie.
Nietypowa obława w Krakowie. Służby poszukiwały wczoraj hasającego po Nowej Hucie kangura – uciekiniera z gospodarstwa w Maszycach. Na szczęście całe zdarzenie zakończyło się bezpiecznie. Kangur na ulicach Krakowa W Krakowie spotkać można coraz więcej turystów ze wszystkich stron świata. Stosunkowo niewielu jednak przyjeżdża z Australii, co zmieniło się w minioną środę: dawną stolicę Polski odwiedził sympatyczny torbacz, który przez wiele godzin umykał służbom. W poszukiwania zaangażowani byli funkcjonariusze Straży Miejskiej i policji. Na szczęście zwierzę udało się schwytać około godziny 17:00 w rejonie osiedla Złotej Jesieni. Wielu mieszkańców, gdy już przetarło oczy ze zdumienia, zrobiło kangurowi niezwykłe zdjęcia. Skąd torbacz wziął się w Krakowie? Kangur uciekł z gospodarstwa w Maszycach i przemierzył całą drogę aż do miasta – wcześniej widziany był między innymi w Giebułtowie i Węgrzcach. Nie stosował się do poleceń policji, a to z pewnością utrudniało jego schwytanie. Zwierzę zostało w końcu złapane przez Krakowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami i przekazane właścicielowi hodowli, który także był zaangażowany w poszukiwania. Dzikie zwierzęta na polskich ulicach Ucieczki egzotycznych zwierząt z hodowli czy z ogrodów zoologicznych to dla Polaków nie pierwszyzna. Rok temu krewniak krakowskiego torbacza uciekł z rancza w pobliżu Słupna pod Płockiem. Pelikan z Opola w 2023 roku tak bardzo posmakował wolności, że już nigdy nie wrócił do zoo – ostatni raz widziano go pod Krakowem. Głośna ucieczka miała miejsce także w 2003 roku w Poznaniu. Tam aguti oliwkowe, urocze południowoamerykańskie gryzonie ważące około 4 kg, wykonały podkop, dzięki któremu wiele z nich wydostało się na wolność. Brzmi to trochę jak filmowa historia ze „Skazanych na Shawshank”. Niektóre trafiły nawet do miasta, a dzięki ich zwinności schwytanie zwierząt okazało się niezwykle trudne. Zwiedziły targ owocowo-warzywny, najadły się frytek, a podobno widziano je nawet w… browarze. Ostatecznie wszystkie wróciły do domu. Źródła: Komenda Miejska Policji w Krakowie, krakow.naszemiasto.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przypomina kieszonkowego kangura. Tupaniem ostrzega innych przed zagrożeniem
Pademelon to wyjątkowy przedstawiciel australijskiej fauny. Choć wyraźnie mniejszy od swoich krewniaków, jego budowa i postura nie pozostawiają wątpliwości, do jakiej rodziny należy. W razie niebezpieczeństwa błyskawicznie alarmuje swoich pobratymców.
W tym artykule: Podział rodzaju Systematyka rodzaju Jak wygląda pademelon czerwonoszyi? Gdzie występuje pademelon? Jaki tryb życia prowadzi pademelon? Czym żywi się pademelon? Zagrożenia dla pademelona Żadne inne zwierzę nie kojarzy się z australijską fauną tak bardzo, jak kangur. Nic dziwnego. W końcu to właśnie ten torbacz znajduje się w herbie tego kraju. Warto jednak wiedzieć, że na tę podrodzinę nie składają się wyłącznie duże gatunki, jak kangur olbrzymi, szary, rudy czy antylopi, ale także znacznie mniejsze. Do takich należy zaliczyć przedstawicieli rodzaju pademelon. Podział rodzaju Na rodzaj pademelon składa się sześć gatunków, z czego cztery to gatunki monotypowe: pademelon rudobrzuchy (Thylogale billardierii), pademelon czerwonoszyi (Thylogale thetis), pademelon czerwononogi (Thylogale stigmatica), pademelon nowogwinejski (Thylogale browni), pademelon śniady (Thylogale brunii), pademelon stokowy (Thylogale calabyi). Do gatunków monotypowych należy zaliczyć pademelona rudobrzuchego, czerwonoszyjego, śniadego i stokowego. W obrębie gatunków Thylogale stigmatica i Thylogale browni wyróżnia się odpowiednio cztery i dwa podgatunki. Systematyka rodzaju Rodzaj pademelon został zdefiniowany w 1837 roku przez Johna Edwarda Graya. Brytyjski zoolog opisał go w artykule na temat nowych ssaków, opublikowanym w „The Magazine of Natural History and Journal of Zoology, Botany, Mineralogy, Geology and Meteorology”. Jako gatunek typowy wskazał pademelona czerwonoszyjego, którego dziewięć lat wcześniej opisał René Lesson, francuski chirurg i przyrodnik. Jak wygląda pademelon czerwonoszyi? Pademelon czerwonoszyi jest przedstawicielem średniej wielkości torbaczy. Długość ciała dojrzałego samca zamyka się w przedziale od 30 do 63 cm. Długość ogona takiego osobnika to 27–51 cm, a masa ciała – od 2,5 do 9,1 kg. Samice są nieco mniejsze. Osiągają od 29 do 50 cm długości bez ogona (długość ogona to 27–37 cm) i masę ciała od 1,8 do 4,3 kg. Hapalochlaena jest niewielka, ale śmiertelnie niebezpieczna. Potrafi przebić kombinezon płetwonurka Hapalochlaena jest niewielka, ale ta cecha nie czyni jej bezbronną. Ta mała ośmiornica to jeden z najniebezpieczniejszych mieszkańców oceanów. Jest sprawnym łowcą i potrafi skutecznie broni... Sierść pademelona czerwonoszyjego jest miękka i gęsta. W części grzbietowej okrywa jest rudoszara, a w części brzusznej – biaława. Kończyny i ogon są płowe. Na grzbiecie i ramionach wyraźniej odznacza się rudawa barwa. Gdzie występuje pademelon? Tak jak lotopałanka, gatunki reprezentujące rodzaj pademelon są przedstawicielami australijskiej fauny. Zwierzęta te zasiedlają wschodnią część Australii, Tasmanię i Nową Gwineę. Zasięg występowania gatunku typowego, czyli pademelona czerwonoszyjego, obejmuje tereny od Gladstone w południowo-wschodnim Queensland po Illawarrę w południowo-wschodniej części Nowej Południowej Walii. Upodobał sobie wilgotne zarośla i lasy. Przedstawicieli tego gatunku można spotkać zarówno w lasach deszczowych, jak i lasach eukaliptusowych. Jaki tryb życia prowadzi pademelon? Pademelon czerwonoszyi jest aktywny nocą. Za dnia chroni się w gąszczu zarośli. Gdy zapada zmierzch, zwierzę wyrusza na żer. Przedstawiciele tego gatunku mają duże oczy, które umożliwiają im dobre widzenie nawet w całkowitej ciemności. Większość pademelonów prowadzi samotniczy tryb życia. Tylko niektóre osobniki tworzą małe stada. W takich grupach panuje ściśle określona hierarchia. Na czele staje największy, najcięższy i najsilniejszy samiec. Komunikacja w grupie Poszczególne osobniki komunikują się między sobą dźwiękami i gestami. To dość płochliwe zwierzęta, ale ucieczka nie jest ich pierwszym odruchem, gdy w ich zasięgu pojawia się zagrożenie. Zaskoczone zwierzę zwykle pozwala zbliżyć się potencjalnemu intruzowi na pewną odległość. Zanim rzuci się do ucieczki, kilkukrotnie uderzy tylnymi łapami o ziemię. W ten sposób da znać swoim pobratymcom, że w pobliżu czai się niebezpieczeństwo. Ten charakterystyczny gest ma też zastosowanie, gdy na teren jednego pademelona wkracza inny. Wówczas gospodarz dwukrotnie tupie tylnymi łapami. Jeżeli gość odwzajemni sygnał, zostaje wpuszczony. Czym żywi się pademelon? Podstawą jadłospisu pademelonów są trawy, liście, korzenie i kora. W diecie gatunku czerwonoszyjego pojawiają się też jagody. Gdy zapada zmierzch, zwierzęta opuszczają swoje schronienia w zaroślach i żerują na skraju lasu. Nie zapuszczają się jednak na otwartą przestrzeń, gdzie nie miałyby dużych szans w konfrontacji z drapieżnikami. Zagrożenia dla pademelona Pademelony nie mają ostrych pazurów i kłów. W konfrontacji z drapieżnikami ich jedyną bronią jest szybkość i spryt. Dlatego wybrały życie pod osłoną nocy, ale to nie sprawia, że są całkowicie bezpieczne. Największymi wrogami pademelonów są psy dingo. Zagrażają im też duże drapieżne ptaki, a nawet lisy rude i psy domowe. Wymieniając zagrożenia dla tego gatunku, nie można pominąć człowieka. Pademelony nie są szkodnikami upraw, więc nie są tępione, jednak coraz częściej dochodzi do niszczenia ich naturalnych siedlisk, co w największym stopniu przyczynia się do ograniczenia populacji tych pięknych zwierząt. Lasy, w których żyją pademelony, są karczowane i przekształcane w tereny rolnicze. Mimo to gatunek na razie nie jest zagrożony. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W Australii odkryto kangury giganty. Dziesiątki tysięcy lat temu te zwierzęta były dwa razy większe
Nowy gatunek kangura odkryty przez paleontologów w Australii był dwa razy większy niż te obecnie żyjące. Kangury giganty ważyły nawet do 170 kg.
W tym artykule: Nowe gatunki kangura Różne kangury, różne skoki Czworonożne kangury? Do znalezienia skamieniałych kości kangurów doszło w rejonie wyschniętego Jeziora Callabonna w Australii Południowej. Kompletne szkielety tych skocznych zwierząt odkrywano w latach 2013, 2018 i 2019. Teraz badacze z Flinders University opublikowali wnioski na ich temat na łamach czasopisma naukowego „Megataxa”. Nowe gatunki kangura Wśród licznych szczątków kangurów natknięto się na pozostałości po osobniku, którego gatunek nie był do tej pory znany nauce. Badacze nazwali go Protemnodon viator. Był on znacznie większy, niż obecnie żyjące kangury i ważył do 170 kg. Protemnodon viator był dobrze przystosowany do suchego siedliska w środkowej Australii. Żył na obszarach podobnych zamieszkiwanych dziś przez kangury rude. Był to kangur o długich kończynach, który potrafił dość szybko i sprawnie skakać. Jego nazwa gatunkowa, viator, oznacza po łacinie „podróżnik” lub „wędrowiec”. – Żyjące kangury są już tak niezwykłymi zwierzętami, że aż strach pomyśleć, co mogły robić te osobliwe gigantyczne kangury – komentuje swoje odkrycie dr Isaac Kerr. Australijscy naukowcy ogłosili również odkrycie dwóch innych nowych gatunków kangurów – Protemnodon mamkurra i Protemnodon dawsonae. Te trzy nowe gatunki należą do wymarłego rodzaju Protemnodon, który żył od około 5 milionów do 40 000 lat temu. Wyginęły zatem stosunkowo niedawno. Różne kangury, różne skoki W ramach najnowszych analiz przeprowadzonych na Uniwersytecie Flinders dokonano przeglądu wszystkich gatunków Protemnodon. Ustalono również, że zwierzęta wyraźnie różniły się od siebie. Gatunki przystosowały się do życia w różnych środowiskach, a nawet skakały na różne sposoby. Pierwsze gatunki kangurów z rodzaju Protemnodon opisał w 1874 roku brytyjski paleontolog sir Richard Owen. Podążał za powszechnym podejściem tamtych czasów, koncentrując się głównie na skamieniałych zębach. Zauważył niewielkie różnice między zębami swoich okazów i opisał sześć gatunków Protemnodon. Dziś wiemy, że było ich zdecydowanie więcej. Czworonożne kangury? Wcześniej sugerowano, że niektóre lub wszystkie kangury z rodzaju Protemnodon były czworonożne. Tymczasem autor artykułu, dr Isaac Kerr, sądzi inaczej. – Nasze badanie sugeruje, że dotyczy to tylko trzech lub czterech gatunków Protemnodon, które mogły poruszać się jak kuoka krótkoogonowa lub potoroini. Czyli czasami przemieszczać się na czterech nogach, a czasami skakać na dwóch nogach – podkreśla badacz. – Nowo opisany Protemnodon mamkurra jest prawdopodobnie jednym z nich. Duży, ale grubokościsty i masywny kangur, był prawdopodobnie dość powolny i nieefektywny. Mógł podskakiwać sporadyczne, być może tylko wtedy, gdy został zaskoczony – precyzuje dr Kerr. Trzeci z nowych gatunków, Protemnodon dawsonae, jest znany z mniejszej liczby skamieniałości niż pozostałe dwa i jest bardziej tajemniczy. Najprawdopodobniej był podobny do dzisiejszej walabi bagiennej. Około 40 000 lat temu wszystkie kangury z rodzaju Protemnodon wymarły na kontynencie australijskim. Być może przetrwały dłużej na Nowej Gwinei i Tasmanii. Wyginięcie to nastąpiło pomimo różnic w ich wielkości, przystosowaniu, siedliskach i zasięgu geograficznym. Z niewyjaśnionych jeszcze przyczyn to samo nie stało się z wieloma podobnymi i blisko spokrewnionymi zwierzętami, na przykład kangurami szarymi. Być może najnowsze badanie przyczyni się do wyjaśnienia tej zagadki Źródło: Megataxa. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Naukowiec „wytańczył” swój doktorat na temat kangurów. „To jak wygrana w Eurowizji”
Jak zaprezentować wyniki badań naukowych, tak by zainteresować szerszą publikę? Brazylijski naukowiec z pomocą tańca wyjaśnił zachowania kangurów. Teledysk zwyciężył w prestiżowym konkursie.
W tym artykule: Wyrazić zachowania kangurów w tańcu „Jak wygrana w Eurowizji” Badania kangurów – na czym polegały? Naukowcy zawsze zmagają się z tym, w jaki sposób mówić o swoich badaniach, tak by dotrzeć do jak najszerszej rzeszy ludzi. Powstają różne inicjatywy, by to ułatwić. Na przykład w 2008 roku po raz pierwszy ogłoszono w USA konkurs Dance Your Ph.D. (Wytańcz swój doktorat), w którym naukowcy wyrażają swoje badania poprzez taniec. Celem jest wyjaśnienie doktoratu w prosty, skuteczny i angażujący sposób. Jego organizatorami są American Association for the Advancement of Science (AAAS), czyli Amerykańskie Towarzystwo Postępu Nauki, prestiżowe czasopismo „Science” i firma Primer.ai zajmująca się sztuczną inteligencją z siedzibą w San Francisco. Właśnie ogłoszono laureata najnowszej edycji. Wyrazić zachowania kangurów w tańcu Zwycięzcą najnowszej edycji konkursu został wiodący brazylijski naukowiec zajmujący się badaniem kangurów. Jest to dr Weliton Menário Costa, który uzyskał doktorat na Australijskim Uniwersytecie Narodowym (ANU). Badacz łączy pracę naukową z karierą muzyczną. Znany jest pod scenicznym imieniem WELI. Dr Menário Costa zachwycił sędziów swoim kreatywnym i dziwacznym tańcem „Kangaroo Time (Club Edit)” (ang. Czas kangura – edycja klubowa). Taniec, który zaprezentował, jak wyjaśnił naukowiec czerpie z jego brazylijskich korzeni. Ma on na celu zilustrowanie różnych cech osobowości kangurów. Oryginalna wersja utworu pojawiła się już w klubach, na festiwalach, zajęciach tanecznych i w stacjach radiowych. „Jak wygrana w Eurowizji” – Wygrana w tym konkursie jest dla mnie odpowiednikiem zwycięstwa w Eurowizji. Myślę, że nie tylko pokazuje niesamowitą siłę badań prowadzonych tutaj w Australii, ale także to, jak kreatywni jesteśmy jako naród. Nawet my, naukowcy! – zaznaczył dr Menário Costa. U podstaw jego produkcji leży przesłanie o inkluzywności i różnorodności. W teledysku biorą udział przedstawiciele różnych krajów, mniejszości i społeczności. View oEmbed on the source website – Jednym z głównych przesłań, które chciałem przekazać za pośrednictwem mojego dzieła, jest to, że różnice prowadzą do różnorodności i jest to widoczne w całym filmie. Jest to widoczne dzięki tancerzom, którzy pochodzą z różnych kultur i środowisk – wyjaśnia naukowiec. Badania kangurów – na czym polegały? W 2017 r. WELI przeniósł się z rodzinnej Brazylii do Canberry, aby podjąć studia doktoranckie z zakresu zachowania zwierząt Research School of Biology na ANU, które ukończył w 2021 r. Uzbrojony w zdalnie sterowany samochód, dr Menário Costa spędził ponad trzy lata na badaniu spektrum różnic behawioralnych grupy ponad 300 dzikich kangurów olbrzymich w stanie Wiktoria. Serial „1670" oglądałem dwa razy. Australijczyk zafascynowany Polską W nowym odcinku wideopodcastu National-Geographic.pl rozmawiamy z australijsko-polską parą. Josh i Paula Bell opowiadają o wzajemnych stereotypach narodowych, wyzwaniach w nauce języka polskieg... – Odkryliśmy, że kangury lubią socjalizować się w grupach, ale preferują mniejsze kręgi społeczne. Podobnie jak u ludzi, osobowości kangurów ujawniają się we wczesnym okresie życia. Matki i ich potomstwo mają podobne osobowości, podobnie jak rodzeństwo – opisał badacz. I właśnie różnorodność stylów tanecznych zaprezentowanych w teledysku: od klasycznego baletu po frywolny twerking ma odzwierciedlać różnice w osobowości kangurów w pełnym spektrum, od odważniejszych typów po łagodniejsze. Dr Menário Costa postanowił porzucić karierę naukowca na rzecz artysty scenicznego. Dlatego teledysk można uznać za podsumowanie jego dotychczasowej pracy badawczej. – Praca nad tym projektem była iskrą, której potrzebowałem, aby zachęcić mnie do zrobienia kolejnego kroku w mojej muzyce. Dzięki temu zdałem sobie sprawę, że przez najbliższy czas chcę skupić się na muzyce, a karierę naukową odłożyć na dalszy plan – podkreślił. Źrodło: ANU. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą?
To zwierzę stało się symbolem Australii. Kangur jest nawet w jej herbie. Gdzie żyją kangury? Jak wyglądają kangury? Co jedzą kangury? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
W tym artykule: Gdzie żyją kangury Co jedzą kangury Czy kangury jedzą mięso? Jak wyglądają kangury Jak poruszają się kangury? Kangur – rozmnażanie Wypadki z udziałem kangurów Kangur jako szkodnik? Kangur – ciekawostki Słynny odkrywca, kapitan James Cook, gdy dotarł do wybrzeży Australii w 1770 r., miał ponoć zapytać napotkanego aborygena: Jak nazywa się to dziwne, skaczące zwierzę? „Kangaroo” – usłyszał w odpowiedzi. W języku pierwotnych mieszkańców Australii słowo to nie oznaczało jednak nazwy niezwykłego stworzenia, lecz po prostu „Nie rozumiem cię”. Gdzie żyją kangury Mianem kangurów potocznie określa się duże gatunki torbaczy z rodzaju Macropus: kangura rudego, szarego, olbrzymiego i antylopiego. Rodzina kangurowatych jest jednak dużo liczniejsza, obejmuje ponad 60 gatunków. Należą do niej również zwierzaki o tak dziwacznych nazwach jak: walabie, drzewiaki, pazurogony, filandry, pademelony czy kuoki. Żyją w Australii i Papui-Nowej Gwinei. Na kontynencie australijskim żyje ok. 60 mln kangurów, a więc trzykrotnie więcej niż ludzi. W naturalnym środowisku są jednak płochliwe i niełatwo je wytropić, nawet aborygenom, którzy ogon tego zwierzęcia uważają za przysmak. Chociaż przejechałem samochodem terenowym kilkanaście tysięcy kilometrów australijskiego buszu, kangury „na dziko” widziałem nie więcej niż paręnaście razy. Papua-Nowa Gwinea była domem olbrzymiego kangura. Wskazują na to skamieniałości sprzed 50 tys. lat Papua-Nowa Gwinea i Australia były kiedyś połączone tzw. pasem lądowym. To dało początek wyjątkowej megafaunie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/papua-nowa-gwinea-byla-domem-olbrzymiego-kangura-na-to-wskazuja-skamienialosci-sprzed-50-tys-lat-997e79d.png" width="700" height="467" alt="Papua-Nowa Gwinea była domem olbrzymiego kangura. Na to wskazują skamieniałości sprzed 50 tys. lat" title="Papua-Nowa Gwinea była domem olbrzymiego kangura. Na to wskazują skamieniałości sprzed 50 tys. lat" /> Znajomy franciszkanin, o. Tomasz Bujakowski, zabrał mnie kiedyś na jeden z cmentarzy w Perth, półtoramilionowym mieście na zachodnim wybrzeżu Australii. – Koniecznie weź ze sobą aparat fotograficzny – przekonywał. Cmentarz okazał się przyjazną oku łąką z rzadka porośniętą eukaliptusami. Nagrobki miały postać metalowych tabliczek identycznych rozmiarów ukrytych w niewysokiej trawie. Kiedy tam przybyliśmy, właśnie dobiegał końca pogrzeb. Gdy zniknęła ostatnia osoba konduktu żałobnego, rozpoczął się wyścig… kangurów, których były tam całe stada, po pozostawione kwiaty. Co ciekawe, nikomu nie przeszkadza to „plądrowanie” grobów, a mi umożliwiło obserwację tych zwierząt z bliska. Co jedzą kangury Kangury to roślinożercy, wyspecjalizowani w żywieniu się przede wszystkim trawą i ziołami. Jedzą też liście krzewów, a czasami nawet grzyby. W niewoli jedzą owoce. Mają specyficzny układ zębów, dopasowany do pokarmu roślinnego. Zęby trzonowe kangurów ścierają się wskutek zużycia i są zastępowane przez nowe trzonowce, wyrastające przez całe życie. Układ pokarmowy kangurów wygląda podobnie jak u przeżuwaczy. Czy kangury jedzą mięso? Kangury są ściśle roślinożerne. Ich organizm nie jest przystosowany do trawienia pokarmu pochodzenia zwierzęcego. Dlatego nie są w stanie zjeść mięsa. Mięso kangurów natomiast jest jadalne. Jednak aby je kupić w Australii, trzeba się trochę nachodzić. W ciągłej sprzedaży mają je nieliczne sieci supermarketów. Australijczycy niechętnie po nie sięgają, mimo że jest bardzo zdrowe (zawiera mało tłuszczu). Najwyraźniej nie chcą zjadać swojego „herbowego” zwierzęcia. Jak wyglądają kangury Największym torbaczem, a zarazem jednym z najpiękniejszych spośród kangurów z racji rdzawego futra jest kangur rudy (Macropus rufus). Dorosłe samce są wyraźnie większe od samic, ważą do 90 kg, a wyprostowane mogą mieć nawet 2 m wzrostu. „Rudzielce” zamieszkują wyjątkowo niegościnne środowisko: suche tereny we wnętrzu kontynentu. Potrafią długo wytrzymać bez wody, czerpiąc wilgoć ze zjadanych roślin. W poszukiwaniu wodopojów przemierzają wiele kilometrów – rekordowy dystans wyniósł 216 km. W sąsiadującym z Pustynią Strzeleckiego Parku Narodowym Sturta, który jest wręcz królestwem kangura rudego, korzystają one z licznych sztucznych zbiorników dla bydła. W parku znajduje się tzw. Dog Fence – jeden ze słynnych australijskich płotów wybudowanych dla ochrony krów przed dingo i psami. Ogrodzenie ma wysokość do półtora metra, nie stanowi więc poważnej przeszkody dla kangurów. Wystarczy jeden skok i mają zapewniony dostęp do wody i spokój od drapieżników. Roger był gwiazdą internetu, najsłynniejszym kangurem świata. Zmarł w wieku 12 lat Zwierzę w 2015 roku stało się sensacją internetu, po tym jak w mediach pojawiło się jego zdjęcie i filmik, na którym miażdży wiadro. Budowa mięśni zwierzęcia odebrała mowę niejednemu... Kangur rudy jest bardzo wrażliwy na zmiany środowiska. Gdy pożywienia i wody nie brakuje, jego liczebność gwałtownie rośnie, ale w latach bezdeszczowych drastycznie spada. Tylko w czasie suszy w 1982 r. w Parku Narodowym Kinchega populacja tych zwierząt zmniejszyła się o połowę. Jak poruszają się kangury? Mimo że kangury żyją na terenach, w których jest niewiele wody, świetnie pływają, poruszając wszystkimi kończynami niezależnie od siebie. Ciekawy przypadek zanotowano w grudniu 2007 r. niedaleko miasta Torquay w stanie Wiktoria. Kangur szary (nieco mniejszy od rudego i zamieszkujący południe Australii) pokonał wydmę, następnie plażę i wskoczył do wody. Około 100 m od brzegu zaatakował go rekin. Z obserwacji wynika, że kangury regularnie przemieszczają się między wyspami (np. między Deal i Erith w stanie Wiktoria) oraz między wyspami i stałym lądem. Kangury nie potrafią normalnie chodzić, za to skoczkami są doskonałymi. Jednym susem pokonają 8 m w dal i 3 m wzwyż. Podczas skoku długi na ok. 1,2 m ogon pomaga im utrzymać równowagę. W czasie stania służy za podporę. Podczas żerowania stanowi „piątą nogę” – zwierzę podpiera się ogonem i przednimi łapami, by w tym czasie przesunąć do przodu tylne kończyny. Warto wiedzieć, że skaczące z pełną prędkością kangury zużywają mniej energii niż inne zwierzęta podobnej wielkości poruszające się normalnie. Rekord prędkości wynosi 64 km/godz. i należy do kangura olbrzymiego (Macropus giganteus), który jest jednak mniejszy od rudego. Żyje na wschodzie kontynentu, w bardziej wilgotnym środowisku niż rudy, i jest od niego częściej widywany. Kangur – rozmnażanie Najpopularniejszą dyscypliną wśród kangurów jest kickboxing, uprawiany podczas rywalizacji o samice. Pojedynki wyglądają komicznie, choć przegrani czasem odchodzą mocno poturbowani. Zwycięzca musi jednak dostosować swoje zapędy do pory roku i dostępności pożywienia. W sprzyjających warunkach samice stają się maszynkami do rozrodu – jeden maluch biega już swobodnie, drugi nie opuszcza torby, a trzeci macicy. Ciąża trwa ok. 35 dni, a dzień lub dwa po urodzeniu kangurzyca może zajść w kolejną. Pikanterii temu zjawisku dodaje fakt, że samica ma dwie pochwy i dwie macice. Sam poród jest wysiłkiem dla kangurzątka, które ma rozmiar fasoli i samo musi pokonać długą drogę do torby. Tam przyczepia się do sutka i pozostaje tak przez kilka miesięcy. Samica produkuje mleko o różnych składach – inne dla maleństwa w torbie, inne dla malucha, który tylko czasem do niej zagląda. Kiedy susza się przedłuża, może ona wstrzymać rozwój embrionu do momentu, aż pożywienia będzie pod dostatkiem. Wypadki z udziałem kangurów O zmierzchu i w nocy kangury wychodzą na żer i często padają ofiarą wypadków samochodowych. W Australii tego typu incydenty nie stanowią już sensacji. Kiedyś wracająca z weekendu rodzina potrąciła kangura tak nieszczęśliwie, że ten zbił przednią szybę i wpadł na tylne siedzenie, gdzie siedziały dzieci. Miotając się tam i boksując na oślep, mocno je poturbował – maluchy trafiły do szpitala. Kto chce strzelać do kangurów w Australii? "Zwierzęta uznawane za szkodniki nie mają wartości" Kangury to skaczące emblematy Australii. Niszczą jednak uprawy i powodują wypadki samochodowe. Dziś społeczeństwo zastanawia się co robić, kiedy ukochany symbol staje się szkodnikiem? Jaki... Znane są przypadki, gdy po śmierci kangurzycy maluchami zaopiekowały się psy. W 2008 r. w pobliżu Bells Beach na południowym wybrzeżu Australii wyżeł uratował 4-miesięczne kangurzątko. Jego matka zginęła potrącona przez samochód, maleństwo pozostało jednak żywe w torbie. Pies ostrożnie ujął znajdę za kark i zaniósł swojej właścicielce. Kangurek trafił do Jirrahlinga Wildlife Sanctuary. Kangur jako szkodnik? W końcu XIX w. w niektórych miejscach Australii trąbiono na alarm, że kangury znajdują się na wymarciu. Z kolei w latach 40. i 50. ubiegłego wieku uznano je za szkodniki i zastępy wynajętych przez rząd myśliwych tępiły je na równi z królikami. Skutek był taki, że kiedy w 1964 r. tworzono rezerwat Tidbinbilla niedaleko Canberry, dopiero po trzech miesiącach zauważono pierwszego kangura. Dziś trwa „eksplozja demograficzna”. Na kilometrze kwadratowym australijskiej ziemi żyje średnio ponad 360 kangurów szarych. Farmerzy znów uważają je za szkodniki. Od lat odbywa się masowy odstrzał (do 7 mln rocznie) czterech podstawowych gatunków: kangura rudego, szarego, olbrzymiego i antylopiego (Macropus antilopinus). Ten ostatni zamieszkuje lasy eukaliptusowe na północy Australii. Kangury ostrzegają się nawzajem przed niebezpieczeństwem tupaniem słyszalnym ze sporej odległości. Grupa naukowców w Australii pracuje nad urządzeniami, które będą emitować takie tupanie. Mają one być instalowane w pobliżu farm hodowlanych i pól uprawnych, gdzie kangury są, delikatnie mówiąc, bardzo niemile widziane. Kangur – ciekawostki Gdzie je oglądać? Kangury w Australii są wszędzie, nawet w parkach dużych miast. Miejsca gwarantujące spotkanie z większym stadem dzikich kangurów: Sydney: plaże Pebbly lub Depot, obok Parku Narodowego Murramarang na wschodnim wybrzeżu Australii (4 godz. jazdy). Melbourne: miejscowość Anglesea, niedaleko od Geelong, (ok. 1,5 godz. jazdy). Adelajda: Wyspa Kangura (ok. 2 godz. jazdy + prom 60 min). Brisbane: Wacol, Wolston House (30 min jazdy). W Polsce kangury żyją w wielu ogrodach zoologicznych, są też hodowane. W obsłudze przypominają królika: lubią trawę i siano, nie gardzą też chlebem i marchewką.
Papua-Nowa Gwinea była domem olbrzymiego kangura. Wskazują na to skamieniałości sprzed 50 tys. lat
Papua-Nowa Gwinea i Australia były kiedyś połączone tzw. pasem lądowym. To dało początek wyjątkowej megafaunie.
W tym artykule: Papua-Nowa Gwinea i jej zwierzęta Olbrzymi kangur Nombe nombe Megafauna Papui-Nowej Gwinei Paleontolodzy najczęściej dostarczają nam elektryzujących informacji o dinozaurach czy mamutach. Ale to przecież niejedyne historyczne zwierzęta, po których zostały już prawie tylko skamieniałości. Papua-Nowa Gwinea i jej zwierzęta Naukowcy z Flinders University w Australii opisali ostatnio na przykład nowy gatunek olbrzymiego kangura, zamieszkującego góry w centralnej części Papui-Nowej Gwinei. Z badań wynika, że zwierzę nie było szczególnie blisko związane z australijskimi kuzynami. Bliżej mu do gatunku występującego tylko w Papui-Nowej Gwinei. Olbrzymi kangur został opisany po raz pierwszy w 1983 r. na podstawie skamieniałości liczących najprawdopodobniej od 20 000 do 50 000 lat. Znaleziono je w Nombe Rockshelter, papuaskim stanowisku archeologicznym. Z tego samego miejsca pochodzą też skamieniałości czworonożnych torbaczy nazywanych diprotodontydami. Zespół naukowców z Flinders University zmienił nazwę zwierzęcia na Nombe nombe, od miejsca jego odkrycia. Na kolejny rok zaplanowano kontynuację wykopalisk. Kangury potrafią komunikować się z ludźmi. Podobnie jak psy Badania przeprowadzone na Uniwersytecie w Sydney i Uniwersytecie Roehampton w Londynie sugerują, że kangury są zdolne do celowego komunikowania się z ludźmi, sugerując wyższy poziom funkcj... Olbrzymi kangur Nombe nombe Co na razie wiemy o kangurze Nombe? Paleontolodzy ustalili, że był przysadzisty i muskularny. Zamieszkiwał lasy deszczowe w górach oraz żywił się twardymi liśćmi z drzew i krzewów. Naukowcy przypuszczają, że gatunek mógł wyewoluować ze starożytnego przodka kangura, który pojawił się na Nowej Gwinei około 5–8 milionów lat temu. Wówczas Papua-Nowa Gwinea i Australia były połączone tzw. mostem lądowym. To dlatego, że poziom mórz był niższy, przez co Cieśnina Torrersa nie była pod wodą tak jak obecnie. Przejście pozwalało australijskim ssakom migrować do lasów deszczowych Nowej Gwinei. Po tym, jak cieśnina została zalana, populacje zwierząt oddalone od krewnych ewoluowały, aby przystosować się do życia w nowych, górskich warunkach. Badacze przyznają, że fauna Nowej Gwinei jest zbliżona do australijskiej. Jednak miejscowe zwierzęta różnią wyglądem i zachowaniem. – Jest kilka gatunków dużych, długonosych, robakożernych kolczatek, które nadal istnieją. Poza tym także wiele różnych gatunków oposów, których nie spotykamy w Australii – wylicza Isaac Kerr, doktorant z Flinders University. Kto chce strzelać do kangurów w Australii? "Zwierzęta uznawane za szkodniki nie mają wartości" Kangury to skaczące emblematy Australii. Niszczą jednak uprawy i powodują wypadki samochodowe. Dziś społeczeństwo zastanawia się co robić, kiedy ukochany symbol staje się szkodnikiem? Jaki... Megafauna Papui-Nowej Gwinei Wyspiarski kraj jest więc rajem dla paleontologów. I rzeczywiście, od lat 60. do 80. ubiegłego wieku amerykańscy i australijscy naukowcy od czasu do czasu do prowadzili tam wykopaliska. Udało im się dokonać fascynujących odkryć związanych z wymarłą megafauną. Badań zaniechano jednak w latach 90. Paleontolodzy z Flinders University chcą wrócić do prowadzenia wykopalisk. Profesor Gavin Prideaux zapowiedział, że ma to ułatwić grant naukowy od Australia Pacific Science Foundation. – Ekscytujemy się rozpoczęciem trzech wykopalisk w dwóch różnych miejscach we wschodniej i środkowej Papui-Nowej Gwinei. […] Mamy nadzieję, że uda nam się wzbudzić lokalne zainteresowanie paleontologią – mówi. Źródło: Transactions of the Royal Society of South Australia.
Kangury potrafią komunikować się z ludźmi. Podobnie jak psy
Badania przeprowadzone na Uniwersytecie w Sydney i Uniwersytecie Roehampton w Londynie sugerują, że kangury są zdolne do celowego komunikowania się z ludźmi, sugerując wyższy poziom funkcji poznawczych, niż wcześniej sądzono.
Według naukowców te zwierzęta bez długiej historii udomowienia wykazują wzorce interakcji z człowiekiem podobne do tych, jakie możemy zaobserwować w przypadku psów lub koni. W swoim eksperymencie badacze skonfrontowali udomowione kangury z "nierozwiązywalnym zadaniem" – w tym przypadku był to szczelnie zamknięty pojemnik, wewnątrz którego znajdowało się jedzenie. Współautorka badania dr. Alexandra Green powiedziała, że zamiast się poddawać, gdy nie mogły otworzyć pudełka z przysmakami, zdecydowana większość kangurów spoglądała na badacza, a następnie wracała wzrokiem do pudełka, co było gestem interpretowanym jako prośba o pomoc. "Niektóre osobniki nawet rzeczywiście podeszły do badacza i zaczęły go delikatnie zaczepiać, a następnie wskazywać wzrokiem na pudełko, więc naprawdę próbowały się z nim porozumieć" – dodała Green. Ten rodzaj "proszącego spojrzenia", o którym mowa, został zaobserwowany u innych zwierząt, gdy prosiły ludzi o pomoc, ale główny autor badania dr. Alan McElligott podkreślił, że dotyczy to tylko tych zwierząt, które są udomowione od setek lat. "Rzeczywiście, kangury pokazały bardzo podobny wzorzec zachowania do tego, jakie widzieliśmy u psów, koni, a nawet kóz, gdy zostały poddane tej samej próbie” – powiedziała dr. Green, dodając, że badanie potwierdza założenie, iż komunikacja międzygatunkowa może zostać opanowana przez każde żywe stworzenie o wystarczającej “mocy” mózgu. "Pierwotnie zakładano, że jest to cecha zwierząt udomowionych, ale my uważamy, że jest to coś, co ewoluowało i czego przy odpowiednich warunkach środowiskowych można się nauczyć. Podejrzewamy, że nasze kangury nauczyły się wyrażać to zachowanie głównie dlatego, że przebywając w zoo, mają nieustanny kontakt z człowiekiem.” – dodała. Badanie zostało przeprowadzone na dość małą skalę, bo wzięło w nim udział zaledwie 11 kangurów z różnych gatunków, ale było to pierwsze tego typu przedsięwzięcie angażujące przedstawicieli rodziny torbaczy. "Nasze badania pokazują, że potencjał odbycia celowej komunikacji z ludźmi w wykonaniu zwierząt został niedoceniony... Kangury są pierwszymi badanymi w ten sposób torbaczami, a pozytywne wyniki tego eksperymentu powinny prowadzić do dalszych badań poznawczych, które wykraczają poza gatunki udomowionych zwierząt" – powiedział McElligott. Dr. Green ma nadzieję, iż badania te pomogą również Australijczykom zdobyć większy szacunek dla często poruszających się kangurów "Nie są tu one postrzegane jako przytulaśne i słodkie jak koala, więc czasami nie mają zbyt wesoło... To swoisty dysonans – z jednej strony są ikoną australijskich ziem, a z drugiej – wiele osób uważa je za szkodniki i zabija kangury żyjące na wolności. "Miejmy nadzieję, że zrozumienie, że mają te złożone zdolności poznawcze, będzie reprezentować je również w bardziej pozytywnym świetle".
Mieli 5 proc. szans, ale się nie poddali. Wrocławscy lekarze uratowali wzrok kangurzycy Lili
To pierwszy tego typu zabieg w Polsce, który udało się z powodzeniem przeprowadzić lekarzom weterynarii z Wrocławia. Mowa o usunięciu zaćmy u małej kangurzycy – Lili, która przez szybko postępującą chorobę całkowicie straciła wzrok.
Lilka to kangurka, która nie miała łatwego startu w życiu. Jeszcze jako niemowlę musiała przed czasem opuścić ciepłe schronienie w torbie swojej mamy, bo ta zachorowała na tężec i zmarła. Osierocona kangurzyca pozostawała pod troskliwą opieką ludzi, jednak nie dane jej było cieszyć się towarzystwem innych kangurów. Przez problemy ze wzrokiem nie mogła przebywać z nimi na wybiegu. Okazało się, że Lilka cierpi na zaćmę. Choroba szybko postępowała, a zwierzę z czasem całkowicie straciło wzrok. Takie przypadki zdarzają się wśród kangurów rdzawoszyich. Nie zawsze wiadomo, co jest przyczyną choroby. W przypadku Lilki zawinić mogła nadwrażliwość na laktozę zawartą w preparatach mlekozastępczych – podaje serwis KopalniaWiedzy.pl. Lilka trafiła do lekarza weterynarii Grzegorza Dziwaka, który wspólnie z zespołem Centrum Okulistyki Weterynaryjnej EyeVet we Wrocławiu zdecydował, że kangurzyca powinna przejść zabieg operacyjnego usunięcia zaćmy, choć – jak sam przyznał – o zaćmie u kangurów „wiedział tyle, co nic”. – Ryzyko jest ogromne, ale nie mamy nic do stracenia – uznał. Operacją zajął się zespół lek. wet. Natalii Kucharczyk z EyeVet, a zabieg przeprowadzono na początku września. Nie obyło się bez nieprzyjemnych niespodzianek. Po usunięciu zmienionych mas soczewki okazało się, że ciało szkliste oka kangurzycy również jest zupełnie mętne i je także trzeba usunąć. Niestety, uniemożliwiło to wszczepienie sztucznych soczewek. Pozostała jednak szansa na widzenie bez akomodacji, ponieważ siatkówka nie była odklejona. Po operacji Lila musiała bardzo dbać o oczy – sześć razy dziennie zakraplano jej trzy różne preparaty. To oznacza aż 18 dawek dziennie, a przy każdej trzeba było Lilę złapać, żeby podać lekarstwo. Ale zarówno mała kangurzyca, jak i jej opiekunowie wykazali się wytrwałością. Wysiłek się opłacił, po kontrola przeprowadzona po trzech tygodniach od zabiegu pokazała, że wszystko odpowiednio się zagoiło. – Jestem przeszczęśliwa, że mamy te kontrole za sobą i że mimo tego, że cały świat, wszystkie publikacje były przeciwko nam, to jednak byliśmy w tym małym procencie, któremu udało się przywrócić widzenie – mówi lek. Natalia Kucharczyk. Szanse, że zabieg się powiedzie, szacowano zaledwie na 5 procent. Także Grzegorz Dziwiak cieszy się, że Lila może normalnie funkcjonować i spędzać czas na wybiegu z innym zwierzętami. Doktor Dziwak jest specjalistą zwierząt nieudomowionych. Współpracuje z licznymi fundacjami i stowarzyszeniami pomagającymi zwierzętom domowym i dzikim; jest np. jest laureatem II edycji Wrocławskiego Serca dla Zwierząt i przyjacielem Ekostraży. Doktor Natalia Kucharczyk jest weterynarzem okulistą. Jakiś czas temu zoperowała zaćmę u dzikiego puchacza. Był to pierwszy taki zabieg w Polsce i czwarty na świecie.
Kto chce strzelać do kangurów w Australii? "Zwierzęta uznawane za szkodniki nie mają wartości"
Kangury to skaczące emblematy Australii. Niszczą jednak uprawy i powodują wypadki samochodowe. Dziś społeczeństwo zastanawia się co robić, kiedy ukochany symbol staje się szkodnikiem? Jakie są konsekwencje kangurów-szkodników?
Mama kangurzyca ze swoim maleństwem przemierzają skokami Main Street, aby paść się na skrawku trawy przy dystrybutorze paliwa. W White Cliffs, mieście kopalń opalu w Nowej Południowej Walii, jest chłodny wiosenny wieczór. Miejscowi żyją jak hobbici, w wentylowanych jamach. Ze spieczonej ziemi sterczą tysiące szybów górniczych. Ale najdziwniejszym widokiem w zasięgu wzroku są dwa kangury olbrzymie. – Nigdy ich nie widziałem w takim miasteczku – mówi George Wilson, zawodowy ekolog badający kangury od 50 lat. – Zastanawiam się, czy do kogoś nie należą. Turyści pokazują je sobie i gapią się. Dzieci pokrzykują z zachwytem. Kiedy słońce zaczyna zachodzić, roo – jak Australijczycy nazywają w skrócie te skaczące zwierzęta – wynoszą się z miasteczka. Chwilę później młody mężczyzna dopija piwo w miejscowej knajpie. Płaci, wsiada do białej ciężarówki z hakami na pace i odjeżdża. Tej nocy ma zabić tyle kangurów, ile tylko zdoła. Australia ma skomplikowane relacje ze swoim narodowym emblematem. Kangury należą do najsłynniejszych, najbardziej charyzmatycznych gatunków świata – to symbole wyjątkowej bioróżnorodności tego kraju. Są wspaniałe, a zarazem cudownie absurdalne. To jedyne duże zwierzęta poruszające się skokami. Australijczycy są z nich w oczywisty sposób dumni. Kangury pojawiają się w filmach, programach telewizyjnych, wierszach i książeczkach dla dzieci. Ich wyobrażenia zdobią australijską walutę, herb, samoloty, okręty, insygnia olimpijskie i stroje sportowe. Dla ludzi z zewnątrz te wielkostope stworzenia z grubymi ogonami i ruchliwymi uszami są uosobieniem kraju – Australia to kangury, a kangury to Australia. Być może nie ma żadnego innego zwierzęcia i kraju tak blisko ze sobą utożsamianych. Ale według oficjalnych danych w Australii żyje ponad dwa razy więcej kangurów niż ludzi i wielu Aussies (Australijczyków) uważa je za szkodniki. Farmerzy twierdzą, że kangury, których liczba jest szacowana na 50 mln, niszczą ich uprawy i konkurują z żywym inwentarzem o skąpe zasoby. Australijska branża ubezpieczeniowa podaje, że kangury są powodem ponad 80 proc. z przeszło 20 tys. zgłaszanych co roku zderzeń zwierząt z pojazdami. W jałowym, rzadko zaludnionym wnętrzu kraju panuje przekonanie, że liczebność roo przybrała rozmiary plagi. Uważa się, że wobec braku tradycyjnych drapieżników, takich jak dingo, oraz aborygeńskich łowców zabijanie kangurów jest kluczowe dla równowagi ekologicznej i rozwoju gospodarki wiejskiej. Aprobowana przez rząd branża pozyskująca komercyjnie mięso i skórę kangurów wyeksportowała w 2017 r. produkty o wartości 29 mln dolarów i zapewnia ok. 4 tys. miejsc pracy. Dziś mięso i skóry czterech niezagrożonych gatunków – kangurów olbrzymich, szarych, rudych i górskich – są eksportowane do 56 krajów. Globalne marki, takie jak Nike, Puma i Adidas, kupują mocną, elastyczną skórę do wyrobu sprzętu sportowego. A mięso kangurów, kiedyś sprzedawane głównie jako karma dla zwierząt, trafia do coraz większej liczby sklepów spożywczych i ekskluzywnych restauracji. Cztery z ośmiu stanów i terytoriów australijskich dopuszczają oparte na corocznych kwotach odstrzały, dzięki którym istnieje ta branża. (Próbne pozyskiwanie na niewielką skalę jest też prowadzone w Wiktorii i na Tasmanii). Zwolennicy dowodzą, że mięso kangurów, zawierające niewiele tłuszczu i dużo białka, pochodzi od zwierząt bardziej przyjaznych dla środowiska niż owce i bydło, które emitują gazy cieplarniane. John Kelly, były dyrektor wykonawczy australijskiego stowarzyszenia Kangaroo Industry, mówi: – Pozyskiwanie pożywienia i włókien od zwierząt przystosowanych do kruchych pastwisk jest wyjątkowo mądre i zrównoważone. Wielu ekologów powie ci, że nie ma bardziej humanitarnego sposobu produkcji czerwonego mięsa. Przeciwnicy branży stanowią hałaśliwą mniejszość. Organizacje ochrony zwierząt, celebryci i rosnąca liczba naukowców uważają odstrzały za nieludzkie, niezrównoważone i niepotrzebne. Twierdzą, że oceny liczebności populacji są bardzo dyskusyjne, ale mówienie o „pladze” jest od strony biologicznej nieprzekonujące. Kangurzątka rosną powoli i wiele z nich umiera, więc populacje mogą się powiększać zaledwie o 10–15 proc. rocznie, a i to jedynie w najlepszych okolicznościach. Dwayne Bannon-Harrison, członek ludu Yuin z Nowej Południowej Walii, twierdzi, że pogląd głoszący, iż kangury niszczą kraj, jest śmiechu wart. – One chodzą po tej ziemi o wiele dłużej od ludzi – mówi. – W jaki sposób coś, co jest tu od tysiącleci, może niszczyć kraj? Nie widzę w tym logiki. Pod wieloma względami spór sprowadza się do egzystencjalnego pytania: Czym jest kangur? Dla jednych to szkodnik, którego należy wytępić. Dla innych zasób do eksploatacji. Dla jeszcze innych ukochane rodzime zwierzę, które trzeba chronić. – Tam na dole jest kraina kangurów – mówi ekolog Wilson, wskazując za oknem swojej cessny połać gęstych zarośli, 2500 m pod nami. „Tam w dole” to zakurzone pastwiska i spieczony słońcem busz – kruchy krajobraz, w którym gleba szybko może zamienić się w pył, a ilość dostępnej wody nigdy nie odpowiada potrzebom. Na drugim najsuchszym kontynencie Ziemi uprawy zawsze były wyzwaniem, a teraz zmiany klimatyczne nasilają fale upałów i susze, co powiększa problemy tamtejszego rolnictwa. Leon Zanker, hodowca, mówi, że nadmierne wypasy są bezustanną obawą, a kangury tylko pogarszają sprawę. W sierpniowe popołudnie, siedząc przy swoim kuchennym stole w Laurelvale, farmer wyjaśnia swoje trudne położenie. Kiedy jest susza, może odpowiednio zarządzać paszą, wodą i żywym inwentarzem. Ale kangury na jego ziemi mu nie podlegają – są własnością rządu. – Jeśli dopuszczę do tego, że moje bydło i owce zdechną z głodu, mogę wylądować w więzieniu – mówi Zanker. Za okrutne traktowanie zwierząt. – Ale kiedy widzę moją ziemię zdegradowaną przez kangury, sam nie mogę nic z tym zrobić. Ma kilka możliwości. Jedną są komercyjne odstrzały. Hodowcy mogą pozwalać licencjonowanym strzelcom odławiać na swojej ziemi grupy kangurów, nazywane tu mobs (paczki). Ponieważ jednak popyt na kangurze produkty zmalał – po części dzięki akcjom organizacji ochrony zwierząt – branża wybija tylko ułamek dopuszczanych kwot. W 2017 r. wynosiły one dla całej Australii 7,2 mln, a odstrzelono niespełna 1,5 mln kangurów. Inną opcją jest grupowe ogradzanie. Sąsiadujący ze sobą hodowcy mogą się łączyć i otaczać swoje farmy subsydiowanymi przez rząd płotami. Jednak krytycy tego rozwiązania twierdzą, że takie bariery stanowią okrutne wnyki dla kangurów, ograniczają ich dostęp do wody i zaburzają szlaki migracyjne innych rodzimych gatunków. Ostatnia ewentualność to zwyczajna egzekucja. Hodowca może wystąpić o zezwolenie uprawniające go do zabicia określonej liczby zwierząt. Podczas mojej wizyty Zanker ma zgodę na odstrzał 500 kangurów. Kłopot w tym, że wielu hodowców z zezwoleniami wynajmuje strzelców amatorów, bez wyszkolenia i licencji, w odróżnieniu od snajperów zatrudnianych i monitorowanych przez branżę. Dlatego co roku tysiące zwierząt jest okaleczanych. – Jeśli masz nieruchomość – mówi Zanker – to prawdopodobnie masz też hipotekę. A bank chce swoich pieniędzy. Ale jest jedno zwierzę, z którym nie możesz nic robić. No i patrzysz, jak całe twoje środki są wyżerane na twoich oczach. Co byś zrobił w takiej sytuacji? Poszedł do banku i oddał klucze kierownikowi? Czy kupił sobie pudło naboi? Gdy nad wiejskimi terenami Queenslandu zachodzi słońce, Brad Cooper, korpulentny łowca kangurów, wyrusza do pracy. Jakieś 30 km na wschód od Mitchell zjeżdża z drogi na pastwisko. – Dopadniemy dziś tyle, ile się da – mówi. – Ale nie podoba mi się ten wiatr. One też go nie lubią. „One” to kangury olbrzymie, które przyjechał tu zabijać. Kiedy wieje porywisty wiatr, stadka zbijają się w ciasne grupki, co utrudnia strzelcom wybieranie dorosłych samców, które mają prawo pozyskiwać. Komercyjni myśliwi muszą zdawać testy z umiejętności strzeleckich i odbywają szkolenia na temat dobrostanu zwierząt oraz higieny. Są zobowiązani składać miesięczne raporty na temat swojej pracy, co ma zapewnić nieprzekraczanie kwot odstrzału. Cooper ma 41 lat. Swojego pierwszego kangura zastrzelił, kiedy miał pięć. Dziś pracuje przez trzy noce w tygodniu, po sześć do ośmiu godzin. Tego wieczoru zamierza zabić 30 sztuk. Jego rekord w ciągu jednej nocy wynosi 104. W górze przemykają postrzępione chmury, na przemian odsłaniając i zasłaniając wiszący na nocnym niebie półksiężyc. W powietrzu unosi się ostry zapach łobody. Cooper przeczesuje teren reflektorem na swojej ciężarówce. Po jakiejś minucie znajduje to, czego szukał. Dorosły samiec stoi 100 m od niego. Ma prawie 2 m wzrostu i patrzy w światła ciężarówki jak zahipnotyzowany. Bum! Huk strzelby Coopera rozdziera noc i kangur pada bezwładnie, jak worek. Cooper podjeżdża do powalonego zwierzęcia. Szarpnięciem wciąga zwłoki na pakę swojego wozu i podwiesza je za tylną nogę. Wprawnymi, wyćwiczonymi ruchami spuszcza krew, patroszy zwierzę i szuka na tuszy ran lub pasożytów, które obniżyłyby jej rynkową wartość. Odrąbuje przednie łapy, odcina głowę oraz ogon – przysmak Aborygenów, który pozostawia w czerwonym pyle. Potem przychodzi czas na robotę papierkową. Każdy strzelec musi odnotowywać datę i godzinę odstrzału, nazwę nieruchomości, gatunek i wszelkie inne informacje wymagane przez przetwórce żywności i władze stanu. Ta biurokracja bywa uciążliwa, jak mówi Cooper, ale się opłaca. Za kilogram obrobionej w polu tuszy strzelec dostaje pieniądze. Bywają noce, podczas których Cooper zarabia tysiąc dolarów. Uporawszy się z tym wszystkim, łowca wsiada z powrotem do swojej ciężarówki i odjeżdża. Pojawiają się dwa samce. Bum! Bum! Cały proces się powtarza. Krótko przed północą wiatr zaczyna hulać na dobre i Cooper uznaje, ze pora kończyć. – W tej pracy nie ma nic normalnego – mówi, wracając do miasteczka Roma, gdzie złoży swoja zdobycz w „chłodziarce”, czyli składzie, w którym tusze są przechowywane przed przetworzeniem. Godziny są dziwaczne, sama praca brutalna. Mieszczuchy patrzą na jego profesje z pogarda. – Dla nich jesteśmy najgorsi z najgorszych – mówi Cooper. – Ale ludzie z miasta nie maja w swym życiu kontaktu ze zwierzętami. Gdy trzeba uśpić psa, robi to weterynarz. Oni nie ponoszą bezpośredniej odpowiedzialności. A my tak. Howard Ralph, wysoki, schludny lekarz, siedzi w swojej poczekalni i opowiada o innym rodzaju odpowiedzialności za kangury. Osiemnaście lat temu wraz z żoną Glendą przekształcił ich posiadłość Braidwood, leżącą godzinę jazdy od Canberry, w schronisko dla dzikiej fauny. Dziś, przy wsparciu małej armii ochotników, Southern Cross Wildlife Care leczy ponad 2 tys. zwierząt rocznie. Ponad połowa z nich to kangury. – Naszym głównym celem w życiu jest dobro zwierząt – mówi Ralph. – Próbujemy pomagać tym stworzeniom i doprowadzać je do stanu, w którym będzie można wypuścić je na wolność. Nie faworyzujemy żadnego gatunku. I łatwo się nie poddajemy. To oznacza uśmierzanie bólu i opanowywanie stresu – problemów, które mogą być zabójcze. Kangury, zwłaszcza olbrzymie, łatwo się stresują, co może u nich prowadzić do niewydolności nerek i chorób serca. – Widujemy to przez cały czas – mówi Ralph. Widują również wiele okrucieństwa – kangury, którym strzelono w pysk, które uderzono siekierą, które celowo przejechano ciężarówką. Niektóre osobniki nie mogą skakać z powodu złamań kończyn. – W tym tzw. cywilizowanym kraju dzieją się rzeczy, które nie powinny mieć miejsca – wzdycha Ralph. – Niestety, do znacznej ich części nie dochodzi z powodu jakiejś eksplozji populacji. To się zdarza dlatego, że zdaniem ludzi dręczenie małych stworzeń jest zabawne albo miłe. Powinniśmy przestać akceptować okrucieństwo. We wszelkich sytuacjach. W ostatnich latach w całej Australii powstały dziesiątki schronisk dla kangurów. Podobnie jak Southern Cross większość z nich jest organizacjami dobroczynnymi w najczystszym sensie tego słowa – dosłownie każdy cent jest w nich przeznaczany na leki i narzędzia. Ralph twierdzi, że podchodzi realistycznie do poglądów ludzi na temat kangurów, ale ma nadzieję, że sprawy mogą zmienić się na lepsze. – Myślę, że społeczeństwo jako ogół stopniowo się zmienia – mówi. – 20 lat temu niewielu ludzi uważało, że te stworzenia zasługują na szacunek. Teraz rośnie świadomość, że one też odczuwają ból i musimy odpowiednio je traktować. Ekolog Ray Mjadwesch myśli tak samo. W rześką wiosenną noc, o 160 km na północ, w dolinie Capertee, ten mężczyzna stoi na gęsto zalesionej działce, karmiąc kangury. Dwadzieścia młodocianych osobników przepycha się do końskiej karmy w jego otwartej dłoni. – Dajcie spokój! – mówi Mjadwesch. – Żadnych bójek. Wszystkie jesteście roślinożerne. Przed paroma tygodniami te kangury żyły 80 km stąd, w Bathurst. Mjadwesch też tam mieszka, ze swą żoną Helen Bergen. Dwa lata temu para kierowała dużą ochotniczą akcją przesiedlania setek kangurów z Mount Panorama, gdzie mieści się tor wyścigowy. Tamtejsi urzędnicy chcieli wybić zwierzęta, ale po latach zawziętych sporów Mjadwesch i Bergen uzyskali zgodę na ich przeniesienie. Czas pokaże, czy to się udało. Translokacja mogła rozbić grupy rodzinne, a ponadto nie wiadomo, czy kangury pozostaną na swoich nowych terenach. Niektóre już się rozproszyły, wywołując narzekania tamtejszych mieszkańców. Mjadwesch, krytyk kangurzej branży, twierdzi, że metodologia liczenia jest wadliwa. Coroczne inspekcje obejmują obszary, na których kangurów jest mnóstwo. Ale według Mjadwescha uzyskane wyniki są ekstrapolowane na tereny, gdzie jest ich mało lub nie ma wcale. Rezultatem są zawyżone szacunki populacji. – Mamy te wszystkie badania mówiące, że kangurów jest dwa razy więcej niż ludzi – przypomina ekolog. – Ale popatrz dookoła. One znikły z krajobrazu. Ludzie zauważają tylko ich obecność. A kiedy ich nie ma, tego już nie widzą. Przez ostatnie 200 lat, jak twierdzi Mjadwesch, – …radzenie sobie z kangurami polegało na ich zabijaniu. Musimy zmienić tę filozofię. Czy da się pogodzić sprzeczne podejścia Australijczyków do kangurów? George Wilson uważa, że gdyby roos stanowiły prywatną własność, hodowcy – działający niezależnie lub za pośrednictwem lokalnych organizacji środowiskowych – chroniliby je, uważając, że to ich majątek. Mogliby je żywić, dzierżawić, rozmnażać i pobierać od myśliwych opłaty za dostęp do łowisk. Potrzebują tylko motywacji, by to robić. – Jeżeli chcesz coś ochraniać – mówi Wilson – musi to mieć dla ciebie wartość. Zwierzęta uznawane za szkodniki nie mają wartości. Prywatyzacja mogłaby też złagodzić napięcia związane z pastwiskami. Gdyby kangury były cenniejsze od bydła i owiec, farmerzy trzymaliby mniej inwentarza żywego, co wpływałoby korzystnie na środowisko. W takim scenariuszu właściciele gruntów współpracowaliby z kangurzą branżą przy znakowaniu, marketingu i kontroli jakości. Rolą rządu byłby nadzór i regulacja. Leon Zanker jest za tym całym sercem. – Dla nas byłoby najlepiej, gdybyśmy mieli dobrze zarządzaną branżę komercyjną, która potrafiłaby utrzymywać liczbę kangurów na poziomie dostosowanym do warunków pastwiskowych i wodnych. Ale do tego potrzeba odpowiednich narzędzi, możliwości zachowania równowagi. Tego właśnie domagają się obecnie właściciele ziemi. Wrześniowym popłudniem w Woronora, pół godziny drogi od Sydney, 82 letni członek starszyzny Yuinów, Wujek Max „Dulumunmun” Harrison, wyjaśnia złożone relacje rdzennych Australijczyków z kangurami – kulturowe, społeczne i duchowe powiązania sięgające co najmniej 50 tys. lat wstecz. Aborygeni zawsze jedli kangury, ale robili to według ścisłych reguł. Wujek Max mówi, że rodzime prawa dopuszczają polowania, ale tylko sezonowe, nie w okresach rozrodczych. I nic nie powinno się marnować. Każda część kangura powinna zostać wykorzystana – mięso do jedzenia i dzielenia się z innymi, ścięgna na nici, skóra do wytwarzania ciepłych, wodoszczelnych odkryć zszywanych igłami zrobionymi z kości, futro na torby i odzież. Lecz w tych relacjach chodzi nie tylko o użyteczność. Kangury odgrywają centralne role w bogatym świecie symboliki Aborygenów, Czasie Snu – zbiorze opowieści objaśniających życie i tworzenie. Jego częścią są linie pieśni – ścieżki w buszu wyznaczające trasy, którymi wędrowali przodkowie. Wujek Max mówi, że odstrzały kangurów niszczą te szlaki. Pomimo swoich długich związków z kangurami rdzenni Australijczycy mają niewiele do powiedzenia w sprawie traktowania narodowego symbolu przez ich kraj. Choć raczej nie wypracowali jednolitego stanowiska – grupy są zbyt zróżnicowane geograficznie i kulturowo – większość zgadza się, że odstrzały stanowią poważny problem. Siedząc w swoim biurze na uniwersytecie Macquarie w Sydney, Phil Duncan, członek starszyzny ludu Gomeroi, mówi, że Australia to dziwne miejsce: – To jedyny kraj, który zjada własny herb. Podobnie jak Wujek Max jest przerażony traktowaniem kangurów. – Odstrzały – mówi – zaburzają naszą zdolność uczenia przyszłych pokoleń związku z naszym krajem, z naszym gatunkiem totemicznym. Rozwiązanie problemu jest proste: należy pozwolić pierwszym mieszkańcom Australii mieć ostatnie słowo w sprawach kangurów. W końcu radzili sobie z nimi przez tysiące lat. – Jeśli zamierzasz prowadzić ubój kangurów – mówi Duncan – to powinna istnieć odpowiednia branża. Ale powinna być ona zmonopolizowana przez Aborygenów. Pozwólcie nam to robić. Na już Duncan ma bardziej bezpośrednie przesłanie: – Kiedy turyści przyjeżdżają do Australii, chcą uściskać kangura, potrzymać niedźwiadka koala i spotkać Aborygena. To trzy powiązane elementy naszej tradycji. Zrozumcie ten związek. Nie przyjeżdżajcie tu zabijać, tylko brać w objęcia.
To zwierzę jest przez całe życie w ciąży. Nowe odkrycie
Do niezwykłych obserwacji doszli badacze zwyczajów torbaczy. Odkryli, że samice jednego z gatunków należących do rodziny kangurowatych, mogą pozostawać ciężarne przez całe swoje dorosłe życie. Chodzi o swamp wallaby, po polsku zwany walabią bagienną.
Organizm ciężarnej walabii, jeszcze przed urodzeniem, już przygotowuje się do kolejnej ciąży. Nowe badania ujawniają, że zaledwie kilka dni przed terminem porodu samiec i samica walabii kopulują. Nowy zarodek zostaje poczęty w innej, oddzielnej macicy, podczas gdy w pierwszej nadal pozostaje płód. – Poczęcie w czasie ciąży jest bardzo trudnym procesem. Dlatego do tej pory bardzo niewiele ssaków próbowało zastosować tę strategię reprodukcyjną – mówi badacz zwyczajów torbaczy, Brandon Menzies. Opieka nad jednym płodem jest dość męcząca dla samicy, a nasienie samca może zawierać niebezpieczne obce materiały, które mogą zagrozić pierwszej – rozwiniętej już – ciąży. Kangury i walabie mają niezwykły układ reprodukcyjny: trzy pochwy i dwie oddzielne macice, obie z własnymi jajnikami, jajowodami i szyjkami macicy. W przeciwieństwie do kangurów jednak, czas owulacji u walabii jest krótszy niż długość ciąży. Jak odkryli naukowcy, oznacza to, że zwierzęta te mogą począć inne życie, będąc wciąż w aktywnej ciąży. Kolejne ciąże zachodzą w dwóch oddzielnych macicach, które działają w izolacji od siebie, mają też oddzielną układ hormonalny. Ciąża z długą pauzą Na dalszym etapie ciąży problemem staje się… przestrzeń. Podobnie jak inne kangurowate, walabie przychodzą na świat niedojrzałe. Muszą spędzić pewien czas w torbie matki, aby się wzmocnić i podrosnąć. „Nakładanie się ciąż” – czyli okres, w którym samica jest w dwóch ciążach – wynosi tylko kilka dni. Gdy noworodek noszony przez matkę w torbie zaczyna ssać, wyzwala to sygnały, które zatrzymują rozwój drugiego zarodka, co jest zjawiskiem zwanym diapauzą. Oznacza to, że nowe życie nie zacznie ponownie rosnąć, dopóki torebka nie będzie wolna – mniej więcej dziewięć miesięcy później. To oznacza, że dorosłe samice walabii są praktycznie zawsze w ciąży lub karmią piersią. Nawet, jeśli ciąża jest „zahamowana” przez laktację i opiekę nad noworodkiem. Zdolność do owulacji, kopulacji i poczęcia kolejnego potomstwa, będąc nadal w ciąży jest niezwykłą rzeczą i została do tej pory opisana tylko raz – w przypadku zajęcy szaraków. Trzy lub cztery dni przed porodem, zające ponownie kopulują, aby doszło do zapłodnienia. Różnica polega na tym, że zające mają wyraźne sezony lęgowe, co oznacza, że dochodzi do przerw i okresów, kiedy samica nie jest w ciąży. U walabii jest inaczej. Chociaż – jak podkreśla Brandon Menzies – przez większość czasu, bo aż do odchowania pierwszego noworodka, pozostający w macicy zarodek nie zużywa praktycznie żadnych zasobów, a samica może nie odczuwać ciąży. Wyjątek w świecie zwierząt Zdolności prokreacyjne walabii oraz przebieg ciąży zbadano m.in. przy pomocy USG. Zespół śledził ciążę i zwyczaje prokreacyjne 10 samic. Dzięki temu ujawniono, że owulują one i kopulują na jeden lub dwa dni przed porodem, tworząc nowy zarodek podczas trwającejciąży. Wszystkie pozostałe samice kangurowatych mają cykl owulacyjny nieco dłuższy niż długość ciąży, co oznacza, że do nowego zapłodnienia może dojść najwcześniej w kilka godzin po porodzie. – Badanie torbaczy jest ważne, ponieważ biorąc pod uwagę długi okres ewolucyjnej izolacji od ssaków [łożyskowych], często znajdujemy nowe rozwiązania lub obejścia typowych w świecie zwierząt problemów – powiedział Menzies w rozmowie z ScienceAlert. Katarzyna Grzelak
Międzynarodowy ranking redakcji Travelera na najlepsze kierunki podróży w 2020 roku!
To już nasza tradycja, że w styczniowym wydaniu Travelera ogłaszamy kierunki, miejsca, imprezy, na które naszym zdaniem trzeba zwrócić uwagę, planując swoje podróże w 2020 r. Dlatego z wielką radością prezentujemy 25 tegorocznych zwycięzców. Ten ranking jest wyjątkowy, ponieważ po raz pierwszy powstał w wyniku zaangażowania wszystkich 17 międzynarodowych edycji National Geographic Traveler, które zgłosiły w sumie aż 100 nominacji w czterech kategoriach; natura, miasto, kultura i przygoda. Cieszymy się, że wśród finalistów znalazła się Puszcza Białowieska, nasze narodowe dobro, o którym pisze Barbara Żukowska. Tak się składa, że właśnie Basia porzuciła Warszawę na rzecz Białowieży, po której oprowadza obecnie gości. Ten ranking ma zasięg globalny, więc zapewne nie tylko Białowieża, ale i nasze piękne, egzotyczne Podlasie stanie się celem turystów z całego świata, ale też i naszym (polecam Basie za przewodniczkę ;-). Poza miejscami bardziej znanymi, jak Filadelfia, świątynia faraona Ramzesa II w Abu Symbol, Parma czy Tikał, miasto Majów w Gwatemali, na liście znalazły się też te, które zasługują na odkrycie, jak cenne przyrodniczo sanktuarium fok na kanadyjskich Wyspach Magdaleny, gdzie przychodzą one na świat, magiczny szlak Tohoku w Japonii, o którym pisze Katarzyna Boni, czy wreszcie Zakouma, park narodowy w Czadzie, który odradza się po zapaści spowodowanej wojennymi konfliktami. I takie moje podróżnicze życzenie na nowy rok: zwiedzajmy nasz piękny świat świadomie i etycznie. Redaktor Naczelna, Agnieszka Franus PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura HITY 2020 NATURA PUSZCZA BIAŁOWIESKA POLSKA I BIAŁORUŚ To naprawdę kawał lasu WYSPY KANARYJSKIE HISZPANIA La Palma i La Gomera – mniej znane oblicze Kanarów WYSPY MAGDALENY KANADA Zobacz niezwykłe foki grenlandzkie w ich naturalnym środowisku WIELKI KANION KOLORADO USA Jak go poznać bez tłumów turystów NARODOWY SZLAK NIEBIESKI WĘGRY Wędrówka najstarszą trasą Europy AKADEMIA FOTOGRAFII Najlepsze zdjęcia czytelników TASMANIA AUSTRALIA Pieszo i w kajaku PUSTYNIA KALAHARI BOTSWANA Bez kamery wśród zwierząt MIASTO FILADELFIA USA Tu rodziła się Ameryka TELCZ CZECHY Znaleźliśmy miejsce jak z bajki FORT KOCHI INDIE Kulturowa mieszanka wśród rozlewisk Kerali MOSTAR BOŚNIA I HERCEGOWINA Skocz z mostu! PARMA WŁOCHY Stolica włoskiej gastronomii PUEBLA MEKSYK Barokowe kościoły i sos czekoladowy KULTURA TIKÁL GWATEMALA Zostań odkrywcą dawnej cywilizacji MENDOZA ARGENTYNA W tej krainie wina najważniejszy jest luz KUEJCZOU CHINY Stań na najwyższym moście na Ziemi GÖBEKLI TEPE TURCJA Najstarsze miejsce kultu stworzone przez człowieka ASTURIA HISZPANIA Zanurz się w tradycji ABU SIMBEL EGIPT Odwiedź świątynie Ramzesa II PRZYGODA TOHOKU JAPONIA W krainie onsenów PARK NARODOWY ZAKOUMA CZAD Dla miłośników dzikiej natury KAMCZATKA ROSJA Pod wulkanem, wśród niedźwiedzi GROSSGLOCKNER AUSTRIA Szczyt do zdobycia MALEDIWY Znikające rajskie wyspy ENGLAND COAST PATH WIELKA BRYTANIA Przejdź najdłuższy szlak pieszy świata ADVENTURE Test Travelera Najlepsze latarki na wyprawę
Świat, w którym wszystko jest inne. Zanurzyć się w Australię
Pieśń ledwie osłoniętego Aborygena w outbacku, bliskie spotkanie z niebezpiecznym pająkiem w prowizorycznej toalecie, kończący się zapas paliwa w odległym interiorze i zachwycające widoki. Taka jest Australia.
Śniadanie z kangurem Szukamy wielorybów, delfinów i koala. Kangury przychodzą same Wychodzę z lotniska z ciężkim plecakiem i potarganymi włosami po 24-godzinnej podróży. Sydney wita mnie przyjemną, orzeźwiającą bryzą znad oceanu. Rozglądam się – większość Aussies ( jak o sobie mawiają Australijczycy) w japonkach, luźnych spodenkach i T-shirtach, niektórzy z deskami surfingowymi pod pachą... Tutaj, po drugiej stronie globu, panuje absolutny luz! Z moim mężem Norbertem z jednej z tańszych wypożyczalni kamperów TravelVans wyjeżdżamy domkiem na kółkach. Co do tej formy podróżowania jesteśmy przekonani w stu procentach. Gwarantuje pełną niezależność oraz niezapomniane noce w pustych, dzikich zakątkach. Co prawda nie da się nim wszędzie wjechać (daleko mu do samochodu terenowego), ale idealnie nadaje się na eskapadę po wschodnim wybrzeżu, aż do Port Douglas. Potem przesiadamy się w auto z napędem na cztery koła. W Sydney zwiedzamy słynne miejskie ikony. Z perspektywy promu poznaję Port Jackson, czyli zatokę ciągnącą się przez 20 km w głąb lądu do ujścia rzeki Parramatta. Imponujący most Portowy pokonuję spacerem, trochę żałując, że nie mam czasu na bardziej ekscytującą, prowadzoną przez przewodnika trzygodzinną wspinaczkę po przęsłach budowli. Na plaży Bondi delektujemy się smakiem świeżych krewetek z warzywami. Radości nie ma końca, gdy zakładamy pianki i wtapiamy się w tłumek czarnych punkcików na oceanie. Znaleźliśmy się w krainie miłośników sportu – dobrze zbudowanych wielbicieli surfingu, amatorów jogi, joggingu i gry w siatkówkę można tu spotkać już od świtu. Nocne uroki Sydney odsłania przed nami wieczorny spacer na wschodni cypel Circular Quay do słynnej opery. Jako zwolennicy dzikich i otwartych przestrzeni szybko uciekamy z miasta. Spieszymy się też na K’Ozzie Fest w Jindabyne – polonijny festiwal promujący dokonania Tadeusza Kościuszki oraz Pawła Edmunda Strzeleckiego, dalekiego przodka mojego męża. Mamy dostarczyć im kopię filmu 'Śladami P.E. Strzeleckiego', w którym zagraliśmy główne role. Po uroczystościach wybieramy się – oczywiście – na Górę Kościuszki (zwaną tu Mt. Kozzie). Na szczycie widzimy... Aussiego, który w stroju Adama pozuje do zdjęcia! Może niezupełnie nago, ubrany jest w brokatową kamizelkę i kapelusz. Australijczycy mają specyficzne poczucie humoru. Po weekendzie w Górach Śnieżnych ruszamy wybrzeżem. 25 km na północ od Entrance w kierunku Frazer Park docieramy w piękne kempingowe miejsca, które trudno znaleźć w przewodniku – to Laguna Bongon oraz pobliski Snapper Point. Wspaniała zatoczka z pustą plażą, klifowe wybrzeże oraz jaskinia, w której ocean tworzy fascynującą, nieokiełznaną kipiel. W PORT STEPHENS w nasze ręce wpada folder wycieczkowy. Na zdjęciach uśmiechnięci i zaaferowani turyści przyglądają się ogromnemu wielorybowi wyskakującemu z wody tuż przed ich nosami. My też tak chcemy! Szybko kupujemy bilet. W trzygodzinnym rejsie towarzyszy nam niestety tylko gromada wesołych delfinów, a mianem wieloryba zostaje określony malutki punkcik w oddali. No cóż, nie trafiliśmy na sezon obserwacyjny, który trwa w Australii od czerwca do października – wtedy rzeczywiście spotkać można w oceanie około 40 gatunków wielorybów i delfinów. Na wschodnim wybrzeżu najpopularniejszymi miejscami ich migracji są Cape Byron, Stradbroke Island oraz Hervey Bay. Uda się następnym razem. Rozczarowanie rekompensujemy sobie w punkcie widokowym Birubi Point w Anna Bay, oglądając spektakularny zachód słońca. Ocean kontrastuje z rozległymi, oświetlonymi na czerwono piaskami sięgającymi aż po horyzont. To doskonałe miejsce na nocleg, wolimy jechać jednak do Lemon Tree, żeby od rana przespacerować się po rezerwacie koali. I znowu niepowodzenie. Po godzinnym zadzieraniu w górę głowy i wypatrywaniu tych torbaczy wśród eukaliptusów nie znajduję ani jednego! Czyżby wszystkie zwierzęta w Australii bawiły się ze mną w ciuciubabkę?! A podobno w tym parku mieszka aż 150 osobników! Jeszcze tego samego dnia zatrzymujemy się w Billabong Koala Breeding Centre, żeby odreagować zoologiczne niepowodzenie. Nareszcie mogę dokładnie przyjrzeć się z bliska koali. Okazuje się sympatycznym leniuchem, który przesypia około 20 godzin dziennie. Takiemu to dobrze!Kierujemy się do Ellenborough Falls. Po 10 km nierównego traktu – wszystkie sprzęty ulokowane w kamperze trzęsą się rozpaczliwie. Nagrodą jest wspaniały widok na jeden z najwyższych wodospadów o pojedynczym strumieniu spadającym z 200 m do wąwozu lasu deszczowego. Prawdziwie australijski klimat odkrywamy w Diamond Head. Przy śniadaniu towarzyszą nam sympatyczne kangury i krążące wszędzie warany. Surfujemy na wysokiej fali, przyglądamy się paralotniarzom, przechadzamy się klifowym wybrzeżem i relaksujemy na pięknej plaży. Z zachwytem przyglądam się, jak w odległości kilku metrów od kampera kangurzyce karmią swoje maleństwa. OPŁATA SPECJALNA W AUSTRALII Z POLICJĄ SIĘ NIE DYSKUTUJE Zatrzymujemy się na odpoczynek przy Big Banana: kicz nad kicze, gigantyczny plastikowy banan. Ale skoro tu jesteśmy, można go obejrzeć, przecież to symbol miasta COFFS HARBOUR i okolicy słynącej z plantacji bananowców. Australijczycy mają wyjątkowe upodobanie do Big Things. W każdym regionie umieszczają jakiś wielki charakterystyczny symbol. Mogą to być: krewetka, kalosz, kula bilardowa, ananas, butelka czy inne osobliwości. Słynne BYRON BAY, ulubiona przez młodych ludzi baza wakacyjna, w sezonie bywa tak zapchane kamperami, że trudno znaleźć wolne miejsce parkingowe. Wieczorami z setek domków na kółkach rozbrzmiewa muzyka w klimatach Hendrixa i Marleya, unosi się zapach kadzidełek, potraw i przeróżnych używek, kwitnie życie towarzyskie. Nikt nie przejmuje się zakazem nocowania na parkingach, bo starzy wyjadacze wiedzą, że policja szykuje nalot na kampery tuż przed 5.00 rano. Trzeba wtedy wyskoczyć z łóżka w samych majtkach, zrobić autem kilka rundek przyległymi uliczkami i wrócić na miejsce. Niestety, doświadczenie to zdobywamy dopiero po pierwszym mandacie. Niby jeden z solidarnych kamperowiczów zapukał znacząco w nasz samochód przed „godziną zero”, ale znak rozumiemy dopiero po pięciu minutach, gdy policja wlepia nam mandat. W Australii z władzą się nie dyskutuje. Obeznany z tutejszymi zwyczajami Holender, widząc Norberta wpatrującego się w kwitek na 80 dolarów, mówi: – No worries mate! Nie przejmuj się... Jest wspaniały poranek, nocowałeś tuż nad oceanem i wszystko tylko za 80 dolarów! Trudno o tańszy nocleg w tym mieście. Życzliwi ludzie i piękna pogoda witają nas w QUEENSLAND. Notuje się tu aż 340 słonecznych dni w roku! Klimat wiecznie panujących wakacji, świetne warunki na uprawianie sportów wodnych, Wielka Rafa Koralowa i białe piaski wysp Withsundays. W Brisbane wrażenie robi fantazja planistów przestrzeni miejskiej: w ścisłym centrum pośród egzotycznej roślinności ulokowane są kąpieliska z wodą tak czystą, że bez obawy można w nich popływać. Przechodzimy przez słynny Story Bridge, spacerujemy po ogrodzie botanicznym i Queen Elizabeth St. Mimo że nie przepadamy za miejską dżunglą, tu czujemy się naprawdę dobrze. W Australia zoo oddalonym „zaledwie” 76 km od miasta (na tym kontynencie odległości ocenia się według innej skali niż w Polsce) oglądamy pokaz karmienia krokodyli, wysłuchujemy niezwykłych i zabawnych opowieści o koalach, przytulamy się do aksamitnego w dotyku pytona i dostajemy porcję ciekawostek z życia Steve’a Irwina, legendarnego łowcy krokodyli i jego żony Terri. Wehikuł czasu EPOKA WIKTORIAŃSKA KONTRA DZIKI ZACHÓD I WIELKI BŁĘKIT W Maryborough – miejscowości, która zachowała czar epoki wiktoriańskiej – kluczymy opustoszałymi uliczkami między XIX-wiecznymi budynkami. Panuje tu klimat jak z powieści Marka Twaina. Przypadkiem trafiamy do zapomnianego atelier Missing Link, specjalizującego się w fotografii sprzed epoki. Dziwne miejsce, jak i to całe miasteczko. Czas się tutaj zatrzymał. Sympatyczna posthipiska ustawia nas do zdjęcia w strojach z epoki wiktoriańskiej. Po dwóch godzinach odbieramy fotografię w sepii. Nie pozostawia złudzeń – wehikuł czasu zabrał nas do 1850 r.! Pani fotograf zdradza, że przed nami ostatni klient korzystał z takiej usługi lata temu. Od przechodnia dowiadujemy się, że zaraz ruszy wyścig rowerów skonstruowanych przez uczniów z tutejszych szkół. Gospodynie przynoszą placki, są loteria z fantami, piknik z wyśmienitymi kiełbaskami i zaangażowanie mieszkańców! Fiesta jak z filmów o Dzikim Zachodzie... Nocą w Town of 1770 mam wrażenie, że wszystkie gwiazdy z całego nieba zebrały się tuż nad moją głową. Jest tu kameralnie, urzekają lazurowe wybrzeże, skaczące swobodnie kangury, stada białych papug i mnóstwo pięknych dzikich zakątków. Plaże w centrum okupowane są przez rybaków i właścicieli jachtów. W Airlie znajduje się baza wypadowa na wyspy Withsunday. Korzystając z oferty firmy Ocean Rafting, zabieramy się na wyspy szybką łodzią motorową. Przybijamy do pięknej zatoczki przy plaży Whitehaven. To trzeba zobaczyć! Lazur, dziesiątki odcieni błękitu nieba i oceanu kontrastują z niewiarygodnie białymi plażami. W wodzie widać nawet płaszczki manta zwane diabłami morskimi – są naprawdę ogromne, mają do 7 m szerokości. Przesypuję piasek przez palce. Jest tak drobny, że można nim polerować biżuterię. Przysłużył się też nauce – około 40 ton tego białego pyłu przetopiono na soczewki do teleskopu Hubble’a! W Townsville ładujemy manatki na statek z kursem na Magnetic Island. 25 minut bujania i jesteśmy na miejscu. Ruszamy szlakiem do zatoczki, której nazwa mówi sama za siebie – Arcadia. Piękna plaża, palmy kokosowe nad głową, bliskość rafy koralowej, koale przytulone do eukaliptusów i walabie przemykające drogą... W dalszej podróży na północ krajobraz Queenslandu wypełniają wagoniki z trzciną cukrową, przetaczane z pól uprawnych, drzewka mandarynkowe i plantacje bananowców. W jednej z farm chcemy kupić banany – a jakże! – prosto z drzewa. Przy straganie nikogo nie ma, a obok ułożonej sterty owoców stoi waga i puszka z pieniędzmi z napisem: Help yourself – obsłuż się. Ważymy banany, wrzucamy do puszki cztery dolary i stwierdzamy z żalem, że u nas taki system raczej by się nie sprawdził. Kolejnym punktem na naszej trasie jest Mission Beach. Mimo że po Australii nie powinno jeździć się po zmroku ze względu na ryzyko zderzenia ze zwierzętami, sytuacja zmusza nas do nocnego pokonywania kilometrów. Suniemy z prędkością 20 km/godz. Z ciemności wynurzają się stojące obok drogi krowy i... kazuary. Trzeba uważać, bo te ptaki mają do 2 m wzrostu i mogą być niebezpieczne. Naprawdę warto tu zajrzeć! Nigdzie na wybrzeżu wschodnim nie natknęliśmy się na tak szeroką plażę, przy której rozciąga się pas egzotycznej zieleni z palmami daktylowymi. Korale czerwone W CIENIU ŻARŁACZA PŁYWAM MIĘDZY BARWNYMI ROZGWIAZDAMI W drodze do CAIRNS , gdzie chcemy skonfrontować z rzeczywistością swoje wyobrażenia o Wielkiej Rafie Koralowej, zatrzymujemy się w Boulders, kilka kilometrów za Babindą. W gęstym lesie deszczowym kryje się wartka rzeka wijąca się między ogromnymi skałami. Spędzamy nad nią noc, żeby rankiem popływać z żółwiami, krabami i innymi żyjątkami w spokojnym, lazurowym basenie, a śniadanie zjeść w towarzystwie całkiem sympatycznych dzikich indyków. Nareszcie Cairns i rafa koralowa. Na 2 tys. km zamieszkuje ją niewiarygodna liczba gatunków koralowców, ryb, barwnych mięczaków, szkarłupni oraz skorupiaków, gąbek i innych kolorowych stworzeń. Wyrywamy się z Norbertem z kampera, wpadamy na Reef Fleet Terminal, wskakujemy na statek i już po dwóch godzinach jesteśmy w wymarzonym miejscu! Wbijamy się w ławice kolorowych rybek, mijamy urwiska koralowe, rozgwiazdy, niemal ocierając się o węże wodne, kolorowe ślimaki. Pochłania mnie gonitwa za wielkim wargaczem, przeciskam się między koralowcami... Najpierw przypomina mi się Wielki błękit Luca Bessona, a zaraz potem Szczęki z żarłaczem białym w roli głównej. Jednak najniebezpieczniejsze są tu osobniki wyglądające całkiem niewinnie, jak wątłusz motyli, piękna ryba-skorpion z kolorowymi łuskami, lub ukryta na dnie ryba-kamień. Z fascynacją przyglądam się bogactwu życia podwodnego, za każdym machnięciem płetwą przed oczami pojawiają mi się fenomenalne niespodzianki. W niektóre żyjątka mogłabym wpatrywać się godzinami... Wieczorem pozwalamy sobie na kulinarne szaleństwo. Zamawiamy tzw. zestaw buszmeński. Na talerzach lądują symboliczne porcje krokodyla, emu i kangura. Dopadają mnie lekkie wyrzuty sumienia, zwłaszcza przy kangurzych kęsach, ale ciekawość zwycięża. Najbardziej smakuje nam białe, soczyste mięso krokodyla! Kangurzyna niczym szczególnym nie zachwyca. Na dokładkę proszę o homara, kraby, krewetki, ostrygi i ślimaki – na wspomnienie podwodnej przygody. W Port Douglas podziwiamy zęby wielkiego żarłacza białego. Ile kosztują? Bagatela 400 dolarów (te mniejsze można kupić za jedyne 260 dolarów). Przesiadamy się w terenówkę. Spotkanie ze snem outback – odludna czerwona ziemia spalona słońcem Kto nie prześpi się pod gołym niebem w outbacku, nie posłucha, jakim rytmem bije serce Australii, ten nie pozna w pełni jej tajemnic. Terytorium Północne, zamieszkiwane przez plemiona Aborygenów, to dla mnie ta najprawdziwsza Australia. Z krokodylami, najbardziej niezwykłymi parkami narodowymi, surrealistycznymi krajobrazami, czerwoną ziemią spaloną słońcem, ze świętymi miejscami z Czasu Snu... Podróżujemy przez tereny porośnięte eukaliptusami, wyglądającym jak kępy trawy spinifeksem i gigantycznymi kopcami termitów. Kamper na pewno poległby na tutejszych fatalnych drogach. Park Narodowy Kakadu zajmuje prawie 20 tys. km2. Pośród eukaliptusów i traw wielu z tutejszych roślin i zwierząt nie można zobaczyć nigdzie indziej na świecie. W jeziorze Gunlom, gdzie kręcono zdjęcia do filmu Krokodyl Dundee, słyszałam o zagrożeniu obecnością krokodyli słodkowodnych. Kąpielisko jednak jest czynne. Nie mogę się oprzeć pokusie i płynę (najszybciej jak potrafię) 100 m do wodospadu Waterfall Creek, starając się nie patrzeć w czarną toń. Odświeżeni jedziemy do Nourlangie Rock – niesamowitej samotnej skały w masywie Ziemi Arnhema. Tuż pod nią znajduje się kolekcja malowideł naskalnych. Widok na rozległą panoramę terenów zamieszkiwanych przez lud Namarrgon z gęstą koroną eukaliptusów sięga aż po horyzont. Najpiękniejszy w Kakadu zachód słońca oglądamy nad mokradłami w punkcie widokowym Nadab w Ubirr. W tej miejscowości też odnajdujemy niezwykłe malowidła naskalne – najstarsze liczą 20 tys. lat i według aborygeńskich wierzeń są dziełem duchów przodków. Opowiadają o stworzeniu świata i ustanowieniu Praw. Przedstawiają walabie, żółwie, ryby, warany, oposy i ludzi. Wśród nich jest także wizerunek Tęczowego Węża – najważniejszego przodka w tradycji aborygeńskiej. Adrenalina wstrzymuję oddech i zaglądam krokodylowi w paszczę Postanawiamy zostać w Kakadu dłużej. Z samego rana wybieramy się na dwugodzinną przeprawę przez rozlewiska Yellow Water. Na rzece otacza nas niewiarygodne nagromadzenie skrzydlatych gatunków: czaple, ibisy, kormorany, orły, rzadkie gatunki kaczek i gęsi, bociany Jabiru oraz charakterystyczne papugi kakadu. W wodzie srebrzą się barramundy – ryby numer jeden w Australii. Patrzymy na wygrzewające się w słońcu krokodyle i ptaki przechadzające się stadami. Nagle środkiem rzeki z rykiem przepływa motorówka z uśmiechniętym od ucha do ucha elegancko ubranym starszym panem, który w dłoni dzierży wędkę. Scena jak z Monty Pythona! Nawet w tak niezwykłym rezerwacie przyrody można spotkać bogatego emeryta wynajmującego prywatną łódkę z pomocnikiem do łowienia ryb! Moje oburzenie schodzi na dalszy plan, gdy odwracam głowę i... widzę bacznie wpatrującego się we mnie krokodyla! Ba, przepływamy obok niego łodzią tak blisko, że mogę mu policzyć zęby w otwartej paszczy! Jego koledzy przemykają w wodzie lub wylegują się ostentacyjnie z otwartymi złowrogo pyskami, chłodząc w ten sposób swoje cielska. Przewodnik opowiada mi, jak uniknąć bliskiego, będącego zapewne ostatnim, spotkania z gadem. Ponoć Aborygenki płoszą krokodyle, stukając pod wodą dwoma kamieniami. Nie jestem w stu procentach przekonana co do skuteczności tej metody, ale obiecuję sobie, że w sytuacji kryzysowej będę o niej pamiętać. Podwyższony poziom adrenaliny odczuwamy na rzece Mary, słynącej z największego skupiska krokodyli słonowodnych na świecie. To naprawdę niebezpieczne zwierzęta. Ciarki przechodzą mi po plecach, gdy z odmętów rzeki w kolorze kawy z mlekiem wynurzają się ogromne paszcze zwabione zapachem porządnego kawałka mięsiwa. Wstrzymuję oddech, gdy jeden z nich tuż obok mnie wyskakuje z wody, prezentując się niemal w całej okazałości. Park Narodowy Litchfield – położony 140 km od DARWIN – nie jest tak popularny jak Kakadu, ale tu możemy spokojnie odpocząć po silnych wrażeniach. Okazałe baseny skalne, liczne wodospady pośród lasów deszczowych dostarczają nam przyjemności w upalne dni. Przy granicy parku od strony Batchelor odkrywamy gigantyczne „magnetyczne” termitiery. Termity to sprytne stworzenia – budują wąskie kopce na osi północ–południe, dzięki czemu korzystają z ciepła zarówno wschodzącego, jak i zachodzącego słońca. Kierując się dalej na południe, docieramy do Parku Narodowego Nitmiluk (Katherine Gorge). Wypożyczamy kajak i przepływamy fragment 12-kilometrowego kanionu wyrzeźbionego przez wody rzeki Katherine. W przenikliwej ciszy mijamy tzw. krokodyle skały, gąszcze egzotycznej roślinności, docieramy do malowideł naskalnych. W miejscowości Mataranka zatrzymujemy się na kąpiel w naturalnym basenie termalnym w lesie deszczowym. Lazur, szum wody z kaskady, a dookoła zieleń wielkich juk! Zrelaksowana i wyciszona wracam ścieżką prowadzącą na kemping... i nagle słyszę pod stopami szuranie w liściach. Z przerażenia nieruchomieję. Dwa metry ode mnie wije się wielki pyton. Na szczęście chwilę potem zjawia się ranger. Bierze wężysko na ręce i daje mi pogłaskać jego aksamitną, opalizującą skórę. Jedziemy dalej, do pierwszego z dwóch najbardziej kosmicznych miejsc w Australii, do Devil’s Marbles, Diabelskich Kulek. Aborygeni z plemienia Warumungu nazywają je Karlwe Karlwe. Jest to rezerwat z ogromnymi pomarańczowymi głazami rozrzuconymi niczym magiczne kule na czerwonej ziemi outbacku. Całość tworzy surrealistyczny pejzaż. Gdzie ten czarodziej, który je rozrzucił? Cisza. Słychać tylko bzyczenie setek natrętnych much. Według legendy aborygeńskiej głazy zostały poukładane przez Tęczowego Węża. Zdaniem naukowców kamienie są pozostałością po zastygłej lawie poddanej przez miliony lat działaniu erozji. Zaskoczenie staję na krawędzi kanionu i w miasteczku podziemnych domów W okolicach Alice Springs warto zobaczyć najpiękniejsze zakątki środkowej Australii. Królewski Kanion (Kings Canyon) w Parku Narodowym Watarrka najlepiej zwiedzić sześciokilometrowym szlakiem (pokonanie go zajmuje 3–4 godziny) prowadzącym tuż nad przepaścią. Po stromym 100-metrowym podejściu klifem wkraczam na brzeg kanionu. Ale widok! Na trasie odnajduję w skałach odciski skamieniałych meduz. Część ścieżki wije się między labiryntem olbrzymich kopulastych uli i jeśli ktoś ma lęk wysokości, niech lepiej trzyma się z daleka od nieogrodzonej krawędzi. Na końcu drogi czeka przysłowiowa wisienka na torcie. Trafiamy prosto do rajskiego ogrodu Garden of Eden, bujnego lasu sagowcowego, w sercu którego znajduje się naturalny basen skalny z wodospadem. Mimo że nie trzymam w dłoni schłodzonego drinka z parasolką i tak czuję się jak w raju. Terytorium Północne opuszczamy po „namagnetyzowaniu się” energią świętej góry Aborygenów Uluru (Ayers Rock) oraz wędrówce po inspirujących monolitach Kata Tjuta (Olgas). Zmierzamy do wielokulturowego Coober Pedy w Australii Południowej. To drugie po Devil’s Marbles miejsce, które wygląda niczym z innej planety. Miasteczko zamieszkują pozytywni szaleńcy z całego świata, ogarnięci gorączką opalową. Szukanie tych rzadkich, pięknych i niezwykłych kamieni to esencja ich życia. Każdy tutaj ma swoją „działkę” i prawie każdy mieszka w domu pod ziemią powstałym podczas odwiertów, większość prowadzi sklepiki z kamienną biżuterią. Zwiedzamy przyjemny, chłodny podziemny dom pani Fayne, która z dwiema przyjaciółkami przez 10 lat drążyła go kilofem i łopatą. Patrzymy na zapałki powtykane w pęknięcia w suficie. Gdy konstrukcja drgnie i pojawi się zagrożenie zawaleniem, zapałka spadnie. Od tego momentu zostaje tylko chwila na opuszczenie domu. W miasteczku zagadujemy o kręcone tu filmy, bo jest ono rajem dla reżyserów. Powstały tutaj m.in. Mad Max, Priscilla – królowa pustyni, Pitch Black. Zachód słońca również jest w tym miejscu nieziemski! Dzisiaj towarzyszy mu wielka tęcza, która niespodziewanie wyrasta z szyldu sklepu opalowego... Monika Oksza-Strzelecka
Góra która uczy milczeć. Na Uluru wchodzę wyłącznie w towarzystwie Aborygenów
Taka wyprawa staje się wówczas prawdziwym misterium, bardziej duchową podróżą „w górę” niż wejściem „na górę”.
Na początku ziemia była zygotą. Bezkształtną, galaretowatą masą, w której uśpione były różne stworzenia. W tym Czasie Świętego Snu (Dreamtime) człowiek trwał w zespoleniu z innymi zwierzętami, miał też bezpośrednią łączność z duchami. Wszyscy żyli razem w świecie nieposiadającym materialnego kształtu. Było to życie beztroskie, ale niedojrzałe. Trochę jak dzieciństwo, które musi się skończyć. To Pramatka wybudziła swoje dzieci z błogiego snu. Wyprowadzając je z wnętrza ziemi, sama poprowadziła na wędrówkę, wytyczając im szlak. Idąc przez całą Australię, nadawała ziemi realny kształt. Tam, gdzie się położyła, powstawała góra. Tam, gdzie oddała mocz, wytryskało źródło. Kiedy nacięła sobie skórę, a kropla purpurowej krwi upadła na ziemię, powstawała ochra, czerwony pigment skalny niezbędny do świętych ceremonii. Posadziła drzewa, wytyczyła granice zamieszkiwania poszczególnych plemion, nauczyła je pieśni i tańców. Nie ma miejsca, w pobliżu którego nie uczyniłaby czegoś świętego. Uluru (zwane Ayers Rock) też jest dziełem Pramatki. Wykopała ją ona z wnętrza ziemi i dała ludziom jako znak. Zgodnie z wierzeniami rdzennych Australijczyków każdy dorosły mężczyzna, który przejdzie inicjację, powinien udać się na walkabout, rytualną, trwająca czasem kilka miesięcy samotną wędrówkę śladami Pramatki. Góra od wieków wskazuje wędrowcom drogę, dziś przy niej rozchodzą się drogi na Adelaide i Perth. Z tą aborygeńską opowieścią powinien się zapoznać każdy, kto przybywa do Uluru, najbardziej znanej atrakcji turystycznej Australii. Może wtedy ze znacznie powagą traktowano by treść tablicy, którą tubylcza ludność umieściła w pobliżu tego niezwykłego monolitu. Prosimy się nie wspinać. To miejsce jest dla nas święte. Niestety przytłaczająca część gości nic sobie z tej prośby nie robi. Większość przybywających do Australii chce nie tylko zobaczyć na własne oczy „świętą górę”, ale też na nią wejść. „Mamy prawo, bo zapłaciliśmy” – często słyszę z ust turystów, którzy tu przyjeżdżają. Niestety także w języku polskim. Do Australii pojechałem po raz pierwszy w 1975 r. i wtedy po raz pierwszy zobaczyłem Uluru. Choć jestem księdzem, jechałem tam nie jako nawracający innych misjonarz, lecz antropolog badający ludy tubylcze. Od tej pory regularnie przebywam wśród nich kilka miesięcy w roku. Oprócz Australii badam rdzennych mieszkańców Papui-Nowej Gwinei, Vanuatu, Nowej Zelandii, Polinezji i Mikronezji. Kiedyś w okolicach Uluru spędziłem około półtora miesiąca. Czy mogę jednak powiedzieć, że rozumiem fenomen tej góry? „To są czarne mrówki!” – powiedział mi kiedyś pewien Aborygen, pokazując objuczonych plecakami i sprzętem fotograficznym, wspinających się na świętą górę turystów z Japonii. Gdy nie rozumiałem, o co mu chodzi, zaprowadził mnie do mrowiska. Tysiące owadów biegało w nim bezładnie, dźwigając różnej wielkości patyczki i inne niezidentyfikowane drobne przedmioty. Oczywiście naiwnością byłoby sądzić, że te słowa dotyczą tylko Japończyków. Postanowiłem sobie wtedy, że nigdy nie zostanę „mrówką”. Że nigdy nie zapomnę, kto tu jest gościem, a kto gospodarzem. I że bez pozwolenia nie wejdę na Uluru. Moja cierpliwość się opłaciła. Kiedy z grupą znajomych uprzejmie zapytaliśmy miejscowych, czy nie wprowadziliby nas na górę, z blisko 20 osób wybrali kilkoro. Kobietom kazano zostać, bo jak powiedzieli, mogłyby one dostać menstruacji, a to naruszyłoby świętość miejsca. Poproszono też, byśmy zachowali milczenie i broń Boże się nie kłócili. Szliśmy w kompletnej ciszy. Aborygen, który nas prowadził, rozpalił ognisko, za pomocą gałęzi długo nas okadzał. Zanim weszliśmy w miejsce święte, musieliśmy przejść oczyszczenie. Słyszeliśmy, jak nasz przewodnik rozmawia z górą, widzieliśmy, z jaką czułością jej dotyka, jak namacalnie odczuwa obecność sacrum. To było misterium. Czuliśmy, że nie tyle wprowadza nas na górę, ale „w” górę. Kiedy stanął na szczycie, zaczął płakać. Nikt z nas nie śmiał spytać dlaczego. Mnie przypomniała się biblijna scena, w której Chrystus płakał, spoglądając z góry Moria na bezbożnych ludzi idących do świątyni. Miałem wrażenie, że my, przybysze z zewnątrz, często też nie jesteśmy godni, by stąpać po Uluru. Po zejściu ze szczytu długo rozmawialiśmy z naszym przewodnikiem i jego bliskimi. Pokazywał nam tradycyjny taniec, opowiadał o kulturze, śpiewał. Owszem, zapłaciliśmy mu jakieś pieniądze, ale nie było to kupowanie usługi turystycznej. Raczej spotkanie z drugim człowiekiem, jego kulturą. Wzajemna wymiana, w wyniku której obie strony coś otrzymują. Dziś prawdziwych Aborygenów już nie ma – można by sparafrazować starą piosenkę. To oczywiście przesada, ale faktem jest, że wielu rdzennych mieszkańców Australii zostało odciętych przez białych od rodzimej historii i kultury. Kiedy w XVIII w. na kontynent przybył kapitan James Cook, uznał, że to ziemia niczyja. Ludzie, którzy mieszkali na niej 80 tys. lat, zostali pozbawieni nie tylko prawa do ojczyzny, ale też swojej tożsamości i godności. Kobiety były masowo gwałcone przez osadników z Europy, często zbiegłych z więzień kryminalistów. Do 1967 r. Aborygeni nie mieli praw wyborczych. Aż do lat 70. XX w. dzieci tubylców odbierano rodzicom i umieszczano w sierocińcach, gdzie miały przechodzić proces przymusowej asymilacji. Dziś ludzi tych określa się mianem „skradzionych pokoleń” (stolen generations). Dzieje barbarzyństwa, jakie ich dotknęło, we wstrząsający sposób pokazuje australijski dramat Polowanie na króliki w reżyserii Phillipa Noyce’a. Nic dziwnego, że duża część potomków ludów tubylczych nie do końca czuje swoją tożsamość. Często nie znają oni rodzimego języka, nie rozumieją kultury, nieraz nie wiedzą nawet, skąd wywodzą się ich przodkowie. Z powodu wykorzenienia i braku perspektyw popadają w alkoholizm i apatię. Wprawdzie w 1985 r. ziemie, na których znajduje się Uluru, rząd Australii przekazał formalnie miejscowemu plemieniu Anangu, ale władze państwowe wciąż władają terenem w ramach 99-letniej dzierżawy. Trudno więc mówić, że Aborygeni są ich faktycznymi gospodarzami. Nadal mogą jedynie apelować, by turyści szanowali ich świętość. I nadal ich prośby są przez niemal wszystkich ignorowane. Wszystkich bowiem przyciąga sława „najświętszego miejsca Aborygenów”. Jako antropolog muszę w tym miejscu obalić pewien mit – nie ma naukowych przesłanek, by twierdzić, że w historii Uluru odgrywało centralne znaczenie w religijnym życiu tradycyjnych ludów Australii. Na kontynencie tym mieszkało ok. 270 plemion i każde z nich miało swoje własne miejsca kultu. W dodatku, choć w tutejszych jaskiniach można znaleźć święte malowidła naskalne, znacznie więcej jest ich w innych rejonach, chociażby w rezerwacie Red Rock. Było to zatem miejsce ważne, ale jedno z wielu. Dopiero waga, jaką do tej góry zaczęli przywiązywać zachwyceni jej urokiem biali, w znacznej mierze zmieniła jej postrzeganie przez Aborygenów. Dla niektórych współczesnych góra jest święta, bo przynosi pieniądz. Daje szansę do tego, by przynajmniej w minimalnym stopniu wyrównać historyczne rachunki strat. „Kiedyś biali zabrali nam ojczyznę i wolność. Teraz zostawiają nam dolary” – myślą miejscowi. Bo Uluru to jedno z najbardziej skomercjalizowanych miejsc w Australii. Przeciętny turysta przyjeżdża tu koło południa, zatrzymuje się w drogim hotelu, by przed zachodem słońca wyruszyć na specjalną fotograficzną wycieczkę. W zależności od ekspozycji światła góra zmienia bowiem swoją barwę – od mocno czerwonego do brązowego. Kiedyś naliczyłem ponad 30 różnych kolorów! Potem obowiązkowa krótka wizyta w aborygeńskim sklepie, kupno suwenirów, czasem obejrzenie pokazu tradycyjnego tańca (żeby nie naruszać tabu i nie „sprzedawać” swoich obrzędów, na potrzeby przedstawienia Aborygeni „kupują” tańce od sąsiednich plemion). Na koniec: obserwacja wschodu słońca i powrót do domu. Całe szczęście, że jakiś czas temu ludność Anangu wywalczyła sobie monopol na produkcję pamiątek, dzięki czemu w tym turystycznym przemyśle mają przynajmniej jakiś udział. A na kupionych pod Uluru ozdobach i bumerangach nie widnieje napis Made in China. Po latach świat odkrywa, że Aborygeni nie są ludźmi bez historii i kultury. Także ja, choć jestem księdzem, od ponad 30 lat nieustannie od rdzennych mieszkańców Australii uczę się rozumienia świata i sacrum. Cała natura jest dla nich wspomnieniem Pramatki, mają więc do niej głęboki szacunek. W chrześcijańskiej percepcji Bóg jest często bardzo odległy, zbyt święty, by towarzyszyć ludziom w drobnych, przyziemnych sprawach. U Aborygenów świętość przenika codzienność. Aborygeni uczą mnie też wędrowania w samotności. To wielka sztuka, której my, Europejczycy, nie posiadamy. Nieprzypadkowo wybitny antropolog kultury Claude Lévi-Strauss nazwał Aborygenów „arystokracją duchową świata”. NO TO W DROGĘ: Uluru-Kata Tjuta (Australia) - czas: 3 tyg, koszt: 1 2 tys. zł (w tym bilet lotniczy) INFO ■ Położenie: Park Narodowy Uluru-Kata Tjuta znajduje się 440 km na południowy zachód od Alice Springs. ■ Powierzchnia: 1326 km². ■ Języki: angielski (urzędowy), aborygeński. ■ Waluta: dolar australijski; 1 AUD KIEDY ■ Do Uluru najlepiej wybrać się między marcem a lipcem, kiedy jest sucho i chłodno. ■ W grudniu oraz styczniu może być niezwykle gorąco oraz niektóre atrakcje mogą być niedostępne dla zwiedzających ze względów bezpieczeństwa. WIZA ■ Wymagana wiza turystyczna (wydawane są na okresy 3, 6 i 12 miesięcy). DOJAZD ■ Samolotem do Uluru (Ayers Rock) np. liniami lotniczymi Qatar z War­szawy z przesiadkami w Londynie i Sydney) – bilet kosztuje ok. 6,4 tys. zł. Z lotniska darmowym transportem wahadłowym do Yulary. ■ Można też wykupić wycieczkę do parku w Alice Springs lub innych większych australijskich miast (Adelaide, Sydney, Mel­bourne). KOMUNIKACJA ■ Na terenie parku działa kilku operatorów wycieczkowych i najprostszym sposobem na poruszanie się po Uluru jest skorzystanie z usług jednego z nich. ■ Można wybrać pomiędzy wycieczkami: m.in. autobusowymi, samochodowymi, a nawet lotniczymi (ceny od 210 zł do ok. 1200 zł). Koszta mogą nie obejmować opłaty za wstęp do parku wynoszącej ok. 80 zł, w zależności od wykupionego pakietu. Na terenie kurortu działa darmowy transport wahadłowy. ZAKUPY ■ W centrum kulturalnym znajduje się centrum handlowe z supermarketem, restauracje z możliwością zamówienia posiłku na wynos, sklepem pamiątkowym, bankiem, kioskiem oraz pocztą. BEZPIECZEŃSTWO ■ Zawsze noś ze sobą dużo wody pitnej, zwłaszcza w gorących okresach pogodowych. ■ Wielkość populacji uciążliwych much zależy od pory roku, jednak mogą one występować w naprawdę bardzo dużych ilościach. W takim przypadku niezbędne jest nakrycie głowy oraz coś do zasłonięcia twarzy dla własnego komfortu. ZDROWIE ■ Zalecane są szczepienia przeciwko tężcowi, błonicy oraz polio. NIEPEŁNOSPRAWNI ■ Praktycznie wszystkie restauracje, hotele, sklepy i rynek są przystosowane do przyjmowania ludzi niepełnosprawnych. ■ Transport wahadłowy w kurorcie, autobusy opiekuna wycieczkowego AAT Kings base walkingu są przystosowane do wózków inwalidzkich. Podobnie trasy. WARTO WIEDZIEĆ ■ Nie wolno zwiedzać osady Mutitjulu ani innych świętych miejsc bez przewodnika. Nie wypada również robić ludziom zdjęć bez ich zgody. ■ Kontrowersyjna jest również wspinaczka na Uluru jako że jest to święte miejsce dla rdzennych mieszkańców. Nie jest ona zabroniona, ale nie decydując się na ten krok, okazujemy szacunek tubylcom. ■ Zdarzały się przypadki śmiertelne w wyniku niedostatecznego przygotowania się do wyprawy (m.in. upadki z wysokości).
Roger był gwiazdą internetu, najsłynniejszym kangurem świata. Zmarł w wieku 12 lat
Zwierzę w 2015 roku stało się sensacją internetu, po tym jak w mediach pojawiło się jego zdjęcie i filmik, na którym miażdży wiadro. Budowa mięśni zwierzęcia odebrała mowę niejednemu kulturyście.
Historia Rogera rozpoczęła się od tragedii. Jego matka zginęła potrącona przez samochód na autostradzie. Jej maleństwo uratował Chris Barnes, właściciel Kangaroo Sanctuary. W internetowym filmie donoszącym o śmierci Rogera opowiada, że to właśnie dla niego oraz jego partnerek stworzył bezpieczne miejsce dla dzikich kangurów o powierzchni 0,76 kilometra kwadratowego (188 akrów ziemi) w Alice Springs. Kangaroo Sanctuary/Exclusivepix Media/EAST NEWS W dorosłym życiu Roger ważył około 90 kilogramów i mierzył 2 metry wzrostu. Jego muskulatura była wręcz imponująca. Roger Barnes pożegnał swojego skaczącego przyjaciela opowiadając jego historię w filmie internetowym. Został pochowany na terenie ośrodka, by jak mówi Barnes, „zawsze być w domu”. - Wyrósł na kangura, którego kochali ludzie z całego świata, tak bardzo jak i ja – mówił twórca ośrodka. Australijska piosenkarka Natalie Imbruglia (w Polsce popularny był przez pewien czas jej przebój „Torn” z 1997 roku) nazwała go „takim dumnym i silnym chłopcem”, a agencja turystyczna rządu Australii określiła go mianem „prawdziwej ikony”. Kangur mięśniak zdobył fanów po internetowym filmiku, na którym gołymi łapami miażdży metalowe wiadro. Jego opiekun tłumaczył ten popis chęcią popisania się przed samicami. fot. Kangaroo Sanctuary/Exclusivepix Media/EAST NEWS - Samiec kangura musi walczyć o swoją żonę – mówił Barnes w rozmowie z CNN. Kangury łapią się nawzajem i trzymają w mocnym uścisku. Taki pojedynek zapaśników ma wyłonić silniejszego - Roger zrobił to samo z wiadrem – tłumaczy Barnes. Niestety żadna potęga fizyczna nie jest w stanie wygrać z postępującym procesem starzenia się. Roger na starość dorobił się artretyzmu, miał problemy ze wzrokiem. Na filmiku sprzed 2 lat jego opiekun opowiadał, jak na kangurzej emeryturze zwierzak doskonale sobie radzi. - Żyje spokojnie, nikogo nie ściga, nie ugania się za dziewczynami – mówił - dobrze się bawi tak po prostu się wylegując. Kangaroo Sanctuary/Exclusivepix Media/EAST NEWS Źrodło: CNN
Parki narodowe Fiordland, Tasman, Mungo, Kakadu
Lawina drzew - PN Fiordland Najdziksza, najwilgotniejsza i najbardziej odludna część Nowej Zelandii, uznawane za królestwo gór i wody. Większość turystów trafia do Parku Narodowego Fiord­land z powodu uroków słynnej Zatoki Milforda. Park stanowi ostoję zagrożonych wyginięciem ptaków, w tym nielota takahe, którego w 1990 r. uznano za wymarłego, a później po latach odnaleziono na nowo. W obrębie parku wytyczono aż trzy z dziewięciu tras tzw. Wielkich Wędrówek. Są to wytyczone przez nowozelandzki resort ochrony przyrody najpiękniejsze szlaki piesze tego kraju. Okolice słyną z tzw. lawin drzewnych. Strome skaliste stoki porosły lasem, ale ze względu na cienką warstwę gleby drzewa nie ukorzeniły się dostatecznie głęboko. W efekcie zsuwają się one z gór pod wpływem warunków atmosferycznych. Gdzie diabeł nie mówi dobranoc - PN Tasman Park Narodowy Tasman ma opinię najbardziej widowiskowego miejsca Australii. A wszystko dzięki spektakularnym klifom sprawiającym wrażenie, jakby ktoś posiekał tutejszy krajobraz tasakiem. Obok kangurów, wielorybów, delfinów i słoni morskich można tu spotkać (a raczej usłyszeć nocą) diabła tasmańskiego. Okolice stanowią mekkę nurków i surferów. Miłośników historii przyciąga natomiast pobliski Port Arthur – była kolonia karna, na terenie której utworzono skansen będący najpopularniejszą atrakcją turystyczną wyspy. PN Tasman gdzie: Australia (Tasmania) kiedy: cały rok więcej: www.parks.tas.gov.au (Fot. FPM) Na dnie - PN Mungo Najbardziej aborygeńskie miejsce w Australii. Główną atrakcją Parku Narodowego Mungo jest wyschnięte jezioro (które dało nazwę parkowi). To tu znaleziono najstarsze ludzkie szczątki w Australii (tzw. Człowiek z Mungo), w okolicach dokonywano też najprawdopodobniej pierwszych kremacji zwłok w historii ludzkości. Ciągle znajdowane są też skamieniałości wymarłych gatunków zwierząt. Pomimo surowego klimatu w regionie występują kangury, jeżozwierze i inne małe zwierzęta. PN Mungo gdzie: Australia kiedy: najlepiej od marca do października więcej: www.visitmungo.com.au (Fot. BEW) U Tęczowego Węża - PN Kakadu To tu, według Aborygenów, spoczywa Tęczowy Wąż będący źródłem wszelkiego życia. Nic dziwnego, że w Parku Narodowym Kakadu można znaleźć wiele malowideł naskalnych wykonanych przez rdzenną ludność Australii. Najważniejsze z nich znajdują się w Nourlangie Rock oraz Obiri Rock. Z bardziej współczesnych atrakcji wymienić warto kopalnie uranu (od czasu do czasu odbywają się tu protesty ekologów). Do tego niezliczone węże, jaszczurki, lasy palmowe i eukaliptusy. PN Kakadu gdzie: Australia kiedy: najlepiej od maja do września więcej: www.kakadu.com.au (Fot. FPM)
Boks z kangurem w obronie psa. To najdziwniejsze, co dzisiaj zobaczysz
"Mężczyzna dostrzega kangura duszącego psa. Podbiega do zwierzęcia i uderza je w pysk. Kurtyna”. Wideo z takim opisem wirusowo rozprzestrzenia się w sieci. O co chodzi?
Bo to zły kangur był? View oEmbed on the source website Cała sytuacja ma miejsce w Australii. Na trwającym półtorej minuty filmie widzimy kangura znęcającego się nad psem. Kangur przytrzymuje i dusi czworonoga. Na ratunek psu rusza jego właściciel. Mężczyzna staje do walki na pięści z dzikim zwierzęciem i uderza je w pysk. Zaskoczony kangur nie odwzajemnia ciosu i po chwili... ucieka. Najbardziej zadziwiające wydają się poziom dezorientacji i powaga wszystkich bohaterów tej „komedii”. Jak podkreśla autor nagrania, „podczas kręcenia filmu nie ucierpiało żadne zwierzę”. Kurtyna.
Zobacz kilka przydatnych porad dla podążających szlakiem kangura.
■ Powierzchnia: ok. 7,7 mln km2, ponad 22 mln ludzi. Co czwarty mieszkaniec Australii urodził się za granicą (dane z 2009 r.). ■ Religie: chrześcijanie – ponad 63 proc., buddyści – ok. 2 proc., muzułmanie – ok. 1,7 proc. Natomiast ponad 30 proc. mieszkańców przyznaje, że nie identyfikuje się z żadną religią. ■ Strefy czasowe: w czasie letnim dodajemy do UTC od +8 do +12 godz. ■ Języki: angielski ■ Waluta: dolar australijski (AUD), 1 AUD = ok. 2,7 PLN ■ Od października 2008 r. wprowadzono eVisitor – elektroniczny system wizowy. Mając taki dokument, można przez 12 miesięcy wielokrotnie przekraczać granicę, a jednorazowy pobyt (w celach turystycznych lub biznesowych) nie może trwać dłużej niż trzy miesiące. Z systemu eVisitor mogą korzystać posiadacze paszportów krajów Unii Europejskich oraz innych krajów europejskich (obywatelom UE wizy przyznawane są bezpłatnie). ■ Ambasada Australii ul. Nowogrodzka 11 00-513 Warszawa tel. 22 521 34 44 ambasada.australia@dfat.gov.au www.australia.pl ■ Samolotem do Sydney można dolecieć m.in. z Warszawy, Krakowa, Gdańska i Poznania z przesiadką (we Frankfurcie, w Monachium, Paryżu, Szanghaju). Korzystne ceny ma Singapore Airlines. Cena biletu na trasie Warszawa–Frankfurt– Singapur–Sydney: ok. 5,5 tys. zł za os. ■ Kamperem. Najtańsza wypożyczalnia to Wicked Camper (cena od 39 dol. za dzień). Atrakcyjne ceny i dobre warunki ubezpieczenia ma firma TravelVans (cena 52–66 dol. za dzień). Na drogach obowiązuje ruch lewostronny. Wymagane jest międzynarodowe prawo jazdy. ■ W Sydney bardzo dobrze rozwinięta jest sieć schronisk, hosteli i hoteli. Ceny hosteli: 16–50 dol., najwięcej jest takich za 22 dol. ■ Hotel Oak Maestri Towers tuż przy nim Darlig Harbour, Queen Victoria Building oraz Town Hall. Ceny pokoi od ok. 102 dol. za noc. www.booking.com ■ W tradycyjnej kuchni australijskiej jest wiele wpływów kuchni angielskiej: pieczenie, kotlety z rusztu oraz inne potrawy mięsne, podawane najczęściej z ziemniakami, marchewką i groszkiem. ■ Współczesna kuchnia australijska bazuje na tradycjach z wielu krajów. Szczególnie widoczne są wpływy południowej Europy oraz południowo-wschodniej Azji. Coraz bardziej w Australii docenia się kuchnię polską (zwłaszcza pierogi i słodycze). ■ Uwielbiana przez dzieci pasta vegemite zrobiona z wyciągu z drożdży jest potrawą niespotykaną nigdzie indziej na świecie. Równie dużym uznaniem cieszą się czekoladowe biszkopty Tim Tam. ■ Chleb kosztuje ok. 2 dol., wędlina – od 10 AUD za 1 kg, a śniadanie w restauracji – od 5 AUD. ■ Nazwa kontynentu sięga połowy XVI w. i związana jest z terminem Terra Australis, używanym przez Europejczyków (łac. terra – ziemia, australis – południowa). ■ Planując zwiedzanie Opery w Sydney większą grupą, dobrze jest dokonać internetowej rezerwacji. www.sydneyoperahouse.com ■ Od turystów, którzy sześć dni przed przyjazdem do Australii przebywali na terenie Afryki lub Ameryki Południowej, wymaga się zaświadczenia o szczepieniu na żółtą febrę. www.szczepienia.pl ■ Australia. Cuda świata (New Media Concept Australia) ■ Najmniejszy kontynent. Tajemnicza ziemia Aborygenów (DeAgostini) ■ Roff Smith, Zimne piwo i krokodyle. Rowerem dookoła Australii (wyd. National Geographic) ■ Peter Carey, Prawdziwa historia Neda Kelly’ego (Prószyński i S-ka) ■ Bruce Chatwin, Pieśni stworzenia (Świat Książki) ■ Estetyka Aborygenów. Antologia, pod redakcją M. Bakke
Kraina kangurów nie jest dla niecierpliwych. Aby ją poznać, trzeba spędzić co najmniej miesiąc w jej miastach, górach, lasach, na plażach i pustyniach. Przedstawiamy niestandardową trasę prowadząca do mniej znanej turystom Australii zachodniej.
W Australii zakochałem się 20 lat temu. Ostatnio podróżuję po niej starym, ale znakomicie przygotowanym do trasy terenowym nissanem. Śpię na bagażniku dachowym – w wielogwiazdkowym hotelu – lub wewnątrz samochodu – z ograniczoną możliwością obserwacji nieba. Mam swój zestaw do gotowania: kociołek na herbatę, łopatę (do smażenia steków), silny palnik gazowy, ogniskowy toster oraz prysznic i spory zapas wody. Będąc w drodze, w wykopanej jamie ziemnej piekę chleb, a w aluminiowej folii – kangurze ogony kupione od zaprzyjaźnionych Aborygenów. Bywa, że przez kilka dni nie spotykam nikogo i mimo to zawsze czuję się tu gościem, nie gospodarzem. Ląduję w kolorowym Sydney, które kusi zabawą i urokami lata. Zanim oswoję się z Australią i kolejny raz zrozumiem jej całkowitą odmienność, Grzeszne Miasto (Sin City) zadowala moje europejskie gusta. To największy w Australii tygiel artystyczny, kulturalny i kosmopolityczny. Dopiero odkrywanie nieznanych smaków tzw. nowej kuchni australijskiej powoli uświadamia, że jednak jest tu inaczej niż w domu. W dzielnicy Kings Cross, kiedyś znanej z rozpusty i awanturników, a dziś przyjaznej turystom i względnie spokojnej, znajduję nocleg. Stąd na piechotę mam blisko do Królewskich Ogrodów Botanicznych i do słynnej 300-metrowej wieży widokowej Sydney Tower. Spaceruję do gmachu opery, pod przęsło Mostu Portowego zwanego przez sydnejczyków wieszakiem na płaszcze. Żądni przygód za sporą opłatą mogą się nań wspiąć pod okiem instruktora-przewodnika i podziwiać panoramę miasta. Zaglądam też do zabytkowej dzielnicy The Rocks z klimatycznym labiryntem uliczek między starymi, odrestaurowanymi domami. W głowie mi się kręci od upału, zmiany czasu i niewyspania. Z Circular Quay co chwilę odpływają promy do Manly – z wody wspaniale widać operę i most. Jeszcze przed zachodem wsiadam do jeżdżącej ponad ulicami kolejki Monorail i objeżdżam nią City, podziwiając z góry jego uroki. Następny dzień postanawiam spędzić na rowerze. Najpierw wycieczka po centrum – do muzeów Australii (ze znakomitą kolekcją minerałów) i sztuki współczesnej – a potem za miasto do Parku Przyrody Waratah. To dobre miejsce, by pierwszy raz zobaczyć dzikie kangury, koala, emu i walabi. 26-kilometrowy szlak Coast Track wiedzie wybrzeżem przez urozmaicony teren z plażami do surfowania. Lubię ten przedsmak prawdziwej Australii. Kilka lat temu wybrałem się w podróż rzeką Hawkesbury – jedną z najbardziej malowniczych na kontynencie, która przepływa przez pięć parków narodowych i wpada do morza 30 km za Sydney. Teraz jednak plan mojej wyprawy jest inny. Samochód czeka na mnie w oddalonych stąd o 100 km Górach Błękitnych, potem jadę nim w Góry Śnieżne. Pierwsze swą nazwę zawdzięczają gęstym lasom eukaliptusowym, nad którymi unosi się niebieskawa mgiełka olejków eterycznych, a drugie – wysokości – wszak to dach Australii. Na Górę Kościuszki (2 228 m n.p.m.), najwyższy szczyt kraju, Australijczycy mówią Mt Kozzie lub Koziosko. To najsilniejszy polski akcent na Antypodach. Zdobywcą, eksploratorem i pomysłodawcą nazwania jej imieniem naszego generała był podróżnik i geolog sir Paweł Edmund Strzelecki. Ostatnio toczą się głośne spory o przemianowanie góry, jednak dzięki skutecznym działaniom Polonii Park Narodowy Kościuszki został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO, co w zasadzie wykluczyło manipulacje przy nazwie. Od trzech lat odbywa się tu Mound and Mt Kosciuszko Festival (Festiwal Kopiec i Góra Kościuszki), impreza polonijna wspierana przez miejscowe władze. Na wierzchołek prowadzi kilka tras, wybieram jedną z łatwiejszych: z kurortu Thredbo wyciąg krzesełkowy Kościuszko Express wiezie mnie na Mt Crackenback, skąd od szczytu dzieli mnie 7 km nieforsownego marszu. Latem na zboczach pojawia się mnóstwo kwiatów, w tym słynny kwiat Adyny, który Strzelecki wysyłał w listach do ukochanej w Małopolsce. Zimą doskonale szusuje się tu na nartach – górę otaczają najbardziej znane kurorty narciarskie na kontynencie. Z Jindabyne objeżdżam Góry Śnieżne od zachodniej strony niezwykle widokową Alpinie Way – droga bywa trudna, czasami muszę włączać napęd na cztery koła – przez Khancoban i Corryong. Dalej prowadzi ona wśród wyniosłych starych paproci drogą Great Alpinie Road do Lak es Entra nce, nad morzem Tasmana. W tym największym porcie rybackim w stanie Wiktoria próbuję owoców morza. Z przyjaciółmi z pobliskiego Melbourne wynajmujemy na dwa dni jacht. Żeglujemy po przymorskich jeziorach ze słoną wodą, jest prawie jak na Mazurach. Prawie, bo w polskich jeziorach nie ma meduz i woda smakuje inaczej. Melbourne wydaje się bardziej przyjazne turystom i lepiej zorganizowane niż Sydney. By się o tym przekonać, warto spędzić tu jeden dzień dłużej. Plac Federacji to epicentrum kulturalne stolicy stanu Wiktoria. Główna ulica, Swanston St, ze wspaniałą architekturą kolonialną, pozwala się przenieść w czasy wiktoriańskie. Zachwycają tu Town Hall (ratusz) – wielokrotnie replikowany klasyk z epoki gorączki złota, Royal Arcade – pasaż handlowy z 1869 r. oraz Manchester Unity Building – unikat neogotyku z lat 30. XX w. Największy targ w Australii, Queen Victoria Market, działa nieprzerwanie od 100 lat i jest tak popularny, że organizuje się do niego wycieczki. Tymczasem zbudowane na planie lotniska Muzeum Melbourne należy do największych i najnowocześniejszych na świecie, podobnie jak inne tutejsze centra wystawiennicze i rozrywkowe. Można zajrzeć na słynne korty, gdzie w styczniu odbywają się rozgrywki wielkiego szlema Australian Open, na tor wyścigów Formuły 1, wybrać się na spacer nad rzeką Yarra czy spędzić kilka godzin w Królewskim Ogrodzie Botanicznym. W Australii odległości mierzy się w godzinach jazdy samochodem. W 2,5 godziny (co na tutejsze standardy oznacza dystans bardzo niewielki) dojeżdżam do Wilsons Promontory, najbardziej wysuniętego na południe skrawka kontynentu. Mieści się tu urokliwy park narodowy z ponad 80 km szlaków do pieszych wędrówek i spacerów. Stąd już tylko chwila dzieli mnie od Tasmanii. Największa wyspa Australii jest stosunkowo rzadko odwiedzana przez Europejczyków. To duży błąd, ponieważ w sensie przyrodniczym stanowi odrębny byt, fascynujący i na wpół dziki. Zaryzykuję nawet stwierdzenie, że warto wybrać samą Tasmanię jako cel przyjazdu z Polski. Można spędzić tu w sposób zajmujący nawet trzy tygodnie i wyjechać z niedosytem. Na powierzchni niemal dwukrotnie większej od województwa mazowieckiego mieszka niespełna pół miliona ludzi. Gdy ktoś się uprze, okrąży Tasmanię samochodem w jeden dzień, jednak nie radziłbym tego robić, bo w ten sposób ominie nas wiele atrakcji. Nie brakuje tu ponurych śladów przeszłości. W pierwszej połowie XIX w. Brytyjczycy założyli w Port Arthur kolonię karną, w której więźniowie traktowani byli w bestialski sposób. Najpierw postępowano w myśl zasady, że skazańców trzeba intensywnie eksploatować i pilnować, by nie uciekli; po latach zaostrzono rygor i zaczęto ich trzymać w izolowanych ciemnych celach. Wspaniałe mosty drogowe i gregoriańskie budowle z piaskowca, które można podziwiać m.in. w Launceston, Hobart i Devonport, zostały zbudowane właśnie przez zesłańców. Wielkim bogactwem wyspy jest niemal nietknięta przez człowieka przyroda. Znajduje się tu aż 19 parków narodowych. Trzy największe, Franklin-Gordon Wild Rivers, Cradle Mountain-Lake St. Clair oraz Southwest, obejmują aż 20 proc. powierzchni Tasmanii i zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Biosfery. Tym razem ciągnie mnie na Overland Track, jeden z najpiękniejszych trekkingów świata. 65-kilometrowa trasa wiedzie z dala od cywilizacji, z północy na południe. Zaczyna się w osadzie Cradle Valley i kończy u stóp jeziora Saint Claire. Chęć wejścia na szlak należy zgłosić wcześniej na stronie internetowej parku, by zarezerwować noclegi w spartańskich, ale pełnych uroku chatkach (mimo to dla pewności zabieram ze sobą namiot). Na pokonanie go powinno wystarczyć pięć dni, jednak zaplanowałem jeszcze zejście do kilku wodospadów poza główną trasą i wspięcie się na najwyższy szczyt Tasmanii Ossa (1 614 m n.p.m.), co wydłuży trochę mój pobyt na wyspie. Overland Track jest niezwykle urozmaicony. Polodowcowe kotły przypominające tatrzańskie Morskie Oko, gołoborza, bagniste łąki ciągnące się kilometrami – pijawek wystarczy w nich dla każdego – i tysiącletnie lasy przywołują w pamięci krajobrazy z baśni, a czasem z horroru. Adrenalina mi skacze, gdy na ścieżce dostrzegam węża tygrysiego, największego i najbardziej niebezpiecznego ze wszystkich żyjących na Tasmanii. Omijam go z daleka, bo gad może zaatakować. Bardziej przyjazne są spotkania z kangurami i innymi torbaczami, m.in. pałankami, wombatami i diabłami tasmańskimi. Te ostatnie urządzają mi nocny koncert – ich piskliwe wrzaski mogłyby zostać wykorzystane jako ścieżka dźwiękowa najstraszliwszych filmów grozy. Wracam na stały ląd, by pojechać Great Ocean Road. Jednym z najpiękniejszych odcinków drogi oceanicznej jest 80-kilometrowy fragment między Anglesea a Apollo Bay. Szosa wije się nad klifowym wybrzeżem i wspaniałymi piaszczystymi plażami. Mam dylemat, czy zatrzymać się na jednej z nich, czy też wybrać się w pobliskie góry Otway słynące z najlepszych trekkingów w stanie Wiktoria, kuszących możliwością spotkań z misiami koala. W końcu stwierdzam, że najlepiej pojechać i tu, i tu. Wzdłuż Great Ocean Road leżą najpopularniejsze australijskie kurorty, więc w sezonie letnim, a tym bardziej w czasie świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy, trudno tu o wolne pokoje na nocleg. Mnie to na szczęście nie dotyczy, wszak mam swoją luksusową sypialnię na dachu samochodu. Po wypadzie w góry i plażowaniu wracam na oceaniczną trasę, mijam 12 Apostołów w Parku Narodowym Port Campbell. To podmywane przez fale wapienne skałki sterczące z dna oceanicznego nad klifowym wybrzeżem. Do dziś nierówną walkę z żywiołem przetrwało ich zaledwie siedem. Z samego rana wsiadam za kółko. Mam do pokonania 700 km, w Australii to nieco ponad dziewięć godzin bezstresowej jazdy. Nie zamierzam wstępować do Adelajdy, stanowej stolicy Australii Południowej, bo to mało ciekawe miejsce – mijam je od południa i szukam noclegu w mieścinie Goolwa , nad przybrzeżnym jeziorem Alexandrina, do którego wpada rzeka Murray, druga najdłuższa na kontynencie (2,5 tys. km). Tym razem funduję sobie odrobinę romantycznego luksusu z epoki XIX-wiecznych parostatków. Za 85 zł wykupuję nocleg w marynarskiej koi w starym, doskonale utrzymanym P.S. Murray River Queen przycumowanym do miejskiego nabrzeża. Następnego dnia z Cape Jervis odpływam promem na Wyspę Kangura. Spodziewałem się, że skrawek ziemi położony zaledwie kilkanaście kilometrów od stałego lądu i tylko 120 km od Adelajdy, będzie skomercjalizowanym ogrodem zoologicznym. Z przyjemnością stwierdzam, że byłem w błędzie. Co najmniej jedna trzecia obszaru jest parkami narodowymi lub rezerwatami i są tu tylko dwa niewielkie miasteczka Penneshaw oraz Kingscote, w których kupuję fantastyczne lokalne wino i sery. Życie płynie sennie, latem można plażować i surfować na przepięknej Vivonne Bay, a także nurkować do licznych wraków. Kangury dają się we znaki dopiero po zmierzchu, łatwo wtedy o przykrą w skutkach kolizję samochodową lub nieoczekiwane odwiedziny – w nocy nagle dwa torbacze wpadają do pokoju, który wynająłem na farmie Flinders Chase. Ranne kangury, ofi ary wypadków drogowych, trafiają do założonego na wyspie szpitala dla zwierząt. Od lat prowadzi go Shirley Ross, która w chuście na piersiach mającej imitować torbę kangura hołubi młode i ratuje je od śmierci. Kolejne miejsce w mojej przygodzie ze zwierzętami to zatoka Fok, schronienie australijskich lwów morskich. Dyrekcja parku przyjęła zasadę nieingerowania w życie zwierząt, więc przyglądam się ze smutkiem, jak mały lew, pewnie sierota, bezradnie próbuje skubnąć pokarmu od innych samic, a one i ich dzieci go przepędzają. Przyroda jest bezlitosna, los młodego został przesądzony. Pierwsze koala sprowadzono na Wyspę Kangura w latach 20. XX w., by ochronić ich populację przed lisami, królikami i ludźmi. Nie miały tu naturalnych wrogów i konkurencji do lekko odurzających liści eukaliptusa, nic więc dziwnego, że z początkowej liczby 18 rozmnożyły się do 15 tys. Zjadły już niemal wszystko i teraz część z nich głoduje. Rozważa się wysiedlenie 2,5 tys. koala z wyspy lub ich sterylizację. Choć śpią ponad 20 godzin na dobę, zadanie jest trudne do wykonania: trzeba się do nich wspinać wysoko na drzewa. Pojawiają się głosy, że najprościej byłoby pewną ich liczbę odstrzelić, jednak takie drastyczne zapędy hamuje obawa, że zostałoby to źle przyjęte na świecie. Oswojone koala mieszkają m.in. w Parku Natury Parndana, można podejść do nich bardzo blisko, a nawet próbować się zaprzyjaźnić, ale zwykle są senne. Jednak przestrzegam, by uważać, bo rozzłoszczone potrafi ą dotkliwie podrapać. Gdy o zmroku opuszczam wyspę, tuż przy przystani promowej parada pingwinów wypada z wrzaskiem na przyległą plażę. Doprawdy, jak można się tak krzykliwie zachowywać w tym nastrojowym miejscu! Pora ruszyć na zachód. Odcinek 2 300 km rozkładam na dwa dni jazdy. Droga Eyre Highway jest prosta, może wydać się monotonna, niektórzy nawet mówią, że to najnudniejsza droga w Australii. Ja się z tym nie zgadzam. To jedyna trasa prowadząca przez olbrzymią Nizina Nullarbor, która, jak sama nazwa wskazuje, jest krainą bezdrzewną i po horyzont niemal zupełnie płaską. Eyre Highway przejeżdża się przez Morski Park Wielkiej Zatoki Australijskiej, drugi po Wielkiej Rafi e Koralowej największy na świecie rezerwat morskiej biosfery, gdzie między lipcem a wrześniem goszczą wieloryby biskajskie. Można je obserwować przez lornetkę z punktów widokowych Head Bight. Tuż przed granicą ze stanem Australia Zachodnia droga przytula się do wysokiego na blisko 70 m nijak niezabezpieczonego klifowego wybrzeża zatoki. Wokół pustka. Za plecami bezkresny interior, przed oczami masa wody sięgająca lądu wokół bieguna południowego. Potężny klif wygląda jak złamane na pół kruche ciastko. Tutaj 100 mln lat temu Australia oddzieliła się od Antarktydy (rozpadła się część ówczesnego prakontynentu Gondwany) i ruszyła w do dziś nieprzerwany dryf na północ. To niejedyne w Australii pobudzające wyobraźnię miejsce ze śladami wędrówki kontynentów, jakie zamierzam odwiedzić. Noc spędzam w spartańskiej osadzie Eucla, tuż za granicą stanową, wśród wydm i zasypanych piaskiem stacji telegraficznej i meteorologicznej. Kładę cegłę na gaz – szykuje się jazda przez jeden z najdłuższych na świecie idealnie prostych odcinków drogi (145 km) zwany 90-mile Straight. Przez niewielkie Norseman, w którym znajdują się kopalnie złota, docieram do idyllicznego Esperance z najpiękniejszymi plażami świata! Nie, nie zdradzę swojej ulubionej, ale podpowiem, że każdy znajdzie tu swój raj, a przy odrobinie szczęścia może na chwilową wyłączność. Nie szkodzi, że jest tutaj zlokalizowany największy w Australii port rud żelaza na eksport. Jego infrastruktura została skrzętnie ukryta i turystom pozostają tylko błękitne laguny, szafi rowe zatoczki oraz piasek biały i sypki jak mąka wrocławska. Nocleg na plaży nie jest w Australii przestępstwem, a pewnie dlatego że plaż jest tu w nadmiarze, można po niektórych jeździć samochodem. Trudno mi opuszczać to miejsce. Od Albany dzieli mnie dzień leniwej jazdy. To najstarsze miasto w stanie Australia Zachodnia słynie z muzeum Wielorybniczego. Eksponowany w nim m.in. szkielet płetwala błękitnego o długości prawie 30 m naprawę robi wrażenie. Samo serce potężnego ssaka waży 600 kg. Nieopodal muzeum natrafi am na nadbrzeżne skały o fantasmagorycznych kształtach. Noszą nazwy Naturalny Most, Megaszpara, Ziejące Fontanny. Albany to także dobre miejsce na zakupy wisiorków, pocztówek i bumerangów, które raz wyrzucone nie powrócą do właściciela. Ja też dałem się skusić: ze sklepiku wychodzę z pachnącym, ręcznie robionym mydłem z olejku drzewa herbacianego. Park Narodowy Porongurup leży zaledwie 40 km na północ od Albany. Niewielkie pole kempingowe na jego terenie służy mi jako baza wypadowa na kilka nieforsownych trekkingów w pobliskie granitowe góry. To pasmo mające zaledwie 12 km długości i 670 m wysokości wypiętrzyło się podczas kolizji Australii i Antarktydy 1,4 mld lat temu, gdy tworzyła się Gondwana. Wiosną i wczesnym latem można tu usłyszeć śpiew ponad 70 gatunków ptaków; kwitnie tu ponad tysiąc gatunków zupełnie u nas nieznanych kwiatów. Wydeptane ścieżki pamiętają ostatnich Aborygenów, którzy mieli tu swoje święte miejsca, i ich dramatyczną historię. Widoki ze szczytu są warte wysiłku – podziwiam m.in. wyższe, przedziwnie zabarwione góry Stirling, na które zamierzam wspiąć się jutro. Lasy wokół nich, szczególnie wiosną, we wrześniu lub październiku, są jak pradawny, kwitnący, kolorowy rajski ogród. Pasmo górskie z najwyższym szczytem Australii Południowo- Zachodniej, Bluff Knoll, sięgającym 1 095 m n.p.m., jest dla geologów dowodem na rozpad Gondwany. Tak właśnie na niewielkiej przestrzeni 40 km oglądam początek i koniec historii superkontynentu, który 200 mln lat temu obejmował: Afrykę, Amerykę Południową, Australię, Antarktydę i Dekan czyli dzisiejsze Indie. Bocznymi drogami zmierzam do „lasu babuni” 170 km od Walpole. W Dolinie Gigantów rosną rzadkie i osobliwe gatunki eukaliptusów: karri osiągający 90 m wysokości (trzecie najwyższe drzewo świata), tingle plasujący się w pierwszej dziesiątce najwyższych roślin na Ziemi i niezwykle ceniony w Australii jarrah, który osiąga 40 m i żyje do 400 lat. Miód pozyskiwany z jego kwiatów nie krystalizuje, smakuje przedziwnie i ma silne działanie antyseptyczne, stosuje się go nawet do opatrywania ran. Od dawna jest jednym z najcenniejszych specyfików mojej podróżnej apteczki. Tree Top Walk to nazwa największej atrakcji okolicy – metalowej rampy długości 600 m, zawieszonej na wysokości koron drzew-gigantów. Po tym spacerze nadal mało mi przygód. W pobliskim mieście drwali Pemberton próbuję swoich sił i wspinam się po wbitych spiralnie metalowych prętach na 90-metrowej wysokości karri ochrzczone tu Dave Evans Bicentennial. Kiedyś służyło do obserwacji i wczesnego sygnalizowania o pożarach, dziś wyzwala we mnie dużą porcję adrenaliny. Gdy na szczycie drzewa wchodzę na niewielki podest, wpada mi do głowy szalony pomysł, żeby tu… zanocować. Noc jest bezwietrzna, ale cały czas czuję wyraźne kołysanie – korona drzewa odchyla się o co najmniej pół metra od pionu. Zejście jest zdecydowanie bardziej traumatyczne niż wejście, nogi mam jak z galarety. Kusi mnie kraina Margaret River. Od kilku lat miejscowe winnice skutecznie przebijają się na światowe rynki, także do Polski. Najnowsza moda to wina organiczne, wyprodukowane w całkowicie ekologicznych warunkach. Na peryferiach miasteczka Karridale przez przypadek trafiam na niewielką winiarnię Random Valley, której sympatyczny właściciel sprzedaje najlepszy organiczny shiraz w całej Australii i Nowej Zelandii. Tę butelkę zatrzymam na specjalną okazję! Stąd blisko do przylądka Leeuwin i okazałej latarni morskiej. To, co znajduję w jej środku, pomaga zrozumieć, jak w jeszcze nie tak dawnych czasach radzono sobie na morzu bez GPS-a. Dowiaduję się, że dalej na północ wiedzie widokowa Droga Jaskiń. Cztery z nich udostępniono dla ruchu turystycznego. Geologa nie trzeba namawiać: bez wahania stwierdzam, że szata naciekowa jest najwyższej próby. Jestem już blisko Perth, stolicy Australii Zachodniej, dla mnie dziś najważniejszego miasta w kraju, skąd robię wypady do buszu, na przyległe i odległe pustynie. Mam tu podobnie jak ja zarażonych przygodą wiernych przyjaciół i odkrywam z nimi ten region. Na nocleg w ranczu na peryferiach Parku Narodowego Avon Valley przyjmują mnie Stenia i Adam. Furtka za domem prowadzi w objęcia dzikiego buszu. Na kolację jedziemy harleyem do portowego Fremantle zabudowanego zadbanymi wiktoriańskimi kamienicami. W mieście panuje przyjazna atmosfera, jest wiele znakomitych i niedrogich restauracji. Wybieramy jedną na przystani pod gołym niebem – smakowita duża porcja rekina z frytkami mogłaby wystarczyć dla dwóch, ale pochłaniam całą sam. W sąsiadującym z knajpą pubie-browarze Little Creatures robią, moim zdaniem, najlepsze piwo w Australii. Szklanka bursztynowego specyfiku kosztuje aż 17 zł, ale warto. Niestety, niemal zawsze jest tu pełno ludzi i trzeba chwilę poczekać na stolik. Centrum Perth, szczególnie w obrębie Parku Królewskiego (Kings Park), zachęca do zwiedzania i odpoczynku. Ale my jedziemy z Adamem na północ. Zaledwie 50 km za miastem znajduje się relaksujący Park Narodowy Yanchep, dobre miejsce na lunch i jeszcze jedna na tej wyprawie okazja zawarcia przyjaźni z misiami koala. Nieopodal w nadmorskiej mieścinie Two Rocks mieszkał Jacek Kaczmarski. Ostatnie piosenki śpiewał m.in. o tym miejscu, zimowych ulewach, muszelkach na australijskiej plaży. Nie spieszymy się, do następnego Parku Narodowego Nambung mamy zaledwie trzy godziny jazdy. W Lancelin chwytam mocniej kierownicę, włączam napęd na cztery koła i wjeżdżam na wydmy oraz wąskie dróżki wzdłuż wybrzeża. Najciekawszy fragment tej trasy to przejazd kilkunastu kilometrów zupełnie pustą plażą, zakopać się tu nietrudno. Auto toczy się jednak posłusznie, w kilku miejscach wspina się po skałach jak pająk, centymetr po centymetrze. Tutaj zawsze testujemy samochody i kierowców przed poważnymi wypadami w interior. W opuszczonej osadzie rybackiej Grey mamy własną spartańską chatkę z blachy falistej, w której odpoczywamy przed wyprawami i po nich. Nie ma tu elektryczności i turystów, a lodówka pamięta jeszcze lata 50., jest zasilana gazem i nadal działa. Przemierzamy niewielką pustynię Pinnacles, miejsce gdzie erozja doprowadziła do powstania niezwykłych form krajobrazu. Z żółtego piachu wystają pojedyncze szkielety skalne przypominające iglice i maczugi na prehistorycznym cmentarzu zaginionej cywilizacji. (Niektórym, zwłaszcza kobietom, skałki te kojarzą się zgoła inaczej). Ta marsowa kraina w zachodzącym słońcu wygląda wyjątkowo czarująco. Nie, nie jesteśmy romantyczni, ale bez wątpienia to jedno z najciekawszych miejsc w Australii. Porzucamy je jednak i, zmieniwszy napęd na szosowy, mkniemy 400 km dalej na północ, do Kalbarri. To leżące nad oceanem przy ujściu rzeki Murchison senne miasteczko emerytów tłumnie przyciąga turystów z Perth. Dobra fala oceaniczna sprawia, że jest również mekką surferów – pierwsze kroki stawiało tu wielu australijskich mistrzów deski. Do wycieczek zachęcają malownicze i strome wąwozy rzeki i budzące respekt oceaniczne klify. Skały są wyjątkowo fotogeniczne, regularnie warstwowane, wznoszą się nad wodą nawet na kilkadziesiąt metrów. Na kolację idziemy do byłej owczarni. W niepozornej szopie zdobionej galerią narzędzi do oporządzania trzody mieści się Finlay’s, popularna i niedroga restauracja z zawsze doskonałym jedzeniem. Tym razem próbuję słodkowodnej ryby barramundi, uważanej (słusznie!) za wyjątkowy delikates. Co ciekawe, właściciel knajpy ma rubaszne poczucie humoru i lubi swoich gości obrażać. Tyle że w Australii nikt się tym nie przejmuje. Znamy się kilka lat i nie napiszę, jak mnie ów jegomość pozdrawia… Ruszamy dalej na północ. Zastanawiamy się, czy nie skierować się teraz do Zatoki Rekina. Przyciągają mnie tam bliskie duszy geologa stromatolity, prastare formacje, które uważa się za jedne z najstarszych śladów życia na Ziemi. Kiedyś dominowały w płytkich morzach, a obecnie występują w niewielu miejscach na świecie. Jednak większość turystów przyjeżdża nad zatokę nie dla nich, ale po to, by nurkować na rafie i obserwować delfiny. (Te piękne, oswojone już ssaki podpływają do plaży, bo wiedzą, że dostaną pokarm). Przyglądam się, jak nad hordą ciekawskich ludzi usiłuje zapanować pracownik instytutu ichtiologicznego. Po drodze zatrzymujemy się w Carnarvon na owocowy lunch. Okolica słynie z plantacji warzyw i owoców tropikalnych. Moim ulubionym jest kwaskowata karambola, nie pogardzę też mango. Wyjątkowo soczysty jest tandorin, australijska krzyżówka mandarynki i grapefruita. Nie muszę przekonywać, że mango z polskich sklepów w porównaniu z tymi z Carnarvon przypomina w smaku buraki pastewne. A do domu kupuję pikantny sos mango, doskonały dodatek do dań z kurczaka. Niewielka zatoka Coral Bay jest moim kolejnym przystankiem. To przykład dobrze rozumianego umiaru, rozsądku i konsekwencji. Rafa koralowa z milionami ryb dochodzi tu niemal do samych brzegów. W ciągu ostatnich 10 lat nie zmieniło się w tym miejscu prawie nic. W kurorcie jest jedno duże pole kempingowe i trzy hoteliki. Nie ma tu betonowych pałaców jak nad rafami egipskimi czy nawet tymi na wschodnim wybrzeżu Australii. Idę ponurkować i poszukać żółwi morskich. Panuje taki upał, że wieczorem, by się ochłodzić, jeszcze raz wchodzę do wody, w całej zatoce jestem niemal sam i zostaję tu aż do zmroku. Następnego dnia poznaję przyczynę tej pustki: tabliczka z zakazem wstępu do wody ostrzega przed krokodylami. Pierwszy raz podeszły oceanem aż do Coral Bay w kwietniu 2009 r. i tego samego dnia zostały odstrzelone, było o tym głośno nawet w Polsce. Odebrałem kolejną lekcję pokory. Trzeba było się zastanowić, dlaczego nikt się wieczorem nie kąpał. Jadąc kawałek na północ, dotrzemy do jeszcze ciekawszej rafy w Parku Narodowym Ningaloo Reef, ale nas ciągnie w interior, na wschód. Wnikamy w obszar, w którym czujemy się najlepiej, jakbyśmy byli ulepieni z tej ziemi. Do Tom Price jedziemy po części szlakiem pustynnym, gdzie mieszka wielu Aborygenów. Po latach spędzonych w Australii mamy łatwość nawiązywania kontaktów z rdzennymi obywatelami tej ziemi, ale świadomie tego nie nadużywamy. Oni nas nie chcą i nie potrzebują. Bywaliśmy wielokrotnie w gminach aborygeńskich i nigdy mieszkańcy się nami nie interesowali, dla nich byliśmy białymi, z zewnątrz, nieważne, czy z Sydney, Perth, czy z abstrakcyjnej dla nich Polski. Nie powinno się ich zaczepiać, straszyć aparatami fotografi cznymi, oceniać ich po zachowaniu i próbować mierzyć naszymi kryteriami. Mówienie o Aborygenach – brudasy, pijacy, nieroby, chuligani – świadczy o kompletnym niezrozumieniu ich spraw, jest powierzchowne i bardzo szkodliwe. To są bardzo mądrzy ludzie, wystarczy im jedno spojrzenie, by ocenić charakter i zamiary przybysza. Mają bogate wnętrze, do którego dla własnego bezpieczeństwa nie pozwolą nam dotrzeć. Uszanujmy ich oddalenie i milczenie. Od wielu lat z powodu wtargnięcia białych na kontynent ludzie ci są zagubieni na własnym terytorium i tym, czego potrzebują najbardziej, jest szacunek. Park Narodowy Karijini jest na mojej liście drugim – po parku Kakadu – najciekawszym w całej Australii. Prawowitymi właścicielami tych ziem są ludy Banjima, Yinhawangka i Kurrama. Mieszkają tu od 20 tys. lat. To bardzo rozległy obszar o powierzchni około 8 tys. km2. Krótko mówiąc, park ten słynie z dziur w ziemi. Te bardzo głębokie, zwane kanionami, okresowo wypełnia woda. Najbardziej imponujący jest Hancock Gorge. Najpierw schodzimy 40 m po metalowej drabinie i naiwnie myślimy, że to już koniec. Prawdziwa zabawa zaczyna się 100 m dalej, kiedy kanion raptownie się zwęża i na półtora metra głębokości jest wypełniony wodą. Można płynąć wpław lub ostrożnie brodzić; woda jest ciepła, nawet przyjemna. Widoki przypominają najlepsze sceny z przygód Indiany Jonesa. W środkowej części przejścia przydają się liny – wczepiamy je w przygotowane przez kogoś wcześniej punkty asekuracyjne i opuszczamy się jeszcze niżej, do najciekawszej, mocno meandrującej komory wąskiego kanionu. Jeden odcinek możemy zrobić tylko „na pająka”, zapierając się równocześnie nogami i rękami. Filmowo, odlotowo, woda chłodzi, adrenalina grzeje, słońce tu nie dociera. W Dales Gorge znajdujemy tani kemping. Nie ma na nim pitnej wody (do najbliższego źródła jest prawie 50 km), są za to psy dingo, które w poszukiwaniu resztek jedzenia wielokrotnie podchodzą pod nasze auto, a ja obserwuję je z dachu nissana. Prawo zakazuje dokarmiania ich, dlatego niezadowolone wyją do księżyca. Następnego dnia podejmujemy decyzję o powrocie do Perth buszem. To oznacza wyprawę szlakami pustynnymi i każdą dróżką, w którą się wedrzemy terenowym autem. Kawałek trasy prowadzi wzdłuż torów kolejowych, jest i pociąg. Trąbię radośnie, maszynista odpowiada potężnym gwizdem lokomotywy. Liczę wagony… niemożliwe – już ponad 200. Tutaj jeżdżą najdłuższe składy świata, wiozą rudy żelaza. Rekord został pobity 21 czerwca 2001 r., gdy po trakcji przetoczyły się 682 wagony o łącznej długości ponad 7 km. Ten znikający na horyzoncie ma nie więcej niż 2,5 km. Po drodze chcemy jeszcze odwiedzić Mt Augustus. Przybywamy do krainy, której, podobnie jak rafy koralowej, nie potrafię opisać. Mt Augustus jest świętą górą Aborygenów, dwa razy większą i dwa razy starszą od słynnej i zadeptanej przez turystów Uluru (Ayers Rock). Zachód słońca jest tu równie imponujący co na Uluru, ale z widokowego wzgórza Emu kontempluję go w pełnej samotności! Podczas objazdu góry trafiam m.in. do naskalnych rytów aborygeńskich i szlaku wiodącego na szczyt. Wszystkie skarby chroni Park Narodowy Burringurrah. Dookoła oazy spokoju, tylko raz spotykam trzyosobową grupkę turystów. Dwa lata wcześniej, kiedy spaliśmy na jedynym w tej okolicy kempingu, w środku nocy zastukał do drzwi właściciel i powiedział, że idzie gwałtowny front atmosferyczny. Poradził, abyśmy się spakowali i czym prędzej uciekali na wschód. Posłuchaliśmy. Gdybyśmy zignorowali jego apel, nasz samochód pozostałby uwięziony w błocie na kilka tygodni. I to jest prawdziwa Australia. Wbrew pozorom zasady buszu są proste, czytelne i łatwe do zrozumienia. Złowroga dżungla zaczyna się w mieście. Zobacz także: Australia Marek Tomalik
Kilka przydatnych porad dla podążających szlakiem kangura.
Powierzchnia: 7,7 mln km2. Liczba ludności: 21 mln. Większość mieszkańców to imigranci z ponad 200 krajów. Aborygeni stanowią 2,3 proc. populacji. Religie: 64 proc. chrześcijan, Aborygeni wyznają totemizm i animizm. Języki: angielski, jednak 15 proc. ludności w domach posługuje się innym językiem, najpopularniejszy jest włoski i grecki. Aborygeni między sobą porozumiewają się tradycyjnym językiem. Waluta: dolar australijski 1 AUD = 2,4 PLN. Najlepiej przyjechać na australijską wiosnę, między wrześniem a październikiem. Nie ma wtedy świąt, ferii szkolnych, a pogoda jest umiarkowana. Podanie o wizę turystyczną na 3, 6 i 12 miesięcy można złożyć osobiście w ambasadzie Australii lub przez Internet. Wizy do trzech miesięcy wystawiane są bez opłat. Ambasada Australii: Warszawa, ul. Nowogrodzka 11 tel. 22 521 34 44 faks 22 627 35 00 www.poland.embassy.gov.au. Samolotem leci się zwykle z dwiema przesiadkami – w porcie europejskim (Amsterdam, Londyn, Frankfurt) i azjatyckim (Kuala Lumpur, Hongkong, Singapur). Przy dobrych połączenia podróż może trwać do 20 godzin. Bilet w dwie strony z Warszawy do Sydney kosztuje około 4 600 zł. Autobusem: jest zwykle najtaniej, można kupić karnety na określoną liczbę dni. Największym australijskim przewoźnikiem na trasach dalekobieżnych jest McCafferty's/Greyhound, www.greyhound.com.au. Samolotem: w Australii działa wygodna sieć połączeń lotniczych. Najkorzystniej bilety kupować przez Internet. Przewoźnicy: Qantas, www.qantas.com.au oraz Virgin Blue, www.virginblue.com.au. Wypożyczonym kamperem: po Australii jeździ się najwygodniej. Można kupić stare auto osobowe za 5–8 tys. zł, ale sprzedawanie go po zakończeniu podróży może być stresujące. Od kilku lat rośnie popularność niewielkich kamperów z miejscem do spania dla trzech osób. Wydatek na paliwo na 8 tys. km: 1 800 zł. Jeśli samochód się zepsuje, firma podstawia następny. Mały kamper: za dzień płaci się od 125 zł plus od 25 zł za ubezpieczenie, www.wickedcampers.com.au. Kamper terenowy: dziennie od 230 zł oraz od 18 zł za ubezpieczenie, www.australia-adventure.eu. Prom na Wyspę Kangura: samochód i dwie osoby: 770 zł (bilet powrotny), www.sealink.com.au. Sydney: postawienie namiotu na kempingu albo łóżko w sali wieloosobowej hostelu (Bondi Beach, Kings Cross) kosztuje ok. 50 zł. Skromny hotelik to 120 zł (pokój dwuosobowy). Za nocleg w szacownym pubie w The Rocks trzeba zapłacić od 380 zł. Luksusowy hotel Park Hyatt kosztuje od 1 450 zł za pokój, dwa razy tyle za apartament. Wynajęcie domu na wodzie – od 1 340 zł za dwa dni na cztery osoby, www.hawkesburyriver.org.au. Wyspa Kangura: Na farmie Flinders Chase łóżko kosztuje od 50 zł, www.parks.sa.gov.au. Cradle Mountain Wilderness Village. Studio można wynająć od 320 zł za noc, www.cradlevillage.com.au. Wybór smaków jest ogromny. W Sydney działa nawet polska restauracja Zagłoba. Pyszny i sycący posiłek można zjeść w jadłodajniach chińskich i wietnamskich już za 5 dol. W wielu restauracjach serwują tzw. nową kuchnię australijską, w której w wyszukany sposób łączy się kuchnie śródziemnomorską i azjatycką. Warto spróbować krokodyla w sosie pomidorowym i ryby barramundi zapiekanej w korze drzewnej. Przed wjazdem do parku narodowego należy zapytać się na policji o aktualne warunki na szlaku. Karnety wstępu do parków narodowych wydaje się na samochód i są ważne dla wszystkich jego pasażerów. Rygorystyczne przepisy kwarantanny mające zapobiec zawleczeniu na kontynent chorób i szkodników zakazują wwozu do kraju zwierząt, żywności i skór. Na granicy sprawdza się nawet czystość podeszew butów. Elektryczność. Gniazdka mają otwory na trzy płaskie bolce, więc konieczne są przejściówki. Bezpłatny telefon alarmowy nr 000 obowiązuje we wszystkich stanach. Trzeba uważać na węże i pająki, wiele z nich jest jadowitych. Gdy zostanie się ukąszonym, należy jak najszybciej zgłosić się po pomoc lekarską. Szczepienia nie są wymagane, ale warto się zaszczepić przeciwko żółtaczce typu A i B. Ambasada RP w Australii 7 Turrana Street Yarralumla ACT 2600 tel. 02 6272 1000 faks 02 6273 3184 e-mail embassy@poland.org.au www.poland.org.au Oficjalny serwis turystyczny Australii zawiera informacje o planowaniu podróży, przelicznik walut, prognozy pogody, interaktywne mapy, propozycje planów podróży, www.australia.com. Informatory przydatne przy planowaniu wyjazdu: www.australia-przygoda.com, www.racq.com.au. Rezerwacje wstępu na szlak Overland Track: www.parks.tas.gov.au. Alexis Wright, Karpentaria, Media Rodzina 2009. Zobacz także: Australia - relacje z wypraw i opowiadania podróżnicze
Aborygeńskie mity zaklęte w prastarych skałach, orgia kolorów rafy koralowej, ciągle ledwie dotknięta natura i przyjazna nowoczesność miast uważanych za najlepsze do życia na świecie.
Oto Australia, Dwie przesiadki i ponad 20 godzin w powietrzu. To Wielki Skok. Trudy podróży zostaną jednak szybko nagrodzone. Nowy Świat od pierwszych chwil porazi nas pięknem, oczaruje i wchłonie. Wystarczy, że zobaczymy Sydney. Jego nazwa będzie brzmiała w głowie niczym mantra. Choć dziś wiem, że nigdy nie mógłbym w tym mieście zamieszkać, wielokrotnie dałem mu się uwieść. Tu szybko zatraca się pamięć, sprawnie i bezstresowo wpada się w australijski rytm. No worries mate! Bracie, nie przejmuj się! W Sydney i jego okolicach jest co robić nawet przez dwa tygodnie. Niemniej na bezbolesne wylądowanie, strzepanie kurzu z Polski, przestawienie spania o 10 godzin do przodu i skuteczny flirt wystarczą dwa, trzy dni. Na nocleg wybieram jeden z hotelików na Kings Cross – kiedyś dzielnicy rozpusty i rozboju, dziś zdecydowanie bardziej turystycznej, zaledwie kwadrans piechotą do City. Po zalogowaniu się w hostelu idę na piwo. Jest dobrze po północy i środek tygodnia, a na głównej ulicy Kings Cross – Darlinghurst Rd – niemal tłok. Z witryny pubu obserwuję mój nowy-stary świat. W połowie piwa dostrzegam bójkę. Po drugiej stronie ulicy kilku wyrostków zgrabnie, ale bez brutalności okłada się wzajemnie ciosami na oślep i chwilę później znikają w ciemnych uliczkach. Mam wrażenie, że to wykreowana atrakcja turystyczna. Stary, dobry Kings Cross, tego już więcej w Australii nie zobaczę. Noc i mocny sen, wczesna samoistna pobudka i zdziwienie. Gdzie ja jestem?! Znakomita kawa po drugiej stronie ulicy, tost z jajkiem i bekonem wystarczą, aby dostarczyć energii i zrozumieć sens kolejnej mantry, którą będę powtarzał co rano, przynajmniej do wylotu z antypodów: Beautiful one day perfect the next. Nogi są najlepszym przyjacielem człowieka – to banalne założenie można wychodzić w kompaktowym centrum Sydney, gdzie wszędzie jest blisko. Wnikam więc do środka imponującej (jak na Australię!) Katedry Najświętszej Marii Panny. Przy wyjściu od strony zachodniej jest pamiątkowa tablica z pobytu Jana Pawła II w 1986 roku. Przez Hyde Park z fantazyjnie oświetlonymi nocą koronami drzew przechodzę do słynnej wieży Sydney Tower. W 40 sekund za 75 zł 300 metrów windą do nieba. A tam, na górze, panorama perły antypodów. Przez 420 okien do wyboru widać obiekty w śródmieściu, kompleks olimpijski, port i dalej Góry Błękitne na zachodzie i ocean na wschodzie. Kolejka Monorail, jak sama nazwa wyjaśnia, sunie po jednej szynie wokół City. Pętla trwa pół godziny i służy pogłębieniu przekonania, że mam do czynienia z naprawdę urodziwym miastem, drażnią tylko porysowane szyby z pleksi. Odkładam aparat na bok i chłonę przyjazną nowoczesność drapaczy chmur. Czas na spacer wielkomiejską, handlową i usługową Pitt St, aż do wody, do The Rocks, kiedyś centrum żeglugi i handlu, ale też prostytucji i rozboju. Dziś leniwy spacer brukowanymi uliczkami z kolonialną architekturą kończę w Lord Nelson Brewery Hotel, najstarszym pubie w Sydney. Mają tu pięć gatunków własnego piwa, niepowtarzalną atmosferę i świetne widoki na The Rocks. Piękny, bezchmurny dzień. Tu leniwe południe, w Polsce środek nocy. Już mi się nie chce chodzić, po kilku łykach piwa czuję senność. Tuż obok nabrzeże portowe Circular Quey i promy odchodzące do wszystkich zakamarków sydnejskich zatok. To tu przybyła w 1788 r. tzw. Pierwsza Flota – zaczyn brytyjskiej kolonii karnej, początek białej historii Australii. Wybieram prom do Manly i siadam na rufie. Chwytam pocztówkową panoramę miasta: Operę i nie mniej słynny Most Zatokowy (Harbour Bridge), zwany tu wieszakiem na płaszcze. Za słoną opłatą (ok. 600 zł) z asekuracją firmy Bridgeclimb można się wspinać po kratownicach konstrukcji lub wyjść na szczyt przęsła. Może spróbuję jutro, jak wyrównam sen. Teraz niemal przysypiam na promie, choć tu takie widoki. Po wyjściu z promu tuż przed promenadą moje nozdrza zaatakowała feeria smakowitych zapachów rodem z Chin, Tajlandii, Malezji, Japonii i Europy. Jest też obecna tzw. nowa kuchnia australijska, fantastyczna mikstura smaków europejskich (głównie kuchni francuskiej i włoskiej) i azjatyckich. Nadmiar kuszących propozycji. Dla mnie jednak od lat wybór jest oczywisty: laksa i tylko laksa. Jest to bardzo pikantna zupa na mleku kokosowym z owocami morza i makaronem. Niewiarygodnie smaczna! Po tym doświadczeniu mogę sobie zacytować pewne przysłowie: „Nie było mi źle, ale jest mi lepiej!” Z tą radosną pieśnią zmierzam na plażę. Czysto, schludnie, woda ma temperaturę w sam raz. Orzeźwiająca kąpiel i kolejna refleksja. Czy ja naprawdę jestem w Australii? A może to ciągle sen? Nie, na plaży nie lubię leżeć, wyprowadzam się piętro wyżej. Tu, na trawniku, przy deptaku nadmorskiej promenady, przytulam się do wyniosłej araukarii. W tym kraju nie przeganiają z trawników. Są przecież po to, by po nich chodzić, siedzieć na nich i leżeć, jeść i pić (byle nie alkohol!). Zawsze i wszędzie są dla ludzi! Plaże jednak nie są moim eldorado, więc szybko się nudzę i łapię powrotny prom do City. Ścieżka spacerowa prowadzi nabrzeżem przez słynną Operę, przypominającą kopulujące żółwie, wprost do Królewskich Ogrodów Botanicznych. A tu można i trzeba zwolnić, nacieszyć oczy zielonym, podziwiać fantazyjne kształty drzew, obfotografować chętne do współpracy papugi i inne ptaszyska. Pamiętam, że park zamykają o 17.30 (tutejszą zimą), więc jednak przyspieszam kroku. Kolacja w promieniach zachodzącego słońca na Kings Cross i mocne postanowienie powrotu do centrum. Bo Sydney trzeba się nasycić, nie można go zaliczyć! Kolejny dzień wypełniają mi wędrówki po centrum, wzdłuż rzędów wiktoriańskich kamienic. Trafiam do Muzeum Australii, ze znakomitymi zbiorami fauny i flory kontynentu, a także historii i sztuki aborygeńskiej. Podziwiam tu słynne czarne opale i największe samorodki złota – wszystko warte majątek, gratka nie tylko dla oka geologa. Korci mnie, tak z czystej ciekawości, najsłynniejsza plaża kraju – Bondi, położona w południowo-wschodniej części miasta, gdzie w każdy pogodny dzień wypoczywa ok. 60 tys. ludzi. Dobre miejsce na brunch (już nie śniadanie, jeszcze nie lunch) w jednym z barów, które zapewnią wyborowy bufet (świeże owoce morza!), ale i świetny widok na całą długość plaży. Nie, nie jestem ani rozczarowany, ani oczarowany. I próbuję popatrzeć na Bondi inaczej: gdyby Warszawa lub Kraków miały taką plażę, zniknęłyby wszystkie moje wątpliwości! Zastanawiam się nad tym w samolocie do Uluru, świętej góry aborygenów, najważniejszej ikony Australii. Ląduję 5 km za wioską Yulara. Stąd jeszcze dziś wyruszę na zachód słońca pod słynny, wyrastający z ziemi na wysokość 350 m, piaskowcowy monolit. Trzeba pogratulować Australijczykom, że mimo najazdu turystów udało im się utrzymać górę i jej najbliższe otoczenie w symbiozie z naturą. Są tu jedynie miejsca parkingowe dla samochodów. A mogły być sklepy z pamiątkami, kramy z jedzeniem itp. I tu, z pozycji parkingu, sprzed własnego samochodu obserwuję zmieniające się kolory skały, wyglądającej jak wyrzucony na plażę wieloryb. Ja i kilkuset innych. Wszystko przypomina oczekiwanie na przyjazd papieża. Lub Bono, jeśli widzieć to mniej sakralnie. Góra zawsze zmienia kolory od czerwonokrwistego do odcieni bardziej pastelowych, przed zmierzchem staje się zupełnie szara. Intensywność barw zależy od pory roku, zachmurzenia, wilgotności. Co dwie minuty zwalniam migawkę. Obok mnie piją na tę okoliczność szampana, zadomowiony tu świecki rytuał. Jest piknikowo, ale zarazem podniośle i uroczyście. Mimo wszystko bardziej sacrum niż profanum. Kiedy 18 lat temu pierwszy raz wspinałem się na tę górę, nosiła ona nazwę Ayers Rock (Uluru). Teraz jest dokładnie odwrotnie: Uluru (Ayers Rock). Zmiana nazw geograficznych objęła całą Australię. Trwa przywracanie nazw pierwotnych, tam gdzie to możliwe – aborygeńskich. Rozgorzała także dyskusja nad tym, czy dopuszczalne jest wchodzenie na świętą Uluru. Póki co aborygeni, do których należy Park Narodowy Uluru-Kata Tjuta, jeszcze tego nie zabronili. Musimy więc tę kwestię rozstrzygnąć we własnym sumieniu. Decyzję na nie możemy przypieczętować zakupem koszulki, dość zresztą popularnej, z napisem Byłem tu i nie wspiąłem się na Uluru. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że nawet jeżeli podejmiemy trud wspinaczki, nie zawsze można wejść na górę. Bywa, że nad ranem bardzo wieje i wówczas ranger zabrania wspinania. Samo podejście wbrew pozorom do łatwych nie należy. Szczególnie pierwszy fragment trasy jest bardzo stromy, a skała śliska, więc warto się złapać łańcucha. Widoki z góry są jednak pyszne i wynagradzają wszelki wysiłek. Widać stąd Kata Tjuta (The Olgas), Mt. Conner i wszechogarniający ocean buszu, serce interioru. Uważny obserwator zobaczy nawet zakrzywienie linii horyzontu – domniemany dowód na kulistość Ziemi. Następnego dnia wstaję przed świtem, odpalam silnik i pędzę do Kata Tjuta – miejsca wielu głów, a dokładnie 36, bowiem tyle głowopodobnych tworów liczy ta formacja skalna położona 50 km od Yulara. Zatrzymuję auto przy tarasie widokowym u stóp Kata Tjuta. Stąd obserwuję, jak urokliwy diament Słońca wyłania się spod ciemnego o tej porze Uluru. Zjadam kanapkę, wypijam kilka łyków wody i zapuszczam się w Dolinę Wiatrów. Ośmiokilometrowy szlak prowadzi wśród większych i mniejszych skał, tworzących bajkowe scenerie niczym z obcej planety. Nie warto się spieszyć – tu trzeba chłonąć setki milionów lat zaklętych w prekambryjskich zlepieńcach. Przy odrobinie szczęścia dostrzeżemy przemykających na tle tego krajobrazu aborygenów, ale trzeba mieć naprawdę dobre oczy, by się to powiodło. W Australii mówi się, że ci ludzie są niewidzialni. Jeśli zobaczymy ich grających na didgeridoo czy tańczących, to znaczy, że mają interes do ubicia i chcą zarobić na turystach. Nie potrzebują interakcji, żadnych romansów z białymi czy kulturowej wymiany. Spotkanie z nimi nie zbliży nas do poznania ich prawdziwej kultury i obrzędowości. Aborygeni bowiem sprzedają turystom pewien zmitologizowany wizerunek, broniąc swoich prawdziwych wartości. Cała nasza wiedza dotycząca chociażby interpretacji malunków czy rytów naskalnych nie jest większa niż ta, jaką czerpiemy z bajek dla dzieci. Zresztą nie jest powiedziane, że nawet gdyby aborygeni zdradzili nam swoje sekrety, coś byśmy z tego zrozumieli. Wrogość rdzennych mieszkańców Australii do obcych nietrudno zrozumieć. Wystarczy, że podam dwie daty. Do 1967 r. aborygeni nie mieli praw obywatelskich, a w 1992 r. Sąd Najwyższy uznał, że Australia przed przybyciem białego człowieka nie była jednak lądem niczyim i należała do rdzennych mieszkańców. Potężne problemy z tożsamością we własnym kraju przekładają się na nieufność i agresję, dlatego nie róbmy im fotografii bez pytania. Można ich łatwo urazić. Jeszcze bardziej spektakularne krajobrazy znajduję w Kings Canyon, 250 km od Yulara, trochę po drodze do Alice Springs. Wśród kanionów, miejscami wysokich na 100 m, biegnie kilka szlaków. Wybieram ten dwudniowy, 22-kilometrowy Giles Track i pamiętam o zabraniu odpowiedniej ilości wody. Pustynia jest bliska memu ciału jak koszula i potrafię nie nudzić się tu tygodniami, a nawet miesiącami, ale zawsze przychodzi taki moment, że ciągnie mnie do wody, i to tej słonej, wielkiej. Aby się w niej zanurzyć, znowu trzeba lecieć. I tak już jest w Australii. Jeśli chcesz zobaczyć ciekawe miejsca, musisz się ciągle przemieszczać, tysiącami kilometrów. Wspomniane wcześniej 250 km to na warunki australijskie kawałek za miastem, 3 godziny drogi. Zresztą Australijczycy odmierzają odległości w godzinach, nie kilometrach. 2,5 godziny lotu jest z Yulara do Cairns na wschodnim wybrzeżu. Wielka Rafa Koralowa rozciąga się południkowo na przestrzeni 2000 km, od Cieśniny Torresa na północy, i nieznacznie przekracza zwrotnik Koziorożca na południu. Najpiękniejsza, zewnętrzna rafa leży na południu, 300 km od krawędzi kontynentu, a w północnej części przytula się do lądu na odległość 60 km. Warto wydać 110 dolarów (280 zł), by znaleźć się w jej pobliżu. Zarówno z Cairns, Mossman, Townsville, wyspy Magnetic, jak również z innych miejsc na wschodnim wybrzeżu Australii organizowane są jednodniowe eskapady. Cairns jest najlepiej zorganizowane, jeśli chodzi o wycieczki na rafę. Konkurencja tu największa, a zatem ceny najniższe. Wybrałem mały katamaran i pod żaglem suniemy w kierunku tzw. zewnętrznej rafy, 40 km od wybrzeża. Słońce pali nie na żarty. Wcieram kremy z filtrem (faktor 30), noszę kapelusz i okulary, choć gdy przyjemna bryza owiewa ciało, nie czuję upału. Miejmy się jednak na baczności przed słońcem – ta część Australii prowadzi w statystykach zachorowań na raka skóry. Dopływamy do niewielkich wysepek zwanych tutaj cay. W pobliżu jednej z nich katamaran kotwiczy i ruszamy na zwiedzanie podwodnych ogrodów. Aby chronić przed słońcem plecy, wskakuję do wody w koszulce. Trudno opisać, co się tu dzieje. Piękna tego świata nie sposób oddać jakimkolwiek porównaniem. Kolory ryb, fantasmagoryczne kształty koralowych fortec, ławice w barwach techno. Wpadam w bezczas. Minęły trzy godziny – sam nie wiem kiedy. Wkrótce obieramy azymut na następną piaszczystą wysepkę i znów do wody, gdzie pływają tym razem rekiny rafowe. Podobno są niegroźne dla człowieka, ale mogą przestraszyć! Po całym dniu spędzonym na rafie wciąż czuję jej niedosyt! Rano wsiadam więc do autobusu zmierzającego na południe. Do Townsville jest 340 km, czyli blisko. A stąd promem na pobliską wyspę Magnetic, która jest mekką globtroterów i znakomitym miejscem na dalsze poznanie rafy. To tutaj w zatoce Geoffrey podczas odpływu odsłania się przybrzeżna rafa koralowa, nieco uboższa w gatunki i formy korali niż bardziej odległe jej fragmenty, które nie doświadczają okresowych wynurzeń. Mijam granitowy głaz. Dziwią mnie ostrygi mocno przyczepione do jego powierzchni. Po chwili odnajduję ciemną linię – górną granicę przypływu. Teraz już wiem, organizmy te wytwarzają twarde skorupy, by chronić się przed drapieżnikami i utratą wilgoci w czasie odpływu. Zaopatrzony w obuwie o twardych podeszwach, stąpam po ostrych krawędziach koralowych budowli. Częściowo wynurzone, wydają się martwe. Ale to tylko iluzja. Wkrótce odkrywam prawdę. Część korali tworzy mikroatole, kolonie o sercowatych kształtach, które nawet podczas dużych odpływów gromadzą ilość wody wystarczającą do przeżycia. Nazwane zostały mikroatolami przez swoje zewnętrzne podobieństwo do atoli rafowych opasujących wyspy (w tym także Magnetic). Inne korale, zwane miękkimi, zawierają terpeny – substancje chemiczne chroniące przed agresorami. W czasie odpływu wciągają swoje polipy i wydzielają śluz, który chroni je przed wysychaniem. Rafa koralowa to ekosystem i podobnie jak w lasach panuje tu ścisła strefowość od piaszczystej plaży, płytkiego rowu, poprzez równinę rafową po strome zbocza rafy zewnętrznej opadające do głębin oceanicznych. W każdej strefie żyją przynależne do niej organizmy. Prócz całej gamy korali znajduję tu ogórki morskie (czarne „kiełbasy” o trybie życia podobnym do dżdżownic), jeżowce i inne stwory. Wśród traw morskich wypatrzyłem metrowej długości nieruchomą płaszczkę, która została uwięziona w małym bajorku po odpływie. Ostrożnie podchodzę, by ją obejrzeć z bliska. Ma spłaszczone ciało i długi ogon zaopatrzony w jadowity kolec, którym może zadać głębokie rany szarpane. Wolę jej nie prowokować... To nie koniec zagrożeń – w okresie pojawiania się meduz (październik–maj) konieczne są długie ortalionowe spodnie, chroniące przed ich niebezpiecznymi parzydełkami. Pozornie martwa przybrzeżna rafa śpi, oczekując na przypływ, który przyniesie pokarm koralom. Wystarczy zanurkować, by ocenić zmiany, jakie dokonały się na koralowej łące po przypływie. Woda dodaje blasku szarym szkieletom wapiennych korali, które wysuwają kolorowe polipy niczym ślimak czułki. Tysiące ryb o zwariowanych kształtach i odblaskowych kolorach przemyka i szuka schronienia w koralowych labiryntach. A gdzie są kangury? Prawidłowa odpowiedź na to pytanie zabrzmi w Australii niemal wszędzie. W nazwie Wyspa Kangura wyczuwam prowokację, ale właśnie tam teraz zmierzam. Z Townsville do Adelajdy leci się ponad dwie godziny. Samo miasto nie zachwyca, więc tylko tam nocuję. I skoro świt gnam w kierunku Cape Jervis, skąd odchodzi prom na wyspę. Dobrze, że wcześniej zarezerwowałem bilet z miejscem na samochód, a na dojazd do promu wziąłem dwugodzinny zapas. Droga ruchliwa, prom pływa kilka razy dziennie i zawsze jest pełny. Zakładam, że wyspa, która jest tak blisko lądu (45 minut) i tak blisko dużego miasta (90 minut), będzie skomercjalizowana. No i ta nazwa – ciągle nie daje mi spokoju... Nadspodziewanie dobrze wypada pierwszy kontakt. Łagodne pagórki w nieodległym krajobrazie, leniwe tempo życia portowego Penneshaw zdają się zapraszać. Po paru kilo- metrach przekonuję się, że wyspa jest niemal dzika i właściwie można ją potraktować jak rozległy ogród zoologiczny. Ta trzecia co do wielkości wyspa Australii ma 150 km długości i ok. 50 km szerokości. Została odcięta od głównego lądu ok. 9500 lat temu, kiedy podniósł się poziom oceanów. Pierwszy biały człowiek, który tu dotarł, nie zastał na niej aborygenów, a ci z lądu głównego nazywali ją wyspą śmierci. Nie lepszą reputacją cieszyła się wśród białych – zasiedlili ją bowiem głównie piraci, dezerterzy, przestępcy i wszelkiej maści szumowiny szukające bezpiecznego ukrycia. Przez długi czas Wyspa Kangura była najciemniejszym miejscem Imperium Brytyjskiego. Później władze opanowały sytuację i postawiły na rozwój rolnictwa. Teraz produkuje się tu wino, sery, olejki eukaliptusowe i rozwija turystykę. Mój nos podpowiada, że trzeba tu spędzić przynajmniej trzy dni. W Zatoce Fok (Seal Bay) nie dostrzegam kangurów, są za to liczne australijskie lwy morskie. Żyją tu od setek lat, od kilkunastu, w sile ok. 500 sztuk, pod bacznym okiem rangera. Aby wejść na plażę z fokami, trzeba kupić bilet i słuchać poleceń przewodnika, który nie spuszcza ze mnie wzroku i prosi, aby zachować odległość co najmniej 8 m od zwierząt. Jestem tu w porze, kiedy foki odpoczywają i nie przejawiają zainteresowania przybyszami; zwykle są to samice w towarzystwie swych pociech. Jedna z nich, mocno wychudzona foczka, zdaje się nie trafiać do swej matki, co dziwi nie tylko mnie. Podchodzi do kolejnych samic i próbuje dostawić się do ich sutka. Bez powodzenia. Za każdym razem odprowadzana jest dezaprobatą i syczeniem którejś z nich. W końcu znika za wydmą. Ranger wyjaśnia, że kilka dni wcześniej maluch stracił matkę, prawdopodobnie w potyczce z rekinem. Teraz szuka pożywienia u innych. Dlaczego nie możecie jej pomóc? – pytam. – Takie przyjęliśmy reguły – nie ingerujemy w życie fok na plaży i w wodzie. To jest samoistny ekosystem, nasza praca polega na przeprowadzaniu badań i zapewnieniu maksymalnej ochrony przed człowiekiem. Próbuję to zrozumieć, zbliżając się do Małej Sahary, nieco w głębi wyspy. Wydmy jak z folderu, złoty piasek zachęca do wspinania się na górę i zjazdu na desce po stoku. Powrót nad wodę do Vivonne Bay to kolejne zderzenie wyobrażenia australijskiej plaży z rzeczywistością. Ta uchodzi za jedną z najpiękniejszych na świecie. Teraz rozumiem dlaczego. Moje oczy tym razem naprawdę dały się uwieść turkusowi wody i białemu jak śnieg piaskowi. I tylko parę osób w zasięgu wzroku. Idę się wykąpać, a potem będę uparcie szukał kangurów. Hanson Bay Sanctuary – wreszcie są. Wprawdzie nie tak okazałe jak te czerwone, znane mi z interioru, ale zdają się nieśmiało bronić nazwy wyspy. Na terenie Australii żyje ponad 60 różnych gatunków kangurów. Najmniejsze to walabie (ważą około kilograma), największe kangury rude (ich waga dochodzi do stu kilo). Tutejsze są średniej wielkości i za sprawą koloru sierści nazywane są kangurami szarymi. Prócz nich dostrzegam: walabie tamar, pałanki, iguany, jeżowce i koala, niesłusznie nazywane misiami, bo to przecież torbacze. Koale (i dziobaki) sprowadzono na wyspę wiele lat temu, kiedy sądzono, że na lądzie stałym mogą w ogóle wyginąć. Do niedawna było im tu dobrze i bezpiecznie (brak psów dingo i lisów). W tak sprzyjających warunkach populacja koali przekroczyła wydolność tutejszych lasów eukaliptusowych i pojawił się problem głodu. Trwa akcja przenoszenia misiów z powrotem na ląd stały, co nie jest łatwe. Koale śpią bowiem po 20–22 godziny na dobę i z drzewa schodzą tylko po to, by wejść na następne. Patrzę do góry na wysoki na 20 m eukaliptus, widzę pod szczytem gagatka i próbuję sobie wyobrazić, co trzeba zrobić, by przekonać niemisia do współpracy. Koala w języku aborygenów oznacza „bez wody”. Po polsku mógłby się więc nazywać „bezwodnik”. I jak się rozejrzę dookoła, widzę ich dziesiątki, setki. Ta wyspa powinna nazywać się Koala Island! Hanson Bay sąsiaduje z Parkiem Narodowym Flinders Chase i na farmie pod tą samą nazwą znajduję znakomity nocleg. Są tu globtroterzy i sezonowi pracownicy parku. Słuchając skrzeczenia czarnej płyty gramofonowej, jemy i gadamy. Poranek wiedzie mnie do kolejnych uroczysk Parku Narodowego: Cape Du Couedic and Admirals Arch. Tu wśród jaskiń i nadmorskich głazów znajdują się stanowiska lęgowe czarnych nowozelandzkich fok. Niestety, nie wolno się do nich zbliżać. Ale przy odrobinie szczęścia, a ja właśnie takie miałem, można obserwować nisko szybujące orły morskie. I jeszcze krótka wizyta w niezapomnianych skałach Remarkable Rocks. Oj, fantazja Natury wyrzeźbiła tu niezwykłe formy... Po drodze na prom odwiedzam Park Zoologiczny Pardana. Trafiają tu m.in. potrącone przez samochody zwierzaki. Opiekunka parku przynosi małego kangurka zawiniętego w chustę, czyli torbę. Karmi go jak dziecko z butelki ze smoczkiem i opowiada o swojej pracy. Prócz oswojonych kangurów są tu: orły, zimorodki, emu, walabie i inne zwierzaki. Ostatnim punktem pobytu na wyspie jest udział w paradzie pingwinów. W szyku defiladowym dostojnie kroczą tuż obok przystani, dają nam lekcję dyscypliny i porządku. Chwilę później odpływa prom. Trzy kwadranse do stałego lądu. Powrót do Adelajdy i przez Azję do Europy. Z perspektywy australijskiej przygody i pokonanych tu dystansów lot powrotny wydaje się krótszy, znacznie krótszy. ZAPLANUJ PODRÓŻ TRASA 5 tys. km CENA 14 tys. zł CZAS 2 tygodnie Uluru Ta magiczna góra jest najczęściej opisywana jako największy monolit skalny na świecie (ma 3,6 km długości i 9,5 km obwodu). Ale... – Mt. Augustus w zachodniej Australii jest uznawany za największą skałę świata, dwa razy większą od Uluru i trzy razy starszą. A gdzie w tym wszystkim miejsce na Mt. Everest? Przylądek Tribulation Dotkniecie raju – miejsce, gdzie spotykają się dwa cuda świata: tropikalny las deszczowy i Wielka Rafa Koralowa, od 1988 roku na liście Światowego Dziedzictwa Przyrody, część Parku Narodowego Daintree. Na dokładkę niezwykłej urody plaże, wszystko 200 km od Cairns. Nocleg np. na plantacji owoców: www.capetrib.com.au Coober Pedy W języku aborygenów znaczy „dziura w ziemi białego człowieka”. Z 250 tys. dziur wokół miasteczka na pustyni wydobywa się cenne kamienie. Latem jest tak gorąco, że śpi się… pod ziemią, w mieszkaniach i hotelach wybudowanych w opuszczonych sztolniach (stała temperatura +23OC). www.cooberpedy.sa.gov.au Goolwa Miejsce, gdzie do morza uchodzi Murray, główna rzeka Australii, kiedyś ważny rzeczny i… morski port kraju. Warto pospacerować wśród XIX-wiecznych kamienic, zajrzeć do muzeum pionierów osadnictwa. Nocleg obowiązkowo na przycumowanym od lat statku rzecznym Murray River Queen. www.murrayriverqueen.com.au Farmy Położone w bezkresach interioru, oddalone setki kilometrów od innych osad i ośrodków cywilizacji są niczym wyspy. Anna Creek – największa farma świata – jest wielkości Belgii! Do Evelyn Downs trzeba jechać z Coober Pedy pustynnym traktem około dwóch godzin. To „niewielkie” gospodarstwo liczy 2315 km2. Na niedużej jak na australijskie warunki farmie można przenocować i popracować. Zwierzęta Australii Koala (Phascolarctos cinereus) z rzędu torbaczy występuje głównie we wschodniej Australii. Osiąga 80 cm, waży do 14 kg, żyje do 20 lat. Większość czasu spędza na eukaliptusowych drzewach, śpiąc nawet po 20 godzin na dobę. I nie pije – potrzebną do życia wilgoć pobiera z liści eukaliptusa, które stanowią jego jedyne pożywienie. Zawarte w nich olejki eteryczne sprawiają, że zwierzątko ma spowolnione reakcje i wygląda na nieco „śnięte”. Kangury (Macropus) to ssaki roślinożerne, największe z torbaczy. W Australii można je spotkać niemal wszędzie, nie tylko na Wyspie Kangura. Największe – kangury rude – mogą osiągać 1,60 m wzrostu i ważyć nawet 90 kg. Mięso kangura jest wyjątkowo smaczne, bardzo cenione przez dietetyków. Dziobak (Ornithorhynchus anatinus) – ziemnowodny stekowiec, osiągający wraz z ogonem 85 cm długości. Jest samotnikiem żyjącym do 20 lat. Doskonale pływa – m.in. dzięki szerokiemu ogonowi oraz błonie między palcami. Mleko u dziobaków wydziela się wprost z nasady włosa, a młode nie ssą, tylko zlizują je z matczynej sierści. Samce jako jedyne ssaki mają kolce jadowe na obu kostkach. Dingo (Canis lupus dingo) do Australii przybył przed tysiącami lat jako pies, towarzysz człowieka. Znany jest także z Papui Nowej Gwinei. Zjada króliki, małe torbacze, kangury, nie gardzi zwierzętami domowymi. Waży do 14 kg, żyje do 14 lat. NO TO W DROGĘ – AUSTRALIA Powierzchnia – 7 686 850 km2 . Liczba ludności – 20 746 tys. Język – angielski, z silnym „akcentem australijskim”. Religie – społeczeństwo wieloreligijne, wielokulturowe z dominacją chrześcijaństwa. Waluta – dolar australijski, 1 A$ = 2,33 zł. Każda pora roku jest dobra. Jeśli jest trochę za zimno na południu i we wnętrzu kontynentu (lipiec–sierpień), na północy jest jak u nas latem. Gdy na północy jest upiornie gorąco i wilgotno (styczeń–luty), na południu temperatury są w sam raz. Wizę turystyczną na 3, 6 lub 12 miesięcy można otrzymać w Ambasadzie Australii w Warszawie lub przez internet. Dość skomplikowane formularze wizowe można pobrać ze strony: www.poland.embassy.gov. au. Wiza kosztuje 170 zł, na jej wydanie czeka się ok. 2 tygodnie. Bilet w dwie strony kosztuje ok. 5000 zł, w promocji 1000 zł taniej; polecam linie azjatyckie: Malasian Airlines, Cathay Pacyfic, Singapore Airlines – wyższy standard usług. • Duże odległości w Australii najlepiej pokonywać samolotem – np. bilet Broome–Darwin (1300 km) kosztuje ok. 750 zł (w jedną stronę). • Autobusy – warto wykupić tzw. buss pass – bilet na określoną trasę z możliwością wielu postojów po drodze, np. buss pass na trasie Cairns–Melbourne (4478 km) kosztuje 850 zł. www.greyhound.com.au. • Wynajęcie samochodu – od 100 zł/dzień). Można też kupić (od 950 zł) kilkunastoletniego holdena lub forda), 1 l benzyny = 2,75 zł. • Najtańsze noclegi oferują campingi – od 16 zł za osobę z namiotem. • Schroniska YHA i sieci backpackers – od 45 do 70 zł za łóżko. • W pensjonacie 270 zł za dwójkę. Porcja chińszczyzny 25 zł, ryba z frytkami 23 zł, stek w restauracji 45 zł, piwo w pubie 12 zł. Warto zaopatrzyć się w kartę telefoniczną do tanich rozmów, np. Day Break – 400 min rozmów z Polską na numer stacjonarny za 47 zł. • Ambasada Australii, ul. Nowogro- dzka 11, W-wa, tel. (0-22) 521 34 44. • Konsulat Generalny RP w Syd-ney 10 Trelawney Str., Woollahra NSW, 2025 Sydney, tel. 0061 2/93639816, 93639817, 9363 9818, e-mail: poland@bigpond.net.au, www.consulate.poland.org.au Polecam książki: Roff Smith Zimne piwo i krokodyle; Robyn Davidson Na zachód od Alice Springs; Marek i Katarzyna Tomalik Australia, moja miłość. Filmy: Polowanie na króliki, (Rabbit Proof Fence), Dziesięć czółen (Ten Canoes). Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com