Co 10. drzewo na świecie znajduje się na terenie Kanady – zaskakujące fakty o kraju liścia klonowego
Jest 32 razy większa od Polski i obejmuje aż sześć stref czasowych. Kanada to kraina gór, potężnych lodowców, fascynujących miast i dzikiej przyrody. Oto 7 faktów, które pozwolą lepiej poznać fenomen kraju liścia klonowego.
W tym artykule: Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Kanada zaprasza obcych Czy istnieje język kanadyjski? Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu O tym, co warto zobaczyć w Kanadzie, często piszemy w naszym serwisie. Poniżej 7 zaskakujących i mniej znanych faktów na temat tego jednego z największych i najbardziej fascynujących państw na świecie. Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady To jeden z najpopularniejszych produktów z symbolem listka klonowego. Syrop klonowy wytwarzany z soku klonowego jest uznawany za mniej kaloryczny zamiennik miodu. Kanada produkuje 71% światowego syropu klonowego, z czego 91% jest wytwarzane w Quebecu. Syrop klonowy jest jednym ze znaków rozpoznawczych kanadyjskiej kultury. Dzieje się tak, odkąd rdzenni mieszkańcy tego kraju nauczyli wczesnych osadników, jak zbierać sok i gotować z niego syrop. Obecnie istnieje ponad 8 tys. firm produkujących syrop klonowy w liczbie 13,2 miliona galonów rocznie. Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki Turyści odwiedzający Quebec City mają często wrażenie, że są w jednym z francuskich miasteczek znad Loary. Architektura tego miasta, zbudowanego przez francuskich kolonistów w XVI i XVII wieku, sprawa, że trudno się tu poczuć jak na ziemi amerykańskiej. Quebec City znane jest z bogatej historii, brukowanych uliczek i starych fortyfikacji. Co ciekawe, luksusowy hotel Château Frontenac w Quebec City dzierży tytuł rekordzisty „Księgi rekordów Guinnessa" najczęściej fotografowanego hotelu na świecie. W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Poznajcie miasteczko Churchill w prowincji Manitoba. Żyje tu mniej niż tysiąc ludzi, za to ponad 15 tys. niedźwiedzi polarnych. Ponieważ całą światową populację niedźwiedzi polarnych szacuje się na 25 tys. osobników, nie trudno obliczyć, że większość z nich żyje w okolicy Churchill. Nie bez powodu więc, miasteczko zyskało przydomek „światowej stolicy niedźwiedzi polarnych". Ogromna populacja tych zwierząt wynika z położenia miasta nad samą Zatoką Hudson, gdzie zimują niedźwiedzie polarne. Wśród mieszkańców Churchill panuje zwyczaj, by nie zamykać na zamki drzwi od domów i samochodów. Na wypadek nagłych odwiedzin niedźwiedzi, mogą się szybko ewakuować. Kanada zaprasza obcych Kanada jest krajem otwartym nie tylko na imigrantów, którzy od dekad budują wielokulturowe społeczeństwo tego państwa. W Kanadzie z otwartymi ramionami wyczekuje się również obcych z innych zakątków Wszechświata. To pierwszy kraj na świecie, który zbudował specjalne lądowisko dla UFO. Podest waży nieco ponad 130 ton, a w jej wnętrzu umieszczono kapsułę czasu, która ma zostać otwarta w 2067 roku. Tę niezwykłą konstrukcję można obejrzeć w mieście St. Paul w Albercie. Czy istnieje język kanadyjski? Nie. W Kanadzie obowiązują dwa języki oficjalne: język angielski i język francuski. Każdy z nich jest używany w lokalnej wersji, która do pewnego stopnia odbiega od angielskiego używanego w Londynie, czy francuskiego z Paryża. Język angielski w odmianie kanadyjskiej jest bardzo zbliżony do sposobu mówienia Amerykanów z USA. Bywa jednak bardziej archaiczny w pisowni i niektóre słowa są zapisywane w taki sposób, jak by to zrobili Brytyjczycy. Dobrym przykładem jest słowo „centrum", które Brytyjczycy i Kanadyjczycy zapiszą jako „centre", a Amerykanie jako „center". Poza tym Kanadyjczycy znani są z kończenia zdań, krótkim zapytaniem „eh?". Kanadyjski francuski jest z kolei dużo bardziej oddalony od francuszczyzny z Francji. Mowa ta trafiła do Kanady w XVII i w XVIII wieku i w pewien sposób zakonserwowała się na ówczesnym etapie rozwoju. Dziś dla Francuzów kanadyjska odmiana ich języka brzmi staroświecko i archaicznie. Natomiast Kanadyjczycy przyznają, że francuski z Paryża sprawia wrażenie języka nazbyt eleganckiego, a na swój sposób nawet snobistycznego. Co ciekawe, istnieje język kannada (przez dwa „n"). Jednak nie ma on nic wspólnego z państwem Kanada. Język kannada to jeden z języków drawidyjskich używany w Indiach. Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Lasy zajmują aż 347 milionów hektarów ziemi. To w przybliżeniu tyle, ile wynosi powierzchnia 10 krajów wielkości Polski. Drzewa rosną na 42% kanadyjskiej ziemi. To nie wszystko. Co 10. drzewo na świecie znajduje się właśnie na terenie Kanady. Na powierzchni tego potężnego kraju występują przede wszystkim tundry, ale również lasy liściaste typowe dla strefy umiarkowanej, lasy subalpejskie w Kolumbii Brytyjskiej i lasy deszczowe wzdłuż wybrzeża. Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu W drugim co do wielkości mieście Kanady (po Toronto) językiem urzędowym jest francuski. Już samą oryginalną nazwę miasta „Mont Royal" można przetłumaczyć jako „królewskie wzgórze". W obszarze metropolitalnym Montrealu ponad 69% ludzi mówi w domu po francusku. Do znajomości tego języka przyznaje się zaś ponad 85% mieszkańców Montrealu. Pozostali montrealczycy najczęściej posługują się wyłącznie angielskim. Montreal, jak i cała prowincja Quebec, zostały w 1535 roku odkryte przez francuskiego podróżnika Jacquesa Cartiera i szybko stały się koloniami Francji. W XVII wieku w wyniku procesów zjednoczeniowych zaczęło kształtować się jedno terytorium Kanady. Pozostałe największe francuskojęzyczne miasta na świecie to Kinszasa w Republice Demokratycznej Konga, Abidżan w Wybrzeżu Kości Słoniowej i Dakar w Senegalu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Miasto przyszłości powstaje na naszych oczach. W miejscu dawnego lotniska rusza przełomowa inwestycja
Opuszczone lotniska są jednym z największych wyzwań współczesnej urbanistyki. Rozległe, wybetonowane przestrzenie trudno wpisać w tkankę miejską, a ich ponowne zagospodarowanie wymaga ogromnych nakładów i długofalowej wizji. Okazuje się jednak, że takie tereny nie muszą pozostawać martwymi punktami na mapie. Jedno z nieczynnych lotnisk ma wkrótce stać się fundamentem zupełnie nowego miasta, a prace budowlane mają ruszyć jeszcze w tym roku.
Dawniej strategiczny ośrodek przemysłowy i lotniczy w czasie II wojny światowej, dziś zamknięta przestrzeń czekająca na nowe życie. Lotnisko Downsview zakończyło działalność w 2024 roku, zamykając wieloletni rozdział w historii północnej części miasta. Teraz teren o ogromnym znaczeniu historycznym i logistycznym ma zostać przekształcony w nową dzielnicę o skali porównywalnej z pełnoprawnym miastem. Inwestorzy zapowiadają projekt wart ponad 21 miliardów dolarów, który ma połączyć funkcje mieszkaniowe, społeczne i środowiskowe, redefiniując sposób myślenia o przyszłości terenów poprzemysłowych. Historia lotniska, które przez dekady napędzało kanadyjskie lotnictwo Lotnisko Downsview przez niemal cały XX wiek odgrywało kluczową rolę w historii kanadyjskiego lotnictwa i przemysłu obronnego. Obiekt został otwarty w 1929 roku na północno-zachodnich obrzeżach Toronto i szybko stał się jedną z najważniejszych baz lotniczych w kraju. W czasie II wojny światowej pełnił strategiczną funkcję zaplecza szkoleniowego i produkcyjnego dla Królewskich Kanadyjskich Sił Powietrznych, a na jego terenie powstawały i były testowane samoloty wykorzystywane przez aliantów. Po zakończeniu wojny Downsview nie straciło znaczenia – przeciwnie, jego rola ewoluowała wraz z rozwojem nowoczesnego lotnictwa. W kolejnych dekadach lotnisko stało się zapleczem badawczo-technicznym dla przemysłu lotniczego, a szczególnie dla firmy Bombardier, która wykorzystywała ten teren jako centrum testowe i montażowe swoich maszyn. Przez lata Downsview było miejscem premier nowych modeli samolotów, prób w locie i prac inżynieryjnych, pozostając jednocześnie zamkniętą przestrzenią o ograniczonym dostępie publicznym. Zmiany w globalnym przemyśle lotniczym, restrukturyzacja sektora oraz rosnące potrzeby urbanistyczne Toronto sprawiły jednak, że dalsze funkcjonowanie lotniska przestało być opłacalne. W 2024 roku obiekt został oficjalnie zamknięty, a jego teren przejęła spółka Northcrest Developments. Jak informował m.in. CNN, decyzja ta otworzyła drogę do jednego z najbardziej ambitnych projektów urbanistycznych w historii Kanady. W maju 2024 roku rada miasta Toronto zatwierdziła bowiem plan przekształcenia dawnego lotniska w nowe, wielofunkcyjne miasto, kończąc tym samym niemal stuletni rozdział lotniczej historii Downsview i rozpoczynając zupełnie nowy etap w dziejach tego miejsca. Miasto przyszłości na terenie dawnego lotniska Plany zagospodarowania terenu po dawnym lotnisku Downsview zakładają stworzenie zupełnie nowej, wielofunkcyjnej dzielnicy miejskiej, która w praktyce będzie funkcjonować jak samodzielne miasto w granicach Toronto. Inwestycja, roboczo nazwana YZD, obejmie obszar blisko 150 hektarów i ma docelowo zapewnić przestrzeń do życia dla blisko 83,5 tys. mieszkańców oraz około 41,5 tys. miejsc pracy. Projekt podzielono na siedem zróżnicowanych dzielnic, z których każda ma pełnić odmienną funkcję – od mieszkaniowej, przez biurową i usługową, po kulturalną i rekreacyjną. Kluczowym elementem koncepcji jest zachowanie tożsamości miejsca i włączenie jego lotniczej przeszłości w nową tkankę miejską. Zamiast całkowitej likwidacji infrastruktury, deweloper planuje ochronić 11 historycznych hangarów (adaptowanych dziś na cele komercyjne) oraz blisko 2 kilometry dawnego pasa startowego, który stanie się centralną osią miasta. Przekształcony w park liniowy dostępny dla pieszych i rowerzystów, ma on połączyć wszystkie dzielnice i pełnić funkcję „zielonego kręgosłupa” całego założenia urbanistycznego. Jak podkreślił Derek Goring, dyrektor generalny Northcrest Developments, projekt ma „z szacunkiem uczcić dziedzictwo lotnicze tego miejsca, jednocześnie budując nową społeczność od podstaw”. Na stronie inwestora można przeczytać, że tak kompleksowa możliwość zaprojektowania „miasta w mieście” zdarza się raz na pokolenie i może trwale zmienić sposób funkcjonowania Toronto. Duży nacisk położono na zrównoważony rozwój: zachowanie istniejących budynków ma ograniczyć emisję dwutlenku węgla związaną z rozbiórkami i nową zabudową. Jak zauważył Goring w rozmowie z CNN, wykorzystanie tego, co już znajduje się na miejscu, to nie tylko gest w stronę historii, lecz także realna korzyść środowiskowa. W efekcie YZD ma stać się przykładem nowoczesnej urbanistyki, łączącej pamięć miejsca, zieloną infrastrukturę i potrzeby szybko rosnącej metropolii. Źródła: CNN, Daily Mail, YZD Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ryby jednak mają głos. Ponad 1000 gatunków ze sobą „rozmawia” i właśnie odkryto kolejne. Jakie dźwięki wydają?
Naukowcy z Uniwersytetu Wiktorii w Kanadzie, wykorzystując podwodną aparaturę nagraniową oraz narzędzia sztucznej inteligencji, udowodnili, że nawet blisko spokrewnione ryby wydają odmienne, charakterystyczne tylko dla siebie dźwięki. Odkrycie to może w przyszłości pozwolić na identyfikację ryb tylko na podstawie dźwięku.
Badania prowadzono w naturalnym środowisku morskim w pobliżu wyspy Vancouver – to istotna nowość w porównaniu z podobnymi wcześniejszymi analizami. Zespół naukowców nagrywał odgłosy z otoczenia bez ingerencji w zachowanie zwierząt. Zarejestrowano 1107 dźwięków wydawanych przez osiem gatunków ryb. Ryby chrząkają i stukają Zebrane nagrania zostały przeanalizowane za pomocą sztucznej inteligencji. Jej model, opracowany przez współautorkę badania Darienne Lancaster, analizował aż 47 cech dźwięku, takich jak długość trwania, częstotliwość czy struktura sygnału. Pozwoliło to na wychwycenie subtelnych różnic cechujących poszczególne gatunki. Ryby „rozmawiały” ze sobą poprzez charakterystyczne dźwięki przypominające stuknięcia lub chrząknięcia. Skuteczność identyfikacji dla „stukania” wynosiła około 80 proc., a dla „chrząkania” nawet 88 proc. Dźwięki ryb: wydaje je ponad tysiąc gatunków W pracy przypomniano, że według obecnego stanu wiedzy ponad 1000 gatunków ryb na świecie wytwarza dźwięki, jednak dotychczas brakowało badań terenowych, które pozwalałyby jednoznacznie powiązać dane odgłosy z konkretnymi gatunkami. W badaniu po raz pierwszy udało się zidentyfikować dźwięki pięciu nowych gatunków ryb, które wcześniej nie były pod tym kątem opisane. Jakie ryby „gadały” do mikrofonu w Vancouver? Naukowcy przebadali ryby naturalnie występujące w wodach wokół wyspy Vancouver w Kanadzie. Głównie z rodzaju Sebastes, do którego należą m.in. karmazyny (5 gatunków). Poza tym ofiodona z rodziny terpugowatych oraz Rhacochilus vacca z rodziny szumieniowatych. Podsłuchiwanie ryb – czy stanie się nowym narzędziem biologii? Jak podkreślił prof. Francis Juanes, biolog morski z Uniwersytetu Wiktorii i główny autor badania, uzyskane wyniki mogą mieć duże znaczenie praktyczne. Pasywna akustyka może stać się nowym, mało inwazyjnym narzędziem do monitorowania liczebności, aktywności oraz stanu zdrowia populacji ryb, co jest istotne zarówno dla ochrony przyrody, jak i dla rybołówstwa - a przecież przedstawiciele rodzaju Sebastes to ryby niezwykle ważne gospodarczo. Badanie opublikowano w czasopiśmie „Journal of Fish Biology” pod tytułem „Puk puk, kto tam? Identyfikacja dźwięków specyficznych dla dzikich gatunków ryb za pomocą pasywnej lokalizacji akustycznej i modeli decyzyjnych”. Źródło: Journal of Fish Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dzika przyroda przyciąga na tę wyspę turystów z całego świata – to jedno z ostatnich takich miejsc na świecie
Nowa Fundlandia to miejsce niezwykłe – dzika przyroda, potężne klify i wyjątkowa kultura rybacka. Poznaj atrakcje wyspy i dowiedz się, jak zaplanować podróż z Polski krok po kroku.
Spis treści: Gdzie leży Nowa Fundlandia i co ją wyróżnia? Atrakcje Nowej Fundlandii – co zobaczyć? Kultura i historia Nowej Fundlandii Aktywności na świeżym powietrzu Kiedy jechać? Pogoda i sezonowość Jak zaplanować podróż z Polski? Poradnik praktyczny Nowa Fundlandia, będąca częścią prowincji Nowa Fundlandia i Labrador w Kanadzie, to miejsce o surowym, niemal arktycznym uroku. Choć stosunkowo mało znana w Polsce, przyciąga podróżników szukających autentycznych doświadczeń: dzikiej przyrody, spokoju, niezatłoczonych szlaków i niesamowitych widoków. To nie tylko wyspa – to świat oddalony od codziennego zgiełku. Gdzie leży Nowa Fundlandia i co ją wyróżnia? Nowa Fundlandia to wyspa położona u wschodnich wybrzeży Kanady, stanowiąca część prowincji Nowa Fundlandia i Labrador. Jej strategiczne położenie u wejścia do Zatoki Świętego Wawrzyńca czyniło ją od wieków miejscem o ogromnym znaczeniu dla żeglugi, rybołówstwa i handlu transatlantyckiego. To tutaj jako pierwsi Europejczycy wylądowali Wikingowie – jeszcze przed Krzysztofem Kolumbem. Dziś wyspa słynie z niezwykle rozwiniętej linii brzegowej – 29 000 kilometrów wybrzeża to jedno z najdłuższych i najbardziej zróżnicowanych na świecie. Charakter Nowej Fundlandii to połączenie atlantyckiego klimatu, dzikiej przyrody, osad rybackich oraz silnych tradycji kulturowych. To również jeden z niewielu regionów Ameryki Północnej, gdzie nadal wyraźnie widoczne są wpływy europejskich osadników – zwłaszcza irlandzkich i angielskich. Surowy klimat i niezwykłe krajobrazy Nowa Fundlandia leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, z bardzo zmienną pogodą i dużą ilością opadów. Lato trwa krótko i temperatura rzadko przekracza 20°C, za to często występują nagłe mgły, silne wiatry i opady deszczu – co sprawia, że pogoda na wyspie potrafi zmieniać się kilka razy dziennie. Ten klimat kształtuje krajobraz – surowy, ale zachwycający. Wybrzeże przecinają skaliste klify, zatoki, cyple i fiordy o stromych zboczach. Woda Atlantyku wdziera się głęboko w ląd, tworząc idealne warunki do obserwacji życia morskiego. Wnętrze wyspy to rozległe lasotundry, wrzosowiska, torfowiska i liczne jeziora polodowcowe. Na południu i zachodzie dominują strome wzniesienia i górzyste tereny, natomiast wschód i północ są łagodniejsze i bardziej dostępne. To właśnie ta dzika, nietknięta natura przyciąga turystów z całego świata – nie tylko wędrowców i fotografów, ale również naukowców i ekologów badających rzadkie siedliska i zróżnicowane ekosystemy. Nowa Fundlandia jest jednym z ostatnich miejsc w Ameryce Północnej, gdzie człowiek nie zdołał jeszcze w pełni podporządkować sobie środowiska. Atrakcje Nowej Fundlandii – co zobaczyć? Nowa Fundlandia to miejsce, gdzie natura i kultura współistnieją w harmonii, a każdy kilometr wyspy skrywa coś niezwykłego. Od tętniącego życiem St. John’s, przez bezkresne szlaki trekkingowe, aż po bezludne zatoki, w których można obserwować wieloryby i góry lodowe – wyspa oferuje wrażenia, których nie sposób znaleźć gdzie indziej. St. John’s – kolorowe miasto u bram oceanu St. John’s, stolica Nowej Fundlandii i najstarsze miasto w Kanadzie, to fascynujące połączenie historii, koloru i morskiej tradycji. Miasto słynie z Jellybean Row – ciągów pastelowych, ciasno stłoczonych domków, które stały się jego symbolem. Wąskie, brukowane uliczki i strome podejścia tworzą atmosferę przypominającą stare europejskie miasta portowe. Warto odwiedzić Signal Hill – wzgórze, z którego w 1901 roku odebrano pierwszy transatlantycki sygnał radiowy. Panorama na port, ocean i miasto zapiera dech w piersiach, szczególnie o świcie. Centrum miasta tętni życiem: bary z lokalną muzyką, galerie sztuki, muzea poświęcone historii rybołówstwa i życia nad oceanem. Targ rybny, pełen świeżych owoców morza, to obowiązkowy punkt kulinarny. Szlak East Coast Trail East Coast Trail to jeden z najbardziej spektakularnych szlaków pieszych w całej Ameryce Północnej. Liczy ponad 300 kilometrów i biegnie wzdłuż dramatycznego wybrzeża Atlantyku, od Cape St. Francis do Cappahayden. Łączy ponad 30 tradycyjnych osad rybackich, a po drodze oferuje widoki na klify, zatoki, formacje skalne, ruiny fortów i latarnie morskie. To szlak dla każdego – są tu zarówno łatwe, kilkukilometrowe odcinki idealne na półdniowy spacer, jak i wymagające wielodniowe trasy z przewyższeniami i ekspozycją. Na trasie często można zobaczyć wieloryby, dryfujące góry lodowe oraz ogromne kolonie ptaków morskich. Szlak jest dobrze oznaczony, a lokalne społeczności oferują zakwaterowanie i zaplecze turystyczne. Obserwacja wielorybów i gór lodowych Nowa Fundlandia to jedno z najlepszych miejsc na świecie do obserwacji życia morskiego. W okresie od maja do września przy wybrzeżu można podziwiać walenie, w tym humbaki, orki, płetwale błękitne i finwale, które przypływają tu, by żerować w bogatych wodach Atlantyku. Równolegle, wczesnym latem, z północy dryfują góry lodowe – gigantyczne, połyskujące bryły oderwane od lodowców Grenlandii. Najlepiej widoczne są z północno-wschodnich wybrzeży wyspy. Iceberg Alley – pas wybrzeża, gdzie gromadzą się góry lodowe – to naturalny spektakl, który można podziwiać z lądu, statku lub kajaka. Obserwacja wielorybów i gór lodowych często odbywa się podczas specjalnych rejsów – zarówno większymi łodziami z przewodnikiem, jak i mniejszymi, kameralnymi jednostkami, gdzie można poczuć się częścią natury. Rezerwaty i parki przyrody Nowa Fundlandia jest domem dla kilku wyjątkowych obszarów chronionych, które pozwalają doświadczyć przyrody w najczystszej formie. Witless Bay Ecological Reserve – znana z jednej z największych na świecie kolonii maskonurów (puffinów). To także siedlisko burzyków, głuptaków i setek tysięcy innych ptaków morskich. Najlepiej odwiedzać rezerwat w czerwcu i lipcu, gdy ptaki gniazdują. Park Narodowy Gros Morne – wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jeden z najbardziej malowniczych i geologicznie unikatowych obszarów Kanady. Znajdziesz tu fiordy, strome zbocza górskie, doliny lodowcowe i unikatowe formacje skalne, jak płaszcz ziemski wyniesiony na powierzchnię (Tablelands). Szlaki piesze oferują zarówno łatwe spacery, jak i trudne, całodniowe wyprawy górskie. Bay du Nord Wilderness Reserve – największy rezerwat dzikiej przyrody w Nowej Fundlandii, dostępny tylko pieszo lub drogą wodną. To raj dla tych, którzy szukają ciszy, samotności i kontaktu z nieskażoną przyrodą. Kultura i historia Nowej Fundlandii Nowa Fundlandia to miejsce o wielowarstwowej i fascynującej historii, której ślady są widoczne w krajobrazie, architekturze i codziennym życiu mieszkańców. Wyspa była jednym z pierwszych punktów kontaktu Europy z Ameryką Północną – jeszcze zanim Kolumb dotarł na Morze Karaibskie, norwescy Wikingowie osiedlili się w północnej części wyspy, w miejscu znanym dziś jako L’Anse aux Meadows. Jeszcze wcześniej, przez tysiące lat, zamieszkiwały tu rdzenne ludy, w tym Beothukowie – społeczność o bogatej kulturze łowieckiej i rybackiej. Ich tragiczna historia – zagłada na skutek kolonizacji i chorób – stanowi dziś ważny element tożsamości wyspy. Od XVI wieku Nowa Fundlandia stała się ważnym punktem na mapie europejskiego rybołówstwa dorszowego. Przybywali tu rybacy z Anglii, Irlandii, Francji i Portugalii, zakładając osady, które do dziś zachowały wiele ze swojej pierwotnej architektury i układu przestrzennego. Małe wioski rybackie, często dostępne tylko drogą morską, są do dziś symbolem lokalnej tożsamości. Dziedzictwo kulturowe i codzienność Dzisiejsza kultura Nowej Fundlandii to unikatowe połączenie wpływów europejskich (zwłaszcza irlandzkich i angielskich) z dziedzictwem rybackim i bliskim związkiem z naturą. Mieszkańcy wyspy są znani z gościnności, silnego poczucia wspólnoty i dumy ze swojego pochodzenia. Język codzienny – angielski – przyjmuje tu lokalny dialekt z licznymi archaizmami i naleciałościami z języka gaelickiego i irlandzkiego. Wiele słów i zwrotów nie występuje nigdzie indziej w Kanadzie, a akcent mieszkańców St. John’s bywa nie do końca zrozumiały nawet dla rodowitych Anglików. Tradycje i kuchnia Nowofundlandzka kuchnia opiera się na prostych, lokalnych składnikach: dorszu, homarze, ziemniakach, brukwi i jagodach. Warto spróbować dań takich jak cod tongues (języki dorsza), toutons (smażone placki chlebowe) czy Jiggs dinner – tradycyjnego niedzielnego obiadu gotowanego w jednym garnku. Wieczorami, zwłaszcza w St. John’s, puby wypełniają się dźwiękami muzyki folkowej – granej na skrzypcach, akordeonie i bodhránie (tradycyjnym bębnie). Lokalne zespoły często grają utwory przekazywane z pokolenia na pokolenie – o morzu, pracy na kutrze, życiu w surowych warunkach i tęsknocie za domem. Święta i obrzędy W Nowej Fundlandii obchodzone są też nietypowe święta i rytuały, takie jak „Screech-In” – symboliczne „przyjęcie” przyjezdnych w poczet Nowofundlandczyków. Rytuał polega m.in. na wypiciu lokalnego rumu Screech, powtórzeniu gwarowego zwrotu i pocałowaniu dorsza – wszystko w atmosferze śmiechu i wspólnoty. Aktywności na świeżym powietrzu Nowa Fundlandia to prawdziwy raj dla miłośników natury, którzy chcą spędzać czas aktywnie, na świeżym powietrzu. Dzika przyroda, małe zaludnienie i niemal nietknięte ekosystemy sprawiają, że każda aktywność — od trekkingu po kajakarstwo — staje się tu czymś więcej niż tylko sportem. To kontakt z dziką, surową przyrodą, który dostarcza zarówno emocji, jak i głębokiego ukojenia. Wędrówki i trekking Choć East Coast Trail jest najczęściej opisywanym szlakiem, Nowa Fundlandia oferuje setki kilometrów mniej znanych, lokalnych ścieżek, prowadzących przez różnorodne krajobrazy. Znajdziesz tu: ścieżki przybrzeżne, biegnące wzdłuż klifów i zatok, z których rozciągają się zapierające dech w piersiach widoki na Atlantyk, szlaki przez wrzosowiska i torfowiska, które w okresie letnim mienią się odcieniami fioletu i zieleni, trasy przez historyczne wioski rybackie, gdzie czas jakby się zatrzymał, a mieszkańcy witają wędrowców z życzliwością. Szczególnie wyjątkowe są okolice Bay du Nord Wilderness Reserve – największego obszaru dzikiej przyrody na wyspie, gdzie nie ma dróg, hoteli ani zasięgu. To teren przeznaczony wyłącznie dla doświadczonych turystów pieszych i kajakarzy, gotowych na pełne zanurzenie w dzikość natury. Wiele tras nie jest komercyjnych, więc wymaga samodzielnej nawigacji, dobrej kondycji i przygotowania – ale w zamian oferują spokój, ciszę i autentyczne doświadczenie przygody. Kajaki, żeglowanie, wędkarstwo Dzięki 29 000 kilometrom linii brzegowej, Nowa Fundlandia to jedna z najlepszych destynacji w Kanadzie dla amatorów sportów wodnych. Aktywności są różnorodne i dostępne niemal na każdą kondycję i budżet. Kajakarstwo morskie to sposób na odkrywanie trudno dostępnych zatoczek, skalnych łuków i klifów od strony oceanu. Szczególnie popularne są rejony południowo-wschodniego wybrzeża, gdzie można kajakować w towarzystwie maskonurów i fok. Żeglowanie i rejsy turystyczne pozwalają na eksplorację większych akwenów oraz obserwację wielorybów i gór lodowych z bliska. Organizowane są rejsy dzienne, jak i kilkudniowe wyprawy z noclegiem na pokładzie. Wędkarstwo, zarówno z brzegu, jak i z łodzi, to część lokalnej tradycji. Najpopularniejszym gatunkiem pozostaje dorsz atlantycki – ryba, która przez wieki stanowiła podstawę gospodarki wyspy. Wielu operatorów oferuje wycieczki wędkarskie z lokalnymi przewodnikami, a złowioną rybę często można od razu przyrządzić na miejscu. Dla osób, które szukają ciszy i bliskości z przyrodą, Nowa Fundlandia oferuje również spływy rzeczne, obserwację ptaków z kajaka oraz biwakowanie na odludnych plażach. Kiedy jechać? Pogoda i sezonowość Podróż na Nową Fundlandię warto zaplanować w miesiącach letnich – od czerwca do września. To właśnie wtedy wyspa pokazuje swoje najbardziej dostępne i malownicze oblicze. Temperatury osiągają średnio 15–22°C, dni są dłuższe, a warunki do trekkingu, rejsów czy obserwacji przyrody – najlepsze. To również czas, kiedy masz największe szanse na zobaczenie wielorybów, które migrują wzdłuż wybrzeża, oraz gór lodowych, które dryfują wzdłuż Iceberg Alley. Kolonie maskonurów gniazdują na wybrzeżu w czerwcu i lipcu, co czyni te miesiące idealnymi dla miłośników ptaków. Jednak nawet latem pogoda bywa kapryśna i nieprzewidywalna – w ciągu jednego dnia możesz doświadczyć słońca, mgły, deszczu i silnego wiatru. Dlatego warto przygotować się na zmienne warunki atmosferyczne, zabierając odpowiednią odzież, niezależnie od planowanego rodzaju aktywności. Jak zaplanować podróż z Polski? Poradnik praktyczny Nowa Fundlandia nie należy do najłatwiej dostępnych miejsc z Europy, ale z odpowiednim planem logistycznym podróż jest całkowicie wykonalna i satysfakcjonująca. Poniżej znajdziesz najważniejsze kwestie organizacyjne. Jak dolecieć? Najdogodniejsza trasa z Polski to lot z przesiadką przez Toronto lub Montreal do St. John’s International Airport (YYT) – głównego portu lotniczego na wyspie. Alternatywa dla osób chcących połączyć podróż z eksploracją innych regionów Kanady to przelot do Halifax w Nowej Szkocji i dalsza podróż drogą lądową oraz promem z North Sydney do Channel-Port aux Basques, po zachodniej stronie wyspy. Prom kursuje regularnie i umożliwia przewóz samochodów. Noclegi – gdzie spać? St. John’s oferuje szeroki wybór: hotele, pensjonaty, hostele oraz apartamenty. Poza miastem najlepiej korzystać z: campingów, bed & breakfast, domków letniskowych i chatek dla wędrowców. W sezonie (czerwiec–sierpień) miejsca noclegowe są często zajęte z wyprzedzeniem – warto rezerwować minimum kilka tygodni wcześniej. Dla bardziej niezależnych podróżników świetną opcją są kempingi położone w parkach narodowych, często z dostępem do szlaków i jezior. Jak się poruszać? Ze względu na duże odległości i słabo rozwiniętą komunikację publiczną, najlepszym wyborem jest wynajęcie samochodu. Pozwala to dotrzeć do bardziej odległych atrakcji, małych wiosek i punktów startowych szlaków turystycznych. W miastach i na szlakach można poruszać się pieszo lub rowerem, ale warto pamiętać, że niektóre trasy są bardzo wymagające kondycyjnie i pogodowo. Co zabrać? Przygotuj się na zmienne warunki pogodowe i zróżnicowane tereny. Spakuj: odzież warstwową: termoaktywną, wodoodporną, przeciwwiatrową, buty trekkingowe o dobrej przyczepności – obowiązkowe na szlaki, lornetkę i aparat fotograficzny – idealne do obserwacji dzikiej przyrody, apteczkę podróżną, krem z filtrem, środki przeciw owadom, ubezpieczenie podróżne – Nowa Fundlandia to dziki teren, a koszty pomocy medycznej mogą być wysokie. Koszty Średni koszt 10–14 dniowej podróży z Polski: Loty: 3000–4500 PLN Noclegi: 1500–3000 PLN (w zależności od standardu) Wynajem auta + paliwo: ok. 1000–1500 PLN Wyżywienie, bilety wstępu, rejsy, ubezpieczenie: 2000–3000 PLN Całość: ok. 9000–12 000 PLN/os. Oszczędności można uzyskać, korzystając z hosteli, kempingów, samodzielnego gotowania i podróży poza sezonem (maj lub wrzesień). Źródło: Newfoundlandlabrador.com; National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Czy kojot zastąpi wilka? Nowe badania ukazują zmiany w amerykańskim ekosystemie
Zwierzęce ekosystemy są w dużym stopniu zależne od działań człowieka, o czym przekonała się populacja wilków zamieszkujących wschodnie tereny Ameryki Północnej. Tamtejsze drapieżniki zostały zastąpione przez inne psowate - kojoty. W jakim stopniu nowy ssak będzie mógł „wejść w buty” dotychczasowego mieszkańca, łatając w tej sposób lukę w tamtejszym ekosystemie?
Alex Jensen z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej przeprowadził badanie mające na celu udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy kojoty mogą zastąpić wilki na wschodnich terenach Ameryki Północnej? Analizując wiele danych dotyczących m.in. diety obu ssaków, badacz starał się ocenić prawdopodobieństwo i możliwość tego, czy kojoty będą mogły należycie uzupełnić wilczą lukę w tamtejszym ekosystemie. Wyniki prac udowadniają, jak kruchy potrafi być świat przyrody w zetknięciu z bezrefleksyjnym człowiekiem. Wilk na muszce – jak doszło do zmiany populacji w Ameryce Północnej? Wilki przez lata stanowiły istotną część fauny zamieszkującej tereny na wschód od rzeki Missisipi. Swoimi drapieżnymi zwyczajami równoważyły populacje innych, roślinożernych gatunków, takich jak łosie, bobry czy jelenie. Intensywna urbanizacja tamtejszego regionu sprawiła jednak, że mięsożerne ssaki zaczęły prowadzić walkę o terytorium z innym ekspansywnym gatunkiem – człowiekiem. Ludzie postrzegali wilki jako zagrożenie, przez co regularnie prowadzili działania mające na celu zmniejszenie ich populacji. Masowe odstrzały sprawiły, że wielka rodzina tamtejszych psowatych musiała podzielić się na dwie mniejsze: mieszaninę wilka szarego i algonkińskiego, zamieszkującą Kanadę i okolice Wielkich Jezior oraz niewielką grupę wilka rudego, która żyje na wybrzeżu Karoliny Północnej. Na miejsce skurczonej populacji wilków przybyły – lepiej żyjące wśród ludzi – kojoty preriowe. Od około 1900 roku możemy mówić o stopniowym zasiedlaniu wschodnich terenów Ameryki Północnej przez ten gatunek spokrewniony z wilkiem. Czy diety wilka i kojota są podobne? Alex Jensen swoje badanie rozpoczął od analizy dokumentów opisujących dietę zarówno północnoamerykańskich wilków, jak i kojotów. W badanych próbkach kału starał się doszukać proporcji, jakie stanowią konkretne składniki diety: jelenie, króliki, małe gryzonie czy owoce. Pierwszy wniosek – patrząc na rozmiar obu drapieżników – mógł się wydawać oczywisty. Wilki zjadają zdecydowanie więcej ssaków o średniej wielkości, takich jak bobry czy nutrie. Warto wspomnieć, że naturalna regulacja populacji (poprzez wilcze polowania) akurat tych stworzeń jest bardzo istotna, gdyż zarówno bobry, jak i nutrie bardzo mocno wpływają na ekosystem. Bobry przykładowo budują tamy, które zmieniają sposób przepływu wody w rzekach. Drugim wnioskiem płynącym z analizy diety obu gatunków było stwierdzenie, że kojoty mają szerszy zakres tego, co spożywają. Wilki jedzą mniej owoców i mniej zwierząt wszystkożernych: ptaków, lisów i szopów praczy, które są przysmakami w kojociej diecie. Takie różnice sprawiają, że kojoty mogą pełnić funkcje w ekosystemie kompletnie odmienne od tych wykonywanych przez wilki. Przykładowo trawienie i wydalanie nasion ze zjedzonych owoców może wpływać na proces naturalnego rozsiewania niektórych gatunków roślin. Łowcy łosi – znacząca różnica pomiędzy psowatymi drapieżnikami W diecie kojotów zostało znalezione również mięso jelenia i łosia. Analiza samego składu odchodów nie pozwala jednak określić, czy dany ssak kopytny został przez drapieżnika upolowany, czy też spożyta została jedynie padlina. Aby odpowiedzieć na pytanie o zakres kojocich i wilczych polowań, Jensen przeanalizował badania na temat śmiertelności ssaków takich jak łosie czy jelenie, dzięki którym można ocenić przyczynę śmierci konkretnych osobników. Sposób zdobywania tego rodzaju pokarmu ukazał kolejne, spore różnice pomiędzy psowatymi ssakami. Wilki stoją za zdecydowanie większą częścią zgonów łosi – 19% dorosłych osobników i 40% cieląt. Nie udało się za to udokumentować żadnej śmierci, która byłaby efektem polowania kojota, co oznacza, że łosie mięso znalezione w odchodach pochodziło z padliny. Udało się jednak udokumentować liczne polowania, w których kojoty atakowały jelenie – w szczególności młode jelenie wirginijskie żyjące na wschodnich terenach Ameryki Północnej. Czy kojoty mogą zastąpić wilki? Przytoczone badania udowadniają: kojoty nie mogą w pełni zastąpić wilków. Mimo że oba gatunki spożywają część tych samych pokarmów, to wpływ obu diet na ekosystem jest zupełnie inny. Kojoty, które zwykle nie polują na większe ssaki, nie zadbają należycie o regulację populacji zwierząt takich jak łosie. Niestety, powrót do dawnego stanu i odkręcenie tego, co ponad sto lat temu wyrządził człowiek, jest niemożliwe. Badania nad funkcjonalnym zastępowaniem gatunków są jednak niezwykle potrzebne, ponieważ dzięki nim będziemy w stanie zrozumieć, jak najlepiej zarządzać współczesnymi, zmienionymi ekosystemami. Źródło: The Convesation Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zimowe kleszcze sieją spustoszenie. Pojawiły się przez łagodniejszy klimat i stanowią wielkie zagrożenie
Chociaż kojarzą nam się głównie z latem, to obecnie zimą kleszcze wcale nie próżnują. Ich podgatunki korzystają z coraz wyższej temperatury i stają się aktywne nawet wtedy, gdy powinny trwać w letargu. Nowe realia wymagają od nas stałej czujności, bo okazuje się, że te pasożyty odpowiadają za lwią część śmierci łosi.
Zespół badaczy Université Laval odkrył, że kleszcze zimowe odpowiadają za śmierć większości młodych łosi we wschodniej Kanadzie. Pasożyt, który rozprzestrzenia się przez zmiany klimatyczne, powoduje ogromne straty wśród 8–13 miesięcznych łoszaków. Czym jest kleszcz zimowy? Kleszcz zimowy (Dermacentor albipictus) różni się od pospolitych kleszczy znanych w Europie. Przede wszystkim cały swój cykl życiowy – od larwy do postaci dorosłej – realizuje na jednym żywicielu. Pasożyt najczęściej wybiera łosie, rzadziej inne duże ssaki (np. jelenie, karibu). Latem larwy czekają w ściółce, jesienią wspinają się na przechodzące zwierzę i tam rozpoczynają żerowanie. Zimą kleszcze osiągają dorosłość, kopulują, a samice pod jej koniec wysysają ogromne ilości krwi, co umożliwia im złożenie tysięcy jaj po odpadnięciu na ziemię. Jak zmiany klimatu pomagają kleszczom? Przebieg zimy ma kluczowe znaczenie dla przeżywalności kleszczy zimowych. Długie, mroźne zimy skutecznie ograniczały ich liczebność. Ich stopniowe łagodzenie, obserwowane od dekad – zarówno w Kanadzie, jak i w Skandynawii – przedłuża sezon aktywności pasożytów, umożliwiając gwałtowny wzrost populacji. Kleszcze mają więcej czasu na znalezienie żywiciela i rozmnażanie, co zwiększa ryzyko masowej infestacji. Skąd pewność, że to kleszcze zabijają łosie? W ramach trzyletnich badań prowadzonych na kanadyjskim uniwersytecie odłowiono 280 młodych łosi z pięciu populacji rozciągających się od południowego Nowego Brunszwiku aż po obszary na północ od Rzeki Świętego Wawrzyńca. Każde zwierzę otrzymało obrożę GPS, a połowa z nich została poddana leczeniu akarycydem, specjalistycznym środkiem przeciwko kleszczom. Celem eksperymentu było porównanie zachowań i przeżywalności osobników w tych samych warunkach środowiskowych, ale o różnym poziomie inwazji pasożytniczej. Szczególną uwagę zwrócono na koniec zimy, kiedy samice kleszczy pobierają największe ilości krwi do rozmnażania, co najbardziej osłabia gospodarza. 94% – o tyle wzrosła przeżywalność dzięki leczeniu Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 145 łosi nieleczonych zmarło 58 osobników. Natomiast wśród 135 łosi, którym podano akarycyd, zmarło tylko 9. Oznacza to, że ryzyko śmiertelności było aż o 94 procent niższe u leczonych łosi. To jednoznacznie wskazuje na to, że kleszcze zimowe były główną przyczyną śmierci młodych osobników. Zespół badaczy stwierdził, że większość z 67 zgonów zarejestrowanych w okresie zimowym nie nastąpiłaby, gdyby nie obecność pasożyta. Dlaczego łosie umierają, a jelenie nie? Jelenie wirginijskie mają dłuższą historię współistnienia z kleszczami zimowymi. Dzięki temu wykształciły mechanizmy obronne, takie jak intensywne tarzanie się czy zrzucanie sierści, co pozwala im ograniczyć liczbę pasożytów. Łosie, które dopiero niedawno zaczęły współistnieć z tym pasożytem w tej części Kanady, nie zdążyły się zaadaptować. Ich szybki metabolizm, niskie rezerwy tłuszczowe i wysoka liczba kleszczy sprawiają, że młode łosie są szczególnie podatne na skutki inwazji. W połączeniu z warunkami środowiskowymi sprzyjającymi pasożytowi, powstaje tragiczna w skutkach sytuacja. Jak bronić się przed kleszczem zimowym? Możliwości zarządzania liczebnością kleszczy zimowych są ograniczone. Pasożyt do rozmnażania potrzebuje żywiciela, więc jednym z rozważanych działań jest redukcja zagęszczenia populacji łosi na terenach szczególnie narażonych. Innym podejściem może być zarządzanie lasami w sposób, który zmienia temperaturę i wilgotność gleby, co wpływa na przeżywalność kleszczy. Zespół badawczy z Université Laval prowadzi dalsze badania nad wpływem struktury lasu na obecność pasożytów. Opracowywany jest także model prognostyczny, który ma pomóc przewidzieć poziom infestacji na podstawie czynników środowiskowych. Dzięki temu możliwe będzie lepsze planowanie działań ochronnych dla łosi i zarządzanie zasobami leśnymi. Czy kleszcz zimowy skolonizuje także Europę? Zwiększająca się temperatura zdaje się potwierdzać, że ciężko nam będzie się przed nim obronić. Źródło: Université Laval, The Conversation, Ticks and Tick-borne Diseases, Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pszczoły wyczuwają chorobę u swojej królowej i... rozpoczynają rewolucję w ulu. Co prowadzi je na barykady?
W Kanadzie zeszłej zimy wyginęło aż 36% kolonii pszczół miodnych. Pszczoły wiedzą, że coś się dzieje i próbują reagować: najnowsze badania pokazują, że robotnice potrafią wykryć infekcję u królowej i wypędzają ją z ula. To dramatyczna walka o przetrwanie całej kolonii, która uzmysławia nam, jak krucha może być władza wobec woli „ludu”.
Według danych Stowarzyszenia Zawodowych Pszczelarzy w Kanadzie aż 36% z 830 000 kolonii pszczół miodnych nie przetrwało ostatniej zimy. Chociaż już przyzwyczailiśmy się do takich makabrycznych nagłówków, to obecnie wiemy, że główną przyczyną masowego wymierania są schorowane królowe, a najnowsze badania rzucają światło na biologiczny – ale demokratyczny – dramat rozgrywający się w ulach. Dlaczego królowe pszczół stają się coraz mniej płodne? Królowe pszczół, które z natury odpowiadają za reprodukcję i składanie tysięcy jaj dziennie, są coraz częściej infekowane wirusami. Te infekcje skutkują mniejszą płodnością – królowe mają mniejsze jajniki i składają mniej jaj, a w niektórych przypadkach całkowicie przestają to robić. Badania wykazały, że właśnie te zakażone wirusami królowe były najczęściej klasyfikowane przez pszczelarzy jako „niesprawne”, chociaż wcześniej za przyczynę ich niemocy uważano pestycydy czy ekstremalne temperatury. Jak robotnice rozpoznają chorą królową? Robotnice – bezpłodne samice pszczół tworzące większość kolonii – są w stanie wykryć infekcję u królowej dzięki analizie jej feromonów. Zdrowa królowa wytwarza tak zwany „feromonowy bukiet”, czyli mieszaninę co najmniej dziewięciu związków chemicznych, które informują robotnice o jej kondycji i jakości. Jednym z kluczowych składników tego bukietu jest metylooleinian. Gdy jego poziom spada – co następuje w wyniku infekcji wirusowej – robotnice interpretują to jako sygnał alarmowy. Królowa nie spełnia już swojej funkcji, nie jest w stanie złożyć wystarczającej liczby jaj, a to zagraża przetrwaniu kolonii. To prowadzi do dramatycznej decyzji: wymiany królowej. Czym jest podmiana królowej i dlaczego może być śmiertelna dla kolonii? Gdy sygnały feromonowe świadczą o problemach obecnej królowej, robotnice zaczynają wychowywać nową. Ta, gdy osiągnie dojrzałość, rozpoczyna proces podmiany królowej – zazwyczaj eliminuje starą „władczynię” w pojedynku na śmierć i życie. Chociaż taka wymiana może się wydawać naturalnym mechanizmem obronnym (wszystko zdaje się, chociaż brutalne, dosyć proste i klarowne). to wiąże się z ogromnym ryzykiem. Statystyki pokazują, że kolonie decydujące się na wymianę królowej mają ponad trzykrotnie wyższe ryzyko całkowitego wymarcia w porównaniu do kolonii zdrowych. Dzieje się tak, ponieważ nie ma żadnej gwarancji, że nowa królowa przejmie funkcję reprodukcyjną. To nie zmienia faktu, że w obliczu szalejących patogenów wymiana jest często jedyną, ostatnią nadzieją pszczół na przetrwanie. Tonący brzytwy się chwyta. Czemu królowe chorują? Zagrożenie jest mikroskopijne, ale śmiertelne Wirusy odpowiedzialne za choroby pszczół są przenoszone przez pasożytnicze roztocze: dręcza pszczelego. To gatunek pajęczaka, który wywołuje warrozę. Te niewielkie organizmy nie tylko rozprzestrzeniają patogeny, ale także je amplifikują. Choć obecnie nie istnieją żadne lekarstwa przeciwwirusowe dla pszczół, kontrolowanie roztoczy jest kluczowym działaniem w ochronie kolonii. Ta walka wymaga jednak ogromnej determinacji i zaangażowania pszczelarzy. Dramatyczne dane z Kanady nie są już szokujące – od niemal dwóch dekad historia się powtarza: śmierć kolonii zimą, odbudowa, częściowy sukces i kolejna katastrofa. Do czasu opracowania skutecznych terapii przeciwwirusowych dla pszczół, jedyną drogą jest konsekwentne i odpowiedzialne ograniczanie populacji dręcza. Od tego może zaliczyć przyszłość całego rolnictwa. Źródło: PNAS, The Journal of Basic and Applied Zoology, Trends in Parasitology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zając polarny przemierzył 388 km w rekordowe 49 dni i zmarł. Co nim kierowało?
Zając polarny zaskoczył naukowców, przemierzając ponad 388 kilometrów w zaledwie 49 dni. Rekordowy dystans udokumentowany przez biologów pokazuje niezwykłe możliwości tych arktycznych zwierząt — ale historia kończy się tragicznie. Co mogło doprowadzić do śmierci zwierzęcia tuż po jego spektakularnej wędrówce?
Spis treści: Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców BBYY nie wróciła do domu – rekordowa wędrówka zakończyła się tragedią 388 kilometrów w 49 dni. Taką trasę pokonała samica zająca polarnego (Lepus arcticus) o imieniu BBYY, wprawiając badaczy tego gatunku w osłupienie. To najdłuższa zarejestrowana wędrówka zająca – i jednocześnie jedna z najbardziej zagadkowych. Dlaczego BBYY ruszyła w tak długą podróż? I co sprawiło, że zaledwie miesiąc po jej zakończeniu zwierzę zmarło? Ta historia ma więcej znaków zapytania, niż można się spodziewać. Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? Zając polarny jest gatunkiem ssaka z rodziny zającowatych. Występuje głównie w tundrowych regionach Grenlandii, północnej części Kanady i na Alasce. Kiedy pora roku się zmienia, zając dobrze przystosowuje się do środowiska. Wraz z pierwszymi opadami śniegu zmienia futro na białe. Przez resztę roku jest niebiesko-szary. Jego środowiskiem naturalnym są polarne i górzyste siedliska. Zające polarne to małe, 4-kilogramowe zwierzęta, które często padają ofiarą lisów i wilków. Naukowcy zbadali, w jaki sposób te te małe ssaki się przemieszczają. O najnowszym odkryciu poinformowano na łamach czasopisma naukowego „Ecology”. 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców W 2019 roku prof. Dominique Berteaux, ekolog z kanadyjskiego Université du Québec wraz ze współpracownikami postanowili zbadać trasy zajęcy polarnych. W tym celu schwytali 25 dzikich osobników, które żyły na północnym obszarze Wyspy Ellesmere’a i założyli im specjalne obroże z nadajnikami satelitarnymi. Naukowcy przyznają, że sami nie spodziewali się, że odkryją coś tak niezwykłego. Samica, którą nazwano BBYY, pokonała aż 388 kilometrów w 49 dni. – To najdłuższy dystans, jaki kiedykolwiek zarejestrowano wśród wszystkich zającowatych – przekonują uczeni. Na poniższej mapie dokładnie widać trasę, którą przemierzyła samica zająca polarnego. BBYY nie wróciła do domu – rekordowa wędrówka zakończyła się tragedią Ten niebywały „maraton” rozpoczął się w w okolicy osady Alert w połowie września 2021 roku. Samica zająca wędrowała na południowy zachód wyspy, przez płaskowyż, aż dotarła do Jeziora Hazen. BBYY przeszła jeszcze kilkaset metrów dalej, a następnie wróciła i ostatecznie zatrzymała się nieopodal północno-wschodniej krawędzi jeziora. Ekolodzy przyznają, że obszar ten charakteryzuje się szczególnie łagodną pogodą oraz jest wyjątkowo bogaty w roślinność. – Fakt, że tak małe zwierzę, przemierzało średnio ok. 8 kilometrów dziennie w ekstremalnych warunkach jest naprawdę zdumiewający – komentuje prof. Joel Berger, badacz przyrody z Colorado State University. Zespół prof. Berteaux zaobserwował również, że nie tylko BBYY udała się w długą podróż. Spośród 25 z osobników, aż 20 pokonało dystans od 113 km do 310 km. Uczeni zaznaczają jednak, że tak długa wędrówka jest dla zająca polarnego ogromnym wyzwaniem. Musi balansować pomiędzy poszukiwaniem pożywienia, a tym, żeby samemu nie stać się ofiarą innych drapieżników. Prof. Berteaux przyznaje, że BBYY zmarła ok. 100 km od domu. Na razie nie wiadomo dokładnie, jaka była przyczyna śmierci zająca. Badacze mają nadzieję, że zebrane przez nich dane pomogą w skutecznej ochronie ekosystemu Wyspy Ellesmere’a. Źródło: Ecology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Publikował m.in. w „National Geographic Traveler”.
Tajemnicza czarna góra lodowa zauważona u wybrzeży Kanady. Skąd się wzięła?
Kanadyjski rybak zauważył niezwykłą czarną górę lodową na Morzu Labradorskim. Jej równomierna barwa i kształt zaintrygowały nawet glacjologów.
Spis treści Lód rzadko kiedy jest naprawdę biały Hipotezy naukowców: skąd pochodzi czarna góra lodowa? W połowie maja u wybrzeży Kanady, na Morzu Labradorskim, rybak Hallur Antoniussen zauważył coś niezwykłego — całkowicie czarną górę lodową. Zaskoczony i zaintrygowany, uwiecznił to niezwykłe to zjawisko i opublikował zdjęcie w mediach społecznościowych. Jak sam stwierdził w rozmowie z CBC Radio, widział wcześniej góry lodowe z domieszką kamieni, jednak ta była zupełnie inna – niemal czarna, o charakterystycznym, diamentowym kształcie. Lód rzadko kiedy jest naprawdę biały Zazwyczaj góry lodowe kojarzą się z białymi bryłami lodu, czasem lekko niebieskimi lub zielonkawymi. Biały kolor wynika z obecności mikroskopijnych bąbelków powietrza, które rozpraszają światło. W miarę jak lód się starzeje i ulega kompresji, traci powietrze, staje się przezroczysty, a potem nabiera niebieskiego odcienia (czerwone fale świetlne są pochłaniane, a niebieskie rozpraszane). Czasem jednak góry lodowe przybierają inne kolory w wyniku domieszek. Zielone zawierają tlenki żelaza (żółtawe), które po zmieszaniu z niebieskim lodem dają kolor zielony. Czarne lub ciemnoszare góry lodowe są znacznie rzadsze i zazwyczaj powstają, gdy lód miesza się z ciemnym materiałem – np. osadem lub pyłem – często gdy przewraca się po ciemnym dnie morskim. Hipotezy naukowców: skąd pochodzi czarna góra lodowa? W przypadku lodowca zauważonego przez Antoniussena jego jednolita czarna barwa wskazuje, że jest czymś innym niż zwykłą mieszanką lodu z piaskiem czy kamieniami. Glacjolog Lev Tarasov z Memorial University w Kanadzie sugeruje, że może to być bardzo stary fragment lądowego lodowca, który odłamał się i trafił do oceanu. Lodowce są w ciągłym, choć powolnym ruchu i zabierają ze sobą dużo materiału skalnego. Jednolita czarna barwa „diamentowej góry” sugeruje, że zanieczyszczenia musiały mieszać się z lodem przez bardzo długi czas — nawet od 1000 do 100 000 lat. Inne hipotezy mówią że ciemna barwa to sprawa pyłu wyrzuconego przez wulkany, a nawet meteorytu wmieszanego w lód. Jeśli góry nie zbadają glacjolodzy, pozostaną tylko domysły, jak powstała. Morze Labradorskie to część Oceanu Atlantyckiego położona między półwyspem Labrador a Grenlandią. Charakteryzuje się zimnym klimatem, obecnością gór lodowych oraz silnymi prądami morskimi, w tym Prądem Labradorskim. To obszar bogaty w ryby i ssaki morskie, bardzo istotny dla rybołówstwa. Odgrywa też ważną rolę w globalnej cyrkulacji oceanicznej, wpływając na klimat półkuli północnej. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kanadyjska gęś związała się z samcem zupełnie innego gatunku. Mieszkańcy kibicują unikatowej parze
Historia tej dwójki to opowieść o międzygatunkowej miłości, stracie i osobliwościach natury. Samica bernikli kanadyjskiej i samiec gęsi białoczelnej stworzyli parę w rezerwacie pod Portland, gdzie założyli gniazdo i próbowali wychować potomstwo.
Spis treści Gęś białoczelna i bernikla kanadyjska – jak doszło do tego romansu? Wspólne potomstwo dwóch gatunków Międzygatunkowa miłość w świecie zwierząt Wiosna to czas, gdy ptaki łączą się w pary, budują gniazda i składają jaja. W Kanadzie, w parku Blue Lake Regional Park pod Portland miało miejsce niezwykłe wydarzenie, które przyciągnęło uwagę obserwatorów ptaków — samiec i samica gęsi różnych gatunków połączyli się w nietypową parę i próbowali wspólnie wychować potomstwo. Gęś białoczelna i bernikla kanadyjska – jak doszło do tego romansu? Widok gniazdującej bernikli kanadyjskiej to nic niezwykłego, ani w miejskim parku, ani ogólnie w Kanadzie. Jednak strażnicy Blue Lake Regional Park pod Portland jako pierwsi z zaskoczeniem zaobserwowali jej towarzysza. Samiec o zupełnie innym wyglądzie nie odstępował bernikli na krok. William McDonald, jeden ze strażników, zaczął uważniej obserwować ptaki i skontaktował się ze specjalistami ds. dzikiej przyrody. Okazało się, że towarzyszem bernikli był przedstawiciel innego gatunku – gęsi białoczelnej. To mniejsza gęś, o żółtym dziobie, szaro-brązowym upierzeniu i białym czole. Oba ptaki ewidentnie tworzyły parę i starały się o potomstwo. Wkrótce bernikla złożyła jaja. Wspólne potomstwo dwóch gatunków ZaobserWowano, że z sześciu jaj wykluły się dwa młode. Prawdopodobnie niestety nie przeżyły, bo nie odnotowano ich obecności – o wykluciu świadczyły tylko puste skorupki jaj. Cztery pozostałe jaja najprawdopodobniej były niezapłodnione. Biolożka Katy Weil opowiada, że takie sytuacje się zdarzają, a potomstwo z takiej krzyżówki może dożyć dorosłości i wygląda bardzo ciekawie. Czy nietypowa para podejmie kolejną próbę? To całkiem możliwe, bo gęsi, jak wiele ptaków, łączą się w pary na całe życie. Nie wiadomo, dlaczego gęś białoczelna zdecydowała się zostać w tym regionie Kanady (Oregonie) – zazwyczaj migruje znacznie dalej na północ. Według Roberta Wilsona, zoologa z Uniwersytetu Nebraska-Lincoln, mogło to być spowodowane jakimś urazem, który uniemożliwił samcowi dalszą wędrówkę. Ale możliwa jest też inna teoria: gęś białoczelna została wychowana przez bernikle kanadyjskie. Naukowcy obserwowali już przypadki, że oba te gatunki potrafią podrzucać sobie jaja do gniazd. To tzw. pasożytnictwo lęgowe. Takie młode uczy się od pierwszych dni życia przynależności do obcego gatunku i uznaje go za swój. Gdy dorośnie, może wybierać partnerów podobnych do przybranych rodziców. Międzygatunkowa miłość w świecie zwierząt Krzyżowanie się różnych gatunków w przyrodzie – hybrydyzacja – także nie jest niczym niezwykłym. To, czy taka para może mieć potomstwo, zależy od wielu czynników, głównie bliskiego pokrewieństwa genetycznego. Np. samiec osła i klacz mogą mieć potomstwo, choć odwrotna kombinacja jest znacznie rzadsza. Ornitolożka Kathryn Grabenstein z Cornell Lab of Ornithology badała przypadek dwóch gatunków sikor w Kolorado w USA. Dzięki sadzeniu ozdobnych drzew i instalowaniu karmników gatunki, które wcześniej rzadko miały kontakt, zaczęły żyć w pobliżu siebie. Podobne zmiany środowiskowe mogły sprawić, że niezwykła para gęsi w Oregonie zdecydowała się na „wspólne życie”. Park to bezpieczne miejsce do życia, z obfitością pożywienia. Bernikla i gęś białoczelna najprawdopodobniej pozostaną razem. Lokalni mieszkańcy, obserwatorzy ptaków i strażnicy parku kibicują tej nietypowej parze. Źródło: Oregon Public Broadcasting Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Już wiadomo, do czego służy zagadkowy organ narwala. Osiąga 3 m długości
Kieł narwala, wyrastający z jego szczęki, osiąga nawet 3 metry długości. Do czego tak naprawdę służy temu zwierzęciu? Naukowcy rozwiązali tę zagadkę dzięki obserwacjom z użyciem drona. Wnioski okazały się zaskakujące.
Spis treści: Drony nad narwalami Wielofunkcyjny organ narwali Zręczny jak narwal Ten osiągający 5–6 metrów długości waleń żyje w wodach strefy arktycznej. Narwal (łac. Monodon monoceros) posiada pojedynczy, spiralnie skręcony kieł. Ten narząd zwraca na siebie uwagę, bo w przypadku samców osiąga nawet 3 metry długości. Ale do czego kieł tak naprawdę służy? Naukowcy przypuszczali, że z jego pomocą narwale otrzymują informacje o otoczeniu: temperaturze czy substancjach w wodzie. Tego typu kły mają być też pomocne w czasie godów. Dron nad narwalami Wyzwaniem przy badaniu waleni jest ich obserwacja w naturalnym otoczeniu. I tu pomocne stały się drony, które niezauważone przez te wielkie wodne ssaki mogły dostarczać informacje na temat ich zachowań. Naukowców szczególnie ciekawiła funkcja podłużnego „rogu” – tak naprawdę jest on wydłużonym zębem. Wiele funkcji tego organu było dyskusyjnych i dopiero bezpośrednie obserwacje narwali w ich naturalnym środowisku postawiły kropkę nad i. Badania przeprowadzili badacze z Harbor Branch Oceanographic Institute na Florida Atlantic University oraz kanadyjskiego Departamentu Rybołówstwa i Oceanów, we współpracy ze społecznościami Inuitów w Nunavut w kanadyjskiej Wysokiej Arktyce. Wielofunkcyjny organ narwali Dane wideo uzyskane dzięki dronom okazały się bardzo cenne dla naukowców. Na ich podstawie badacze opublikowali artykuł na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Marine Science”. Wyróżniono 17 różnego rodzaju zachowań narwali związanych z podłużnym kłem. Oto część z nich: manipulowanie, ogłuszanie i zabijanie ryb – golca arktycznego; korekta kursu w czasie śledzenia ryb – narwale wykonywały szybkie i precyzyjne ruchy kłem; odganianie mew, które chciały „przejąć” ich zdobycz; zjawisko podkradania upolowanego zwierzęcia określa się jako kleptopasożytnictwo; zabawa – naukowcy dostrzegli zachowania, które można interpretować jako rodzaj zabawy. Polegała na obracaniu i popychaniu ryb, a nie ich ogłuszaniu. Tego typu obserwacja była czymś nowym dla naukowców. Naukowcy znali wcześniej praktykę „krzyżowania” kłów kilku osobników nad wodą. Być może była ona związana z zaprezentowaniem swoich umiejętności przeciwnikowi lub potencjalnym partnerkom. Zręczny jak narwal Naukowcy badający narwale stwierdzili, że ruchy ich kłów były wykonywane precyzyjnie, szybko i zręcznie. – Badam narwale od ponad dekady i zawsze podziwiałem ich kły – mówi dr Cortney Watt, współautorka publikacji z Fisheries and Oceans w Kanadzie. – Obserwowanie, jak wykorzystują swoje kły do żerowania i zabawy, jest niezwykłe. To wyjątkowe badanie, w którym założyliśmy zdalny obóz polowy i spędziliśmy czas filmując narwala za pomocą drona, przynosi wiele interesujących spostrzeżeń. Zapewnia wgląd w ich zachowanie, którego nigdy wcześniej nie widzieliśmy – sprecyzowała. Badacze zwracają uwagę, że kły odgrywają kluczową role w zdobywaniu pożywienia. To z ich pomocą narwale potrafią przegonić konkurencję zarówno w postaci innego narwala, jak i żerujących na ich zdobyczy ptakach. Nie byłoby to możliwe bez bezzałogowych statków powietrznych. – Drony zapewniają unikatowy wgląd w ich zachowanie w czasie rzeczywistym. Pomagają naukowcom w gromadzeniu kluczowych danych na temat tego, jak narwale reagują na zmiany w strefie arktycznej, dostępność ofiar i inne zmiany środowiskowe. Takie badania są kluczem do zrozumienia wpływu globalnego ocieplenia na te nieuchwytne zwierzęta – podkreśla dr Greg O’Corry-Crowe, współautor publikacji z FAU Harbor Branch i uczestnik programu National Geographic Explorer. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dzień Świstaka. Willie nie dożył swojego święta. Władze miasta trzymały to w tajemnicy
Dzień Świstaka to jedna z najbardziej nietypowych amerykańskich tradycji. Już od ponad wieku świstak prognozuje, jak długo potrwa zima. Wszystko zależy od tego, czy zwierzak zobaczy swój cień. Jakiej pogody możemy spodziewać się po najbliższych miesiącach?
Spis treści Dzień Świstaka 2025. Kiedy przyjdzie wiosna? Dzień Świstaka może być też Dniem Homara Gdzie żyją świstaki? 2 lutego to Dzień Świstaka. Nietypowa tradycja prognozowania pogody jest pielęgnowana w Ameryce Północnej już od ponad 100 lat. Najbardziej znany świstak-meteorolog to Phil z miasteczka Punxsutawney w stanie Pensylwania. Na przestrzeni lat zwierzak był prawdopodobnie wiele razy zastępowany, ale to nie zaszkodziło jego popularności. Wywabianie Phila z nory każdego roku śledzą tysiące Amerykanów i Kanadyjczyków. W pandemii Dzień Świstaka w Pensylwanii był obchodzony on-line. Dzień Świstaka 2025. Kiedy przyjdzie wiosna? Zasady są proste: jeśli Phil zobaczy swój cień, to oznacza, że zima potrwa jeszcze sześć tygodni, a jeśli nie, wiosna przyjdzie wcześniej. W tym roku podczas obchodów Dnia Świstaka słynny zwierzak przewidział jeszcze sześć tygodni zimy. „Wewnętrzny krąg” lokalnych urzędników poinformował, że gryzoń, wywabiony o świcie, zauważył swój cień. W 2023, 2022 i 2021 r. Phil również prognozował srogą zimę, za to rok temu nie zobaczył cień, co miało być zapowiedzią rychłego nadejścia wiosny. Ile jest w tym prawdy? Według statystyk Phil ma rację dość rzadko. Sprawdzalność jego prognoz waha się od 40 do 50 proc. Dla odmiany w Nowym Jorku Chuck ze Staten Island przewidział wczesną wiosnę. Gwoli ścisłości, Chuck to symboliczne imię przekazywane świstakom z pokolenia na pokolenia. W 2014 nowojorski gryzoń znalazł się na nagłówkach po tym jak burmistrz, Bill de Blasio, upuścił zwierzaka w trakcie ceremonii prognozowania pogody. Świstak zmarł tydzień później. Jak się okazało, nie był to Chuck, a samica Charlotte. Rzecznik zoo na Staten Island, Brian Morris, wyjaśnił wówczas, że do corocznych obchodów wybierany jest „najmniej zrzędliwy świstak tego dnia”. Dzień Świstaka może być też Dniem Homara Willie, świstak albinos z kanadyjskiego miasteczka Wiarton, również jest bohaterem przykrej historii. Zwierzak cieszył się ogromną sympatią w Kanadzie. Tym większa była rozpacz mieszkańców Wiatron, kiedy lokalne media poinformowały o tym, że zmarł w 2021 roku, a jego śmierć została zatuszowana przez władze miasta. W odpowiedzi na wątpliwości internautów urzędnicy wydali żartobliwy komunikat prasowy, w którym napisali, że Dzień Świstaka „nigdy nie dotyczył Williego”. A o to, czy ulubieniec mieszkańców miasta żyje, powinni spytać Zajączka Wielkanocnego lub Świętego Mikołaja. Kilka miesięcy później urzędnicy potwierdzili jednak, że świstak nie żyje. Wcześniej chorował na ropień zęba. W Wiarton Dzień Świstaka obchodzi się od lat 50. XX wieku. „Pierwszy Willie” zaczął prognozować pogodę w latach 80. Przeżył 22 lata. Został znaleziony martwy w 1999 r. zaledwie dwa dni przed swoim świętem. W 2022 roku Milltown Mel z New Jersey także zmarł niedługo przed Dniem Świstaka. Co ciekawe, nie tylko świstaki przepowiadają rychły koniec zimy lub długie mrozy. Na kanadyjskiej wyspie Cape Sable Island pogodę prognozuje homar Lucy. Sam zwyczaj pochodzi z Europy, gdzie wierzono, że przyjście wiosny mogą przewidzieć borsuki. Tradycja trafiła za ocean razem z niemieckimi imigrantami. Gdzie żyją świstaki? Świstaki można spotkać na wolności w Ameryce Północnej, Azji i Europie – również w Polsce. Większość z nich zamieszkuje tereny górskie. W zależności od miejsca występowania wyróżnia się kilkanaście gatunków świstaków, między innymi: amerykański, himalajski, ogoniasty i olimpijski. Łączy je podobna budowa ciała, gruba sierść w różnych odcieniach brązu i szarości, małe uszy i krótkie kończyny. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Po raz pierwszy w historii kamera zarejestrowała upadek meteorytu. Słychać też świst i trzask
Właściciel domu w Kanadzie miał niesamowity fart. Kamera, którą zamontował przy drzwiach wejściowych, przypadkiem zarejestrowała upadek meteorytu. Jest to pierwsze nagranie tego rodzaju w historii.
Spis treści: Co widać na filmie zarejestrowanym w Kanadzie? Pierwsze nagranie upadku meteorytu Co wiadomo o meteorycie, który uderzył w dom Kanadyjczyka? Joe Velaidum nie może narzekać na brak szczęścia. Pewnego wieczoru w lipcu zeszłego roku jak co dzień wybierał się na spacer z psami. Wyszedł na ganek swojego domu w Marshfield na Wyspie Księcia Edwarda. Postał tam chwilę, po czym poszedł się przejść. Kiedy wrócił, zauważył, że jedna z płyt chodnikowych w pobliżu drzwi została uszkodzona. Leżały na niej pył, kurz i odłamki skał, układające się w kształt gwiazdy. Miały zabarwienie srebrno-szare i wyraźnie odcinały się od bordowej terakoty. Co to mogło być? Velaidum sięgnął do nagrania z kamery, którą ma zamontowaną niedaleko drzwi wejściowych. Gdy je uważnie przejrzał, znalazł odpowiedź. Co widać na filmie zarejestrowanym w Kanadzie? Nagranie z ganku Kanadyjczyka można zobaczyć poniżej. Nie należy spodziewać się żadnego spektakularnego widowiska. Kluczowa jest piąta sekunda filmu. Wówczas po prawej stronie obrazu coś zaczyna się dziać. Meteoryt pojawia się zaledwie na jednej klatce. Jednak jeśli uda się ją uchwycić, robi się dobrze widoczny. Wyraźniej za to widać efekt, jaki dało jego uderzenie o ziemię: nagle wzbijający się nieduży obłok pyłu. Słychać również świst oraz trzask. Pierwsze nagranie upadku meteorytu – Najbardziej szokujące dla mnie jest to, że stałem dokładnie w tamtym miejscu zaledwie dwie minuty przed uderzeniem – powiedział Joe Velaidum CBC News. Dodał, że gdyby widział nadlatujący okruch, prawdopodobnie nie ruszyłby się i mógłby zostać trafiony. Jeden z przyjaciół podpowiedział mu, że w jego chodnik najprawdopodobniej uderzył meteoryt. Velaidum wraz ze swoją partnerką, Laurą Kelly, zabrali rozrzucone kawałki skały. Następnie poinformowali, o tym co się stało, Chrisa Herda z University of Alberta. Wysłali mu też zebrane siedem gramów materiału. Zupełnym przypadkiem Herd wybierał się kilkanaście dni później na Wyspę Księcia Edwarda. Do swojej podróży dołożył wizytę w Marshfield. Obejrzał miejsce upadku. Potwierdził, że meteoryt to popularny chondryt. Oraz że film to pierwsze wideo pokazujące uderzenie kosmicznego obiektu w ziemię. Co wiadomo o meteorycie, który uderzył w dom Kanadyjczyka? Łącznie udało się zebrać 95 g meteorytu. Otrzymał on formalną nazwę Meteoryt Charlottetown – od położonego niedaleko Charlottetown, stolicy prowincji Wyspa Księcia Edwarda. Zabrane kawałki zostały włączone do kolekcji meteorytów University of Alberta. Jak powiedział Herd, meteoryty wchodzą w atmosferę z prędkością 60 tys. km/godz. Następnie wyhamowują. Według naukowca ten, który uderzył w chodnik w Marshfield, najprawdopodobniej poruszał się z prędkością około 200 km/godz. Skąd pochodził ten skalny okruch? Z pasa asteroid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Odległość pasa asteroid od Ziemi waha się między 180 a 330 mln km. NASA podaje, że każdego dnia na Ziemię spada 48 ton materiału z meteorytów. – Meteoryt Charlottetown z pewnością obwieścił swoje przybycie w spektakularny sposób. Żaden inny upadek nie został udokumentowany łącznie z dźwiękiem – mówi Herd. – To dodaje zupełnie nowy wymiar do historii naturalnej wyspy – podsumowuje naukowiec. Źródło: University of Alberta, CBC, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niezwykłe znaleziska w XIX-wiecznym wraku. W skrzyni odkryto broń i monety
Pistolety, fiolki na leki i monety – to niektóre przedmioty, wydobyte ze skrzyni we wraku okrętu HMS Erebus przez archeologów podwodnych. Załoga bezskutecznie poszukiwała w XIX wieku drogi morskiej łączącej Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym.
W tym artykule: Gdzie podziały się statki? Archeolodzy podwodni we wraku Okręty objęte ochroną Statki HMS Erebus i HMS Terror wyruszyły w 1845 roku z Wielkiej Brytanii. Była to ekspedycja badawcza do Arktyki, którą kierował kapitan John Franklin – oficer Brytyjskiej Marynarki Wojennej. Była to jego czwarta wyprawa arktyczna. Jej cel: pokonanie ostatniej, nieprzebytej części Przejścia Północno-Zachodniego i dotarcie do wód Oceanu Spokojnego. Ten śmiały plan nie powiódł się. Okręty zatrzymał lód. Oba ostatecznie zatonęły, wraz z całymi załogami liczącymi 129 osób, w rejonie Wyspy Króla Williama Gdzie podziały się statki? Ostatni raz widziano je w 1848 roku, gdy wpływały na Morze Baffina. Tuż po utracie kontaktu ze statkami rozpoczęły się ich poszukiwania. Między 1847 a 1859 rokiem odbyło się aż 30 ekspedycji. Śladu po dwóch okrętach nie znaleziono. Dopiero współczesne poszukiwania przyniosły rezultaty. HMS Erebus zlokalizowano w 2014 roku, a HMS Terror – w 2016. Od tego czasu trwają badania obu jednostek z wykorzystaniem sonarów i jednostek samobieżnych. Do wraków schodzą też archeologowie podwodni. Właśnie podsumowali ostatni sezon badawczy, który odbył się w latem 2023 roku i skoncentrował na HMS Erebus. – To był kolejny udany sezon badawczy dla zespołu archeologii podwodnej Parks Canada. Pozyskiwanie artefaktów z wraków i wykonywanie wysokiej jakości zdjęć daje wgląd ludziom z całego świata w to, jak wyglądało życie załóg na pokładzie tych statków podczas wyprawy – powiedział dyrektor generalny Parks Canada, Ron Hallman. Archeolodzy podwodni we wraku Zespół badawczy przeprowadził sześćdziesiąt osiem nurkowań w ciągu dwunastu dni. Prowadzone były przez kanadyjską organizację rządową Parks Canada. Ten sezon był wyjątkowo udany. Celem badań była kabina oficera i kwatera członków załogi. To w tym drugim miejscu, usytuowanym w części dziobowej, nurkowie natknęli się na skrzynię marynarską. Znajdowały się w niej liczne artefakty, w tym pistolety, różnego rodzaju akcesoria wojskowe, obuwie, fiolki na leki i monety. Przedmioty będą skrupulatnie zbadane w Ottawie i poddane konserwacji. Następnie trafią do Centrum Dziedzictwa Nattilik w Gjoa Haven (Uqsuqtuuq) w Nunavut. Na wystawie będzie można je zobaczyć w 2025 roku. Równie interesujących odkryć dokonano w kabinie oficerskiej. Prawdopodobnie należała do podporucznika Henry'ego Dundasa Le Vesconte. Przedmioty te obejmowały nietknięty termometr, skórzaną okładkę książki i wędkę z mosiężnym kołowrotkiem. Inne przedmioty, takie jak skórzany but lub podeszwa buta, słoiki do przechowywania i ciągle zamknięta butelka z jakimś lekiem, zostały znalezione w obszarze uważanym za spiżarnię kapitana. Wykopaliska kontynuowano również kabinie uważanej za kabinę trzeciego porucznika Jamesa Fairholme'a. Tam odkryto kolekcję niezidentyfikowanych skamieniałości, które członkowie zebrali zapewne w czasie trwania feralnej ekspedycji. Okręty objęte ochroną Archeolodzy wykonali również tysiące zdjęć cyfrowych o wysokiej rozdzielczości obu statków i przeprowadzili rejestrację teledetekcyjną przy użyciu echosondy wielowiązkowej statku i profilera poddennego. Zebrane dane zostaną wykorzystane do stworzenia bardzo dokładnych trójwymiarowych modeli, aby lepiej zrozumieć, jak wrakowiska zmieniają się w czasie. Wrakowiska są objęte ścisłą ochroną i znajdują się na liście National Historic Sites (Narodowe Miejsca Historyczne). Są zarządzane wspólnie przez Parks Canada i Nattilik Heritage Society. We wszelkie działania dotyczące wraków włącza się lokalna, rdzenna społeczność Inuitów. Źrodło: Parks Canada. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wodospad Niagara – ciekawostki o jednym z symboli USA
To właśnie tam w 1885 roku Nikola Tesla i George Westinghouse stworzyli pierwszą na świecie elektrownię wodną. Nic dziwnego, bo wodospad Niagara jest w stanie wyprodukować ponad 4 miliony kilowatów energii elektrycznej, która jest dzielona między Stany Zjednoczone i Kanadę.
W tym artykule: Ile jest wodospadów Niagara? Ile ton wody przepływa przez wodospad Niagara? Kiedy powstał wodospad Niagara? Chociaż wodospad Niagara jest ogromny, to nie jest ani najwyższym, ani najszerszym na Ziemi. Jednak jest tak popularny, że w naszym odczuciu słowa Niagara i wodospad to niemal synonimy. Ile jest wodospadów Niagara? Wodospad Niagara to tak naprawdę nie jeden wodospad, ale trzy. Dwie kaskady: Wodospad Amerykański oraz Wodospad Welon Panny Młodej znajdują się w USA, na północy stanu Nowy Jork. Trzecia kaskada – Wodospad Podkowy – na terenie Kanady. Wszystkie trzy znajdują się na rzece Niagara, która wypływa z jeziora Erie, jednego z pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej, i wpada do jeziora Ontario w Kanadzie. Sama rzeka jest krótka, liczy zaledwie 55 km. Ale na swej drodze musi pokonać niemal 100-metrową różnicę poziomów. Dwie kaskady po stronie amerykańskiej mają wysokość 20–30 metrów, za to kanadyjska aż 53 metrów. Jednak tym, co czyni Niagara Falls tak zachwycającym miejscem, jest szerokość wodospadów. Kanadyjska część kompleksu ma niemal 800 metrów szerokości! Jest to jednocześnie miejsce graniczne pomiędzy Kanadą a USA. Co ciekawe, Wodospad Niagara (ang. Niagara Falls) otaczają dwa miasta nazwane właśnie Niagara Falls. Jedno leży po stronie amerykańskiej, drugie – kanadyjskiej. Tereny wokół wodospadu mają status parków. Wodospady przyciągają tłumy turystów. Ocenia się, że rocznie ogląda je nawet 8 milionów turystów. Ile ton wody przepływa przez wodospad Niagara? W każdej sekundzie przez wodospad Niagara przepływa 3 160 ton wody. Woda spada z prędkością 10 metrów na sekundę nad wodospadem, uderzając w podstawę wodospadu z siłą 280 ton w American Falls i Bridal Veil Falls. Ta liczba zwielokrotnia się do 2,509 ton u podstawy Horseshoe Falls. Wodospad Niagara jest w stanie wyprodukować ponad 4 miliony kilowatów energii elektrycznej, która jest dzielona między Stany Zjednoczone i Kanadę. Jako pierwszy moc Niagara Falls ujarzmił nie kto inny, tylko sam Nikola Tesla. Ten serbski wynalazca, nazywany przez samego Alberta Einsteina najmądrzejszym człowiekiem świata, zainicjował projekt wykorzystania wodospadu Niagara do produkcji prądu, gdy po raz pierwszy zobaczył zdjęcie kaskad. Swoje marzenie zaczął spełniać w 1893 roku, gdy wspierany fortuną potentata George’a Westinghause’a, rozpoczął budowę pierwszej elektrowni wodnej na świecie. Pomimo wielu wyzwań potężna elektrownia powstała w przeciągu zaledwie trzech lat, w pobliżu górnego biegu rzeki Niagara. Był to pierwszy na świecie kompleks na dużą skalę, w którym wykorzystywano prąd przemienny. W 1895 roku energia elektryczna przesyłana z wodospadu Niagara dotarła do pobliskiej fabryki w mieście. W 1896 roku przestawienie przełącznika spowodowało pierwszy skok mocy z wodospadu Niagara do Buffalo. Genialny system Tesli zadziałał. W 1927 roku cały kompleks został przemianowany na Elektrownię Edwarda Deana Adamsa na cześć prezesa firmy, która nadzorowała jego budowę. Dziś z kompleksu pozostał tylko The Adams Power Plant Transformer House. Znajduje się przy Buffalo Avenue i jest wpisany do Narodowego Rejestru Miejsc Historycznych. A między kaskadami, na tzw. Koziej Wyspie, znajduje się pomnik z brązu upamiętniający Teslę. Człowieka, który postawił się Thomasowi Edisonowi i zelektryfikował świat. Kiedy powstał wodospad Niagara? Pod względem geologicznym, obszar Niagara Falls jest bardzo młody. Rzeka Niagara pojawiła się około 12 tysięcy lat temu, po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Wówczas wodospad Niagara rozciągał się na około 11 km w dół rzeki do dzisiejszego Lewiston w stanie Nowy Jork i Queenston w Ontario. Z biegiem lat krawędź ulegała erozji do obecnego miejsca. Pierwszym Europejczykiem, który zobaczył i dokładnie opisał wodospad Niagara, był ojciec Louis Hennepin, francuski ksiądz, który towarzyszył francuskiemu generałowi LaSalle'owi w jego wyprawie w rejon Niagary w 1678 roku. W tej chwili Niagara Falls jest m.in. gigantycznym kompleksem turystycznym, odwiedzanym rocznie przez miliony turystów. Ale pomysł uczynienia z tego terenu miejsca rozrywki sięga początków XX wieku. Wówczas, nim Wyspa Kóz stała się częścią Parku Stanowego Niagara Falls, pojawiły się sugestie, wykorzystać wyspę jako miejsce rozrywki dla ludzi przybywającymi pociągami do wodospadu. P.T. Barnum chciał zamienić Kozią Wyspę w teren cyrkowy. W Polsce mieszka najpiękniejszy manula na świecie. Nie pierwszy raz jest o nim głośno Manul z poznańskiego zoo ponownie dał o sobie znać. Po głośnej ucieczce sprzed trzech lat, tym razem został okrzyknięty najpiękniejszym przedstawicielem swojego gatunku na świecie. Wodospad Niagara jest często wybierany jako miejsce podróży poślubnych. Mieścił się tam nawet tzw. Honeymoon Bridge. Niestety most zawalił się w 1938 roku pod naciskiem nagromadzonego lodu w wąwozie poniżej wodospadu. Rzeka Niagara jest domem dla tysięcy gatunków zimujących mew i ptactwa wodnego. Ekosystemy Niagary tworzy wiele chronionych gatunków zwierząt, takich jak jesiotr jeziorny, sokół wędrowny i bielik amerykański. Wąwóz rzeki Niagara jest domem dla 14 gatunków rzadkich roślin. Całkowita liczba gatunków flory udokumentowanych na Koziej Wyspie w ciągu ostatnich dwóch stuleci wynosi nieco ponad 600. Co ciekawe, według okolicznych mieszkańców, to wybudowanie mostów na Niagarze doprowadziło do zasiedlenia północy USA przez kanadyjskie czarne wiewiórki. Ponoć na początku XIX wieku na terenie wokół wodospadu nie było czarnych wiewiórek, ale były w Kanadzie, po drugiej stronie rzeki. Kiedy zbudowano pierwszy most wiszący na rzece Niagara, czarne wiewiórki mogły przeprawić się przez rzekę do Stanów Zjednoczonych. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Toronto – ciekawostki, atrakcje i informacje praktyczne. Co warto zobaczyć, będąc tu pierwszy raz?
Toronto nieprzypadkowo uchodzi za „polskie miasto”, bowiem – jak podają różne źródła – mieszka tu ponad 250 tys. naszych rodaków. Ale trudno się temu dziwić, ponieważ największe miasto Kanady potrafi zachwycić na każdym kroku.
W tym artykule: Najważniejsze informacje o Toronto Loty Warszawa – Toronto Kiedy najlepiej jechać do Toronto? Co warto zobaczyć w Toronto? Atrakcje Toronto Toronto – atrakcje dla dzieci Ciekawostki o Toronto Toronto to barwne, wielkie miasto w kanadyjskim Ontario. Jest znane na całym świecie z CN Tower, wielokulturowego charakteru i otwartości mieszkańców. W Toronto zwiedzanie przybiera postać podróży do czasów kolonialnych, przeplatanej zdumiewającą nowoczesnością. Co warto zobaczyć w tym kanadyjskim mieście? Najważniejsze informacje o Toronto Toronto to stolica kanadyjskiej prowincji Ontario i zarazem największe miasto Kanady. To najbardziej wieloetniczne spośród miast świata, od 2001 roku nosi nawet nadany mu przez ONZ tytuł World’s Most Multicultural City. Na co dzień pełni funkcję stolicy kraju pod względem ekonomicznym oraz kulturalnym. Powierzchnia Toronto wynosi 841 km2, teren miasta zamieszkuje na stałe pomad 2,5 miliona osób. W całej aglomeracji Toronto jest to ponad 6 milionów mieszkańców. Gęsto zamieszkana jest cała prowincja, której stolicę stanowi Toronto – Ontario. W tym multikulturowym mieście jedynie połowa mieszkańców posługuje się angielskim jako językiem ojczystym. Pozostali to imigranci, w tym aż ponad 250 tys. Polaków – choć dane nieoficjalne mówią, że ta liczba może być nawet dwukrotnie większa. Tereny te od XVII wieku były francuskimi koloniami. Początkowo mieszkali tu jedynie rdzenni mieszkańcy, nazywani również Pierwszymi lub Pierwszymi Narodami, a z czasem pojawili się także amerykańscy lojaliści, pragnący pozostać pod rządami brytyjskiej korony. Od dnia założenia University of Toronto w połowie XIX wieku miasto zaczęło prężnie się rozwijać i przybierać formę, którą cechuje się do dziś. Oto 10 miejsc, w których (praktycznie) nie spotkasz Polaków Gdzie jechać na urlop, by uniknąć towarzystwa rodaków? Do tych miejsc Polacy podróżują najrzadziej. Od końca XX wieku Toronto tworzy tak zwane megacity w połączeniu z pięcioma otaczającymi je dzielnicami. Jest dużą, bardzo nowoczesną metropolią, która zdecydowanie idzie z duchem czasu. Co roku odbywają się tutaj masowe imprezy, które przyciągają turystów z całego świata. Toronto uchodzi za miasto postępowe nie tylko technologicznie czy architektonicznie, ale i obyczajowo. Na terenie miasta znajduje się wiele obszarów stanowiących skupiska imigrantów. Można tu odwiedzić tradycyjne sklepy czy lokale podające jedzenie z całego świata. Loty Warszawa – Toronto Ile trwa lot z Warszawy do Toronto? Zwykle czas ten mieści się w zakresie 10-14 godzin, w zależności od tego, czy lot przewiduje przesiadkę. Bezpośredni lot ze stolicy Polski (lotnisko Chopina) do największego miasta Kanady (Toronto Pearson International Airport) trwa przeważnie 9,5 godziny. W Toronto czas lokalny różni się od polskiego – w czasie zimowym jest tam o 6 godzin wcześniej, natomiast w czasie letnim różnica wynosi 5 godzin. Warto wziąć to pod uwagę podczas planowania podróży lub kontaktu z bliskimi przebywającymi w Toronto. Kiedy najlepiej jechać do Toronto? Toronto to wielokulturowe, otwarte miasto, gdzie turyści zazwyczaj czują się wspaniale i gościnnie przyjęci. Charakterystyczna dla Toronto pogoda odpowiada klimatowi umiarkowanemu. Wciąż zdarzają się tam intensywne opady śniegu w okresie zimowym, jednak dziś warunki coraz bardziej przypominają te panujące w Polsce. Lato nie bywa na ogół upalne, a zimą, wbrew powszechnym opiniom o Kanadzie, trzaskający mróz nie skuwa miasta. Co ciekawe, nasłonecznienie jest tu bardzo wysokie – słońce świeci średnio przez 301 dni w roku, przy czym najmniej słonecznym miesiącem jest grudzień. Co warto zobaczyć w Toronto? Dundas Square CN Tower Kampus uniwersytecki przy St. George Queen's Park Willa Casa Loma Atrakcje Toronto Toronto to bardzo nowoczesny ośrodek miejski znajdujący się w malowniczej Kanadzie. Szklane drapacze chmur mieszają się tutaj swobodnie ze starymi zabudowaniami kolonialnymi, co tworzy bardzo szczególne wrażenie. Warto zarezerwować sobie czas na przechadzki ulicami miasta bez zbędnego pośpiechu i zwiedzić najważniejsze w Toronto zabytki. W mieście nie brakuje też atrakcji typowo turystycznych. Dundas Square To charakterystyczny plac w samym centrum Toronto, zaprojektowany po to, by stworzyć dla mieszkańców miasta przestrzeń do spotkań i koncertów na powietrzu. Ciekawym elementem jego architektury są fontanny, działające według konkretnej sekwencji. Niedaleko znajduje się także Yonge Street, uważana w wielu kręgach za najdłuższą ulicę świata. Na Dundas Square zawsze się coś dzieje, można tu poczuć dzisiejszego ducha miasta. CN Tower CN Tower to bezsprzecznie najpopularniejszy obiekt turystyczny w Toronto. Wieża ma wysokość 553,33 metra i przez wiele lat była najwyższym wolnostojącym budynkiem świata. Dziś znajdują się tutaj tarasy widokowe, restauracja i kompleks rozrywkowy. Wieża jet także wieżą telewizyjną. Dodatkową atrakcję stanowi szklana podłoga. Podczas dobrej pogody z tarasu widokowego można dostrzec między innymi Wodospad Niagara. Jeśli celem podróży jest Toronto zwiedzanie nie może obyć się bez wizyty w CN Tower. Warto jednak przygotować się na tłumy i kolejki - wieża jest co roku odwiedzana przez 2 miliony turystów. Kampus uniwersytecki przy St. George Kompleks zabytkowych budynków uniwersyteckich, będący czynnym kampusem, ale zarazem udostępniony do zwiedzania z przewodnikami. Uniwersytet w Toronto działa nieprzerwanie od roku 1827. To największa uczelnia w Kanadzie, na której dziś uczy się około 80 000 studentów. Spacer po terenie kampusu to spotkanie z dawnym, angielskim budownictwem i gratka dla wielbicieli zabytków. Queen's Park Sąsiadujący z Uniwersytetem w Toronto budynek parlamentu Ontario o neoromańskiej, pięknie zdobionej formie. Pochodzi z końca XIX wieku i stoi w parku noszącym identyczną nazwę. Jest udostępniony dla zwiedzających, warto więc do niego zajrzeć. Willa Casa Loma To kolejny zabytek, który powinien znaleźć się na liście obiektów do zwiedzenia w Toronto. Piękny i ogromny neogotycki zamek przy Austin Terrace. Obiekt wraz z wiktoriańskimi ogrodami jest bardzo często i chętnie odwiedzany przez turystów. W willi znajduje się 98 pokoi, a z daleka w oczy rzucają się dwie wieże. Budynek i jego wyposażenie są doskonale odrestaurowane i zachowane, dzięki czemu można tu poczuć ducha minionej epoki. Toronto – atrakcje dla dzieci Toronto jest także miejscem, które chętnie przyjmuje turystów podróżujących z dziećmi. W hotelach, restauracjach i popularnych atrakcjach turystycznych nie brakuje udogodnień dla rodzin. W samym mieście znajduje się też wiele obiektów, które chętnie odwiedzą młodsi podróżnicy. Oto charakterystyczne dla Toronto atrakcje, które zabawią najmłodszych. Ripley's Aquarium of Canada Ogromne, doskonale zorganizowane akwarium, znajdujące się w pobliżu CN Tower. Można tu nie tylko podziwiać wyjątkowe gatunki morskich stworzeń, ale też spacerować ścieżkami zewsząd otoczonymi szkłem i wodą. To miejsce, które zapewni rozrywkę i dawkę zachwytu nie tylko dzieciom, ale też ich dorosłym opiekunom. High Park Miejsce idealne na piknik lub zabawy na świeżym powietrzu, gdy tylko pozwoli na to pogoda. To najrozleglejszy teren zielony w mieście, pełen łąk i urokliwych alejek. Hockey Hall of Fame Coś wyjątkowego specjalnie dla fanów sportu. Hokej to narodowy sport kanadyjski, w największym mieście nie mogło więc zabraknąć obiektu upamiętniającego wybitnych hokeistów. Oprócz galerii sławy znajduje się tutaj także muzeum poświęcone historii hokeja. Obiekt mieści się w zabytkowym, ciekawym budynku. Ciekawostki o Toronto Toronto to nie tylko największe miasto Kanady – to także czwarte pod względem wielkości miasto Ameryki Północnej. Mimo tego, że Kanada jest ogromnym krajem, około 25% jej ludności mieszka w promieniu 160 km od Toronto. Sportem narodowym Kanady jest hokej i jazda na łyżwach w wielu odsłonach – w samej stolicy Ontario znajdują się 52 lodowiska. Toronto to miasto pełne zieleni. Szacuje się, że rośnie tu ok. 10 mln drzew. Położony w Toronto neogotycki zamek Casa Loma uważany jest za jedyny tego typu obiekt w Ameryce Północnej. Port lotniczy Toronto-Lester B. Pearson jest największym lotniskiem w Kanadzie. Co roku w Toronto odbywają się popularne, znane na całym świecie marsze i imprezy. Jednym z nich jest Międzynarodowy Festiwal Filmów w Toronto, stawiany często na równi z festiwalami w Cannes czy Wenecji. Międzynarodowa Wystawa Kanadyjska to ogrom rozrywek i ciekawostek dla wszystkich, którzy zdecydują się przybyć. Z kolei wielbiciele zabawy, tańca i radości na świeżym powietrzu z chęcią przyłączą się do trwającej dwa tygodnie Caribany z pochodem karnawałowym lub corocznego Gay Pride Week, największego i najbardziej hucznego święta mniejszości seksualnych.
Futrzana kulka znaleziona w wiecznej zmarzlinie okazała się zmumifikowanym zwierzęciem
Zmumifikowana wiewiórka to nie pierwsze takie odkrycie w tym regionie. Co wiadomo o prehistorycznym gryzoniu?
W tym artykule: Zmumifikowana wiewiórka sprzed tysięcy lat Susłogon arktyczny zwany Hester Co kryje wieczna zmarzlina? Nie tylko grobowce skrywają tajemnice sprzed tysięcy lat. Cennym, ale i trudniej dostępnym, źródłem wiedzy może być też wieczna zmarzlina. To rodzaj gleby, która pozostaje zamarznięta przez przynajmniej dwa lata. Zlodowaciała warstwa może mieć grubość od kilku centymetrów do kilkuset metrów i pokrywa około 25% lądu na półkuli północnej. Wieczna zmarzlina występuje na obszarach takich jak tundra arktyczna, lasy subarktyczne i regiony wysokogórskie. Zmumifikowana wiewiórka sprzed tysięcy lat W pewnym sensie wieczna zmarzlina zatrzymuje czas. Tysiące lat później naukowcy odkryli w niej między innymi tzw. wirusy zombie czy mumię szczenięcia wilka. Tym razem badaczom udało się zidentyfikować odkrycie z 2018 r. Mowa o futrzanej kulce z pazurami, która okazała się zmumifikowaną wiewiórką. Zwierzę najprawdopodobniej zmarło podczas hibernacji około 30 tys. lat temu. Prehistoryczna wiewiórka została znaleziona przez górników w Hester Creek w Jukonie. Kanadyjskie terytorium słynie z tego, że pod koniec XIX w. wybuchła tam gorączka złota. Odkrycie sprzed 30 tys. lat jest równie cenne, co kruszec. Naukowcy uważają, że zmumifikowana wiewiórka to właściwie susłogon arktyczny, czyli przedstawiciel gatunku Urocitellus parryii. Susłogony arktyczne do dziś zamieszkują tamte tereny. Naukowcy nazwali gryzonia „Hester” od miejsca, w którym został znaleziony. Susłogon arktyczny zwany Hester Zmumifikowana wiewiórka pozostała w formie kulki. Naukowcy nie chcieli jej rozplątać, aby przypadkiem nie uszkodzić kruchego ciała. Gryzonia prześwietlił miejscowy lekarz weterynarii dr Jess Heath. W rozmowie z CBS News powiedział, że skany rentgenowskie ujawniły, że szkielet wiewiórki „był w świetnym stanie”. Naukowcy uważają, że Hester najprawdopodobniej zapadła w stan hibernacji przed śmiercią. Susłogony akrtyczne zwijają się w kłębki i hibernują w podziemnych norach. Często wyściełają je gniazda z liści. Do tej pory badacze najczęściej znajdowali takie nory bez zwierząt wewnątrz. To nie pierwsze tego typu odkrycie w pobliżu złóż złota nad rzeką Klondike. W czerwcu 2022 roku znaleziono tam doskonale zachowane młode mamuta, również sprzed około 30 tys. lat. Maleńkie zwierzę odżyło po 24 tysiącach lat hibernacji w syberyjskiej wiecznej zmarzlinie Maleńkie zwierzę o nazwie wrotek, które jest przezroczystym bezkręgowcem, odżyło po 24 tysiącach lat spędzonych w wiecznej zmarzlinie. Jest to najdłuższy okres, jaki udało się zaobserwo... Co kryje wieczna zmarzlina? Jednym z najważniejszych zasobów występujących w wiecznej zmarzlinie jest zamrożona materia organiczna. Są to martwe rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy, które przetrwały w zamarzniętej glebie przez dziesiątki tysięcy lat. Gdy wieczna zmarzlina topnieje z powodu rosnących globalnych temperatur, ta materia organiczna zaczyna się rozkładać, uwalniając do atmosfery duże ilości dwutlenku węgla i metanu. Proces ten może przyspieszyć tempo globalnego ocieplenia. Oprócz materii organicznej wieczna zmarzlina zawiera również bogactwo minerałów i innych zasobów. Należą do nich złoto, srebro, miedź i inne metale szlachetne, a także złoża ropy i gazu. Podczas gdy wydobycie tych zasobów jest obecnie trudne ze względu na trudne warunki panujące w Arktyce, opracowywane są nowe technologie, które uczynią to bardziej wykonalnym. Wieczna zmarzlina to też cenne źródło wiedzy o historii Ziemi i jej klimacie. Naukowcy badający wieczną zmarzlinę mogą wykorzystywać warstwy zamarzniętej gleby do rekonstrukcji dawnych klimatów, śledzenia ruchów zwierząt i roślin, a nawet do badania starożytnych osad ludzkich. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Olbrzymi owad, który pamięta czasy dinozaurów odkryty ponownie w USA. Uważano, że dawno wymarł
W latach 50. ubiegłego wieku pewien badacz odnalazł owada, którego błędnie sklasyfikował. Po kilkudziesięciu latach naukowcy odkryli, że osobnik należał do gatunku, który miał zostać w przeszłości całkowicie wytępiony przez człowieka.
W tym artykule: Olbrzymi i nieznany owad został odnaleziony na ścianie amerykańskiego sklepu Dopiero po latach okazało się, że to w rzeczywistości Polystoechotes punctata Badacze twierdzą, że w Stanach Zjednoczonych mogą istnieć nieodkryte siedliska tego gatunku Polystoechotes punctata to gatunek owada z rodziny Ithonidae, który należy grupy drapieżnych sieciarek. Niewiele wiadomo o tych insektach. Po raz pierwszy zostały opisane w 1793 roku. Naukowcy uważają, że w przeszłości gatunek ten był szeroko rozpowszechniony w Ameryce Północnej, ale działalność człowieka doprowadziła do unicestwienia całych populacji do lat 50. ubiegłego wieku. Badacze odkryli również, że po raz pierwszy owady te pojawiły się w okresie jurajskim, gdy Ziemię przemierzały olbrzymie dinozaury. Olbrzymi i nieznany owad został odnaleziony na ścianie amerykańskiego sklepu W 2012 roku Michael Skvarla, dyrektor laboratorium entomologicznego w Pennsylvania State University odnalazł olbrzymiego owada podczas zakupów w Walmarcie w Fayetteville, w stanie Arkansas. Złapał go i zaniósł do domu, gdzie miał swoją kolekcję rzadkich okazów. Początkowo zidentyfikował go jako osobnika z grupy mrówkolwowatych (Myrmeleontidae). Jednak duże rozmiary nie pozwoliły mu dokładnie określić gatunku. Nic dziwnego. Po prawie 10 latach okazało się, że był to właśnie P. punctata. Pierwsze na świecie nagranie ptaka, który przez 172 lata uznawany był za zaginionego Po kusotymalku czarnobrewym, bo o nim mowa, nie było śladu życia przez 172 lata. Naukowcy właściwie już pogodzili się z faktem, że gatunek wymarł. Aż do ubiegłego roku, kiedy to ornitolo... – Pamiętam to, jakby to było dziś. Szedłem wtedy do Walmartu po mleko i zobaczyłem tego ogromnego insekta z boku budynku – opowiada Skvarla w rozmowie z The Guardian. – Uznałem, że wygląda interesująco, więc chwyciłem go i trzymając go cały czas w dłoni, dokończyłem zakupy. Kiedy wróciłem do domu, włożyłem go do jednego z moich prywatnych terrariów – opowiada entomolog. Dopiero po latach okazało się, że to w rzeczywistości Polystoechotes punctata Michael Skvarla dopiero po 8 latach przypomniał sobie o złapanym niegdyś okazie. Postanowił pokazać go swoim studentom. Podczas ćwiczeń na Uniwersytecie, gdy insekt był analizowany pod mikroskopem, naukowiec uświadomił sobie, że przed laty popełnił koszmarny błąd. Wraz z Rayem Fisherem postanowili jeszcze raz przyjrzeć się owadowi i dokonać jego dokładnej taksonomii. To właśnie w 2020 roku dokonali przełomowego odkrycia i stwierdzili, że osobnik w rzeczywistości należy do gatunku Polystoechotes punctata. Badacze twierdzą, że w Stanach Zjednoczonych mogą istnieć nieodkryte siedliska tego gatunku Dwa lata później ich badania doczekały się publikacji w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the Entomological Society of Washington”. Naukowcy twierdzą, że Polystoechotes punctata był przez wiele lat uważany za gatunek, który został unicestwiony w wyniku ekspansji człowieka, zanieczyszczeń i urbanizacji. Do lat 50. ubiegłego wieku najwięcej osobników odnajdywano w zachodniej części USA. Jednak okaz znaleziony w Arkansas sugeruje, że populacja nie wyginęła, lecz mogła rozproszyć się po różnych częściach Stanów Zjednoczonych. Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy. Co więcej, naukowcy uważają, że olbrzymi P. punctata mógł jeszcze w XIX i XX wieku być niezwykle rzadkim gatunkiem. Obserwowano go głównie we wschodniej części kraju. Badacze stawiają tezę, że w Ameryce Północnej znajdują się nieodkryte jeszcze siedliska tych owadów. Źródło: Proceedings of the Entomological Society of Washington
Amerykanie zestrzelili dwa niezidentyfikowane obiekty latające, czyli UFO. Jeden nad Alaską, drugi nad Kanadą
Amerykański myśliwiec F-22 zestrzelił niezidentyfikowany obiekt latający wielkości samochodu nad Jukonem w Kanadzie – ogłosił w sobotę 11 lutego premier Kanady Justin Trudeau. Dzień wcześniej amerykańska armia zestrzeliła podobny UFO nad Alaską. Czy inwazja niezidentyfikowanych obiektów latających to sprawka Chińczyków?
W tym artykule: Fałszywy alarm UFO zestrzelony nad Kanadą Chiny wysyłają balony szpiegowskie W piątek zestrzelono UFO na Alasce – Nakazałem zestrzelenie niezidentyfikowanego obiektu, który naruszył kanadyjską przestrzeń powietrzną – napisał premier Kanady Justin Trudeau w oświadczeniu opublikowanym na Twitterze. Amerykański myśliwiec F-22 z North American Aerospace Defense Command, jednostki obsługiwanej wspólnie przez Stany Zjednoczone i Kanadę, zestrzelił obiekt nad terytorium Jukonu. Podobnie jak w przypadku obiektu, który prezydent USA Joe Biden nakazał zestrzelić w pobliżu Alaski w piątek 10 lutego, nadal nie ma pewności z czym dokładnie mamy do czynienia. Dodajmy, że Jukon, nad którym zestrzelono drugi niezidentyfikowany obiekt, graniczy z Alaską. – Kanadyjskie siły zbrojne odzyskają teraz i przeanalizują wrak obiektu – napisał na Twitterze premier Kanady. Fałszywy alarm Przez chwilę wyglądało na to, że trafiono na jeszcze jeden tajemniczy UFO. W sobotę późnym wieczorem Federalna Administracja Lotnictwa na krótko zamknęła przestrzeń powietrzną w pobliżu Havre w stanie Mont. Był to analogiczny krok do tego, jaki agencja podjęła tydzień wcześniej, tuż przed zestrzeleniem przez USA chińskiego balonu szpiegowskiego u wybrzeży Karoliny Południowej. Raport UFO w Kongresie USA. Pentagon pokazał tajne zdjęcia i nagrania. Co przedstawiają? W Kongresie Stanów Zjednoczonych odbyło się pierwsze od 50 lat publiczne wysłuchanie w sprawie UFO. Przedstawiciele Pentagonu mówią o nawet 400 przypadkach Niezidentyfikowanych Obiektów Lata... Wygląda jednak na to, że tym razem alarm okazał się fałszywy. Myśliwce nie znalazły niczego w miejscu, które wskazał radar. Urzędnicy przyznali, że mógł to być błąd wynikający z nadgorliwości. Po prostu zwiększona świadomość i coraz większe napięcie mogą prowadzić do fałszywych alarmów. UFO zestrzelony nad Kanadą Natomiast niezidentyfikowany obiekt zestrzelony nad Jukonem został zarejestrowany na radarze w piątek późnym wieczorem, gdy przelatywał nad Alaską – twierdzą urzędnicy Pentagonu. Aby go śledzić, NORAD wysłał amerykańskie myśliwce, do których wkrótce dołączyły kanadyjskie myśliwce. – Obiekt był stale monitorowany do czasu, aż przekroczył kanadyjską przestrzeń powietrzną – powiedział gen. bryg. Patrick S. Ryder, sekretarz prasowy Pentagonu. – F-22 zestrzelił obiekt nad terytorium Kanady pociskiem powietrze-powietrze Sidewinder. Takim samym, jakim zestrzelono dwa poprzednie niezidentyfikowane obiekty latające, w tym chiński balon szpiegowski – dodał generał Ryder. Kanadyjska Sekretarz Obrony Aniata Anand w trakcie sobotniej konferencji prasowej opisała zestrzelony obiekt jako cylindryczny. Powiedziała też, że był mniejszy niż balon szpiegowski zdjęty nad Atlantykiem. Chiny wysyłają balony szpiegowskie Od czasu odkrycia chińskiego balonu szpiegowskiego na amerykańskim niebie, do czego doszło 4 lutego, napięcie w USA rośnie. Wszystkie te wydarzenia skłoniły amerykańskiego sekretarza stanu Antony’ego J. Blinkena do odwołania planowanej podróży do Chin. Natomiast chiński rząd przyznał, że zestrzelony sterowiec faktycznie należał do nich, lecz był przeznaczony do badania pogody. Podobnie jak kolejny balon zauważony nad Ameryką Środkową i Południową. Trudno jednak oczekiwać, by Państwo Środka przyznało się oficjalnie do wysyłania instrumentów szpiegowskich nad terytoria państw północno- i południowoamerykańskich. Natomiast amerykańskie agencje wywiadowcze ustaliły, że chiński program balonów szpiegowskich jest częścią globalnej próby sił. Czyli szeroko zakrojonej inwigilacji mającej na celu zebranie informacji dotyczących zdolności militarnych krajów na całym świecie. Głównym celem inwigilacji mają być amerykańskie bazy wojskowe. W piątek zestrzelono UFO na Alasce Przypomnijmy, że w piątek amerykańscy urzędnicy ujawnili, iż wojsko zestrzeliło niezidentyfikowany obiekt latający nad Oceanem Arktycznym w pobliżu Alaski. John F. Kirby, rzecznik Rady Bezpieczeństwa Narodowego, powiedział w trakcie spotkania z mediami, że obiekt został zestrzelony „z nadmiaru ostrożności”. – Żołnierze z Dowództwa Północnego USA pracowali w sobotę w pobliżu Deadhorse na Alasce z jednostkami Gwardii Narodowej Alaski, FBI i lokalnymi organami ścigania, aby odzyskać obiekt i określić jego charakter – powiedzieli urzędnicy Departamentu Obrony. UFO w Polsce. Te miejsca mieli odwiedzać kosmici Polacy w odróżnieniu od Amerykanów nie wierzą masowo w UFO. W naszym kraju nie brakuje jednak miejsc, w których fascynacja kosmitami jest wyjątkowo żywa. Ponieważ działania ratownicze odbywają się na lodzie morskim, w ujemnych temperaturach i przy ograniczonym świetle dziennym, członkowie służby są zmuszeni do powolnego poruszania się, powiedzieli urzędnicy. – W tej chwili nie mamy dalszych szczegółów na temat obiektu, w tym jego możliwości, celu i pochodzenia – napisał Pentagon w oświadczeniu na temat incydentu na Alasce. W sytuacji, gdy dwa mocarstwa prężą muskuły, aż chciałoby się, by niezidentyfikowany obiekt latający należał jednak do jakieś pokojowo nastawionej rasy kosmitów. Niestety, na pierwszy kontakt rodem ze „Star Treka” na razie się nie zanosi. Źródła: Space.com, New Scientist. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Te niepozorne drapieżniki mogą konkurować z niedźwiedziem polarnym. Nowe badania zaskakują
Dotychczas uważano, że niedźwiedzie polarne to drapieżniki, które znajdują się na szczycie sieci pokarmowej Arktyki. Jednak najnowsze badania sugerują, że zwierzęta te mają konkurenta, który do tej pory był niedoceniany. Chodzi o maleńkie i niepozorne rozgwiazdy.
W tym artykule: Badania sieci pokarmowych rzadko skupiały się na strefie bentonicznej Naukowcy odkryli, że sieć zależności bentosu jest podobna do pelagialu Pewna rodzina rozgwiazd może być najważniejszym drapieżnikiem oceanów Sieć pokarmowa, nazywana również siecią troficzną, to naturalny układ zależności pokarmowych pomiędzy organizmami tego samego lub różnych gatunków, które tworzą jeden ekosystem. Na świecie istnieją różne sieci, jedne bardziej, a inne mniej złożone. Jednak każda jest zbudowana z wzajemnie przeplatających się łańcuchów troficznych. Dzięki nim możliwe jest zachodzenie cykli biogeochemicznych. Badania sieci pokarmowych rzadko skupiały się na strefie bentonicznej Dotychczas uważano, że jednym z ważniejszych drapieżników w sieci pokarmowej Arktyki jest niedźwiedź polarny. Jest to drapieżnik szczytowy, czyli taki, który znajduje się szczycie łańcucha pokarmowego. Oznacza to, że nie ma naturalnych wrogów, którzy by na niego polowali. Najnowsze badania wykazały jednak, że zwierzęta te mają bardzo poważnego konkurenta, jeśli chodzi o rolę w sieci pokarmowej Arktyki. Chodzi o rozgwiazdy (Asteroidea). Okazuje się, że te niepozorne drapieżniki żyjące na dnie mórz i oceanów, były wcześniej niedoceniane. Arktyka - zwierzęta i ekosystem. Jakie zwierzęta żyją w Arktyce? Zobacz niesamowite zdjęcia [GALERIA] Arktyczne zwierzęta miały ok. 3 miliony lat, żeby przystosować się do surowych warunków. Zobacz niesamowite zwierzęta Arktyki! Naukowcy stwierdzili, że badając zależności sieci pokarmowej Arktyki, skupiano się głównie na wodach pealagialnych, czyli otwartych wodach oceanów i mórz oraz na abisalu i batypelagialu, czyli głębszych warstwach. W badaniach pomijano często strefę denną, czyli tzw. bental. Organizmy, które ją zamieszkują, nazywane są bentosem. Naukowcy uważali, że na dnie morskim nie znajdziemy drapieżników, które mogłyby być kluczowe dla arktycznej sieci troficznej. Okazuje się, że to był błąd. Naukowcy odkryli, że sieć zależności bentosu jest podobna do pelagialu Najnowsze odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Ecology”. Autorzy postanowili stworzyć zupełnie nową sieć pokarmową, opartą o zaktualizowane dane. W tym celu zbadali ponad 1500 osobników ze wszystkich gatunków, które żyją na kanadyjskiej wyspie Southampton oraz u jej wybrzeży. Wyspa ta jest położona na Oceanie Arktycznym, na skraju Zatoki Hudsona. Naukowcy odkryli, że bentos miał bardzo podobne poziomy troficzne, co zwierzęta żyjące w pelagialu. Okazało się, że było tam mniej więcej tyle samo tzw. producentów, jak i konsumentów i reducentów. Oznacza to, że bental ma nie mniej istotny udział w obiegu materii i przepływie energii w biocenozie. Pewna rodzina rozgwiazd może być najważniejszym drapieżnikiem oceanów Autorzy twierdzą, że rozgwiazdy były jednym z najważniejszych elementów strefy dennej. Ale to stworzenia z rodziny Pterasteridae zwróciły największą uwagę badaczy. Uczeni stwierdzili, że zwierzęta te były tak samo kluczowe dla swojej strefy, jak niedźwiedzie polarne. – To odkrycie rzuca nowe światło na to, jak funkcjonuje sieć pokarmowa w przybrzeżnej Arktyce – twierdzi Rémi Amiraux, główny autor badania i ekolog morski z Uniwersytetu Laval w Kanadzie. – Nasze badania udowadniają, że zwierzęta zamieszkujące pelagial, jak i bental tworzą dwie odrębne, ale połączone ze sobą podsieci pokarmowe – dodaje uczony. Badacze odkryli, że Pterastidae polują na wiele gatunków konsumentów wtórnych, m.in. mięczaki i małże. Co więcej, zdobywają pokarm na taką samą skalę, jak niedźwiedzie polarne robią to na lądzie. Jedyną oczywistą różnicą jest wielkość ich ofiar. Naukowcy twierdzą, że rozgwiazdy to swoiste drapieżniki alfa dla strefy dennej. Naukowcy podkreślają, że Pterastidae możemy spotkać w większości ekosystemów morskich. Jeżeli w innych częściach świata ta rodzina jest równie istotna w swojej sieci pokarmowej, może się okazać, że jest to jeden z najpoważniejszych drapieżników oceanów. Źródło: Ecology.
Naukowcy przewidują, co może wywołać następną pandemię. W tle zmiany klimatyczne
Nowe badania wykazały, że następną pandemię mogą wywołać wirusy i bakterię, które uwolnią się z roztapiających się lodowców. To niepokojące, ponieważ od wielu lat lodowce na całym świecie topnieją w rekordowym tempie.
W tym artykule: Nieznane wirusy zamknięte są w lodowcach i wiecznej zmarzlinie Naukowcy z Kanady zbadali skutki topnienia arktycznych lodowców Czy arktyczne wirusy mogą wywołać nową pandemię? Większość najgroźniejszych chorób wywołanych wirusami pochodzi od zwierząt. To między innymi SARS, HIV, Ebola, grypa oraz Zika. Układ odpornościowy człowieka nie jest przystosowany do obrony przed tak zwanymi wirusami odzwierzęcymi. Nasz organizm często po prostu nie potrafi sobie z nimi dobrze poradzić. Właśnie dlatego tak nieprzewidywalny okazał się wirus SARS-CoV-2. Nieznane wirusy zamknięte są w lodowcach i wiecznej zmarzlinie Jednak wirusy występują praktycznie na całym świecie, a wiele z nich pozostaje zamkniętych m.in. w lodowcach i wiecznej zmarzlinie. Co więcej, większość z nich nie została jeszcze zbadana. Pokazują to na przykład badania sprzed kilku miesięcy. Naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk wykryli obecność ponad 900 nieznanych mikrobów, które znajdowały się w lodowcach Wyżyny Tybetańskiej. Wśród wszystkich mikroorganizmów większość stanowiła bakterie. Chińskim badaczom udało się jednak zidentyfikować również różne rodzaje glonów i grzybów oraz archeony. Naukowcy z Kanady zbadali skutki topnienia arktycznych lodowców Naukowcy z kanadyjskiego Uniwersytetu w Ottawie postanowili sprawdzić, jakie ryzyko niosą zamrożone w arktycznych lodowcach wirusy. W tym celu pobrali próbki gleb i osadów z jeziora Hazen, które znajduje się w północnej części Wyspy Ellesmere w Nunavut w Kanadzie. Uczeni wybrali ten zbiornik, ponieważ już w przeszłości wpływała do niego woda z roztopionych lodowców. Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the Royal Society B”. Topniejące lodowce mogą uwolnić nieznane bakterie i radioaktywne związki Amerykanie z centrum badawczego Camp Century na Grenlandii pozbywali się odpadów radioaktywnych, które zostały pod warstwą lodu. Nikt nie spodziewał się, że tak szybko zaczną stanowić zag... – Zmiany klimatyczne mają bardzo duży wpływ na środowisko. Dlatego niezwykle istotne jest, aby określić potencjał skutków ubocznych tych zmian – wyjaśniają autorzy badania. Naukowcy postanowili dokonać sekwencjonowania DNA i RNA z pobranych próbek, aby zrekonstruować biosferę wirusową jeziora. Oraz sprawdzić, jaki jest zakres eukariontów (zwierząt lub roślin), które mogą być potencjalnymi żywicielami dla tych wirusów. Czy arktyczne wirusy mogą wywołać nową pandemię? – Następnie oszacowaliśmy ryzyko rozprzestrzeniania się wirusów. Nasze badania wykazały, że ryzyko przeniesienia wirusów na nowych żywicieli jest większe w miejscach, do których napływają dużo większe ilości wody lodowcowej – twierdzą badacze. I podkreślają, że taki stan rzeczy jest spowodowany m.in. globalnym ociepleniem. Naukowcy zwracają uwagę na to, że jeśli zmiana klimatu dotknie jeszcze bardziej północną półkulę, Arktyka stanie się bardzo podatnym gruntem dla pojawienia się nowej pandemii. W najnowszych badaniach nie określono, ile dokładnie nowych i nieznanych wirusów zespołowi udało się zidentyfikować. Co więcej, na razie nie wiadomo, czy te niewielkie cząstki zakaźne są groźne i mogą powodować infekcje. Autorzy przyznają jednak, że planują analizę ilościową w następnych badaniach. Topniejące lodowce to nasz wspólny problem. Jakie są powody i skutki topnienia lodowców? Topniejące lodowce to jedna z oznak postępującego globalnego ocieplenia. Jak wygląda skala problemu? – Czy te wirusy doprowadzą do następnej pandemii? Tego nie możemy być pewni. Przewidywanie potencjalnego wysokiego ryzyka nie jest tym samym, co badanie rzeczywistych skutków. Należy jednak dołożyć wszelkich starań, aby zbadać świat drobnoustrojów na naszej planecie – podsumowują autorzy. Dodają również, że dwie rzeczy są absolutnie pewne. Po pierwsze – Arktyka bardzo szybko się ociepla. Po drugie – od dawna wiadomo, że stan Arktyki ma bardzo duży wpływ na całą Ziemię. Źródło: Proceedings of the Royal Society B.
W Kanadzie znaleziono mumię małego mamuta sprzed 30 tys. lat
Mały mamut włochaty znaleziony w Kanadzie zachował się w idealnym stanie. W jego jelitach nadal jest ostatni posiłek. Co to było?
W tym artykule: Mamuciątko zamarzło 30 tys. lat temu „Idealny” mały mamut Czy mamuty włochate wrócą na łono natury? Gorączka złota nad rzeką Klondike w Kanadzie rozpoczęła się w 1896 r. i potrwała kilka lat. Na początku XX w. poszukiwacze złota coraz rzadziej przyjeżdżali do kanadyjskiego Jukonu. Ponad 100 lat później w regionie nadal są prowadzone poszukiwania złota, choć już nie na taką skalę, jak na przełomie XIX i XX w. Ostatnie odkrycie w Trʼondëk Hwëchʼin Traditional Territory jest jednak cenniejsze od złota. Młody poszukiwacz złota trafił na idealnie zachowaną mumię małego mamuta sprzed 30 tys. lat. Naukowcy ocenili, że to najbardziej kompletny zmumifikowany ssak znaleziony w Ameryce Północnej. Jukon słynie ze skamielin z epoki lodowcowej, ale rzadko znajduje się tam tak nieskazitelne i dobrze zachowane ślady życia. Mamuciątko zamarzło 30 tys. lat temu Jak podały lokalne media, znalezione mamuciątko to samica. Ze względu na to, że zwierzę przez tysiące lat znajdowało się na terenie Pierwszego Narodu Tr'ondëk Hwëch'in (w Kanadzie rdzenne plemiona nazywa się First Nations), starszyzna społeczności mogła je nazwać. Wybrano imię Nun cho ga, co w języku han oznacza „duże młode zwierzę”. Nun cho ga zmarła i zamarzła w wiecznej zmarzlinie ponad 30 tys. lat temu. W tych samych czasach po dzisiejszym Jukonie obok mamutów żyły między innymi lwy jaskiniowe i przodkowie współczesnych żubrów. View oEmbed on the source website Paleontolodzy oszacowani, że w chwili śmierci mamut włochaty z Kanady miał niewiele ponad miesiąc. Samica mierzyła 140 cm, a więc była niewiele większa od innego w pełni zachowanego mamuciątka znalezionego w 2007 r. na Syberii. Co spowodowało wyginięcie mamutów? Naukowcy proponują nowe wyjaśnienie. Naukowcy twierdzą, że to nie ludzie spowodowali wyginięcie mamutów. „Idealny” mały mamut Dr Grant Zazula, paleontolog współpracujący z władzami Jukonu, w wywiadzie dla kanadyjskiego radia CBC nazwał Nun cho ga „piękną i idealną”. – Ma trąbę. Ma ogon. Ma malutkie uszy. Ma mały chwytak na końcu trąby, którego mogła używać do zbierania trawy – opisywał. Profesor Dan Shugar z University of Calgary, członek zespołu, który wykopał mamuta włochatego, powiedział, że to odkrycie było „najbardziej ekscytującą naukową rzeczą, w jakiej kiedykolwiek brał udział”. Podkreślił, że Nun cho Ga zachowała się w doskonałym stanie, a w jelitach został jej ostatni posiłek – trawa. Wiemy, gdzie podróżował mamut żyjący 17 tys. lat temu. Odczytano to z jego kłów Analiza chemiczna ciosów mamuta włochatego (Mammuthus primigenius) przemierzającego Ziemię w czasie ostatniej epoki lodowcowej pokazuje, jak wielkie odległości przebył i którędy pod... Czy mamuty włochate wrócą na łono natury? Szacuje się, że ostanie mamuty włochate wyginęły około 4 tys. lat temu. Naukowcy są podzieleni w kwestii ustalenia, co doprowadziło do ich zagłady. Najczęściej wymienia się polowanie – mamuty zabijano dla pożywienia, a kości wykorzystywano do budowy narzędzi i tworzenia dzieł sztuki – oraz ówczesne zmiany klimatu. Polowanie na mamuty, choć te dawno temu wymarły, nadal jest aktualnym problemem. Obecnie jednym z najcenniejszych trofeów poszukiwanych w rosyjskiej Arktyce są właśnie mamucie ciosy. Kości mamuta są też unikatowym źródłem wiedzy o prehistorii. Naukowcy wyczytali z nich między innymi, że ludzie byli na Syberii już 45 tys. lat temu. Co jakiś czas na tapet wraca pomysł przywrócenia mamutów włochatych. W 2021 r. biolodzy z amerykańskiej firmy Colossal ogłosili, że dzięki najnowszym technologiom planują przywrócić gatunek do arktycznej tundry. Ich zdaniem takie działania mogą pomóc w przywróceniu utraconych ekosystemów i spowolnieniu skutków globalnego ocieplenia. Źródło: Government of Yukon Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Szwajcarska wioska w Kanadzie trafiła na sprzedaż. Mieszkańcy boją się, że historia Edelweiss Village zostanie zapomniana
Edelweiss Village to kolebka kanadyjskiego alpinizmu. Opustoszałą wioskę czeka niepewna przyszłość.
W tym artykule: Edelweiss Village to miejsce narodzin wspinaczki górskiej w Kanadzie Szwajcarska wioska czeka na drugie życie. Kto je ufunduje? Rocky Mountains (Góry Skaliste) – raj dla wspinaczy W internecie regularnie pojawiają się oferty sprzedaży domów za symboliczne euro – najczęściej we Włoszech. Od tygodni rynek nieruchomości elektryzuje jednak wiadomość zza oceanu. Na sprzedaż trafiły nie pojedyncze domostwa, a cała wieś. W dodatku szwajcarska i... położona w Kanadzie. Mowa o Edelweiss Village w prowincji Kolumbia Brytyjska, niedaleko miasteczka Golden. W tym wypadku cena nie jest niska. Gra toczy się jednak nie tylko o pieniądze, ale też, a może i przede wszystkim, o zachowanie tego miejsca dla przyszłych pokoleń. Dlaczego to tak ważne? Edelweiss Village to miejsce narodzin wspinaczki górskiej w Kanadzie Golden stało się ważnym ośrodkiem turystycznym na początku XX w. Stało się to po tym, jak Canadian Pacific Railway zatrudniła doświadczonych szwajcarskich przewodników do pomocy przy pokonywaniu i opisywaniu górskich szlaków. Miasteczko jest położone pomiędzy dwoma łańcuchami górskimi: Columbia Mountains i Rocky Mountains. Aby przyjezdni pracownicy i ich rodziny mogli się szybciej zaaklimatyzować, w latach 1910-1912 wybudowano sześć domków w stylu szwajcarskim. Nowo powstałą wioskę nazwano Edelweiss Village. Od tamtej pory wspinaczka górska jest jedną z ulubionych aktywności miejscowych i turystów. Ponad 100 lat później szwajcarskie domy cały czas stoją na zboczu wzgórza, przy wjeździe do miasta od strony zachodniej. Widać stamtąd panoramę miasteczka i Dolinę Kolumbii. Choć lokalizacja wydaje się bardzo atrakcyjna, wioska od lat jest opustoszała. Piękne położenie okazało się jednocześnie zaletą i przekleństwem. Mieszkańcy zalesionego wzgórza mieli problem z transportowaniem zapasów żywności i nie tylko. W latach pięćdziesiątych XX wieku większość z nich przeniosła się do miasteczka Golden. Szwajcarska wioska czeka na drugie życie. Kto je ufunduje? Niedawno Edelweiss Village została wystawiona na sprzedaż. Cena tpo 2,3 miliona dolarów. Internauci z miejsca zaczęli proponować, jak zrewitalizować zabudowania. Według użytkowników Twittera szwajcarska wioska w Kanadzie mogłaby zostać przerobiona na mieszkania dla uchodźców z Ukrainy, schronisko dla bezdomnych lub komunę społeczności LGBT. – A może oddamy ziemię rdzennym mieszkańcom, zamiast sprzedawać bogaczowi, który nie użyje jej dla dobra reszty społeczeństwa? – proponuje jedna z internautek. Podobnych głosów jest więcej. Może nie tyle dotyczących rdzennych ludów, ile uratowania wioski przed sprzedażą i niepewną przyszłością. Powstała nawet inicjatywa Saving Swiss Edelweiss Village. Jej założyciele chcą przypomnieć opinii publicznej o dziedzictwie szwajcarskich przewodników górskich oraz ich wkładzie w dzisiejszą turystykę górską w zachodniej Kanadzie. Następnie planują zaangażować wpływowe osobistości z Kanady, Szwajcarii oraz innych krajów i rozpocząć globalną kampanię crowdfundingową na zakup wioski. Docelowo Edelweiss Village miałaby być miejscem promocji zrównoważonej turystyki kulturowej. Rocky Mountains (Góry Skaliste) – raj dla wspinaczy Łańcuch górski Rocky Mountains rozciąga się od Kolumbii Brytyjskiej do Nowego Meksyku na długości ok. 4800 km. Najwyższy szczyt po kanadyjskiej stronie to Mount Robson (3954 m n.p.m.). Zimą Góry Skaliste przyciągają narciarzy i snowboardzistów, za to fanów trekkingu i wspinaczki można spotkać na szlakach przez cały rok. W Kanadzie największą popularnością cieszą się parki narodowe: założony w 1885 r. Banff National Park (historycznie trzeci park narodowy na świecie po Yellowstone i Królewskim Parku Narodowym w Australii), Waterton Lakes National Park, Yoho National Park. Źródła: Tourism Golden; Saving Swiss Edelweiss Village
Czy Iniskim Umaapi to „kanadyjskie Stonehenge”?
Iniskim Umaapi to jeden z najstarszych zabytków religijnych na świecie. Szacuje się, że został wybudowany ponad 5 tysięcy lat temu przed rdzenne ludy dzisiejszej Kanady. Ich potomkowie do dziś uważają kopiec za święty. Przypisują mu też prozdrowotne właściwości.
W tym artykule: Tajemnice Iniskim Umaapi Odpowiednik Stonehenge w Kanadzie Iniskim Umaapi znajduje się w prowincji Alberta. Powstało na szycie trawiastego wzgórza, z którego rozpościera się widok na dziewiczą prerię wzdłuż rzeki Bow. W centralnym miejscu konstrukcji znajduje się kamienny kopiec o średnicy 9 metrów. Otacza go okrąg o szerokości 27 metrów, połączony z kopcem 28 „promieniami” także wykonanymi z kamieni. Czy Stonehenge straci status obiektu światowego dziedzictwa UNESCO? Unesco wyraża obawy, że proponowany tunel drogowy, który ma być zbudowany metodą odkrywkową, spowodowałby „znaczne szkody". Tajemnice Iniskim Umaapi Europejscy koloniści nazwali kamienny krąg Majorville Medicine Wheel, od urzędu pocztowego i sklepu wielobranżowego w Majorville, które kiedyś znajdowały się w pobliżu. Osadnicy mówią, że to po prostu koła medyczne, ponieważ przypominają koła wozu i są uważane przez rdzennych mieszkańców za święte miejsca. Wielu z nich nadal odwiedza Iniskim Umaapi, aby modlić się i składać ofiary. Badania wskazują, że dawniej ofiarami były dobra materialne, na przykład sukna i tytoń. Podobne koła medyczne są rozsianie nie tylko po Kanadzie. Można je znaleźć również na północy Stanów Zjednoczonych, w Montanie i Wyoming. Iniskim Umaapi jest jednak najbardziej znany, a to dlatego, że jest najstarszą znaną na świecie konstrukcją tego typu. Naukowcy szacują, że liczy ponad 5 tysięcy lat – mniej więcej w tym samym czasie trwała pierwsza faza budowy Stonehenge. Kręgi są od siebie oddalone o tysiące kilometrów, mimo to łączy je pochodzenie i nie do końca znane pierwotne zastosowanie. Gordon R. Freeman – emerytowany profesor z Uniwersytetu Alberty – mówi nawet, że Iniskim Umaapi jest „kanadyjskim Stonehenge”. Kamienny kopiec różni się jednak tym, że nie jest tak popularną atrakcją, przez co niełatwo do niego trafić. Na miejsce prowadzi labirynt wyboistych, gruntowych dróg. O pomoc najlepiej poprosić rdzennych przewodników z pobliskiego Parku Historycznego Blackfoot Crossing. Dobrze mieć też ze sobą symboliczną ofiarę, przykładowo kawałek chleba. Jak zrozumieć rdzenne ludy i co im zawdzięczamy? Fiann Paul poleca inspirujące filmy Jako psychoanalityk coraz częściej słyszę o obecności rdzennych ludów w snach swoich klientów. Dlaczego mają one szczególne znaczenie dla psychiki człowieka? Czy tylko dlatego, że powoli... Odpowiednik Stonehenge w Kanadzie Profesor Freeman przekonuje, że medyczne koło w Albercie pierwotnie było częścią ogromnej, otwartej świątyni poświęconej słońcu. Krąg miał służyć jako kalendarz. Wyznaczał też zmieniające się pory roku oraz fazy księżyca. Naukowiec spędził wiele lat, badając Iniskim Umaapi. Obserwował i fotografował konstrukcję o różnych porach roku, zarówno o wschodzie, jak i o zachodzie słońca. Nie wszyscy archeolodzy podzielają jednak opinie Freemana. Potomkowie rdzennych ludów również mają swoje wytłumaczenie. Dla nich koło medyczne jest święte. Reprezentuje wiele rzeczy, w tym cztery główne kierunki, cztery lekarstwa i cztery ludzkie potrzeby. – To miejsce uzdrowienia. Tam zdobyłam potrzebną odwagę i siłę – mówi Laura Sitting Eagle (z ang. Siedzący Orzeł) w rozmowie z dziennikarzami BBC Travel. Naukowcy zastanawiają się nie tylko nad zastosowaniem Iniskim Umaapi. Niewiadome jest także, kto dokładnie zbudował tajemnicze kręgi. To mogli być przodkowie mieszkających tu od lat Czarnych Stóp lub innych rdzennych plemion. Być może tak jak w przypadku Stonehenge nigdy nie poznamy całej prawdy o tym miejscu. Wszyscy, którzy odwiedzają Iniskim Umaapi, zgadzają się jednak, że czuć tu przenikliwą moc i energię. Źródło: BBC Travel
Wikingowie wyprzedzili Kolumba. Byli w Ameryce dokładnie tysiąc lat temu
Wikingowie są znani z tego, że organizowali dalekie wyprawy morskie o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym. Kiedy dotarli do Ameryki?
W tym artykule: Wikingowie w Ameryce Runy wikingów – znaczenie Według najnowszych badań Europejczycy zadomowili się w Ameryce Północnej o wiele wcześniej, niż do tej pory przypuszczano. Margot Kuitems i Michael Dee z Uniwersytetu w Groningen w Holandii dowodzą, że Wikingowie zamieszkali w Kanadzie już tysiąc lat temu. Tajemnicę ujawniły detale zachowane w drewnie. Mapy Winlandii nie stworzyli Wikingowie. Naukowcy są pewni, że dokument jest współczesną fałszywką Słynna mapa Winlandii, przedstawiająca wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej, jest podróbką. Nowa analiza powinna zakończyć domysły w tej sprawie raz na zawsze – twierdzą badacze. Wikingowie w Ameryce Naukowcy zbadali drewniane przedmioty znalezione w Nowej Fundlandii i Labradorze, najdalej wysuniętej na wschód prowincji Kanady. Po przeliczeniu słoi okazało się, że drewniane obiekty zostały wykonane z drzew ściętych w 1021 r. Uznano je więc za najstarsze dowody na obecność Europejczyków w obu Amerykach. Kolejne pochodzą z 1492 r., czyli roku odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Przedmioty znaleziono na stanowisku archeologicznym L’Anse aux Meadows. Miejsce odkryto w 1960 r., a dziś zabytkiem chronionym przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury. Na terenie kompleksu znajdują się pozostałości trzech domów i innych konstrukcji. Wszystkie wykonano z miejscowych drzew. Autorzy badań skupili się na czterech drewnianych obiektach. Nie wiadomo, jak je używano, ale każdy z nich powstał przy użyciu metalowych narzędzi. W trzech z nich naukowcy zidentyfikowali roczne słoje, które wskazują na charakterystyczny skok poziomu radioaktywnego węgla w atmosferze. Część badaczy datuje to zjawisko na 933 r., kiedy na Ziemi można było odczuć nietypową aktywność słoneczną. Naukowcy wykorzystali specjalny kolec, do policzenia słojów wzrostu w każdym z drewnianych obiektów. W ten sposób mogli ustalić, kiedy drzewo zostało ścięte i poddane obróbce. Jak ustalili, wszystkie przedmioty powstały w 1021 r. Ta data nie odpowiada jednak na pytanie, kiedy Wikingowie po raz pierwszy postawili stopę w obu Amerykach. Niektórzy naukowcy uważają, że L'Anse aux Meadows mogło być częścią większego obszaru we wschodniej Kanadzie nazywanego Vinlandią. Topniejące norweskie lodowce odkrywają skarby pozostawione przez wikingów Przez co najmniej 500 lat lodowiec Lendbreen skrywał tajemnice wikingów. Teraz jego lodowa pokrywa stopniała, a pracujący na miejscu archeolodzy dokonali wielu ciekawych odkryć. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a3a964c7a227f485f72afc3cd228f21ba9e04f18-6dafc75.jpeg" width="938" height="528" alt="Wśród tysięcy znalezionych artefaktów jest wiele grotów strzał, ale nie brkuje też narzędzi, odzieży czy przedmiotów codziennego użytku (fot. Secrets Of The Ice)" title="Wśród tysięcy znalezionych artefaktów jest wiele grotów strzał, ale nie brkuje też narzędzi, odzieży czy przedmiotów codziennego użytku (fot. Secrets Of The Ice)" /> Runy wikingów – znaczenie Runy to litery alfabetów, znanych jako alfabety runiczne. Wykorzystywano je do pisania w różnych językach germańskich przed przyjęciem alfabetu łacińskiego. Skandynawskie wersje runów są również znane jako futhark lub fuþark. Młodszy Futhark, zwany także Skandynawskim Futharkiem, to zredukowana forma Starszego Futharka. Składa się tylko z 16 znaków. Ślady jego wykorzystania można znaleźć w osadach Wikingów. Runy te dzielą się duńskie oraz szwedzkie i norweskie. Pierwsze służyły do prowadzenia ​​dokumentacji na kamieniu, drugie były używane na co dzień do prywatnych lub oficjalnych wiadomości na drewnie. Według nordyckich wierzeń runy wikingów mogły mieć również znaczenie magiczne. Więcej na temat wikingów i ich podbojów przeczytasz w najnowszym wydaniu miesięcznika „National Geographic Polska", który do sprzedaży trafi 22 września. Zapraszamy do saloników prasowych i kiosków, a także zachęcamy do nabycia naszego magazynu za pośrednictwem strony kultowy.pl. Z kolei kanał National Geographic tej jesieni wyemituje serial „Czas wikingów”, w którym ujawnia, kim naprawdę byli i jak żyli najwięksi wojownicy w historii. Premiera sześcioodcinkowej produkcji odbędzie się 2 października o godz. 22:00. Źródło: Nature