Myśleli, że to tylko kamuflaż. Ten owad w niezwykły sposób używa liści do „podrywania” samic
W gęstwinie tropikalnego lasu deszczowego przetrwanie często zależy od odpowiedniego kamuflażu. Przez lata biolodzy byli przekonani, że zachwycające mimikry służą owadom wyłącznie w jednym celu – ukrycia się przed wzrokiem drapieżników. Najnowsze badania obalają ten mit – okazuje się, że natura potrafi być znacznie bardziej przebiegła, a doskonały kamuflaż skrywa w sobie tajemnicę.
Wśród gałęzi dżungli ukrywa się Viadana brunneri – fascynujący gatunek pasikonika, którego skrzydła do złudzenia przypominają unerwiony, zielony liść. Okazuje się, że ów misterny, roślinny kamuflaż kryje niezwykle wyrafinowaną funkcję akustyczną, która pomaga samcom w miłosnych podbojach. Ewolucyjny paradoks W przyrodzie dobór naturalny i dobór płciowy często wchodzą ze sobą w konflikt. Klasycznym tego przykładem jest pawi ogon – imponujące, rozłożyste pióra z pewnością przyciągają uwagę samic, ale jednocześnie sprawiają, że ptak staje się łatwym i widocznym celem dla drapieżników, co drastycznie obniża jego szanse na przetrwanie. Jednak cecha, która jednocześnie wspierałaby oba te cele, to absolutna rzadkość. Zespół badaczy z University of St Andrews postanowił przyjrzeć się temu ewolucyjnemu fenomenowi. Wyniki ich badań, opublikowane w 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma „Proceedings of the Royal Society B”, stanowią pierwszy udowodniony przypadek, w którym roślinna mimikra służy bezpośredniemu wzmocnieniu atrakcyjności sygnału seksualnego. Ultradźwięki w głośnej dżungli Podobnie jak inne pasikoniki, samce Viadana brunneri generują swoje pieśni poprzez strydulację – pocieranie o siebie wyspecjalizowanych struktur znajdujących się na skrzydłach. Jednak u tego konkretnego, tropikalnego gatunku, to właśnie część imitująca liść stanowi zdecydowaną większość powierzchni samego skrzydła. W hałaśliwym środowisku lasu deszczowego nocna komunikacja to nie lada wyzwanie. Aby uniknąć wykrycia przez wrogów, owady te emitują sygnały niezwykle rzadko i ostrożnie – szacuje się, że ich „miłosne pieśni” trwają łącznie zaledwie dwie sekundy w ciągu całej nocy. Co więcej, dźwięki te generowane są w paśmie ultradźwięków, przez co pozostają całkowicie niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Zainteresowane samice odpowiadają na te zaloty równie oszczędnie, emitując jedynie bardzo krótkie kliknięcia. Czy to liść? Czy to głośnik? Jak drobnym pasikonikom udaje się odnaleźć w tym gęstym, akustycznym chaosie? Odpowiedź przyniosły wnikliwe eksperymenty bioakustyczne, behawioralne i biofizyczne. Naukowcy delikatnie usunęli „liściaste” fragmenty skrzydeł samców i zaobserwowali drastyczną zmianę – pieśni zmieniły wysokość oraz głośność. To oznaczało, że muszą pełnić one dodatkową rolę oprócz kamuflażu. Okazało się, że zielone fałdy udające liść wpadają w specyficzne wibracje, które w niezwykły sposób wzmacniają generowane dźwięki. Dzięki temu samce stają się znacznie łatwiejsze do wykrycia przez potencjalne partnerki w gęstwinie. Kiedy naukowcy odtworzyli samicom nagrania różnych pieśni, owady bez wahania wybierały niższe tony produkowane przez samców z nienaruszonymi, liściastymi skrzydłami. – Nasze badanie to rzadki przykład harmonijnego współdziałania doboru naturalnego i seksualnego – podsumowuje dr Benito Wainwright, główny autor odkrycia z University of St Andrews. – Te owady wykształciły cechy, które jednocześnie poprawiają ich przeżywalność i sukces rozrodczy. Jesteśmy niezwykle podekscytowani możliwością zbadania, jak wyewoluowała tak interesująca interakcja. Ten niepozorny pasikonik udowadnia, że w naturze nic nie jest pozostawione przypadkowi. To, co dla drapieżnika jest tylko niesmacznym liściem, dla samicy staje się najwspanialszym, akustycznym wzmacniaczem najkrótszej miłosnej pieśni w dżungli. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te żaby dosłownie „chowają” swoją krew. To ich sekret na przetrwanie
W czasie snu żaby z gatunku Hyalinobatrachium fleischmanni niemal całkowicie znikają z oczu drapieżników. Zwiększają wtedy swoją przezroczystość nawet kilkukrotnie. Dzieje się tak, ponieważ tymczasowo „ukrywają” swoje czerwone krwinki.
W tym artykule: Żaby szklane znikają z oczu drapieżnikom W czasie snu czerwone krwinki chowają się w wątrobie Badania nad żabami mogą pomóc kardiologom Żaby szklane to fascynujące zwierzęta Żaby szklane, czyli szklenicowate (Centrolenidae) znane są ze swych zdolności do maskowania się. Teraz uczeni na łamach prestiżowego czasopisma „Science” wyjaśniają, jak te płazy zwiększają przeźroczystość swego ciała. Żaby szklane znikają z oczu drapieżnikom Hyalinobatrachium fleischmanni to tropikalny gatunek żaby o przezroczystym ciele i półprzezroczystej skórze. Żyje na liściach tropikalnych roślin w Meksyku, Belize, Kostaryce, Salvadorze, Gwatemali, Hondurasie, Nikaragui, Panamie, Kolumbii i Ekwadorze. Mierzy od 19 do 32 mm. Prawda, że ładna? Więc dlaczego dostała imię potwora? Żaba, która straszy Płaz zamieszkujący brazylijski rejon Floresta Nacional de Pau-Rosa zawdzięcza swoją nazwę wielkiej bestii, która zgodnie z legendą miała ukrywać się w lasach deszczowych. Przeźroczystość służy żabom jako kamuflaż. Dzięki temu drapieżnikom trudniej jest je dostrzec, zwłaszcza na zielonych liściach. Przez przezierną tkankę mięśniową i skórę widać ich narządy wewnętrzne, a także noszone pod skórą jaja, z których wylęgną się młode. Przezroczyste są także kończyny. Jednak nie jest to proste, ponieważ krew żab – podobnie jak u wielu innych kręgowców – zawiera dużo erytrocytów, czyli czerwonych krwinek. Krążą one w cały czas po organizmie. A to sprawia, że nawet bardzo przezroczyste tkanki stają się nieprzezroczyste. W czasie snu czerwone krwinki chowają się w wątrobie Zespół kierowany przez Carlosa Taboadę z Duke University odkrył, jak żaby szklane radzą sobie z tym problemem. Uczeni wykonali pomiary przezroczystości zwierząt. Skorzystali też z obrazowania fotoakustycznego do śledzenia ruchu czerwonych krwinek u żywych żab. Okazało się, że ciało Hyalinobatrachium fleischmanni staje się średnio od 34 do 61% bardziej przezroczyste podczas snu. Dzieje się tak, ponieważ żaby usuwają wówczas około 89% swoich krwinek czerwonych z naczyń krwionośnych. „Ukrywają” je w wątrobie podczas snu, bez żadnej szkody dla funkcjonowania organizmu. To o tyle ważne, że erytrocyty odgrywają ogromną rolę w przenoszeniu tlenu do tkanek. Gdy żaby budzą się i stają się bardziej aktywne, liczba krwinek czerwonych w ich naczyniach krwionośnych znacznie wzrasta. Badania nad żabami mogą pomóc kardiologom Odkrycie, które dostarcza wglądu w tę wyjątkową adaptację u kręgowców, mogą zostać wykorzystane w medycynie. Np. do lepszego zrozumienia przepływu krwi oraz do opracowania nowych antykoagulantów (preparatów obniżających krzepliwość krwi) lub innych leków kardiologicznych. Żaba szponiasta potrafi odtworzyć utraconą kończynę. Potrzebuje tylko specjalnego koktajlu Naukowcy dowiedli, że żaba szponiasta posiada wyjątkowe zdolności regeneracyjne. Czy to odkrycie doprowadzi do przełomu w medycynie? Uczeni chcą się dowiedzieć, jak to się dzieje, że erytrocyty są bezpiecznie magazynowane w wątrobie. U większości kręgowców tak wysokie miejscowe stężenie erytrocytów często prowadzi do zatorów lub zakrzepów. Jeśli dowiemy się, jak żaby tego unikają, mamy szansę na zapobieganie takim zjawiskom u ludzi. – Mechanizm, który odpowiada za magazynowanie czerwonych krwinek u żab, nie jest zbadany. Nie jest jasne, czy żaba szklana może aktywnie manipulować zmianami w ich krążeniu, np. w obecności drapieżnika – komentują naukowcy Nelly Cruz i Richard White. – Kolejnym intrygującym pytaniem jest, w jaki sposób magazynowanie erytrocytów w wątrobie wpływa na dotlenienie organizmu. Może żaba szklana ma specjalny metabolizm, który dostosowuje się do drastycznych zmian w krążeniu erytrocytów? – zastanawiają się. Żaby szklane to fascynujące zwierzęta Szklenicowate od dawna są przedmiotem badań. Kilka lat temu naukowcy poinformowali, że Kermit żaba został odnaleziony w Kostaryce. Gatunek Hyalinobatrachium dianae naprawdę wygląda jak postać z Muppetów. Źródło: Science
Przezroczyste zwierzęta, szklane zwierzęta, zwierzęta-duchy. W jaki sposób znikają innym z oczu?
Aby ochronić się przed drapieżnikami, ewolucja „wymyśliła” przezroczyste zwierzęta. To najdoskonalsza forma kamuflażu, którą stworzenia zwane „szklanymi” lub „zwierzętami-duchami” wykorzystują nie tylko do ochrony, ale czasem także do ataku.
W tym artykule: Przezroczyste zwierzęta najczęściej występują w wodzie Mechanizmy wykorzystywane przez przezroczyste zwierzęta morskie Motyle to przezroczyste zwierzęta wykorzystujące naturalną nanotechnologię Przezroczyste zwierzęta lądowe nie są całkowicie transparentne Przezroczyste zwierzęta to także drapieżniki Przezroczyste zwierzęta stanowią inspirację dla inżynierów Zwierzę, które wyłania się z morskiej toni, niemal zlewa się z otaczającą je ciemną wodą. Gdyby nie jasno świecące oczy, system nerwowy i przewód pokarmowy – ośmiornica szklana Vitreledonella richardi byłaby niemal niedostrzegalna. Pokazujące ją 30-sekundowe nagranie badaczy z Schmidt Ocean Institute szybko stało się hitem internetu. View oEmbed on the source website „Oceany wciąż kryją niezbadane cuda, których istnienia nawet sobie nie wyobrażamy”. Tak komentuje odkrycie Wendy Schmidt, współzałożycielka instytutu. Sfilmowana przez badaczy ośmiornica to nie wyjątek. Liczne przezroczyste zwierzęta zamieszkują naszą planetę. Na liście zwierząt wykorzystujących tę niezwykłą formę kamuflażu znajdziemy głównie gatunki żyjące w wodzie. Od szklanych ośmiornic przez kałamarnice, meduzy czy skorupiaki po hodowane przez akwarystów rybki takie jak przeźroczka indyjska (Parambassis ranga). Na lądzie o transparentność trudniej, ale i tu napotkamy choćby żaby szklane czy motyle szklanoskrzydłe (Greta oto). Niektóre transparentne gatunki, zamiast w głębinach wód, kryją się w ciemności jaskiń. Np. ślimak z gatunku Zospeum tholussum, który został odkryty na głębokości 980 m przez naukowców eksplorujących system chorwackich jaskiń Lukina Jama-Trojama. Przezroczyste zwierzęta najczęściej występują w wodzie Dlaczego większość transparentnych zwierząt żyje w wodzie? – Na lądzie problemem jest załamanie i odbicie światła na granicy ośrodków o bardzo różnej gęstości, czyli takich, w których światło przemieszcza się z różną prędkością. Czyli w tym przypadku – na granicy powietrza i tkanek. W wodzie jest inaczej. Gęstość tkanek organizmów żywych, składających się przede wszystkim z wody, jest często zbliżona do gęstości wody. Światło załamuje się wówczas nieznacznie – wyjaśnia dr Barbara Pietrzak, adiunkt w Zakładzie Hydrobiologii Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, która bada m.in. strategie unikania drapieżnika. Ponadto zwierzęta żyjące w toni morskiej lub w jaskiniach nie są narażone na szkodliwe działanie promieni UV. Te żyjące na lądzie – tak. – Dlatego powierzchnia ich ciał jest zwykle nieprzezroczysta i wyposażona w ochronne pigmenty – tłumaczy ekspertka. Zwierzęta lądowe mają też więcej opcji kamuflażu i potencjalnych miejsc schronienia niż wodne. Owszem, przy dnie można ukryć się wśród kęp roślinności czy kamieni. Ale co z mieszkańcami wód otwartych, czyli zwierzętami żyjącymi w tzw. strefie pelagicznej? Świetliste życie. Dlaczego zwierzęta i rośliny potrafią świecić? Choć może się to wydać zaskakujące, istoty żywe należą do najpospolitszych źródeł światła na Ziemi. Zwierzęta głębinowe mają kilka strategii. – Jedną z nich jest powszechny u ryb ciemny grzbiet i jasny brzuch, które sprawiają, że drapieżnik, patrząc z dołu, nie dostrzega ciemnej sylwetki ofiary na tle poświaty bijącej z powierzchni. Innym rozwiązaniem jest tzw. srebrzenie. U ryb takich jak śledzie łuski są jak małe lusterka, które odbijają i tak rozproszone w toni światło. Strategie te mają ograniczenia, np. kamuflaż ciemny grzbiet i jasny dół jest skuteczny tylko w kierunku pionowym, a w poziomym już mniej – opowiada dr Pietrzak. – Jeśli nie masz ostrych zębów czy jadu, a żyjesz w otwartych wodach, przezroczystość jest najlepszym wyborem – dodaje Sönke Johnsen, biolog z Woods Hole Oceanographic Institution. Mechanizmy wykorzystywane przez przezroczyste zwierzęta morskie Harry Potter staje się niewidzialny w sekundę. Wystarczy że włoży pelerynę niewidkę. W naturze ta sztuka nie jest tak łatwa. – Transparentność wymaga głębokiej modyfikacji tkanek, tak aby zmaksymalizować przepuszczanie światła, a zminimalizować jego odbicie – tłumaczy dr Barbara Pietrzak. Tkanki niektórych gatunków morskich organizmów mogą przepuszczać ponad 90 proc. światła. – Ale i to nie zapewnia stuprocentowego bezpieczeństwa. Drapieżniki takie jak dorsz w płytkich wodach mogą dostrzec ofiarę nawet o takiej przejrzystości – mówi ekspertka. Przezroczyste zwierzęta stosują więc różne dodatkowe mechanizmy zwiększające ich transparentność. Laura Bagge, biolożka morska z Uniwersytetu Duke, przezroczystymi zwierzętami zafascynowała się podczas jednej ze studenckich wypraw badawczych. Sięgając do wiaderka ze złowionymi okazami kolorowych rybek, nagle natrafiła na coś twardego, ale niewidocznego dla oka. Obecnie bada swoje odkrycie: skorupiaki z grupy obunogów (Hyperiidea). Te przezroczyste zwierzęta przypominają krewetki, a jedno z nich – Phronima sedentaria – posłużyło jako inspiracja twórcom kultowego horroru „Obcy”. Ich wygląd nie odstrasza jednak polujących na nie drapieżników, np. żyjącej w morskich głębinach ryby z rodziny wężorowatych Grammatostomias flagellibarba. Ryba ta wykorzystuje do polowania umieszczone nad oczami fotofory, które niczym latarki pomagają jej oświetlić i zlokalizować ofiarę. Bagge odkryła, że obunogi chronią się przed światłem fotoforów z pomocą specjalnej antyrefleksyjnej powłoki na ciele. Gdy zbadała ciała siedmiu gatunków obunogów pod mikroskopem elektronowym, zauważyła, że kończyny jednego z nich – Cystisoma pellucida – pokryte były przypominającymi włoski nanowypukłościami. – Powierzchnia ta wygląda jak włochaty dywan. Podobnie jak dywan tłumi dźwięki, tak samo ta nanostruktura tłumi i redukuje odbicie światła – wyjaśnia badaczka. To nie wszystko. Zespół Bagge odkrył również, że wszystkie badane skorupiaki mają na powierzchni ciał obszary, które dodatkowo redukują odbicie światła. Badacze podejrzewają, że sfery te to skupiska bakterii. Bagge spekuluje, że bakterie tworzą ze skorupiakami rodzaj symbiozy. W zamian za mobilny dom zapewniają im antyrefleksyjną ochronę. Kombinacja obu tych mechanizmów pozwala redukować odbicie nawet sto razy. Motyle to przezroczyste zwierzęta wykorzystujące naturalną nanotechnologię – Struktury nano – nanoguzki czy nanowłókienka – z których zbudowane są mięśnie, wspomagają transparentność, ponieważ są mniejsze od długości fali światła – tłumaczy dr Barbara Pietrzak. Taki rodzaj peleryny niewidki, a raczej nanowidki, wykorzystuje m.in. występujący w Ameryce Środkowej motyl szklanoskrzydły (Greta oto). Nie wszystkie motyle uzyskują transparentność w ten sam sposób – to wniosek z badań Doris Gomez i Marianne Elias z French National Center for Scientific Research. Badaczki zidentyfikowały pewne formy przezroczystości u 31 ze 124 zbadanych gatunków łuskoskrzydłych ciem i motyli. Niektóre mają skrzydła zbudowane wyłącznie z przejrzystej membrany, niepokrytej łuskami. Ta metoda nie jest jednak idealna, bo motyle potrzebują przynajmniej trochę wodoodpornych łusek, które skutecznie zapobiegają sklejaniu się skrzydeł podczas deszczu. U innych gatunków membrana pokryta jest gęsto upakowanymi lustrzanymi łuskami. Inny mechanizm działa u żyjących w Ameryce Środkowej motyli szklanoskrzydłych. Gdy Aaron Pomerantz, biolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, spojrzał na nie pod mikroskopem elektronowym, odkrył, że czarne brzegi skrzydeł motyla pokrywały płaskie łuski, gęsto upakowane i podobne do liści. Natomiast na przezroczystej części skrzydła znajdowały się łuski rzadko rozmieszczone. – Membrana ta pokryta jest bowiem powłoką nanoguzków, które sprawiają, że światło zamiast odbijać się, przenika w głąb skrzydła – na wskroś – tłumaczy dr Barbara Pietrzak. Mimo tych skomplikowanych zabiegów całkowitej przezroczystości osiągnąć się nie da. W zależności od gatunku pewne elementy, takie jak np. oczy czy narządy przewodu pokarmowego, będą widoczne, choćby rzucając cień. Jak zwierzęta-duchy sobie z tym radzą? – Najprostszym sposobem na redukcję cienia jest oddalenie się od powierzchni, na której jest on najlepiej widoczny, czyli od dna – tłumaczy dr Pietrzak. Zwierzęta minimalizują go też, spłaszczając swoje ciało – tak jest choćby w przypadku szklanego węgorza. Z kolei szklana kałamarnica, płynąc, utrzymuje swoje macki i ramiona wyciągnięte w górę, ku powierzchni. W ten sposób ogranicza swój cień. Przezroczyste zwierzęta lądowe nie są całkowicie transparentne U zwierząt żyjących na lądzie przezroczysty kamuflaż jest subtelniejszy, dotyczy tylko wybranych części ciała. Żyjące w Ameryce Środkowej żaby szklane, zwane też po hiszpańsku ranas de cristal – żabami kryształowymi, mają przezroczyste obszary w części brzusznej. Przez przezierną tkankę mięśniową i skórę widać ich narządy wewnętrzne, a także noszone pod skórą jaja, z których wylęgną się młode. Przezroczyste są także kończyny. Z kolei grzbietowa część tych płazów ma jasnozielone zabarwienie z jasnymi plamkami. Czy taka budowa zapewnia skuteczny kamuflaż tym niezwykłym zwierzętom? Na to pytanie postanowił odpowiedzieć zespół dr. Jamesa Barnetta z kanadyjskiego Uniwersytetu McMastera. – Żaby te, w zależności od podłoża, na jakim przebywają, stają się mniej lub bardziej zielone. Zauważyliśmy też, że przezroczyste kończyny tych zwierząt w pozycji siedzącej tworzą rodzaj wizualnego buforu, przejścia od zieloności do niewidzialności, co pomaga rozmywać kształty zwierzęcia – wyjaśnia dr Barnett. Ten rodzaj kamuflażu nazywany jest rozmyciem krawędzi. Kanadyjczycy postanowili sprawdzić jego skuteczność w eksperymentach, których wyniki opublikowano w 2020 r. w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS). W pierwszym z nich naukowcy sfotografowali 50 żab. Część na zielonym, przypominającym liście podłożu, a część na kontrastowym białym tle. Zdjęcia te pokazano następnie grupie 25 badanych, którzy mieli za zadanie odnaleźć na fotografiach jak najwięcej żab. Jak nietrudno zgadnąć, im bardziej kontrastowe było tło, tym lepiej żaby były widoczne. Na tle zielonym płazy łatwiej się rozmywały. Aby potwierdzić swoje obserwacje, badacze stworzyli ponad 300 sztucznych żab z żelatyny. Część z nich, jak w naturze, była częściowo transparentna, częściowo zielona. Resztę całkowicie zabarwiono. Następnie sztuczne żaby rozrzucono losowo w lesie deszczowym. Po trzech dniach naukowcy policzyli „niezłowione” żaby – także w tym przypadku te wybarwione w całości o wiele częściej padły ofiarą drapieżników. Przezroczyste zwierzęta to także drapieżniki – Transparentny kamuflaż, choć zwykle jest defensywny, u niektórych przezroczystych stworzeń spełnia funkcję agresywną. Służy im do skutecznego podejścia ofiary – zauważa dr Barbara Pietrzak. – Amerykańska ważka Libellula luctuosa ma przezroczyste końcówki skrzydeł, ale od strony tułowia skrzydła są czarne, co sprawia, że ważka ta wygląda jak niegroźny motyl. „Kosmiczna ryba” ma przeźroczystą głowę i jeszcze dziwniejsze oczy Mówi się, że to „kosmiczna ryba”. Naukowców fascynuje nie tylko jej wygląd, ale również to, że żyje w bardzo surowym i niedostępnym środowisku. Jeszcze ciekawszy przypadek agresywnego kamuflażu napotkać można u wspomnianej już wcześniej Grammatostomias flagellibarba. Są nim przezroczyste zęby. – Ryby te polują z otwartą paszczą, czekając aż wpłynie do niej ofiara zbłąkana w mroku – wyjaśnia Audrey Velasco-Hogan, doktorantka z Jacobs School of Engineering Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Jej zespół zbadał pod mikroskopem elektronowym zęby ryby. Okazało się, że ich zewnętrzna warstwa zbudowana jest z nanokryształów, które mają właściwości antyrefleksyjne. – Co więcej, wewnętrzna część zęba pozbawiona jest kanalików zębowych, struktur obecnych u większości zwierząt, które nadają barwę zębom – precyzuje dr Pietrzak. Przezroczyste zwierzęta stanowią inspirację dla inżynierów Przezroczyste zwierzęta nie tylko budzą zachwyt. Naukowcy badający mechanizmy ich kamuflażu podkreślają, że mogą one stać się inspiracją dla innowacji w dziedzinie inżynierii, np. opracowania nowych materiałów. Badacze z Woods Hole Oceanographic Institution ustalili z kolei, że salpy (Salpa aspera) mogą być kluczem do ograniczenia zmian klimatu. To gatunek przezroczystych osłonic, tworzących kolonie zajmujące nawet 100 tys. km kw. Salpy odfiltrowują z wody fitoplankton bogaty w związki węgla. Strawione resztki są ciężkie i łatwo opadają na dno, gdzie pozostają. Kolonia salp potrafi w ciągu jednej doby wyeliminować z powierzchni ok. 4 tys. ton węgla. Mimo że niby łatwe do przejrzenia – przezroczyste zwierzęta kryją przed nami jeszcze wiele tajemnic.
Jak zwierzęta stają się niewidzialne? Mimikra: sztuka oszukiwania
Przetrwanie może zależeć od umiejętności zwodzenia, małpowania, znikania z oczu.
Gdy szekspirowski Makbet dowiaduje się, że nie będzie nigdy zwyciężony, póki las Birnam nie ruszy przeciw niemu, oddycha z ulgą, bo przecież kto rozkaże drzewom, by wyrwały z ziemią związane korzenie?* Najwyraźniej Makbet nigdy nie odwiedził wyspy Barro Colorado na jeziorze Gatún w Kanale Panamskim. Jest dziewiąta wieczór i ciemno jak w kotle u szekspirowskiej wiedźmy, ale w snopie światła rzucanym przez moją czołówkę drzewa wyglądają, jakby właśnie wyciągały z ziemi korzenie i ruszały na wędrówkę. Nad głową z brzęczeniem przelatuje mi 10-centymetrowy patyk i uderza w konar. Żółtozielony liść grzebie w stosie podobnych mu, tyle że brązowych, nie znajduje nic ciekawego i gramoli się ku następnej kupie liści. Podchodzę do tych wędrujących fragmentów drzew, by się im lepiej przyjrzeć. Oczywiście wiem, czym są naprawdę, ale i tak zdumiewa mnie ich dbałość o szczegóły, niemal komiczna wierność odwzorowania. Latający „patyk” to patyczak, przedstawiciel rzędu straszyków – Phasmatodea. Jego oskórek do złudzenia przypomina spękaną korę, walcowate ciało i głowa pokryte są fałszywymi pączkami i bliznami po opadłych liściach – tymi małymi gruzełkami i zagłębieniami, które sprawiają, że gałązka wygląda jak gałązka. Patyczaki spędzają dnie niemal bez ruchu i są wówczas nie do odróżnienia od leśnego tła. I właśnie o to im chodzi: chcą pozostać niewidzialne dla drapieżców posługujących się wzrokiem. Gra w chowanego kończy się po zmroku. Wtedy patyczaki i udające liście pasikoniki kończą z pseudoroślinną nieruchawością i biorą się do żerowania na liściach i ściółce leśnej. W świetle latarek ich oszustwo wychodzi na jaw. Świat przyrody obfituje w przebierańców starających się wprowadzić w błąd wszystkie możliwe zmysły. Hochsztaplerów takich są rzesze, a ewolucja i genetyka wielu krętaczy wciąż jeszcze czeka na rozszyfrowanie. Najczęściej oszustwo polega na maskowaniu się – ma uniemożliwić wykrycie przez drapieżców albo ofiary – lub i jednych, i drugich. I tak na przykład w Panamie znalazłam modliszkę, która wyglądała jak rozeta liści cykorii. To doskonały kamuflaż dla kogoś, kto poluje na owady żerujące na liściach i chce się ukryć nie tylko przed ich okiem, lecz także przed okiem owadożernych gadów czy ptaków. W innych przypadkach kombinatorowi chodzi właśnie o to, by go – dzięki oszukańczej sztuczce – zauważono. Żabnica macha mięsistym wyrostkiem na pysku w ten sposób, że wygląda on jak wijący się robak; to przynęta, na którą łapią się inne ryby. Storczyki z rodzaju Bulbophyllum mają duże, brunatne kwiaty, które nie tylko cuchną padliną, ale i wyglądem przypominają nieświeże mięso. Ich zadaniem jest wabić żerujące na padlinie muchy z rodziny wońkowatych, które przenosząc pyłek, zapylają kwiaty. Kamuflaż może dotyczyć różnych zmysłów, w zależności od tego, który z nich jest najważniejszy dla adresata oszukańczych zabiegów. My, ludzie, jak większość ssaków naczelnych posługujemy się głównie wzrokiem, dlatego najlepiej rozumiemy mimikrę wizualną, której zadaniem jest oszukać oko. Przykładem niech będzie rzeczna żaba, która wygląda tak gładko, okrągło i mineralnie jak wszystkie otoczaki z dna rzeki, wśród których przycupnęła. Ale istnieje również mimikra wokalna. I tak na przykład pewne gatunki ciem z rodziny niedźwiedziówkowatych chcąc się uchronić przed apetytem nietoperzy, naśladują ultradźwiękowe trzaski trujących ciem gatunków nie jadanych przez nietoperze. A dziwogon rajski z Cejlonu naśladuje odgłosy innych ptaków, żeby się wkupić do stada złożonego z przedstawicieli obcych gatunków, bo w gromadzie zawsze bezpieczniej, no i można skuteczniej łowić owady. Istnieje też mimikra zapachowa. Pająk Mastophora hutchinsoni wabi samce różnych gatunków ciem, wydzielając substancje imitujące naturalne feromony płciowe tych gatunków. Istnieje nawet mimikra dotykowa; jej przykładem jest pasożytniczy grzyb rozwijający się we wnętrzach termitier, gdzie ma zapewnioną odpowiednią wilgotność, temperaturę i… brak konkurentów. Tyle że termity wprost fanatycznie dbają o czystość i porządek w swoim domu. Jak zatem grzybowi udaje się uniknąć eksmisji? Otóż perfekcyjnie naśladuje nie tylko kształt dojrzałych jaj termitów, ale i fakturę ich osłonki. Niektóre rozwiązania organizmów stosujących mimikrę są, z ludzkiego punktu widzenia, niezwykle eleganckie. I tak np. wiele gąsienic motyli odżywia się liśćmi. Ptaki przepadają zaś za utuczonymi na liściach gąsienicami. Szukają ich, wypatrując – z lotu ptaka, rzecz jasna – śladów żerowania: roślin z dziurawymi, powygryzanymi liśćmi. Aby zmylić ten lotniczy zwiad, gąsienice pewnego gatunku z rodziny miernikowców zamiast wygryzać w zjadanych liściach niechlujne dziury, objadają je od brzegu. Odkrawają dookoła zgrabny paseczek niczym wprawna krojczyni nożyczkami, w tę i z powrotem, w tę i z powrotem. Liść robi się coraz mniejszy, ale jego kształt się nie zmienia; gąsienice dbają nawet o zachowanie ząbkowanej krawędzi. Bywa, że mimikra jest majstersztykiem przewrotności. Niedawno w czasopiśmie naukowym Proceedings of the National Academy of Sciences ukazał się artykuł, w którym Leslie Saul-Gershenz i Jocelyn Millar opisują fortel, jaki stosują oleice (Meloe franciscanus) zamieszkujące pustynie USA. Samice tych chrząszczy składają jaja wśród traw, gdzie żerują pszczoły. Larwy wylęgają się równocześnie. Tysiąc albo i więcej takich noworodków zbija się w jajowaty kłąb, tworząc coś w rodzaju jednego organizmu. Na źdźble trawy z daleka wygląda on jak pszczoła samotnica. Mało tego – po „zakotwiczeniu” kolonia zaczyna rozsiewać substancję do złudzenia przypominającą feromony wydzielane przez samice pszczół. Nie trzeba długo czekać, by na źdźble wylądował truteń spragniony amorów. Wtedy larwy rzucają się na niego i uczepiają odwłoka. Kiedy rozczarowany samiec wyrusza na poszukiwanie lepszej partnerki, wiezie już na sobie gromadę pasażerów na gapę. W trakcie zbliżenia z prawdziwą samicą przekaże jej swoje brzemię. Na odwłoku kolejnego przewoźnika autostopowicze dotrą do celu: obficie zaopatrzonego w pokarm gniazda pszczoły samotnicy. Tam wysiądą i będą się raczyć do woli nektarem, pyłkiem – a przede wszystkim jajami gospodyni. Nawet najbardziej wyrafinowane pomysły mistyfikatorów świata przyrody są przykładem działania doboru naturalnego: nieustannych zmagań między rodzicami płodzącymi kolejne zastępy potomstwa a przypadkiem i okrutną zaciekłością przyrody w eliminowaniu słabości, co sprawia, że z tego potomstwa szansy na rozród dożywają tylko niedobitki. Jeśli choć mgliste podobieństwo do ptasiego łajna o włos zwiększa tę szansę, osobniki bardziej podobne do guana pozostawią więcej potomstwa, a ono ma spore szanse, by odziedziczyć po rodzicach cechę podobieństwa do ptasiej kupy. A jeśli w następnym pokoleniu zdarzy się ktoś, komu jeszcze lepiej uda się wyglądać jak ekskrementy, to po setkach pokoleń cecha rozprzestrzeni się na całą populację i stanie się charakterystyczna dla gatunku. Ale mimikra nie musi być elegancka. Często pokazuje też, jak bałaganiarska jest ewolucja, ile w niej prowizorki i improwizacji. I tak na przykład Ximena Nelson i Robert Jackson donoszą w piśmie Proceedings of the Royal Society o dylemacie samca pająka z rodziny skakunowatych, zwanego mrówczynką. Jak wiele skakunów, ten pająk w trakcie ewolucji upodobnił się do mrówki. Wykorzystuje w ten sposób respekt drapieżników przed tymi agresywnymi i uzbrojonymi społecznymi owadami. Samiec mrówczynki ma jednak problem z odgrywaniem swojej roli, bo rytuały godowe gatunku wymagają, aby miał wydłużone narządy gębowe, co niszczy podobieństwo do mrówki. Ewolucja wykombinowała więc takie rozwiązanie: samice tych skakunów wyglądają zupełnie tak jak mrówki, zaś samce – z ich powiększonymi szczękoczułkami – upodobniły się do mrówczej robotnicy niosącej coś w żuwaczkach. Pomysłowe, ale nie idealne. Wprawdzie udaje im się równie skutecznie jak samicom wprowadzać w błąd drapieżniki, które unikają mrówek, ale to nie załatwia sprawy. Są stworzenia, które atakują właśnie mrówki obarczone ładunkiem – bo te mają ograniczoną swobodę ruchów i kontratak z ich strony jest mniej prawdopodobny. I samce pająków mrówczynek padają ofiarą właśnie takich agresorów. Naukowców ciekawią zwłaszcza przykłady mimikry niedokładnej, gdy zwierzę przypomina naśladowany organizm tylko w niewielkim stopniu. W niektórych przypadkach takie zgrubne upodobnienie może oznaczać, że dana linia rodowa dopiero rozpoczyna ewolucyjną wędrówkę szlakiem mimikry i nie zdążyła jeszcze dopracować kamuflażu. Różnice między pierwowzorem a naśladowcą mogą jednak wynikać także stąd, że organizm naśladowany zmienia się, by się odróżnić od imitatorów. Przecież jeśli ktoś w toku ewolucji napracował się, by wytworzyć ostrzegawcze kolory obwieszczające, że jest niejadalny, to gdy pojawi się zbyt wiele jadalnych podróbek, barwy ostrzegawcze przestaną odgrywać swą ochronną rolę. Drapieżnikom zacznie się opłacać sprawdzić, czy to aby nie blef. Mimikra to także doskonały sposób na przechwałki, naukę i zawieranie znajomości. Wśród ptaków śpiewających oraz u humbaków rywalizujące ze sobą samce ściągają jeden od drugiego pieśni godowe. Delfiny naśladują nadwodne skoki rywali. Papugi są mistrzami papugowania, a małpowanie to specjalność małp. Dlatego orangutany potrafią nauczyć się smażyć placki, a szympansy – polować za pomocą narzędzi. I dlatego my odpowiadamy komplementem na komplement, a uśmiechem na uśmiech.
Dlaczego te nasiona udają... kupę? Tak sprytnych rozwiązań nie spodziewaliście się po roślinach
Nie robią nic przez cały dzień, jedynie ładnie wyglądają? Nic bardziej mylnego. Oto mistrzowie sprytu wśród roślin.
Wiele roślin, zwłaszcza gatunków storczykowatych, to wspaniali aktorzy. Potrafią udawać insekty, zwierzęta, a nawet odchody. Takie przebrania pomagają im chronić się przed wygłodniałymi roślinożercami lub ułatwiają proces zapylania i roznoszenia nasion. Postanowiliśmy sprawdzić, które rośliny są mistrzami naśladownictwa i dlaczego to robią. Sprytne storczyki Ludzie może i uwielbiają orchidee, ale niektóre insekty je wprost kochają. Po prostu nie potrafią oprzeć się ich urokowi. Entomolog z University of Arizona Katy Prudic nazywa niektóre storczyki Drakaea z Australii „perwersyjnymi” ze względu na sposób kuszenia os. Jak to robią? Ich centralny płatek przypomina samicę osy thynnine i wydziela atrakcyjny dla tych insektów zapach. Niczego nie podejrzewające samce nadlatują więc, by wyrwać rzekomą samicę, dosłownie i w przenośni. Przybycie samca sprawia, że fałszywa samica zaczyna się kołysać i pociąga samca w część kwiatu, w której znajduje się pyłek. Pokryte pyłkiem insekty lecą do następnego storczyka i w ten sposób zapylają. Rezultat osiągnięty! Równie podstępne są australijskie kacze orchidee czy północnoeuropejskie dwulistniki musze. Te drugie wykorzystują miodwy łąkowe, gdy te usiłują połączyć się w pary. Jak? Kwiaty są łudząco podobne widzianego z tyłu tułowia samicy osy. Australijski storczyk Chiloglottis reflexa również wygląda i pachnie jak osa, ale idzie o krok dalej – a raczej niżej. - Samice os nie mają skrzydeł i trzymają się blisko ziemi podczas uwalniania feromonów – twierdzi Steven Handel, ekolog ewolucyjny z Rutgers University. Z tego powodu Chiloglottis reflexa również rośnie blisko ziemi. Podczas badań naukowych opublikowanych w czasopiśmie naukowym Oecologia Handel i inni naukowcy zauważyli, że te storczyki, które rosną wyżej, nie przyciągają samców os. Prawdopodobnie insekty wiedzą, że samice nigdy by tam nie doleciały. Jaja motyla, myszy oraz … odchody? Nie tylko storczyki mogą wprowadzać w błąd. Rosnące w obu Amerykach rośliny o nazwie męczennice „mają na liściach malutkie żółte kropki imitujące jaja ich głównego drapieżnika – motyla Heliconius – podkreśla Prudic. Jako że samice motyli nie dzielą swoich miejsc składowania jaj z innymi samicami, unikają więc tych liści, na których dostrzegą jaja. Sprytne rośliny chronią się tym samym przed gąsienicami. Inna z roślin Rhodocoma capensis rozmnaża się dzięki niezwykłej sztuczce z nasionami w roli g(ł)ównej. Zioło pochodzi z RPA, a jego nasiona przypominają odchody antylopy. To z kolei przyciąga „żuki gnojaki, które zabierają nasiona do ich nowego domu” – tłumaczy Prudic . Nie pozostaje w tyle Aristolochia watsonii. To gatunek rośliny z południowozachodnich Stanów Zjednoczonych, który poprzez wydzielanie zapachu stęchlizny, imituje mysie uszy. Przypomina je pod względem kształtu, formy i zapachu – twierdzi Prudic. - Temu wrażeniu ulegają odżywiające się krwią moskity – dodaje. Insekt wchodzi do włochatej, żylastej, przypominającej ucho rurki z myślą, że dostanie krwisty posiłek, po czym wpada w całonocną pułapkę i zostaje wypuszczony dopiero nad ranem – cały pokryty pyłkiem. Hmm, wyobrażacie sobie to uczucie? Zobacz krótki film o żukach gnojakach, które przenoszą nasiona imitujące odchody: View oEmbed on the source website Tekst: Liz Langley Źródło: news.nationalgeographic.com
Ta skamielina jest ważna z dwóch powodów. Pierwszym naukowcy się chwalą, drugi jest wstydliwy
Rzadkie i piękne znalezisko przykuło uwagę badaczy i okazało się sensacją. To pierwszy potwierdzony przypadek używania kamuflażu przez dinozaury. Ale ta skamielina stała się sławna jeszcze z jednego powodu.
Otoczony przez drapieżniki, malutki roślinożerny jaszczur żyjący w okresie kredy mógł zrobić tylko jedno by przetrwać. Wykształcił kamuflaż. Analiza wspaniale zachowanej skamieliny wykazała, że zwierzę miało jasny brzuch i ciemny grzbiet. Dziś podobne umaszczenie mają na przykład antylopy, ale i ryby wykorzystują podobny kamuflaż. Przemieszanie jasnych i ciemnych stref potrafi sprawić, że drapieżnik straci na chwilę orientację, a cenne sekundy pozwolą potencjalnej ofierze zamienić swój status na niedoszłą. - To wyjątkowe – mówi paleontolog Jakob Vinther z angielskiego University of Bristol, współautor badania skamieliny, opublikowanego w Current Biology – Można tu jasno wyróżnić wzory kolorystyczne, paski, plamki. Jest jeszcze jeden powód, dla którego ta skamielina jest wyjątkowa. Nie jest to jednak powód, który wymienia się... w pierwszej kolejności. Dinozaur wydaje się robić kupę. Okrągły obiekt na dole skamieliny wydaje się koprolitem. Rozwiewamy jednak wątpliwości, dinozaur raczej nie umarł podczas defekacji, naukowcy nie wykluczają, że jego układ wydalniczy mógł zadziałać po śmierci stworzenia. Tekst: Traci Watson Źródło: National Geographic News, cały tekst znajduje się tutaj. Pomóżmy mieszkańcom Nepalu odzyskać normalne życie po trzęsieniu ziemi. Rok temu kataklizm zniszczył ten kraj, UNICEF zorganizował akcję pomocy dla Nepalczyków, w którą włączył się Robert Lewandowski! Dołączcie i wy! View oEmbed on the source website