Urlop blisko natury pod namiotem lub w kamperze. Oto 8 najlepszych kempingów w Polsce nad morzem, jeziorem i w górach
Kempingi w Polsce przeżywają swój dobry czas. Dają swobodę, kontakt z naturą i możliwość podróżowania we własnym rytmie – pod namiotem, kamperem albo z przyczepą. Od Półwyspu Helskiego, przez Mazury, po Bieszczady wybraliśmy miejsca, które warto sprawdzić, planując wakacyjny wyjazd blisko wody, lasu i górskich krajobrazów.
W tym artykule: Kempingi nad morzem Kempingi na Mazurach Kempingi w Bieszczadach Kempingi nie są formą wypoczynku dla każdego. Trzeba lubić życie bliżej natury, wspólne przestrzenie, poranki z kubkiem kawy przed namiotem i wieczory, podczas których czas płynie wolniej niż w hotelowym lobby. Właśnie w tym tkwi jednak ich największy urok. Na kempingu panuje spokój i luz. Nikt się niczym nie przejmuje, a gdy się zapomni pasty do zębów, to zawsze jest ktoś kto wyciągnie pomocną dłoń. Jedno jest pewne – urlop na kempingu może być tańszy, bardziej elastyczny i znacznie bliższy przyrodzie niż klasyczny wyjazd all inclusive. Ten subiektywny wybór obejmuje 8 miejsc i kierunków kempingowych w Polsce – od Półwyspu Helskiego, przez Mazury, po Bieszczady. Kempingi nad morzem Półwysep Helski od lat uchodzi za jedno z najlepszych miejsc w Polsce dla miłośników windsurfingu, kitesurfingu i plażowego luzu. Co roku przyciąga swoim urokiem masę turystów, a w szczególności młodzież. Chałupy Chałupy są szczególnie popularne wśród osób, które szukają połączenia bliskości morza, sportów wodnych i wakacyjnej atmosfery. Wśród znanych miejsc kempingowych warto wymienić Chałupy 6, Kaper oraz Ekolagunę. Chałupy to dobry kierunek dla aktywnych, ale nie zawsze najlepszy wybór dla tych, którzy marzą o całkowitej ciszy. W szczycie sezonu bywa tu tłoczno i głośno, dlatego rodziny z małymi dziećmi oraz osoby szukające spokoju powinny uważnie sprawdzić charakter konkretnego kempingu przed rezerwacją. JurataCamp w Juracie Jeżeli ktoś chce zostać na Półwyspie Helskim, ale woli nieco spokojniejszą atmosferę niż w Chałupach, dobrym kierunkiem będzie JurataCamp. Obiekt położony jest w lesie sosnowym, między Morzem Bałtyckim a Zatoką Pucką, co daje dostęp do dwóch zupełnie różnych nadmorskich krajobrazów. Jurata od lat przyciąga osoby szukające bardziej kameralnego wypoczynku. Są tu restauracje, kawiarnie, plaże i ścieżki spacerowe, ale klimat jest spokojniejszy niż w najbardziej imprezowych częściach półwyspu. To propozycja dla tych, którzy chcą połączyć wakacje pod namiotem lub w przyczepie z wygodą nadmorskiego kurortu. Horyzont Camp we Władysławowie Władysławowo to jeden z najpopularniejszych kierunków nad Bałtykiem. Jeżeli ktoś planuje pobyt na kempingu właśnie w tej okolicy, może wziąć pod uwagę Horyzont Camp. To miejsce bardziej uporządkowane i rodzinne niż najbardziej rozrywkowe kempingi półwyspu. Może być dobrym kompromisem dla osób, które chcą mieć blisko do morza, ale jednocześnie zależy im na wygodniejszym zapleczu i łatwym dostępie do atrakcji Władysławowa oraz okolicznych miejscowości. Kempingi na Mazurach Mazury to jeden z najbardziej oczywistych kierunków dla osób, które lubią kempingi nad wodą. Jeziora, lasy, żeglarstwo, kajaki i długie wieczory przy ognisku sprawiają, że region od lat przyciąga zarówno kamperowiczów, jak i osoby podróżujące z namiotem. Aura w Rydzewie Jednym z miejsc, które warto rozważyć, jest Aura w Rydzewie, położona niedaleko Giżycka nad jeziorem Niegocin. To dobry wybór dla osób, które chcą odpocząć blisko wody, ale niekoniecznie w samym centrum największego mazurskiego ruchu turystycznego. Rydzewo daje dostęp do szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, a jednocześnie pozwala złapać spokojniejszy rytm wypoczynku. Cezar w Mrągowie Drugą mazurską propozycją jest Camping Cezar w Mrągowie, położony nad jeziorem Czos. Mrągowo to jedna z najpopularniejszych miejscowości turystycznych regionu, dlatego trudno się tu nudzić. W sezonie odbywają się wydarzenia muzyczne, działa zaplecze gastronomiczne, a okolica sprzyja spacerom, rowerom i sportom wodnym. Na terenie obiektu znajdują się zarówno domki letniskowe, jak i pole campingowe oraz namiotowe. To dobre miejsce dla osób, które chcą połączyć wakacje nad jeziorem z dostępem do atrakcji większej mazurskiej miejscowości. Sun Bila w Bogaczewie Sun Bila w Bogaczewie to propozycja dla osób, które chcą być blisko żeglarskiego serca Mazur. Obiekt znajduje się nad jeziorem Bocznym, na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich i łączy funkcję kempingu oraz mariny. To miejsce może zainteresować zarówno osoby podróżujące kamperem lub z namiotem, jak i żeglarzy. Atutem jest położenie przy wodzie, dostęp do zielonego terenu i możliwość korzystania z infrastruktury portowej. To dobry wybór dla tych, którzy chcą wypoczywać blisko jeziora, ale jednocześnie mieć łatwy dostęp do Giżycka i okolicznych atrakcji. Kempingi w Bieszczadach Bieszczady to kierunek dla osób, które w kempingu szukają przede wszystkim przestrzeni, ciszy i kontaktu z naturą. Są idealne jeśli szuka się również aktywności w postaci trekkingu, na niezbyt wymagających trasach. Diabla Góra w Tyrawie Solnej Ośrodek Rekreacyjno-Wypoczynkowy Diabla Góra znajduje się w Tyrawie Solnej, na pograniczu Krajobrazowego Parku Gór Słonnych. Obiekt położony jest przy Sanie i potoku Tyrawka, co tworzy dobre warunki do spokojnego wypoczynku w zielonej okolicy. Choć nazwa może brzmieć groźnie, miejsce dobrze sprawdzi się także dla rodzin z dziećmi. Okolica sprzyja spacerom, wycieczkom rowerowym i poznawaniu mniej oczywistej części Bieszczadów. To propozycja dla tych, którzy wolą bardziej naturalny rytm wyjazdu niż zatłoczone kurorty. Zjawa w Polańczyku Ostatnią propozycją jest Kemping Zjawa w Polańczyku, położony bezpośrednio nad Jeziorem Solińskim. To sezonowy ośrodek działający od maja do października, oferujący domki, miejsca dla kamperów, przyczep oraz pole namiotowe. Największym atutem tego miejsca jest położenie – blisko wody, w otoczeniu bieszczadzkich krajobrazów. Jezioro Solińskie daje możliwość plażowania, pływania, korzystania ze sprzętu wodnego i spacerów po okolicy. To dobry wybór dla osób, które chcą połączyć kempingowy klimat z klasycznym wypoczynkiem nad jednym z najsłynniejszych jezior w Polsce. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Europa po sezonie Lubię listopad – mimo że uważany jest za najbardziej depresyjny miesiąc w roku, to ma wiele zalet. Podoba mi się jego nieprzewidywalność, kapryśność i szarość, a coraz krótsze dni sprawiają, że mam dłuższe wieczory i więcej czasu dla siebie, na czytanie oraz spokojne planowanie kolejnych podróży. To dobry miesiąc na łapanie okazji, kupowanie biletów lotniczych, jeżeli nie na cały, to chociaż na pierwszą połowę nowego roku. Wcześniej w listopadzie brałam dłuższy urlop i leciałam do Azji, jednak obecnie ceny biletów tak wzrosły, że najbardziej dostępna wciąż pozostaje Europa. Tym bardziej że poza sezonem jest ona znacznie tańsza, mniej oblegana, a wciąż bardzo atrakcyjna. W tym wydaniu Travelera zebraliśmy dla Was nasze top 40 miejsc w Europie, które warto zobaczyć. Oczywiście to subiektywny wybór, bo takich miejsc na naszym kontynencie jest znacznie więcej. Europa to różnorodność, bogactwo kulturowe, najlepsze muzea, świetna kuchnia, unikatowe obiekty, niezwykła architektura jak chociażby tajemniczy zamek Quinta da Regaleira w portugalskiej Sintrze czy trulli, domy z cylindrycznymi dachami, z których słynie włoska Apulia. Pamiętam zachwyt, który mnie ogarnął, kiedy właśnie w listopadzie odwiedziłam ten region. Pyszne owoce morza, doskonałe wino i te urocze miasta i miasteczka o melodyjnych nazwach: Alberobello, Polignano a Mare, Ostuni. Piękny jest też Złoty Róg, słynna plaża na wyspie Brač, w Chorwacji, czy listopadowy Londyn – choć nie było wówczas ciepło, to mogę z detalami odtworzyć tamten pobyt. Stolicę Anglii zapamiętałam jako wibrującą energią i fascynującą supermetropolię, do której z całą pewnością będę wracać. Europa jest bowiem takim miejscem, które nie tylko się nigdy nie znudzi, ale też które warto odkrywać na nowo. Agnieszka Franus redaktor naczelna
National Geographic Numer Specjalny 3/22
Historia Wysp Brytyjskich jest jedną z najbarwniejszych na świecie. Choć istnieją kultury znacznie starsze, niewiele z nich kształtowało się z porównywalną dramaturgią, a jeszcze mniej ma równie rozległe dziedzictwo, którego globalny wpływ jest spuścizną po gigantycznym imperium, rozciągającym się na niemal jedną czwartą powierzchni Ziemi. Od najdawniejszych czasów losy Wysp Brytyjskich kształtowały dwa oddziałujące na siebie czynniki. Pierwszym z nich są odrębne, a jednak bardzo ściśle ze sobą powiązane historie Walii, Szkocji, Anglii i Irlandii. Drugim jest fakt, że historia tego regionu miała jednak głównego bohatera, a mianowicie Anglię. Jej dominacja trwała przez co najmniej 1000 lat. Inwazje, kosztowne wojny i konflikty wewnętrzne, podobnie jak dramatyczne wstrząsy religijne długo wprowadzały na jej ziemiach zamęt, ale w końcu Anglia stała się jedną z najbardziej stabilnych i zamożnych krain na Ziemi. Atlas Imperium Brytyjskiego podzielony jest na osiem rozdziałów. Pierwsze trzy dotyczą dłuższych okresów, poczynając od prehistorii. Kolejne dwa poświęcono Tudorom i Stuartom. Potem następują dwa rozdziały wypełnione opisami wydarzeń, które przygotowały grunt dla ekspansji Wielkiej Brytanii w szerokim świecie. Ostatni rozdział, ponownie zakorzeniony w wojennej traumie, prowadzi nas do czasów współczesnych. Każdą z tych części otwiera zarys narracyjny, któremu towarzyszy linia czasu. Sekcje następujące po nich składają się z samodzielnych części, w których omówiono najważniejsze aspekty danego okresu. Dotyczą one konkretnych postaci, takich jak władcy i wybitni artyści, lub tematów bardziej ogólnych, np. roli Wielkiej Brytanii w handlu niewolnikami, masowej emigracji w XIX w. czy powodów utraty kolonii amerykańskich. Często tematy te są rozwijane w kilku rozdziałach. Inne podrozdziały poświęcone są fizycznym pomnikom przeszłości Wielkiej Brytanii, takim jak Wielka Karta Swobód, Stonehenge czy Tower of London. Niniejszy numer specjalny musi z konieczności w sposób skrótowy przedstawić ogromne bogactwo godnych uwagi epizodów w historii Wielkiej Brytanii i Irlandii. Gdyby miejsce na to pozwoliło, omówilibyśmy jeszcze wiele innych wydarzeń, niezliczoną liczbę postaci, podjęlibyśmy więcej tematów i zamieścili więcej analiz. To jednak jeden z uroków brytyjskiego świata: jest on niezwykle bogaty, różnorodny i prowokujący do sporów. Przedstawienie i rozstrzygnięcie każdego z nich wykracza poza ramy niniejszego wydania. Mamy jednak nadzieję, że zainspiruje ono czytelników do pogłębienia wiedzy o ludziach i wydarzeniach, które ukształtowały zarówno Wyspy Brytyjskie, jak i – na dobre i na złe – większą część świata, w którym wszyscy żyjemy.
Jak ułatwić sobie podróż kamperem. Oto 10 trików, które warto znać.
Haczyki magnetyczne, prysznic nagrzewany słońcem i specjalne światła zasilane bateriami. Planując podróż kamperem, warto wziąć pod uwagę kilka przydatnych rad od eksperta.
W tym artykule: Korzystaj z aplikacji z parkingami Linki typu bungee Składane pojemniki Korzystaj z wielu sieci Światła zasilane bateriami Haczyki magnetyczne Wykup karnet na siłownię Organizery do pakowania bagażu Prysznic solarny Bambusowy węgiel Życie w kamperze może też być nieco męczące, więc lepiej z góry się upewnić, że wszystko jest przemyślane i nie będzie wymagało wysiłku. Ponadto ten tymczasowy dom jest dosłownie na kółkach, więc wszystko musi mieć swoje bezpieczne miejsce, aby zminimalizować uszkodzenia podczas jazdy. Oto 10 trików dla początkujących i zaawansowanych kamperowiczów, które zdradza Jacek Fior z platformy wynajmu kamperów Camptoo.pl. Korzystaj z aplikacji z parkingami Szukając parkingu, warto zdać się na specjalistyczne aplikacje. Jedna z popularniejszych to Park4Nite. Z pomocą aplikacji można łatwo znaleźć punkty z wodą, najlepsze widoki i najtańsze miejsca do parkowania, a recenzje innych podróżników pozwolą zorientować się, z czego jeszcze warto skorzystać. Linki typu bungee Podróż kamperem może być wymagająca dla różnych przedmiotów na pokładzie. Jeśli część rzeczy jest trzymanych na podłodze (kosze, miski dla psów itp.), pomocne mogą okazać się elastyczne linki. Można je przymocować do szafek, siedzeń i innych przedmiotów w pojeździe, aby zapewnić płynną podróż bez bagażu turlającego się po podłodze. Linki można też wykorzystywać do wieszania prania. Składane pojemniki Przestrzeń w kamperze jest ograniczona, dlatego ważne, aby zaoszczędzić jej jak najwięcej. Składane pudełka, miski do zmywania naczyń i kubki to świetny sposób na zmaksymalizowanie przestrzeni. Kolejnym wyzwaniem w samochodzie dostawczym może być mniejsza lodówka z ograniczoną ilością miejsca do przechowywania żywności. Składane pojemniki to praktyczny sposób, aby zmieściło się ich więcej. Kamperem do Chorwacji. Jak zorganizować podróż Chorwacja jest od lat kierunkiem, który uwielbiają Polacy. Od czasów pandemii pokochaliśmy też kampery. A gdyby połączyć te miłości i wybrać się kamperem do Chorwacji? Korzystaj z wielu sieci Przede wszystkim przed podróżą kamperem warto zadbać o przenośny router Wi-Fi. Ważne jest, by router działał w innej sieci niż telefon komórkowy. W ten sposób, gdy jeden z sygnałów zaniknie, zawsze ma się drugą zapasową sieć. To nieco droższa opcja, ale szczególnie przydatna, jeśli jest się zmuszonym od czasu do czasu pracować w kamperze. Światła zasilane bateriami W kamperze ważne jest, aby oszczędzać jak najwięcej energii. Jeśli to możliwe, najlepiej zdecydować się na urządzenia zasilane bateriami. Światła mogą zużywać dużo energii, więc jest to świetne miejsce na oszczędzanie akumulatora w pojeździe. Odpowiednio dobrane światła tworzą również miłą atmosferę w kamperze. Można nawet kupić akumulatorki, aby zaoszczędzić więcej pieniędzy. Haczyki magnetyczne Możliwość umieszczenia haczyka w dowolnym miejscu, w którym znajduje się metalowa powierzchnia, jest bardzo pomocna. Można na nich wieszać mokre ubrania, odsuwać rzeczy z drogi, a nawet rozstawiać lampki w ciepłe wieczory – jest tak wiele zastosowań. Haczyki są tanie i łatwo dostępne. Zazwyczaj kupuje się je na lodówkę do mieszkania. Wykup karnet na siłownię Są chwile, kiedy można być trochę zmęczonym warunkami kempingu i prysznicem z zimną wodą zza pojazdu. Członkostwo w siłowni to nie tylko świetny sposób na utrzymanie aktywności, ale także dostęp do wielu udogodnień. Warto wybrać jedną z sieci, która ma najwięcej lokalizacji w całym kraju, aby zawsze przynajmniej jeden klub był w pobliżu. To najbardziej oryginalny kamper w Polsce. „Grafik mógł poszaleć i to zrobił” Większość kamperów, jakie spotykamy na kempingach, to białe i bardzo do siebie podobne pojazdy. Tymczasem z poznańskiej Śródki wyjechał na drogi szalony kamper, który od frontu kojarzy si... Organizery do pakowania bagażu Ze względu na ograniczoną przestrzeń, trudno jest zachować porządek w kamperze. Organizery to praktyczny sposób na uporządkowanie ubrań, w taki sposób by łatwiej je potem znaleźć. To także oszczędność miejsca. Można je układać jeden na drugim i nadal mieć łatwy dostęp do swoich rzeczy. Najlepiej użyć przezroczystych, aby wszystko było dobrze widoczne. Prysznic solarny Nie każdy kamper jest wyposażony w prysznic. Na szczęście inżynierowie opracowali specjalny prysznic solarny. Urządzenie jest łatwe w przechowywaniu i stosunkowo tanie w użyciu. Składany prysznic solarny wystarczy zostawić na słońcu i poczekać, aż się rozgrzeje. Przy dobrym nasłonecznieniu można uzyskać nawet 60 stopni be zużycia prądu. Co ważne, taki prysznic jest nie tylko ekonomiczny, ale też ekologiczny. Bambusowy węgiel Dwa duże i dość często występujące problemy w kamperach to wilgoć i nieświeży zapach. W końcu na niedużej przestrzeni przebywa kilka osób, czasami są też zwierzęta domowe, jest jedzenie. Warto więc zaopatrzyć się w kilka woreczków węgla bambusowego do kampera. Taki węgiel świetnie pochłania wilgoć i zapachy, a co ważne – kosztuje niewiele.
Kamperem do Chorwacji. Jak zorganizować podróż
Chorwacja jest od lat kierunkiem, który uwielbiają Polacy. Od czasów pandemii pokochaliśmy też kampery. A gdyby połączyć te miłości i wybrać się kamperem do Chorwacji?
W tym artykule: Jak na kemping to do Chorwacji Kamperem do Chorwacji – Wybrzeże Adriatyku Jak sobie radzić z kamperem i nie zwariować Kamperem do Chorwacji – Południowa Chorwacja Wakacje kamperem – Ile to kosztuje? Moi znajomi dzielą się na osoby, które oddadzą wszystko za wyjazd do Włoch i nie rozumieją, po co jeździć do Chorwacji („morze to samo, a tu pizza, pasta, gelato i włoska mentalność”). Ci drudzy śmieją się, że wystarczy obejrzeć to morze dokładnie z każdej strony i na podstawie oględzin wybrać lepszy kraj. I to też prawda, bo czyste, turkusowe wody Adriatyku od strony Splitu czy Zadaru wygrywają konkurencję na pocztówkowy urok i czystość. Skoro jednak zawsze jeździłam do Włoch, postanowiłam choć trochę poznać Chorwację i móc się w tym sporze wypowiadać. A że ostatnio krzykiem mody jest kamperowanie, wsiadłyśmy z przyjaciółką do klasyka, czyli Californii (idealna do instagramowych fotek) i ruszyłyśmy na południe. Chciałyśmy z jednej strony sprawdzić, jak się kamperuje nad Adriatykiem (i nie tylko), z drugiej – czy Chorwacja nas uwiedzie. Kamper nie jest dla wszystkich, bo wygodniccy, którzy muszą mieć konkretny, utwardzany, atestowany materac do spania i pokój wielkości apartamentu, mogą się jednak w niewielkim wnętrzu nie odnaleźć. Jednak coś za coś – kamper to wolność. Można nim zjeździć świat, oszczędzając na noclegach. Akurat w Chorwacji kempingowanie „na dziko” jest zabronione na terenie całego kraju, ale już na przykład w Skandynawii można spać poza kempingami. Jak na kemping to do Chorwacji My uznałyśmy, że skorzystamy z bazy kempingowej, która w Chorwacji jest naprawdę ogromna, szczególnie na wybrzeżu. Poza tym, według ADAC Camping Guide na rok 2021, chorwackie kempingi zajmowały wysokie drugie miejsce w Europie. – Kempingowanie w Chorwacji jest i przyjazne i łatwo dostępne – opowiada Agnieszka Puszczewicz z Chorwacja.hr. – Z roku na rok coraz więcej Polaków wybiera właśnie taką formę spędzania wakacji. Nie tylko z uwagi na coraz wyższy standard świadczonych usług, ale i, a może przede wszystkim, swobodę w poruszaniu się i zwiedzaniu okolicy. Wiele z obiektów świadczy usługi dodatkowe w postaci animacji dla dzieci i dorosłych – tłumaczy ekspertka. I dodaje, że coraz więcej jest również glampingu, czyli eksluzywnych miejsc do kempingowania. – Większość kempingów jest ulokowana bezpośrednio nad brzegiem morza z własną plażą. Część z nich jest oznaczona niebieską flagą Foundation for Environmental Education in Europe. Nie dziwi więc, że są tacy goście, którzy od ponad 20 lat przyjeżdżają w te same miejsca i mają już swoje ulubione kempingowe parcele. Warto również wspomnieć o chorwackiej wieloletniej tradycji, jaką są kempingi dla naturystów (FKK) – dodaje Agnieszka Puszczewicz. Kamperem do Chorwacji – Wybrzeże Adriatyku Zaczęłyśmy jednak od bardziej „ubranych plaż” i po przejechaniu północnej, zielonej i całkiem innej niż ta, jaką znamy z pocztówek Chorwacji, zjechałyśmy do Puli. Na półwyspie Istria w architekturze i kuchni silne są wpływy włoskie. Istria, ze względu na kolor ziemi, dzieli się na Czerwoną, Szarą i Białą. I wierzcie mi, ta czerwona jest ognista jak rubin. Wygląda wręcz niewiarygodnie. Zrobiłyśmy sobie bazę na fantastycznym kempingu koło Fażany – co prawda ogromnym, ale miał po prostu wszystko, o czym zamarzy turysta. Na większych, sieciowych kempingach znajdziemy baseny, place zabaw i niezliczone okazje uprawiania sportów. W tym lekcje jazdy konnej, żeglarstwa, surfingu, narciarstwa, nurkowania, wspinaczki górskiej. A także naukę rzeźbienia, garncarstwa i oczywiście pływania na bananie. Skorzystałyśmy z wielu z nich, łącznie z bananem. Ale poza kempingowymi uciechami zwiedzałyśmy też naszą Californią truflowe okolice miasteczka Hum, śliczne portowe Rovinj, niezwykłą, głęboką na 132 metrów jaskinię Baredine i uroczą Fażanę. Tam chodziłyśmy plażą wzdłuż promenady na pyszne owoce morza, szczególnie kalmary z ziemniakami i szpinakiem. Chorwacja na wakacje – dlaczego warto tam pojechać? Niezwykłe archipelagi wysp, imponujące wodospady, klify wrzynające się w szmaragdowe morze. Chorwacja to gotowa scenografia filmowa. Istria może być świetnym początkiem na zwiedzanie Chorwacji. Im jednak dalej od Triestu, tym bardziej klimat włoski rozrzedza się, a na nas czekają krainy inne, ale bardzo przyjemne. Jak sobie radzić z kamperem i nie zwariować Po kilku dniach obsługa kampera stała się już łatwa i rozkładanie i składanie wszystkich jego stolików, daszków i leżaków, było zwykłą, miłą rutyną. Co ciekawe, bo klasyczna California nie wygląda na duże auto. Prowadzi się jak większy SUV, ale kiedy się otworzy wszystkie skrytki w środku, ustawi właściwie krzesła i otworzy dach, to nagle mamy dwie sypialnie z pełnowymiarowymi łóżkami. Latem, śpiąc w kamperach, dobrze otwierać okno lub dach, nawet jeśli śpi się na dole, bo mamy wtedy zapewniony ruch powietrza (lepiej mieć tlen niż dwutlenek węgla). Początkowo włączałyśmy nawet grzanie na noc (świetny jest system, który trzyma temperaturę aż do rana), ale szybko uznałyśmy, że jest nam za ciepło. Taki w sumie zgrabny samochodzik, a w drzwiach ukryty jest stół, na klapie bagażnika krzesła, z boku wysuwa się rozkładany dach, a z tyłu prysznic. Za kierowcą jest mały palnik, na którym codziennie rano robiłam dla nas kawę. Wiecie jak smakuje kawa pita z widokiem na morze, z przyjaciółką u boku w waszym mobilnym domku? Najlepiej! Z Istrii ruszyłyśmy dalej chorwackim wybrzeżem. Strasznie chciałyśmy zobaczyć wyspę Krk. Jedzie się na nią cudowną widokową trasą przyklejoną do skał, która niespodziewanie zamienia się w wielki most. Na miejscu powitało nas niesamowicie lazurowe morze. Miejscowi od razu polecili plażę Velo w miejscowości Baška (skądinąd tu znaleziono słynną tablicę z XI wieku z inskrypcjami w głagolicy). My jednak, widząc odcień morza, nie myślałyśmy o zabytkach. Na campingu Jezevac zostawiłyśmy naszego kampera i pobiegłyśmy nad wodę. Oczywiście, jak to w Chorwacji, plaża kamienista, ale woda przejrzysta i turkusowa. Tak spędziłyśmy kilka dni i dopiero po nasyceniu błękitem wody i nieba, uznałyśmy że warto zwiedzić starówkę miasteczka Krk. Z pamiętającymi czasy sprzed dwóch tysięcy lat rzymskimi murami, placem Kamplin i z Kasztelem Frankopańskim. Mają tam świetne butiki z pięknymi lnianymi koszulami oraz nietypowymi kapeluszami. Można tam znaleźć każdy kształt. Kupiłyśmy sobie identyczne. Kamperem do Chorwacji – Południowa Chorwacja Po kilku dniach plażowania ruszyłyśmy dalej na południe. Uznałyśmy, że jeszcze zobaczymy Zadar, a potem wrócimy na północ, by sprawdzić jak wygląda Chorwacja z dala od morza. I Zadar był naprawdę miłym zaskoczeniem. To gospodarcze i kulturalne centrum północnej Dalmacji. Klimatem przypomina miasta wysp greckich. Wąskie uliczki z wyślizganymi kamiennymi posadzkami, małe zacienione zaułki, cudowny targ obok bramy morskiej. Można na nim kupić soczyste warzywa i owoce, przyprawy i ryby. I oczywiście koniecznie trzeba powłóczyć się po starej części miasta, która znajduje się na półwyspie. Starówka uroczo otoczona jest murami obronnymi, przez które wchodzi się pięcioma bramami. Cudownie, spokojnie, relaksacyjnie. Trufle, ostrygi i gwiazdki Michelin, czyli prawdziwe oblicze chorwackiej kuchni [FOTOGALERIA] Chorwacka kuchnia bazuje na tym, co najlepsze, czyli produktach lokalnych i sezonowych. Świeże ryby i owoce morza, wyśmienita oliwa z oliwek, autochtoniczne szczepy winorośli, dzikie szparagi, ... Powrotną drogę ułożyłyśmy sobie z myślą, by skosztować znanej w północnej Chorwacji dziczyzny. Nagle stałyśmy się chyba fankami stalagmitów i stalaktytów, ponieważ skręciłyśmy do kolejnej fascynującej jaskini, tym razem w okolice Fužine. Nazywa się Vrelo i ma około 3,5 miliona lat. Szczerze – zrobiła na nas duże wrażenie. Niestety, w środku było zimno, więc domorosłym speleologom polecamy zabrać chociaż bluzę. Ale najważniejsze było nieopodal, w restauracji Bitoraj. Co prawda przy wejściu powitał nas prawdziwy, wypchany niedźwiedź i stylistyka była mocno swojska, ale jedzenie nas zachwyciło. A było w czym wybierać, bo testowałyśmy gulasz z jelenia, kotlety z dzika, regionalne sery, potrawkę z niedźwiedzia, a nawet żabie udka. Dziczyzna była wyśmienita. Im dalej od morza, tym potrawy cięższe i bardziej sycące. Co ciekawe, bo w sumie od morza dzieli nas zaledwie półtorej godziny drogi, a zupełnie zmieniła się przyroda i całkowicie inaczej smakują potrawy. Ta chorwacka wyprawa była fantastycznym testem zarówno kamperowania, jak i przyjaźni. Aby wytrzymać z kimś na kilku metrach, to jednak trzeba się lubić. Kamper okazał się prosty w obsłudze, zresztą kultura kamperowa jest tam tak rozwinięta, że nawet jak się czegoś nie wie, każdy chętnie pomaga. Kempingi przypominają ogromne, świetnie wyposażone ośrodki wczasowe, gdzie namioty sąsiadują z kamperami, a obok są też domki (tzw mobile home). Znajdziemy tam pralnie, prysznice, leżaki. Można jeździć od plaży do plaży, ale można także rozbić się na obozowisku na tydzień czy dwa w jednym miejscu i odpłynąć w turkusach morza. Totalnie otworzyłyśmy się na taki sposób podróżowania. Już planujemy kolejną eskapadę. Jesienią wybieramy się do Dubrownika. Czekamy tylko na otwarcie (zapowiadane na koniec lipca) wielkiej inwestycji drogowej w Chorwacji – Mostu Pelješac, który połączy Chorwację z Dubrownikiem, omijając 13 km pas Bośni i Hercegowiny. Wakacje kamperem – Ile to kosztuje? Na koniec jeszcze kilka słów o cenach. Na nasze oko w centrach miasteczek i na plażach jest dość drogo, ale Bałtyk i tak przebija je swoimi „paragonami grozy”. Kamper to zawsze opcja tańsza, bo mamy własną kuchenkę. Gaz jest tani, a mając nawet dwupalnikową kuchnię można sobie gotować obiady i samemu parzyć poranną kawę. Ryby z patelni i surówki nie zrujnują budżetu, jeśli zrobimy je sami. Dobre ceny są na porannych targach. Supermarkety mogą być nieco droższe, ale i tak wiadomo, że najdroższe są restauracje i małe lokalne sklepiki. Taki wyjazd to przede wszystkim wynajem kampera. W Polsce to koszt około 650 zł na dzień (przy większych, mniejsze można znaleźć za około 550 zł). Za kempingi zapłacimy w Chorwacji ok 250–350 zł za dobę w sezonie. Po sezonie może być taniej (i przyjemniej – maj i wrzesień są tańsze, a pogoda wciąż jest wtedy cudowna). Szczegóły znajdziecie na oficjalnej stronie Stowarzyszenia Chorwackich Campingów. I na koniec - benzyna. Dziś to drażliwy temat, ale na każde wakacje trzeba jakoś dojechać. Samochody i samoloty podrożały, a nie wszędzie dotrzemy koleją. Kamper to takie auto, ale z opcją gotowania – a to może być duża oszczędność. W porównaniu z odwiecznym konkurentem – Włochami – ceny w Chorwacji są podobne. Ciekawe, co będzie po wejściu w strefę euro. Pamiętajmy, że Chorwaci czekają na decyzję instytucji unijnych w zakresie przyjęcia do strefy Schengen oraz wprowadzenie euro. W Słowacji przyniosło to duże podwyżki, ale jak będzie tu… zobaczymy. Tymczasem, jeśli chcecie testować życie kamperowe, to z pewnością dobrze jest wybrać się kamperem do Chorwacji. Kempingi, widoki, ryby, owoce morza i pogoda, która jest fantastyczna dla obieżyświatów przez prawie cały rok.
Cenisz sobie wygodę i niezależność? Podpowiadamy, jak wybrać kampera
Od kilku lat podróże kamperem cieszą się rosnącą popularnością. Sprawdź, który model będzie dla Ciebie najlepszy.
W tym artykule: Podróże kamperem – nowy silny trend w turystyce Zmieniliśmy sposób podróżowania Zakup kampera - dla miłośników wolności i niezależności W podróż samochodem kampingowym z Volkswagen Samochody Dostawcze Jako dziennikarz podróżniczy i miłośnik turystyki w różnych wydaniach bacznie obserwuję najnowsze trendy. Nie sposób przejść obojętnie obok rosnącej popularności kamperów. Samochód kempingowy to idealny wybór, jeśli w podróżowaniu cenimy sobie wygodę, niezależność oraz większą przestrzeń na wakacyjne wyposażenie. Podróże kamperem – nowy silny trend w turystyce Moda na caravaning, czyli podróże kamperami, nie jest chwilowym trendem. Zainteresowanie z roku na rok jest coraz większe. Widać to na ulicach, polach kempingowych, a także w mediach społecznościowych, gdzie internauci chętnie relacjonują wakacje w dużych kamperach. Ostatecznym dowodem są liczby. W większości dużych polskich miast znajdziemy już wypożyczalnie kamperów. Rośnie również liczba rejestrowanych pojazdów w Polsce. Tylko w 2018 r. zarejestrowano 518 nowych samochodów kempingowych. W 2019 r. było ich już 724 więcej, w 2020 – 1040, a w 2021 – 2191. Każdy kolejny rok jest więc rekordowy. Warto też zauważyć, że najczęściej rejestrowaną marką kamperów w Polsce w roku 2021 była marka Volkswagen Samochody Dostawcze, oferująca trzy uniwersalne, różnej wielkości kampery: Caddy Californię, Californię 6.1 i Grand Californię. Zmieniliśmy sposób podróżowania Na wzrost popularności kamperów na pewno wpłynęła pandemia. Dwa lata naznaczone licznymi obostrzeniami częściowo zmieniły nasze nawyki i przyzwyczajenie – również te turystyczne. W ucieczce przed skupiskami ludzi w hotelach i nie tylko coraz bardziej zaczęliśmy cenić ciszę i spokój. Nowy kamper daje nam ten komfort, że jesteśmy jedynymi wypoczywającymi. W miesiącach, kiedy hotele i inne obiekty turystyczne były zamknięte, szczególnie atrakcyjny okazał się wypoczynek na łonie natury – przykładowo nad jeziorem w otoczeniu drzew. I tu również pomocne okazały się kampery. Z samochodem kempingowym nie martwimy się osobno o transport i nocleg. Z doświadczenia wiem też, że najlepsze widoki o poranku są właśnie z kampera. Trudno gdzie indziej dostać pokój z widokiem na przyrodę oddaloną od nas zaledwie o kilka metrów. Zakup kampera - dla miłośników wolności i niezależności Chyba każdy ceni sobie spontaniczność w podróży. Od tego w końcu są urlopy, żeby nareszcie móc cieszyć się chwilą i nie trzymać kurczowo rozkładu jazdy. Brak planu to też jest plan. Nowe miejsca najlepiej poznaje się eksplorując, niespiesznie przemieszczając się między miasteczkami czy punktami widokowymi. Dla komfortu najlepiej nie być uzależnionym od zarezerwowanych noclegów czy innych ograniczeń. Kampery dają upragnione poczucie wolności i niezależności. Sami układamy luźny plan zwiedzania z możliwością zatrzymania się w wybranym miejscu na dłużej. O nocleg nie musimy się bać. Dalej ruszymy wtedy, kiedy będziemy mieli na to ochotę. A może po drodze dowiemy się atrakcjach w pobliżu, o których wcześniej nie słyszeliśmy? To się nazywa podróż na naszych zasadach. W podróż samochodem kampingowym z Volkswagen Samochody Dostawcze Zanim obierzemy kierunek kolejnej podróży – wakacyjnej lub nie – najpierw dobrze wybrać kampera, który najlepiej odpowie na nasze potrzeby w drodze. Volkswagen California 6.1 to klasyczna propozycja, dla podróżników, którzy cenią sobie wolność. Od zaprezentowania pierwszego modelu w 1988 r. samochód sprawdził się jako doskonały wybór zarówno na kręte uliczki małych miasteczek, tętniące życiem metropolie, jak i serpentynowe drogi. To zasługa między innymi jego niewielkiej powierzchni. Mimo upływu lat cały czas jest jednym z najpopularniejszych i ulubionych hoteli na kółkach. Powierzchnia nie musi być ograniczeniem, dlatego Volkswagen Grand California stawia na maksymalną wygodę. W końcu z podróży często wracamy z dodatkowymi kilogramami – także w plecaku. Do modelu Grand California spokojnie spakujemy też sprzęt do uprawiania aktywnej turystyki, na przykład deski surfingowe czy rowery. Kolejny atut tego samochodu kempingowego to duża część mieszkalna – jest wymiarowe łóżko, a nawet łazienka. Swoją drogą, czy już sama „California” nie brzmi jak zaproszenie do przygody? Zaplanuj wolny czas po swojemu. Więcej informacji o kamperach Volkswagen znajdziesz TUTAJ.
Myślisz o podróży kamperem? Wynajmij go, zanim będzie za późno
Karawaning, czyli podróże kamperami od kilku lat cieszą się rosnącą popularnością wśród Polaków. W tym roku może paść kolejny rekord.
W tym artykule: Podróże kamperami to nowy turystyczny trend w Polsce Spieszmy się wynajmować kampery Zaplanuj podróż kamperem Pandemia mocno wpłynęła na branżę turystyczną. Jeszcze do niedawna wiele popularnych krajów było zamkniętych dla podróżnych z zagranicy. Te dwa lata zmieniły również nasze podejście do turystyki i przyczyniły się do rozwinięcia nowych trendów, w tym podróży kamperami. – Ludzie zwrócili się w stronę mikropodróży i turystyki lokalnej. Chcą być blisko natury, a z dala od zatłoczonych kurortów, popularnych destynacji turystycznych. Wszyscy szukają unikalnych przeżyć i wyjątkowych wspomnień. To, co jest kwintesencją turystyki karawaningowej, to fakt, że w podróż można się wybrać o każdej porze roku. Nie przejmować się pogodą za oknem. Zmieniać plany w każdej chwili. Nie ma ograniczeń co do miejsca czy godzin, czy problemów z odwołanymi lotami – wymienia Katarzyna Jedlińska, dyrektor Campiri.pl, serwisu oferującego kampery na wynajem. Podróże kamperami to nowy turystyczny trend w Polsce Z ostatnich badań wynika, że aż 66% Polaków chciałoby spróbować tego sposobu podróżowania. Karawaning, wbrew pozorom wcale nie musi być drogi i niedostępny. Dzięki platform do wypożyczania użytkownicy mogą w zaledwie kilka kliknięć wynająć jeden z ponad dziesiątek kamperów w całej Polsce. Kampery cieszą się coraz większym zainteresowaniem. W 2021 r. w Polsce zarejestrowano niemal 5 tys. takich pojazdów. Według prognoz w tym roku przybędzie ich nawet 8 tys. To rekord. Jeśli chcemy wypożyczyć kampera na majówkę lub wakacje, musimy się pospieszyć. Według badań 53% Polaków jest gotowych podróżować więcej niż przed pandemią. Rezerwacji przybywa, a pojazdów może nie starczyć dla wszystkich chętnych. Spieszmy się wynajmować kampery Silny wpływ na dostępność pojazdów i ich cenę ma obecnie wywołana przez Rosję wojna w Ukrainie. Do tego dochodzi kilka innych czynników hamujących jeszcze szybszy wzrost rynku. – Rosnące ceny paliwa i niekorzystny kurs euro oczywiście wpływają na cenę kamperów. Należy też pamiętać, że kampery w Polsce są droższe niż w wielu innych krajach europejskich, bo do cen trzeba doliczyć 18,6% akcyzy (w przypadku silników powyżej 2 litrów). Dodatkowo pozostają jeszcze echa pandemii, która spowodowała niedobór komponentów niezbędnych do produkcji kamperów, a co za tym idzie duże problemy z dostawami – zauważa Michał Dąbrowski dyrektor salonu Warszawskie Centrum Caravaningu. Co ciekawe, kampery dla wielu osób są już nie tylko wakacyjnymi domami na kółkach, ale też mobilnymi biurami. Wzrost zapotrzebowania również wpływa na spadek ich dostępności. – Widząc zainteresowanie pojazdami kempingowymi na rynku, zamówiliśmy na ten sezon dużo więcej kamperów i przyczep. Nie wszystkie zamówienia na ten rok zostały jednak zrealizowane, część z nich ma przesunięte terminy realizacji, ale i tak mamy na placu szeroką gamę pojazdów – zapowiada Michał Dąbrowski. Szczyt sezonu to wiosna i lato. W ubiegłym roku nowe kampery rejestrowano również w lutym i listopadzie, co świadczy o tym, że każda pora roku jest dobra na taką podróż. Zaplanuj podróż kamperem Gdzie Polacy najchętniej podróżują kamperem? To zależy od tego, na jak długo wynajmujemy pojazd. – Jeśli klienci wypożyczają kampera na 3–4 dni, to zostają w Polsce i jadą do mniej turystycznych miejsc, niż to się dzieje w wakacje. Jeśli natura, to coś bliżej jeziora, a czasem zwiedzanie miejskie. Ostatnio modne jest np. Roztocze. Jeśli jednak wypożyczają auto na 2 tygodnie lub więcej, z reguły wybierają kierunki zagraniczne, takie jak Chorwacja, Hiszpania, Włochy czy Grecja – mówi Katarzyna Jedlińska. Specjalna infrastruktura turystyczna – na przykład szlaki dla kamperów z punktami gastronomicznymi – dopiero rozwija się w Polsce. Za wzór możemy wziąć na przykład Norwegię, gdzie na zmotoryzowanych podróżnych czeka ogromna liczba kempingów. Podobnie jest w Szwajcarii, Danii, Słowenii czy w Austrii, a od niedawna również w Czechach.
To najbardziej oryginalny kamper w Polsce. „Grafik mógł poszaleć i to zrobił”
Większość kamperów, jakie spotykamy na kempingach, to białe i bardzo do siebie podobne pojazdy. Tymczasem z poznańskiej Śródki wyjechał na drogi szalony kamper, który od frontu kojarzy się z „Gwiezdnymi Wojnami”, a ku tyłowi nawiązuje do stylistyki street-artu. Wygląda, jakby w podróż ruszył kawałek muru z profesjonalnym graffiti. Wyjątkowy kamper Fiat Ducato zdobiony street artowymi rysunkami jest od niedawna dostępny w ofercie Camptoo.
W tym artykule: Grafik mógł poszaleć i to zrobił Samowystarczalny długodystansowiec Najbardziej kolorowy w ofercie Kampery zazwyczaj są produkowane w kolorze białym, bo ten kolor najmocniej odbija światło, dzięki czemu wewnątrz jest trochę chłodniej niż np. w czarnym. – Nasz pojazd zazwyczaj jest w ruchu z racji swoich predyspozycji, więc temperatura nie jest problemem. Pojazd jest wyposażony w układ wentylacji wnętrza, który dodatkowo wspomaga wietrzenie, gdyby naprawdę zrobiło się ciepło podczas postoju – mówi Daniel Heina, właściciel kampera. Grafik mógł poszaleć i to zrobił Pomysł, żeby ozdobić kamper, dojrzewał w jego głowie od dłuższego czasu. Miało być fantazyjnie, a przy okazji chciał pokazać, jakie są techniczne możliwości oklejania pojazdów, gdyż jest właścicielem firmy IT’S WRAP, która właśnie tym się zajmuje. Szczegółowy projekt oklejenia oddał w ręce Michała Małachowskiego z firmy Małachowski Projekt. – Zależało mi z jednej strony na bardzo oryginalnym wyglądzie kampera, a z drugiej na wykorzystaniu różnych rodzajów folii – mówi Małachowski. Najpierw samochód był oklejany foliami metalizowanymi z nadrukowaną grafiką, potem wybiórczo z grafiką świecącą, a na końcu folią strukturalną Di-Noc. Ta ostatnia jest odpowiedzialna za inną fakturę w niektórych miejscach. Z kolei folia świecąca powoduje, że w nocy w świetle UV lub lamp błyskowych wybrane elementy dodatkowo połyskują. – Grafik miał przestrzeń, żeby poszaleć i poszalał nawet bardzo – ocenia efekt Heina i zwraca uwagę, że stylistyka street artu nawiązuje do klimatu poznańskiej Śródki, gdzie mieści się jego firma. Jest tam sporo filarów mostów, czy opuszczonych budynków, które są polem działalności grafficiarzy. TOP 5 europejskich państw do podróżowania kamperem. Wśród nich Polska Polacy pokochali podróżowanie kamperami w ubiegłorocznym lockdownie, ale trend utrzymuje się do dziś. Podpowiadamy, jak wynająć samochód turystyczny i gdzie wybrać się na wakacyjny wyjazd. Samowystarczalny długodystansowiec Kamper jest w trasie od początku czerwca, do tej pory przejechał już około 20 tys. kilometrów po europejskich drogach. Był między innymi w Alpach, pokonując kręte drogi i niezliczoną ilość przewyższeń. – Zatrzymywaliśmy się tam na bardziej dzikich kempingach na jeden dwa dni. W takich podróżach on się najlepiej sprawdza – mówi Heina. Kamper ma profesjonalną zabudowę na busie renomowanej firmy z branży, takie rozwiązanie to kompromis między dużą mobilnością a przestrzenią życiową. Właścicielom zależało na tym, aby pojazd był bardziej samowystarczalny niż te większe, bardziej stacjonarne, których użytkownicy chcą dojechać na kemping, tam przebywać przez ponad tydzień i korzystać na bieżąco z kempingowej infrastruktury. – Nasz kamper to wersja długodystansowa. Ma na dachu baterie słoneczne, bardziej pojemne akumulatory, pompę, którą można pobrać wodę np. ze strumienia i duży zbiornik na nią – wymienia Heina, który już planuje podróże na długie dystanse z celem jak najbliżej natury. 5 najczęściej popełnianych błędów podczas pierwszej podróży kamperem Od wyboru niewłaściwego typu auta po błędy w pakowaniu - eksperci radzą, na co zwrócić uwagę zanim zdecydujesz się na wynajem lub zakup samochodu kempingowego. Najbardziej kolorowy w ofercie Jego pojazd budzi bardzo duże zainteresowanie ze względu na swoją odmienność. – Nie da się pozostać niezauważonym. Podchodzili do nas właściciele innych kamperów, przyglądali mu się z bliska, pytali: jak to jest zrobione, czy możemy dla nich też coś podobnego zrobić – opowiada Heina. W tej chwili jest to najbardziej kolorowy kamper w ofercie Camptoo. – Być może niedługo pojawi się kolejna podobnie fantazyjna maszyna, tym razem bardziej off-roadowa – zdradza Jacek Fior z Camptoo. Oryginalny pojazd można wypożyczyć za pośrednictwem Camptoo, platformy sharing economy, która łączy właścicieli kamperów z chętnymi do ich wynajęcia. Na całym świecie korzysta z niej już ponad 10 tys. użytkowników.
TOP 5 europejskich państw do podróżowania kamperem. Wśród nich Polska
Polacy pokochali podróżowanie kamperami w ubiegłorocznym lockdownie, ale trend utrzymuje się do dziś. Podpowiadamy, jak wynająć samochód turystyczny i gdzie wybrać się na wakacyjny wyjazd.
W tym artykule: Podróże kamperem po Europie. Gdzie warto zaplanować wyjazd? Camptoo, czyli Airbnb na kółkach Sezon wakacyjny nareszcie w pełni. Bez względu na to, czy zdecydujemy się na wypoczynek w Polsce, czy za granicą, staniemy przed tym samym dylematem, czyli wyborem miejsca noclegowego. Pokoje w gospodarstwie agroturystycznym, apartament w hotelu lub krótkoterminowy wynajem mieszkania to obecnie jedne z najpopularniejszych rozwiązań. Podróżując polskimi drogami, nie sposób nie zauważyć jednak, że między autami osobowymi coraz częściej przemykają znacznie większe kampery. Ich popularność nie powinna dziwić, w końcu środkiem transportu jest jednocześnie nasz „apartamentowiec”. Oczywiście wyposażenie samochodów różni się w zależności od danego modelu i roku produkcji, ale udogodnienia takie jak łóżka, łazienka, kuchnia czy stolik są już niepisanym standardem. Polacy szczególnie pokochali podróżowanie kamperami w ubiegłorocznym lockdownie, kiedy urlop w turystycznym samochodzie stał się bezpieczną i dostępną alternatywą do wakacji hotelowych. Między styczniem a sierpniem 2020 r. rejestracje takich pojazdów wzrosły aż o 24,4% w stosunku do analogicznego okresu 2019 r. Podobnie wzrósł też import kamperów do Polski. Podróże kamperem po Europie. Gdzie warto zaplanować wyjazd? Zakup kampera to zazwyczaj poważny wydatek. Roczne koszty utrzymania również są wysokie, a zwykle przez większość czasu kamper stoi nieużywany. Nie musimy zaczynać swojej przygody z kamperami od kupna mieszkania na kółkach. Rozwiązaniem jest Camptoo, czyli platforma do wynajmu kamperów i przyczep kempingowych od prywatnych właścicieli, która właśnie wchodzi do Polski. Wspólnie przygotowaliśmy listę 5 najlepszych europejskich krajów do podróżowania kamperem właśnie. Słowenia Piękny kraj o niewielkich gabarytach, więc można go zjechać wzdłuż i wszerz. Są tu i majestatyczne góry, i iskrzące się zielenią doliny, turkusowe rzeki i malownicze kaniony. Stosunkowo niewiele ludzi (wszyscy mkną do Chorwacji), można więc napawać się widokami w spokoju. Norwegia Przyjazna kamperom pod każdym względem. Rozbudowana infrastruktura, możliwość przenocowania na dziko. O urodzie tego zróżnicowanego kraju nie trzeba chyba wspominać. Estonia Oszałamiające krajobrazy. Malownicze wioski. Bogactwo kulturowe. I prywatność, bo to kraj jeszcze niezadeptany przez turystów. Wiele prywatnych pól kempingowych. Można również skorzystać z szeregu nowoczesnych pól z doskonałymi udogodnieniami. Dania To najbardziej płaski ze skandynawskich krajów, ale jego linia brzegowa zachwyca ciągnącymi się kilometrami plażami. Urokliwe wysepki, klify, fiordy, a do tego kempingi w malowniczych miejscach i coś, czego nie znajdziecie nigdzie indziej, czyli hygge. Polska Cudze chwalicie... a tu tak wiele możliwości! Południe usiane górami o różnych stopniach trudności, piękne wybrzeże na północy. A pomiędzy regionalne smaczki, z urokliwym, baśniowym Podlasiem na wschodzie, historycznym Dolnym Śląskiem i wieloma innymi. Do tego infrastruktura z roku na rok coraz bardziej przyjazna tym, którzy cenią swobodę bycia w drodze. Podziemia Koloseum po raz pierwszy otwarte dla zwiedzających W czasach świetności amfiteatru goście nie mieli wstępu do podziemi. Teraz zwiedzający po raz pierwszy będą mogli zobaczyć na własne oczy skrywane przez wieki korytarze, komnaty, szyby win... Camptoo, czyli Airbnb na kółkach Jak wynająć kampera? To bardzo proste i intuicyjne. Wystarczy wybrać termin rezerwacji kampera, miejsce odbioru, liczbę podróżujących i pozwolić wyszukiwarce znaleźć dla nas propozycję. Po znalezieniu interesującego nas kampera lub przyczepy można zrobić rezerwację, opłacić zaliczkę i odebrać pojazd w wybranym terminie i miejscu. Wejście platformy Camptoo na polski rynek daje dostęp do blisko 5 tysięcy kamperów we wszystkich 15 krajach, w których działa. Dzięki temu możemy zdecydować się na wynajem w kraju i wyruszyć nim w podróż (również za granicę) albo znaleźć interesujący nas pojazd za granicą (np. w Australii), dolecieć samolotem i odebrać rezerwację w wybranym terminie i miejscu. Camptoo to propozycja nie tylko dla szukających samochodów turystycznych, ale też ich właścicieli. Po kilku latach wynajmowania go innym pojazd mógłby zapracować na całkowity zwrot inwestycji.
5 najczęściej popełnianych błędów podczas pierwszej podróży kamperem
Od wyboru niewłaściwego typu auta po błędy w pakowaniu - eksperci radzą, na co zwrócić uwagę zanim zdecydujesz się na wynajem lub zakup samochodu kempingowego.
W tym artykule: 1. Wybór nieodpowiedniego typu pojazdu 2. Brak planu trasy 3. Zapominanie o pobieraniu map offline 4. Nieprzestrzeganie regulaminu i etykiety na kempingu 5. Za duży/za mały bagaż, czyli niewłaściwy ekwipunek W 2020 roku mówi się o rekordowym zainteresowaniu caravaningiem wśród Polaków. Zarówno sprzedaż jak i wynajem samochodów kempingowych jeszcze nigdy nie były tak duże. Nic dziwnego, urlop w kamperze to optymalne rozwiązanie na czas pandemii - przede wszystkim pozwala uniknąć dużych skupisk ludzi. Daje dużą elastyczność i niezależność. Żeby kierować samochodami kempingowymi, zazwyczaj nie trzeba mieć żadnych dodatkowych uprawnień - wiele z nich nie przekracza masy 3,5 tony. Nie oznacza to jednak, że nie wymaga to specjalnych umiejętności - jazda takim samochodem przypomina raczej obsługę dostawczaka niż zwykłego auta. Ale obsługa pojazdu to nie jedyna kwestia, którą warto przemyśleć zanim zdecydujemy się na pierwszą podróż kamperem. Niezależnie od tego, czy jesteś zainteresowany wypożyczeniem kampera na tydzień, czy zainwestowaniem w niego na lata, weź pod uwagę poniższe czynniki, aby zapewnić sobie jak najlepszy komfort wypoczynku. Zidentyfikowaliśmy pięć typowych błędów początkujących kamperowiczów i poszukaliśmy sposobów na ich uniknięcie. 1. Wybór nieodpowiedniego typu pojazdu Wybór wśród samochodów kempingowych jest ogromy. Od kamperów klasy A po minibusy czy przyczepy turystyczne. Decyzja, na które rozwiązanie powinniśmy się zdecydować, zależy przede wszystkim od liczby osób, z którymi będziemy podróżować, udogodnień, na których nam zależy (takich jak kuchnia czy łazienka), a także od tego, jak daleko zamierzamy się przemieszczać. Samochody typu van to świetne rozwiązanie dla par i osób podróżujących samotnie. Zintegrowane kampery klasy A są najbardziej pojemne i komfortowe, ale kampery klasy C łatwiej się prowadzi dlatego będą dobrym pomysłem dla początkujących kierowców kamperów. 2. Brak planu trasy Fot. Getty Images „Przygodo hej”? „Tu jest pięknie, tu się zatrzymamy”? Brzmi jak wolność, swoboda i duża elastyczność, którą daje właśnie ten sposób podróżowania. W praktyce podróż samochodem kempingowym będzie znacznie przyjemniejsza, jeśli ustalimy choćby wstępny plan miejsc, w których zamierzamy się zatrzymać. Warto sprawdzić regulacje dotyczące biwakowania , zwłaszcza jeśli znajdujemy się na terenie rezerwatu lub podróżujemy po innym kraju. Należy również wziąć pod uwagę ograniczenia, które możemy napotkać. - Upewnij się, że na trasie, którą jedziesz, nie ma wiaduktów, mostów ani tuneli, które dopuszczają przejazd samochodów o ograniczonej wysokości czy szerokości. Może się to wiązać ze zmianą trasy albo dodatkowymi opłatami - radzi Jen Young, współzałożycielka Outdoorsy, popularnej w USA wypożyczalni kamperów w rozmowie z redakcją travelandleisure.com. Wzięcie pod uwagę takich „drobiazgów” pozwoli uniknąć niepotrzebnie stresujących sytuacji”. 3. Zapominanie o pobieraniu map offline Fot. Getty Images Mapa satelitarna w smartfonie i urządzenie GPS to oczywiście niezbędnik kierowcy. Warto jednak mieć plan awaryjny na wypadek gdybyśmy zgubili się i nie mieli dostępu do sieci komórkowej. Jeszcze przed podróżą powinniśmy pobrać mapy offline terenu, po którym będziemy się poruszać.. A może - kto wiem - warto mieć przy sobie nawet mapy drukowane? 4. Nieprzestrzeganie regulaminu i etykiety na kempingu Fot. Getty Images Zatrzymując się na kempingu, powinniśmy pamiętać, że odpoczywają tam też inne osoby. Warto mieć z tyłu głowy niepisaną zasadę, że miejsce które opuszczamy, warto zostawić w stanie nie gorszym niż je zastaliśmy. Według Young inną kluczową zasadą na kempingu, jest ta dotycząca nie pozostawiania jedzenia na zewnątrz poza kamperem zwłaszcza na noc i odpowiednie wyrzucanie resztek jedzenia, które stanowią przynętę dla zwierząt. 5. Za duży/za mały bagaż, czyli niewłaściwy ekwipunek Fot. Getty Images To oczywiste, ale przed pakowaniem warto sprawdzić prognozy pogody i dostosować zestaw ubrań pod temperatury i możliwe opady. Jeżeli po drodze będziemy mijać sklepy, może nie musimy zapakowywać kampera po brzegi i zyskać trochę przestrzeni. Jeśli jednak uciekamy w dzicz, trzeba pamiętać o takich nieoczywistych rzeczach jak akumulator słoneczny, wzmacniacz sygnału WiFi czy… kliny najazdowe, które pozwolą nam wygodnie spać, jeśli parkujemy na nierównym terenie.
Kamperem przez Australię Zachodnią. Śniadania na plaży, noce pod gwiazdami
W domu na kółkach uświadomiliśmy sobie jak niewiele potrzeba nam do szczęścia i zaczęliśmy marzyć o niekończącej się podróży.
W tym artykule: Wigilia w składzie budowlanym Śniadanie na plaży Najlepsze krewetki na świecie Nauka czytania nieba INFORMATOR - Czy wy kiedykolwiek jeździliście kamperem? – taksówkarz Kannadi Calli, który odebrał nas z lotniska w Perth, kilkukrotnie upewniał się, czy aby dobrze rozumie, że to będzie nasza pierwsza samodzielna wyprawa samochodowa przez antypody. I dopytywał, czy zdajemy sobie sprawę, że ruch jest tu lewostronny, odległości do pokonania ogromne, a zasięg telefonów komórkowych słaby. Do tego mandaty. Jak mantrę powtarzał, wioząc nas do hotelu, ostrzeżenia przed przekraczaniem prędkości, bo w Australii stawki za wykroczenia są ekstremalne, a w okresie świąteczno-noworocznym ich wartość jeszcze jest podwajana – o czym informowały kierowców elektroniczne tablice ustawione przy wjazdach i wyjazdach z miasta. Kannadi spadł nam z nieba. Dzięki niemu byliśmy z Pawłem doskonale przygotowani, by wyruszyć w trasę. Polecił zainstalować w smartfonach aplikacje, „bez których nawet się nie ważcie wyjeżdżać z Perth”. Były to: nawigacja samochodowa Waze pokazująca policyjne kontrole prędkości, wyszukiwarka stacji benzynowych Fuel Map i ta najważniejsza – WikiCamps do wynajdywania kempingów. Wyposażeni w tę wiedzę dwa dni później odbieraliśmy z wypożyczalni nasz dwuosobowy domek na kółkach. Wreszcie mogliśmy ruszyć w podróż przez południową część Australii Zachodniej i poczuć się jak tutejsi koczownicy, dla których przemierzanie kamperem swojego kontynentu jest sposobem na życie. W aucie mieliśmy wszystko, czego potrzebowaliśmy do życia w drodze: lodówkę zasilaną bateriami słonecznymi, kuchenkę gazową, zlewozmywak, pościel, ręczniki i zastawę stołową oraz wygodne rozkładane łóżko z nocnymi lampkami do czytania. A w kabinie kierowcy klimatyzację. Plan podróży nie był skomplikowany. Chodziło nam przecież o czerpanie przyjemności z obozowego życia i upajania się naturą. Fot. Getty Images Wigilia w składzie budowlanym Wyruszyliśmy wczesnym rankiem, zatrzymując się jeszcze na zakupy w ostatnim markecie na trasie wylotowej z Perth. Musieliśmy zaopatrzyć się w to, co niezbędne do przeżycia przez 10 dni: trzy 30-litrowe baniaki z wodą, 10 litrów wina w kartonach, pieczywo tostowe, masło orzechowe, warzywa, owoce, sery, kawę, herbatę, jogurty, makarony, pomidory w puszkach, zapuszkowane ryby i danie na pierwszy obozowy wieczór: kurczak z rożna do podgrzania w mikrofali. Wiedzieliśmy bowiem, że podróżując przez Australię, trzeba być przygotowanym nie tylko na wspomniane odległości, ale też brak sklepów na trasie. A ta z Perth do Albany, naszego pierwszego przystanku w wielkiej australijskiej włóczędze, ciągnęła się dla mnie w nieskończoność. Pokonanie jej zajęło nam 6 godz. z kilkoma przystankami na zjedzenie kanapek i napicie się wody. „Jeśli odczuwasz zmęczenie, zjedź na parking i odpocznij” – takie ostrzegawcze tablice mijaliśmy wielokrotnie podczas tej podróży. I z porad dla kierowców korzystałem. Przerwy na rozprostowanie kości robiliśmy co dwie godziny. Jazda australijskimi autostradami bywa bowiem monotonna. W drodze do Albany krajobraz się nie zmieniał: mijaliśmy rozległe pastwiska z krowami i owcami albo kangurami, wypaloną ziemię i spalone drzewa – ślady po pożarach buszu, które tej zimy były wyjątkowo katastrofalne. Przed zachodem słońca byliśmy już w miasteczku położonym pomiędzy przylądkiem Leeuwin a przylądkiem Hood nad zatoką King Gorge. W Albany przyszło nam spędzić wigilię. W miejscu – przyjmijmy to – interesującym. Przez moje gapiostwo i źle ustawione filtry w aplikacji WikiCamps wylądowaliśmy nie na kempingu, lecz na prywatnej posesji właściciela składów budowlanych, który zaproponował nam zaparkowanie kampera na skrawku trawnika między blaszanymi halami. Było za późno, byśmy szukali czegoś lepszego (po zmroku nie działało ubezpieczenie kampera, ponieważ bardzo dużo jest wtedy zderzeń z kangurami). Rozstawiliśmy więc turystyczny stolik, wyciągnęliśmy składane krzesła, podgrzaliśmy kurczaka i zasiedliśmy. Nie musieliśmy czekać na pierwszą gwiazdkę, by rozpocząć ucztę, bo na niebie było ich całe mnóstwo. Śniadanie na plaży Następnego dnia wczesnym rankiem byliśmy znów w drodze, by śniadanie zjeść na plaży w Two Peoples Bay Nature Reserve, w jednej z najpiękniejszych moim zdaniem zatok w Australii Zachodniej. Piasek jest tu biały jak mąka, ocean ma tak intensywny niebieski kolor, jakby ktoś nałożył mu filtry z Photoshopa, a plaża ciągnie się kilometrami (gdybyśmy mieli auto z napędem na cztery koła, moglibyśmy nawet po niej pojeździć, bo to w Australii jest dozwolone). Oprócz nas jest jeszcze kilku innych miłośników tego miejsca. Niektórzy postanowili tu spędzić cały okres świąteczno-noworoczny, rozbijając namioty na bezpłatnym kempingu nad samym brzegiem oceanu i stawiając sztuczne choinki przyozdobione bombkami i łańcuchami. Siadamy na plaży i zjadamy grecki jogurt z bananami – w takich okolicznościach przyrody smakował jak nigdy przedtem. Choć dzisiaj jest tutaj jak w raju, to pożary buszu nie oszczędziły i tego skrawka australijskiej ziemi. Ogień szalał tu kilkukrotnie, jednak najgorzej było pięć lat temu, kiedy płomienie pochłonęły aż 90 proc. siedlisk kanguroszczura – małego zwierzaka, najbardziej zagrożonego wyginięciem gatunku w Australii, którego liczebność szacuje się na (uwaga!) 40 sztuk. Dziś jednak śladów po pożarach nie widać, natura znów sobie poradziła. Tym bardziej docenialiśmy każdą sekundę spędzoną w tym miejscu… W samej Australii Zachodniej jest blisko 70 parków narodowych (w całym kraju ponad 600). Dojechaliśmy m.in. do Parku Narodowego William Bay słynącego z ogromnych skał przypominających swymi kształtami… słonie. Elephant Rocks, o które rozbijają się fale Oceanu Indyjskiego, to jeden z cudów natury. I choć faktycznie, patrząc na nie, mieliśmy wrażenie gapienia się na słonie, to wyobraźnia podpowiadała też inne skojarzenia: że to foki, jaszczurki albo ptaki. Przeciskając się pomiędzy nimi, odnajdywaliśmy małe bezludne plaże, kolejne zatoczki, miejsca, które mieliśmy tylko dla siebie. Za to Walpole-Nornalup to park z z gigantycznymi eukaliptusami karri i red tingle, które podziwialiśmy w Dolinie Gigantów, chodząc wśród rozłożystych koron po kładce zawieszonej 40 m nad ziemią (i odkrywając, że jednak mamy lęk wysokości), a potem spacerując ścieżką wijącą się wśród ogromnych drzew mających ponad 400 lat. Wiele z nich jest wypalonych w środku. Jednak przez wieki pożarów buszu dostosowały się do panujących trudnych warunków. Łatwo płoną, ale wciąż żyją wbrew jakiejkolwiek logice. Fot. Getty Images Najlepsze krewetki na świecie Jeszcze większe dziwy z listy „wow” czekały na nas w Parku Narodowym Leeuwin-Naturaliste, w drodze do regionu winiarskiego Margaret River. Mowa o przylądku Leeuwin, najbardziej na południowy zachód wysuniętym punkcie kontynentu, gdzie wg australijczyków Ocean Indyjski spotyka się z Oceanem Południowym. A ze szczytu stojącej tutaj latarni morskiej od maja do września można wypatrywać wielorybów. My natomiast chcieliśmy zobaczyć płaszczki z zatoki Hamelin. Pływają przy samym brzegu, szukając pożywienia – mięczaków i skorupiaków ukrywających się w piaskach oceanu. Oglądamy je z dystansu, choć wielu gapiów pomimo zakazu wchodzi do wody, próbuje głaskać te dzikie zwierzęta i je karmić. Niektórzy nawet pływają między nimi, co jest już kompletnym szaleństwem. I głupotą niewymagającą komentarza. Do miasteczka Margaret River wjeżdżamy w samo południe, kiedy w najlepsze trwa sobotni targ ekologicznego jedzenia. Farmerzy handlują wszystkim tym, co sami wyhodowali. Uzupełniamy więc naszą kamperową spiżarnię i ruszamy do winnic, których jest tutaj blisko 140. Jedne ogromne, gdzie uprawy winorośli zajmują dziesiątki hektarów ziemi. Drugie kameralne, rodzinne, w których podczas degustacji czujemy się jak na towarzyskim spotkaniu u przyjaciół. Kamperową spiżarnię uzupełniamy więc kolejny raz – tym razem trunkami (cabernet sauvignon, merlot, shiraz), które rujnują nieco nasz budżet. Stać nas jednak jeszcze na zakup świeżych krewetek w miejscowym sklepie rybnym. Do dziś pamiętam ich smak. Usmażone z czosnkiem na maśle i podane z winem chardonnay na kempingu niedaleko miasteczka Cervantes, leżącego blisko zatoki Jurien (na tutejszych plażach wylegują się otarki australijskie), w pobliżu Parku Narodowego Nambung, smakowały jak danie z restauracji z nie jedną, a co najmniej z kilkoma gwiazdkami Michelina. Nauka czytania nieba fot. Getty Images Podróżując kamperem, uświadomiliśmy sobie, jak niewiele potrzeba nam do dobrego życia. Zapas jedzenia, wody i paliwa, trochę ubrań, dobre książki i dobre towarzystwo. A tego na kempingach nie brakuje. Wielu kamperowców lata temu sprzedało swoje domy i zaczęło obozowe życie. Nie z oszczędności, ale by być bliżej natury i chłonąć ją do końca swoich dni. Dni, podczas których wylegują się na plażach, i nocy, kiedy chętnie dzielą się opowieściami ze swojego życia. Często też patrzyliśmy z naszymi sąsiadami na nocne niebo. Postrzępione, czarne pasy i prześwitujące żółtawym blaskiem gwiazdy; odległe galaktyki, obłoki, mgławice. Wrażenie było wprost nieziemskie. Na australijskim niebie widzieliśmy wyraźnie jak przez teleskop setki, miliony, może i miliardy gwiazd. Niebo było szczególnie ważne dla pierwszych mieszkańców Australii. Aborygeni, których nieprzerwana historia liczy 50–65 tys. lat, niebo i wirujące na nim planety mieli za księgę, a tę bardzo uważnie czytali. Patrzyli w górę, bo wierzyli, że gwiazdy to ludzie, którzy zginęli w czasie wielkiego potopu, a następnie zostali osadzeni na niebie. Ciał niebieskich używali też w bardzo praktycznych celach – gwiazdy wskazywały im czas, kiedy mogą szukać larw mrówek, żeby się najeść, dawały znak, że zaczyna się lato, trzeba zbudować z patyków i kory pułapki na ryby barramundi. Mówiły, że w maju i kwietniu, wśród roju gwiazd na niebie, pojawia się ptak emu stworzony przez ciemne plamy na tle Drogi Mlecznej. Jego ukazanie się od zawsze było znakiem, że strusie łączą się w pary i lada moment będzie można rozpocząć zbieranie jaj. Gwiazdy prowadziły ludzi bezkresną drogą i były jak księga: przypominały o historiach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Tak było od dziesiątek tysięcy lat aż do naszych czasów. Aborygeni nie używali pisma, ich cała wiedza o świecie – tym realnym i tym duchowym – była przekazywana ustnie i zapisana na niebie. Przyznaję, że podczas takich nocnych filozoficznych posiadówek myśleliśmy o wywróceniu naszego życia do góry nogami i ruszeniu w niekończącą się podróż. Życie w kamperze zaczęło nas wciągać coraz bardziej. Fot. Getty Images
Caravaning – przyszłość pandemicznego podróżowania?
Ze względu na konieczność zachowania społecznego dystansu, pandemia wystawiła na próbę cierpliwość wielu osób, które nie wyobrażają sobie życia bez podróży i z ograniczonymi możliwościami na jakąkolwiek aktywność poza domem. Nic więc dziwnego, że coraz więcej osób uśmiecha się w stronę domów na czterech kółkach, które pozwalają znowu poczuć zew wolności, ale w bezpiecznych okolicznościach.
„Caravaning to jeden z bezpieczniejszych sposobów na podróżowanie. Mamy zapewnioną izolację, higienę, a dystans społeczny nas nie dotyczy. Swój dom na kołach można zaparkować np. na skraju lasu, wyciągnąć rowery i przewietrzyć się do woli, potem w środku wziąć prysznic, przygotować kolację i przenocować, by nazajutrz wyruszyć w inne miejsce” – przekonuje Maciej Sinczak, dyrektor nowo powstałego Warszawskiego Centrum Caravaningu o nazwie Szerokiej Drogi. Podróżowanie i praca zdalna przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa W 2020 roku zainteresowanie wynajmem i zakupem kamperów bardzo skoczyło do góry, sprawiając, że coraz mniej osób zaczęło postrzegać ten rodzaj podróżowania jako atrakcję dla starszych małżeństw. Krótko- lub długoterminowe życie w busie przyciąga też całe rzesze osób, które ze względu na pandemię są zmuszone pracować zdalnie, a wcale nie uśmiecha im się ciągłe siedzenie w czterech ścianach, a także tych, którzy nie do końca wierzą w skuteczne odkażanie hoteli i innych miejsc noclegowych. „Sprzedaż kamperów w tym roku może wzrosnąć nawet o 35% w stosunku do 2019 r. – przekonuje Joanna Woźnica, prezes Stowarzyszenia Polska Grupa Caravaningowa, organizacji zrzeszającej producentów i dystrybutorów kamperów – „Powodem oczywiście jest pandemia, bo podróżowanie kamperem lub przyczepą kempingową jest po prostu bezpieczne. Również kempingi są bezpieczne, rezerwacje możemy zrobić on-line, każdy z nas ma własną parcelę, a styczność z resztą gości mamy głównie na wolnym powietrzu. Oczywiście są i tacy, którzy parkują swoje pojazdy „na dziko”, poza kempingami i zupełnie nie mają kontaktu z innymi turystami” – dodaje Woźnica, której stowarzyszenie zorganizowało akcję promującą caravaning #bezpiecznewakacje. Wbrew utartym przekonaniom, podróżowanie kamperem jest możliwe nie tylko w te ciepłe miesiące roku – niektóre z nowoczesnych pojazdów mają na wyposażeniu nawet podgrzewaną podłogę, więc śmiało można ruszać nimi w trasę również jesienią i zimą. Oprócz tego, że kampery pozwalają unikać dużych skupisk ludzi w hotelach, hotelikach i kwaterach prywatnych, te przystosowane do nowej pandemicznej rzeczywistości są bezpieczne same w sobie. Przykładem są wszystkie modele w ofercie Warszawskiego Centrum Caravaningu, które w swoim stałym wyposażeniu mają DiSibox, czyli niewielkie urządzenie do dezynfekcji powietrza przy użyciu światła UV-C, którego promienie usuwają z wnętrza pojazdu bakterie, roztocza i – co ważne w obecnych czasach – również i wirusy. Kamper zamiast mieszkania Pandemiczne okoliczności spowodowały zmiany nie tylko w sposobie podróżowania, ale i w sposobie życia – od marca wiele osób na świecie straciło pracę, a znalezienie nowej jest w obecnych okolicznościach dosyć ciężkie, więc niektórzy wyprzedają swoje dobytki i zamieniają dotychczasowe życie pod dachem domu na życie na kółkach. Pozwala to nie tylko na oszczędzanie pieniędzy, ale i elastyczność w poszukiwaniu pracy, bo mieszkając w kamperze, nie trzeba ograniczać się tylko do jednego miasta czy regionu. Producenci pojazdów chętnie wychodzą naprzeciw oczekiwaniom tej grupy klientów, projektując modele, które wyglądają jak eleganckie lofty i wyposażając je w panele słoneczne, podgrzewacze wody oraz inne gadżety, które pozwalają właścicielom zachować niezależność. 3, 2, 1… ruszamy! Jeśli chcesz rozpocząć swoją przygodę z caravaningiem, najlepiej zrobić to pod okiem specjalistów – bez odpowiedniej wiedzy szybko możesz dać wpuścić się w maliny nieuczciwym sprzedawcom. Właśnie z tą myślą powstało WCC Szerokiej Drogi, zrzeszające obeznanych w temacie profesjonalnych doradców i entuzjastów caravaningu, którzy najlepiej pomogą wybrać odpowiedni model z gamy wiodących europejskich marek: Adria, Buerstner, Sun Living, Hymer oraz Globe-Traveller. Skąd nazwa salonu? Firma należy do Grupy Zasada, a powiedzenie „szerokiej drogi” wymyślił w 1960 roku sam Sobiesław Zasada – najbardziej utytułowany polski kierowca Rajdowy, który był również jednym z pierwszych polskich caravaningowców i zaczął przemierzać Europę w swoim domu na kółkach już w latach 60.
A gdyby tak wsiąść do starego kampera i pojechać, gdzie oczy poniosą? Ogórkiem przez Nową Zelandię
Nowa Zelandia nigdy nie była nam po drodze. Zresztą chyba nikomu nie jest. Nawet podróżując palcem po mapie, rzadko się do niej dociera. Ale gdy okazało się, że mamy wolnych kilka miesięcy, loty nie są aż tak drogie, a dzieci uwielbiają dalekie wojaże, wybór był oczywisty.
Nasza definicja „zmęczenia” uległa szybkiemu rozszerzeniu, kiedy po 17 godzinach lotu non stop wylądowaliśmy w Auckland. Przez pół roku wspólnej podróży jeszcze wiele razy musieliśmy ją zmieniać, ale na razie szykowaliśmy się do jazdy po Nowej Zelandii kamperem. Nie takim nowoczesnym, z ogrzewaniem, pełnym wyposażeniem, toaletą i kuchnią. O nie. Nasz kamper z wygód miał kierownicę, wajchę do zmiany biegów i kanapy do siedzenia. Można też wymienić oryginalne brunatno-zielone zasłonki z 1969 r., kiedy go wyprodukowano. Do tego karoserię w stylowym kolorze zielonym i uchylane okna na korbkę, jeżeli potrzebowalibyśmy naturalnej klimatyzacji. Albo wełniane koce w skrzyniach pod siedzeniami, którymi mogliśmy się przykryć, jak robiło się zimno. Właśnie zaczynała się jesień. Ogórek na czwórkę Wyspa Południowa to ponoć ta prawdziwa Nowa Zelandia, z pocztówek i filmów. Góry, lodowce, fiordy. Radzono nam, żebyśmy tam jak najprędzej dotarli. Ale my chcieliśmy akurat zwolnić. Dłubać patykiem w piasku nawet kilka godzin, jeżeli akurat była taka potrzeba. Wsłuchiwać się całe ranki w cykady. Lub pół nocy wypatrywać na niebie Krzyża Południa. Poza tym pędzić nie mogliśmy. Nasz wehikuł rozwijał maksymalnie 70 km/h. Choć częściej toczył się 50 km/h. Dzieci tolerowały do dwóch godzin jazdy dziennie. I zachowywały się, jakby miały wbudowany budzik, który po określonym czasie włączał prawdziwą syrenę. Dojechanie z Forrest Hill, na północ od Auckland, do Wellington na południu wyspy zajęło nam trzy tygodnie, podczas gdy większość pokonuje tę drogę w dwa dni. Pierwszy przystanek zrobiliśmy w hipisowskim miasteczku Piha nad Morzem Tasmańskim, niedaleko Auckland, w którym postanowiliśmy zostać na tydzień. Bo wreszcie poczuliśmy powiew świeżego powietrza (miła odmiana po warszawskim smogu). Bo dobrze nam się walczyło z jet lagiem, kiedy mogliśmy nad ranem spacerować po pobliskim lesie deszczowym – różnica czasu wynosi 12 godz. i zupełnie pomieszała nam noc z dniem, a dzień z nocą. Codziennie biegaliśmy na bosaka po szerokiej plaży, kibicowaliśmy surferom walczącym z ogromnymi falami (szaleńcy!) i zajadaliśmy się domowymi lodami w jedynej w okolicy knajpie Piha Cafe. Zachwyceni nowozelandzką pustką dojechaliśmy stamtąd do jaskiń Waitomo ze świecącymi robaczkami. Zobaczyliśmy tłumy przed kasami i zrobiliśmy szybki w tył zwrot. Chociaż to jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji Nowej Zelandii, darowaliśmy ją sobie bez większego żalu. I pojechaliśmy nad jezioro Taupo, które powstało po wybuchu wulkanu ponad 26 tys. lat temu. Cały wieczór wrzucaliśmy do niego kamienie, bo jak wiadomo, dla trzylatka i czterolatki to zadanie ogromnej wagi i może zająć całe godziny. Tę naukę odpuszczania sobie rzeczy z list typu „10 atrakcji, które musisz zobaczyć w Nowej Zelandii” pobieraliśmy przez cały wyjazd. Ku zgrozie większości naszych znajomych nie byliśmy w Hobbitonie, czyli na planie filmowym Hobbita. Nie odwiedziliśmy słynnego Champagne Pool w Rotorua. Robiliśmy za to rzeczy, których próżno szukać w przewodnikach lub są o nich jedynie krótkie wzmianki: piknik nad samym wodospadem Huka, do którego dojechaliśmy na rowerach górskich po wymagających ścieżkach, odwiedziny w pozornie nieciekawym mieście Otorohanga, gdzie działa ośrodek zajmujący się ochroną ptaków kiwi. Kilka godzin obserwowaliśmy te przedziwne nieloty, które zamiast piór mają włosy, są aktywne w nocy i nie mają skrzydeł. Mieliśmy szczęście, bo oprócz kiwi zobaczyliśmy też kea, kaka, kakariki i inne gatunki nowozelandzkich endemitów. Przez pierwsze tygodnie podróży gros czasu zajmowało nam nie zwiedzanie, a rozpracowywanie systemu życia na kilku metrach kwadratowych we czwórkę. Za każdym razem, gdy chcieliśmy coś wyjąć, musieliśmy wypiąć foteliki dzieci i zdjąć rowery z bagażnika. Schowki były małe, więc zakupy musieliśmy mieć przemyślane i odliczone. Z dwóch palników w kamperze działał tylko jeden, więc przeszłam przyśpieszony kurs gotowania dań jednogarnkowych. Spaliśmy we czwórkę na rozłożonej w bagażniku kanapie. Jednak nawet przez chwilę nie żałowaliśmy, że jedziemy ogórkiem. Odpowiadało nam powolne tempo i małe wymiary kampera. Poza tym dzieci pokochały go od pierwszego wejrzenia. Wizja domu na kółkach tak im się podobała, że często już po dojechaniu na miejsce nadal się w nim bawiły – najchętniej w bagażniku albo w hamaku zawieszanym nad siedzeniem kierowcy. Czekolada zamiast wina Często opowiadana jest anegdota o tym, jak Bóg tworzył świat i dał Nowej Zelandii wszystko co najpiękniejsze. Ale potem stwierdził, że to jednak nie jest sprawiedliwe i dodał sandflies – gryzące i wyjątkowo wkurzające muszki, które szaleją na wybrzeżu Wyspy Południowej. Wysmarowani olejkiem cytrynowym, który podobno owe bestie odstrasza (nie do końca potwierdzam), ruszyliśmy przez spektakularne Marlborough Sounds. Krainę kilkudziesięciu zatopionych kiedyś rzek, które zalał Ocean Spokojny. Jeden z tych fiordów, Meretoto, upodobał sobie odkrywca i kartograf James Cook, który jako pierwszy Europejczyk odkrył cieśninę pomiędzy dwoma wyspami (nazwaną oczywiście Cieśniną Cooka). Dojechaliśmy też do najmniejszego parku narodowego Nowej Zelandii, czyli Parku Abla Tasmana, w którym piasek ma kolor złota i nawet w strugach deszczu spektakularnie mieni się na tle soczystej zieleni lasów deszczowych. Stamtąd powoli toczyliśmy się na południe, szukając jak najspokojniejszych miejsc dla nas i naszego ogórka. Bo niespodzianką dla nas okazał się zakaz zatrzymywania się kamperem czy spania pod namiotem na dziko. Na szczęście oprócz drogich kempingów-molochów były też wyznaczone miejsca w środku lasu lub nad jeziorem czy morzem. Często darmowe lub za niewielką opłatą. Jak na przykład w Okarito, miasteczku położonym pomiędzy Morzem Tasmana a rozlewiskami rzeki Okarito, nad którymi dominują nowozelandzkie Alpy. Dziś Okarito jest senną wioską, w której są dni, że łatwiej zobaczyć białą czaplę niż człowieka. My lagunę Okarito postanowiliśmy zwiedzać na kajakach, bo z perspektywy wody połączenie ośnieżonych szczytów, lasów deszczowych i rzeki wyglądało zupełnie nieziemsko. Koniec wycieczki uczciliśmy gorącą czekoladą. Słynne wino nowozelandzkie jakoś nigdy nie było nam po drodze. Pokaż język Robiło się coraz zimniej, więc postanowiliśmy wykorzystać ostatnią szansę na pojechanie w góry. Po drodze podziwialiśmy skały Pancake Rocks, które wyglądają jak ułożone na sobie naleśniki, oraz lodowiec Franza Josefa (ale nie lądowaliśmy na nim helikopterem, co poleca większość przewodników). Dotarliśmy w końcu do Wanaki, zimowej stolicy Nowej Zelandii. Pięknie położone nad jeziorem i otoczone górami miasto i jego okolice odkrywaliśmy na rowerach. Ważnym momentem dnia było też karmienie węgorzy, które pływały wokół pomostu. Po kilku dniach ruszyliśmy na samo południe wyspy, żeby podejrzeć pingwiny żółtookie. Co za radość zobaczyć te płochliwe zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Ukryci w trawach obserwowaliśmy je na skalistej plaży i staraliśmy się sprawić, by nasz trzylatek nie krzyczał z radości. Przypadkiem dotarliśmy też do miasta Invercargill, które Mick Jagger nazwał (w delikatnym tłumaczeniu) „tyłkiem świata” po koncercie, jaki Rolling Stones dali tu w 1965 r. My w tej czarnej dziurze znaleźliśmy świetny park z placem zabaw i spędziliśmy cały dzień, nie przejmując się, że nawet przewodniki zapomniały o tym miejscu. Zakończyliśmy podróż w Queenstown – stolicy adrenaliny. Mieście, w którym wymyślono bungee jumping i w którym można robić ekstremalne rzeczy: zjeżdżać, spływać, skakać. Ale nie, jak się ma mniej niż metr wzrostu. My więc z chęcią uczyliśmy się maoryskich tańców haka. Wywalanie języka i wybałuszanie oczu, które miały przestraszyć przeciwników Maorysów, to też sport dość ekstremalny. W nocy nawet puchowe śpiwory przestały wystarczać. Zdecydowaliśmy się jechać na wyspy Pacyfiku w poszukiwaniu słońca. Wyjeżdżaliśmy jednak z żalem. Bo podróż po Nowej Zelandii, choć często męcząca, była też bardzo luksusowa. Luksus polegał na wspólnym czasie, na tym byciu blisko, zupełnym zwolnieniu i robieniu tego, na co my mieliśmy ochotę, bez oglądania się na listy miejsc, które trzeba zobaczyć. One muszą na nas poczekać. Choć po tej podróży podejrzewam, że pewnie nigdy już z nich nie skorzystamy. Julia Lachowicz
Podróż pary krakowskich emerytów „Kamperem za kołem polarnym” przekroczył półmetek. Po prawie trzech miesiącach wędrówki przez północno-zachodnią Rosję i Norwegię, obecnie zwiedzają Laplandię, północną część Finlandii
Mamy już swoje pierwsze spostrzeżenia. Nie spełniły się żadne czarne scenariusze uprawiania karawaningu w Rosji. Spędziliśmy tam 30 dni i obyło się bez żadnych złych przygód - relacjonują. Ciekawe zabytki, przyjaźni ludzie, nawet drogi pomiędzy Pskowem, a Murmańskiem nie są takie złe. Rosyjska policja zachowuje się wobec zagranicznych turystów, niczym jej europejskie odpowiedniczki. Jeśli jeszcze dodać, że cena paliwa oscyluje wokół 3 PLN za litr, to czy nie jest to wymarzony kierunek do uprawiania karawaningu? Sami Rosjanie mówili nam, że Rosja obecna, to nie ten sam kraj, jakim był przed kilkoma laty! Z Murmańska skierowaliśmy się do północnej Norwegii. Rezygnujemy ze słynnego Nordkapp’u, który wcale nie jest najdalej na północ wysuniętym przylądkiem kontynentalnej Europy. Jest za to miejscem najbardziej obleganym przez turystów. My wybieramy ten karawaningowy „północny koniec Europy”. To mała osada Slettnes. Dalej już na północ, dojechać się nie da. Kilka dni spędzamy w parku narodowym Varanger. Fotografujemy ptaki na wyspie Vardo. Wyspie, na którą można wjechać (podmorskim tunelem) kamperem, a która położona jest już w Arktyce. Udaje nam się wyjść cało z kolizji spowodowanej przez norweskiego tirowca, ująć go w pościgu, przeżyć jego atak młotkiem, a potem obserwować beztroskie działania tamtejszej policji. Jeśli dodamy jeszcze, że norweskie ceny są wysokie również dla kamperowców z Niemców, to można się pokusić o stwierdzenie, że północna Norwegia – jako cel wyjazdów turystycznych – to pomysł nie najlepszy. Na ryby, na dni kilka, na sprawdzone łowiska – jak najbardziej tak, ale turystycznie na północ? Tymczasem, co nam pokaże Finlandia? Czy uda nam się namówić innych polskich emerytów, do takiej formy spędzania swojego wolnego czasu? Zobaczymy.
Kwietniowe kempingowanie w zimnej przecież Norwegii może się wydawać nieco szalone. Ale właśnie dlatego – pociągające.
Załoga Travelera w trzyosobowym składzie: dwie Anny, w tym niżej podpisana, i Sławomir, mistrz obiektywu, o godzinie 6.00 rano wyrusza z deszczowej stolicy. Po 5 godzinach odbieramy w Poznaniu nasz kamper i, wciąż w strugach deszczu, przechodzimy krótki kurs jego obsługi: gdzie są rurki do nabierania i spuszczania wody, jak włączać gaz czy opróżniać WC. Nie jest lekko! Wewnątrz zimno jak w psiarni, na podłodze błoto. Włączamy ogrzewanie. Już lepiej! A na pokładzie pojawia się jeszcze jedna kobieta, wirtualna – w postaci GPS przemawiającego do nas seksownym głosem. I bezbłędnie wiedzie nas prosto na prom, do Świnoujścia. 18 Kwietnia Zjeżdżamy z promu w Ystad. Słońce dosłownie nas oślepia, choć jest dopiero siódma rano. Pierwszą osobą, którą spotykamy zaraz po opuszczeniu portu, jest maszerująca z kijami zażywna starsza pani. Kolejna, za zakrętem, też uprawia nordic walking… Przypominam sobie, że podczas ostatniego pobytu w Skandynawii, choć był marzec i lało jak z cebra, widziałam sporo osób na rowerach. Ten rejon Europy zamieszkują wysportowane i zahartowane narody – w Oslo i Trondheim zobaczymy hoże dziewczyny, które przy 5–10 stopniach będą paradować w legginsach i skąpych koszulkach odsłaniających obfite biusty, równie kusych kurteczkach oraz w butach na gołych stopach. Pędzimy 100-110 km/godz. dwupasmówką E6, która zawiedzie nas do stolicy Norwegii, a potem dalej, na północ. Pobocza i liczne parkingi w otulinie sosnowych lasów i bazaltowych skał są niemal sterylnie czyste. Przy jednym z nich zatrzymujemy się na pierwszy kamperowy lunch. Fasolka po bretońsku „Pudliszek” odgrzana na kuchence okazuje się jednym z naszych kulinarnych przebojów na tym wyjeździe. Do Oslo wjeżdżamy w promieniach zachodzącego słońca. Holmenkollen Rica Park Hotel, położony obok słynnej skoczni, to jeden z najpiękniejszych budynków stolicy, ponadstuletni, w szwajcarskim stylu uzdrowiskowym, pomalowany w kolorze burgunda – charakterystyczną dla Skandynawii tzw. angielską czerwienią. Dzisiejszą noc spędzamy w luksusowych warunkach. U naszych stóp rozpościera się olśniewająca panorama Oslofjordu. 19 Kwietnia Oslo. Ruszamy śladem triumfującego tu czterokrotnie „króla” Małysza na skocznię Holmenkollen, która we wrześniu ma być rozebrana, by ustąpić miejsca nowocześniejszej konstrukcji. Aby dostać się na szczyt, musimy (tak jak zawodnicy) przejść przez muzeum nart pełne zabytkowych egzemplarzy – nawet sprzed 4 tys. lat! Kilka pięter pokonujemy ciasną, skrzypiącą windą, zaś ostatnią kondygnację – po stromych metalowych schodach. Na górze całe miasto mamy jak na dłoni. Jest tak rozległe, że nie chce mi się wierzyć, że liczy tylko 800 tys. mieszkańców! Z góry zjeżdżamy do centrum kamperem. Mamy kłopoty z parkowaniem, bo choć postojów jest mnóstwo, to gabaryty naszego wozu (6 m długości) pozwalają na zaparkowanie go tylko w poprzek. O dobytek możemy się nie troszczyć – w Norwegii włamań nie ma, a na prowincji nadal wielu domów nie zamyka się na klucz! Zwiedzanie miasta zaczynamy od rozległego Frognepark, gdzie pośród zieleni wyrastają monumentalne rzeźby Gustawa Vigelanda obrazujące los człowieka. Dla świata odkrył go nasz młodopolski pisarz Stanisław Przybyszewski, reprodukując jego dzieło Szatan w jednym z numerów Życia z 1899 r., co doprowadziło do konfiskaty numeru. Najbardziej obfotografowaną rzeźbą parku jest strzelający w niebo 17-metrowy monolit – kłębowisko nagich, splątanych ludzkich ciał ma być metaforą życia od narodzin do śmierci. Otaczają go grupowe rzeźby przedstawiające rozmaite relacje między ludźmi: przyjaźń, miłość, dominację, zazdrość. Z tego ulubionego przez mieszkańców Oslo miejsca spacerów przejeżdżamy na półwysep Bygdoy. Choć nasza „fura” jest zawalidrogą, zaś my mamy kłopoty z orientacją, nikt na nas nie trąbi i nie pogania czy nie wymija ze stekiem obelg. Tu kultura jazdy jest bardzo wysoka, co tylko po części jest wynikiem wysokości mandatów (2,5 tys. zł za przekroczenie prędkości do 30 km/godz., za szybszą jazdę grozi nawet odebranie prawa jazdy) – Norwegowie po prostu są bardzo uprzejmi, w większości znają angielski i chętnie pomagają turystom. Zatrzymujemy się na parkingu przed Muzeum Kon-Tiki. Po chwili trzymam już w ręku klocek drewna balsa. Jest miękkie i lekkie jak piórko! Z niego właśnie idol mojej młodości Thor Heyerdahl wybudował tratwę, pokonując na niej dwa lata po wojnie ponad 8 tys. km z Peru do Polinezji, by udowodnić, że pierwotni mieszkańcy Ameryki Południowej mogli ją zasiedlić. Z ciasną budką na trzy legowiska, przez którą musiały przelewać się fale, i pokładem powiązanym linami wydaje się raczej zabawką niż łodzią poważnej ekspedycji. Na Bygdoy oglądamy też zgromadzone w muzeum łodzie wikingów. W jednej z nich, 22-metrowej, wykopanej w Oseberg i wyposażonej niczym egipskie piramidy w cały doczesny dobytek, odkryto szczątki kobiety w zdobnych szatach – prawdopodobnie żony wodza. A może była to wieszczka lub jakaś władczyni? W końcu kobiety wikingów cieszyły się równouprawnieniem, mogły uczestniczyć w życiu publicznym lub sprawować władzę. Jako załoga NG nie możemy pominąć sąsiadującego z Kon-Tiki Muzeum Fram. Na tym szkunerze Fridtjof Nansen odbył nieudaną ekspedycję polarną na biegun północny, a Roald Amundsen na południowy. W przeciwieństwie do Heyerdahla, panowie mieli niemal komfortowe warunki: salonik z pianinem i kajuty jedynki. Zaopatrzeni w zniżkową kartę, tzw. Oslo-card, płacimy za wstępy taniej. I dobrze, bo jeden bilet to ok. 25 zł! Lunch też jemy skromny, zaledwie zapiekanki z sokiem, a i tak wydajemy 300 zł. Ceny w restauracjach są tu nawet 10 razy wyższe niż w Polsce! Po południu ruszamy, już z mapą, na północ, znów E6 i po dwóch godzinach od wiosennej aury Oslo mamy zimę z kilkumetrowymi zaspami. Witamy w regionie Hadeland, który oferuje nam nocleg w uroczym drewnianym gasthausie. Jest tak zimno, że musimy spuścić wodę ze zbiorników kampera, by nie zamarzła. – Chwała Norwegom, którzy dokładnie odśnieżają drogi – inaczej nie dalibyśmy rady bez zimowych opon i łańcuchów. 20 Kwietnia Hadeland, kiedyś miejsce spoczynku dzielnych, budzących grozę wojowników, których groby z II i III w. odnalazł tu norweski archeolog Haakon Shetelig, dziś jednaz ulubionych turystycznych destynacji. Pagórkowata, sielska kraina porośnięta sosnowym lasem, z polodowcowymi okami jezior – w tym największym w Norwegii, rynnowym Mjosa o powierzchni 366 km2. My wybieramy się na ryby nad mniejsze, czwarte co do wielkości – Randsfjorden. Od Trolling Adventure, przedstawicieli turystycznej firmy organizującej połowy dla turystów, dostajemy specjalne kombinezony, które – jak zapewnia niesamowicie przystojny, dowodzący moją łodzią „wiking” Tom Eric – mają być nieprzemakalne i niezatapialne w razie wywrotki. Niestety, jest tylko jeden w rozmiarze M, który przypada drobniejszej Anuli. W moim, o dwa numeru za dużym ubranku okazuję się mieć krok na wysokości kolan, a rękawy muszę kilkakrotnie zawinąć. Kobieta na traktorze jak nic! Wiosna tu jeszcze nie dotarła, więc spod dziobu pryskają połyskujące w słońcu kawałeczki lodu tak ważnego w mitologii ludów skandynawskich. To właśnie z lodu powstał pierwszy bóg Buri, założyciel boskiej dynastii Asów, tak jak z drzew pierwsi ludzie – z jesionu mężczyzna, a z olchy kobieta. Na pamiątkę stworzenia jesion stał się tu symbolem męskości, a olsza – płodności. Po drodze niejednokrotnie je spotkamy, bo Norwegia jest porośnięta wielkimi połaciami lasów. Czasem składają się z drzew wysokich i prostych jak strzały, natomiast na płaskowyżach skarlałych niczym trolle. Ale nie mają one nic wspólnego z trollingiem, który właśnie uprawiamy. To metoda połowu polegająca na tym, że wędki przymocowane są z boku lub tyłu poruszającej się łodzi. Tom Eric co jakiś czas wykrzykuje: Big fish, big fish just under us! – i na sonarze widzimy całą ich ławicę kłębiącą się wokół burty. Cóż z tego, jeśli podczas czterech godzin łowów mamy tylko jedną, drobną rybkę. Po południu ruszamy do Trondheim w rewelacyjnych humorach i choć przed nami dobre kilkaset kilometrów, co chwilę robimy przystanki przekonani, że autostrada E6 w pięć godzin zawiedzie nas do celu. A pokus po drodze jest mnóstwo: doskonale widoczna z brzegu Mjosa skocznia Lysgardbakkene w Lillehammer, Hundtorp, gdzie król Olaf przebijając dzidą drewnianego bożka, zdołał przekonać tutejszy lud do przyjęcia nowej wiary, Vinstra – podobno Ibsen bawiąc tu niegdyś na wakacjach, zasłyszał miejscową legendę, wykorzystując ją potem w dramacie Peer Gynt. Przed nami wypiętrzają się coraz wyższe, pokryte śniegiem ponad dwutysięczne szczyty Parku Narodowego Rondane. Droga wspina się coraz wyżej, staje się węższa i bardziej kręta. Wydaje nam się chwilami, że to Alpy, ale w piękniejszym, dzikszym wydaniu. Koło Otta już jesteśmy zmęczeni, a to lewie połowa drogi. Mijamy strzałkę do chaty Peer Gynta, która znajduje się właśnie w Rondane. Wreszcie, koło północy, docieramy na przedmieścia Trondheim i tu nasz dobry humor pryska. Kemping przypomina bowiem atmosferę z filmów Hitchcocka: opuszczony, nieoświetlony parking, kilka tirów, wokół żywej duszy, a w recepcji dwoje pracowników, którzy są tu akurat pierwszy dzień i nie wiedzą nawet, gdzie jest podpięcie do prądu. Jakoś podejrzanie patrzy im z oczu. Mimo krańcowego zmęczenia wskakujemy do kampera i po bezowocnych poszukiwaniach innego kempingu (jeszcze nie ma sezonu) lądujemy w centrum miasta na parkingu przed Radissonem. To rozwiązanie dla desperatów bez wyjścia – normalnie takie postoje są źle widziane. 21 Kwietnia Trondheim. Budzą nas klaksony i hałas samochodów. Nieumyci, przemarznięci i niewyspani mamy dosyć tego miasta, jego brudnych peryferii jak z PRL-u. Ale już po godzinie, prowadzeni przez tutejszą przewodniczkę, zmieniamy zdanie. Urzekają nas pomalowane na pastelowe kolory drewniane eks-magazyny portowe przekształcone w luksusowe lofty i klimatyczne kafejki stojące na palach nad rzeką Nidelvą. Wyglądający na pierwszy rzut oka jak chiński, intensywnie czerwony most Gamle Bybro trzeba ponoć przejść trzy razy, aby mieć szczęście – my je mamy, bo znów świeci słońce, a portowa dzielnica Bakklandet, pełna wąskich uliczek i malutkich domków, funduje nam atrakcję w postaci... wyciągu dla rowerów. Za kilka koron specjalna wajcha popycha cyklistę na wzgórze, skąd ma fantastyczny widok na miasto i jego główny zabytek, katedrę Nidaros, wzniesioną w XII w. na grobie króla Olafa II Mocnego, ogłoszonego potem świętym. Przypominające Notre Dame wnętrze rozbrzmiewa stukami – to artyści uzupełniają szkiełka w witrażach, pękające pod wpływem promieni słonecznych. Wieczorem zjadamy pizzę w jednej z knajpek na nabrzeżu urządzonej w starych spichlerzach i śpimy tym razem jak ludzie, w hotelu Nova urządzonym w… kinie. 22 Kwietnia Z Trondheim E39 jedziemy do Kristiansund, na spotkanie z prawdziwymi fiordami. Po drodze zaliczamy prom. W następnych dwóch dniach czeka nas 6 kolejnych przepraw. Wysokie ceny od 50 zł do 150 zł za kwadrans płynięcia (co wynikało z gabarytów wozu), ale widoki nieporównywalne z niczym, co do tej pory widzieliśmy. Lazurowa, przejrzysta woda fiordów o różnych odcieniach odbija w sobie szczyty gór, często przykryte śniegiem. Poniżej linie świerkowych lasów i szalowane, czerwone lub białe domki (niegdyś biel była wyróżnikiem bogactwa). Kristiansund to położone nad oceanem portowe miasteczko jak z pocztówki, pełne piętrowych, szalowanych drewnem w słonecznych kolorach domków. Miasteczko słynie z przetwórstwa dorsza, którego oczywiście próbujemy – pod postacią zupy rybnej w portowej knajpce na pomoście. A przed nami, jak na filmie, przesuwa się po wodzie dalekomorski prom-gigant, którego górne piętra wystają ponad dachy okolicznych domów. Naszym marzeniem jest nocleg przy Drodze Atlantyckiej. To położona na trasie z Kristiansund do Molde droga wiodąca przez osiem mostów łączących skaliste wysepki rozrzucone na zatoce Hustadvika. Łuk jednego z nich oglądany o zachodzie słońca – wydaje się nagle urywać gdzieś w chmurach. Mamy szczęście, bo Hege Anita Eilertsen z organizacji turystycznej w Kristiansund załatwia nam kemping „z widokiem” w Kärväg, a do tego wieczorne łowienie ryb – już tradycyjną metodą „moczenia kija”. I choć znów nic nie schwytaliśmy, na naszym talerzu wylądował na kolację wspaniały kawał norweskiego, wędzonego łososia, a my sami – w ramach norweskiej gościnności – w uroczym apartamencie, urządzonym w tradycyjnym domku krytym darnią. 23 Kwietnia Dziś leniuchujemy. Nocny rajd motorówką wokół Drogi Atlantyckiej tak nas oczarował, że postanowiliśmy się tu zatrzymać. Parkujemy na jednej z wysepek, rozsuwamy roletę, rozstawiamy stolik i turystyczne krzesełka, które wyściełamy śpiworami, bo mimo prażącego słońca ciągnie chłodem od wody. Tym razem w menu gołąbki ze słoika. Kawą delektujemy się na obłych, wystających z wody głazach, na których nasze cienie wyglądają jak rysunki naskalne. W lazurowej wodzie kołyszą się morszczyny – podobno gdzieś dalej, w głębinie, można dostrzec wraki statków, jakie rozbiły się w tej zdradliwej zatoce. Na noc przejeżdżamy na Prinsen Camping pod miastem Alesund, położony nad fiordem. Korzystamy ochoczo z gorącej kąpieli pod prysznicem – 5 koron za 4 minuty, inkasowane przez automat. Usypia nas miarowy plusk fal. Dzięki gazowemu ogrzewaniu przestajemy marznąć – nasze śpiwory, choć teoretycznie przeznaczone na mrozy, zawiodły już w Trondheim, gdy temperatura spadła do zera. 24 Kwietnia Zaczynamy od porannej sesji zdjęciowej z punktu widokowego na szczycie Aksla nad Alesund. Usytuowane nad kanałami kamieniczki to wariacje na temat secesji wzbogacone mieszczańskim upodobaniem do ozdabiania okien kotarami, firaneczkami, kwiatami i cackami z porcelany. Od zamiaru pokonania Drogi Trolli, którą mieliśmy pierwotnie jechać od najpiękniejszego z fiordów w Geiranger do przypominającego alpejskie krajobrazy Andalsnes, odwiodło nas zdjęcie w folderze przedstawiające wąską szosę o nachyleniu 12 stopni i 11 zakrętach. Wybierając inną trasę, nie doczytaliśmy jednak, że wiodąca doń Droga Orłów jest równie wyczynowa. Sławek, choć dzielnie prowadzi wóz w dół, pokonując raz po raz 180-stopniowe zakręty, ma niekiedy strach w oczach. Pojawiają się w nich sztylety, gdy u celu, obejrzawszy już folderowy fiord, dowiadujemy się, że nie ma innej drogi powrotu… 25 Kwietnia Po noclegu na łonie natury, czyli na dziko w lesie w okolicach Lillehamer (w Norwegii jest to dozwolone) mkniemy znów E6 w kierunku Oslo. Ostatni kemping – Lyckornas Husvagns Camp – wypada nam w szwedzkim Ljungskile. Okazuje się miłym miejscem nad jeziorem oblepionym kamperami i przyczepami. Zaskakuje nas, że rezydują w nich tylko emeryci, sanitariaty to w większości sławojki, a prysznice przykryte są tylko plastikowym zadaszeniem. W dodatku po terenie wala się zardzewiałe żelastwo. – Czy to ośrodek jakichś związków zawodowych? – pytam właściciela. – Nie, to zwykły kemping – pada lakoniczna odpowiedź. 26/27 Kwietnia Docieramy do Ystad w deszczu. Mimo ziąbu przebiegamy uliczki tego hanzeatyckiego miasta pełnego szachulcowych domów. W sobotnie popołudnie jest dziwnie wyludnione, a sklepy i restauracje zamknięte są na głucho. Rozgrzewając się w kamperze gorącą kawą z ekspresu, nie możemy doczekać się momentu, gdy oddając wóz w Poznaniu następnego dnia, pochwalimy się zdobyciem nim Drogi Orłów. – Mili państwo, to świetnie, ale kamper stojący po waszej lewej stronie pokonał Drogę Trolli – otrzeźwia nas właściciel. Redakcja dziękuje Ambasadzie Norwegii za pomoc w organizacji podróży (www.visitnorway.com). Autostrady czteropasmowe oznaczone są literą A, dwu-pasmowe B. Oznaczenia innych dróg: E – europejskie, RV-krajowe, FV – lokalne. Maksymalna dopuszczalna prędkość to – uwaga! – 90 km/godz. Częste ograniczenia do 60–80 km/godz., w terenie zabudowanym do 50 km/godz. Drogi są płatne, np. pokonanie odcinka Trondheim–Stjordal kosztuje 12 zł, obwodnicy Oslo 10 zł, a Stavanger 6 zł. Płacimy też za przejazd mostami i tunelami (np. za Oslofjord tunnel 25 zł). Od kierowców wjeżdżających do centrum Oslo, Trondheim i Bergen pobierana jest tzw. opłata ekologiczna (10 zł). Norweskie paliwo, mimo iż kraj jest wielkim producentem ropy, też do tanich nie należy. Za litr oleju napędowego trzeba zapłacić 6–7 zł. Przepisy o ruchu drogowym trzeba tu traktować poważnie. Za przejazd na czerwonym świetle lub wyprzedzanie w niedozwolonym miejscu grozi bowiem mandat w wysokości 2 500 zł. Za łyse oponiy 600 zł. Za przekroczenie prędkości – od 300 do nawet 3 500 zł. Jazda z prędkością większą niż dopuszczalna o 35 km/godz. może oznaczać utratę prawa jazdy! W Norwegii można parkować na dziko. Warunek: w odległości nie mniejszej niż 150 m od najbliższego domu. Od 15 kwiet-nia do 15 września obowiązuje zakaz rozpalania ognisk! W Norwegii istnieją dwie drogi niezwykle widowiskowe, ale wymagające doskonałego wyczucia kierownicy i sprawnych hamulców. Są to: Droga Trolli (Trollstigen) – 11 zakrętów 180°, nachylenie 12°, z Andalsnes do Valldall. Droga Orłów (Ornevegen) – podobny stopień trudności, schodzi do fiordu Geiranger. Na całej trasie promem płynęliśmy 7 razy. Na przykład Tommervag-Seivika – 25 min, 50 zł; Kristiansund-Bremses – 20 min, 40 zł; Molde-Vestnes – 35 min, 60 zł. Wszystkie ceny liczone za kamper + kierowca. Dopłata za kolejną osobę 6,50 zł. Na pokładzie promów są toalety, ale nie ma barów czy sklepów. Informacje o rozkładzie: www.fjord1.no Żywność i posiłki w restauracjach w Norwegii są 10 razy droższe niż w Polsce, więc warto jak najwięcej zabrać z kraju. Sugerowane menu kamperowe: makarony, kuskus, przetwory w słoikach, zupy w kartonach, nie więcej jednak niż 10 kg/os. Uwaga: do Norwegii nie można wwozić ziemniaków! W dni powszednie po 20.00 i weekendy obowiązuje prohibicja. Kilka zgrzewek wody mineralnej – spora oszczędność. Jednorazowe, nawilżane chusteczki – przydadzą się do wykonania podstawowych zabiegów higienicznych, gdy zabraknie wody. Rowery – zmieszczą się w bagażniku kampera, a w Norwegii jest sporo tras dla bicykli. Mały odkurzacz – kiepsko sprząta się samochód, używając jedynie zmiotki. Oslo: www.visitoslo.com Hadeland: www.visithadeland.no Trondheim: www.trondheim.no Alesund: www.visitalesund.com Kristiansund: www.visitkristiansund.com www.visitnorway.com www.fjordnorway.no
Włoskie wakacje, czyli jak w ciągu 8 dni zwiedzić 20 miast Zamki i wioski na wzgórzach, pola maków po horyzont, stożki cyprysów i owale pinii – Włochy istnieją po to, by je podziwiać się oddawaliśmy.
Po latach penetrowania Europy osobowym samochodem i częstego nocowania na jego przednich siedzeniach teraz wykonujemy skok cywilizacyjny. W kamperze jest bowiem wszystko, czego zawsze nam brakowało w podróży. Możliwość robienia kawy i herbaty, ilekroć przyjdzie na to ochota, gotowania obiadów, brania prysznica, no i posiadania łóżka, bo wyspać się cała nasza czwórka (Szymon, Jola, Wojtek i ja) lubi porządnie. Wsiadamy więc do domu na kółkach i z entuzjazmem inaugurujemy tydzień cygańskiego życia. Martwi nas tylko jedno – podział obowiązków. Nikt nie chce sprzątać, gotować i opróżniać -nocnika-, za to wszyscy pragną siedzieć obok kierowcy, bo ten fotel jest najwygodniejszy. 15 Maja Oczywiście, zaraz na pierwszym parkingu testujemy kuchenkę. Już z kubkiem herbaty w ręku, siedząc na kanapie przy stoliku i zachwycając się łanami krajowego rzepaku, wpadam na pomysł, że przez Niemcy przejedziemy lokalnymi drogami. I teraz zamiast pochłaniać przestrzeń na autostradzie, suniemy 40 km/godz. i zaglądamy ludziom przez firanki do domów. Moi towarzysze nie wykazują zrozumienia i kierownictwo wyprawy zostaje mi odebrane. 16 Maja Budzimy się na stacji benzynowej gdzieś przy austriackiej granicy. A mieliśmy jechać całą noc! Cóż, ułatwienia w dostępie do łóżka demoralizują. Szybko jednak wybaczam chłopakom to opóźnienie, bo po raz pierwszy widzę Alpy w ciągu dnia, a nie nocą. Po raz pierwszy też czuję ich intensywny zapach. Czyżby tutejsi rolnicy użyźniali malownicze górskie doliny krowim nawozem? Zapach znika, gdy przekraczamy granicę Włoch, ale znikają też zwierzęta (do końca naszego pobytu nie zobaczyliśmy w tym kraju ani jednej krowy pasącej się na łące!). Dość jednak marudzenia, GPS właśnie nas poinformował, że zbliżamy się do celu, a jest nim region Trydent-Górna Adyga. W miasteczku Bressanone nerwowo rozglądamy się za parkingiem. Oczywiście, chcemy zatrzymać się jak najbliżej centrum. Ta sztuka udaje się nam za trzecim podejściem. Dopiero teraz możemy się odprężyć i docenić, jak malowniczo jest ono położone. Rozkwitło w dolinie Pusteria, choć gigantyczna ściana Dolomitów wygląda, jakby miała je za moment pochłonąć. A jednak Bressanone trwa od 1100 lat. Niestety, wszędzie panuje austriacka schludność. Kamieniczki są ukwiecone, elewacje odnowione, co zamiast autentyczności daje efekt patyny na nowym meblu. Z Bressanone mkniemy do Bolzano, marząc o spotkaniu z Ötzim, Człowiekiem Lodu odnalezionym w latach 90 XX w. w okolicznych górach, a dziś spoczywającym w Muzeum Archeologicznym. Pisaliśmy o nim na łamach National Geographic, ale dopiero dziś zobaczę go z bliska. Zatrzymujemy się na peryferiach miasta przekonani, że gdy po raz piąty podejmiemy próbę zaparkowania w centrum, przejeżdżając obok kierującego ruchem policjanta, ten zatrzyma nas za podejrzane zachowanie. Bolzano jest większe od Brixen i przez to mniej urokliwe. Wszędzie sklepy, sklepy i sklepy. Odnosimy wrażenie, że Włosi cały swój wolny czas spędzają na jedzeniu, robieniu zakupów i ćwiczeniach w siłowni (w przeciwnym razie nie prezentowaliby się tak dobrze w garniturach i sportowych ubraniach). Gubiąc kilka razy drogę, docieramy w końcu do muzeum. Co za pech! Spóźniliśmy się 15 minut. Ötzi ostatnich gości przyjął o 17.30 (audiencja kosztuje 8 euro). Nie pozostaje nam nic innego, jak pocieszyć się na bazarze przy Via Roggia. Stoją tam rzędy straganów z owocami, świeżymi i kandyzowanymi, które osładzają nam drogę powrotną. 17 Maja O 6.00 rano budzi mnie dziwaczny, irytujący rechot – okazuje się, że tak właśnie śpiewają alpejskie ptaki. Odsłaniam rolety i... brak mi słów. Na kempingu agroturystycznym L ’Albero delle Mele za Trydentem (6 euro od osoby plus 7 za kamper) mogłabym zostać do końca wakacji, siedząc pod markizą, pijąc lemoniadę i kontemplując krajobraz. Stoimy na łące, a wokół nas niczym gigantyczne mury wznoszą się Dolomity. Ich szczyty toną we mgle, a zbocza pokrywają winnice i sady owocowe. W takich okolicznościach zjadam pierwszą podczas tej podróży jajecznicę na bekonie. Niestety, zaczyna padać i nawet wyśmienite śniadanie nie poprawia nam humoru. Mieliśmy cały dzień plażować nad jeziorem Garda... Szybka zmianą planów – jedziemy do Werony. Po drodze, dla kondycji, decydujemy się na mały trekking. Twierdza Castello di Avio wznosi się nad sennym miasteczkiem, przez które właśnie przejeżdżamy. Dystans dzielący nas od zamku – mniej więcej kilometr. Szlak nie jest trudny, ale ja nie wiedzieć czemu zamiast sportowych butów mam na nogach klapki. Całą uwagę koncentruję więc na tym, żeby się nie poślizgnąć. Dopiero z bliska widzimy, że to, co z daleka wydawało się kompletne, jest po prostu dobrze zachowaną XII-wieczną ruiną. Przez chwilę krążymy między murami, oglądamy lochy i zaczynamy wspinać się na wieżę. Na jednym z jej poziomów, zwanym komnatą kochanków, dostrzegamy średniowieczne freski. Przedstawiają jakąś miłosną historię. W jej ostatnim lub pierwszym akcie rycerz na koniu całuję damę, a na innym ten sam rycerz kona przebity strzałą. Niestety, reszta odsłon tego dramatu została zniszczona. Zastanawiam się, dlaczego dawniej idealna miłość musiała była nieszczęśliwa i zwykle miała tragiczny finał? Na werońską starówkę wchodzimy Ponte Pietra – najstarszym i najurodziwszym mostem tego miasta (parkujemy tuż obok niego, widząc, że stoi tam inny kamper). Historyczna część Werony właściwie leży na wyspie, gdyż rzeka Adyga odcina ją z trzech stron, uniemożliwiając terytorialną ekspansję. Z Verona-card (8 euro/os.) uprawniającą do wstępu do większości tutejszych zabytków wkraczamy w gąszcz uliczek szczelnie obudowanych kamienicami. Zwiedzamy kościoły, muzea, place i nagle wychodzimy na... imponujące, bardzo dobrze zachowane ruiny jednego z największych rzymskich teatrów (na trybunach mieścił 30 tys. widzów). Prosto z teatru ruszamy na poszukiwanie domu Szekspirowskiej Julii. Gdy tam docieramy, czuję się oszukana. Widzę przeciętny budynek, do którego wiedzie równie przeciętna brama, za to pobazgrana od góry do dołu tysiącami wyznań miłosnych we wszystkich językach świata. Na podwórku pod słynnym, równie przeciętnym balkonem kłębi się tłum turystów, czekając, aż kolejna Julia pojawi się na nim, zapozuje do zdjęcia i zniknie, robiąc miejsce następnej. I tak w nieskończoność. Zwiedzam wnętrze domu, choć nie jest tego warte, a na koniec obmacuję mosiężny biust powabnej panny Capuletti, którym to czynem zapewniam sobie powodzenie w miłości. Domu Romea postanawiamy już jednak nie zwiedzać. Zamiast tego wracamy na uroczy Piazza dei Signori, gdzie niedaleko pomnika Dantego przy nocnych iluminacjach jemy kolację. Oczywiście, wszyscy zamawiamy pizzę i wino. Zły wybór – w porównaniu z tym, które nam zaserwowano, nawet nasze wina owocowe wypadają doskonale. 18 Maja Dlaczego jedną z najwspanialszych bizantyńskich budowli sakralnych świata – bazylikę św. Wita w Rawennie – muszę oglądać w strugach deszczu? Przecież w maju we Włoszech miała być idealna pogoda. Na szczęście to, co najcenniejsze, skrywa ona w swoim suchym wnętrzu. Wybudowana w VI w. bazylika osiada i dziś znajduje się grubo ponad metr poniżej poziomu gruntu, dlatego nie wchodzimy, a schodzimy do jej środka. Nagle rozkwitają przed nami setki metrów kwadratowych ścian pokrytych wielobarwnymi mozaikami. Rozpoznaję na nich sceny biblijne i wydarzenia historyczne, w których biorą udział np. cesarz Justynian i jego żona Teodora. Są tu też girlandy z liści, pawie z ogonami otwartymi jak wachlarze, delfiny, lwy z wielkimi grzywami, brodzące czaple, a nawet mury Betlejem i Jerozolimy. Rawenna uchodzi za stolicę wczesnośredniowiecznej mozaiki i rzeczywiście w pełni na to miano zasługuje. Trudno tu przejść 100 m, by nie natknąć się na kolejne mozaikowe dzieło sztuki dawnej albo współczesnej. Nasz kamper zostawiliśmy pod wykonaną z mozaiki rzeźbą, w sklepach można kupić mozaikowe kolczyki, buty, bluzki, tapety i obrazy. Mozaikowa jest też karoseria fiata 500, który pręży się na wystawie jednego z salonów samochodowych przy głównym placu miasta. Kilka godzin wcześniej przez przypadek staliśmy się uczestnikami zlotu właścicieli i fanów tych małych samochodzików, przypominających rozmiarami dziecięce zabawki. Peleton złożony z kilkudziesięciu fiatów 500 przy dźwiękach klaksonów i trąbek wjechał na parking i zatrzymał się tuż obok nas, robiąc nam nieziemską frajdę. Po odwiedzeniu atrakcji z Ravenna Visit Card (10 euro) czujemy, że czas na Adriatyk, choć pogoda nie zachęca do kąpieli. Pominę milczeniem nadmorską architekturę. Gdy zobaczyło się jedno miejsce to tak, jakby widziało się wszystkie. Zatrzymujemy się w miasteczku Cervia, tuż przy plaży, którą w całości osłaniają parasole. Co za szczęście, że podróżujmy poza sezonem. Nie niepokojeni brodzimy w ciepłej wodzie, zbierając wyrzucane przez fale kamyki i muszle. Połowa z nas wyznaje, że dla niej trasa właściwie mogłaby się już tu zakończyć. Jednak reszta nie ulega słabości i wkrótce ruszamy do Rimini, wielkiego kurortu nad Adriatykiem. Co nas podkusiło? Z każdym krokiem coraz bardziej czujemy, że tylko tracimy tu czas, przenosimy się więc do San Marino. Nasz kamper sapie, ale dzielnie podejmuje wyzwanie. San Marino zajmuje bowiem pokaźnych rozmiarów wzgórze. W pewnym momencie Szymon oświadcza, że dalej już nie jedzie. Droga jest po prostu zbyt wąska i w każdej chwili możemy spaść. Zjeżdżamy na najbliższy parking. Przed nami po horyzont rozkłada się dywan wzgórz ozdobiony gdzieniegdzie wzorami miasteczek, wsi i autostrad, pod nami zaś jest… kilkusetmetrowa przepaść. Wychodząc na nocne zwiedzanie San Marino, na wszelki wypadek pod koła podkładamy kamienie. Pierwsze, co nas uderza po przekroczeniu bramy tego kamiennego miasta, to absolutna cisza i pustka. Chyba właśnie dzięki niej zakochujemy się w San Marino na zabój. 19 Maja Dr Jekyll i Mr. Hyde. To, co widzieliśmy nocą, zupełnie inaczej wygląda za dnia. Pustkę wypełniły tłumy turystów, a wąskie uliczki stały się jeszcze węższe, po tym jak pootwierano wszystkie kramy i wypakowano schowane w nich dobra; setki skórzanych toreb, dziwacznych pamiątek, pasków, obrazów itd. A co gorsza, ekspedientki mówią do nas zdrastwujtie. Moja siostra jest oburzona. Zaczyna bacznie się sobie przyglądać i głośno zastanawiać, co zrobiła nie tak. Ciuchy czy makijaż? Uspokajam ją, że dla Włochów prawdopodobnie nasze języki są nierozróżnialne. Szybko jednak okazuje się, że w co drugim sklepie pracuje polska obsługa. To dzięki namowom rodaków nabywamy litry wina i kilogramy kawy, podobno najtańsze w całych Włoszech. Ale zanim obładowani torbami wrócimy do samochodu, pokonujemy jedną z najbardziej malowniczych tras tej wycieczki. Wzdłuż wzgórza, na którym leży San Marino, ciągną się potężne mury obronne. Można nimi spacerować i podziwiać imponującą panoramę okolicy. Jednak dziś tam, gdzie powinien znajdować się krajobraz, kłębi się mgła. Niezrażeni wkraczamy na szlak, który kilkanaście metrów dalej zamienia się w baśniową scenerię. Pokonując kamienny mostek, czujemy się tak, jakbyśmy spacerowali ponad chmurami. Spędzić we Florencji tydzień to zbrodnia, bo samą Galerię Uffizi można zwiedzać kilka dni. My mamy na nią… jeden pełny dzień więc musimy się porządnie wyspać. Nocujemy na kempingu Michealangelo, z którego roztacza się cudowny widok na jedno z najwspanialszych miast świata. 20 Maja Przeklęty i nieszczęsny rów – tak Dante opisał Arno, rzekę, która przepływa przez Florencję. Gdy idziemy wzdłuż obetonowanego brzegu w kierunku centrum, Arno wydaje się łagodna jak baranek. Właściwie to strumień wyłaniający się z krzaków. Więc tak wygląda żywioł, który w 1966 r. omal nie zerwał jednego z najpiękniejszych mostów świata? Ponte Vecchio, bo o nim mowa, nie jest zwyczajną konstrukcją służącą do przerzucania ludzi z jednego brzegu na drugi. To średniowieczny pasaż handlowy zabudowany po obu stronach sklepami. Można tu kupić najpiękniejszą złotą biżuterię (ceny też są wyjątkowe). Dawno temu jubilerzy wyparli handlarzy ryb, rzeźników i garbarzy, gdyż zapachy towarzyszące tym zawodom drażniły nozdrza rządzących miastem Medyceuszów. Przez Ponte Vecchio i tłumy turystów z kolorowymi parasolami przebijamy się do Piazza della Signoria – głównego rynku Florencji, przy którym wyrasta ozdo-biony wysoką wieżą pałac Vecchio. Swego czasu mieszkał w nim książę Kosma I Medyceusz, jeden z najwybitniejszych władców tego miasta i jednocześnie hojny mecenas sztuki. Mijamy wystawioną przed pałacem galerię kopii posągów wybitnych rzeźbiarzy (prawdziwe znajdują się w muzeach). Są wśród nich Dawid Michała Anioła, Herkules i Kakus Baccia Bandinellego, Judyta i Holofernes Donatella i w końcu sam Kosma I dosiadający wierzchowca. Powoli przestaję się dziwić, że niektórzy wrażliwi turyści widząc te wspaniałe pomniki architektury, rzeźby i malarstwa, popadają w coś na kształt odrętwienia. Podobno notuje się przypadki wymagające hospitalizacji. Niestety, Galerię Uffizich, która mogłaby taki stan i we mnie wywołać, oplata kilometrowy ludzki wąż, zniechęcający nas do jej zwiedzenia. Ruszamy więc w kierunku katedry Santa Maria del Fiore, czwartego pod względem wielkości kościoła na świecie. Moim zdaniem najpiękniejszego. Po to zresztą go zbudowano – by urodą i rozmachem przyćmił inne tego typu obiekty. Jego fasada i zewnętrzna elewacja to zachwycające dzieło sztuki, misternie inkrustowane białym, zielonym i czerwonym marmurem. A któż nie słyszał o jego gigantycznej kopule autorstwa Brunelleschiego, swego czasu przełomowym osiągnięciu sztuki budowlanej? Do środka katedry można wejść za darmo, ale olbrzymie wnętrze w przeciwieństwie do tego, co widzimy na zewnątrz, wydaje się przesadnie puste, a pokrywające kopułę freski autorstwa Giorgia Vasariego i Federica Zuccariego też nie zachwycają. Większość wyposażenia katedry przeniesiono do położonego obok muzeum (wstęp 6 euro). Tutaj po raz pierwszy widzę z bliska rzeźbę Michała Anioła – Pietę. Opuszczamy Florencję, mając w uszach arię z Toski Pucciniego, którą na Ponte Vecchio wyśpiewała nam czarnoskóra diva ubrana w dresowe spodnie. 21 Maja Z daleka położone na wzgórzu San Gimignano, nazywane miastem 100 wież ( choć w rzeczywistości było ich tylko – lub aż – 72) prezentuje się okazale. Zafascynowani naszpikowaną wieżami panoramą stajemy na poboczu i robimy zdjęcia. Przez główną bramę wkraczamy w średniowiecze, którego atmosferę budują surowe i oszczędne w formie kamienne domy. Jest wczesny poranek, więc znów wędrujemy wyludnionymi uliczkami, co chwila trafiając na kameralny placyk, przy którym nieliczni turyści piją poranną kawę. To pnąc się w górę, to znów schodząc, docieramy na szczyt wzgórza, gdzie wśród drzew oliwnych, cyprysów i róż postanawiamy odpocząć. Dziwne myśli zaczynają przychodzić mi do głowy. Jak by to było zamieszkać tu na stałe i codziennie sycić się toskańskim krajobrazem? W Montereggioni, osadzie objętej pierścieniem średniowiecznych murów, zamierzamy zrobić tylko kilka zdjęć, nie wchodząc do środka, i ruszyć dalej, ale jakimś cudem znów jesteśmy na tonącym w kwiatach ryneczku i pijemy lemoniadę pod restauracyjnym parasolem. Pędzimy na zachód słońca, do Sieny, która podobno o tej porze prezentuje się najlepiej. Nasz kamper porzucamy za 10 euro łapówki na stacji benzynowej i szybko maszerujemy. Złowrogie chmury kłębią się już bowiem nad miastem, a są tak ciężkie, że lada moment spowiją je mrokiem. Serce miasta – Campo – okazuje się być gigantycznym placem w kształcie muszli otoczonym kilkupiętrowymi kamieniczkami. Co ciekawe, nie jest on płaski – ma wyraźny spadek. Siedząc na rozgrzanych cegłach tworzących jego elegancką nawierzchnię i obserwując otaczających mnie ludzi – czytających, śpiących, jedzących lody, grających w piłkę – zastanawiam się, jakim sposobem po tak zakrzywionym placu dwa razy w roku mogą pędzić konie z jeźdźcami dosiadającymi je na oklep. Toż to czyste szaleństwo! Ale takie właśnie jest palio, wielki wyścig trwający zaledwie 90 sekund. 22 Maja Boże Ciało, jedno z najważniejszych katolickich świąt, postanawiamy uczcić wizytą w Asyżu. To miasto i jego bazylika św. Franciszka to kolejne miejsce zaskakujące nas urodą. Wygląda, jakby nie dotknęły go zniszczenia spowodowane trzęsieniami ziemi. Bazylika to właściwie gigantyczny kompleks składający się z dwóch położonych na różnych poziomach kościołów, których rozmach i bogactwo wewnętrznych zdobień i fresków trochę kontrastują z ideami skromności głoszonymi przez świętego. Miasteczko zwiedzamy niczym wierni w czasie procesji podczas Bożego Ciała, tylko że my chodzimy od jednego kościoła do drugiego. Czując się wzmocnieni duchowo, ruszamy dalej w umbryjskie ostępy. Region ten bowiem uchodzi za bardziej dziki niż sąsiednia Toskania. Naszym celem jest Gubio, podobno najpiękniejsze miasto tej krainy. Gdy przeczytałam ten fragment w przewodniku głośno, moja siostra wybuchnęła śmiechem. Bo we Włoszech co chwila natykamy się na coś najpiękniejszego... Niestety, Gubio rzeczywiście jest... takie jak opisano w przewodniku. Wygląda niczym tort, którego poszczególne piętra tworzą mury obronne, kamienice pokryte pomarańczową dachówką, a całość wieńczy położona na szczycie Monte Igno bazylika. Ale Gubio znane jest też z tego, że jego mieszkańcy kultywują rycerskie tradycje. I coś jest na rzeczy bo z niemal każdej kamieniczki spływają flagi z rycerskimi herbami, na głównej ulicy gromadki dzieci układają kwiatowe dywany, a na XIV-wiecznym rynku Piazza Grande rozgrzewają się kusznicy. Siedząc na trybunie dla gawiedzi, obserwujemy, jak strzały z zadziwiającą precyzją trafiają w środek tarczy. Chwilę potem od sąsiada z prawej strony dowiaduję się, że oglądam jednego z najlepszych kuszników Italii. W niedzielę na tym placu przebrany w barwny kostium z epoki zapewne wygra rywalizację. W niedzielę, niestety, będziemy już w domu. I nieoczekiwanie ta myśl wcale nie wydaje nam się taka znowu smutna. 23 Maja Pierwszy poważny kryzys. Męska część grupy odmawia opuszczenia kampera, by -zaliczyć- kolejną architektoniczną perełkę rozłożoną na wzgórzu. Mimo to udaje nam się zobaczyć Urbino, gdzie przyszedł na świat Rafael Santi, a potem San Leo, które zachwalała redakcyjna koleżanka. Jednak patrząc z poziomu parkingu na górujący nad urwiskiem zamek, nawet mnie ogarnia przygnębienie. Ja tam po prostu nie wejdę. Kto to wymyślił, żeby wszystkie atrakcyjne miejsca lokować tak wysoko? W drodze powrotnej gościmy na pokładzie szwajcarskiego kolarza, któremu podczas zjazdu z góry zerwał się łańcuch. Musieliśmy go podrzucić do najbliższego miasteczka z warsztatem. Jak nam opowiada – z grupą przyjaciół od lat tak spędza wakacje na dwóch kółkach. Po prostu wybierają kraj i na rowerach codziennie pokonują w nim od 100 do 170 km. 24 Maja Ostatnie chwile wakacji postanawiamy spędzić nad jeziorem Garda – największym i najczystszym z alpejskich zbiorników. Właściwie czasu wystarczy nam zaledwie na przejazd wzdłuż jego brzegu i krótki pobyt w miasteczko Riva na jego krańcu. Spacerując promenadą, obserwujemy walkę windsurferów z falami. Pomyślałam, że nasze zmagania z pogodą byłyby o wiele trudniejsze, gdyby nie kamper. A tak właściwie suchą nogą przeszliśmy przez najbardziej deszczowe wakacje w naszym życiu. W stolicy Toskanii nie warto szukać parkingu dla kamperów. Miasto jest nonstop zakorkowane, jeździ się po nim trudno, a kierowcy nie są tak uprzejmi jak gdzie indziej. Poza tym częste są przypadki włamań do kamperów, szczególnie w okolicy dworca kolejowego. Polecam kemping Michelangelo, położony około 1,5 km od centrum Florencji. Nie jest tani (prawie 14 euro za kamper plus ponad 11 za każdą osobę), ale ma wiele plusów. Za dodatkową opłatą można tam zostawić samochód na cały dzień bez konieczności płacenia za osoby). No i najważniejsze: zaledwie kilkaset metrów dalej znajduje się plac Michała Anioła, z którego widać panoramę Florencji. Parkingi w mieście kosztują 1–2 euro za godzinę postoju. Ciekawa oferta agroturystyczna: www.agriturismo.it Kempingi na trasie: www.camping.it, www.campingo.com, www.europe-camping-guide.com, www.italylogue.com Strony turystyczne o Włoszech: www.italiantourism.com, www.ultimateitaly.com Włochy dla bystrzaków Wydawnictwa Helion - Bardzo dobry poradnik z listą noclegów, kempingów, niezbędnych adresów oraz wszelkiego rodzaju porad, jak tanio podróżować (rezerwacja biletów, bilety zniżkowe itp.). Przewodnik National Geographic Włochy - Informacje o kraju i jego historii, ciekawostki, co i dlaczego zwiedzać (bogato ilustrowany). Włochy – przewodnik Paskala - Znajdziemy w nim informacje nawet o miejscach mniej popularnych, ale wartych zachodu. Najlepiej robić je w dużych centrach handlowych gdyż jest najtaniej. Na pamiątkę warto kupić specjały kuchni włoskiej, takie jak ocet balsamiczny z Modeny (najlepiej 8-letni i starszy, od 10 euro), wino Chianti z Toskanii (od 5 euro), kawy (np. Lavazza 2,5–3euro, Segafredo 1–2 euro) czy parmezany (od 8 euro/kg). Aby nie obciążać wozu w trakcie jazdy, lepiej zrobić to w drodze powrotnej, np. pod Modeną, przy północnym wjeździe na autostradę, znajduje się wielkie centrum handlowe, gdzie możemy zaopatrzyć się w wiktuały. Dobrym też punktem jest wolnocłowe San Marino. Dzięki polskiej obsłudze (pracuje tam wielu rodaków) dowiemy się, co warto kupić. Na pewno – alkohole, tańsze nawet o 100 proc. niż w Polsce. Wiele stacji benzynowych we Włoszech ma infrastrukturę związaną z obsługą kamperów. Opróżnianie zbiorników z brudną wodą oraz uzupełnienie ich świeżą nic nie kosztuje. Ale uważajmy – ubikacje wolno opróżniać wyłącznie tam, gdzie jest napis -WC KIMIK-. Można na nich również przenocować, z czego często korzystaliśmy, żeby zaoszczędzić pieniądze (kemping to zawsze wydatek co najmniej 20 euro). Za skorzystanie z toalety zapłacimy tam około 0,50 euro, a za prysznic 2–2,5 euro. Benzyna lub ojej napędowy kosztuje 1,5–1,6 euro/litr. Warto pamiętać, że w niedzielę mniejsze stacje benzynowe mogą być nieczynne. Włoskie autostrady są płatne. Wydaliśmy na nie w sumie 410 euro. Paliwo kosztowało nas 600 euro. Ograniczenia prędkości: autostrada 130 km/godz., obszar zabudowny 50 km/godz., niezabudowany 100 km/godz. (sic!) W Austrii 10-dniowa winieta autostradowa kosztuje ok. 8 euro. Warto zabrać ze sobą wodę mineralną do gotowania kawy i herbaty, cukier, masło i pieczywo (niestety, włoskie jest niesmaczne, to często rozdęte spulchniaczami pszenne bułki pozbawione smaku, za które trzeba słono płacić). Na miejscu kupimy pyszne sery w cenach korzystniejszych niż w Polsce (7–20 euro za kilogram), makarony (ok. 1 euro), sosy (1–4 euro), zupy w torebkach za ok. 3 euro, wina od 3 euro, Warto też stołować się w restauracjach. Za pizzę średnio zapłacimy 7–8 euro, choć można znaleźć smaczne w cenie 5 (San Marino). Kawa to wydatek 1–2 euro. Generalnie we Włoszech polecam kuchnię włoską. No i drink o nazwie Aperol, kosztujący 3 euro. Warto zaopatrzyć się w specjalne karty, które upoważniają do wstępu do kilku obiektów (muzeów, kościołów). Korzystając z nich, zapłacimy nawet o połowę mniej, niż gdybyśmy chcieli każą wejściówkę kupić osobno. Poza tym zobowiązuje to nas do dyscypliny, bo skoro już zapłaciliśmy....Karty takie kosztują od 8 do kilkudziesięciu euro, zależnie od miasta, można je nabyć zazwyczaj już w pierwszym obiekcie, który chcemy zwiedzić. Najtrudniej dostać się do muzeów we Florencji, zwłaszcza Galerii Uffizi (jedno z najwspanialszych na świecie), gdzie zawsze stoją długie kolejki. wstęp – 6,5 euro plus 3 rezerwacja. karnet muzea miejskie w san Gimignano kosztuje 7,5 euro, zaś karnet Siena itinerari d’ arte (wszystkie atrakcje miasta) od 13 do 16 euro. Uważaj na znaki zakazu wjazdu – bardzo często dotyczą wyłącznie kamperów (nie mylić ze znakiem zakaz wjazdu ciężarówek powyżej 7,5 tony; nasz kamper traktowany jest jak samochód osobowy o większych gabarytach). Szukaj parkingów przeznaczonych dla kamperów. W wielu miastach wolno wjechać na parking tirom, autobusom, ale kamperom – nie. Zdarza się, że przy wjeździe na parking stoi samochodowy -ogranicznik wysokości- (np. w miasteczkach wokół jeziora Garda). W samych miastach kamperem – znacznie dłuższym od samochodu osobowego – trudno jest zaparkować. Koszt takiego postoju to 1–2 euro za godzinę (płacimy zwykle od 6 rano do 8 wieczorem, choć bywają płatne parkingi całodobowe). W niedziele najczęściej parkujemy gratis. Uważaj na przydrożne drzewa. Nisko osadzone gałęzie mogą uszkodzić dach. Zwracaj uwagę na tunele – na naszej trasie bezpiecznie przejechaliśmy ich dziesiątki, ale widzieliśmy też takie o wysokości mniejszej niż 3,2 metra – dla kampera już niebezpieczne.
Kraj wprost stworzony do podróżowania kamperem: świetne szosy, wygodne kempingi i przyjaźni ludzie.
Uważa się, że ojczyzną kamperów (ang. to camp: obozować) są Stany Zjednoczone, ale ideę „mobilnego domu” rozpowszechnił w Polsce blisko 100 lat temu Michał Drzymała.
Nowoczesny domek na kółkach to specjalnie skonstruowane auto turystyczne, wyposażone w udogodnienia umożliwiające zarówno przemieszczanie się, jak i nocleg. Poniżej opisujemy zalety i wady kamperów, którymi podróżowaliśmy. Łazienka Jak na kamper – całkiem luksusowa, brakuje tylko bidetu. Kabina prysznicowa za zasłonką z brodzikiem doskonale nadaje się do przechowywania mokrych kaloszy i worków ze śmieciami, których zapominaliśmy się pozbywać. Jest to najbardziej nagrzewające się pomieszczenie podczas nocnego dogrzewania, stąd warto w nim rozwieszać na noc pranie – wysycha błyskawicznie. Toaleta chemiczna (sedes plus kaseta sanitarna, którą należy opróżniać po zapaleniu się diody kontrolnej w specjalnie wyznaczonych miejscach) może być traktowana jako urządzenie awaryjne (praktycznie na każdej stacji benzynowej czy kempingu są toalety, a opróżnianie kasety nie należy do przyjemności). Trzeba pamiętać o używaniu specjalnego papieru toaletowego, który ulega biodegradacji. W łazience jest jeszcze mini umywalka i – uwaga drogie panie – lustro! Minusem jest tylko to, że na długie kąpiele nie można sobie pozwolić. Czteroosobowa rodzina bez trudu zużywa na dobę cały 100-litrowy zbiornik czystej wody. Trzeba więc pamiętać o jego codziennym napełnianiu i oczywiście usuwaniu wody brudnej (zbiornik 2 x 45 l pod podwoziem), która potrafi przypomnieć o sobie, zaczynając się przelewać podczas jazdy – a za to grozi mandat! Miejsca, w których spuszcza się wodę brudną i napełnienia zbiorniki, są oznaczane specjalnymi niebieskimi znakami z symbolem kampera. Siedzenie i spanie Kampery mogą być 4- i 6-, a nawet 7-osobowe, ale optymalnie podróżuje się w maksimum cztery osoby. Z przodu dwa miejsca dla kierowcy i pilota, z tyłu kanapa dla pasażerów – niezbyt wygodna (nie można regulować oparcia). Miejsca do podróżowania są homologowane, z pasami bezpieczeństwa. Można też zamontować fotelik dla dziecka. Kabina jest klimatyzowana, są 2 poduszki powietrzne, tempomat, elektryczne szyby, alarm i czujniki cofania. Nad kokpitem, w tylnej części auta nad lukiem bagażowym znajdują się stałe miejsca do spania – w dzień doskonale nadają się na dodatkowe pomieszczenie do przechowywania różności, kurtek, swetrów, książek i wszystkiego, co dobrze mieć pod ręką. Dodatkowo jest jeszcze rozkładana kanapa na środku auta. Kamper jest dość słabo izolowany, więc szybko nagrzewa się na słońcu, a wyziębia w nocy, więc właściwie wrażenia się podobne jak pod namiotem. Podczas postoju można otwierać boczne okienka, które w czasie jazdy muszą być bezwzględnie zamknięte. Plusem kampera w stosunku do namiotu jest to, że wszystkie okna posiadają moskitiery i rolety, które chronią przed słońcem, na przednią i boczne szyby kabiny można zakładać na noc specjalne zasłony. Nasz kamper miał z boku rozkładaną markizę, stolik oraz krzesła, co pozwalało obiadować na świeżym powietrzu nawet w deszczu. Kuchnia Doskonale spełnia także funkcję living-roomu, w którym organizować można wieczorne nasiadówki oraz pokazy zdjęć i filmów. Ta część samochodu jest jedną z najfajniej rozwiązanych. Dwupalnikowa kuchenka gazowa okazała się doskonała do smażenia omletów i jajecznicy czy podgrzewania zup z torebek. Jednak trzeba uważać, żeby nic nie wykipiało – czyszczenie jej zakamarków nie jest łatwe. Na szczęście tuż obok jest zlewozmywak. Warto z niego korzystać metodą ekologiczną. A zatem: wkładamy korek, napełniamy zlewozmywak wodą, myjemy naczynia i spłukujemy je za jednym zamachem pod bieżącą wodą. Podczas zmywania i kąpieli traci się najwięcej wody, a ta jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania ogrzewania, które nie może chodzić „na sucho”. Zarówno ogrzewanie, jak i kuchenka są zależne od dopływu gazu. 11-kilogramowa butla z propanem-butanem wystarcza spokojnie na trzy tygodnie wszakże pod warunkiem, że nie grzejmy się każdej nocy. Gaz służy do zasilania pieca (ciepła woda i ogrzewanie), kuchenki gazowej oraz lodówki. Podczas postoju po podłączeniu do zew. gniazda 230 V można zasilić wew. gniazdko, oświetlenie oraz pompę wody. Lodówka może być także zasilana podczas postoju z gniazda 230 V lub podczas jazdy z alternatora 12 V. Mrozi raczej słabo. Na wyposażeniu kuchni znajduje się zastawa stołowa (plastikowa, i słusznie, bo na pierwszym wirażu stracilibyśmy połowę naszych statków) + sztućce na 6 osób (tym razem metalowe), a także garnki, patelnia oraz czajnik. Warto zabrać ze sobą ekspres do kawy albo toster (gniazdko działa tylko po podłączeniu samochodu do prądu na kempingu!). Szufelka i zmiotka oraz miseczka pozwalają na zachowanie porządku, choć o to dość trudno, gdyż jak to w samochodzie – ciągle nanosi się piach i błoto. Pod zlewem jest pojemnik na śmieci – zdecydowanie za mały na potrzeby współczesnego globtrotera, dlatego ratowaliśmy się kabiną prysznicową. Przestrzeń bagażowa i schowki Poza lukiem bagażowym, w którym mieszczą się walizki i torby oraz składany stolik i krzesła, kamper posiada także bagażnik zew. na 1–3 rowery. W luku nie radzimy trzymać żywności. Po kabinie prysznicowej jest to najbardziej nagrzewające się pomieszczenie w samochodzie. W aucie jest cała masa schowków i szafek, z samolotowym systemem zamykania, który skutecznie zapobiega otwieraniu się ich na wirażach. Prowiant można przechowywać w szafce przy zlewie. Ceny Ceny wynajmu różnią się, w zależności od rodzaju kampera i sezonu. Firmy wynajmujące kampery dzielą się na te, które pobierają opłatę za dobę wynajmu i te, które liczą sobie również za przejechane kilometry (za każdy dodatkowy kilometr trzeba dopłacać ok. 80 gr.). Przy wynajmie pobierana jest kaucja ok. 4 tysięcy zł. Firmy, które wynajmują kampery, zajmują się również ich sprzedażą. Europejskie kampery są budowane na podwoziach Mercedesa, Opla, Forda, a nawet Fiata. Długość wozu przekracza 6 m, a wysokość wynosi ponad 3 m. Cena nowego samochodu, w zależności od marki i modelu, waha się od 140 do 180 tys. zł. Używane są nieco tańsze (cena zależy głównie od przebiegu) od 80 do 150 tys. zł. Do prowadzenia wystarczy prawo jazdy kategorii B.