Odkryto największy szafir gwiaździsty świata. Ma 3563 karaty, właśnie zaprezentowano go na Sri Lance i... można go kupić
W Kolombo na Sri Lance zaprezentowano właśnie „Star of Pure Land”, czyli największy na świecie purpurowy szafir gwiaździsty. Okrągły kamień jest wart ponad 300 mln dolarów.
Pochodzący z Rathnapura kamień wywołał niemałe poruszenie. Nie co dzień widzi się szafir, który waży imponujące 3563 karaty. W Kolombo zorganizowano specjalną pokazową galę, która przyspieszyła bicie serca nie tylko miłośników kamieni szlachetnych, ale także ekspertów z całego świata. Właściciele kamienia, którzy pragną pozostać anonimowi, zapowiedzieli, że są gotowi go sprzedać. Kamień wydobyto w „mieście klejnotów” Olbrzymi purpurowy szafir gwiaździsty (będący odmianą korundu) został odkryty w 2023 roku w jednym z wyrobisk w okolicach Rathnapura – miejscowości nazywanej „miastem klejnotów”. Skąd to miano? To właśnie stamtąd pochodzi wiele słynnych kamieni szlachetnych, a miejscowe kopalnie słyną z wyjątkowych znalezisk. Szafir zaprezentowano publicznie po raz pierwszy w minioną sobotę, a wydarzeniu na Sir Lance towarzyszył temu gemmolog – specjalista od klejnotów – Ashan Amarasinghe. Podkreślił on wyjątkowość kamienia, zwracając uwagę na jego rzadki efekt asteryzmu. Co czyni ten szafir wyjątkowym? Rozmiar to nie wszystko Według gemmologa „Star of Pure Land” jest największym udokumentowanym naturalnym purpurowym szafirem gwiaździstym. Kamień jest okrągły, i chociaż został wypolerowany, to zachował naturalne cechy. Jego najbardziej wyjątkową właściwością jest jednak dobrze widoczny efekt asteryzmu – zjawiska optycznego przypominającego gwiazdę. W kamieniu mieni się aż sześć wyraźnych promieni – coś niezwykle rzadkiego. Chociaż zachwyca rozmiarem, to właśnie dzięki asteryzmowi uznaje się go za unikat na skalę światową. Kamień uzyskał certyfikaty dwóch niezależnych laboratoriów potwierdzające jego autentyczność i wyjątkowe właściwości. Wartość szafiru przyprawia o zawrót głowy Wartość „Star of Pure Land” została oszacowana przez międzynarodowych rzeczoznawców na minimum 300 mln dolarów. Niektóre szacunki mówią nawet o 400 mln. To sprawia, że kamień ten staje się potencjalnie najdroższym szafirem świata. Wydobycie kamieni szlachetnych: ryzykowna gra na granicy etyki Sri Lanka od dawna słynie z wydobycia szafirów o niezwykłej barwie, przejrzystości i połysku. Pojawiają się jednak kwestie etyczne: warunki pracy w kopalniach określa się jako ekstremalnie niebezpieczne i prymitywne, a pracownicy pracują za głodowe stawki. Wydobycie przynosi także potencjalne szkody środowiskowe. Kontrowersje potęguje kontrast między luksusem handlarzy szafirami a nędzą górników, co obniża stabilność społeczną i gospodarczą kraju. W tym kontekście trudno się dziwić, że właściciele kamienia chcą pozostać anonimowi. Występują jako zespół „Star of Pure Land Team” i zrezygnowali z podawania tożsamości – jako przyczynę podają względy bezpieczeństwa i wysoką wartość kamienia. Prawdy możemy jednak nie poznać nigdy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zagadka ametystowych geod z Urugwaju rozwiązana. Wiemy, jak powstały te spektakularne kamienie
Puste w środku formacje skalne zawierające kryształy kwarcu takie jak ametyst są dumą Urugwaju. Przepiękne egzemplarze, osiągające nawet kilka metrów wysokości, robią olbrzymie wrażenie. Już wiemy, w jaki sposób powstawały.
Spis treści: Urugwajskie ametysty – co o nich wiadomo? Zaskakujący proces powstania spektakularnych geod Nowy model powstawania ametystów. Do czego się przyda? Geody, czyli puste w środku formacje skalne często zawierające kryształy kwarcu takie jak ametyst są szczególnie cenione przez fanów minerałów. Wydobywa się je w różnych odległych od siebie krajach: Korei Południowej, Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Indiach. Już starożytni Grecy docenili geody ametystowe. Według podań picie z nich alkoholu miało zapobiegać upojeniu alkoholowemu (co oczywiście nie jest prawdą). Szczególnie piękne egzemplarze znajdowane są w Urugwaju w Ameryce Południowej. Te kamienie są ucztą dla oczu. Z grubsza wiadomo było, jak powstały ametystowe geody z Urugwaju, ale sporo znaków zapytania jednak istniało. Dlatego procesowi temu przyjrzał się międzynarodowy zespół kierowany przez badaczy z Uniwersytetu w Getyndze w Niemczech. Wnioski opublikowano w czasopiśmie „Mineralium Deposita”. Urugwajskie ametysty – co o nich wiadomo? Ametyst to fioletowa odmiana kwarcu, która była używana jako kamień szlachetny przez wiele stuleci i jest kluczowym zasobem gospodarczym w północnym Urugwaju. Kamień ten wydobywa się w tym kraju od ponad 150 lat, w dystrykcie Los Catalanes. Jest to obszar słynący z geod o barwie głębokiego fioletu i olbrzymich rozmiarów, osiągających nawet 5 m. Tutejsze złoża zostały uznane za jedno ze 100 najważniejszych miejsc dziedzictwa geologicznego na świecie, co podkreśla ich wartość naukową i przyrodniczą. Geody ametystowe w Urugwaju są znajdowane w schłodzonych strumieniach lawy, które pochodzą z pierwotnego rozpadu superkontynentu Gondwany około 134 milionów lat temu. Ale jak doszło do ich powstania? Do teraz było to wielką niewiadomą. Zaskakujący proces powstania spektakularnych geod Zespół kierowany przez badaczy z Uniwersytetu w Getyndze najpierw wybrał się w teren. Przeprowadził szeroko zakrojone badania geologiczne w ponad 30 ciągle używanych kopalniach. Następnie naukowcy zbadali ametystowe geody przy użyciu najnowocześniejszych technik, w tym mikrotermometrii inkluzji. Poddali je też izotopowym badaniom geochemicznym. Pozwoliło to odkryć, że takie formacje powstały w niespodziewanie niskich temperaturach krystalizacji, wynoszących zaledwie od 15 do 60°C. To niejedyne ustalenie badaczy. Wykazali oni również, że płyny mineralizujące miały niski poziom zasolenia i proporcje izotopów zgodne z wodą pochodzącą prawdopodobnie z wód gruntowych znajdujących się w pobliskich skałach. – Precyzja i dokładność nowych technik pozwoliła nam z przekonaniem oszacować temperaturę i skład mineralizujących płynów – powiedziała Fiorella Arduin Rode, główna autorka badania i doktorantka w Centrum Nauk Geologicznych Uniwersytetu w Getyndze. – Nasze odkrycia potwierdzają koncepcję, zgodnie z którą ametysty te krystalizowały w niskich temperaturach z płynów podobnych do wód gruntowych – sprecyzowała. Nowy model powstawania ametystów. Do czego się przyda? Naukowcy podkreślają, że ich badania nie są sztuką dla sztuki. Mogą się przydać w praktyce. – Ustalenie warunków powstawania ametystów – takich jak temperatura i skład płynu mineralizującego, a także źródło krzemionki, czas mineralizacji i jej związek ze skałami macierzystymi – ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia tego procesu. Może to znacznie poprawić techniki poszukiwawcze i doprowadzić do zrównoważonych strategii wydobywczych w przyszłości – wyjaśnia Arduin Rode. Źródło: Mineralium Deposita Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Diabelskie kamienie i „boże stópki”. Polska jest usiana zagadkowymi głazami
Na obszarze całej Polski można napotkać kamienie i głazy, z którymi wiążą się legendy, a miejscowa ludność traktuje je jako święte miejsca, czci je, a nawet składa na nich ofiary. Poznajcie najbardziej mroczne i zagadkowe diabelskie kamienie i „boże stópki”.
W tym artykule: Mapa zagadkowych miejsc Boże stópki i diabelskie kamienie Najciekawsze głazy Naprawdę nie trzeba wyjechać daleko, by odwiedzić niezwykłe, czasem pełne uroku, a czasem bardziej mroczne i zagadkowe miejsca. Do tej kategorii zaliczają się zagadkowe głazy i kamienie, które można obejrzeć niemal we wszystkich województwach. Ciepła wiosna i zbliżające się lato to dobry moment, by część z nich zobaczyć. Mapa zagadkowych miejsc Zadanie przygotowania wyprawy ułatwił nam naukowiec z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, dr Łukasz Miechowicz. Objechał Polskę wzdłuż i wszerz. Zapuszczał się w niedostępne chaszcze i trzęsawiska, by znaleźć nawet najbardziej trudno dostępne głazy, które odgrywały lub nadal odgrywają ważną rolę w lokalnych społecznościach. Wnioski opublikował we właśnie wydanej książce „Święte i przeklęte. Kamienie w religijności ludowej”. – Niektóre z głazów, wspominane na przykład w opisach z XIX w., było bardzo trudno znaleźć. Położone są w niedostępnych miejscach, nierzadko w lasach lub na bagnach. Czasem wymagały kilku dni poszukiwań – relacjonuje National Geographic Polska dr Łukasz Miechowicz. W sumie naliczył blisko 100 zachowanych zagadkowych głazów. Wiele przepadło bez wieści i zostało zniszczonych na przestrzeni lat. Boże stópki i diabelskie kamienie Legendarne kamienie są związane albo z Jezusem i Maryją, albo z szatanem. Te pierwsze to kamienie z odciskami „bożych stópek”. Według tradycji świadczą o obecności Matki Boskiej, Jezusa czy różnych świętych w tych miejscach. „Z tymi obiektami związane są różne opowieści i podania, w większości odwołujące się do tradycji chrześcijańskiej i uniwersalnej wiary w cuda, które miały przy nich mieć miejsce” – opisuje w książce dr Miechowicz. Z kolei na przeciwległym biegunie wierzeń ludowych znajdują się „diabelskie kamienie”. Są to głazy narzutowe i wychodnie skalne. Jak tłumaczy naukowiec, wedle wierzeń ludowych miały być przyniesione przez diabła, najczęściej w celu zniszczenia pobliskiej budowli sakralnej. Zatem, w odróżnieniu od „bożych stópek”, były one miejscami obecności złych mocy. Zagadek jest sporo. – Myślę o projekcie badań wykopaliskowych przy wybranych głazach owianych kultem, by zweryfikować, czy nie ma śladów obecności człowieka w przeszłości, np. średniowieczu lub pradziejach – zapowiada archeolog. Najciekawsze głazy Specjalnie dla National Geographic Polska dr Miechowicz wskazał kilka najciekawszych głazów owianych legendami. Głaz w Krzywowólce Pierwszy z nich to głaz granitowy z licznymi naturalnymi zagłębieniami, który obecnie ustawiony jest obok kościoła pw. Matki Boskiej Siewnej w Krzywowólce (woj. lubelskie). Pierwotnie znajdował się na uroczysku Muszaryniec w lesie pomiędzy wsiami Krzywowólka, Matiaszówka oraz Sajnówka. Jak pisze dr Miechowicz, głaz przenieśli pod kościół mieszkańcy wsi Krzywowólka. „Według miejscowej tradycji na kamieniu położonym na uroczysku objawiła się Matka Boska, zostawiając w skale odciski stóp. Miejscowe podanie mówi także o odciśniętym w kamieniu śladzie różańca” – opisuje. Kamień w Głupiance Przenieśmy się do woj. mazowieckiego i do miejscowości Głupianka. Do początku XX wieku znajdował się tu ogromny kamień, na którego górnej powierzchni widoczne były miskowate, eliptyczne zagłębienia. Według tradycji to miały być to odciski „łokci, kolan i brody Pana Jezusa”. Około 1907 r. miejscowy pleban zniszczył głaz. Pozyskany materiał posłużył do wymurowania schodów powstającego kościoła w Kołbieli. Lokalna ludność nie chciała oddać górnej części kamienia i umieszczono ją przed wymurowaną w tym miejscu – już po zniszczeniu kamienia – kapliczką św. Anny. Kilka lat temu głaz wydobyto z ziemi. Jego fragmenty ustawiono i wyeksponowano obok kapliczki. Co ciekawe, tradycyjne obrzędy wokół kamienia, a później postawionej w jego miejscu kapliczki, do połowy lat 70. ubiegłego stulecia odbywały się bez udziału katolickiego kapłana. Diabelski kamień w Bałtowie Z kolei z woj. świętokrzyskiego mamy przykład „diabelskiego kamienia”. W wychodni skalnej na krawędzi doliny potoku Kamienna w Bałtowie widać ślad nogi dinozaura (allozaura). Lokalna społeczność nazwała go „czarcią” lub „Diablą Stopką”. Miejsce to uważano za przeklęte. Wedle legendy diabeł założył się z aniołem, że przeskoczy dolinę Kamiennej. Odbił się tak mocno ze skałki, że zostawił na niej odbity ślad krogulczej stopy – opisuje dr Miechowicz. Wanienka Matki Boskiej z Wrzącej Pora na Wielkopolskę. We Wrzącej znajduje się głaz określany mianem wanienki Matki Boskiej. – Posiada on ślady ludzkiej ingerencji, zaś wokół niego znalazłem fragmenty ceramiki pradziejowej. To jeden z nielicznych głazów, co do którego są archeologiczne przesłanki, że w przeszłości stanowił przedmiot kultu – przekazał National Geographic Polska naukowiec. Kształt kamienia jest niezwykły. Na powierzchni znajduje się podłużne, nieckowate zagłębienie, wypełnione zbierającą się często tu wodą deszczową. Wedle miejscowych wierzeń, woda w otworze nigdy nie wysycha. Diabli kamień na Wale Na koniec czas na Małopolskę. Na zboczu góry Wał, na granicy Lichwina i Siemienowa, w miejscu zwanym „Piekłem” znajduje się tajemniczy głaz zwany „diablim kamieniem”. Co prawda skała pokryta jest współczesnym graffiti. Jednak jej charakterystycznym elementem jest wyrzeźbiona w górnej partii twarz ludzka ze znakiem krzyża (?). Ryt wygląda dość staro, ale nie wiadomo z jakiego pochodzi okresu. – Wokół jest dość mrocznie – przestrzega dr Miechowicz. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Duże krzemienne ostrze sprzed 4 tysięcy lat z Lubelskiego. „Wykonał je wybitny specjalista”
Blisko 20 cm długości ma krzemienne ostrze, które odkryto przypadkowo w czasie wyrównywania terenu posesji. Grot zapewne wykonał wybitny specjalista – uważają archeolodzy.
W tym artykule: Grot krzemienny zachowany w całości Jak wyglądało ostrze krzemienne? Znaczenie odkrycia Grot z wczesnej epoki brązu Do wielu odkryć archeologicznych dochodzi w sposób przypadkowy – w czasie budowy domów, wielkich inwestycji. Tak też było w tym przypadku. Jednak najlepiej, gdy zabytki pozyskiwane są w czasie wykopalisk. Wtedy naukowcy wiedzą, jaki jest kontekst znaleziska. To z kolei ułatwia określenie wieku znaleziska i jego funkcji. Grot krzemienny zachowany w całości Krzemienne ostrze trafiło do delegatury Wojewódzkiego Lubelskiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zamościu. Przekazała go mieszkanka Lubyczy Królewskiej. – Był to duży grot krzemienny zachowany w całości (a przez archeologów-krzemieniarzy nazywany „płoszczem”). Został znaleziony podczas rozsuwania ziemi, którą dostarczono na jej posesję, w celu wyrównania terenu – przekazał Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków w mediach społecznościowych. Oznacza to, że zabytek nie pochodzi z miejsca, w którym go odkryto. Na razie nie wiadomo, skąd pobrano ziemię do niwelacji terenu. Ale inspektorzy będą badali sprawę i być może uda się to ustalić. Jak wyglądało ostrze krzemienne? Długość grota wynosi 18 cm (samo ostrze ma 12 cm), jego największa szerokość dochodzi do 6,2 cm. Grot osadzony był na drzewcu włóczni. Świadczy o tym to, że pomiędzy nasadą liściowatego w kształcie ostrza a trzpieniem, który służył do osadzenia w drzewcu włóczni, widoczne są wyraźne, półkoliste wcięcia. Wykonano je w celu lepszego i bardziej stabilnego mocowania ostrza na drzewcu za pomocą sznura – podał WUOZ. Broń wykonano z krzemienia wołyńskiego. Surowiec pochodzi najpewniej z obszaru międzyrzecza górnych odcinków Styru i Horynia, od Kostopola przez Równe, Zdołbunów i Dubno do Krzemieńca. Stamtąd produkt lub surowiec trafił na obszar obecnej Polski. Znaczenie odkrycia Rzadko kiedy tak duże zabytki odkrywane są w całości, nieuszkodzone. Ten, mimo że przywieziono z innego miejsca, miał jednak sporo szczęścia. WUOZ w Lublinie podał, że wstępnej oceny zabytku na podstawie fotografii dokonał prof. Jerzy Libera z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie. Ekspert wskazał na jego unikatowy charakter. Tego typu groty są bardzo rzadko znajdywane na powierzchni gruntu jako znaleziska luźne. Co ciekawe, na zabytku nie widać też śladów użytkowania (odłamań, pęknięć i wykruszeń), co może świadczyć, że po wykonaniu od razu trafił do grobu. Ekspert zaznaczył, że takie zabytki częściej występują w zwartych zespołach grobowych, jako dary grobowe dla osoby zmarłej. – Być może w tym przypadku jest tak samo, gdyż nie znamy rzeczywistego kontekstu znaleziska – wskazał konserwator zabytków w mediach społecznościowych. W grobie z epoki żelaza odkryto neolityczny grot strzały. Był wykorzystywany jako talizman Niemieccy archeolodzy odnaleźli pochówek z epoki żelaza, a w nim grot strzały, który pochodził z neolitu. Badacze uważają, że artefakt mógł być rodzajem amuletu lub talizmanu. Grot z wczesnej epoki brązu Krzemienne ostrze wykonali przedstawiciele społeczności kultury mierzanowickiej. Oznacza to, że pochodzi z wczesnej epoki brązu, czyli powstał 1990–1750 lat p.n.e. Ludność ta zamieszkiwała tereny Polski południowej, środkowej i wschodniej, aż po zachodnią Ukrainę (Wyżyna Wołyńska). – Grot zapewne został wykonany przez wybitnego specjalistę zajmującego się wytwarzaniem tego typu narzędzi, znającego bardzo dobrze strukturę i właściwości surowca na którym pracował, gdyż jedno niewłaściwe uderzenie przy obróbce i kształtowaniu krzemiennego narzędzia mogło spowodować jego nieodwracalne uszkodzenia lub pęknięcia, co niweczyło wielogodzinną pracę wytwórcy – podał Lubelski Konserwator Zabytków. Trudni jednoznacznie określić funkcję grotu. Było to narzędzie wielofunkcyjne. Mogło służyć do pracy, walki, ale i jako atrybut władzy. Zabytek trafi do Muzeum Regionalnego im. Dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim. Najpierw planowane są jego szczegółowe badania traseologiczne. Być może odkryte mikroślady rzucą więcej światła na jego sposób użytkowania. Źródło: WUOZ Lublin, Muzeum Narodowe w Kielcach. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Stonehenge jednak nie było kalendarzem? Naukowcy obalają teorię, że budowla służyła do mierzenia czasu
Najsłynniejsza budowla megalityczna dobrze strzeże swoich tajemnic. Mimo setek lat badań nadal nie wiadomo, do czego służyła. Najnowsza teoria – że Stonehenge było wielkim kamiennym kalendarzem – została właśnie obalona.
W tym artykule: Jak zbudowane jest Stonehenge? Czy Stonehenge to kalendarz? Kontrowersyjna teoria Budowle megalityczne rozsiane są po całym świecie. To ogromne kamienne bloki ustawione na sztorc jeden obok drugiego. Często na nich ułożone są na płask kolejne kamienie. Struktury te mogą być rozbudowane i tworzyć grobowce albo świątynie. Kiedy stoją w kręgu, nazywa się je kromlechami. To jeden z przykładów sztuki prehistorycznej. Najsłynniejszym kromlechem jest Stonehenge. Znajduje się ok. 13 km od miasta Salisbury w hrabstwie Wiltshire, w południowej Anglii. Ta ogromna konstrukcja powstawała stopniowo. Zaczęto ją wznosić ok. 3 tys. lat temu, zakończono ok. 1600 roku p.n.e. Budowla jest ogromna, a to, kto ją wzniósł i w jaki dokładnie sposób powstała, do dzisiaj stanowi zagadkę. Inną tajemnicą, nad którą łamią sobie głowę naukowcy, jest to, do czego właściwie Stonehenge miało służyć? Wskazywano, że mogła to być świątynia, miejsce odprawiania rytuałów, obserwatorium astronomiczne albo nawet rodzaj kalendarza. Jak zbudowane jest Stonehenge? Stonehenge pierwotnie otoczone było ziemnym wałem. Za nim znajdowały się kamienne pierścienie. Zewnętrzny tworzyło 30 kamieni zwanych sarsenami, kolejny – małe niebieskie kamienie (tzw. bluestones). Sensacyjne odkrycie w Hiszpanii: znaleziono olbrzymi megalityczny kompleks składający się z ponad 500 kamieni Archeolodzy twierdzą, że megalityczny kompleks jest prawdopodobnie jednym z największych w Europie. Kto go zbudował? W środku znajdowały się jeszcze dwie podkowy. Większa składała się z pięciu trylitów – czyli czegoś, co przypomina kamienną bramę, zbudowaną z dwóch bloków skalnych postawionych na sztorc i trzeciego położonego na nich niczym daszek. Mniejszą podkowę tworzyły bluestone’y. Co istotne, obie podkowy zostały zbudowane tak, by otwierać się w kierunku, z którego wschodzi Słońce w najdłuższym dniu w roku. Czyli w czasie letniego przesilenia. Jeśli tego dnia o świcie stoi się w samym serce Stonehenge, oświetlają nas pierwsze promienie słońca. Pojawia się ono tuż po lewej od tzw. heel stone – ogromnego kamienia ustawionego siedemdziesiąt metrów za okręgiem. Naukowcy przypuszczają, że kiedyś miał on sąsiada, stojącego obok. W czasie przesilenia pierwsze rozbłyski słońca pojawiały się dokładnie między nimi. Czy Stonehenge to kalendarz? Dwa miesiące temu w czasopiśmie „Antiquity” ukazała się ciekawa praca o Stonhenge. Timothy Darvill, profesor archeologii z Bournemouth University w Wielkiej Brytanii, postawił w niej tezę, że Stonehenge było ogromnym kalendarzem. Jego zdaniem, 30 sarsenów oznaczało 30 dni miesiąca. Pomnożone przez dwanaście dawało to 360 dni w roku. Brakujące pięć dni reprezentowało pięć trylitów. Cztery mniejsze kamienie, które znajdowały się zostały poza okręgiem, miały pomóc obliczać rok przestępny, wypadający co cztery lata. Wyznaczenie początku obliczeń była łatwe dzięki temu, że Stonhenge został precyzyjnie zbudowany tak, by „rejestrować” letnie przesilenie. Kontrowersyjna teoria Czy ta teoria jest słuszna? Niekoniecznie. W tym samym czasopiśmie naukowym ukazała się właśnie praca, która podważa opisaną wyżej hipotezę. Jej autorzy, Gulio Magli z Politechniki Milańskiej i Juan Antonio Belmonte z Uniwersytetu de La Laguna na Teneryfie, określili propozycję Darvilla jako „bezpodstawną, opartą na kombinacji numerologii, błędów astronomicznych i nieuzasadnionych analogiach”. Ich zdaniem, po pierwsze, mimo że Stonhenge wyznacza przesilenie letnie, to jako „urządzenie” jest zbyt mało dokładne, by stanowić zegar. I choć wskazuje na zainteresowanie budowniczych cyklem słonecznym, konstrukcja z wielkich kamiennych bloków nie byłaby w stanie służyć do precyzyjnego odmierzania upływu dni. Po drugie, zdaniem Magli i Belmonte’a, przypisywanie znaczenia liczbom związanym ze Stonhenge jest bardzo ryzykowne. Jeśli struktura to kalendarz, dlaczego nie ma w niej ujętej jego kluczowej liczby – 12? Co więcej, „dane” wyczytane ze Stonehenge wykorzystywane są wybiórczo. Portal wiodący do Stonehenge składał się z dwóch kamieni – dlaczego to zostało zignorowane? Teoria Darvilla to przykład wybiórczej selekcji. Wykorzystane w niej zostały tylko te informacje, które wspierają wyjściową tezę. Archeolodzy porównali odkrycie na dnie Jeziora Bodeńskiego do Stonehenge. Co tam znaleźli? Jezioro Bodeńskie imponuje nie tylko rozmiarami. Archeolodzy od kilku lat badają kamienne konstrukcje na jego dnie. Mówią, że to „szwajcarskie Stonehenge”. Trzeci argument dotyczy wpływów kulturowych. Budowniczy Stonhenge mieli zaczerpnąć koncepcję kalendarza od Egipcjan. Tylko że Egipcjanie uważali, że rok składa się z 365 dni – dodatkowy dzień dodawany raz na cztery lata pojawił się dopiero w czasach rzymskich. Co więcej, Egipcjanie nie znali koncepcji „budowli działającej jak kalendarz”. A zatem, twórcy Stonehenge musieliby wykazać się niemałą pomysłowością, ulepszając pomysły Egipcjan. Które – nota bene – dotarły do nich nie wiadomo jak. W zapisach archeologicznych nie ma nic, co pozwalałoby przypuszczać, że 2600 lat p.n.e. jakiekolwiek idee i wzorce docierały z Egiptu na Wyspy Brytyjskie. Podsumowując, Magli i Belmonte są pewni, że teoria „Stonehenge to kalendarz” nie ma uzasadnienia. Co oznacza, że przeznaczenie tej wspaniałej budowli nadal pozostaje tajemnicą, czekającą na rozwikłanie. Źródła: EurekAlert, Antiquity, British Museum. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak powstały pierwsze narzędzia? Nasi praprzodkowie mogli wpaść na taki pomysł, jak małpy z Tajlandii
Obserwacje makaków dają wskazówki dotyczące ewolucji człowieka. Pierwsze narzędzia kamienne mogły powstać jako „produkt uboczny” rozbijania orzechów.
W tym artykule: Małpy używają kamieni, by rozłupać orzechy Tworzenie narzędzi nie jest wyjątkową cechą ludzi Ewolucja narzędzi i mózgu Wytworzenie pierwszych narzędzi kamiennych było przełomowym wydarzeniem w ewolucji naszego gatunku. Prawdopodobnie gwałtowny rozwój zdolności intelektualnych ludzi związany był właśnie z używaniem narzędzi. W pewnym momencie ssaki naczelne przyjęły pozycję wyprostowaną, co umożliwiło im używanie narzędzi z pomocą rąk. To z kolei pociągnęło za sobą całą kaskadę zmian w mózgu, które doprowadziły do ewolucji wyższych zdolności poznawczych. Tak zrodziła się samoświadomość, inteligencja i język. I tak zaczęła się epoka kamienia. Wiemy, że najstarsze narzędzia powstały co najmniej 3,3 mln lat temu. Czyli wtedy, gdy na Ziemi nie było jeszcze przedstawicieli rodzaju Homo. Niedawne badania wykazały, że pierwsze kamienne narzędzia zrobił bliski krewny praludzi – Paranthropus. Jak jednak do tego doszło? Małpy używają kamieni, by rozłupać orzechy Wiadomo też, że kamieni jako narzędzi używają też małpy. Np. brazylijskie kapucynki korzystają z narzędzi, by rozłupywać orzechy. Najnowsze badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Science Advances” dowodzą, że podobnie mogli robić praprzodkowie ludzi. Badacze z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maksa Plancka obserwowali makaki długoogoniaste w Parku Narodowym Phang Nga w Tajlandii. Te małpy, podobnie jak kapucyki z Brazylii, używają kamieni do rozłupywania orzechów w twardych łupinach. Jeden kamień pełni rolę młota, drugi – kowadła. Często kamienie te pękają pod wpływem uderzeń. Powstają wówczas odłamki, które są łudząco podobne do artefaktów znajdowanych przez archeologów. Chodzi o znaleziska z najwcześniejszych stanowisk archeologicznych w Afryce Wschodniej. Tworzenie narzędzi nie jest wyjątkową cechą ludzi – Zdolność do celowego tworzenia ostrych kamiennych kawałków jest postrzegana jako kluczowy punkt w ewolucji homininów. Wciąż nie jest pewne, jak i kiedy nasi praprzodkowie ją uzyskali. Te badania pokazują, że produkcja kamiennych narzędzi nie jest czymś wyjątkowym dla ludzi i naszych przodków – mówi dr Tomos Proffitt z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej, główny autor badań. Uczony dodaje, że makaki używają kamiennych narzędzi także po to, aby uzyskać dostęp do mięsa skorupiaków. Interesujące jest to, że przypadkowo małpy tworzą własny „zapis archeologiczny”, który jest bardzo podobny do najstarszych artefaktów pozostawionych przez homininów. Hominini to grupa obejmująca rodzaje Homo (ludzie) i Pan (szympansy) oraz ich wymarłych przodków. To do homininów należał wspólny przodek ludzi i szympansów. Ewolucja narzędzi i mózgu Narzędzia makaków pozwalają wyobrazić sobie, jak ta technologia mogła powstać u naszych najwcześniejszych przodków. Jej pochodzenie mogło być powiązane z podobnymi zachowaniami związanymi z rozłupywaniem orzechów. – Dzięki temu w przyszłości może uda się zidentyfikować taką sygnaturę archeologiczną na stanowiskach związanych z homininami – mówi dr Lydia Luncz, szefowa grupy badającej technologie ssaków naczelnych w Instytucie Antropologii Ewolucyjnej, współautorka badań. Jak pierwsze narzędzia wpłynęły na rozwój mózgu? Kiedy używamy narzędzi, takich jak młotek czy rakieta tenisowa, umysł postrzega je jako integralną część wizerunku naszego ciała. Coś na kształt tymczasowego przedłużenia ramienia lub dłoni. By przemienić kawałek patyka lub kamień w narzędzie, nasi przodkowie musieli posiąść tę umiejętność. To z kolei stopniowo doprowadziło do wykształcenia się bardziej złożonego poczucia jaźni, nie sprowadzającego się już tylko do odbioru wizerunku własnego ciała. Powstała nowa siła ewolucyjna, która napędziła rozwój inteligencji. Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem O tym, czy moda może zagłuszyć wybory ewolucji, dlaczego kobiety się stroją, choć w przyrodzie to samce pełnią rolę strojnisiów, i czy transhumanizm ma szansę wygrać z matką ewolucją ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-nic-nasza-technologia-i-cywilizacyjna-oglada-ewolucja-zawsze-zwyciezy-wywiad-z-prof-robinem-dunbarem-fot-colin-mcpherson-corbis-via-getty-images-2118a94.jpeg" width="938" height="626" alt="Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem (fot. Colin McPherson/Corbis via Getty Images)" title="Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem (fot. Colin McPherson/Corbis via Getty Images)" /> Wraz z rozwojem samoświadomości nasi przodkowie byli w stanie zacząć modyfikować otaczające ich środowisko, by dopasować je do swoich potrzeb. To z kolei stało się motorem samonapędzającego się cyklu zmian środowiskowych i wywieranej przez środowisko presji selekcyjnej działającej na nasz mózg i zachowanie. Proces celowego tworzenia nisz napędził ewolucję naszej inteligencji. Źródła: MPG, Science Advances. Nasz ekspert Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Epoka kamienia na świecie zaczęła się 3,4 mln lat temu, ale w Polsce dopiero 500 tys. lat temu. Dlaczego?
Jak długo trwała epoka kamienia? Jakie są największe osiągnięcia tego okresu? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Kiedy miała miejsce epoka kamienia? Skąd wzięła się nazwa epoki kamienia? Osiągnięcia epoki kamienia Epoka kamienia w Polsce Ciekawostki o epoce kamienia Każda epoka składająca się na dzieje ludzkości stawiała przed naszym gatunkiem inne wyzwania. Dla nas, ludzi współczesnych, jedną z najbardziej interesujących jest epoka kamienia – najstarsza i trwająca najdłużej ze wszystkich. To właśnie wtedy na Ziemi pojawili się pierwsi przedstawiciele naszego gatunku, którzy musieli przystosować się do postępujących zmian środowiskowych. Podział na epoki historyczne każe ujmować epokę kamienia we wspólnych ramach wraz z dwiema kolejnymi, które nastąpiły po niej. W tym kontekście, epoki kamienia, brązu i żelaza tworzą jeden okres nazywany prehistorią, trwający od pojawienia się pierwszych ludzi do wynalezienia pisma. W archeologii obowiązuje nieco inny podział. Epoki kamienia, brązu i żelaza są traktowane jako podstawowe okresy dziejowe, po których nastąpiły kolejne – starożytność, średniowiecze, nowożytność i współczesność. Kiedy miała miejsce epoka kamienia? Epoka kamienia rozpoczęła się, gdy nasi przodkowie zaczęli posługiwać się pierwszymi narzędziami. Kierując się obecnym stanem wiedzy, należy stwierdzić, że początki tego etapu dziejowego sięgają 3,39 mln lat wstecz. Właśnie tyle liczą sobie najstarsze narzędzia kamienne, które archeolodzy odkryli w okolicach osady Dikika. Małpy weszły w epokę kamienia łupanego? Brazylijskie kapucynki korzystają z narzędzi Archeolodzy wydobyli narzędzia do rozłupywania orzechów nerkowca, których małpy kapucynki używają w Brazylii od setek pokoleń. Epokę kamienia należy dzielić na: paleolit – starsza epoka kamienia, miała miejsce w okresie od 3,3 mln do 11 tys. lat p.n.e.; mezolit – środkowa epoka kamienia, datowana na lata 10000–5000 p.n.e.; neolit – młodsza epoka kamienia, trwająca w okresie 9000–3400 lat p.n.e. Należy podkreślić, że mezolit występował tylko na niektórych obszarach naszej planety, przede wszystkim na Bliskim Wschodzie i w obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego. Zmierzch epoki kamienia nastąpił, gdy ludzie porzucili prymitywne narzędzia kamienne na rzecz ich odpowiedników wykonanych z innych surowców – znacznie trwalszych i lepiej dostosowanych do pełnionej funkcji. Wydarzyło się to w 3400 r. p.n.e. W tym miejscu wypada wspomnieć, że ramy czasowe epoki kamienia nie są ścisłe. Wielka migracje istot ludzkich pozwoliła im znacząco zwiększyć swój zasięg terytorialny. Nasi przodkowie opanowali właściwie wszystkie strefy klimatyczne. Co się z tym wiąże, ich rozwój nie przebiegał w sposób równomierny. Na niektórych terenach epoka kamienia zakończyła się wcześniej, na innych – później. W najbardziej rozwiniętych obszarach, czyli na Bliskim Wschodzie, ludzie porzucili kamienne narzędzia w ok. 3400 r. p.n.e. Na południu Europy nastąpiło to w roku 2800 p.n.e., a w Europie Środkowej – w roku 2300 p.n.e. Skąd wzięła się nazwa epoki kamienia? Epoka kamienia zawdzięcza swoją nazwę surowcowi, który przodkom człowieka współczesnego służył do wytwarzania prymitywnych narzędzi. Jak można się domyślić, chodzi o kamień. Zresztą, w ten sam sposób utworzono nazwy kolejnych dwóch epok prehistorycznych. Epoka brązu została nazwana od obróbki brązu, a epoka żelaza – oczywiście od obróbki żelaza. Żył w epoce kamienia, a jego głowę nabito na pal. Dziś dowiadujemy się jak wyglądał Liczącą 8 000 lat ludzką czaszkę znaleziono nabitą na pal i złożoną w podwodnym grobie. Było to w 2018 roku. Po dwóch latach możemy zobaczyć, jak wyglądał nasz przodek. A to dzięki p... Podział prehistorii na trzy epoki zawdzięczamy archeologowi Christianowi Thomsenowi. W 1816 r. duński naukowiec posortował zgromadzone znaleziska archeologiczne (na potrzeby wystawy) pod względem materiału, który posłużył do ich wykonania. W ten sposób stworzył podwaliny do periodyzacji dziejów ludzkości. Szczegółowy podział na paleolit i neolit wprowadził w 1865 r. John Lubbock. Hodder Westropp niebawem uszczegółowił tę systematyzację, wprowadzając do niej mezolit, będący czymś w rodzaju okresu przejściowego. Osiągnięcia epoki kamienia Mówiąc o osiągnięciach, które zawdzięczamy epoce kamienia, można z pełnym przekonaniem stwierdzić, że to właśnie wtedy przodek człowieka współczesnego zaczął poruszać się na dwóch nogach, nauczył się korzystać z prymitywnych narzędzi i zaczął porozumiewać się mową. O ile taka interpretacja kluczowych osiągnięć tego okresu jest jak najbardziej prawidłowa, to przy okazji stanowi też nadmierne uproszczenie. Narzędzia kamienne sprzed 50 tysięcy lat nie zostały stworzone przez ludzi. Kto zatem je zrobił? Nowe badania wykazały, że narzędzia kamienne, które pochodzą sprzed 50 tysięcy lat, zostały stworzone przez małpy. Służyły do otwierania orzechów. Początkowo naukowcy sądzili, że pre... Każdy skutek poprzedza jakaś przyczyna. Rozważania na temat osiągnięć ludzkości w epoce kamienia warto więc rozpocząć od wskazania wydarzeń, które okazały się przełomowe dla rozwoju naszego gatunku: ukształtowanie się człowieka typu współczesnego – pierwsi Homo sapiens pojawili się w Afryce ok. 200 tys. lat temu. Wydarzenie to poprzedził mozolny proces antropogenezy. Najpierw pojawiły się gatunki reprezentujące rodzaj Australopithecus, a wiele lat później stopę na ziemi postawili przedstawiciele wczesnych gatunków z rodzaju Homo; opanowanie wszystkich kontynentów przez przedstawicieli rodzaju Homo – badacze są przekonani, że gatunki poprzedzające pojawienie się człowieka współczesnego wywodzą się z Afryki. Istoty ludzkie miały jednak zająć znacznie większą przestrzeń. Mniej więcej 2 mln lat temu w Azji pojawili się przedstawiciele gatunków Homo georgicus i Homo erectus. 1,2 mln lat temu Homo antecesor pojawił się w Europie. 60 tys. lat temu Homo sapiens dotarli do Australii, a 30 tys. lat później do obu Ameryk; porzucenie gospodarki zbieracko-łowieckiej na rzecz rolniczo-hodowlanej – ta niezwykle istotna zmiana nastąpiła wraz z początkiem neolitu. Uprawą i hodowlą najwcześniej (bo ok. 10 tys. lat temu) zajęli się mieszkańcy Bliskiego Wschodu. Ewolucja rodzaju Homo była podyktowana koniecznością przystosowania się do postępujących zmian środowiskowych i klimatycznych. W epoce kamienia ludzie nauczyli się wytwarzać nie tylko narzędzia, ale także broń. Zdobiąc swoje jaskinie, stworzyli podwaliny późniejszej sztuki. Gdy zmienili swój tryb życia na osiadły, nauczyli się uprawiać ziemię i zaczęli oswajać zwierzęta. Zorientowali się też, że dobra będące w posiadaniu innych grup społecznych można pozyskać nie tylko siłą, ale także drogą korzystnej dla obu stron wymiany. Tak powstał handel. Epoka kamienia w Polsce Aktualny stan wiedzy naukowej wskazuje, że paleolit – pierwszy etap dziejowy epoki kamienia – rozpoczął się na ziemiach dzisiejszej Polski ok. 500 tys. lat temu. Właśnie tyle liczy sobie najstarsze ludzkie obozowisko, odkryte w Trzebnicy (woj. dolnośląskie). Najstarsze ludzkie szczątki są natomiast datowane na ok. 100 tys. lat p.n.e. Mowa o paliczkach odkrytych w Jaskini Ciemnej (Ojcowski Park Narodowy). Europejscy przedstawiciele gatunku Homo erectus wytwarzali dwa podstawowe rodzaje kamiennych narzędzi: odłupkowe i pięściaki aszelskie. W Polsce dominowała pierwsza z wymienionych grup. Paleolit był okresem, w którym zależność ludzi od środowiska naturalnego była największa. Przemiany społeczne, kulturowe, technologiczne i gospodarcze następowały powoli. Co warto podkreślić, bez względu na obszar występowania, nasi przodkowie wiedli wówczas zbliżony tryb życia. Ziemie współczesnej Polski należą do obszaru, na którym wystąpił mezolit (w latach 8000–4800 p.n.e.). Na naszym obszarze należy wyróżnić cztery kultury tego okresu: komornicką, janisławicką, kundajską i chojnicko-pieńkowską. Niestety, do tej pory naukowcy odkryli tylko nieliczne znaleziska z tego okresu. Jak wyglądała kobieta z epoki kamiennej? Powstała fenomenalna rekonstrukcja Czy ludzie żyjący tysiące lat temu byli podobni do nas czy nie? Odpowiedź dają coraz doskonalsze rekonstrukcje wykonywane przez artystów specjalistów. Jedna z nich stanęła właśnie na wys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wygladala-kobieta-z-epoki-kamiennej-powstala-fenomenalna-rekonstrukcja-fot-oscar-nilsson-89a9cc7.jpeg" width="750" height="600" alt="Jak wyglądała kobieta z epoki kamiennej? Powstała fenomenalna rekonstrukcja (fot. Oscar Nilsson)" title="Jak wyglądała kobieta z epoki kamiennej? Powstała fenomenalna rekonstrukcja (fot. Oscar Nilsson)" /> W mezolicie ludzie zaczęli zmniejszać rozmiary wytwarzanych narzędzi i broni, czego dowodem są pochodzące z tego okresu drobne zbrojniki (niewielkie wyroby stanowiące elementy uzbrojenia), mające geometryczne kształty. Zmiany te nie postępowały jednak w sposób konsekwentny. Także w mezolicie zaczęły powstawać ciosaki – masywne narzędzia do obróbki drewna. Neolit – ostatni okres epoki kamienia – rozpoczął się na naszych ziemiach ok. 5,5 tys. lat p.n.e. Nastąpił wówczas istotny przełom wśród ówczesnych społeczności. Przemieszczające się z południa grupy ludzkie przyniosły ze sobą nieznane wcześniej metody zarządzania zasobami. To właśnie w neolicie upowszechniła się hodowla i uprawa (choć należy podkreślić, że pierwsze próby uprawiania ziemi były podejmowane już pod koniec mezolitu), a grupy ludzkie zaczęły prowadzić bardziej osiadły tryb życia. Opracowano nowe dziedziny wytwórczości, w tym garncarstwo i tkactwo. Powstały też metody gładzenia kamiennych narzędzi. Ciekawostki o epoce kamienia Nie ulega wątpliwości, że wśród wszystkich epok archeologicznych, to właśnie epoka kamienia wzbudza największe zainteresowanie. Na zakończenie warto więc wymienić kilka ciekawostek dotyczących tego okresu. Organizacje rodowe wykształciły się już w epoce kamienia. W epoce kamienia zaczęły powstawać struktury etniczne, które odegrały kluczową rolę w dalszym rozwoju Europy. Epoka kamienia była okresem największej migracji w dziejach ludzkości. Pierwsze budowle megalityczne wznieśli ludzie żyjący w epoce kamienia. Dowodem tego są choćby grobowce kujawskie, które powstały 5500 lat p.n.e. Pierwsze próby udomowienia zwierząt ludzie podejmowali już w środkowej epoce kamienia. Nasi przodkowie nie potrafili pokonywać mórz i oceanów, a mimo to zdołali opanować wszystkie kontynenty. W dużej mierze pomogły im w tym zmiany klimatyczne, a konkretnie – zlodowacenia. Naukowcy przez długi czas sądzili, że narzędzia znalezione w jaskini Tunel Wielki liczą sobie kilkadziesiąt tysięcy lat. Dziś już wiemy, że nasi przodkowie wytworzyli je pół miliona lat temu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W tym kraju kamienie „ożywają”. Jak wyjaśnić to tajemnicze zjawisko?
„Żywe kamienie” w Rumunii rosną, przemieszczają się, a nawet się „rozmnażają”. To niezwykłe zjawisko, które trudno dokładnie wyjaśnić. Czym są tzw. trowanty?
W tym artykule: Czym są „żywe kamienie” w Rumunii? Naukowcy twierdzą, że trowanty mają zdolność „rozmnażania” się Jak powstały te nietypowe konkrecje? Niektóre trowanty potrafią się przemieszczać Costești to niewielkie rumuńskie miasteczko, położone na południu kraju i na zachód od Bukaresztu. Żyje tam ok. 12 tysięcy mieszkańców, dla których wszechobecne niedźwiedzie, Drakula lub wilkołak, to najmniejsze powody do zdziwienia. Nieopodal miasta znajdują się kamienie, które żyją własnym życiem. Czym są „żywe kamienie” w Rumunii? Dotychczas poświęcano im niewiele rzetelnych badań naukowych, chociaż zwracały uwagę lokalnych i zagranicznych badaczy. W Rumunii nazwano je trowantami (rum. trovanti). A nawet stworzono specjalny park (Muzeul Trovanților), w którym można dowiedzieć się więcej o tych enigmatycznych strukturach. Geolodzy twierdzą, że „żywe skały” są rodzajem konkrecji, czyli agregatu mineralnego, który powstaje wskutek stopniowego narastania minerałów. Co ciekawe, konkrecje występują nie tylko na Ziemi, ale również na innych planetach, m.in. na Marsie. Naukowcy twierdzą, że trowanty mają zdolność „rozmnażania” się Każda z nich wygląda inaczej, a ich kształt zależy od wielu czynników. Minerały tworzącej się konkrecji narastają wokół dowolnego obiektu w skale. Przyrastanie odbywa się zawsze od środka na zewnątrz. Trowanty zazwyczaj mają kulisty lub owalny kształt, chociaż zdarzają się wyjątki. Tajemnicze skały sprzed 3,48 mld lat najstarszym dowodem istnienia życia na Ziemi Naukowcy przeprowadzili nowe analizy potwierdzające, że formacje skalne z północno-zachodniej Australii są pochodzenia biologicznego. Czyli że stanowią pozostałość mikroorganizmów, któr... Naukowcy uważają, że trowanty są konkrecjami piaskowca, które pokrywa twarda warstwa piasku. Badania wykazały, że te struktury rosną o kilka centymetrów co 1000 lat. W Costești znajdziemy konkrecje różnej wielkości. Najmniejsze potrafią zmieścić się w dłoni, co oznacza, że są najmłodsze. Bo nowe „żywe skały” powstają regularnie, wskutek swoistej formy rozmnażania. Jak powstały te nietypowe konkrecje? Uczeni odkryli, że po opadach deszczu trowanty pęcznieją, a na ich powierzchni powstają okrągłe narośle. Później odrywają się one od skały i tworzą niezależne formy. – Historia powstania trowantów jest raczej prosta. Około siedem milionów lat temu na tym obszarze znajdowała się delta rzeki. Na równinie tej występowały osady, przede wszystkim piaskowce i mułowce, które były zbierane z całego kontynentu przez prehistoryczną rzekę. Z czasem substancje mineralne zaczęły rozpuszczać się w roztworach, co umożliwiła cyrkulacja wody – wyjaśnia Florin Stoican, rumuński badacz i zarządca Parku Narodowego Buila-Vanturarita, w którym również można spotkać trowanty. Naukowcy potwierdzają: to najgorętsza skała, którą odkryto na Ziemi Po raz pierwszy została odkryta w 2011 roku. Drobna skała znajdowała się w kraterze uderzeniowym Mistastin w Kanadzie. Wieloletnie badania wykazały, że osiągnęła temperaturę 2370 stopni C... – Te minerały były jak cement i „sklejały” różne cząstki osadowe. Współcześnie możemy wyróżnić trowanty o zróżnicowanym składzie. Jedne powstają z piaskowca, a inne ze żwiru – dodaje Stoican. Niektóre trowanty potrafią się przemieszczać Pozostaje również pytanie, dlaczego rumuńskie „żywe skały” potrafią się poruszać? Naukowcy twierdzą, że to zjawisko nie jest niczym niezwykłym. Do takiej sytuacji dochodzi również po ulewnych opadach deszczu. W konkrecji zachodzi wówczas reakcja chemiczna, która powoduje wzrost ciśnienia. To zaś przekłada się na zwiększenie struktury i zmianę kształtu. Niekiedy dochodzi do przesunięcia środka ciężkości, co sprawia, że kamień się przemieszcza. Trowanty można znaleźć nie tylko w Costești, ale na całym terytorium Rumunii. Nietypowe konkrecje występują między innymi: w okolicach Chiojdu, niedaleko Feleacu, w Ulmet, na Wyżynie Transylwańskiej, w pobliżu Munții Berzunți, niedaleko żwirowni w Hăşdat, nieopodal wioski Viişoara, w pobliżu wsi Clit, w górach Mezeş, na lewym brzegu Tazlău, w pobliżu wsi Domneşti. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ten mały organizm zadziwił naukowców! Ma ponad setkę oczu
Czy można patrzeć na świat oczami z kamienia? Naukowcy sprawdzili jak działają oczy z soczewkami z węglanu wapnia.
Acanthopleura granulata z gromady chitonów ma w okrywającym ciało pancerzu setki oczek o soczewkach zbudowanych nie z białka, ale z węglanu wapnia. Udało się spojrzeć na świat jego oczami – informuje „Science”. Chitony zwane też wielotarczowcami to licząca około 100 gatunków gromada mięczaków o bardzo pierwotnej budowie ciała – składa się ono z segmentów i przypomina trochę okrytą mocnymi płytkami dużą stonogę bez nóg. Zwykle mają kilka centymetrów długości, choć najmniejsze dorastają do 3 milimetrów, zaś największe – 43 centymetrów. Łatwo je zauważyć na skałach ciepłych mórz, gdzie żerują zeskrobując glony. Acanthopleura granulata zamieszkuje przybrzeżne wody zachodniego Atlantyku. Choć wydaje się być pozbawiony oczu, a nawet głowy, obserwuje świat setkami maleńkich oczek wbudowanych w pancerz. Soczewka każdego z oczek ma średnicę około dziesiątej części milimetra (to tyle, co grubość kartki papieru) i zbudowana jest z minerału zwanego aragonitem. Ta postać węglanu wapnia jest składnikiem skorup i szkieletów wielu organizmów, a także głównym składnikiem pereł. Niekiedy krystalizuje z wód gorących źródeł lub tworzy nacieki w jaskiniach. W roku 2011 naukowcy odkryli, że oczy chitona działają tak jak ludzkie – mineralna soczewka skupia światło na siatkówce pokrytej fotoreceptorami. Tyle że oczy człowieka są większe, mają więcej receptorów, a nasza soczewka składa się z przezroczystego białka - krystaliny - i dzięki elastyczności może zmieniać ogniskową, co pozwala widzieć ostro z daleka i z bliska. Nie było jednak jasne, czy każde oczko tworzy odrębny obraz całego otoczenia, czy też działają one jak złożone oczy owadów, z których każde tworzy jeden piksel dużego obrazu. Teraz Ling Li z Harvard University (USA) i jego koledzy po raz pierwszy „spojrzeli na świat” tak jak chiton. Wyjętą z pancerza soczewkę przymocowali do mikroskopu i zogniskowali na obrazie drapieżnej ryby. Okazało się, że soczewka ma całkiem niezłą rozdzielczość, ale nie dorównuje jej maleńka siatkówka, złożona tylko z około 100 komórek. Zatem każde z oczek działa jak piksel na ekranie komputera, a obraz jest bardzo ziarnisty i niewyraźny. Za to obejmuje całe otoczenie na raz, a uszkodzone oczko łatwo zastąpić. Nieruchawemu chitonowi taki wzrok wystarcza - po prostu widząc, że coś się zbliża mocniej przywiera do skały, od której trudno go oderwać. Na razie nie wiadomo, jak prosty układ nerwowy chitona radzi sobie z przetwarzaniem informacji wizualnych, biorąc pod uwagę jego skromne możliwości umysłowe. Źródło: PAP
Tego człowieka bała się cała okolica. Uważano go za wampira. Jego szkielet wystawiono w polskim muzeum
Szkielet mężczyzny, który zdaniem naukowców był uznany za wampira, można oglądać w muzeum w Kamieniu Pomorskim (Zachodniopomorskie). Cegła w jego ustach i uszkodzenia kości świadczą, że budził on strach wśród mieszkańców miasta.
"Prezentowany szkielet ma przebitą lewą kość udową oraz fragment cegły umieszczony między żuchwą, a pozbawioną zębów szczęką" - powiedział PAP dyrektor Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej Grzegorz Kurka. Jego zdaniem, człowiek, który został w ten sposób potraktowany był uznany za wampira. "Sposób w jaki został unieszkodliwiony miał nie dopuścić do opuszczenia grobu" – wyjaśnił. Zdaniem prof. Karola Piaseckiego z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Szczecińskiego, który badał szczątki, był to mężczyzna o ciemnych włosach, niskiej posturze, który zmarł w wieku 45-55 lat. Według niego, czterokrotne pęknięcie kości udowej jest nieprzypadkowe i zostało spowodowane uderzeniem młotka albo grubego gwoździa. Do uszkodzenia doszło po rozłożeniu się ciała w czasach nowożytnych, kiedy cmentarz był użytkowany - dodał. Nietypowy grób jest datowany na przełom XVI i XVII w. Kurka, za prof. Piaseckim, stawia hipotezę, że "zabiegi antywampiryczne mogli wykonać grabarze, którzy przygotowywali nowy pochówek. Znajdujące się tam szczątki mogły wywołać w nich jakiś niepokój". Nie wyklucza też, że mężczyzna za życia cieszył się złą sławą, ze względu na zniekształcenie czaszki, która rzutowała na jego wygląd zewnętrzny. Jak podkreślił, to jedyne takie znalezisko na terenie Kamienia Pomorskiego. Szkielet został odkryty w maju 2014 r. przez archeologa Sławomira Górkę podczas prac badawczych na terenie dawnego klasztoru dominikańskiego istniejącego od XIII do XVI w. w Kamieniu Pomorskim. Odkryto tu również relikty zabudowań klasztornych, kościoła św. Idziego oraz ślady osady słowiańskiej z XI-XII w. Na wystawie obok wampira prezentowane są również zabytki sztuki funeralnej z okolic Kamienia Pomorskiego m.in. drewniane i marmurowe płyty nagrobne, żeliwne krzyże i ich fragmenty z XIX i XX wieku z poniemieckich cmentarzy. Żródło: PAP Człowiek kontra ośmiotysięcznik. Zobacz co powiedział Andrzej Bargiel, Człowiek Roku National Geographic, podczas Gali Travelerów w Warszawie! View oEmbed on the source website