Dlaczego trzęsienie ziemi na Kamczatce nastąpiło właśnie teraz, a tsunami było mniejsze, niż oczekiwano? Hipotezy sejsmologów
Trzęsienie ziemi z 29 lipca 2025 roku było jednym z najsilniejszych w historii, tymczasem wysokość fal tsunami i zniszczenia okazały się zaskakująco niewielkie. Naukowcy starają się zrozumieć, dlaczego.
Spis treści: Dlaczego tsunami było słabsze, niż się spodziewano? Silne trzęsienie dużo wcześniej od przewidywań Trzęsienie ziemi na Kamczatce z 29 lipca 2025 było jednym z najsilniejszych zarejestrowanych w historii. A jednak zarówno zniszczenia, jak i fale tsunami przez nie spowodowane okazały się mniejsze, niż oczekiwano. Trzęsienie o tej sile nie powinno też wystąpić w tak krótkim odstępie od tego z 1952 roku. Sejsmolodzy mają kilka hipotez, dlaczego tak się stało. Dlaczego tsunami było słabsze, niż się spodziewano? Formowanie się fal tsunami zależy bezpośrednio od ukształtowania dna morskiego. Nagle przesuwające się w czasie trzęsienia ziemi obszary dna morskiego powodują przemieszczenie się gigantycznych mas wody we wszystkich kierunkach, co skutkuje powstaniem fal tsunami. Ich dalsza wędrówka uzależniona jest od wielu czynników, m.in. interakcji z normalnymi falami wywołanymi wiatrem, pływami i ukształtowaniem dna morskiego oraz linii brzegowej. W porównaniu z niszczącymi trzęsieniami ziemi z lat 2007 na Sumatrze i 2011 w Japonii epicentrum na Kamczatce było zlokalizowane nieco głębiej – około 20,7 km pod powierzchnią dna morskiego. To zaowocowało mniej gwałtownym, mniej pionowym i bardziej rozproszonym przemieszczaniem się mas wody uniesionych przez ruchy tektoniczne. Poza tym – im dalej od centrum, tym bardziej energia fali słabnie, wytracając się podczas podróży po oceanie. Nie bez znaczenia jest też fakt, że Kamczatka to region słabo zaludniony, więc siłą rzeczy ucierpiało tam mniej ludzi i budynków. Silne trzęsienie dużo wcześniej od przewidywań Kamczatka to region częstych trzęsień ziemi, spowodowanych przez dwie ścierające się olbrzymie płyty tektoniczne: pacyficzną i północnoamerykańską. Zajmująca się monitoringiem trzęsień ziemi amerykańska instytucja United States Geological Survey (USGS) twierdzi, że podczas lipcowego zdarzenia jedna z płyt tektonicznych nagle podniosła się, ścierając się z drugą. Duży fragment skorupy ziemskiej znajdujący się nad aktywnym uskokiem nagle przesunął się w górę ponad inny blok, znajdujący się poniżej uskoku. W tym przypadku linia uskoku pękła na długości kilku setek kilometrów w ciągu kilku sekund, uwalniając energię równą około 240 milionom ton trotylu. Tak duży ruch musiał spowodować trzęsienie o wielkiej sile. A jednak sejsmolodzy uważali, że coś takiego nie ma prawa teraz nastąpić. Zwykle silne trzęsienia ziemi na jednym obszarze, nawet najbardziej aktywnym sejsmicznie, zachodzą w znacznie dłuższych odstępach czasu. A na Kamczatce ostatnie, o magnitudzie 9,0, było całkiem niedawno, bo w 1952 roku. Przerwa trwająca kilka dekad może wprawdzie wydawać się długa – ale nie dla tak silnych trzęsień. Jak mówi Harold Tobin z Sieci Sejsmicznej Północno-Zachodniego Pacyfiku przy Uniwersytecie Waszyngtońskim, między podobnymi zdarzeniami zwykle następuje stopniowe narastanie naprężeń w płytach tektonicznych trwające nawet kilka stuleci. Krótki odstęp czasu między dwoma megatrzęsieniami na Kamczatce sugeruje, że naprężenia mogą narosnąć w stosunkowo krótkim czasie. I na razie badacze nie są pewni, jak do tego dochodzi. – Czy przewidywałbym kolejne tak silne zdarzenie w tym miejscu po kilku dekadach? Raczej nie – kwituje Harold Tobin. Źródło: National Geographic, Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wulkany, rowy tektoniczne, Pacyficzny Pierścień Ognia, ale i dziewicza przyroda – Kamczatka to geograficzna osobliwość
Leżąca na styku dwóch płyt tektonicznych Kamczatka to obszar o wyjątkowej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. W tej trudno dostępnej części Rosji można znaleźć zarówno geologiczne cuda, jak i niemal dziewiczą przyrodę.
Spis treści: Wulkany Kamczatki Tektonika i trzęsienia ziemi Pacyficzny Pierścień Ognia Przyroda Kamczatki Regularnie nawiedzają ją trzęsienia ziemi i nic dziwnego. Kamczatka to unikatowy półwysep, położony w jednym z najbardziej aktywnych sejsmicznie regionów świata. Pozostaje też oazą dzikiej przyrody, zachowaną głównie dzięki trudnemu dostępowi, ale i tworzonym tam rezerwatom. Wulkany Kamczatki Kamczatka to jedno z najbardziej wulkanicznie aktywnych miejsc na Ziemi. Na półwyspie znajdują się setki kominów wulkanicznych i około 30 czynnych wulkanów. Najwyższy szczyt Kamczatki (4750 m n.p.m), a przy okazji najbardziej aktywny wulkan Eurazji to Kluczewska Sopka. W 1996 roku pięć obszarów wulkanicznych Kamczatki zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Kamczackie wulkany, choć trudno dostępne, są obiektem badań naukowców z całego świata oraz coraz popularniejszym celem wypraw miłośników dzikiej przyrody i ekstremalnych zjawisk geologicznych. Tektonika i trzęsienia ziemi Kamczatka leży na styku dwóch potężnych płyt tektonicznych – pacyficznej i północnoamerykańskiej. Proces ścierania się płyt generuje olbrzymie naprężenia w skorupie ziemskiej, które manifestują się w postaci trzęsień ziemi. Kamczatka doświadcza ich regularnie, a niektóre z nich osiągają siłę przekraczającą 7 stopni w skali Richtera. W 1952 roku trzęsienie o magnitudzie 9,0 wywołało potężne tsunami, które dotarło aż do wybrzeży Hawajów. Z podobnym mieliśmy do czynienia 29 lipca 2025. Wzdłuż wschodniego wybrzeża półwyspu ciągnie się Rów Kurylsko-Kamczacki – głęboki na ponad 10 kilometrów fragment dna Pacyfiku. To jedno z najgłębszych miejsc na Ziemi i granica między płytami tektonicznymi, gdzie płyta pacyficzna wsuwa się pod kontynentalną. Pacyficzny Pierścień Ognia Kamczatka jest częścią tzw. Pacyficznego Pierścienia Ognia – ogromnego pasa aktywności wulkanicznej i sejsmicznej otaczającego Ocean Spokojny. To właśnie w tym obszarze znajduje się ponad 75% wszystkich aktywnych wulkanów świata i występuje ponad 90% wszystkich trzęsień ziemi – od Nowej Zelandii, przez Filipiny, Japonię, Kamczatkę, Alaskę, Amerykę Środkową, aż po Andy w Ameryce Południowej. Przyroda Kamczatki Kamczatka to również jeden z najbardziej dziewiczych i zróżnicowanych przyrodniczo regionów świata. Wulkany, gejzery, gorące źródła, lodowce, rzeki pełne łososi i niedostępne lasy tajgi tworzą unikatowy ekosystem. Na półwyspie żyje ponad 18 tysięcy niedźwiedzi brunatnych – to jedno z największych ich skupisk na świecie. Występuje tu najwięcej na świecie gatunków ryb łososiowatych, określanych wspólnie jako łososie pacyficzne. Kamczatka jest też domem dla setek gatunków ptaków, w tym orłów przednich i bielików, oraz ssaków morskich, takich jak uchatki, morsy i wiele gatunków wielorybów. Dzięki ograniczonemu dostępowi i surowemu klimatowi, przyroda Kamczatki pozostała względnie nienaruszona przez człowieka. Najważniejsze rezerwaty przyrody na Kamczatce to: Kronocki Rezerwat Biosfery z Doliną Gejzerów i wulkanem Kronocka Sopka, Komandorski Rezerwat Przyrody obejmujący Wyspy Komandorskie i otaczające je morze oraz Rezerwat Koriacki, chroniący morskie i lądowe ekosystemy na północy półwyspu. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
Największe tsunami w historii zostawiły po sobie ślady, które zmieniły losy całych społeczności. Dziś natura ponownie o sobie przypomniała – silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 nawiedziło rosyjski półwysep Kamczatka, wywołując panikę i ewakuacje. Jakie są przyczyny tych katastrof i co łączy je z dzisiejszymi wydarzeniami?
Spis treści: Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Tsunami w Indonezji, 1883 rok Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Tsunami w Portugalii, 1755 rok Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Do tragicznych skutków tsunami prowadzą najczęściej podwodne trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów lub osuwiska. Fale o wysokości kilkudziesięciu metrów uderzają wtedy w ląd z siłą nieporównywalną z żadnym innym żywiołem. Choć rozwój technologii pozwala dziś szybciej ostrzegać ludność, potężne wstrząsy – takie jak to, które dziś sparaliżowało rosyjską Kamczatkę – przypominają, że natura wciąż ma przewagę. Przypominamy 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii i analizujemy, co było ich bezpośrednią przyczyną. Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami to jedno z najbardziej niszczycielskich zjawisk. Przemieszczające się z ogromną prędkością potężne fale nie oszczędzają niczego, co napotykają na swojej drodze. Każde tsunami wywołuje ogromne straty materialne, ale nie to jest najgorsze, bo budynki i drogi można odbudować. Większość takich katastrof pochłania masę istnień ludzkich. Czym właściwie jest to przerażające zjawisko? Mówiąc o tsunami, na myśli trzeba mieć falę oceaniczną, wywołaną innym zjawiskiem noszącym znamiona katastrofy naturalnej: rozpadem lodowców, podwodnym trzęsieniem ziemi lub wybuchem wulkanu. Tsunami może być też następstwem upadku meteorytu lub asteroidy. W miejscu wzbudzenia fala zaczyna rozchodzić się pierścieniowo. Na otwartym morzu, gdzie nie napotyka żadnych przeszkód naturalnych, wzburzona woda osiąga prędkość dochodzącą do 900 km/godz. W takich warunkach fala tsunami osiąga długość kilkuset kilometrów, ale jaj wysokość to maksymalnie kilkadziesiąt centymetrów. Zjawisko spiętrzenia wody ma miejsce dopiero w obszarach strefy brzegowej. Wówczas fala może osiągnąć kilkadziesiąt metrów lub więcej. Najwięcej takich zjawisk występuje na wodach Oceanu Spokojnego. Gdzie było największe tsunami na świecie? Przerażający kataklizm miał miejsce w zatoce Lituya, na Alasce. W 1958 roku wystąpiło tam trzęsienie ziemi o sile 8 stopni w skali Richtera. W następstwie tej katastrofy, do wody osunęło się 40 mln metrów sześciennych ziemi, w wyniku czego powstała fala o wysokości 524 metrów! Naukowcy określają takie zjawisko mianem megatsunami. Na szczęście katastrofa miała miejsce w obszarze słabo zaludnionym. Zginęły wówczas tylko dwie osoby. Inne katastrofy pochłonęły znacznie więcej istnień ludzkich. Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Jedno z najtragiczniejszych tsunami rozpętało się niedawno, bo w 2011 roku. Miejsce: Japonia; Przyczyna: trzęsienie ziemi u wybrzeża regionu Tōhoku; Liczba ofiar śmiertelnych: 15,9 tys. osób. 11 marca 2011 roku, na wyspie Honsiu matka natura rozpoczęła morderczy spektakl. Ok. godziny 14:46 rozpętało się trzęsienie ziemi, które osiągnęło siłę 9 stopni w skali Richtera. Jeden kataklizm pociągnął za sobą następny. Trwający 6 minut wstrząs wywołał 10-metrową falę tsunami. Najbardziej ucierpiały prefektury Fukushima (gdzie uszkodzeniu uległa elektrownia atomowa), Iwate i Miyagi. Kataklizm pochłonął 15,9 tys. ludzkich istnień. Ok. 3,8 tys. osób zmarło w następstwie katastrofy, a ok. 2,5 tys. nigdy nie odnaleziono. W 2021 roku 41 tys. poszkodowanych wciąż jeszcze nie mogło wrócić na zniszczone tereny. Tsunami w Indonezji, 1883 rok Cofamy się w czasie do 1883 roku. 128 lat przed tragedią w Japonii rozpętało się tsunami o jeszcze bardziej niszczycielskiej sile. Miejsce: Indonezja; Przyczyna: erupcja wulkanu Krakatau; Liczba ofiar śmiertelnych: 36 tys. osób. Erupcja Krakatau jest uznawana za najpotężniejszy wybuch wulkanu w dziejach ludzkości. Podobno przerażający huk, który towarzyszył temu kataklizmowi, był słyszany nawet w Australii. Pierwsze symptomy zbliżającej się tragedii były odczuwalne już w 1878 roku, kiedy zaczęła wzrastać aktywność sejsmiczna w Obszarze zachodniej Jawy i wschodniej Sumatry. 20 maja 1883 roku krater Perbuwtan zaczął wyrzucać popiół, parę oraz gazy. Zaczęły powstawać nowe aktywne ujścia. 11 sierpnia nastąpiły silne erupcje, które przybrały na mocy 13 dni później. 26 sierpnia rozpoczęła się jedna z największych klęsk żywiołowych w dziejach ludzkości. Spływy piroklastyczne wywołały falę tsunami o wysokości 40 m. Woda pędząca z prędkością przekraczającą 700 km/godz. doszczętnie zniszczyła wszystkie miejscowości na pobliskim lądzie i obiegła niemal połowę naszej planety. Ten przerażający kataklizm pochłonął życie 36 tys. osób. Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Cofnijmy się w przeszłość o 101 lat. Na temat kolejnego kataklizmu, do dziś zachowało się niewiele informacji. Miejsce: południowo-wschodnie wybrzeża Chin; Przyczyna: trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: prawdopodobnie ponad 40 tys. osób. Wiadomo, że przyczyną kataklizmu na Morzu Południowochińskim było trzęsienie ziemi. Na samym Tajwanie miało zginąć ponad 40 tys. osób. Tsunami w Portugalii, 1755 rok 27 lat wcześniej, u wybrzeży Portugalii rozpętała się jeszcze potężniejsza klęska żywiołowa. Miejsce: wybrzeża Portugalii; Przyczyna: podwodne trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: ok. 60 tys. osób. W listopadzie 1755 roku pod Atlantykiem zatrzęsła się ziemia. Seria silnych wstrząsów niemal doszczętnie zniszczyła Lizbonę. Dzieła zniszczenia dopełniła 6-metrowa fala tsunami. W wyniku tej katastrofy życie straciło ok. 60 tys. osób. Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Niszczycielskie tsunami nie są stygmatem wyłącznie naszych czasów. Potężne kataklizmy miały miejsce także w odległej przeszłości. Miejsce: starożytna Grecja; Przyczyna: erupcja podwodnego wulkanu; Liczba ofiar śmiertelnych: przynajmniej 100 tys. osób. Najprawdopodobniej mówimy tu o pierwszym tsunami zarejestrowanym w źródłach pisanych. W 1500 roku p.n.e. miała miejsce erupcja podwodnego wulkanu, który znajduje się w miejscu dzisiejszej wyspy Tera. Na podstawie wyników badań geologicznych naukowcy określili wysokość fali tsunami na 15 metrów. Niszczycielska woda najprawdopodobniej dotarła nie tylko do okolicznych wysp, ale i do kontynentalnej części Grecji. Archeolodzy są zdania, że katastrofa pochłonęła minimum 100 tys. istnień ludzkich i położyła kres całej cywilizacji minojskiej. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Najtragiczniejsze tsunami w historii rozpętało się na naszych oczach. Mordercza fala pojawiła się w 2004 roku, na wodach Oceanu Indyjskiego. Miejsce: Ocean Indyjski; Przyczyna: podwodne trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: ok. 226 tys. osób. 26 grudnia 2004 roku, niedaleko wybrzeży Sumatry rozpętało się trwające 10 minut trzęsienie ziemi. Wstrząsy osiągnęły siłę przekraczającą 9 stopni w skali Richtera. Będące ich następstwem fale (o wysokości ok. 30 metrów) w pierwszej kolejności osiągnęły wybrzeże Sumatry. Następnie dotarły do Tajlandii i Sri Lanki. Kolejne fale uderzyły w południowo-wschodnie wybrzeże Indii. Niszczycielska woda sięgnęła nawet wybrzeża Somalii. Najwięcej osób, bo aż 166 tysięcy, zginęło w Indonezji. W pozostałych miejscach dotkniętych katastrofą zginęło ok. 60 tys. osób. W sumie zabójcze tsunami pochłonęło 226 tys. istnień. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na dachu Europy Ciągną się aż przez 1200 km i należą do ośmiu krajów: Austrii, Francji, Niemiec, Włoch, Szwajcarii, Monako, Liechtensteinu oraz Słowenii. Gwarantują niezapomniane przeżycia i jedne z najpiękniejszych widoków w Europie. To oczywiście Alpy, największe góry naszego kontynentu, których imponujące panoramy tworzy ponad sto czterotysięczników, z najwyższym Mont Blanc (4810 m n.p.m.) i chyba najbardziej rozpoznawalnym i najpiękniejszym szczytem, jakim jest Matterhorn. Nie ma lepszego w Europie miejsca do uprawiania wspinaczki, trekkingów, wszelkich sportów zimowych, jazdy na rowerze, paralotniarstwa czy kanioningu. Ale Alpy to też unikalne fauna i flora oraz wielowiekowa kultura, architektura i kulinaria. Szczególnie te ostatnie przeżywają dziś swego rodzaju renesans. Znani szefowie kuchni nadają starym tradycyjnym potrawom nowy wymiar. Wzbogacają je o zioła oraz inne produkty pochodzące z okolic, żeby zintensyfikować doznanie. Nic dziwnego, że Alpy stają się modnym kierunkiem na kulinarnej mapie Europy, z mnóstwem restauracji z wyróżnieniami Michelina. Jednak to, co nas tam ciągnie, to przede wszystkim natura. Możliwość pooddychania pełną piersią i podelektowania się ogromem przestrzeni, jaki oferują. To szansa zanurzenia się w świat wiejskich chat i położonych w unikatowych miejscach schronisk, pobycia choć przez moment z dala od cywilizacji, samemu ze sobą. Góry są spa dla naszego mózgu, dlatego traktujmy je jak terapię. Tylko pamiętajmy, że bywają też niebezpieczne, dlatego ruszajmy w nie dobrze przygotowani. I nigdy nie przeceniajmy swoich umiejętności. AGNIESZKA FRANUS REDAKTOR NACZELNA
Tragedia na Kamczatce. Gigantyczny sopel zawalił się na turystów
Jedna osoba zginęła, a trzy zostały ranne w wyniku odłamania się olbrzymiego sopla lodu z zamarzniętego wodospadu Wiluczyńskiego w Rosji, a wśród poszkodowanych jest dziesięcioletni chłopiec – donoszą rosyjskie media. Do tragicznego zdarzenia doszło 7 stycznia.
Wysoki na ponad 40 metrów wodospad Wiluczyński to jedna z największych atrakcji turystycznych Kamczatki i mieści się około 40 kilometrów od stolicy regionu – Pietropawłowska Kamczackiego. Potężny strumień wody zamarza tu każdej zimy, zmieniając się w tak zwany Carski Sopel i tworząc bajkowy krajobraz, który przyciąga setki turystów. 7 stycznia czworo turystów znalazło się wśród dziesiątek osób odwiedzających wodospad, gdy nagle olbrzymi sopel runął na zgromadzone pod nim osoby, a pechowa czwórka została uwięziona pod ciężką warstwą lodu. Akcja ratownicza rozpoczęła się natychmiast – zgodnie z błyskawiczną decyzją rosyjskiego Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych na miejscu zdarzenia pojawiło się aż 40 helikopterów, by uwolnić turystów z lodowej pułapki. Gdy dotarli na miejsce, okazało się jednak, że jeden z turystów już nie żyje. Pozostali – w tym młody chłopiec – zostali natychmiastowo ewakuowania do szpitala z powodu ciężkich obrażeń. “Urodzony w 2010 roku chłopiec doznał urazu głowy, kręgosłupa i klatki piersiowej, obecnie przebywa na oddziale intensywnej terapii, jego stan jest poważny. Ojciec dziecka również przebywa w szpitalu. Jego stan jest stabilny. Obydwaj dzień wcześniej przylecieli z Władywostoku” – przekazała w swoim oświadczeniu wiceminister zdrowia Kraju Kamczackiego Marina Wołkowa, zaś Ministerstwo ds. Sytuacji Nadzwyczajnych poinformowało, iż pozostałe grupy turystów bezpiecznie opuściły miejsce zdarzenia i nie odnotowano większej liczby poszkodowanych. Co mogło być przyczyną oberwania gigantycznego sopla? Jak podała agencja prasowa TASS, niewykluczone, że była to lawina z pobliskiego wulkanu. “W rejonie Wulkanu Wiluczyńskiego lawiny schodzą bardzo często. To najbardziej narażony na nie obszar na Kamczatce. Prawdopodobnie to lawina, która doprowadziła do ruchu mas lodu, była przyczyną odłamania się lodu na wodospadzie ” – powiedział agencji Jarosław Murawiow z Instytutu Wulkanologii i Sejsmologii Dalekowschodniego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk. Ta wersja nie jest jednak ostatecznie potwierdzona, a władze regionu zapewniają, że na miejscu zostanie przeprowadzone szczegółowe dochodzenie. Na razie jednak teoria o lawinie wydaje się najbardziej prawdopodobna – na półwyspie Kamczatka w dalekiej wschodniej Rosji znajduje się około 160 wulkanów, z których aż 29 pozostaje w aktywności. Wiele z nich otaczają lodowce, które topniejąc w czasie ciepłych miesięcy roku, niekiedy tworzą potężne wodospady. Zimą woda ponownie zamarza, a wodospady stają się majestatycznymi pomnikami zmieniająców się pór roku. Najbardziej popularnym z nich jest właśnie Carski Sopel, który od przyciąga setki turystów już od wielu lat. ​
Niedźwiedzica z młodym zastrzeleni po tym, jak weszli na rosyjski okręt atomowy
Niedźwiedzica z młodym wkroczyły na atomowy okręt podwodny, a rosyjska marynarka podjęła decyzję o zastrzeleniu zwierząt, co podniosło falę oburzenia w mediach społecznościowych.
Przedstawiciele rosyjskiej marynarki wojennej twierdzą, że nie było innej możliwości po tym, jak zwierzęta wspięły się na okręt zacumowany przy bazie w Wileńczyńsku, który mieści się w dalekowschodnim obwodzie kamczackim. Uważa się, że niedźwiedzie, których gatunek nie został ujawniony, przepłynęły przez Zatokę Krasheninnikowa i weszły na zadokowaną atomową łódź podwodną w pobliżu wioski Rybacziy – prawdopodobnie w poszukiwaniu pożywienia. Do zabicia niedźwiedzi przy pomocy "specjalistycznej broni myśliwskiej" wezwano eksperta i instruktora z Wileńczyńska – zamkniętego wojskowego miasta, w którym znajduje się eskadra okrętów podwodnych Floty Pacyficznej. Materiał filmowy został opublikowany 8 listopada, choć nie wiadomo, kiedy został nagrany. Uchwycił on moment, gdy jedno ze zwierząt wpada do wody po tym, jak zostało trafione kulą, a w tle słychać męski głos, mówiący, że gdyby oszczędzono niedźwiedzie, na pewno poszłyby na szabry do okolicznych wiosek. “Tak walczy się z niedźwiedziami w Rosji” – dodał. Kanał informacyjny Baza, który działa na platformie Telegram doniósł, że niedźwiedzie zostały zastrzelone, ponieważ matka "była bardzo wycieńczona i ranna, a młode mogłoby stać się agresywne bez matki". Baza, która podobno ma powiązania z rosyjskimi służbami bezpieczeństwa, dodała również, że mieszkańcy wsi próbowali przegonić niedźwiedzie już od kilku dni. Publikacja tych nagrań wywołała ogromną falę oburzenia w internecie, a użytkownicy wytykają wojsku niepotrzebne okrucieństwo wobec zwierząt. “To wy jesteście zwierzętami!”, “Cała istota Rosji w jednym nagraniu” – mówią niektóre z komentarzy. Półwysep Kamczatka jest domem dla około 24 000 niedźwiedzi, które często można spotkać na lokalnych plażach. Zazwyczaj żywią się korzeniami, jagodami i miodem, ale w obliczu zagrożenia niekiedy mogą atakować ludzi. 56 niedźwiedzi u bram wioski To, że w Rosji niedźwiedzie coraz częściej zbliżają się do terytorium ludzi, wynika ze zmian klimatycznych – nienaturalnie wysokie temperatury uniemożliwiają tworzenie na wybrzeżach się lodu, co uniemożliwia zwierzętom sprawne poruszanie się w poszukiwaniu jedzenia. Jedna z najbardziej ekstremalnych sytuacji miała miejsce w zeszłym roku, 56 niedźwiedzi polarnych koczowało pod wioską Ryrkaipy w Czukotce, którą zamieszkuje 1000 osób. Wówczas jednak strategia nie polegała na “neutralizacji drapieżnych zwierząt – zamiast tego mieszkańcy cierpliwie oczekiwali, aż temperatura ochłodzi się na tyle, by woda przy wybrzeżu zamarzła i niedźwiedzie mogły pójść dalej. Wyznaczono wtedy specjalne patrole, które dbały o bezpieczeństwo mieszkańców oraz dbano o to, by niedźwiedzie miały pełne brzuchy, tworząc punkt karmienia, w którym umieszczano pożywne tusze morsów. Wiele niedźwiedzi nie miało jednak takiego szczęścia – w 2020 roku w tamtym regionie zastrzelono ponad 20 zwierząt.
Plaże Kamczatki usłane martwymi ciałami zwierząt morskich. Prawdopodobna przyczyna: wyciek paliwa rakietowego
Plaże na dalekim wschodzie Rosji coraz częściej usłane są trupami zwierząt morskich, a surferzy zgłaszają dolegliwości związane z zanieczyszczeniem tamtejszych wód.
Zanieczyszczenie wody na rosyjskim półwyspie Kamczatka, które spowodowało, że ciała martwych morskich stworzeń wypływają na brzeg, wywołało obawy, że winnym tej katastrofy był wyciek paliwa rakietowego przechowywanego na wojskowych poligonach doświadczalnych w tym regionie. Zanieczyszczenie wyszło na jaw pod koniec zeszłego miesiąca po tym, jak tamtejsi surferzy zgłosili wystąpienia biegunek, wymiotów i pieczenia oczu, mówiąc, że woda zmieniła kolor i nabrała zapachu. Urzędnicy potwierdzili później, iż surferzy mieli lekkie oparzenia rogówki. Chwilę później miejscowi ludzie donieśli, że widzieli wiele martwych gatunków morskich, w tym foki, ośmiornice i jeżowce, które wypłynęły na popularną wśród turystów plażę o czarnym piasku. Gubernator obwodu Władimir Sołodow przyznał w tym tygodniu, że morze u wybrzeży odległego półwyspu Kamczatka mogło zostać zanieczyszczone toksycznymi chemikaliami. Organizacja Greenpeace, która oceniała ten obszar, ostrze z kolei przed poważną "katastrofą ekologiczną". Urzędnicy ujawnili, że testy wykazały przekroczenie dozwolonego poziomu fenolu i produktów naftowych, a eksperci badają, czy było to związane z wyciekami toksycznych substancji. Dodali również, że nurkowie potwierdzili śmierć stworzeń morskich, a zanieczyszczenia zdążyły rozprzestrzenić się na duży obszar. Nikt nic nie wie? Tamtejsze władze walczą o znalezienie przyczyny katastrofy po tym, jak prezydent Władimir Putin zareagował gniewnie na doniesienia o wycieku ropy na Syberii Arktycznej, podczas gdy minister ekologii Dmitrij Kobylkin powiedział w komentarzach telewizyjnych, że Putin nakazał mu ustalić przyczynę tej sytuacji. Urzędnicy walczą o znalezienie przyczyny po tym, jak prezydent Władimir Putin w czerwcu zareagował gniewnie na spóźnione doniesienia o wycieku ropy na Syberii Arktycznej, podczas gdy minister ekologii Dmitrij Kobylkin powiedział w telewizji, że Putin nakazał mu ustalić przyczynę tej sytuacji. Gubernator Kamczatki zaś, ubrany w koszulkę "I/We are the Pacific Ocean" (“Jestem Pacyfikiem”), przysiągł na Instagramie, że poprowadzi "transparentne" śledztwo i wyrzuci z pracy każdego urzędnika, który ukryje skalę zanieczyszczenia. Zapowiedział również, że w najbliższym czasie przeprowadzane będą kontrole na dwóch wojskowych stanowiskach testowych, Radygino i Kozelsky, które mogą być odpowiedzialne za zanieczyszczenia. “Odbędą się kontrole na dwóch kluczowych stanowiskach testowych, które budzą niepokój wszystkich" – powiedział. Pierwsze stanowisko testowe, Radygino, znajduje się około 10 km od morza i w sierpniu było wykorzystane do przeprowadzenia ćwiczeń. Włodzimierz Burkanow, biolog specjalizujący się w uszczelnieniach, zasugerował w komentarzu dla gazety opozycyjnej “Novaya Gazeta”, że stare zapasy paliwa rakietowego przechowywane w Radygino mogły zardzewieć, a paliwo wyciekło do strumieni. Drugie stanowisko testowe, Kozelsky, zdaniem gubernatora zostało zaś wykorzystane do zakopania toksycznych chemikaliów i pestycydów. Greenpeace potwierdził, że jego zespół widział plamy żółtawej piany i mętnej wody w kilku miejscach, które dryfowały w kierunku chronionego przez UNESCO obszaru wulkanów. Odnosząc się do tego, Kobylkin powiedział z kolei, że do tej pory testy wykazały jedynie nieznacznie podwyższony poziom żelaza i fosforanów oraz zasugerował, że incydent może nie być winą człowieka, ale burzliwych warunków i mikroorganizmów zmieniających poziom tlenu. Organizacja Greenpeace nie odpuściła jednak tematu i skontaktowała się z państwowymi organami ekologicznymi, siłami zbrojnymi i prokuraturą generalną, wzywając do natychmiastowego przeprowadzenia dochodzenia. Prokuratorzy i śledczy zapowiedzieli wówczas, że przeprowadzą odpowiednie kontrole, ale jeszcze nie ujawnili żadnych ustaleń. Na stronie internetowej administracji Kamczatki widnieje oświadczenie, że rosyjskie Ministerstwo ds. Sytuacji Kryzysowych prowadzi dochodzenie, a specjaliści pobierają próbki z plaż i rzek. Kiedy można spodziewać się wyników? Nie wiadomo.
Jak zorganizować podróż na Kamczatkę? 10 praktycznych informacji
Zobacz niezwykłe miejsce, które za czasów radzieckich było niedostępną, zamkniętą strefą. Przyrodniczo to jedno z piękniejszych miejsc na ziemi!
Przeczytaj, jak zorganizować podróż na Kamczatkę >>>
Ta galeria sprawi, że twoim kolejnym podróżniczym marzeniem będzie... Kamczatka [GALERIA]
Nadal Rosja, choć z tą kontynentalną ma niewiele wspólnego. Jej krajobraz to fototapeta idealna!
Zobacz niezwykłe zdjęcia z Kamczatki >>> Kosmos - Dochodziło wpół do dziewiątej, ale słońce stało nisko nad horyzontem. Na trawie i liściach jeszcze pełno było porannej rosy, jakby o 6 rano. Na Kamczatce strefa czasowa jest tak ustawiona, że w lipcu ciemno robi się po 11 wieczorem, a dzień wstaje dopiero po szóstej – tak swoje pierwsze wrażenia opisuje Ludwika Włodek w artykule pt. „Przystanek Kamczatka” (National Geographic Traveler, nr 03.2016). To faktycznie wyjątkowy świat. Kosmos. A to wrażenie potęguje widok wulkanów, których na Kamczatce jest ponad 300 (jeden z najbardziej znanych - Tołbaczyk - wciąż pozostaje aktywny!) . Na półwyspie zachwycają też gejzery, jeziora wulkaniczne, rzeki i bogate we wszelką zwierzynę lasy. Można tu łowić ryby, podglądać niedźwiedzie i ptaki, uprawiać rafting, żeglarstwo, narciarstwo czy jazdę psim zaprzęgiem. Okolica wygląda wprost jak fototapeta idealna. Niezadeptana Dzięki odległości od autorytarnego centrum Rosji Kamczatka ma jakiś światowy wdzięk. W ludziach czuć otwartość i ciekawość świata typową dla mieszkańców nadmorskich krain. Rdzennej ludności, tzw. koriennogo nasielenia, jest tu tylko kilka tysięcy (w sumie wszystkich mieszkańców ok. 300 tys.). Składają się na nią Koriacy (spokrewnieni z Czukczami, tradycyjnie mieszkali na północy półwyspu), Itelmeni z południa i Eweni, którzy nie są właściwie rdzenni, bo przenieśli się na Kamczatkę w XIX wieku, z Syberii. Do tego nie ma tłumów turystów. Jeśli mamy mówić o turystyce, to wciąż raczej ekskluzywnej, nie masowej. Dojazd z Polski możliwy jest samolotem. Bilety z Warszawy do Pietropawłowska Kamczackiego kosztują ok. 2 tys. zł. Jeśli dotrzecie na miejsce, koniecznie spróbujcie czerwonego kawioru. Na bazarku w Pietropawłowsku można go kupować na słoiki! Zdjęcia w GALERII pochodzą ze strony amerykańskiej redakcji National Geographic, a wykonali je zarejestrowani użytkownicy yourshot.nationalgeographic.com.
Kamczatka, Antarktyda. Najbardziej niedostępne miejsca, w najbardziej luksusowym wydaniu
Czasy, w których by poznawać daleki świat, trzeba było wyrzeczeń, minęły bezpowrotnie. Najbardziej unikatowe miejsca, niepowtarzalne przeżycia – szyte na miarę podróże, oparte na najlepszych lodge’ach, luksusowych obozach i statkach ekspedycyjnych. Pomyśl życzenie, resztą zajmie się załoga CARTER® – specjalistów od wypraw dla najbardziej wymagających.
View oEmbed on the source website W morzu traw Bezkresne stepy, pachnące lasy, potężne góry Ałtaju i piaski pustyni Gobi, kryjące jedne z najstarszych na Ziemi szkieletów dinozaurów, to wspaniałe pole gry dla spragnionych przygód. Jeśli dodać do tego niezwykle bogatą historię ludu, wywodzącego się od wielkiego Czyngis-chana i tysiącletnie tradycje, kultywowane do dziś przez jego potomków, mamy przepis na wyprawę marzeń. Mongolia zachwyca symbiozą człowieka z naturą i czeka na chętnych do poznania jej skarbów. Najlepiej zrobić to, przemierzając morze traw na grzbiecie konia, z wiatrem we włosach i poczuć wolność, nieporównywalną z niczym innym. Spotkania z pasterzami i hodowcami wielbłądów, to fantastyczna okazja, by zobaczyć, jak wygląda codzienne życie tych współczesnych nomadów. Chętnie dzielą się oni opowieściami, przy szklance kumysu, czyli sfermentowanego mleka klaczy. Jednym z najciekawszych zwyczajów, który można zobaczyć tu na własne oczy, jest polowanie na zwierzynę, przy pomocy wyszkolonych sokołów i orłów. Podróż ta byłaby jednak niekompletna bez nocowania w jurtach, stanowiących swoisty symbol Mongolii. Nie są to jednak zwyczajne jurty, a tradycyjnie skonstruowane i nowocześnie wyposażone luksusowe namioty, z prywatną łazienką, mogące śmiało konkurować z hotelami. W pojedynku tym zwyciężają one jednak już na starcie, gdyż żaden hotelowy pokój, nie oferuje widoku na zielone stepy tuż za progiem, ani na rozgwieżdżone niebo, przez otwierany nad głową dach. Nowa perspektywa Etiopia, dzięki swojemu położeniu na obszarze Wielkich Rowów Afrykańskich, może poszczycić się niesamowitym bogactwem krajobrazów geologicznych, uznawanych za jedne z najbardziej spektakularnych na całym kontynencie. Wiele z nich, skrywa jednak swoje prawdziwe piękno, które można dostrzec dopiero patrząc na nie z góry. Podróż na pokładzie helikoptera, to idealna okazja, by spojrzeć na ten niezwykły kraj z innej perspektywy. Spośród wielu imponujących widoków, warto wymienić choćby fantazyjne kształty Gór Simen, Wodospad Tys Ysat na Nilu Błękitnym, czy Kotlinę Danakilską, z jej kolorowymi polami siarkowymi, aktywnymi wulkanami i rozległymi solniskami. Loty helikopterem, to jednak nie tylko atrakcja, ale też niezwykle komfortowy rodzaj transportu, pozwalający odwiedzić wiele odległych miejsc, w krótkim czasie. Podczas podróży, nie można pominąć Lalibeli i jej unikatowych, wykutych w skałach kościołów. Wyobraźnię odkrywców rozpali wizyta w Aksum – starożytnym mieście, będącym niegdyś stolicą Cesarstwa Etiopii, gdzie według podań przechowywana jest Arka Przymierza. Nozdrza koneserów rozszerzą się natomiast podczas wizyty na plantacji kawy, dzięki aromatom tradycyjnie palonych ziaren, będących jednym z głównych towarów eksportowych kraju. Na tropie goryli górskich Żadna wizyta w zoo, nie może równać się ze spotkaniem zwierząt w ich naturalnym środowisku. Szczególnie, jeśli są to gatunki krytycznie zagrożone i niezwykle rzadkie, których ostatnie osobniki można obserwować na wolności. Jednym z najbardziej niezwykłych doznań na Ziemi, jest wyprawa z doświadczonymi przewodnikami przez lasy równikowe Rwandy, tropem goryli górskich. Przedzierając się przez busz gór Wirunga, szukają oni świeżych śladów, by w końcu odnaleźć i pokazać podróżnikom całe rodziny tych niezwykłych człekokształtnych. Widok małych, bawiących się pod opieką swoich potężnych rodziców, to niezwykle poruszające przeżycie, które zapada w pamięć. Jednakże goryle, to nie jedyne małpy, które można spotkać podczas tej podróży – żyją tu także szympansy, koczkodany czy gerezy. Ten niezwykły ekosystem, choć bezcenny, jest też bardzo wrażliwy i wymaga wsparcia ze strony ludzi. Dlatego też najbardziej ekskluzywne lodge w Rwandzie, zapewniające niezrównany poziom wypoczynku, biorą świadomy i aktywny udział w kształtowaniu zrównoważonej, ekologicznej turystyki. Co za tym idzie, ich Goście również przyczyniają się do ochrony tego skarbu natury. Droga, równie ważna, jak jej cel Szlak Inca Trail w Peru, to wymagająca, a jednocześnie przepiękna wędrówka, która wynagradza śmiałków z nawiązką. Przygoda rozpoczyna się w Piskakuchu, w dolinie rzeki Urabamba, wzdłuż której, dawni Inkowie zakładali swoje miasta i twierdze. Tajemnicze kamienne konstrukcje, pradawne systemy irygacyjne, wieże strażnicze i tarasy rozbudzają wyobraźnię i pozwalają przenieść się myślami w czasy prekolumbijskie. Niemniej interesująca jest tutejsza przyroda. Porośnięte mchem, wilgotne dolinne lasy i zarośla, wraz ze wzrostem wysokości, powoli ustępują miejsca rozległym górskim łąkom, pokrytym jedynie suchymi kępami traw, skubanymi przez lamy i alpaki. Ponad nimi, wśród chmur, majaczą majestatyczne i budzące respekt skaliste szczyty. Na wysokościach przekraczających 4,000 m n.p.m., nieodzownym wyposażeniem plecaka okazują się być liście koki. By przeciwdziałać skutkom choroby wysokościowej, warto pójść za przykładem miejscowych i żuć je w trakcie marszu. Dzięki temu, krew rozrzedza się, ułatwiając wchłanianie tlenu, którego w powietrzu jest tu znacznie mniej. Jednak nawet liście koki nie pomogą, jeśli nie zadba się o odpowiedni odpoczynek. Nieocenionym wsparciem są tutaj tragarze, dźwigający przez cały czas wyposażenie, z którego każdego wieczoru rozbijają samowystarczalny obóz. Namioty sypialne, namiot kuchenny ze stołami i krzesłami, a nawet mobilna toaleta sprawiają, że taka przygoda, choć wymagająca, jest jednocześnie niezwykle komfortowa. O podniebienia dbają z kolei kucharze, gotujący doskonałe posiłki, pozwalające uzupełnić energię. Po trzech dniach, trzech nocach i sycącym śniadaniu ostatniego ranka, ma miejsce finałowy odcinek wędrówki. W świetle czołówek, maszerując kamienną ścieżką, śmiałkowie docierają do upragnionego celu. Przed nimi Machu Picchu, powoli wyłaniające się z ciemności nocy. Ze wschodem słońca w tle, 43 kilometrami w nogach i dziką satysfakcją w sercu, odbierają upragnioną nagrodę – moment, który pozostaje w pamięci do końca życia. Najbardziej niedostępne miejsca, w najbardziej luksusowym wydaniu Kamczatka i Antarktyda to jedne z najdzikszych miejsc na Ziemi, niemal nietknięte ręką człowieka. Podróż na krańce świata nie musi jednak wiązać się z kompromisami pomiędzy przygodą, a komfortem. Firma CARTER® jest agentem Silversea, którego statki ekspedycyjne zabierają podróżnych w te fascynujące miejsca, w najbardziej luksusowych warunkach. Doskonale urządzone, przestronne kabiny, wykwintne restauracje i salony obserwacyjne na pokładzie stanowią enklawę komfortu w surowych, niegościnnych krainach. Rejsy te, to jednak nie tylko podziwianie zapierających widoków, z lampką ulubionego trunku w dłoni. To przede wszystkim wyprawy na ląd, podczas których można stanąć oko w oko z dziką przyrodą. Kolonie pingwinów i potężne lodowce Antarktydy oraz pełne ptactwa mokradła i majestatyczne wulkany Kamczatki czekają, by odkryć je na nowo! A może by połączyć to wszystko i wyruszyć w podróż dookoła świata, prywatnym odrzutowcem? Jedynym ograniczeniem jest wyobraźnia.
"Widziałem niesamowite połączenie wszystkiego ze wszystkim". Krystian Bielatowicz o tym, że Kamczatka to dzieło sztuki
Jak stworzyć stuprocentowy film przyrodniczy (taki z głosem Krystyny Czubówny!)? Czego można nauczyć się z obserwacji kamczackich niedźwiedzi? I jaką drogę trzeba przebyć od marzenia do realizacji? Rozmawiamy z Krystianem Bielatowiczem - fotografem, filmowcem, zdobywcą Kryształowego drona w kategorii Natura za film "Wild Kamczatka".
Hanna Gadomska: Powiedziałeś kiedyś, że na Kamczatce można popłakać się ze szczęścia. Kiedy trafiasz w takie miejsce jak Kamczatka i widzisz ogrom natury, wulkany, ocean, niedźwiedzie, patrzysz na to dzieło sztuki, to ogarnia cię wzruszenie. Dla mnie to było oczyszczające. I przyznaję - popłynęła mi łza ze szczęścia. Z radości, że mogę tego doświadczać tak silnie. Krystian Bielatowicz: Kiedy zamarzyłeś o Kamczatce? Tak naprawdę nigdy nie wypowiedziałem głośno takiego marzenia. Nie ciągnęło mnie do takich miejsc, raczej do Ameryki Łacińskiej, gdzie wcześniej podróżowałem i fotografowałem. Ta historia zaczęła się od wpisu na Facebooku. Fotograf National Geographic - Marcin Dobas, którego wtedy nie znałem osobiście – szukał filmowca, który dołączyłby do jego projektu. Pokazał mi ten wpis Paweł Młodkowski, inny fotograf National Geographic. Pomyślałem: pasuję. Poczułem, że pojawia się przede mną szansa, że nie ma przypadków. Wysłałem Marcinowi portfolio, a on spośród osób, które się zgłosiły, wybrał mnie. Nie brzmi jak prosty przepis na zrobienie filmu przyrodniczego, a raczej jak historia o łączeniu kropek. To taki łańcuszek. Okazuje się, że wszystko jest połączone. Tylko trzeba mieć wyznaczony cel, żeby widzieć okazje. Wydaje mi się, że kiedy zaczynasz o czymś marzyć, musisz to skonkretyzować. Zaczynasz o tym więcej myśleć, robić coś w tym kierunku i to się stopniowo realizuje. Krystian Bielatowicz (Fot. <a data-hovercard="/ajax/hovercard/user.php?id=100000483947718&extragetparams=%7B%22__tn__%22%3A%22%2CdK%2AF-R%22%2C%22eid%22%3A%22ARD55TvgaeGX9asXi-X1hbLBu5ZmuhDQshFkbi8EM2ud3-m3Wgc8G8z0rDm01oUX_nVD-xxviEwMSoGb%22%2C%22directed_target_id%22%3Anull%2C%22groups_location%22%3Anull%7D" data-hovercard-prefer-more-content-show="1" href="https://www.facebook.com/kamil.bilinski.927?__tn__=%2CdK%2AF-R&eid=ARD55TvgaeGX9asXi-X1hbLBu5ZmuhDQshFkbi8EM2ud3-m3Wgc8G8z0rDm01oUX_nVD-xxviEwMSoGb">Kamil Biliński) I tak moja przygoda z filmem przyrodniczym zaczęła się rok wcześniej. Chciałem zrobić wspólnie z Tomkiem Gładysem film przyrodniczy w Ujściu Warty z fotografem Piotrem Charą. Piotr wprowadził mnie w świat, o którym nie miałem pojęcia. Był moim przewodnikiem, pokazał gdzie i jak iść. Trzeba było wyruszyć o 4:30 rano, było przeszywająco zimno, a ja czołgałem się w błocie, by dojść do miejsca, gdzie zobaczyłem przed sobą kilka tysięcy gęsi! To było niesamowite przeżycie. Siedziałem cicho wpatrzony w wizjer, aż nagle tabuny gęsi wzbiły się w górę i majestatycznie odleciały. Kiedy to usłyszałem, wiedziałem że to jest to. Byłem we właściwym miejscu! Tam właśnie zakochałem się w dzikiej przyrodzie. Potem były kolejne spotkania, małe kroki, wspomniany wpis na Facebooku. Myślę, że Marcin zdecydował się wybrać mnie m.in. ze względu na te doświadczenia. Jestem fotografem, filmowcem, operatorem drona i… archeologiem. Archeologia przydaje się w fotografii przyrodniczej? Myślę, że wszystko, co nam się przydarzyło w życiu, może przydać się w miejscu, w którym jesteśmy teraz. I tak, moja archeologia przydała się w tym przypadku. Może to trochę pokrętne, ale studiowałem archeologię po to, żeby móc podróżować i fotografować. Na studiach poznałem profesora i doktorów, z którymi wyjechałem do Ameryki Łacińskiej. Potem dzięki profesorowi poznałem dziennikarkę, Monikę Rogozińską, która poszukiwała fotografa do materiału dla National Geographic. To rozpędziło motor, otworzyło jakieś wrota. Poza tym archeologia nauczyła mnie patrzenia na ludzi i świat. To się zaczęło właśnie na zajęciach z antropologii religii czy archeologii Ameryki Południowej. Dzięki temu fotografując, spoglądałem z większą ciekawością na Inków, Majów, Azteków, a nawet na przyrodę Kamczatki. Właśnie, specjalizujesz się w reportażu społecznym. Czy fotografowanie dzikiej przyrody wymaga innej wrażliwości niż fotografowanie ludzi? Nigdy nie byłem typem fotoreportera, który biega po manifestacjach. Raczej interesowały mnie portrety, szukałem światła i odpowiedniego spojrzenia. To jest właśnie ta moja fotografia antropologiczno-archeologiczna. Jedni szukają sensacji, ja szukam harmonii w obrazie. I sądzę, że to podejście, przydaje się podczas fotografowanie przyrody. Tam nie ma dramatu, jest harmonia, która pozwala uspokoić się, zauważyć, że na świecie nie ma wyłącznie zła, ale są też miejsca spokojne i ludzie, którzy robią dobre rzeczy. Zaraz… Filmowałeś niedźwiedzie, które pożerają łososie płynące na żer. Może gdyby łososie znały ludzką definicję sprawiedliwości, nigdy nie popłynęłyby na żer, żeby nie ryzykować. Wolę nie wiedzieć, co by było, gdyby łososie i inne zwierzęta znały ludzką definicję sprawiedliwości. Chyba szybko skończyłoby się życie na tej planecie. Tak naprawdę ryzyko jest bardzo małe. Niedźwiedzi jest tu ok. 1500 i wyłowią naprawdę niewielką część przepływających łososi. Dokładnie taką, że wszystko pozostanie w równowadze. To jest właśnie ta harmonia! Kiedy jesteś w takim miejscu, dostrzegasz, jak wszystko funkcjonuje bez zakłóceń od milionów lat. Życie płynie z nurtem rzeki. Dopiero kiedy wkracza człowiek, który próbuje się na tym bogacić, kontrolować naturę, wszystko zostaje zaburzone. Natura wie, jak ma działać. I ja chciałem tę harmonię na Kamczatce uchwycić. Jechałeś z założeniem o czym będzie ten film? Wiedziałem, że mam stworzyć film o dzikiej Kamczatce, o całej wyprawie. Zaufano mi. Na miejscu każdy dzień obdarowywał mnie kolejnymi historiami, które ubrały się w całość. Planowałeś kadry? To w ogóle możliwe w fotografii przyrodniczej? I tak i nie. Jako fotograf masz świadomość światła, więc już planując pracę, wpływasz na to, jak prawdopodobnie będzie wyglądał kadr. Za każdym razem też podejmujesz decyzję – czy uchwycisz polującego niedźwiedzia czy obrócisz się i sfotografujesz tego dostojnego na tle zachodzącego słońca. Tu potrzebna jest intuicja, wyczucie czasu, czasem cierpliwość. Zdarza ci się takie uczucie, że coś przegapiłeś? Rzadko, ale na Kamczatce były takie momenty, było tyle niedźwiedzi, że żałowałam, że nie zarejestrowałem czegoś imponującego, co działo się blisko mnie, bo byłem skupiony na czymś innym. Nad Jeziorem Kurylskim, gdzie filmowałem niedźwiedzie, może Cię dużo ominąć, bo tak wiele dzieje się dookoła. Bywało niebezpiecznie? Obserwowaliśmy niedźwiedzie z odległości kilku/kilkunastu metrów, ale byliśmy zupełnie bezpieczni. Byliśmy tam w lipcu, kiedy niedźwiedzie mają co jeść, więc nie są specjalnie zainteresowane ludźmi. Natomiast w marcu czy kwietniu, kiedy są głodne, wolałbym nie podchodzić tak blisko. Czego można się nauczyć z obserwacji niedźwiedzi? Cierpliwości, spokoju, tego jak ich świat jest podporządkowany porom roku, porom dnia. Ludziom wydaje się, że mogą przejąć nad przyrodą kontrolę, że mogą ją eksploatować bez końca. Ale tak naprawdę my również podlegamy tym samy prawom natury. Jest trochę tak, że wydaje nam się, że to my panujemy na tej planecie. Ale to nieprawda. Chyba przyszedł czas uświadomienia sobie tego. Według mnie człowiek przekroczył już pewne granice. Konsekwencje tego mogą być bolesne, jeśli bardzo szybko nie zrozumiemy praw jakie panują na naszej wspólnej Planecie. Przychodzi mi na myśl porównanie nas do jakiś pasożytów, które myślą, że po tym wszystkim mogą odejść na kolejną ofiarę. Ale zapominamy, że my tu mieszkamy, że eksploatujemy siebie. Taka forma samobójstwa niestety. Jakie uczucie najczęściej towarzyszyło ci w czasie kamczackiej wyprawy? Zachwyt. Jako filmowiec, który patrzy obrazem, widziałem tam wszechobecne piękno: kolory, kształty wulkanów, te zbliżające się pazury. Widziałem niesamowite połączenie wszystkiego ze wszystkim, tam każdy element ze sobą współgra. Aż chciało mi się chwytać za aparat, żeby uwiecznić to wielkie połączenie w jednym kadrze. To był mój cel: zarejestrować te momenty harmonii i piękna. Twoja produkcja to 100% filmu przyrodniczego w filmie przyrodniczym. W końcu słychać w nim najbardziej rozpoznawalny polski kobiecy głos! Siedzieliśmy z Marcinem przy chlebie i kawiorze i rozmawialiśmy o tym, jaki jest najwyższy pułap, jaki można osiągnąć, jeśli chodzi o filmy przyrodnicze. W końcu stwierdziliśmy: Krystyna Czubówna. Niby tylko żart, ale zabraliśmy się do działania. Marcin skontaktował się z managerem, napisał tekst, który został przeczytały właśnie przez Czubównę. Do tego ujęcia z drona. Poszerzyły perspektywę? Dron pozwolił zobaczyć to, co niedostępne. Szlaki, którymi chodzą niedźwiedzie nie są widoczne z ziemi, z góry okazuje się, że to niezwykła sieć komunikacyjna! Miałem naprawdę sporo takiego materiału. Dzięki temu, udało się spełnić jeden z wymogów w konkursie Drone Film Festival – film musiał mieć co najmniej 60 % ujęć z drona. Wild Kamchatka from Krystian Bielatowicz on Vimeo. I stało się! Jesteś zdobywcą Kryształowego drona w kategorii Natura. Cieszę się, choć z zupełnie innego powodu niż kiedyś. Jakiego? Przyznaję się, że minęła mi potrzeba wygrywania. Kiedyś miałem wrażenie, że oto świat staje przede mną otworem. Tym razem ucieszyłem się, że mój film - dzięki tej wygranej - zobaczy więcej osób, do kilku dodatkowych osób dotrze świat niedźwiedzi, tamtej dzikiej przyrody, tamtego piękna. Może jakiś dzieciak dowie się, gdzie leży Kamczatka, ktoś doceni miejsce, w którym żyje, a ktoś inny dojdzie do wniosku, że może coś zrobić dla planety. Ta możliwość rozpowszechnienia była dla mnie najcenniejsza. Film z Ujścia Warty, o którym już wspominałem, był teoretycznie o Piotrku jako fotografie przyrody, ale całość kończy się sceną, w której fotograf zbiera śmieci po innych. Wiele osób wróciło do mnie z informacją, że właśnie ten przekaz zrobił na nich największe wrażenie, że epilog był dla nich bardzo ważny. Czyli nie tylko doznania estetyczne… Tak widzę siebie jako filmowca: nie chcę robić po prostu rzeczy ładnych, szukam tego „więcej”, czegoś, co można przełożyć na swoje życie. I nie są mi potrzebne brawa, tylko odbiorcy, którzy wrócą do domu i pomyślą „aha, ja też mogę robić coś inaczej”. Wszystkie filmy dokumentalne i fotoreportaże autora można obejrzeć na stronie: www.bielatowicz.com
Kierunek podróży na półwyspie jest jeden. Z południa na północ. Pytanie, jak daleko się zajedzie.
Droga jest tylko jedna. Z licznymi odgałęzieniami, z różną nawierzchnią, ale tylko jedna. Wzdłuż półwyspu, z południa na północ. Bo to na południu Kamczatki znajduje się stolica Pietropawłowsk Kamczacki, tu jest port oceaniczny, a w pobliskim Elizowie lotnisko. To ważne miejsca, bo z resztą Rosji, pieszczotliwie nazywaną „matierikiem”, nie ma żadnych połączeń lądowych. Na ten jęzor wulkanicznego lądu między Japonią a Alaską można tylko przylecieć albo dopłynąć. A potem udać się w drogę. Zatem spróbujmy. Wynajętym w Elizowie minibusem dojeżdżamy do pierwszego przystanku. Poratunka to niewielka miejscowość sanatoryjna. Z asfaltowej szosy, ciągnącej się wzdłuż rzeki, poza zarośniętym gęstymi krzewami poboczem niewiele widać. Jak zostaniemy później w Pietropawłowskim Instytucie Wulkanologii poinformowani, pieriestrojka nie wszędzie dotarła jednakowo. I tak na prawo od drogi zezwala się już cudzoziemcom przebywać, natomiast na lewo – nie. Zatrzymujemy się więc po prawej stronie, najpierw w ośrodku Sputnika. Dzika grupa z Europy? Nie, nie ma wolnych miejsc. Kierowca nie poddaje się i wiezie nas do kolejnego miejsca. Mimo że ta baza jest w remoncie, udaje nam się zakotwiczyć. WANNA W LESIE Spacer po Poratunce. Dwa, a może trzy sklepy, dwie knajpy, jedna szaszłykarnia. Chwilowo nic nie podają. Zabrakło zimnej wody. Jak odkręcą, to zaczną handlować. Jak to zimnej? To ciepła jest, a zimnej zabrakło? – Ciepła jest zawsze, bo za darmo płynie spod ziemi. A zimna z daleka, z gór, wodociągami – tłumaczą miejscowi. Wody termalne ponoć bardzo lecznicze. A co leczą ? – Panie, wszystko leczą. Nawet Putin był oglądać! W Poratunce basenów jest bez liku. Tyle że w kiepskim stanie. Byle jaki beton z odpadającymi połaciami ścian, byle jaka przebieralnia przy natryskach... Ale i tak w większości bez pozwolenia nie mamy szansy się moczyć. Dzięki Maksymowi, miejscowemu nauczycielowi, udajemy się na basen milicyjny. Wyjątkowy, bo wejść może każdy, kto wykupi bilet. Dwa prostokąty z wodą ciepłą i ten drugi z cieplejszą. Oczywiście lecznicza, więc mętna i bura. Godzinę później gliniastą szosą dochodzimy do cerkwi. To jedyny odnowiony obiekt w Poratunce. Szkoda, że zamknięty. Z chaszczy po drugiej stronie drogi wychodzi starszy mężczyzna. Pytamy o świątynię, a potem rozmowa przechodzi z tematu na temat. Jak łowić ryby ? I gdzie ? I które najlepiej? A w tej plastikowej torbie to świeży połów? Okazuje się, że to nie łososie, a ręcznik, przybory toaletowe i zmiana bielizny, bo właśnie wraca z kąpieli. Mamy chyba bardzo głupie miny, bo podprowadza nas kilka metrów w dół i pokazuje wannę w lesie, a obok budę służącą za przebieralnię. – Siedzimy na ciepłej wodzie, a w domach jej nie ma! No to tu wsadziliśmy rurę w ziemię, podstawiliśmy wannę i chodzimy się kąpać. Po kąpieli trzeba wodę spuścić i napuścić świeżej następnemu. Zanim przyjdzie, to woda trochę ostygnie. Bo tak, nu, popatrzcie, jak paruje. Kipiatok, czyli wrzątek. Dalej na północ, kilometr 96. Nikt nie pyta, dlaczego postój i dlaczego właśnie tutaj. Z obu stron drogi utwardzone czarnym wulkanicznym szutrem placyki. Od straganiarek przy białych skrzyniach na kołach – jak kiedyś w Polsce u lodziarzy – kupujemy gorące pierożki. Są z mięsem, z jagodami, z jabłkami... W kiosku obok herbata w plastikowych kubkach i butelki czystej. To miejsce, gdzie zatrzymują się wszystkie pojazdy. Punkt wymiany informacji, a także ostatnia możliwość gorącego posiłku na trasie. Niedługo stąd Milkowo, a za nim koniec asfaltu. Na całej Kamczatce jedynie ta krótka, około 130-kilometrowa szosa ma asfaltową nawierzchnię, co roku o kilka kilometrów przedłużaną. Widzimy napis: „Oto ostatnia stacja benzynowa na trasie, każda następna będzie fatamorganą”. Dalej w miarę równa, utwardzona, kamienno-piaskowa droga do Kluczi. Na razie poruszamy się z maksymalnie możliwą prędkością około 60 km/h, a za nami powstaje potężny tuman pyłowej zadymy. Podobnie za każdym autem nadjeżdżającym z przeciwka. W takich wypadkach obie maszyny zmuszone są redukować prędkość. W szarobrunatnej chmurze przez chwilę nie widać nic. Natomiast kamienie wylatują spod kół na różne strony jak z procy. Rozumiemy już, dlaczego każdy samochód ma mniej lub więcej uszkodzoną przednią szybę. Igor – kierowca, który wiezie nas za Dolinówkę, w głąb tutejszej tajgi, wyjaśnia, że nowa szyba kosztuje zbyt wiele, by ją po paru dziurkach i pęknięciach wymieniać. POGAWĘDKA NA POSTERUNKU Wjeżdżamy do Kozyriewska. Ten posiełok, osiedle jak wieś, acz na prawach miejskich, położony jest prawie w środku półwyspu i pełni funkcję swego rodzaju centrum. Liczy około dwóch tysięcy mieszkańców. Dobrze, że lekko mży. Chodząc po czarnej pylistej drodze, już nie stąpamy jak po piaskownicy, a jeszcze nie zapadamy się w powulkanicznej mazi. Chodników brak. Ważne obiekty miejscowości? Posterunek milicji mieści się w baraku na obrzeżu osiedla. Trudno zgadnąć, co właściwie jeszcze w tym baraku znalazło miejsce, bo cały posterunek to dwa nieduże pomieszczenia oddzielone solidną stalową kratą zamkniętą na kłódkę. Milicjant przepisawszy coś do kajetu, co trwa dobre pół godziny, zdążył się już zorientować w charakterze wizyty gości. Wstaje, otwiera kłódkę, uchyla prętowe drzwi na tyle, by przejść na naszą stronę, powtórnie zamyka kłódkę i dopiero teraz wdaje się z nami w pogawędkę. Niewielka ilość zagranicznych turystów pojawiających się w Kozyriewsku jest przywożona zazwyczaj w ramach wycieczek biur podróży. Przeważnie są przejazdem, a jak już ktoś nocuje w hotelu, to i tak ma papier delegacyjny. Zatem stanowimy tu sporą atrakcję. Nie chce mu się w głowie pomieścić, że ktoś dla kaprysu objechał pół kuli ziemskiej, by przybyć do Kozyriewska. Poczta i ośrodek łączności także dzielą pospołu jeden niewielki barak. Obok w ogrodzie kilkumetrowej średnicy talerze, anteny komunikacyjne. Skromne wnętrze poczty, przedzielone oszkloną ladą, typowe dla niezliczonych prowincjonalnych poczt na całym chyba świecie. Duże ogłoszenie, kiedy i które numery domów otrzymują emerytury i renty. Terminy rozpisane na cały miesiąc. Dlaczego? Każdy może sobie wtedy w sklepie coś kupić. Gdy są pieniądze, robi się zakupy. I sprawiedliwie, bo nie wszyscy naraz. Nasze komórki nie łapią tu zasięgu. Te kamczackie łączą tylko z półwyspem. Dlatego żeby zadzwonić do bliskich, wracamy do ośrodka łączności satelitarnej. Jest już godzina 23, w Polsce 10 godzin wcześniej. O tej porze nikogo, tylko my. Wyjaśniamy, że chcemy zadzwonić do Europy. A dokładnie to dokąd? I ile będzie tych rozmów? Przez okienko wysuwa się dłoń z kilkoma formularzami wielkości paczki papierosów. Na nich rubryki z wykropkowanym miejscem na odpowiedzi. Kto dzwoni? Do kogo dzwoni? Do jakiego kraju? Numer telefonu. Język, w jakim będzie przeprowadzona rozmowa. – Wypełnić. Oddać. Zaliczka po pięć rubli. Czekać. Zwrot reszty po rozmowie. Najtrudniej odpowiedzieć na pytanie: do kogo? Bo kto wie, kto podejdzie do telefonu? Wszyscy wpisujemy: do mamy. KOLA JAK KOLABORANT Cztery dni później, ponad 200 km dalej na północ. Minąwszy w drodze dwa posterunki, gdzie za kontrolę wystarczył porozumiewawczy ruch głowy kierowcy, zatrzymujemy się w centrum Kluczi, na placyku przed bazą portu rzecznego. Opuszczony szlaban. Na krzywym słupku znak zakazu ruchu wszelkich pojazdów. Najbardziej popularny znak drogowy w Kluczi. Jest to jedno z trzech miast całej Kamczatki. O ile stolica Pietropawłowsk i nawet Elizowo, gdzie znajduje się międzynarodowy port lotniczy, mają miejski charakter, to tu... Kluczi to w zasadzie teren garnizonów. Widać tylko dwa wojskowe samochody ciężarowe stojące już za zakazami ruchu. Czyli tam też nie można wjechać. A zatem droga tu się kończy. Dosłownie i w przenośni. Jeszcze w Kozyriewsku uczynny milicjant podczas meldowania dość obszernie wyjaśniał nasze wątpliwości. Najważniejszą była informacja, że my jako obcokrajowy w zasadzie dotarliśmy do krańca drogi. Dalej mogą jechać – mimo regularnych linii autobusowych – tylko miejscowi. A i na to trzeba mieć propusk. A pozwolenie wydają w stolicy, kilkaset kilometrów stąd, i przy dużej dozie szczęścia w ciągu dwóch tygodni. Jak ominąć taki zakaz? Z pomocą przychodzi Kola. On nas zawiezie do Kluczi, a dalej możemy popłynąć barką jego wuja. Kola podjeżdża przed barierkę, daje znak i podciągany sznurkiem szlaban natychmiast się unosi. Wjeżdżamy na teren rzecznej bazy portowej. Zaraz po wyładowaniu naszych plecaków wskazuje, gdzie powinna podpłynąć barka jego wuja. Odjeżdża bez pożegnania. Barka wuja nie nadpływała. Nie ma też dalszej drogi. Nie ma w ogóle żadnej drogi. Poza rzeką Kamczatką, nad brzegiem której, przy jednym z dwu pomostów portowych, oczekujemy rozwiązania. Po paru nudnych godzinach zaczynam się zastanawiać, czy Kola to tylko zdrobnienie imienia. Może Kola... hm... to brzmi jak ko-la-bo-rant! W tym momencie z piskiem opon zatrzymują się przy nas dwa rosyjskie gaziki. Kilku mundurowych z bronią dziarsko wyskakuje z aut. Przećwiczonym manewrem ustawiają się po obu stronach naszej grupy. Wszystko to przebiega piorunem i w milczeniu. Teraz dopiero spokojnie, prawie dostojnie, wysiada z jednego z wozów wysoki mężczyzna. Elegancki mundur, wypastowane na glanc oficerki. Krok za nim podążał adiutant. Kto u was jest kierownikiem? Podchodzimy w trójkę, szef naszej ekspedycji, lekarz i ja, teraz w charakterze tłumacza. Nie dajemy się zbić z pantałyku. – A wy kto jesteście? – pytamy. Major FSB, dowódca tutejszego punktu ochrony strefy. W tym momencie wszystko stało się jasne. Zwłaszcza że w trakcie jeszcze niezakończonej rozmowy podjeżdża Kola i zatrzymawszy się kilkanaście metrów od nas, w spokoju przygląda się zajściu. Nasza droga przez Kamczatkę dobiegła końca. Po kilku godzinach „rozmów” na posterunku FSB przymuszeni opuszczamy Kluczi. Następnego ranka udajemy się z powrotem na południowy cypel półwyspu. Wiezie nas sympatyczny sąsiad Koli kolaboranta, też Kola. Klnie bez przerwy, ale wydaje się szczery. – No przecież nie można pójść dalej. Ty wiesz, jak nasi pilnują... – opowiada. – Przejdziesz niezauważony jedną zaporę, przy drugiej wartownicy śpią albo piją, a trzeciej już nie ma. Ładujesz się prosto na stanowisko ogniowe. A tu poligon. Z Murmańska wystrzeliwują rakietę i ta ląduje dokładnie na Kamczatce. Kiedyś to zaraz ruszał batalion wojska i szukał, gdzie blat´ spadła. Ale teraz zdarza się, że i 200 m od punktu. Znaczy się major miał rację, że wam obcokrajowcom nie zezwolił na dalszą drogę. Może życie wam uratował!
Dlaczego podróżnik nie ma zegarka? Felieton Ediego Pyrka
Moja szanowna lepsza połowa przyszła do mnie i powiedziała, żebym napisał felieton o czasie. Odparłem, że nie mam czasu. A ona mi na to (bo żony mają jakąś genetyczną zdolność posiadania ostatniego słowa); żebym się nie wygłupiał. A ja no to, że się nie wygłupiam. A ona… (jw.).
Więc... – wiem, wiem kochanie, że zdania się nie zaczyna od więc – tak więc po dłuższym zastanowieniu postanowiłem napisać coś o czasie, szczególnie że czas ma to do siebie, że jest towarem bardzo dziwnym. I względnym. Na przykład taka Etiopia. Też dziwny kraj. Jadąc tam na wakacje, cofamy się w przeszłość. Młodniejemy. Jesteśmy piękniejsi, mamy jeszcze włosy i własne zęby. I jeszcze nam się chce. Jak tam byłem, pisałem do ludzi listy i najbardziej bawiło mnie pisanie do tych ludzi, których jeszcze nie znałem, gdy byłem w Etiopii – czyli kiedy do nich pisałem, to ich jeszcze nie znałem. Trochę to skomplikowane, ale… uwierzcie mi, miałem niezłą zabawę. Szczególnie wtedy, gdy zacząłem się zastanawiać, jak bym postąpił, gdybym wiedział to, co wiem kilka lat później. Czyli co by było, gdybym znał konsekwencje moich działań? Wtedy na pewno nie zamówiłbym tej pizzy co ostatnio. Czyli czas w Polsce i czas w Etiopii nie jest tym samym. To samo jest z podróżami na drugi koniec świata (jakby świat miał koniec) – i ta słynna różnica czasu, której nigdy nie zrozumie taki miś o małym rozumku jak ja. Bo gdy na ten przykład jestem na Kamczatce, a tam jest jakieś 12 godzin później niż w Polsce, i dzwonię do domu z tej Kamczatki, to tam, gdzie jestem, jest dziś, a w Polsce jest jeszcze wczoraj. I jeślibym z tej Kamczatki mógł się w sekundę przenieść do Polski, to byłbym wczoraj w Polsce i rozmawiałbym przez telefon ze sobą w jutrze. I co najważniejsze – co miałbym sobie do powiedzenia? Tak kochanie, kiedy mówię do siebie, to mam wrażenie, że jestem na Kamczatce… Ale najbardziej to lubię czas u Indian. Bo u nich obowiązuje Indian Time (czyli „czas indiański”), który rządzi się swoimi własnymi prawami. Po pierwsze – ten czas jest zależny od duchów, a nie od zegarków. Bo jeśli duch ci powie, że nie masz być o tej godzinie, tylko o innej i w całkiem innym miejscu, nie dyskutujesz, tylko idziesz gdzie indziej i kiedy indziej. Po drugie – na Indian Time mają też wpływ sny i wizje. Bo jak taki Indianin ma wizję i w tej wizji jest orłem, a potem już nie jest orłem, tylko Indianinem zmywającym naczynia, to ten czas, który spędził jako orzeł, jest bardziej realny niż czas przy zlewie. Co jestem w stanie zrozumieć. Czas przy zmywaniu naczyń nie jest dla mnie czasem realnym. I bardziej liczy się go ilością talerzy niż ruchem wskazówek. Czas już kończyć, więc… tak kochanie powiem to, co mnie naprawdę wkurza… Tak, tak kochanie… najbardziej mnie wkurza, jak ludzie mówią, że czas to pieniądz. Bo czas to nie pieniądz. Czas to ilość naczyń do umycia, czas to okres między tym, co powie ci jeden duch a drugi, czas to to, co się dzieje, gdy na Kamczatce moczysz się w gorącym źródle u stóp wulkanu, a śnieg pada ci na głowę. Czas to to, co się dzieje między ludźmi. Mówiąc, że czas to pieniądz, zabijamy czas i nie pozwalamy, by duchy mówiły do nas w snach. I dlatego właśnie nie mam zegarka.
W ciągu pół godziny z jednej sieci ekipa wyjęła jakieś 500 kg ryb. Reportaż z Kamczatki
Na rosyjski półwysep Kamczatka przybywają jedne z największych ławic łososi w basenie Pacyfiku, źródło pożywienia dla zwierząt i ludzi. Dziś te ryby potrzebują pomocy.
Na rosyjski półwysep Kamczatka przybywają jedne z największych ławic łososi w basenie Pacyfiku, źródło pożywienia dla zwierząt i ludzi. Dziś te ryby potrzebują pomocy. Kamczatka to ogromne ostrze lądu, które wystaje z kontynentalnej części północno-wschodniej Rosji, wcinając się w zimne morza. Dzikie miejsce, w którym niedźwiedzie brunatne i bieliki olbrzymie mają się świetnie dzięki diecie złożonej z tłustych ryb. Obwód Kamczacki (jak brzmi oficjalna nazwa regionu) zamieszkuje 350 tys. ludzi i oni także są w znacznym stopniu zależni od ryb. Prawdę mówiąc, trudno zrozumieć Kamczatkę, nie biorąc pod uwagę rodzaju Oncorhynchus – pacyficznych łososi sześciu gatunków (czawycza, nerka, keta, kiżucz, gorbusza i masu). 20 proc. populacji Północnego Atlantyku przybywa tu składać ikrę. Półwysep jest większy od Polski, ale ma zaledwie około 300 km utwardzonych dróg. Jego stolicą jest Pietropawłowsk Kamczacki, na południowo- wschodnim wybrzeżu, zamieszkiwany przez połowę 350-tysięcznej ludności półwyspu. Po drugiej stronie zacisznej zatoki znajduje się baza atomowych okrętów podwodnych Rybaczij, największa w Rosji. Miasto rozwinęło się jako jej zaplecze w czasach sowieckich, gdy cały półwysep był zamkniętą strefą militarną. Podróż do większości pozostałych miejsc na Kamczatce jest nadal trudna, jeśli nie ma się dostępu do wojskowego śmigłowca Mi-8. Jednak istnieje tu skromna sieć dróg żwirowych, a jedna z nich wije się w górę biegu wąskiej rzeki Bystrej, przez Góry Środkowe, do kompleksu budynków wylęgarni łososi Małki. Wylęgarnie na Kamczatce zaczęły działać w roku 1914, u schyłku epoki carów, ale ten obiekt założono zaledwie 30 lat temu. Przy wejściu ktoś powiesił plakat obwieszczający po rosyjsku: Natura stworzyła Kamczatkę jakby z myślą o rozmnażaniu łososia. Plakat wyliczał też kilka innych czynników, które temu sprzyjają: wieczna zmarzlina prawie tu nie występuje, opady są obfite, odpływ wód – dobry i stabilny. Ze względu na izolację Kamczatki od kontynentalnych systemów rzecznych w jej wodach występuje stosunkowo niewiele innych ryb słodkowodnych, dzięki czemu gatunki rodzaju Oncorhynchus nie muszą obawiać się konkurencji i drapieżników. Plakat mówił prawdę. Od strony fizycznej i ekologicznej jest to raj dla łososi. Niestety, to nie są jedyne czynniki, jakie mają wpływ na los tych ryb. Życie łososia jest trudne. Weźmy na przykład 1,2 mln sztuk narybku wypuszczanego każdej wiosny z wylęgarni Małki. Po pierwszym miesiącu wzrostu rybki mają od 10 do 15 cm długości i niełatwo im będzie przetrwać aż do dorosłości. Bardziej prawdopodobne jest, że wkrótce zginą. Zacznijmy od tego, że wylęgarnia leży o jakieś 140 km (z biegiem rzeki) od morza. Każdy maleńki łosoś musi spłynąć rzeką Bystrą do miejsca, gdzie wpada ona do większej, o nazwie Bolszaja. Unikając zagrożeń czekających w jej wodach, narybek stopniowo przechodzi w innego rodzaju stadium rozwojowe – smolt, zdolne rozpocząć życie w słonej wodzie. Z ujścia Bolszoj, na zachodnim wybrzeżu Kamczatki łosoś trafi w szerszy świat Morza Ochockiego, lodowatego, ale pełnego pokarmu akwenu pomiędzy półwyspem a kontynentalną Rosją. Potem przez dwa do pięciu lat (zależnie od gatunku) ryba musi krążyć po Morzu Ochockim albo ruszyć na południowy wschód i opłynąwszy czubek półwyspu, wydostać się na bezkres Oceanu Spokojnego. Może przepłynąć tysiące kilometrów, znajdując swój ulubiony pokarm (głównie małe kałamarnice i skorupiaki). Nawet jeśli łososie będą liczne, czekają na nie drapieżniki, konkurencja ze strony innych ryb oraz pozostałe wyzwania morskiego środowiska. Mogą na przykład zostać złowione na otwartym oceanie przez rybaków, używających ogromnych sieci dryfujących, które łapią wszystko, co znajdzie się na ich drodze. Jeśli ryba przeżyje te lata intensywnego pływania i żerowania, stanie się wielka, tłusta i silna. Na tym właśnie polega przewaga ryb anadromicznych (wędrownych, które składają ikrę w górze rzek) – ocean umożliwia im szybki wzrost. Zbliżając się do dojrzałości seksualnej, łosoś wyruszy w stronę domu na tarło, wykorzystując kombinację wyczucia pola magnetycznego i spolaryzowanego światła, aby znaleźć drogę powrotną na rzekę Bolszaja. Od jej ujścia popłynie w górę, kierując się węchem. Celem będzie znajoma Bystraja. W końcu dotrze do tych samych płycizn tego samego dopływu, którym wcześniej podążali jego rodzice. Każde dwie dorosłe ryby, które powrócą, złożą tysiące jaj. W przeciwieństwie do łososia atlantyckiego i większości pozostałych gatunków kręgowców łosoś pacyficzny rozmnaża się tylko raz, po czym umiera. Naukowcy określają organizmy rozmnażające się w ten sposób mianem gatunków semelparycznych. Kiedy już dorosłe osobniki trafią do strumienia, w którym dochodzi do tarła, śmierć następuje po seksie równie nieuchronnie jak trawienie po posiłku. To strategia, którą ewolucja kształtowała przez miliony lat, zestawiająca koszt każdej podróży na tarło z kosztem wysiłku reprodukcyjnego w celu maksymalizacji rozrodczego sukcesu. Mówiąc prościej: ponieważ prawdopodobieństwo, że jakakolwiek ryba przeżyje całą tę podróż dwa razy, jest niewielkie, łososie pacyficzne rozmnażają się na śmierć – przy pierwszej okazji, która się nadarza. Po co się powstrzymywać, skoro nie będzie następnej szansy? Żyją zatem według romantycznego, ale bezlitosnego scenariusza. Wskaźnik sukcesu jest niski, nawet w optymalnych warunkach. Cud łososia polega na tym, że w ogóle jakimkolwiek osobnikom udaje się przetrwać tak mozolny cykl, zwłaszcza że obecne warunki na rzece Bolszaja i jej dopływach są dalekie od optymalnych. Ludmiła Sacharowskaja, dyrektor wylęgarni Małki, jest ujmującą blondynką pracującą tu od wczesnych lat 80. Specjalizowała się w biologii w Irkucku, cieplejszym mieście w południowej części środkowej Syberii, zanim przeprowadziła się na wschód w poszukiwaniu lepszego życia. Przez prawie 30 lat obserwowała cykle tarła, wykluwania się i powrotu łososi. – Pamiętam, że 20 lat temu do tej rzeki przypływało mnóstwo ryb – powiedziała, kiedy w rześki letni dzień staliśmy w pobliżu jej pułapek na ryby w małym dopływie. Te pułapki były końcowym punktem dla gotowych do tarła dorosłych osobników, których ikra i sperma miały służyć za podstawę działania wylęgarni. – To były rozmaite gatunki. Teraz ich nie widuję – dodała. Jej zdaniem szczególnie poważny był spadek liczebności czawyczy, Oncorhynchus tshawytscha. To srebrzysta ryba o szerokim tułowiu, z fioletowawymi plamami na grzbiecie, największy z wszystkich gatunków łososi, nazywany czasem łososiem królewskim. Kiedyś czawycze przybywały wielkimi stadami. Dziś wylęgarnia Małki wypuszcza rocznie 850 tys. sztuk jej narybku (a także mniejszą liczbę nerki), ale powraca niewiele dorosłych osobników. Dlaczego tak się dzieje? Dwa rodzaje nielegalnego pozyskiwania – przełowienie (po rosyjsku pieriełow) przez licencjonowane firmy, które mają wyznaczone kwoty połowowe, ale bezkarnie je przekraczają, oraz kłusownictwo, uprawiane głównie ze względu na kawior. Problem kłusownictwa, w znacznej części kontrolowanego przez grupy przestępcze, przybiera katastrofalne rozmiary. Co rok odławianych jest w ten sposób ok. 55 tys. ton ryb. Władze najwyraźniej nie mają środków lub determinacji, by się tym procederem zająć. Do celu swojej podróży na rzece Bystrej docierają więc tylko te czawycze, które mają najwięcej szczęścia. – Możemy nieomal policzyć je na palcach – ocenia Sacharowskaja. Dorzecze Bolszoj jest tylko jednym z wielu rzecznych systemów na półwyspie, a ryby z tamtejszej wylęgarni nie są reprezentatywne dla całej populacji kamczackiego łososia. Gdzie indziej warunki są inne; zagrożenia, możliwości, przepisy, a nawet biurokratyczne struktury zmieniają się z roku na rok. Nad rzeką Koł, która też wpada do morza na zachodnim wybrzeżu, nie ma wylęgarni, nadbrzeżnej drogi ani (dotychczas) tragedii zdziesiątkowanych ławic. Koł to znakomite siedlisko, prawie nietknięte, obfitujące w łososie wszystkich sześciu gatunków. W zeszłym roku ponad 7 mln ryb wróciło tutaj na tarło, wypełniając rzekę tak, że miejscami były upakowane ciasno jak kostka brukowa. Koł wyróżnia coś jeszcze. Na mocy dekretu kamczackiego rządu z 2006 r. rzeka ta (wraz z pobliskim strumieniem) weszła w skład Regionalnego Eksperymentalnego Rezerwatu Łososia Koł-Kechta, pierwszego w świecie obszaru obejmującego całe dorzecze, ustanowionego z myślą o ochronie tej ryby. Na północnym brzegu wznosi się obecnie Biostacja Rzeki Koł, grupa prostych, drewnianych budynków służąca jako baza programu badawczego prowadzonego przez dwa państwa. Kierują nią Kirył Kuziszczin z Uniwersytetu Państwowego w Moskwie i jego amerykański kolega Jack Stanford z Uniwersytetu Stanu Montana. Kuziszczin, Stanford i ich zespół badają dynamikę ekosystemu rzeki Koł. Liczą, że uda im się odpowiedzieć na kilka istotnych pytań, m.in. ustalić, jak ważny jest łosoś dla zdrowia całego układu. Kirył Kuziszczin jest krzepkim mężczyzną z byczym karkiem i szelmowskim uśmiechem. Wychował się na wsi pod Moskwą. Mając cztery lata, złowił swoją pierwszą rybę i od tamtej pory jest zafascynowany wszystkim, co wiąże się z rybami. Jednym z głównych wniosków płynących z jego badań słodkowodnego środowiska naturalnego jest to, że rzeka to coś więcej niż tylko jej główne koryto. – Cały obszar zalewowy działa jak jeden organizm – wspomniał kiedyś podczas wieczornej rozmowy. Woda płynie nie tylko w korycie, ale także przepływa między poszczególnymi kanałami, zarówno na powierzchni, jak i w podziemnych warstwach wodonośnych. Liście z nadbrzeżnych drzew i krzewów wpadając do rzeki, stają się źródłem pożywienia i składników mineralnych dla wodnych owadów i drobnoustrojów; przewracające się do rzeki drzewa dostarczają schronienia rybom. – Wszystko jest połączone – stwierdził Kuziszczin. – Im szybszy wzrost drzew, tym więcej ich wpada do rzeki, tym więcej mamy siedlisk. Lecz składniki pokarmowe bezustannie znikają z górnych partii rzeki na skutek działania tej samej siły grawitacji, która ściąga w dół wodę, muł i inny materiał. Dlaczego zatem te wody nie stają się stopniowo jałowe? Powodem jest migracja milionów łososi w górę rzek, wyjaśnił mi Kuziszczin. Ryby przynoszą ze sobą substancje odżywcze, takie jak azot i fosfor, zgromadzone podczas lat spędzonych na morzu, i oddają ten cenny ładunek ekosystemowi, gdy ich ciała ulegają rozkładowi. Jednym z aspektów pracy Kuziszczina i Stanforda jest ocena ilości składników odżywczych dostarczanych do górnego biegu Kołu przez łososie. Naukowcy dokonują tego, sprawdzając poziom pewnego izotopu azotu, N-15, który jest stosunkowo rzadki w porównaniu z innymi formami tego pierwiastka, ale występuje znacznie obficiej w oceanach niż w rzekach. Wysokie stężenia N-15 w wodzie Kołu po tarle i zgniciu ciał łososi, a także w liściach wierzb i topól rosnących na brzegach, świadczy o tym, że to ryby przynoszą składniki pokarmowe w górę biegu. To sprzężenie zwrotne – twierdzi Kuziszczin. Jeśli łososie znikną, liście drzew zostaną pozbawione azotu. Tak samo mikroorganizmy i owady zjadające te liście. Cały ekosystem utraci substancje odżywcze, być może nawet w takim stopniu, że nie będzie w stanie utrzymać dużych populacji łososia, nawet gdyby wprowadzono je tutaj ponownie. Podczas roboczej wyprawy w górny bieg zobaczyłem na własne oczy, jak płodna jest rzeka Koł. Najpierw popłynęliśmy głównym kanałem, potem ruszyliśmy pieszo, przedzierając się przez obszar zalewowy gęsto porośnięty roślinami sięgającymi 3 m wysokości, ale kruchymi jak nać selera, w stronę bocznego kanału, gdzie zespół miał zbierać dane. Przodem szedł Kuziszczin, wycinając korytarz w zaroślach. To były głównie rośliny jednoroczne – osty, pokrzywy, barszcze, kwitnąca na biało wiązówka kamczacka, a także trochę traw i paproci, w tym kozibród łąkowy nazywany na Kamczatce szełomainikiem, które tworzą razem szybko rosnące zbiorowisko roślinne obszarów podmokłych. W końcu dotarliśmy do małego strumienia zasilanego przez źródło. Kiedy Kuziszczin i inni przygotowywali się do zbierania żyjących tam owadów, glonów i rybek, liści wierzb do badania poziomów azotu, a także do pomiarów głębokości i przepływów, zapytałem Stanforda: Co umożliwia wzrost tej całej roślinności przy tak krótkim sezonie wegetacyjnym, jaki tu panuje? – Mówiąc krótko, łosoś – odpowiedział. Łosoś wspiera także ludzki ekosystem. W pobliżu ujścia rzeki Bolszaja, w miasteczku Ust- -Bolszereck, miejscowy urzędnik Siergiej Pasmurow przyjął mnie w gabinecie. Pod zdjęciem Władimira Putina, spoglądającego surowo zza paprotki, Pasmurow przedstawił mi zarys miejscowej historii. Otóż przez całą epokę sowiecką Ust-Bolszereck był ośrodkiem rolniczym, bazą dla kilku wielkich gospodarstw państwowych, które hodowały bydło mleczne i uprawiały w szklarniach rzepę, pomidory oraz inne warzywa. Rybołówstwo też było ważne, działały tu dwa zakłady przetwórstwa ryb. Region zamieszkiwało około 15 tys. ludzi, z całego ZSRR – Ukraińcy, Białorusini, Syberyjczycy z Irkucka, a także rdzenni Kamczadale z ludu Itelmenów. Potem nagle nastąpił koniec Związku Radzieckiego, bez którego te wspierane przez państwo kolektywy rolnicze podupadły. Pojawiło się nieznane dotąd bezrobocie i liczba mieszkańców wyraźnie się obniżyła. Produkcja mleczarska spadła, zaczęło brakować warzyw. Pasmurow całą lawinę przemian w regionie podsumował jednym pojemnym słowem: razwaliłsia. Z braku innych możliwości rybołówstwo stało się tu główną dziedziną gospodarki. Łowienie ryb ma charakter sezonowy, a ponadto cykliczny – są lata lepsze i gorsze. Ale nawet w tych dobrych rzeka nie jest w stanie utrzymać wszystkich. Mimo to, jak powiedział mi Pasmurow, około 20 różnych firm i osób fizycznych ma obecnie licencje na połowy w okolicy. Liczba operatorów i kwoty połowowe są ustalane, aczkolwiek niezbyt rygorystycznie, przez Federalną Agencję Rybołówstwa. – W rezultacie ryb ubywa – stwierdził mój rozmówca. Z roku na rok ławice stają się mniejsze. Kłusownictwo też dokłada swoje. Bolszaja jest dużą rzeką, łatwo dostępną z drogi, a tym samym trudną do ochrony. A dostęp będzie jeszcze łatwiejszy, gdyż obecnie buduje się rurociąg do transportu gazu ziemnego z zachodniego wybrzeża do Pietropawłowska, który przetnie Bystrą i kilkanaście innych rzek (w tym Koł, pomimo jego statusu obszaru chronionego). Sam gazociąg może być czysty, powiedział Pasamurow, ale wybudowana wzdłuż niego droga stanie się zaproszeniem dla kłusowników, zwłaszcza tych, którym chodzi o kawior. Bo kawior, który łatwo zakonserwować, przewieźć i drogo sprzedać, jest tym, na co poluje większość kłusowników. – Solisz go, wkładasz do zbiorników i chowasz w lesie – stwierdził Pasamurow. Później ciężarówka albo nawet helikopter zabiera zawartość kryjówki. Banda kłusowników, łowiąc w sieci łososie zbliżające się do strumieni, w których odbywają tarło, otwierając im brzuchy, wyłuskując ikrę i odrzucając zwłoki ryb jako odpad, może w krótkim czasie dokonać ogromnych zniszczeń. Prawdopodobnie wśród ich hurtowych klientów znajdują się nawet duże zakłady przetwórstwa rybnego, które skupując nielegalnie zdobyty kawior, „piorą” go i sprzedają na otwartym rynku. To samo usłyszałem z innych źródeł, w tym od byłego kłusownika na rzece Koł, który wspominał, że zanim zaczęto chronić ten obszar, mała grupa była w stanie zebrać w ciągu sezonu aż pięć ton kawioru. Na rzece mogło być 15 takich grup, a każdy z ich członków zarabiał dziesięć razy więcej, niż uzyskałby jako łowiący legalnie rybak. Wystarczy trochę arytmetyki, by przekonać się, że 75 ton bezprawnie pozyskanej ikry łososia (masa jajeczek stanowi 20 proc. wagi ciała samicy) urasta do 375 ton nielegalnie zabitych ryb. Szczątki tych łososi zostawia się niedźwiedziom i innym padlinożercom. Owszem, na krótką metę przynosi to korzyść ekosystemowi, ale żaden łosoś przechwycony w ten sposób nie pozostawia potomstwa umożliwiającego odbudowę ławic. W dolnym biegu Bolszoj zobaczyłem połowy łososia prowadzone w sposób legalny. Był chłodny lipcowy poranek. Kilkunastu mężczyzn w woderach, wełnianych czapkach i gumowych rękawicach stało w pogotowiu, podczas gdy motorówka przeciągała sieć przez rzekę, skręcając stopniowo w dół, aż wreszcie dobiła do tego samego brzegu, zamykając w wodnej zagrodzie setki nerek i kiżuczy. Mężczyźni zaczęli podciągać sieć w górę rzeki, zaciskając jej pierścień na płyciznach i zaganiając łososie na żwirową plażę. Ryby, wielkie i srebrzyste (wciąż jeszcze niepoczerwieniałe tak jak te, które docierają na tereny tarła), rzucały się zaciekle, aż w końcu nie mogły się ruszyć. Mężczyźni chwytali je kolejno za ogony i wrzucali na łódź transportową. W ciągu pół godziny z jednej sieci ekipa wyjęła jakieś 500 kg ryb. W którymś momencie jeden z mężczyzn uniósł za ogon ładnie wyglądającą rybę i wrzucił ją z powrotem do rzeki. Powiedziano mi, że to samica płynąca w górę rzeki, by złożyć ikrę, więc nie chcieli jej zabijać. Przynajmniej ta jedna ryba mogła zrealizować swoje reprodukcyjne możliwości. Na długo przedtem, nim rosyjscy mieszkańcy Kamczatki (którzy są imigrantami i potomkami imigrantów) zaczęli uważać połowy łososia za filar swojej gospodarki, lud Itelmenów i inni rdzenni Kamczadale rozwinęli wokół tej ryby praktyki kulturalne, religijne i gospodarcze. Zwłaszcza Itelmeni zakładali osady na brzegach rzek, gdzie odławiali łososie za pomocą pułapek i jazów. Suszyli różowe mięso, wędzili je, rybie głowy poddawali fermentacji w beczkach. – Te przefermentowane głowy miały dużo witamin – powiedział mi członek rady starszych Itelmenów. – Oczyszczały żołądek i usuwały złe rzeczy z ciała. Itelmeni czcili nawet boga zwanego Chantaj, którego wyobrażeniem była pół ryba, pół człowiek. Jesienią ludzie ustawiali wysoki, drewniany posąg Chantaja twarzą do rzeki, składali mu ofiary, po czym obchodzili święto połowów, dziękując za ryby, które przypłynęły, i błagając o następne. Wskrzeszona forma tego prastarego święta jest odprawiana każdego roku na zachodnim wybrzeżu w Kowranie, wiosce, która jest dziś stolicą itelmeńskiego życia. Jej mieszkańcy nadal łowią tradycyjnymi metodami. Irena Kwasowa, itelmeńska aktywistka, którą poznałem w niewielkim biurze przy jednej z uliczek Pietropawłowska, powiedziała mi, że sowiecka polityka wymagała, aby ludzie ze wsi, także jej matka, opuścili swoje odległe osady i gromadzili się w ośrodkach takich jak Kowran. Tam czyniono z nich pracowników spółdzielczych gospodarstw rolnych lub spółdzielni rybackich, skazując na egzystencję bardzo odmienną od tej, którą, przyzwyczajeni do niezależności i utrzymywania się z ziemi, prowadzili dotąd. Co prawda Itelmenów zwolniono z podatków, a państwo kupowało zbierane przez nich paprocie i jagody po uczciwych cenach. Jednak w czasach stalinizmu zaczęło się wyszukiwanie „wrogów ludu”. Ludzie anonimowo donosili na sąsiadów, czasami tylko z powodu osobistych urazów. Pradziadek Kwasowej był jedną z ofiar takich donosów. Ten dumny myśliwy i rybak został aresztowany i wysłany do obozu w rejon Kołymy, gdzie zmarł. Rodzina Kwasowej przestała się wtedy kontaktować nawet między sobą, by uniknąć podejrzeń. W latach 70. sowiecki reżim stał się mniej złowrogi, ale bardziej zbiurokratyzowany i równie obojętny na los ludzi. Przybywający na Kamczatkę z południa kraju otrzymywali dobre posady, podczas gdy Itelmeni byli spychani na margines. Pieriestrojka Gorbaczowa, po której nastąpił rozpad państwa, a po nim dzika prywatyzacja, dopełniły procesu wywłaszczania rdzennych ludów z ziem, wód i zasobów. Jednym z przejawów tego procesu jest fakt, że Itelmeni muszą konkurować z komercyjnymi rosyjskimi firmami o kwoty połowów łososia. Lud ten liczy zaledwie około 3500 osób, co stanowi 1 proc. ludności Kamczatki. Oleg Zaporocki, itelmeński przywódca, powiedział mi, że urzędnicy, którzy ustalają te kwoty, są hojni dla firm należących do ludzi z zewnątrz, zaś miejscowym przypadają ilości zbyt małe do utrzymania się przy życiu. Te firmy zatrudniają paru Itelmenów, ale zwykle na gorzej płatnych stanowiskach. Niektórzy Itelmeni chcieliby też założyć własne spółdzielnie połowowo-przetwórcze, co zapewniłoby społeczności przychody i powstrzymało ludzi przed wyjazdami. Sam Zaporocki wszedł w spółkę z innymi, aby kupić dieslowski generator do zamrażania ryb, co ma być jego pierwszym krokiem do uzyskania własnego miejsca na rynku. – Jeżeli nie stworzymy jakichś małych przedsiębiorstw, te osady nie przetrwają – powiedział. Jak dotąd urzędnicy odmawiają przyznania kwot połowowych na komercyjną skalę lokalnej grupie Zaporockiego i wszystkim innym. Po drugiej stronie Pacyfiku ławice Ameryki Północnej (na południe od Alaski), niegdyś ogromne, zostały wyniszczone przez budowę zapór, pobieranie wody do nawadniania, nadmierne połowy, zanieczyszczenia rolnicze i inne formy degradacji siedlisk. Ponadto doszło u nich do osłabienia genetycznego przez uzależnienie od wylęgarni. Mieszkańcy Kamczatki mają szansę uniknąć tych błędów. To powód, dla którego Fundacja Dzikie Ryby i Różnorodność Biologiczna (WFBF) z Kamczatki i jej amerykański partner Ośrodek Dzikiego Łososia (WSC) służyły pomocą i wsparciem, gdy władze Kamczatki tworzyły Eksperymentalny Rezerwat Łososia Koł-Kechta. Dlatego popierają teraz ambitną wizję utworzenia kolejnych takich obszarów – na rzekach Utchołok, Obłukowina, Krutogorowa, Kołpakowa, Opała oraz Żupanowa – z których każdy ma obejmować nie tylko samą rzekę, ale całe jej zlewisko, łącznie ze strumieniami w górnym biegu, gdzie odbywa się tarło łososi, oraz środowiskiem lądowym. Ta sieć uczyniłaby z Kamczatki największy i najśmielszy na świecie eksperyment w dziedzinie ochrony łososia. I to się może udać – o ile długofalowe, uczciwe zarządzanie i egzekwowanie prawa zdołają zatriumfować nad pogonią garstki cwaniaków za szybkim zyskiem. Nie zapomnę jednak tego, co Ludmiła Sacharowskaja powiedziała mi, gdy staliśmy na brzegu strumienia w wylęgarni Małki. Po 25 latach pracy przy wylęganiu narybku, wypuszczania go do rzeki i obserwowania, jak powraca coraz mniej dorosłych osobników, stała się cyniczna. Marzyła o przejściu na emeryturę. Owszem trwają teraz reformy, a w każdym razie mówi się o nich. Ale to pozory. Kłusowanie jest łatwe. Istnieją całe osady pełne ludzi, którzy mogliby poszukać legalnej pracy, ale tego nie robią; przebiedują zimę, czekając na lato, gdy będą mogli nielegalnie łowić łososie. Czy za czasów sowieckich sprawy miały się lepiej? Sacharowskaja zastanawia się przez chwilę: – Lepiej dla ryb. David Quammen, 2010
Do dziś pamiętam termiczny szok, którego doświadczyłam po zanurzeniu się w lodowatych wodach Bajkału. Do tego kroku skłoniły mnie słowa znajomego Rosjanina, który powiedział, że nie zrobić tego to tak, jakby nad Bajkałem w ogóle nie być. Wskoczyłam więc i natychmiast poczułam, jak miliony szklanych igiełek wbijają się w moją skórę. Z bólu chciało mi się nie krzyczeć, a wyć. Pamiętam też, że gdy już się wydostałam na pokład statku, poczułam przypływ gorąca. Już nigdy potem nad Bajkałem nie marzłam. Wcześniej zakładałam wszystko, co miałam, nie mogąc zrozumieć, dlaczego ja się trzęsę, a Rosjanie chodzą w marynarskich T-shirtach i utrzymują, że jest im ciepło. To bajkalskie doświadczenie uważam za bezcenne nie tylko dlatego, że kąpiele w lodowatej wodzie uodparniają i hartują organizm. Inny powód jest taki, że pokonałam wtedy samą siebie, swoją niechęć do zimna. Spróbowałam czegoś nowego, co nie było przyjemne, ale potem wyzwoliło we mnie niezwykłą radość i energię. Nie zawsze jednak nowe doświadczenia muszą być tak ekstremalne. Nasz redakcyjny kolega Adam Robiński chodził po rozżarzonych węglach i opowiada, że każdy może to zrobić (str. 42). Basia Żukowska po tym, jak pierwszy raz spróbowała slackline’u (str. 24), zaraża swoją nową pasją kolejne osoby. W tym specjalnym wydaniu NG Traveler zebraliśmy dla Was różnego rodzaju aktywności – np. zorbing, nauka strzelania z łuku, żeglarstwo czy eksplorowanie jaskiń – opisane przez autorów, dla których często był to również ich pierwszy raz. Na pewno znajdziecie tu wiele inspiracji wzbogaconych o dużą dawkę praktycznych informacji. To po prostu idealne pomysły na niestandardowe weekendy, bo naprawdę warto próbować. Przekonajcie się sami.
Powietrze 6 Cessną do Afryki Samemu polecieć na kawę do Casablanki – czyż nie brzmi to świetnie? 2 Ptasiarstwo Bezkrwawym łowom można oddawać się wszędzie. Pozwalają w wyjątkowy sposób kontemplować uroki natury. 16 Latanie tunelowe Tunel aerodynamiczny zapewnia doznania jak przy skoku ze spadochronem, za to bez ryzyka. 18 Szybownictwo Jeśli chcesz zostać pilotem, prowadzenie szybowca jest chyba najszerzej dostępną drogą do tego celu. 20 Paralotniarstwo Przestworza da się podbijać na wiele sposobów, np. na skrzydle paralotni. 24 Slackline Po taśmie można spacerować i metr, i setki metrów nad ziemią. Wszystko zależy od umiejętności i stanu nerwów. 26 Oglądanie gwiazd Człowiek oddawał się mu od zarania dziejów. Wciąż jest dla nas mistyczne. Ziemia 28 Wielki szlak himalajski Wymaga sprawności i hartu ducha, ale gwarantuje niezapomniane przeżycia. 34 Parkour Widowiskowa akrobatyka w realiach ulic metropolii. Sport i styl życia zarazem. 38 Rajdy przygodowe Sprawny zespół i zaskakujące wyzwania. Przygoda przez duże „P”. 42 Spacer po żarze Okazuje się, że każdy może przez chwilę poczuć się jak szaman czy fakir. 44 Zorbing Doświadczenie o dziecięcym charakterze, a jednak ekstremalne. 46 Rajdy konne Przemierzanie świata na sposób z poprzednich wieków wciąż kręci. 50 strzelanie z łuku Trochę powrót do dzieciństwa, a trochę droga do wyciszenia i koncentracji. 52 Speleologia Zaglądanie pod podszewkę ziemi gwarantuje przeżycia jedyne w swoim rodzaju. 56 Via Ferraty Na tych górskich trasach amator może doświadczyć przeżyć alpinisty. 60 Rowerem przez kontynenty Niespieszne smakowanie egzotyki, kolekcjonowanie przygód i poczucie absolutnej wolności. 64 Capoeira Trochę taniec, trochę sztuka walki, a jednocześnie pełnia ruchu przy energetycznej brazylijskiej muzyce. 66 Survival Biegłość w sztuce przetrwania może się przydać nie tylko z dala od cywilizacji. 68 Bieganie Najprostszy i najtańszy sposób na poprawę kondycji i zastrzyk endorfin. 70 Jak zostać rycerzem Dołączenie do grupy rekonstruktorów to metoda na podróż w czasie. 72 Wyprawa do Amazonii Doświadczenie wędrówki po tropikalnej puszczy to pomieszanie momentów horroru i chwil zachwytu. Woda 78 Kajakiem po rzece Dja Spływ rzeką w sercu Afryki to spełnienie dziecięcych marzeń o przygodzie. 84 Stand Up Paddle Stosunkowo nowa wodniacka dyscyplina: deska, która nie wymaga fali. 86 morsowanie Dla zdrowia, dla głosów uznania. Podob- no jeśli ktoś spróbuje, nie przestaje. 90 KItesurfing Sport między dwoma żywiołami, czyli jak zostać ptakiem wodnym. 94 Kajakarstwo Rekreacja dla każdego, przede wszystkim tych, którzy lubią ciszę. 98 Żeglarstwo Wymaga patentu, ale przed jego posiadaczem otwiera wszystkie akweny. 100 nurkowanie Wizyty w podwodnym świecie są doświadczeniem innej rzeczywistości. 104 Flyboard Jak stanąć na wodzie, czyli najmłodszy sport ekstremalny.
Zaczyna się od drobiazgów. Potykasz się o przeszkody, masz problemy z czytaniem, przecierasz łzawiące oczy. Kupujesz okulary – jest lepiej. Ale z czasem świat wokół ciebie i tak traci barwy, widzisz wszystko jakby przez mgłę. W końcu otaczają cię wyłącznie cienie i przychodzi ten dzień, kiedy nie dostrzegasz już krajobrazów, twarzy, przedmiotów dookoła, własnych rąk. Oślepłeś. Zaćma może przydarzyć się każdemu, ale to jedna z chorób, którą można uleczyć stosunkowo prostą operacją. Tyle że coś, co u nas jest standardowym zabiegiem, w Etiopii okazuje się luksusem zarezerwowanym dla wybranych. Na 85 mln żyjących tam ludzi 1,5 mln nie widzi, 3 mln mają kiepski wzrok, a 9 mln dzieci choruje na jaglicę – przewlekłe zapalenie rogówki i spojówek, które nieleczone kończy się ślepotą. Niektórym niewidomym, tak jak Murze, spotkanej przeze mnie kobiecie w Etiopii, udało się odzyskać wzrok dzięki Himalayan Cataract Project. Kiedy tam byłam, lekarze podczas Eye Camp wykonywali 200 operacji dziennie, a mimo to kolejka przed szpitalem wcale się nie zmniejszała. To pokazuje skalę potrzeb. Oko ludzkie ma zaledwie 12 mm i waży 9 g, ale potrafi robić rzeczy fenomenalne. Ponad 80 proc. bodźców odbieramy za pomocą zmysłu wzroku, dlatego jest on kluczowy dla naszego życia i funkcjonowania. Osoby niewidome często są traktowane jak te drugiej kategorii. Dlatego cieszę się, że być może postępy medycyny, o których przeczytacie w artykule Terapie w zasięgu wzroku (str. 38), na zawsze rozwieją ograniczającą niewidomych ciemność.
34 Wywiad | Pomiędzy para- a olimpiadą Z Natalią Partyką rozmawia Julia Lachowicz 38 Wzrok do poprawki W okulistyce trwa rewolucja. Ale nawet bez niej miliony ludzi za małe pieniądze mogłyby odzyskać wzrok. David Dobbs Zdjęcia Brent Stirton 62 Zobaczyć niewidzialne Jak w życiu codziennym funkcjonują ludzie, którzy nie widzą? Kluczem do odnalezienia się w świecie jest trening i determinacja. Tekst Katarzyna Kachel 68 Kanion Kolorado Ogrom i piękno tego cudu natury w jednych wywołują zachwyty, w innych pokusę zrobienia na nim biznesu. Tekst Kevin Fedarko Zdjęcia Pete McBride 86 Imperium królów Węży Opowieść o niezwykłym okresie w cywilizacji Majów. Tekst Erik Vance Zdjęcia David Coventry 104 Moda na zabijanie Futra po latach banicji wracają do łask świata mody. Dlaczego tak się dzieje i co to oznacza dla zwierząt? Tekst Richard Conniff Zdjęcia Paolo Marchetti 122 Z dziennika fotografa | Barwy mroku Tekst i zdjęcia Przemysław Ziemacki
Silne trzęsienie ziemi w pobliżu Kamczatki. Czekamy na informacje o stratach
Trzęsienie ziemi o sile 6,6 w skali Richtera nawiedziło Kamczatkę na wschodzie Rosji - podała w niedzielę amerykańska służba geologiczna USGS. Na razie nie ma informacji o ofiarach lub zniszczeniach.
Nie wydano także ostrzeżenia przed falami tsunami. Według USGS trzęsienie wystąpiło na głębokości 30 km, a jego epicentrum znajdowało się 206 km na zachód od miasta Ust-Kamczatsk, położonego na wschodnim brzegu Półwyspu Kamczackiego. Rejon Wysp Kurylskich i Kamczatki to jeden z najbardziej aktywnych sejsmicznie obszarów świata. Znajduje się w tzw. pacyficznym pierścieniu ognia, czyli w otaczającej Ocean Spokojny strefie częstych trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych. Źródło: PAP Trwa głosowanie w plebiscycie nagród Travelery 2016! Zobacz filmy, poznaj podróżników, wybierz najciekawszą podróż i zagłosuj! View oEmbed on the source website
Piach. Śnieg. Błoto. Nie ma sprawy. Gruby może więcej!
Fatbike (lub fatbajk) to rower wyposażony w bardzo (bardzo!) szerokie opony. Od 4 nawet do 4,8 cala. Nie oszukujmy się - rozmiar ma znaczenie! A te 10 dodatkowych centymetrów sprawia, że w miejscu w którym "zwykły rower" ugrzęźnie, fatbajk potoczy się dalej. Wszystko, na co wcześniej patrzyliście z trwogą, nagle przestaje istnieć, przeistaczając się w gładką niczym niezmąconą powierzchnię. I tak fatbajk sprawdzi się na bezdrożach północnej Kanady, (Jukon), na Alasce, w Mongolii (Gibb River Road), w Peru (Cordillera Huayhuash), czy na Kamczatce. Zanim zaczniecie, warto poznać: Więcej w kwietniowym Travelerze! (Nasz ekspert: Mateusz Waligóra)
Felieton. Jest cudnie! Czyli siedem cudów Świata
Nie lubię zwiedzania. Nie lubię oglądać zabytków. Nie lubię turystów. I szczerze mówiąc, uważam, że te wszystkie podróże są przereklamowane.
Normalni ludzie powinni siedzieć w domu. Bo przecież właśnie po to wymyślono domy, żeby nie trzeba było podróżować. A najbardziej ze wszystkich rzeczy w podróży nie lubię przewodników po świecie. Bo nie życzę sobie, żeby jakiś nieznany mi osobiście ani pośrednio facet mówił, co mam zobaczyć. Pewnie dlatego kilka lat temu wpadłem na pomysł, żeby napisać przewodnik dla takich jak ja – domatorów z postępującą alergią na zwiedzanie świata. Wymyśliłem nawet tytuł: „Nie widziałem Tadź Mahalu, czyli przewodnik po świecie dla niezwiedzających”. I w ramach tego pomysłu zacząłem tworzyć swoją listę „cudów świata”, których oglądanie nie grozi ani spotkaniem z tłumem turystów, ani pamiątką w postaci zdjęcia z serii „ja i wieża Eiffla”. Cud pierwszy Okolice Mahabalipu-ram (Indie). Hinduska świątynia na plaży. Boski lingam, o którym wspominał w swoich pamiętnikach Merton, obmywało morze. Znawca kosmogonii mógłby tam siedzieć latami i zachwycać się symboliką tego miejsca. Ale dla mnie najważniejsza była maleńka knajpka leżąca przy drodze na plażę. W środku nie było nic, co by kiedykolwiek leżało w pobliżu kosmogonii albo kosmologii. Były portrety Marleya i Lennona, kwiaty i muzyka. Zamówiłem herbatę z mlekiem i słuchałem. Muzyka była wszędzie. Nawet w przesłodzonej herbacie. Świat był doskonały, bo Armstrong miał jeszcze swoją trąbkę. Cud drugi Jezioro na drodze z Szaszamene do Addis Abeby (Etiopia). Ziemia ewidentnie była płaska – kolejny dowód na to, że Kopernik się mylił. Jezioro też było płaskie. Wszystko opanowały ptaki. Idąc nad wodę, cały byłem w ptakach. Tysiące maleńkich skrzydeł krążyło wokół mnie. Czułem, że gdybym tylko uniósł się delikatnie na palcach i leciutko podskoczył, to mógłbym latać. Cud trzeci Okolice Nairobi National Park (Kenia). Po jego obrzeżach wędrowałem piechotą. Na tle przereklamowanego afrykańskiego nieba (bo co to za niebo, na którym zachód słońca trwa krócej niż lot obciążonego kurczaka?) zobaczyłem stado żyraf. Zwierzęta zaczęły uciekać. Biegły w ciszy. A właściwie nie tyle biegły, ile tańczyły, płynęły, wirowały, unosiły się. Świat na chwilę został sprowadzony do tych sprzecznych ze zdrowym rozsądkiem zwierząt i do ich ruchu. Cud czwarty Droga z Gdańska do Warszawy (Polska). Stopowałem kolejną godzinę do domu. Zapadał zmierzch. Wiatr wiał. Marzłem. I wtedy zobaczyłem. Od Warszawy szły chmury. Oświetlone zachodzącym słońcem, wyglądały jak czerwono-czarni jeźdźcy Apokalipsy. Z mojej strony niebo było puste, a przede mną powstawał niesamowity obraz. Było tak, jakbym podglądał boską walkę Dobra ze Złem, Ciemności z Jasnością. Samochody przejeżdżały, a ja stałem, bojąc się ruszyć, odezwać. Bo wiedziałem, że, jeśli reżyserzy tego przedstawienia się zorientują, że ich podglądam to na niebie znowu pojawi się obraz kontrolny. Cud piąty Obrzeże Sequoia National Park (USA). Drzewo wyglądało, jakby było ojcem wszystkich drzew. Słowo „potężne” zostało specjalnie wymyślone do jego opisania. Byłem mały. Nieistotny przecinek. Wszystko nabrało więc prawidłowych proporcji. Cud szósty Gdzieś na Kamczatce (Rosja). Helikopter, który zabrał mnie na stopa, zatrzymał się na chwilę na jakieś plaży. Niebo było błękitne, morze ciemnogranatowe, trawy długie, zielone i jasnozłote. Na plaży wieloryby zostawiły swoje szkielety. Białe kości tworzyły łuki i arkady. Niczym Jonasz na chwilę przed wypluciem spacerowałem w środku tych kościanych katedr. Cud siódmy Gdzieś nad Morzem Białym (Rosja). Kolejny tydzień wędrowałem brzegiem morza. Ostatnich ludzi widziałem 8 dni przedtem. Dietę ograniczyłem do grzybów, mchów i kory brzozy, z której robiłem makaron. Spałem na ziemi pod moskitierą – bo komary traktowały mnie jak snack bar. Pewnego ranka podszedłem do morza, żeby umyć zęby. Z pianą w ustach kucałem w wodzie. Była cisza. Spokój. Pustka. Było tak, jakbym był ostatnim człowiekiem na świecie, tym, który ma na końcu zgasić światło i zamknąć drzwi. Ciekaw jestem, jaka jest Wasza „lista cudów”. Napiszcie. Może razem zrobimy książkę dla „niezwiedzających”? edipyrek@yahoo.com
Przyjemność założenia śladu na dziewiczym stoku jest pretekstem do dalekich wypraw.
Kluczji to niewielkie miasteczko leżące ok. 30 km od najwyższego azjatyckiego aktywnego wulkanu – Kluczewskiej Sopki (4 688 m n.p.m.), która od 1697 r. wybuchała ponad 80 razy. Turystów spotyka się tu raczej rzadko, wzbudzamy więc pewne zainteresowanie. Miejscowi dziwią się, że chciało nam się jechać taki kawał świata tylko po to, by zjechać na nartach z wulkanu. Wyruszamy właściwie z poziomu morza. Żeby się dostać do podstawy góry, musimy najpierw ominąć lub przemknąć przez teren bazy wojskowej i lotniska. Potem na przeszkodzie staje wysoka trawa, komary i meszki. Podejście do lodowca w temperaturze 25°C z plecakiem ważącym ponad 40 kg jest prawdziwą męczarnią. Dopiero po wkroczeniu na lód zamieniamy T-shirty na polary i goretexy. Poruszamy się według wskazówek Andrieja – wulkanologa spotkanego w Kluczji. Do jego namiotu, rozstawionego na Lodowcu Bogdanowicza, docieramy po dwóch dniach. Do pokonania mamy jeszcze około dwóch tysięcy metrów. O pierwszej w nocy ruszamy w kierunku szczytu. W świetle księżyca i latarek osiągamy wysokość 3 800 m. Pogoda przestaje być naszym sprzymierzeńcem. Po pięknym wschodzie słońca zrywa się bardzo silny wiatr, który biczuje nasze odsłonięte policzki drobnymi lodowymi igiełkami. Widoczność nie jest najgorsza, ale cel pozostaje wysoko nad nami. Co pewien czas przystajemy, by rozgrzać zmarznięte ręce i „naładować akumulatory” czekoladą lub rodzynkami. Po trzynastu godzinach brnięcia w śniegu, czasem po pas, dostrzegamy wreszcie krawędź krateru. Zmęczeni i szczęśliwi patrzymy na olbrzymie lodowe plateau i piękną górę Kamień. Zjazd okazuje się nie tak emocjonujący, jak oczekiwaliśmy, głównie ze względu na warunki śniegowe. Na powierzchni wulkanu wskutek gwałtownego ochłodzenia w nocy i silnego wiatru utworzyła się twarda skorupa, tzw. szreń łamliwa. Zjeżdżamy krótkimi odcinkami, robiąc długie przerwy na odpoczynek. Trawers w skos stoku, przerzucenie nart, trawers w drugą stronę – i tak bez końca. Zmęczenie i niedawna operacja kolana studzą mój zapał do odważniejszej jazdy. Jedynie szerokie freeride’owe narty, zachowujące w tych warunkach jako taką stabilność, ratują sytuację. Cóż, „jazda na wulkanie” trochę nas zawiodła, ale doświadczenie było osobliwe. NO TO W DROGĘ – KAMCZATKA ■ Najlepszy czas na wizytę przypada między czerwcem i wrześniem (konieczna wiza, www.poland.mid.ru). ■ Dojazd – pociągiem z Warszawy do Moskwy 280 zł w jedną stronę, przelot z Warszawy do Moskwy od 1 100 zł (w obie strony), lot z Moskwy do Pietropawłowska Kamczackiego (w obie strony) 2 350–4 500 zł. ■ Przejazd z Pietropawłowska Kamczackiego do Kluczji trwa ok. 8 godz., kosztuje ok. 30 USD w jedną stronę. ■ Noclegi – hotel Petropavlovsk, dwójka 88 USD (www.petropavlovsk-hotel.ru), Heiser Hotel, dwójki od 30 USD, Rus Hotel (daleko od centrum), dwójka 25 USD.