Trzecie największe miasto Indii jednych zachwyca, a innych przytłacza. Najlepiej poznawać je przez historie kobiet
Kalkuta to miasto pełne kontrastów, w którym przeszłość wciąż przeplata się z nowoczesnością. Od kolonialnych budynków po tętniące życiem ulice – sprawdź, co wyróżnia to miejsce na tle innych indyjskich metropolii.
Spis treści: Miasto między przeszłością a nowoczesnością Serce Kalkuty, które zatrzymało czas Smaki i codzienność Bengalu Duchowość i kontrasty życia 3 sposoby na tanie Indie Kalkuta, na tle innych wielkich indyjskich metropolii, wyróżnia się swoją tożsamością. W przeciwieństwie do dynamicznego Delhi czy technologicznego Bangaluru, to miasto zachowuje nostalgiczny charakter dawnej epoki, który wciąż definiuje jego rytm. Miasto między przeszłością a nowoczesnością W przeciwieństwie do Delhi, które przypomina brutalnie rozpychającego się mężczyznę, czy Bangaluru, któremu bliżej do nastolatka wpatrzonego w ekran smartfona, Kalkuta jest kobietą. Stateczną damą, która nosi stare koronki, choć już zmurszały i przydałoby się cerowanie. Jest najmłodszym z wielkich indyjskich miast, ale tylko ona ma w sobie wdzięk wspaniałego wczoraj. Inni pędzą ku przyszłości. Delhi się rozrasta, buduje satelickie miasta. Mumbaj pnie się wzwyż, bo nowoczesność musi się pomieścić z biedą. A Kalkuta drepcze, próbując dogonić postęp. Przeszła ostatnio rozległy lifting i kilka zabiegów upiększających. Wzdłuż centralnej alei Chowringhee leżą nowe chodniki, pyszni się kwitnący park, w którym jeszcze kilka lat temu na ubitej ziemi przysypiały bezpańskie psy. Lśniący gmach Victoria Memorial, pamiątka po brytyjskim panowaniu, jest symbolicznym śladem kolonialnej historii – onieśmielający i obcy, jak obiekt pozostawiony przez kosmitów. Przed odrestaurowanym ceglanym budynkiem głównego targowiska New Market szumią nowe fontanny – zadziwiający dowód troski o komfort mieszkańców w mieście, w którym w wielu miejscach wciąż trudno o stały dostęp do bieżącej wody. Dawne rezydencje Brytyjczyków, o pałacowych kopułach zdobionych zegarami, przechodzą metamorfozę. Otoczone rusztowaniami z bambusa cierpliwie czekają, aż bosonodzy mężczyźni odmalują ich frontony. Robota ciągnie się miesiącami, a odzyskana uroda i tak uleci z pierwszym atakiem monsunu. Mimo to sprawa została przesądzona – Kalkuta zdecydowała się na nowoczesność. By szybciej ku niej iść, wszczepiła sobie swoistą „endoprotezę” – w dzielnicy Salt Lake, niedaleko sennego lotniska i wiecznie zakorkowanej obwodnicy, przyjął się nowy byt: nowoczesne osiedla z centrami handlowymi i multipleksami. Również w śródmieściu, przy Park Street i Esplanade, przybywa klimatyzowanych salonów z telefonami i kawiarni z mrożoną kawą. Serce Kalkuty, które zatrzymało czas Jedno, czego indyjska Kalkuta nie odmładza, to jej serce, bijące w najstarszej, północnej części. Tu zegary wciąż pokazują XIX wiek. W wąskich uliczkach rzemieślnicy wykuwają metalowe dzwonki dla rikszarzy, którzy pobiegną z drewnianym wózkiem nawet w najcięższą ulewę. W małych świątyniach tlą się kadzidła, a handlarze przekrzykują się, negocjując ceny. Wysyłają tragarzy, by na głowach przenieśli kopy twardych guaw i delikatnych, czerwieniejących mango. Wokół poczty głównej przy dawnym placu Dalhousiego kucają pakowacze – obszywają przesyłki płótnem, kaligrafują adres, lakują, stemplują. Tradycyjne metody pakowania wciąż funkcjonują obok nowoczesnej logistyki lotniczej. Wokół domu Rabindranatha Tagorego, nagrodzonego Noblem geniusza literatury i muzyki, rozciąga się nieregularna sieć uliczek. Zabłądzić w którąkolwiek to zanurzyć się w opowieść, która toczy się od wieków. Smaki i codzienność Bengalu W małych knajpach ze stołami z surowego drewna leżą umyte liście bananowca. Wąsaty kelner wyrzuca na nie górę sypkiego ryżu, kawałki ryby w marynacie, duszone warzywa – wszystko, co oferuje tradycyjna kuchnia bengalska. Obok, w gęstym syropie, pływa gorący gulab dźamun albo biała roszogula – życie jeszcze nigdy nie było tak słodkie. Nieopodal, w położonej nad brzegiem Hugli dzielnicy Kumartuli, rzeźbiarze budzą do życia ukochane bóstwa. Słomiany szkielet otulają miękką gliną – spod ich dłoni wyłaniają się krągłe piersi, słoniowe trąby i ostre tygrysie kły. To właśnie tutaj powstają figury wykorzystywane podczas religijnych festiwali Durga Puja. Kiedy wyschną, zostaną pomalowane na jaskrawe barwy widoczne nawet nocą, podczas upojnych religijnych festiwali. Duchowość i kontrasty życia Szybki przejazd metrem na południe to podróż po jeszcze silniejsze przeżycia. W świątyni Kali, sąsiadującej z najstarszym wciąż działającym przytułkiem założonym przez Matkę Teresę, drżą młode kozy. Jeszcze chwila i zostaną złożone w ofierze – to element lokalnych rytuałów religijnych, które wciąż są obecne w przestrzeni miasta. Znużeni kwiaciarze wyplatają girlandy – czerwone kwiaty przypominają krople krwi. Przed świątynią zamieszanie – trwa handel nadzieją na lepsze jutro. Z dachu restauracji w jedynym wieżowcu przy New Market widać miasto, które właśnie się przebudziło. Zrzuca z siebie pleśń i upalny letarg. Warto je zobaczyć, zanim gwałtowna modernizacja całkowicie zmieni jego oblicze. 3 sposoby na tanie Indie Loty z Europy do Kalkuty są drogie. Lepiej w Delhi przesiąść się na linie indyjskie lub kolej – to często tańsza alternatywa podróży. Jeden kurs żółtą taksówką wystarczy, by poczuć urok jazdy słynnym ambasadorem. Potem warto wybrać autobusy i tramwaje – transport publiczny jest bardzo tani (całe miasto nawet za 10 rupii). Tanią i dobrą knajpkę najłatwiej znaleźć w porze lunchu, podążając za tłumem. Je się w tłoku, ale świeżo i lokalnie, często bez użycia sztućców. Źródło: National Geographic Traveler
Dlaczego właśnie TO zdjęcie wygrało Wielki Konkurs Fotograficzny National Geographic? Na to pytanie będę musiała odpowiadać jeszcze wielokrotnie. Przez najbliższy rok wiele osób podda je analizie, żeby znaleźć klucz do zwycięstwa w następnej edycji i zrozumieć, czym kierowało się jury. Nie ma w tym jednak żadnej tajemnicy, są wyłącznie emocje, które pojawiły się w każdym z nas, gdy je zobaczyliśmy. Czy od razu wiedziałam, że mam przed sobą fotografię zasługującą na Grand Prix? Nie, ale jednocześnie nie mogłam o tym zdjęciu zapomnieć, niepokoiło mnie. Gdzie i w jakich okolicznościach zostało zrobione? Kim są dziewczynki i dlaczego na ich twarzach malują się tak różne uczucia? Prawdopodobnie każdy z siedmiu jurorów mógłby napisać własną historię na temat tego ujęcia. I właśnie to jest w nim tak wspaniałe. Tomasz Tomaszewski, przewodniczący obradom, powiedział: „To zdjęcie odnosi się do najwspanialszych cech humanistycznej fotografii. Jest proste, ale nie banalne czy mdłe”. Jest po prostu wyjątkowe. I za to właśnie dziękujemy jego autorce Izabeli Perez Harriette.
Spis treści: Rozstrzygnięcie Wielkiego Konkursu Fotograficznego NG Wywiad z entomologiem Marcinem Sielezniewem o motylach, które toczą z mrówkami wyścig zbrojeń. Megafauna. Dlaczego wyginęły wielkie ssaki Australii? Czy to możliwe, by wybił je człowiek? Islam z tropików. Czy chłosta za picie alkoholu jest karą stosowną? Indonezja próbuje wypracować kompromis między rygorystycznym islamem a ludyczną wyspiarską mentalnością. Wyznawcy Mahometa. Muzułmanie nie są grupą religijnie jednorodną, różnią się np. interpretacją zasad Koranu i tradycjami. Proponujemy zatem mały przewodnik po duchowym świecie islamu. Zatoka Meksykańska. Pelikany skąpane w ropie, gigantyczne podwodne chmury oleju, czarna smoła na rajskich plażach – katastrofalny wyciek z odwiertu BP zniszczył środowisko i pokazał, jak lekceważone jest przez decydentów. Taniec Trzcin. Raz do roku rozparty na tronie król Zulusów przyjmuje swoistą „taneczną defiladę” tysięcy roznegliżowanych dziewic – potencjalnych kandydatek na kolejną żonę władcy. A wszystko dla zdrowia narodu. Tylko dla prenumeratorów. Albatrosy. Kochają szkwały. Na lądzie nie bywają miesiącami. Pokonują oceany od krańca do krańca. Wizg ich 3,5-metrowych skrzydeł budzi dreszcz. Kolekcja "Śladami wielkich polskich podróżników" - zdjęcie Leona Barszczewskiego - Uzbekistan 1876-1897
Pełna energii Kalkuta ,tchnące spokojem świątynie Orisy, park dzikich tygrysów – to tylko kilka wabików tej części Indii.Myślałem, że znam indyjskie jedzenie, ale menu w Kewpie, restauracji bengalskiej w Kalkucie, pełne jest nieznanych słów: Shukto, Rui, Mishti Doi. Na dodatek nie mam żadnego pomysłu, z którego miejsca zacząć pierwszą podróż po lokalnej kuchni. Na ratunek przychodzi mi moja gospodyni, bengalska instruktorka sztuki gotowania: – Masz szczęście, przyjechałeś tu w porze połowu hilsy. Po chwili na stole pojawia się ryba pływającą w ostrym, zaprawionym musztardą i olejem sosie w kolorze złotego jedwabiu. Będąca gatunkiem śledzia hilsa indyjska to najbardziej poszukiwana ryba wśród uwielbiających owoce morza mieszkańców Kalkuty
KALKUTA Energia chaosu Próbuję dania i natychmiast czuję ból przeszywający podniebienie. Hilsa jest faktycznie przepyszna – delikatna, tłusta i silnie aromatyczna – jednocześnie jednak naszpikowana setkami maleńkich, ostrych jak szpilka ości. Usunięcie ich to mozolna i czasochłonna praca.Myślę o hilsie następnego dnia, gdy lawiruję Chowringhee Road, głównym traktem Kalkuty, w samym środku monsunowej ulewy, pośród podejrzanych, chudych jak szkielety żebraków i nachalnych naganiaczy, potykając się na dziurach w chodniku. Nazwa miasta Kalkuta pochodzi od popularnej zwłaszcza w Bengalu bogini Kali, żony Śiwy. Symbolizuje ona zniszczenie, chaos, ale zarazem odrodzenie. Kalkuta nie jest łatwym kąskiem do przełknięcia. Stolica Bengalu kojarzy się w świecie nie z drapaczami chmur czy pięknymi widokami, ale tłumami na ulicach 13-milionowej metropolii i slumsami. Jednak nawet utknąwszy w zdezelowanej żółtej taksówce w samym środku ulicznego zamieszania, można dostrzec wspaniałości tego miasta, które 200 lat temu było stolicą Indii Brytyjskich. Kolonizatorzy i Hindusi zbijali tu niewyobrażalne fortuny. Pamiątką po nich są wielkie pomniki imperium, np. olbrzymi Victoria Memorial, i nadal urzekające, choć popadające w ruinę megarezydencje, jak Marble Palace. Ich skupisko znajduje się na północnym krańcu Kalkuty. Hinduscy przedsiębiorcy, którzy zarobili miliony w erze panowania Brytyjczyków, pobudowali te ogromne palladiańskie domiszcza w rozpasanym eurostylu, uwielbianym przez nuworyszy na całym świecie. Dominowały w nich marmury i kryształy, mnożyły się lustrzane sale. Kiedy jednak w 1911 r. Brytyjczycy przenieśli stolicę do Delhi, kalkuckie fortuny znikły, a miasto ucierpiało wskutek wojen. Dziś balkony byłych rezydencji porastają drzewa i krzewy. Niektóre z nich są opuszczone, inne mają dzikich lokatorów. Ten widok jest inspiracją dla poetów, takich jak Rabindranath Tagore, najsławniejszy mieszkaniec Kalkuty, który spędził niemal całe życie w jednym z tych wielkich domów. I, być może, nie jest to przypadek, że dom Tagore jest blisko innego punktu orientacyjnego miasta – oryginalnego sklepu ze słodyczami K.C. Dasa, twórcy Rossomalai – puszystego deseru z cukru i paneer (sera), który serwuje się dziś na całym świecie. Zamawiam kawałek na straganie i zjadam, stojąc na ulicy, otoczony przez rozpychający się łokciami tłum. Ta odrobina słodyczy w chaosie Kalkuty smakuje wspaniale. BHUBANEŚWAR Starożytna stolica kultury Przyjaciel, który często podróżuje do Bhubaneśwaru, przedstawił mnie Aśokowi Kumarowi Ghosal, głównemu nauczycielowi odissi, starożytnej formy tańca z Orisy. Rozmawialiśmy kilka razy krótko przez telefon, aby umówić się na spotkanie. Gdy szedłem do jego studia tańca na starówce Bhubaneśwar, mijając po drodze tysiącletnie świątynie, spodziewałem się spotkać jakiegoś guru w średnim wieku, być może z długimi włosami, brodą i skupionym spojrzeniem. Jednakże mężczyzna, który wita mnie w drzwiach, musiał dopiero skończyć trzydziestkę. Jest przystojny, ma ciemne włosy i wilgotne, czarne oczy. – Proszę wejść – instruuje, wskazując na siedzenie na podłodze, przed grupą 20 małych, chichoczących dziewczynek. Niektóre z nich mają nie więcej niż cztery lata. Aśok siada obok mnie po turecku i śmiech raptownie cichnie. Spóźnione uczennice w czerwonych i niebieskich sari do ćwiczeń zbliżają się do Kumara i zanim zajmą miejsce, przyklękają, żeby dotknąć jego stóp na znak szacunku. Aśok uderza pałeczką w blok rezonansowy i naraz wszystkie dziewczynki się podnoszą, przemieniając w bogów i boginie, anioły i nimfy. Na ugiętych kolanach, ze stopami skierowanymi na boki, rękami i palcami, a nawet oczami zastygłymi w starożytnych pozach, stają się żywym wyrazem niesamowitej kultury stanu Orisa. Bhubaneśwar jest wschodnioindyjską Florencją czy Kioto, miastem, w którym kultura osiągnęła tak wysoki poziom wyrafinowania, że zdołała przeniknąć materię życia codziennego. Architektura, rzeźba, malarstwo, religia, rękodzieło, a nawet moda są ze sobą połączone (wzory i motywy rzeźb świątynnych znajdują swe odzwierciedlenie w zdobnictwie sari tutejszych kobiet). Ludzie modlą się w ochrowo-brązowych świątyniach, których fasady pokrywa olbrzymia liczba rzeźb figuralnych i symboli rodem z hinduistycznego, a także innych panteonów (w ciągu minionego tysiąclecia Orisa była bogatym królestwem, handlującym z Azją Południowo-Wschodnią; tu krzyżowały się różne nurty religijne – hinduizm, buddyzm i dźinizm). W Bhubaneśwar nie ma zbyt wielu zagranicznych podróżnych. Być może niechęć do odwiedzania miasta wynika z faktu, że jego najsławniejsza atrakcja, olbrzymia XI-wieczna świątynia Lingaradźa, jest dostępna wyłącznie dla wyznawców hinduizmu. Jedynego sposobu, by rzucić okiem na zespół świątynny i jego wieże, dostarcza znajdująca się w pobliżu platforma. Jednakże w mieście, w którym kiedyś były tysiące świątyń, nadal zachowało się ponad 50 z nich (mają po tysiąc lat). Można je bez problemu zwiedzać, a każda z nich to mała przygoda. W Mukteśwarze, kiedy spaceruję pod pięknym kamiennym zwieńczeniem portalu świątyni, podchodzi do mnie jakiś kapłan. Sądziłem, że liczy na jakiś datek, ale on pyta mnie o imię i prowadzi do wewnętrznego sanktuarium. Tutaj pisze modlitwę (widzę, że umieszcza moje imię w sanskryckich sylabach) do Śiwy, wręcza mi kwiat i namaszcza moje czoło czerwonym proszkiem khum khum, trzecim okiem. PURI Miasto świątyń i pielgrzymów Za oknami mojego pokoju hotelowego w Puri wzmaga się wiatr, na morzu widocznym z balkonu widać bałwany fal, a lejący jak z cebra deszcz wali o betonowy dach. Wkrótce rozlega się pukanie do drzwi: to recepcjonista. Wchodzi do pokoju (jednego z największych w tym domu, po 500 rupii, czyli mniej więcej 35 zł za noc) i przyjaźnie wskazuje miejsca, gdzie sufit może przeciekać. – Nie obawiaj się, na ciebie nie będzie kapać, bo przesunęliśmy łóżko – spieszy z zapewnieniem. A więc to cała tajemnica dziwnego ustawienia mebli w pokoju – dwuosobowe łóżko dryfujące w środku, otoczone oceanem pustego miejsca po wszystkich stronach. Puri, jedno z czterech najświętszych miejsc Indii, jest miastem pielgrzymów od 500 lat, co oznacza, że miejscowi mają duże doświadczenie w kontaktach z podróżnymi. Obecnie bywają tam trzy ich kategorie. Pierwsza to pozostali goście w moim hotelu – zachodni turyści wędrujący po Indiach. Jest wśród nich student z Chicago odpoczywający po wolontariacie w misji Matki Teresy i mieszkająca w Kalkucie Holen- derka, przyjeżdżająca tu czasem, by się „wyluzować”. Rankiem, gdy wstaję o 7.30 i maszeruję do Marine Parade, nadmorskiej promenady, podpadam pod drugi typ turystów w Puri. O tej godzinie przybywają pociągi z północy wypełnione Bengalczykami na urlopie i plaża stopniowo zapełnia się tłumem ludzi obserwujących, jak olbrzymie fale z Zatoki Bengalskiej łamią się na brzegu. Wszyscy są całkowicie ubrani, a kobiece sari łopoczą na wietrze jak flagi. Najliczniejszą grupą odwiedzającą Puri są pielgrzymi przybywający modlić się w XII-wiecznej świątyni Dźagannathy (poświęconej jednemu z najważniejszych bóstw w hinduskim panteonie, który jest wcieleniem Wisznu oraz symbolem uniwersalnej miłości i braterstwa). Każdego roku, w czerwcu lub lipcu, przenosi się wizerunki Pana Dźagannathy oraz jego brata Balabhadry i siostry Subhadry z kompleksu świątynnego i umieszcza na olbrzymich ruchomych platformach. Są one następnie pchane przez 4 tys. świątynnych asystentów główną ulicą miasta do innej świątyni. Rodzeństwo pozostaje tam przez 10 dni. Ta boska przejażdżka ciężarówką ściąga do maleńkiego Puri setki tysięcy ludzi. ORISA Droga skarbów W oknach sklepów na suku w Katak, dawnej stolicy Orisy, leżą spatynowane, zawinięte w celofan srebrne bibeloty, które wyglądają tak, jakby pokrywający je kurz zbierał się na nich od 20 lat. Wprawdzie tutejsi rzemieślnicy są znani w całych Indiach z pięknych wyrobów ze srebra, ale ich sklepy nie wyglądają obiecująco. Mimo to wybieram jedną z ozdób i wchodzę do środka. Wkrótce dwóch ochoczych sprzedawców opróżnia na szklaną ladę pięć czy sześć wysłużonych tekturowych pudełek. Są tam filigranowe bransolety, naszyjniki z czystego złota i kolczyki utkane ze srebrnej nici, które przypominają motyle, tak delikatne, że mógłby je porwać lekki podmuch wiatru. Nierozsądnie zapomniałem o najważniejszej zasadzie dotyczącej robienia zakupów w Indiach: nigdy nie oceniaj sklepu po witrynie. Tu rytuał kupowania rozwija się powoli, w miarę jak skryte w szufladach skarby są, jeden po drugim, odkrywane. Katak może się pochwalić pięknym srebrem, ponieważ przez setki lat tutejsi jubilerzy dostarczali ozdoby do świątyni Dźagannathy w pobliskim Puri, do którego prowadzi starożytna droga pielgrzymów. Z Katak kieruję się do Hirapur po wyboistych, pozbawionych asfaltu drogach wiodących przez intensywnie zielone pola ryżowe Bhubaneśwaru. Miasteczko to dostarcza dzwony z brązudla świątyń w Puri, ale jest właśnie niedziela i rzemieślnicy ucinają sobie drzemkę. Nie mam więc okazji usłyszeć stukotu ich młoteczków dobiegającego z warsztatów. W Pipili ruch uliczny niemal zamiera, ponieważ turyści zatrzymują się, by podziwiać jaskrawe drukowane bawełniane materiały zwisające ze straganów po obu stronach drogi. Zaglądam do domowych wytwórni i patrzę, jak płótno jest cięte na tysiące małych kawałków, a następnie składane i zszywane w kształt lampionów, parasoli, makatek. Mieszkańcy Pipili wykonują tę pracę od setek lat: wagony, które wiozą wizerunek Pana Dźagannathy w czasie święta w Puri, są obwieszone materiałami pochodzącymi z tej miejscowości. Kolejna świątynia znajduje się w Raghurajpurze, niecałą godzinę drogi za Pipili. Kiedy wizerunek Pana Dźagannathy opuszcza świątynię, by udać się na swój juggernaut, jego nisza bynajmniej nie stoi pusta; jest wypełniona kunsztownym, pełnym detali malowidłem wykonanym przez ludność tej wioski. W Raghurajpurze każdy jest artystą. Kobiety dekorują zewnętrzne ściany swych chat wizerunkami kwiatów i nimf, aby zadowolić Lakszmi, boginię dobrobytu, szczęścia i piękna – żonę Wisznu. Chłopcy i dziewczęta garbią się nad drewnianymi pulpitami leżącymi na kolanach. Wycinają rylcami na wysuszonych liściach palmowych sceny z życia Kriszny lub z literatury. Zostają one następnie scalone w niewielkie harmonijkowe obrazki. Gdy je otwieram, przed moimi oczami rozwija się fascynująca historia dawnych Indii. NO TO W DROGĘ Sundarbany Rezerwat przyrody w delcie Gangesu, na południowy wschód od Kalkuty. Pełno tu krokodyli, delfinów, dzikich niedźwiedzi i jeleni aksis, a przede wszystkim tygrysów bengalskich (Sundarbany szczyci się największą populacją tych kotów). Turyści nocują w rezerwacie w sielskich obozach i domach w dżungli, a przemieszczają się po delcie łodziami. Jaskinie Udajagiri i Khandgiri Ok. 6 km na zachód od Bhubane-śwaru. To pamiątka z przeszłości Orisy, kiedy była centrum dźinizmu. Na szczególną uwagę zasługują groty Udajagiri, zwłaszcza pierwsza, w której dwa poziomy cel otaczają duży dziedziniec. Wśród postaci strażników kilka nosi zagraniczne szaty, a płaskorzeźby nad drzwiami ukazują poļbożne pary, muzyków, tancerki i sceny przyrodnicze. Po drodze do jaskiń spotkać można przyjaźnie nastawione małpy, łakome na orzechy (są do kupienia u miejscowych handlarzy). Dhauli Wzgórze 8 km na południe od Bhubaneśwar, na drodze do Puri. Tu w 260 r. p.n.e. cesarz Aśoka pokonał wojska z królestwa Kalingas. Po krwawej bitwie, w której zginęło 150 tys. wojowników, skruszony Aśoka przeszedł na buddyzm i religia ta dominowała w Orisie przez następnych 400 lat. W końcu Orisa dokonała konwersji na hinduizm, ale w 1972 r. grupa japońskich buddystów wybudowała na szczycie wzgórza Dhauli nieskazitelną świątynię z białą kopułą, Vishwa Shanti Stupa, mającą upamiętnić związek między nawróceniem Aśoki i buddyzmem Orisy. Jezioro Ćilka Około 50 km na zachód od Puri. Największa słonowodna laguna Azji. Jezioro okresowo rozszerza się i kurczy, aby w szczytowych dniach pory monsunowej osiągnąć przeszło 1 800 km2. W zimie jest to raj dla obserwatorów ptaków wędrownych i miejsce obchodów hinduistycznego święta Makar Mela w znajdującej się tutaj świątyni Kalijai. Przez cały rok po jeziorze kursują statki wycieczkowe, dowożące turystów w miejsca, gdzie spotkać można delfiny krótkogłowe. ZOO Nandankanan Około 20 km na północ od Bhubaneśwar. Zwierzęta trzyma się tam w niemal naturalnym środowisku leśnym. Największą atrakcją są tygrysy bengalskie i małpy, które zaczepiają turystów. Konarak W pobliżu Puri. Ruiny najsławniejszej świątyni wschodnich Indii, Świątyni Słońca wybudowanej w XIII w. – szczytowe osiągnięcie sakralnej architektury stanu Orisa. Sanktuarium ma formę wozu boga Słońca ciągniętego przez parę koni. Bengal Zachodni – stan w północno-wschodniej części Indii. Powierzchnia ok. 88,7 tys. km2, 81 mln mieszkańców. Orisa – stan we wschodniej części kraju, nad Zatoką Bengalską. Jego powierzchnia wynosi połowę obszaru Polski – 155 tys. km2. Liczy 37 mln mieszkańców. Najlepiej wybrać się w okresie październik–marzec. Samolotem: do Kalkuty można dolecieć z Polski, np. British Airways z międzylądowaniem w Londynie. Bilety ok. 2 400 zł. Pociągiem: z Delhi do Kalkuty docierają codziennie pociągi szybkich linii Rajdhani, a z Delhi do Bhubaneśwaru – w środy i soboty. www.easternrailway.gov.in W Kalkucie jeździ bardzo sprawne metro, a przez rzekę Hugli dzielącą miasto przepływa prom (bilet ok. 50 gr). Między Kalkutą a Madrasem kursują statki. Kalkuta: YMCA, 25 Chowringhee Rd, cena poniżej 15 zł. YMCA, 42 SN Banerjee Rd, cena poniżej 15 zł. Youth Hostel, 10 Ananda Dutta Lane, Howrah, cena ok. 15 zł. YWCA, Middleton Row, 15 zł. Hotel Maria, 5/1 Sudder St., ceny od 18 zł. Hotel Galaxy, 3 Stuart Line, ceny od 25 zł. Hotel Diplomat, 10 Sudder St., pokój 2-os. od 35 zł. Puri: Hotel Ghandara, Chakratirtha Rd, pokój 2-os. od 12 zł. Z Hotel (dawniej pałac maharadży), pokój 2-os. od 17 zł. www.orissahotels.com, www.HostelBookers.com/Kolkata Bengal Zachodni: Należy spróbować ryby przyrządzonej w curry z ryżem. Ze słodkości polecamy pyszny misthi dhoi, czyli jogurt słodzony cukrem palmowym, oraz rasgulla – słodkie kulki z sera kremowego skrapiane wodą różaną. Kalkuta: Zaranj Restaurant, Sudder St. – specjalność restauracji to kalafior na ostro z nasionami pieczonego kminku i miętą, cena 10 zł. Aaheli, Peerless Inn – znakomite dania bengalskie, specjalność to wegetariańskie Aahelir Ahoj za 17 zł lub nieco droższy odpowiednik potrawy z mięsem. Orissa: Słynie z owoców morza. Podstawa pożywienia to ryż i warzywa. Popularne są też chlebki pita. Puri: Aquarium Restaurant połączone z barem, oferuje lokalne dania z owocami morza. Kalkuta kojarzona jest z Matką Teresą (właśc. Agnesa Gongea Antigona Boiagi), która w 1948 r. wyszła na ulice pomagać ubogim i trędowatym. Rok później założyła Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Miłości. Zakonnice, ubrane w białe sari zdobione niebieskim obrąbkiem prowadzą w Indiach i na całym świecie sierocińce, domy dla chorych i umierających. Matka Teresa zmarła w 1997 r. Została beatyfikowana w 2003 r. Festiwal Muzyki Dhrupad – luty. Możliwość posłuchania północno-indyjskich utworów muzyki klasycznej w Benares. Baisakhi – kwiecień–maj. Najważniejsze święto sikhów (20 mln w Indiach). Sikhizm to zespół wierzeń głoszących istnienie jednego Boga, który jest prawdą. Popiera medytację i równość, odrzucając kastowość, przesądy i dyskryminację płci. Targ Sonepur – listopad. Podobno największy na świecie targ zwierząt gospodarskich o wielowiekowej tradycji. Odbywa się tuż za miastem Patna, nad Gangesem, i trwa miesiąc. Durga Pudźa – październik. To jedno z największych hinduskich świąt, w czasie którego oddaje się hołd bogini Durga. Jest ona wojowniczką; ma dziesięć ramion, dzierży miecz i dosiada lwa. Po dziewięciodniowych uroczystościach wizerunki Durgi zabiera się na procesję zmierzającą nad rzekę, a następnie umieszcza na powierzchni wody. To święto obchodzone jest szczególnie uroczyście w Kalkucie. Towarzyszą mu śpiewy i tańce. Z tej okazji kupuje się nowe stroje i obdarowuje najbliższych oraz składa im życzenia pomyślności. www.durga-puja.org, www.hindunet.org/festivals Kalkuta – dobrym miejscem jest New Market. Rozmieszczone wokół sklepy oferują wyroby bengalskie. Warto zajrzeć do Ananda (Russell St.), Ritu (Park Street). W miejskich magazynach Handloom House i Bengali Handloom (CIT Complex w Dhakśinapan) sprzedawane są tkaniny. Dobre zakupy można też zrobić w stanowym emporium Monapali (London St.) i Central Cottage Industries Emporium (L. Nehru Rd) Bhubaneśwar – w sklepach można znaleźć delikatną srebrną biżuterię. Stanowe emporium Utkalika znajduje się w Market Building na Rajpath. Godny uwagi jest też sklep tekstylny Handloom Development Corporation. www.world66.com/asia/south-asia/india/westbengal/calcutta www.puri.nic.in www.orissa.tourism.com www.orissatourism.gov.in