Dwie „ryby zagłady” pojawiły się w południowej Kalifornii. Uratowały je plażowiczki
Wstęgor królewski jest dużą rybą głębinową o wyjątkowym kształcie srebrnej „taśmy”. Bardzo rzadko zdarza się, że wypływa na powierzchnię, a jeszcze rzadziej – że jest wyrzucany przez fale na brzeg. Ale to, żeby na plaży pojawiły się dwa wstęgory jednocześnie, jest czymś niespotykanym. Do tego jednak właśnie doszło na plaży w Cabo San Lucas w meksykańskiej części Kalifornii.
W Cabo San Lucas, na meksykańskiej części Półwyspu Kalifornijskiego, doszło do wyjątkowo rzadkiego spotkania ludzi z rybami: dwa wstęgory królewskie (Regalecus glesne), potocznie nazywane „rybami zagłady”, zostały wyrzucone na brzeg. Zdarzenie sfilmowała turystka ze Stanów Zjednoczonych, Monica Pittenger, która wraz z siostrą pomagała rybom dostać się z powrotem do wody. Sensacja na plaży w Meksyku Autorka filmu relacjonowała, że początkowo z oddali dostrzegła coś bardzo jasnego, ruchomego i intensywnie błyszczącego. Okazało się, że były to dwa ogromne, srebrzyste stworzenia o niezwykłym, wręcz „obcym” wyglądzie, który przywodził na myśl sceny z filmów science-fiction. Wstęgory królewskie charakteryzują się długim, bocznie spłaszczonym ciałem przypominającym srebrną wstęgę oraz efektowną czerwoną płetwą grzbietową, która u żywych osobników faluje w wodzie. Początek płetwy grzbietowej tworzy długie, przypominające pióropusz wyrostki na głowie. To jedna z najbardziej niezwykłych ryb na świecie – nic dziwnego że wzbudziła sensację. Tym bardziej, że były to dwa osobniki. Ratowanie dwóch wstęgorów Choć na plaży w Cabo San Lucas zebrał się tłum gapiów, większość osób – w tym wielu obecnych tam mężczyzn – zachowywała się biernie. Do akcji szybko wkroczyła siostra Moniki Pittenger która „nie potrafiła patrzeć na cierpienie zwierząt”. Kobieta bez wahania zaczęła spychać pierwszego wstęgora z powrotem do wody. Ostatecznie pomogło jej kilku innych świadków oraz mała dziewczynka. Wstęgor wrócił do oceanu, cała grupa zajęła się drugą rybą i przeprowadziła kolejną udaną operację ratunkową. Czy to faktycznie uratuje wstęgory? Ryby te wypływają na powierzchnię wody w wyjątkowych przypadkach, prawdopodobnie są to osobniki chore, osłabione lub u kresu życia. Trudno zatem powiedzieć, czy ich życie zostało uratowane, czy tylko nieco przedłużone. Wstęgory na filmie Moniki Pittenger wydawały się być w dobrej kondycji – obydwa próbowały aktywnie wrócić do wody, wijąc się na plaży, oba też wyglądały na osobniki w sile wieku, bez widocznych uszkodzeń na ciele. Dlaczego wstęgor to „ryba zagłady”? Ten przydomek wywodzi się z japońskiego folkloru, według którego pojawienie się wstęgorów na powierzchni zwiastuje kataklizm, np. trzęsienie ziemi. Jednak naukowcy podkreślają, że nie ma na to żadnych dowodów. Wokół wstęgorów narosło znacznie więcej opowieści i mitów, np. Wikingowie nazywali je „królami śledzi” i otaczali ogromnym szacunkiem. Źródło: Monica Pittenger, The Charlotte Observer, Newsweek Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Co się dzieje z orkami? Znalazły sobie kolejną ofiarę. Takiego zachowania nie widziano jeszcze nigdy
Orki w ostatnich latach coraz częściej zadziwiają naukowców. Widziano już, jak noszą na głowach „kapelusze” z martwych łososi, całują się, a ostatnio sieją postrach w Portugalii wywracając łodzie. Teraz grupa kierowana przez samca Moctezumę odkryła nową, brutalną technikę polowania – ich ofiarą padł najgroźniejszy morski drapieżnik.
Choć żarłacz biały (Carcharodon carcharias) uchodzi za najgroźniejszego morskiego drapieżnika, obserwacje z wybrzeży RPA i Meksyku dowodzą, że sam staje się ofiarą. A polują na niego sprytne orki (Orcinus orca), które nauczyły się… wyjadać rekinom wątroby. Wyspecjalizowani zabójcy rekinów U wybrzeży RPA znana jest para orek, które tak skutecznie polowały na żarłacze, że te całkowicie opuściły swoje tradycyjne żerowiska. Teraz, po raz pierwszy, podobne zachowanie widziano w Zatoce Kalifornijskiej w Meksyku. Stado orek, znane jako „grupa Moctezumy” (od imienia dominującego samca), zaczęło polować na młode żarłacze. Badacze zarejestrowali te spektakularne sceny zarówno z powietrza, jak i pod wodą. View oEmbed on the source website Grupa Moctezumy polowała na rekiny wielorybie, ale po jakimś czasie wpadła na innowacyjny pomysł. Orki zaczęły „przewracać na plecy” żarłacze białe, by dobrać się do rekiniej wątroby. Pomysłowy sposób orek na posiłek z wątroby To nie przypadek: rekiny odwrócone na grzbiet całkowicie nieruchomieją – to znany biologom dziwny odruch, występujący też u innych zwierząt. Ma on prawdopodobnie na celu „udawanie martwego”. Orki jednak nie dają się na to nabrać. Naukowcy widzieli, jak grupa pięciu dorosłych orek wspólnie przewraca młodego rekina, po czym z chirurgiczną precyzją wydobywa jego wątrobę – niezwykle bogaty w tłuszcze i składniki odżywcze organ. Resztę zdobyczy orki porzucają. Pierwsze takie polowanie zaobserwowano w sierpniu 2020 roku, a drugie w sierpniu 2022, co sugeruje, że ataki na rekiny mogą być sezonowe, być może związane z ich okresem rozrodu. W obu przypadkach orki dzieliły się zdobyczą z młodymi osobnikami, co wskazuje na społeczne przekazywanie wiedzy łowieckiej. Jeden gatunek, wiele specjalizacji Jak podkreśla biolog morski Erick Higuera Rivas, to zachowanie potwierdza niezwykłą inteligencję orek. Techniki łowieckie przekazywane są z pokolenia na pokolenie, więc poszczególne stada mają różne specjalizacje. Choć orki należą do jednego gatunku, różnią się między sobą tzw. ekotypami – grupami o odmiennych zwyczajach i preferencjach żywieniowych. Stado Moctezumy koncentruje się niemal wyłącznie na rekinach i płaszczkach, jest więc doskonałym przykładem specjalizacji. Wybierając na ofiary młode osobniki, orki minimalizują ryzyko podczas polowania. Żarłacze uciekają w popłochu Jak zauważa ekolog morski Salvador Jorgensen, dorosłe żarłacze na widok orek natychmiast uciekają i nie wracają przez wiele miesięcy. Nie wiadomo jednak, czy taka reakcja jest instynktowna, czy wynika z doświadczenia. Zjawisko orek polujących na rekiny nie jest nowe – podobne przypadki notowano już od lat 90., m.in. przy atakach na rekiny wielorybie. Jednak tylko stado Moctezumy wykazuje tak wyraźne i powtarzalne ukierunkowanie na tę grupę ofiar. Badacze podkreślają, że potrzeba dalszych obserwacji, by ustalić częstotliwość tych polowań i ich wpływ na populację rekinów w Zatoce Kalifornijskiej. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Pojechałam po słońce i gwiazdy, a zostałam dla widoków” – najpiękniejszy stan USA z bezpośrednim połączeniem z Polski
Kalifornia potrafi zaskoczyć – od luksusowych butików w Beverly Hills, przez medytacje w słuchawkach w Santa Monica, aż po mistyczne sekwoje i kulinarne rytuały nad Pacyfikiem. Sprawdziliśmy, jak wygląda podróż przez najciekawsze miejsca Zachodniego Wybrzeża USA. Poznaj plan idealnej wyprawy, w której każdy znajdzie coś dla siebie – i gwiazdy kina, i miłośnicy ciszy.
Spis treści: Szary dres i czerwone ferrari – jak wygląda codzienność bogatych mieszkańców LA? Kalifornijski roadtrip śladami Kerouaca, Coachelli i hollywoodzkich marzeń Gdzie rosną baśniowe olbrzymy – Park Narodowy Sekwoi San Francisco: między Doliną Krzemową a beatnikami i cioppino Jak zaplanować podróż do Kalifornii Dzień na Montana Avenue w kalifornijskiej Santa Monica zaczyna się wcześnie. Już ok. 7 rano ustawia się kolejka do jednej z kultowych kawiarni, La La Land, gdzie w weekendy w tłumie czekającym na słynne caramel brûlée latte stoją gwiazdy filmowe i mieszkańcy z całego sąsiedztwa (niektórzy spełniają oba te kryteria). Rozglądam się w poszukiwaniu Leonarda DiCaprio albo (najchętniej!) Ryana Goslinga, ale tym razem ich nie dostrzegam. Szary dres i czerwone ferrari – jak wygląda codzienność bogatych mieszkańców LA? Towarzyszy mi za to cały zastęp Kalifornijczyków w klasycznym porannym uniformie: szarym dresie w rozmaitych fasonach. Jednolity i bez logotypów jest zarezerwowany dla technologicznych nerdów, którzy (jeśli mieszkają tutaj) są założycielami wartych fortunę start-upów. Ten składający się z bluzy z kapturem, który można szybko naciągnąć na twarz, upodobali sobie ci, których twarze są na pierwszych stronach serwisów plotkarskich. W dresie chodzą też multimilionerzy – właściciele posiadłości osłoniętych dyskretnymi żywopłotami albo wysokimi murami, których nie sforsują nawet najbardziej wytrwali paparazzi. A także influenserzy o perfekcyjnych ciałach i twarzach udoskonalonych wypełniaczami. Ci ostatni po kawę wpadli zaraz po pierwszym tego dnia treningu. Pieniądze nie grają tu roli, więc na co dzień nie trzeba się z nimi obnosić – o ile się je ma. Widać je za to wyraźnie w bocznych uliczkach, gdzie przed domami wartymi miliony dolarów stoją samochody z prywatnych kolekcji właścicieli. Do wyboru: ferrari lub maybach, w zależności od nastroju. Od czasu do czasu między luksusowymi autami przejeżdża robot dostarczający jedzenie na wynos albo najnowszy model samochodu elektrycznego bez kierowcy. Przyszłość już tu jest. Ocean Avenue Spacerem docieram do Ocean Avenue, gdzie między palmami – znakiem rozpoznawczym Los Angeles – niektórzy już kończą poranny jogging, a inni przyszli wyprowadzić perfekcyjnie uczesanego pieska i nacieszyć oczy widokiem niekończącej się plaży z błękitnymi budkami ratowników. Przypomina to scenografię „Słonecznego patrolu”, kultowego serialu z lat 90. Parę kroków dalej mam już panoramę mola w Santa Monica – z diabelskim młynem, który jest prawdopodobnie tak znany jak filmy, w których „grał”. Ławki przy deptaku przejęli z kolei ci, których cały dobytek mieści się w sklepowym wózku: kilka koców, kubek, talerz, na szczycie góry ułożonej z zakurzonych poduszek i śpiworów czule zawinięty jedyny towarzysz życia – pies. To miasto nie ma litości dla tych, którym się nie powiodło. Nadal rządzi tu filozofia amerykańskiego snu. Nic dziwnego – w końcu to tu narodziła się idealistyczna (i nierealistyczna) wizja życia, w którym można urzeczywistnić każde marzenie, jeśli tylko się chce i ciężko pracuje. Aglomeracja Mieszanka zachwytu i oszołomienia towarzyszy mi tutaj na każdym kroku. Tracę cierpliwość, stojąc w korkach, kiedy próbuję przemieścić się z jednego punktu do drugiego w niekończącej się aglomeracji, która składa się z kilku rozłożystych miejscowości: legendarne Hollywood z wielkim napisem na wzgórzach, nadmorska Santa Monica, luksusowe Malibu, Downtown ze słynnymi wieżowcami i imponującą Museum District. To wreszcie kultowe Beverly Hills z horrendalnie drogimi butikami przy Rodeo Drive i rozsławioną przez niekończący się serial „Melrose Place” lokalną kawiarnią Fig & Olive, w której przesiadują Kim Kardashian i Halle Berry. Wszystkie „miasteczka” mają własny charakter i… są oddalone od siebie minimum o 40 minut jazdy samochodem. Jednak za każdym razem, kiedy wreszcie docieram do celu, nie mogę opanować zachwytu. Tak jest np. pod muzeum Getty’ego. Nagrodą za wspinaczkę przez park jest fantastyczna panorama na Los Angeles. We wnętrzach oglądam wybitne dzieła sztuki: od „Irysów” van Gogha po prace amerykańskich klasyków fotografii: Roberta Mapplethorpe’a, Ansela Adamsa czy Walkera Evansa. Dzień kończę na sesji medytacji w jednej z niezliczonych szkół jogi. Oczywiście to doświadczenie w stylu LA: nasz „guru” stoi na podium, a w trakcie medytacji mamy na uszach słuchawki. Na deser zostaje seans filmowy w lokalnym kinie Aero na rogu Montana i 14 Ulicy. Neonowy szyld nie zmienił się od 1940 r., a w programie można znaleźć same klasyki. Kalifornijski roadtrip śladami Kerouaca, Coachelli i hollywoodzkich marzeń – Plany na przyszłość? Targi sztuki na pustyni! – następnego dnia mówi mi z typowo kalifornijskim entuzjazmem Nicholas Fahey, właściciel galerii Fahey/Klein przy La Brea Avenue, niedaleko West Hollywood. Odwiedzam galerię, w której właśnie zawisły zdjęcia legendarnego fotografa mody, Alberta Watsona. Od razu przychodzi mi na myśl porównanie do festiwalu Coachella, na który co roku do kalifornijskiego pustynnego miasteczka w hrabstwie Riverside zjeżdża kilkadziesiąt tysięcy osób – w tym gwiazdy mody, muzyki i kina. Bo Kalifornia to nie tylko film i przepych, ale też duchowość i niesamowita natura, która daje wytchnienie od wszechobecnego nadmiaru. To właśnie spektakularna przyroda – pustynia, góry i ocean – zainspirowały słynnych poetów pokolenia bitników do stworzenia kultowych powieści, które z kolei stały się biblią następnych pokoleń podróżników. Wydana w 1957 r. „W drodze” Jacka Kerouaca – powieść, która powstała w trakcie 20-dniowego transu wywołanego alkoholem i narkotykami – została okrzyknięta przez krytyków „New York Timesa” głosem generacji. Jej kultowość sprawiła, że kalifornijski roadtrip do dziś jest punktem obowiązkowym dla niezliczonych turystów z całego świata. Na liście miejsc są przeważnie park Yosemite i wzgórze Fremont Peak (uwielbiane przez innego słynnego literata, Johna Steinbecka). W książce „Włóczędzy Dharmy” Kerouac przewidział modę na backpackerskie podróże i wycieczki w góry w poszukiwaniu mistycznych przeżyć. A tych nie trzeba szukać daleko. Wystarczy wypożyczyć samochód przy stacji Union Square i ruszyć w drogę. Trasa numer 1 wiedzie przez wzgórza aż do oceanu, na wysokości Oxnard. Rzeczywistość jest piękniejsza niż sen, a wiatr furczy we włosach na zakrętach słynnej trasy, którą przemierzali bitnicy i bohaterowie niezliczonych filmów. Sama czuję się jak protagonistka jakiejś hollywoodzkiej produkcji, szczególnie w czasie przystanku na molo w Santa Barbara. Zatoka mieni się pastelowymi kolorami przy zachodzącym słońcu, a najlepsze nadal przede mną: krab z Santa Barbara Shellfish Company, kalifornijski sen w prawdziwym życiu. Gdzie rosną baśniowe olbrzymy – Park Narodowy Sekwoi Nie wszystkie gwiazdy lubią miejski splendor. Te największe najlepiej czują się w mistycznym krajobrazie, zasnute mgłą, a zimą odgrodzone od cywilizacji oblodzonymi górskimi drogami. Jadę do słynnego Parku Narodowego Sekwoi. Można tu zobaczyć największe drzewa na świecie. To one, w całej swojej niemożliwej do ogarnięcia okazałości, wzbudzają w odwiedzających jedną reakcję: westchnięcie zakończone pełnym podziwu „wow”. Są ku temu powody – las gigantów wyłania się zaraz za podjazdem. Drzewa są tu jak z baśni, mają gargantuiczne wręcz rozmiary. W Giant Forest, sercu parku, rośnie ponad 8 tys. sekwoi. Największe z nich osiągają ponad… 90 m wysokości i ok. 10 m średnicy. Ich waga może dobiegać do 200 ton! Po ogarnięciu wzrokiem ogromnego pnia, przy którym człowiek wygląda niczym krasnal, który zgubił się gdzieś w zaczarowanej krainie, przychodzi kolejny zachwyt – na widok koron tych gigantów. Ich gałęzie są równie imponujące, powykrzywiane i sękate. W kolorze szarym i brązowym, w kontraście do pnia, który jest czerwono-pomarańczowy. W 1978 r. gałąź słynnego Generała Shermana, który uznawany jest za największe pod względem objętości drzewo na świecie, odłamała się od pnia – miała „jedyne” 45 m długości. Trudno w to uwierzyć, ale te baśniowe rośliny stoją tu od ponad 3 tys. lat! Kora pokryta ogromnymi bruzdami jest jak mapa czasu, na której widać też blizny po pożarach. Sekwoje są w większości ognioodporne, nawet uderzenia piorunów zostawiają w nich tylko pewne ślady. W tym drugim najstarszym (po Yellowstone) parku narodowym w Stanach Zjednoczonych zakaz wycinki drzew sprawił, że zachował się tu unikatowy krajobraz, w tym granitowe monolity, jeziora i jaskinie, które zamieszkuje 315 gatunków zwierząt, w tym wszędobylskie niedźwiedzie. Na moich oczach turyści jak zaczarowani oplatają pień Generała Shermana. A nie jest to zadanie łatwe – potrzebna jest synchronizacja grupy co najmniej 15 osób! Wreszcie wszyscy patrzą w górę. Wśród niemego zachwytu nad niekończącą się perspektywą najlepszą puentą jest spontaniczny komentarz: „to prawdziwa bajka!”. San Francisco: między Doliną Krzemową a beatnikami i cioppino Im bliżej San Francisco, tym więcej szyldów reklamujących najnowsze technologiczne udogodnienia z udziałem sztucznej inteligencji i aplikacji ułatwiających życie. Nie ma wątpliwości – jestem w Dolinie Krzemowej. Chociaż niemal dwa stulecia minęły od czasów gorączki złota, która zmieniła San Francisco w największe miasto Zachodniego Wybrzeża, pęd do rozwoju i rywalizacja napędzają to miasto do dziś – tym razem stawką jest przyszłość. Dawno minęły już czasy, kiedy wielkie wynalazki powstawały w garażach przyjaciół z uniwersytetów – swoją drogą najlepszych na świecie! Tak zaczynali Steve Jobs czy Bill Gates. Teraz stoją tu siedziby największych technologicznych koncernów. Przy tym jednak czuć tu sporo luzu. Wspinając się na wzgórza San Francisco: od Haight-Ashbury, gdzie trzeba zobaczyć Painted Ladies, czyli charakterystyczne kolorowe domy w wiktoriańskim stylu, przez Telegraph Hill, po Russian Hill, można poczuć artystyczny i kontrkulturowy klimat miasta. Są tu małe, przytulne kafejki, bary z muzyką na żywo i księgarnie – w tym słynna City Lights założona przez wydawcę wszystkich wielkich pisarzy: Jacka Kerouaca, Charlesa Bukowskiego, a przede wszystkim Allena Ginsberga, od którego wszystko się zaczęło. Dlatego przy kasie wystawione są kopie „Skowytu” – legendarnego tomiku Ginsberga, od pierwszego do ostatniego wydania. Pamiątka z księgarni towarzyszy mi w spacerze po kulinarnej kolebce San Francisco, Fisherman’s Wharf. To do tego portu przyjeżdżali w XIX w. włoscy imigranci, głównie rybacy z Ligurii. Do dziś szczycą się tym nabrzeżne restauracje serwujące owoce morza i ryby w niezliczonych odmianach. Ale tylko mistrzostwo w przyrządzaniu jednego dania gwarantuje status legendarnego miejsca – i to od lat. Utrzymuje je rodzina od pokoleń prowadząca Anchor Oyster Bar. Roseann Grimm jest przedstawicielką kolejnego już pokolenia, które przyrządza cioppino, jednogarnkowe danie z kraba, małży, krewetek w sosie pomidorowym z czosnkiem, według przepisu swojego dziadka Nicoli DeSimone, rybaka z Amalfi. Kiedy zanurzam chrupiący chleb w aromatycznym sosie, mogę stwierdzić z przekonaniem, że tego uczucia nie może pobić nawet widok zasnutego obłokami Golden Gate. Mam za to ochotę nucić bez przerwy słowa utworu Rogue Wave: „California – lead us there”. Jak zaplanować podróż do Kalifornii Dojazd Bezpośredni lot z Warszawy do Los Angeles oferuje LOT. Od 4 tys. zł w obie strony. Transport W Downtown Los Angeles najłatwiej poruszać się metrem. Cena przejazdu to 1,75 dol. W miastach funkcjonuje aplikacja Uber i Waymo – taksówka bez kierowcy; waymo.com. Jadąc co najmniej na kilka dni, opłaca się wypożyczyć samochód. Od 320 zł za dzień. Między miastami kursują autobusy FlixBus i Greyhound. Od 160 zł za przejazd pomiędzy San Francisco a Los Angeles. W San Francisco już za kilka dolarów warto wypożyczyć rower za pośrednictwem aplikacji lyft.com. Nocleg Orange Drive Hostel. Pokoje w hollywoodzkiej willi, tuż obok Hollywoodzkiej Alei Gwiazd. Ok. 400 zł za pokój 2-os. ze wspólną łazienką. CitizenM (Los Angeles, San Francisco) – sieć hoteli w dobrych lokalizacjach, od 440 zł za pokój 2-os. Autocamp – glamping w PN Sequoia. Przyczepa premium dla maks. 4 osób: 740 zł. Jedzenie Santa Monica Farmers Market – w każdą środę, sobotę i niedzielę w czterech lokalizacjach w Santa Monica można kupić produkty prosto od wytwórców, w tym np. trufle czy… jaja emu. Dear John’s – kultowa restauracja, w której przesiadywał Frank Sinatra, odrestaurowana z zachowaniem stylu. Japantown – najstarsza dzielnica japońska w USA istnieje w San Francisco. To mekka miłośników kuchni azjatyckiej. Warto odwiedzić Daeho. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Wiktoria Michałkiewicz Dziennikarka i reportażystka. Publikuje m.in. w „National Geographic Traveler”
Cmentarzysko jak z horroru na dnie oceanu. Naukowcy w końcu poznają jego toksyczną tajemnicę
Badanie dna oceanicznego u wybrzeży Los Angeles w 2020 roku ujawniło ogromne wysypisko beczek z DDT i innymi toksycznymi odpadami. Teraz okazuje się, że zanieczyszczenia, które one emitują, uniemożliwiają rozwój życia w tym miejscu.
W 2020 roku badacze z Instytutu Oceanografii Scripps działającego przy Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego odkryli na dnie oceanicznym u wybrzeży Kalifornii co najmniej 25 tysięcy beczek zawierających pestycyd DDT. To dichlorodifenylotrichloroetan, organiczny związek chemiczny z grupy chlorowanych węglowodorów, dawniej powszechnie stosowany jako środek owadobójczy. Jest jednak silnie toksyczny i badania naukowe wykazały, że również rakotwórczy. Cmentarzysko beczek w południowej Kalifornii Odkryte beczki znajdują się na głębokości ok. 900 metrów, na obszarze rozciągającym się od wyspy Catalina aż po wybrzeże Los Angeles. Stany Zjednoczone zakazały stosowania DDT w 1972 roku. W latach 70. na tym właśnie obszarze południowokalifornijskie zakłady przemysłowe stworzyły sobie miejsce zrzutu nielegalnych już toksycznych substancji. Odkrycie tego cmentarzyska pomogło wyjaśnić, dlaczego ślady dichlorodifenylotrichloroetanu wykrywane są u kalifornijskich ssaków morskich. W najnowszym badaniu naukowcy postanowili sprawdzić, jak beczki z toksycznymi substancjami wpływają na tamtejsze morskie środowisko. Zespół pod kierownictwem Johanny Gutleben, mikrobiolożki ze Scripps Institution, opublikował wyniki badań próbek osadów pobranych z okolic pięciu beczek. Trzy z badanych beczek miały wokół siebie białe obwódki przypominające halo (zjawisko optyczne obserwowane w atmosferze, które polega na pojawianiu się świetlistych pierścieni, łuków lub plam wokół Słońca albo Księżyca). Co się znajduje we wnętrzu beczek? Okazało się jednak, że w tym toksycznym środowisku jest więcej niebezpiecznych substancji niż tylko DDT. Wszystkie próbki wykazywały ekstremalnie wysokie pH (ok. 12) i bardzo małą liczbę żyjących tam mikrobów. Badacze doszli do wniosku, że beczki zawierały żrące odpady alkaliczne, które mogą uszkadzać materię organiczną i wypłukiwać duże stężenia potencjalnie toksycznych metali. – Do tej pory poszukiwaliśmy głównie DDT. Nikt wcześniej nie myślał o odpadach alkalicznych i być może będziemy musieli zacząć szukać również innych substancji – powiedziała Gutleben. Ze względu na odkrycie ograniczonych ilości DNA drobnoustrojów w pobliżu beczek naukowcy doszli do wniosku, że zidentyfikowane odpady prawdopodobnie przekształciły część dna morskiego w ekstremalne środowiska, w których większość organizmów żywych nie jest w stanie przetrwać, a życie po prostu się nie rozwija. Z małym wyjątkiem. Badacze odkryli ślady pewnych bakterii z rodzin przystosowanych do środowisk alkalicznych, takich jak głębinowe kominy hydrotermalne i alkaliczne gorące źródła. Naukowcom udało się również wyjaśnić, jak dochodzi do powstawania zjawiska przypominającego halo wokół beczek. Otóż gdy odpady alkaliczne wyciekają z pojemników, reagują z magnezem znajdującym się w wodzie i tworzą pewnego rodzaju mineralną formę wodorotlenku magnezu, czyli brucyt. Minerał ten tworzył swoistą skorupę wokół beczek, a następnie rozpuszczał się i osadzał w postaci białego pyłu. Długoterminowe zanieczyszczenie środowiska oceanicznego Biorąc pod uwagę fakt, że zanieczyszczenia utrzymują się na dnie oceanu od ponad 50 lat, należy je uznać za trwałe, które będą miały stały negatywny wpływ na środowisko. – To szokujące, że po ponad 50 latach nadal widoczne są skutki tego zanieczyszczenia – powiedział Paul Jensen, współautor ze Scripps Institute. Warto przypomnieć, że rocznie do oceanów trafia kilkadziesiąt milionów ton śmieci, z czego ok. 14 milionów ton to plastik. Część syntetycznych odpadów opada na dno morskie. Inne ulegają fragmentacji, tworząc drobiny mikroplastiku, który ma bardzo negatywny wpływ na wodne ekosystemy. Źródło: livescience.com Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
To jedno łączy najzdrowszych ludzi świata. Naukowiec nie ma wątpliwości
Niebieskie strefy to miejsca na świecie, w których ludzie żyją wyjątkowo długo i zdrowo. Naukowiec Dan Buettner odkrył, co je łączy – i jak z ich doświadczeń możemy skorzystać wszyscy.
Spis treści: Co definiuje niebieską strefę? Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Na czym polega dieta niebieskich stref? Co jeszcze wpływa na długowieczność? „Niebieskie strefy” mogą zawierać sekret życia do 100 lat i dłużej. Do takich wniosków doszedł Dan Buettner, badacz i podróżnik National Geographic. Od 2004 roku Buettner bada miejsca, które nie tylko charakteryzują się dużym odsetkiem osób powyżej 100. roku życia, ale również skupiskami ludzi, którzy starzeją się bez problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, otyłość, nowotwory czy cukrzyca. Jego odkrycia stały się podstawą książek, w tym „Sekrety niebieskich stref: lekcje z najzdrowszych miejsc na Ziemi”, wzbudziły światowe zainteresowanie tymi rejonami, a nawet zainspirowały serial Netflixa „Live to 100: Secrets of the Blue Zones”. Gdzie znajdują się te „niebieskie strefy”? Co sprawia, że są tak zdrowe? I czego możemy się nauczyć od nich, nawet jeśli nie mieszkamy w ich pobliżu? Oto wszystko, co warto wiedzieć o niebieskich strefach. Co definiuje niebieską strefę? Badania Buettnera doprowadziły do wyodrębnienia pięciu regionów, które określił jako „niebieskie strefy”. Są to „demograficznie potwierdzone, geograficznie zdefiniowane” obszary, w których ludzie dożywają do 100 lat w niezwykłym odsetku – dziesięciokrotnie większym niż w Stanach Zjednoczonych. Mimo że dzieli je ogromna odległość, te certyfikowane niebieskie strefy łączy dziewięć podstawowych zasad, które – jak twierdzą badacze – przyczyniają się do długiego i szczęśliwego życia. Wśród nich znajdują się niskie poziomy stresu, regularny ruch, silne poczucie celu oraz dieta oparta na roślinach. Aby dane miejsce mogło zostać uznane za certyfikowaną niebieską strefę, musi spełniać trzy kryteria: wiarygodną dokumentację dotyczącą urodzin i zgonów, wysoki poziom długości życia na tle świata oraz wysoką lokalną długowieczność. Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Pięć niebieskich stref znajduje się w: Ikarii (Grecja), Okinawie (Japonia), regionie Ogliastra na Sardynii (Włochy), Loma Linda w Kalifornii (USA) Półwyspie Nicoya (Kostaryka). Największa wyspa subtropikalnego archipelagu należącego do Japonii – Okinawa – jest domem dla najdłużej żyjących kobiet na świecie. Podstawowe produkty spożywcze, takie jak słodkie ziemniaki z Okinawy, soja, kurkuma oraz goya (gorzki melon) sprawiają, że mieszkańcy Okinawy żyją długo i zdrowo. To właśnie w Okinawie Buettner rozpoczął swoje badania nad długowiecznością. Położona niedaleko wybrzeża Turcji, na Morzu Egejskim, Ikaria odznacza się jednym z najniższych na świecie wskaźników umieralności w średnim wieku oraz demencji. Badania łączą długowieczność tych greckich super-stulatków z tradycyjną dietą śródziemnomorską, bogatą w warzywa i zdrowe tłuszcze oraz zawierającą niewielkie ilości produktów mlecznych i mięsnych. Górzyste wyżyny Sardynii mogą się pochwalić najwyższą koncentracją stulatków wśród mężczyzn na świecie. Tutejsza ludność spożywa dietę niskobiałkową, która wiąże się z niższym poziomem zachorowalności na cukrzycę i nowotwory oraz mniejszym ryzykiem zgonu u osób poniżej 65. roku życia. Nicoya znajduje się w regionie Ameryki Środkowej o najniższym wskaźniku umieralności w średnim wieku oraz drugiej najwyższej koncentracji stulatków płci męskiej. Sekret długowieczności w tym regionie częściowo tkwi w silnych wspólnotach religijnych, głębokich więziach społecznych i zwyczajach codziennej, niskointensywnej aktywności fizycznej. Wysoka koncentracja Adwentystów Dnia Siódmego w Loma Linda przyczynia się do tego, że mieszkańcy żyją o 10 zdrowych lat dłużej niż przeciętny Amerykanin. Codzienne posiłki w tym przedmieściu Los Angeles opierają się na biblijnej diecie składającej się ze zbóż, owoców, orzechów i warzyw. Na czym polega dieta niebieskich stref? Genetyka odgrywa kluczową rolę w tym, jak długo żyjemy, ale dieta może być „zjazdem na pas lepszego zdrowia” – mówi Buettner. Dieta niebieskich stref oparta jest na nawykach żywieniowych obywateli tych regionów. Około 95 procent tej diety stanowią produkty pochodzenia roślinnego, a 5 procent produkty zwierzęce. Oznacza to podstawę w postaci sezonowych owoców i warzyw, dużej ilości fasoli i słodkich ziemniaków, orzechów i pełnych ziaren. Dieta zachęca do ograniczenia spożycia mięsa, nabiału i ryb. Gdy mieszkańcy niebieskich stref spożywają ryby, wybierają raczej mniejsze gatunki, które nie są przełowione – takie jak sardynki czy anchois. Dieta ta stosuje również zasadę „80%”, która polega na tym, by przestać jeść, gdy czujemy się prawie najedzeni. Co jeszcze wpływa na długowieczność? Wiele badań wskazuje, że dieta niebieskich stref może prowadzić do poprawy zdrowia i wydłużenia długości życia. Zgodnie z badaniami Loma Linda University Adventist Health Study, które śledzą tysiące uczestników od 1974 roku, dieta rybno-wegetariańska może zmniejszyć ryzyko śmierci wśród osób starszych o 18 procent. Jednak zdrowe odżywianie to tylko część obrazu. W końcu – „człowiek nie żyje samym chlebem”. Kluczem do prowadzenia długiego i zdrowego życia może być dobra dieta, ale opiera się również na silnych relacjach i wspólnocie. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba mieszkać w certyfikowanej niebieskiej strefie, aby czerpać z niej korzyści. Źródło: National Geographic
Ta foka jest bardziej muzykalna niż ludzie i z każdym rokiem „tańczy” coraz lepiej
Uchatka kalifornijska o imieniu Ronan od lat wykazuje niezwykłe muzyczne umiejętności. Uratowana w 2008 roku, zamieszkała w instytucie badawczym Uniwersytetu Santa Cruz. Najnowsze obserwacje wskazują, że Ronan ma już tak dobre wyczucie rytmu, że prześcignęła ludzi.
Spis treści Historia Ronan, tańczącej foki Ronan prześcignęła ludzi w muzykalności Nie od dziś wiadomo, że niektóre zwierzęta reagują na muzykę. Krowy i słonie lubią jej słuchać, a papugi często wyczuwają rytm i śpiewają swoje wersje słuchanej melodii. Muzykalność wśród zwierząt to jednak temat wciąż słabo przebadany. Nowe światło rzucają na nią obserwacje pewnej foki, mieszkanki stacji badawczej na amerykańskim uniwersytecie. Żadne inne dotychczas zbadane zwierzę nie potrafiło wyczuwać rytmu tak idealnie, jak ona. Historia Ronan, tańczącej foki Ronan to samica uchatki kalifornijskiej, gatunku fok występującego dość licznie na wschodnim wybrzeżu USA, między innymi w Kalifornii. Latem 2008 roku, głodną i uwięzioną na autostradzie, znaleźli ją wolontariusze. Trafiła pod opiekę naukowców instytutu badawczego Pinniped Lab na uniwersytecie Santa Cruz w USA, niedaleko San Francisco. Instytut ratuje zwierzęta, ale zajmuje się też badaniami behawioralnymi różnych gatunków fok, wydr morskich i delfinów. Naukowcy szybko zauważyli wyjątkowe zdolności muzyczne Ronan. Nagradzana smakołykami błyskawicznie uczyła się „tańczyć”, machając głową i kiwając się do rytmu różnych przebojów – np. Backstreet Boys czy Earth, Wind & Fire. W pewnym momencie stała się internetową gwiazdą. View oEmbed on the source website Ronan prześcignęła ludzi w muzykalności Mimo upływu lat badania nad zdolnościami muzycznymi Ronan wciąż trwają. I niedawno ponownie zadziwiła ona naukowców swoim niezwykłym wyczuciem rytmu. W najnowszym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Scientific Reports, Ronan synchronizowała ruchy głowy z trzema różnymi rytmami (112, 120 i 128 uderzeń na minutę). Z badania wynika, że foka nawet po kilkunastu latach wciąż podnosi swoje muzyczne umiejętności. Ronan osiągała precyzję porównywalną, a nawet przewyższającą dziesięciu studentów uczestniczących w eksperymencie. Szczególnie imponujący był jej wynik przy tempie 120 BPM, gdzie średnie odchylenie od rytmu wynosiło zaledwie 15 milisekund – to mniej niż jedna dziesiąta czasu mrugnięcia oka. Uchatka kalifornijska nie należy do gatunków zdolnych do naśladowania dźwięków, co naukowcy uważali warunek konieczny do odczuwania rytmu. Zachowanie Ronan podważa tę teorię i sugeruje, że zdolności muzyczne zwierząt mogą być bardziej powszechne niż sądzimy. Naukowcy spekulują, że mogła ewoluować jako adaptacja do przewidywania regularnych wzorców w środowisku, takich jak ruchy fal czy ofiar, co zwiększało szanse na przetrwanie. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W Kalifornii żyją wiewiórki-drapieżniki. Na zdjęciach widać, że polują na inne małe ssaki
Pewien gatunek wiewiórek został przyłapany na zupełnie nowym, nieobserwowanym wcześniej zachowaniu. Okazało się, że jeśli okoliczności temu sprzyjają, popularne gryzonie mogą zamienić się w drapieżniki. Ich ofiarami padają wówczas nornice.
Spis treści: Gdzie natrafiono na wiewiórki-drapieżniki? Dlaczego wiewiórki zamieniły się w drapieżniki? Wiewiórka, czyli zwierzę oportunistyczne Szpiczaste uszy, puchaty ogon, policzki wypchane orzechami. Tak najczęściej wyobrażamy sobie wiewiórki. Gryzonie te uważamy za zabawne i przyjazne, i z przyjemnością wypatrujemy ich podczas spacerów po lasach czy parkach. Jesteśmy tak dobrze oswojeni z ich widokiem, że nie zawsze pamiętamy, iż są to dzikie zwierzęta. Dzikie zwierzęta zaś mogą sprawiać niespodzianki. I to całkiem spore. W tym roku kalifornijskie wiewiórki ziemne potężnie zaskoczyły naukowców i studentów z University of Wisconsin-Eau Claire oraz University of California w Davis. Wiewiórki z gatunku Otospermophilus beecheyi występują na zachodzie Stanów Zjednoczonych, w Oregonie i Kalifornii. Dotychczas uważano, że są roślinożerne. Spotykano je z policzkami wypchanymi ziarnami, nasionami, owocami, niekiedy korzeniami. Jednak w lecie tego roku nastąpiła dość radykalna zmiana. Po raz pierwszy kalifornijskie wiewiórki ziemne zostały zauważone z pokarmem mięsnym: osobiście upolowanymi nornicami. Gdzie natrafiono na wiewiórki-drapieżniki? Obserwacje prowadzono w Briones Regional Park, w kalifornijskim Hrabstwie Contra Costa. Były częścią programu Long-term Behavioral Ecology of California Ground Squirrels Project. W tym roku projekt miał swoją 12. odsłonę, która okazała się przełomowa. Między czerwcem a lipcem odnotowano 74 interakcje między wiewiórkami a nornicami. 42% przypadków stanowiły polowania. Myśliwymi okazały się wiewiórki, zaś chwytanymi ofiarami – nornice. – To było szokujące – przyznała Jennifer E. Smith, biolożka z UC Davis. – Wiewiórki są jednymi ze zwierząt najlepiej znanych ludziom. To, że zdołaliśmy odnotować zachowanie, jakiego nigdy wcześniej nie dostrzeżono, świadczy o tym, że nadal mamy sporo do nauczenia się o świecie przyrody wokół nas. Inna z badaczek, Sonja Wild, obserwowała wcześniej wiewiórki w naturze setki razy. Kiedy przyszli do niej studenci i powiedzieli, że zauważyli te zwierzęta w trakcie polowań na nornice, Wild miała kłopot ze zrozumieniem, o co chodzi. Przekonały ją dopiero nagrania. Dlaczego wiewiórki zamieniły się w drapieżniki? Dalsze obserwacje wyjaśniły co nieco na temat zaskakującej metamorfozy wiewiórek. Przede wszystkim okazało się, że drapieżnictwo jest dla tego gatunku powszechne. Nornice jako ofiary upodobały sobie wiewiórki w każdym wieku i każdej płci. Udało się również ustalić, że szczyt drapieżnictwa przypadł na dwa tygodnie w czerwcu, kiedy w rezerwacie pojawiło się szczególnie dużo nornic. To oznaczało, że wiewiórki elastycznie przystosowały się do zmiany warunków w otoczeniu. Kiedy w ich świecie pojawiło się nowe obfite źródło pokarmu, umiały z niego skorzystać. Naukowcy nie odnotowali przy tym żadnego przypadku polowania na jakiekolwiek inne ssaki. Wiewiórka czyli zwierzę oportunistyczne Jak stwierdzili badacze, kalifornijska wiewiórka ziemna okazała się gatunkiem skrajnie oportunistycznym. Czyli takim, który umie przystosować się do życia bardzo różnych środowiskach i do korzystania z bardzo różnych źródeł pokarmu. Na świecie jest dużo tego rodzaju zwierząt. Oportunistami są na przykład lisy rude, hieny cętkowane czy też ludzie. Teraz na tę listę trafiły również wiewiórki, przynajmniej te zamieszkujące Kalifornię. Nic dziwnego, dla zwierząt żyjących blisko ludzi umiejętność przystosowania się do zmian w otoczeniu to być albo nie być. – Fakt, że kalifornijskie wiewiórki są elastyczne pod względem zachowania, może pomóc im przetrwać w środowiskach szybko zmieniających się ze względu na obecność ludzi – przyznaje Wild. Badacze uważają, że jeśli chodzi o potencjał łowiecki wiewiórek wiele kwestii pozostaje ciągle niewyjaśnionych. Na przykład, jak bardzo to zachowywania są rozpowszechnione w populacji. Albo czy przychodzą z rodziców na dzieci – czyli, czy dorosłe wiewiórki uczą polować swoje młode. Naukowcy zamierzają w przyszłym roku w lecie powrócić do parku i sprawdzić, czy zachowanie wiewiórek się zmieniło. A jeśli tak, to w jaki sposób. Źródła: EurekAlert, Journal of Ethology Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy
W Ameryce doszło do inwazji najbardziej trującego grzyba świata. Muchomor sromotnikowy zaatakował Kalifornię, produkując armię swoich własnych klonów.
W tym artykule: Skąd się wziął muchomor sromotnikowy w Kalifornii? Zmiana sposobu rozmnażania muchomora Jak wygląda muchomor sromotnikowy? Muchomor zielonawy (znany też jako muchomor sromotnikowy) jest najgroźniejszym grzybem świata. Odpowiada za 90 proc. zatruć grzybami, które są śmiertelne w skutkach. Występuje powszechnie w Polsce. Każdy, kto wybiera się jesienią na grzyby, prędzej czy później się na niego natknie. To samo dotyczy od pewnego czasu mieszkańców Kalifornii. Grzyb ten rozprzestrzenił się bowiem w tym amerykańskim stanie, stosując dwie sprytne techniki. Po pierwsze, nauczył się wchodzić w symbiozę z różnymi gatunkami drzew. Po drugie, nabył zdolność przestawiania się z rozmnażania płciowego na bezpłciowe. Czyli nauczył się produkować swoje własne kopie. Jak piszą naukowcy w pracy opublikowanej w serwisie preprintów naukowych biorXiv.org, inwazja tego grzyba przebiega podobnie jak inwazja najskuteczniejszych kolonizatorów spośród roślin albo zwierząt. Skąd się wziął muchomor sromotnikowy w Kalifornii? Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) jest gatunkiem inwazyjnym. Kiedyś występował tylko w Europie. Obecnie rośnie na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Przypuszcza się, że jego zarodniki dotarły do Ameryki Północnej w XIX w., wraz z sadzonkami drzew przywożonych z Europy. Nietypowe grzyby w polskich lasach: palce umarlaka i trąbki śmierci Te grzyby rozpalają wyobraźnię internautów. Trudno je przeoczyć. Mają charakterystyczne kształty, a ich nazwy mogą przyprawiać o dreszcze. Tam muchomor szybko zyskał nową umiejętność. W Europie ten grzyb wchodzi w symbiozę tylko z dębem (choć może rosnąć również pod innymi drzewami). Czyli tylko od dębu może pozyskać niezbędne mu do życia cukry, w zamian za co dostarcza drzewu wodę i składniki mineralne. W Ameryce sromotniki nawiązały współpracę również z innymi gatunkami drzew. W 1938 r. zauważono te grzyby w kurorcie Del Monte Hotel w kalifornijskim Monterey, gdzie rósł dąb korkowy (Quercus suber). Wkrótce znaleziono sromotniki żyjące w symbiozie z dębem wiecznozielonym (Quercus agrifolia), a następnie również z sosnami, bukami, brzozami, świerkami czy grabami. Grzyb rozprzestrzenił się w całym rejonie Bay Area – czyli w hrabstwach otaczających zatoki San Francisco i San Paulo. Obecnie jest go tam więcej niż w rodzimej Europie. Zmiana sposobu rozmnażania muchomora Co było przyczyną tego sukcesu? W Europie muchomor sromotnikowy rozmnaża się płciowo. Czyli by powstał nowy osobnik, potrzebne jest połączenie materiału genetycznego pochodzącego z różnych grzybów. W Ameryce jednak dzieje się inaczej. Jak wykazało nowe badanie, za oceanem sromotnik „nauczył się” rozmnażać bezpłciowo. Ten sposób jest często wykorzystywany przez grzyby, które na różne sposoby produkują własne kopie. I to właśnie robią sromotniki w Kalifornii. Badanie ich DNA wykazało, że wiele z tamtejszych sromotników ma identyczne DNA. Czyli de facto są to klony. Ten grzyb ma 440 mln lat. Jako jedna z pierwszych form życia "postawił stopę" na lądzie Zidentyfikowano skamieniałość jednego z najstarszych mieszkańców lądu, prymitywnego grzyba – informują naukowcy na łamach „Botanical Journal of the Linnean Society”. Co ciekawe, tę zdolność „przełączenia się” na rozmnażanie bezpłciowe nabyły tylko sromotniki z Kalifornii. Te ze stanu New Jersey nadal rozmnażają się płciowo. Naukowcy wysunęli hipotezę, że sromotniki „włączają” rozmnażanie bezpłciowe, gdy rozpoczynają kolonizację nowego rejonu. Kiedy to już się powiedzie, wracają do rozmnażania płciowego. Jak wygląda muchomor sromotnikowy? Muchomor sromotnikowy ma zielonkawy kapelusz oraz biały trzon z bulwą u nasady. Łatwo go pomylić z innymi grzybami. Co gorsza, pomyłka raczej nie wyjdzie na jaw podczas konsumpcji. Sromotnik ma łagodny smak, który nie wzbudzi czujności amatora grzybów. Toksyny, które zawiera muchomor sromotnikowy, nie są niszczone ani w czasie gotowania, ani podczas smażenia. Objawy zatrucia pojawiają się dopiero po kilkunastu godzinach, kiedy większość z toksyn została już wchłonięta do krwi. Powodują uszkodzenie narządów – zwłaszcza wątroby. Zatrucie sromotnikiem jest trudno wyleczyć, nawet gdy ofiara odpowiednio szybko trafi do szpitala. Źródła: Live Science, biorXiv.org. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tajemnicza ryba żabnica. Dlaczego nazywana jest „diabłem morskim”?
Żabnica, zwana też „diabłem morskim”, żyje głównie na dnie oceanu i rzadko zapuszcza się na płytkie wody. Swoim wyglądem sieje ogromny postrach wśród morskich stworzeń, a także wędkarzy.
W tym artykule: Żabnica znaleziona na kalifornijskiej plaży Jak wygląda żabnica? Gdzie występuje żabnica? Żabnica jest trująca? Każdy z nas kojarzy te ryby, choć mało kto miał okazję zobaczyć je na żywo. To dlatego, że maszkarowate z rodziny żabnicokształtnych żyją bardzo głęboko w oceanach. Nazwa gatunku zobowiązuje – o ciarki na całym ciele przyprawia nie tylko ich wygląd, ale również sposób rozmnażania. Oceany zajmują ponad 70 proc. powierzchni Ziemi. Mimo to znaczna część zamieszkujących je ryb i innych gatunków zwierząt nadal nie została w pełni zbadana przez człowieka. Niektóre z nich przypominają potwory morskie znane z filmów. Znaleziona na jednej z kalifornijskich plaż żabnica przeraziła plażowicza i rybaka nie tyle swoimi rozmiarami, ile uzębieniem. Wargacz garbogłowy, zwany też napoleonem. Zadziwiająca ryba, którą można spotkać podczas nurkowania To jedna z największych ryb występujących na rafach koralowych. Wargacz garbogłowy robi wrażenie swoim majestatycznym wyglądem. Niestety, jest zagrożony wyginięciem. Żabnica znaleziona na kalifornijskiej plaży Pamiątka z plaży kojarzy nam się najczęściej z muszelką, kolorowym kamieniem lub ostatecznie dokuczliwą opalenizną. Plażowicz i rybak łowiący na terenie Crystal Cove State Park w Kalifornii trafili na wyjątkowo niecodzienne znalezisko – rybę głębinową, przedstawicielkę jednego z ponad 200 gatunków żabnic, pływającą na co dzień ponad 900 m pod powierzchnią oceanu. Nie wiadomo, w jaki sposób ryba znalazła się na plaży. „Przez to, że żyją w takich głębinach, niewiele osób miało okazję je zobaczyć, ani tym bardziej zbadać” – tłumaczyła Jessica Roame, koordynatorka edukacji morskiej, w rozmowie z dziennikiem „Los Angeles Times”. Martwy okaz żabnicy najprawdopodobniej trafi do miejscowego muzeum. Jak wygląda żabnica? Żabnice, z łacińskiego Lophius piscatorius, wciąż pozostają zagadką dla naukowców. O ich życiu nadal wiadomo stosunkowo niewiele, jednak nietrudno odróżnić je od innych ryb głębinowych. Przedstawiciele tej konkretnej grupy, czyli maszkarowatych (a przypomnijmy, że do tej pory opisano kilkaset) charakteryzują się między innymi bioluminescencyjną wypustką wyrastającą z ciała. Pełni ona funkcję przynęty na mniejsze organizmy, które nie mają szans z dwoma rzędami ostrych jak brzytwa zębów żabnicy. Ryby te są w stanie skonsumować nawet osobnika odpowiadającego ich rozmiarom. Polowanie i ogólnie życie w głębinach ułatwiają im też oczy rozmieszczone równolegle po obu stronach głowy. Samice maszkarowatych osiągają do 60 cm długości, podczas gdy samce potrafią być od nich nawet kilkanaście razy mniejsze. Nie muszą jednak osiągać monstrualnych rozmiarów, a to dlatego, że ich jedynym życiowym celem jest znalezienie partnerki i zapładnianie jej. Po odszukaniu odpowiedniej kandydatki samiec staje się jej seksualnym pasożytem. Rozmnażanie kończy się dopiero wtedy, gdy z maszkarowatego zostaje już jedynie jądro. Gdzie występuje żabnica? Żabnice, zwane też „diabłami morskimi”, żyją na głębokościach od 20–1000 m. Występują przede wszystkim w słonych wodach u wybrzeży Europy i północno-zachodniej Afryki. Próżno za to szukać ich nad Morzem Bałtyckim. Gatunek znajduje się na liście zwierząt zagrożonych wyginięciem na skutek przełowienia. Co ciekawe, Norwegii, gdzie odnotuje się największą liczbę żabnic, między grudniem a majem panuje zakaz polowania, aby zachować zrównoważony rozwój populacji. Popularne ryby akwariowe. TOP 15 gatunków ryb dla początkujących Akwarystyka to popularne hobby wśród miłośników zwierząt. Poniżej wymieniamy popularne ryby akwariowe idealne dla początkujących. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/popularne-ryby-akwariowe-top-15-gatunkow-ryb-dla-poczatkujacych-fot-norm-shafer-for-the-washington-post-ce31fc0.jpeg" width="938" height="597" alt="Popularne ryby akwariowe. Top 15 gatunków ryb dla początkujących (fot. Norm Shafer/For the Washington Post)" title="Popularne ryby akwariowe. Top 15 gatunków ryb dla początkujących (fot. Norm Shafer/For the Washington Post)" /> Żabnica jest trująca? Choć może trudno w to uwierzyć, ale żabnica jest jedną z najczęściej spożywanych ryb (największą popularnością cieszy się we Francji). I trudno się temu dziwić, szczególnie gdy poznamy jej wartości odżywcze. Ze względu na dużą ilość białka, kwasy omega-3, witaminę A i selen zalecana jest w dietach niskotłuszczowych. Oprócz tego ogromną zaletą ryby jest mało ościstość. Poza kręgosłupem, mięso żabnicy praktycznie nie zawiera ości, z jadalną częścią na czele, czyli ogonem. Warto dodać, że do lat 60-tych XX wieku trzustka żabnicy była jednym z głównych źródeł insuliny.
Morze wyrzuciło na brzeg tajemniczy gatunek martwego walenia. Miał liczne rany na całym ciele
Naukowcy nie są pewni, do jakiego gatunku należy zwierzę, ani co spowodowało jego śmierć. Znaleziono je w Kalifornii.
W tym artykule: Waleń należy do rodziny zyfiowatych Naukowcy nie są pewni, jaki gatunek reprezentuje martwy waleń Tajemnicze zwierzę miało na ciele liczne rany i obrażenia Ssak mógł zginąć na skutek połknięcia plastiku, ale to na razie hipoteza Zwłoki walenia odnaleziono na kalifornijskiej plaży, która znajduje się w granicach narodowego rezerwatu przyrody Jug Handle, na północny-zachód od Sacramento. Zwierzę miało prawie 5 metrów długości. Naukowcy ustalili, że należy do rodziny zyfiowatych. Stworzenia te posiadają charakterystyczny dziób, co sprawia, że przypominają delfiny. Waleń należy do rodziny zyfiowatych Kalifornijska Akademia Nauk w San Francisco we współpracy z Noyo Center for Marine Science podjęła się odzyskania ciała walenia z plaży. Grupa naukowców pobrała próbki tkanek i organów stworzenia, a następnie przesłała je do analizy instytutowi w Karolinie Południowej. Wieloryby są wielkie od niedawna. Jak do tego doszło? Zmiany klimatu i pojawienie się ogromnych ilości pożywienia przed trzema milionami lat uczyniły z niedużych wielorybów największe zwierzęta w historii Ziemi – informuje pismo "Proceedings... Naukowcy liczą na to, że uda im się dowiedzieć więcej o tych zwierzętach. Zyfiowate stanowią drugą co do liczby gatunków i jedną z najmniej znanych rodzin dużych ssaków. Wszystko dlatego, że te wieloryby pływają na ekstremalnych głębokościach, a przynajmniej dużo głębiej niż inne ssaki morskie. Eksperci sądzą, że niektóre gatunki mogą przebywać pod wodą nawet przez 3 godziny. Naukowcy nie są pewni, jaki gatunek reprezentuje martwy waleń Właśnie dlatego do tej pory naukowcy zaobserwowali bardzo znikomą liczbę przedstawicieli zyfiowatych. Niektórzy badacze uważają więc, że odkrycie zwłok w Kalifornii może być bardzo ważnym krokiem naprzód w badaniach nad tą rodziną. Uczeni wciąż nie są pewni, do jakiego gatunku może należeć waleń. Mają jednak cztery typy: dziobowal skryty (Mesoplodon carlhubbsi), dziobowal szablozębny (Mesoplodon stejnegeri), dziobowal miłorzębozębny (Mesoplodon ginkgodens), dziobowal karłowaty (Mesoplodon peruvianus). Zagrożone wyginięciem wieloryby są niepokojące chude. Dlaczego ma to znaczenie? Z nowego badania wynika, że północnoatlantyckie wieloryby właściwe są w gorszej kondycji niż ich południowi kuzyni, częściowo z powodu zaplątywania się w sprzęty rybackie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/samica-wieloryba-z-polnocnego-atlantyku-i-jej-nowe-ciele-plywaja-u-wybrzezy-florydy-na-ziemi-pozostalo-tylko-400-takich-ssakow-morskich-photograph-by-brian-j-skerry-nat-geo-image-collection-c368478.jpeg" width="938" height="625" alt="Samica wieloryba z Północnego Atlantyku i jej nowe cielę pływają u wybrzeży Florydy. Na Ziemi pozostało tylko 400 takich ssaków morskich (Photograph by Brian J. Skerry, Nat Geo Image Collection)" title="Samica wieloryba z Północnego Atlantyku i jej nowe cielę pływają u wybrzeży Florydy. Na Ziemi pozostało tylko 400 takich ssaków morskich (Photograph by Brian J. Skerry, Nat Geo Image Collection)" /> Oprócz tego, że trudno określić gatunek martwego walenia, naukowców zaintrygował jeszcze jeden fakt. Zwierzę miało liczne rany na całym ciele, a w szczególności na głowie. – Wszystko wskazuje na to, że w pobliżu szczęki doszło do poważnego urazu. Ale musimy dokładniej zbadać czaszkę, żeby ocenić, co było jego przyczyną – mówił Trey Petrey, pracownik Noyo Center for Marine Science. Tajemnicze zwierzę miało na ciele liczne rany i obrażenia Na podstawie wstępnych oględzin uczeni szacują, że mogło dojść do zderzenia zwierzęcia z dużym statkiem. Naukowcy twierdzą, że ssaki morskie, które korzystają z echolokacji do nawigacji, są szczególnie narażone na takie wypadki. Łodzie wytwarzają dźwięki, które zakłócają zdolności nawigacyjne i orientacyjne tych zwierząt. Badacze, którzy analizowali ciało walenia, dodają, że część zadrapań i ran powstała na skutek konfrontacji z innymi osobnikami. Być może doszło do walki samców, ale z tą hipotezą należy jeszcze poczekać do czasu, aż będzie znana płeć stworzenia. Po raz kolejny nas zaskoczyły. Wieloryby tworzą klany i mają własne dialekty Klik... klik... klik-klik-klik. To dźwięk wydawany przez wieloryba w okolicach wschodnich Karaibów. Przedstawiciel tego samego gatunku, z tego samego miejsca, ale innej grupy osobników wydaje i... Ssak mógł zginąć na skutek połknięcia plastiku, ale to na razie hipoteza Jedną z przyczyn śmierci może być według naukowców połknięcie plastikowych odpadów. Eksperci zwracają uwagę na fakt, że jeżeli tworzywa sztuczne dostaną się do przewodu pokarmowego walenia, nie mogą zostać później wydalone, co znacznie pogarsza trawienie. Zalegający plastik uniemożliwia bowiem przyjmowanie nowego pokarmu. Wieloryby umierają wówczas z głodu. Co ciekawe, na skórze tajemniczego stworzenia zaobserwowano ślady zawszeli, czyli tak zwanych wszy wielorybich (Cyamidae). To rodzina pasożytniczych skorupiaków, które żywią się tkankami delfinów i waleni. Wczepiają się w skórę żywiciela na całe jego życie. Portal Live Science przypomina, że te stawonogi mogą być cennym źródłem wiedzy dotyczącym migracji wielorybów. Źródło: Noyo Center for Marine Science.
Spektakularne nagranie bardzo rzadkiej ryby głębinowej. Wygląda jak nurkująca torpeda
W głębinach Oceanu Spokojnego, w zatoce Monterey Bay, naukowcy zaobserwowali niezwykle rzadką rybę. Co to za gatunek?
W tym artykule: Przez ostatnie 30 lat zaobserwowano jedynie 4 ryby z gatunku Bathophilus flemingi Badacze podejrzewają, że nagrana ryba jest młodym osobnikiem Bathophilus flemingi w rzeczywistości jest groźnym drapieżnikiem Ryby głębinowe są niezwykle różnorodne Zespół naukowców z Monterey Bay Aquarium Research Institute prowadził jakiś czas temu badania w zatoce u wybrzeży Kalifornii. Uczeni zajmowali się badaniem morskiego dna. W tym celu wykorzystywali zdalnie sterowane pojazdy podwodne (ang. ROVs). W pewnym momencie jeden z robotów nagrał wyjątkowo rzadką rybę: Bathophilus flemingi. Przez ostatnie 30 lat zaobserwowano jedynie 4 ryby z gatunku Bathophilus flemingi – W ciągu ostatnich 30 lat badań głębinowych, zaobserwowaliśmy ten gatunek zaledwie cztery razy – napisali na Twitterze badacze z MBARI. Enigmatyczna ryba została zarejestrowana na głębokości ok. 300 metrów, ale wszystko wskazuje na to, że planowała popłynąć jeszcze głębiej. View oEmbed on the source website „Zmiennokształtna” ryba zaobserwowana po raz pierwszy od 100 lat. Zauważono ją u wybrzeży Kalifornii Uczestnicy podwodnej ekspedycji naukowej w zatoce Monterey mieli niesłychane szczęście. Udało im się zaobserwować rzadką „zmiennokształtną” rybę. Ten gatunek od lat wprawia naukowców... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7cf9612758b51c499576a3c16218a009dc2f78c8-78f76a1.jpeg" width="938" height="528" alt="Wielorybinkowate żyją na dużych głębokościach, więc spotkania z nimi to rzadkość (fot. Monterey Bay Aquarium Research Institute)" title="Wielorybinkowate żyją na dużych głębokościach, więc spotkania z nimi to rzadkość (fot. Monterey Bay Aquarium Research Institute)" /> Na nagraniu widać, że B. flemingi ma przepiękną, błyszczącą, miedzianą barwę. Naukowcy zwracają jednak uwagę na fakt, że taki kolor łusek jest zadziwiający. Inne gatunki mają bowiem czarny odcień, a ich pigment może być jednym z ciemniejszych, które występują u zwierząt na całym świecie. Biolodzy sugerują, że brązowy kolor może być formą kamuflażu. View oEmbed on the source website Badacze podejrzewają, że nagrana ryba jest młodym osobnikiem Odnalezione stworzenie miało ok. 17 cm długości. Uczeni szacują, że mógł być to młody osobnik, ponieważ większość jego znanych pobratymców osiąga nawet pół metra długości. „Kosmiczna ryba” ma przeźroczystą głowę i jeszcze dziwniejsze oczy Mówi się, że to „kosmiczna ryba”. Naukowców fascynuje nie tylko jej wygląd, ale również to, że żyje w bardzo surowym i niedostępnym środowisku. Autorzy odkrycia z MBARI zauważają również, że Bathophilus flemingi występują głównie we wschodnim Pacyfiku, u zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej. Żyją na głębokości nawet 1,3 km pod powierzchnią wody. Niestety, wciąż bardzo niewiele wiadomo o tym tajemniczym gatunku. Bathophilus flemingi w rzeczywistości jest groźnym drapieżnikiem Chociaż ten osobnik wygląda zjawiskowo, nie można zapomnieć, że w rzeczywistości są to groźne drapieżniki. Biolodzy morscy podejrzewają, że gatunek ten posiada dwie cechy szczególne. Ryba ma długie i cienkie promienie w płetwach. Naukowcy twierdzą, że potrafią one wykrywać wibrację i ostrzegać je przed potencjalnym niebezpieczeństwem lub zdobyczą. B. flemingi wykształcił również bioluminescencyjny element w części podbródkowej, który służy zwabianiu ofiary. Ryby te czekają aż „pokarm” sam do nich podpłynie, a następnie otwierają szeroko paszcze, prezentując okazałe i niezwykle ostre kły. Dla tego, kto znajdzie się w ich zasięgu, nie ma już ratunku. Polują głównie na mniejsze ryby i skorupiaki. Na co dzień pływa głęboko w oceanie. Rybak trafił na rzadką żabnicę spacerując po plaży Żabnica, zwana też „diabłem morskim”, żyje głównie na dnie oceanu i rzadko zapuszcza się na płytkie wody. Swoim wyglądem sieje ogromny postrach wśród morskich stworzeń, a także wę... Ryby głębinowe są niezwykle różnorodne Ryby głębinowe wyewoluowały w taki sposób, aby poradzić sobie w ekstremalnych i ciemnych warunkach morskich. Każdy gatunek ma inne cechy, które pomagają mu w przetrwaniu. Większość z tych stworzeń ma charakterystyczny, nieco przerażający wygląd. Osobniki z gatunku Melanocetus johnsonii mają specjalne światełko, dzięki któremu potrafią zwabić swoje ofiary. Występują we wszystkich oceanach, a spotkać je można na głębokości ponad 2000 metrów pod powierzchnią wody. Interesującym gatunkiem głębinowym jest również Macropinna microstoma. Ma niezwykle charakterystyczny, „dziwaczny” wygląd. Posiada doskonały narząd wzroku. Zamieszkuje wody północnego Pacyfiku, aż po Morze Beringa. Osobniki te obserwowano na głębokości od 600 do 800 m p.p.m. Ze względu na bardzo mały otwór gębowy żywi się głównie drobnymi mięczakami i planktonem. Źródło: MBARI
Brytyjska firma wypuści na wolność miliardy genetycznie zmodyfikowanych komarów. Czy to dobry pomysł?
Brytyjska firma biotechnologiczna Oxitec wyhodowała ponad 2 miliardy genetycznie zmodyfikowanych komarów. Teraz planuje wypuścić je na wolność w Kalifornii. Ta olbrzymia „armia” owadów ma pomóc w walce ze swoimi naturalnymi krewnymi, które przenoszą śmiertelne choroby.
W tym artykule: Uwalnianie komarów GMO może rozpocząć się już niedługo „Przyjazne” dla środowiska zmodyfikowane genetycznie komary Niektórzy naukowcy twierdzą, że nie jesteśmy w stanie w pełni ocenić skali potencjalnego zagrożenia 7 marca amerykańska Agencja Ochrony Środowiska ogłosiła, że firma Oxitec otrzymała zgodę na rozpoczęcie swojego projektu, który ma potrwać do 2024 roku. W ciągu dwóch lat biotechnologiczna korporacja ma uwolnić aż do 2,4 miliarda komarów, które zostały genetycznie zmodyfikowane. Przypomnijmy, że wcześniej podobną zgodę firma otrzymała na terenie Florydy. Uwalnianie komarów GMO może rozpocząć się już niedługo Już tego lata genetycznie zmodyfikowane insekty mają opuścić swoje laboratoria. Mają jeden cel. Chodzi o to, by zmniejszyć populację komarów, które przenoszą wiele śmiertelnych chorób. Genotyp owadów został zmieniony w taki sposób, aby ich potomstwo stało się bezpłodne. Naukowcy wierzą, że w ten sposób uda się ograniczyć rozprzestrzenianie się zakażeń m.in. Ziką, dengą i żółtą gorączką. 750 mln zmutowanych komarów czeka na wypuszczenie. USA jako poligon doświadczalny? Lokalni urzędnicy na Florydzie właśnie zatwierdzili uwolnienie genetycznie zmodyfikowanych 750 milionów komarów. Chodzi o zmniejszenie lokalnej populacji tych owadów, które przenoszą niebez... Przedstawiciele firmy Oxitec twierdzą, że ich projekt może pomóc uratować znaczną część ludzkości przed inwazyjnym komarem Aedes aegypti. To groźny afrykański gatunek tego insekta. Jego populacja ostatnimi laty znacznie zwiększyła zasięg w obydwu Amerykach. Wyhodowane w laboratoriach samce, które zostały oznaczone kodem OX5034, mają na wolności krzyżować się z samicami A. aegypti. „Przyjazne” dla środowiska zmodyfikowane genetycznie komary Naukowcy zawracają uwagę na to, że potomstwo tych dwóch komarów ma być całkowicie „przyjazne” dla środowiska, a w szczególności dla ludzi. Należy podkreślić również, że samce, które zamierza wypuścić Oxitec, nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla człowieka, ponieważ nie gryzą. Uczeni przekazali również, że genom komarów został tak zmieniony tak, aby ich potomstwo umierało jeszcze przed osiągnięciem dojrzałości. Pojawiają się jednak głosy krytyki wobec planów firmy Oxitec. Część środowiska naukowców, która nie była zaangażowana w badania, twierdzi, że tego rodzaju eksperymenty to zagrożenie dla bioróżnorodności. Dodają również, że nie ma wystarczających danych, jakie realne konsekwencje może spowodować wypuszczenie tak dużej liczby komarów GMO. Na Florydzie zostaną wypuszczone zmutowane komary. Pomogą w walce z dengą i wirusem Zika Komary to prawdziwa udręka mieszkańców Florydy. Nie chodzi o same ukąszenia, ale o to, że część z nich przenosi poważne choroby. Biotechnolodzy zaproponowali niekonwencjonalne rozwiązanie... Niektórzy naukowcy twierdzą, że nie jesteśmy w stanie w pełni ocenić skali potencjalnego zagrożenia Przedstawiciele Oxitec odpowiadają, że firma wybrała akurat Kalifornię, ponieważ dostrzegają ryzyko coraz większego rozprzestrzeniania się tam tego groźnego gatunku komara. Kilka lat temu ta biotechnologiczna korporacja przeprowadziła identyczny eksperyment w Brazylii. Okazuje się, że ten akurat okazał się fiaskiem. Populacja A. aegypti na początku programu faktycznie znacznie się skurczyła. Niestety, po 18 miesiącach liczebność insektów wróciła do normy, a niektóre badania pokazały, że nawet wzrosła w stosunku do tej sprzed eksperymentu. Komary GMO pomagają walczyć z chorobą. Denga w Brazylii w odwrocie Genetycznie zmodyfikowane komary skutecznie obniżają liczbę chorych na dengę. Po sukcesie w Brazylii USA rozważa wypuszczenie ich na swoim terenie. Uczeni zwracają uwagę, że dużym problemem może być brak jakiejkolwiek kontroli nad rozmnażaniem się nowych komarów. Ponadto „armia” komarów może mieć negatywny wpływ na inne gatunki, a nawet doprowadzić do powstania jeszcze bardziej niebezpiecznych hybryd. W 2019 r. naukowcy z Uniwersytetu Yale udowodnili, że metoda ta nie jest w pełni skuteczna. Ich badania wykazały, że owady z Oxitec przeniosły swój materiał genetyczny do lokalnej brazylijskiej populacji komarów. Natalie Kofler, bioetyczka z Uniwersytetu Harvarda twierdzi, że w Kalifornii nigdy nie stwierdzono przypadku, żeby Aedes aegypti przenosił jakiekolwiek choroby. Dodatkowo zarzuca firmie Oxitec, że jej badania są zbyt mało przejrzyste. Projekt Oxtiec dostał już zgodę od Agencji Ochrony Środowiska. Wciąż jednak czeka na zatwierdzenie przez kalifornijski Departament ds. Regulacji Pestycydów. Nie ma więc gwarancji, że eksperyment dojdzie do skutku. Źródła: Los Angeles Times, Phys.org.
W zmagającej się z suszami i niedoborami wody pitnej Kalifornii testuje się nowe rozwiązanie: pozyskiwanie wody z...powietrza!
W tym artykule: Cena nie należy do najniższych Od 900 do 8,600 litrów wody dziennie Wiele generatorów wody atmosferycznej działa na zasadzie bardzo zbliżonej do osuszaczy powietrza: powietrze zostaje gwałtownie schłodzone przez specjalne cewki, co prowadzi do jego skroplenia. Tempo, w jakim jest wytwarzana woda zależy od kilku czynników takich jak temperatura powietrza, jego wilgotność, ilości powietrza jaka przepływa przez urządzenie chłodzące oraz jego potencjału do obniżenia temperatury. Inne, mniej popularne metody wykorzystują różne substancje mające pomóc w wytwarzaniu wody z powietrza takie jak chlorek litu, bromek litu, żel krzemionkowy i inne. Trwają również prace nad urządzeniami zdolnymi do bezpośredniego wytwarzania wody pitnej przy użyciu światła słonecznego. Cena nie należy do najniższych Technologia polegająca na pozyskiwaniu wody z powietrza jest obiecująca, choć nie należy do tanich. Maszyny będące w stanie pozyskiwać wodę z powietrza kosztują od 30.000 do 200.000 dolarów, ale szacuje się, że ceny będą spadać w miarę, jak technologia będzie stawać się coraz bardziej popularna. Jednym z systemów opracowanych w ostatnich latach jest pochodzący z firmy Tsunami Products. System tej firmy jest jednym z tych, które pozyskują wody z zawartej w powietrzu wilgoci. Inne rozwiązania stosowane w tej dziedzinie polegają m.in. na specjalnych siatkach, panelach słonecznych a nawet zwykłych kontenerach transportowych, które zbierają wilgoć z powietrza. Ted Bowman, inżynier–projektant biorący udział produkcji maszyn pozyskujących wodę z powietrza cytuje motto firmy: „Woda z powietrza to nie magia, to nauka!”. Bowman mówi, że urządzenia jego produkowane przez firmę, z którą jest związany, nadają się do użytku w domach, biurach, na farmach. Osuszają powietrze i w ten sposób tworzą wodę, która jest filtrowana, aby nadawała się do picia. Od 900 do 8,600 litrów wody dziennie Technologia, o której mowa, sprawdza się szczególnie dobrze w obszarach gdzie często występują mgły i w zależności od wielkości może produkować od 900 do 8,600 litrów wody dziennie. Największy popyt na innowacyjne maszyny panuje obecnie w Kalifornii. Już jakiś czas temu, mieszkańcy stanu liczącego mniej więcej tyle ludności co Polska, zostali poproszeni przez władze o oszczędzanie wody. Jedna z najbardziej dotkliwych susz w najnowszej historii Kalifornii doprowadziła do wyczerpania zbiorników, co sprawiło, że właściciele domów kupują je, aby we własnych przydomowych ogródkach produkować wodę. Eksperci do których należy hydrolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Helen Dahlke, twierdzą, że technologia ta naprawdę ma sens i może być niezwykle przydatna dla indywidualnych właścicieli domów, zwłaszcza na obszarach wiejskich. Niestety nie jest to praktyczne rozwiązanie dla szerszych problemów wodnych występujących w Kalifornii. Czas pokaże, czy technologia przyjmie się na tyle, by dzięki masowej produkcji stała się opłacalna dla większej ilości ludzi. Liczący około 38 mln stan będzie musiał szukać innych rozwiązań, by sprostać stojącym przed nim wyzwaniom. Jednak innowacyjność firm, które się w nim znajdują (pamiętajmy że to tam znajduje się słynna Dolina Krzemowa) i zapał mieszkańców do adaptacji nowoczesnych rozwiązań pozwalają patrzeć na problem z nadzieją. Jeśli Kalifornii uda się przezwyciężyć trudności związane z brakiem wody, będzie to doskonała wiadomość dla wielu innych regionów świata mających podobne problemy.
„Zmiennokształtna” ryba zaobserwowana po raz pierwszy od 100 lat. Zauważono ją u wybrzeży Kalifornii
Uczestnicy podwodnej ekspedycji naukowej w zatoce Monterey mieli niesłychane szczęście. Udało im się zaobserwować rzadką „zmiennokształtną” rybę. Ten gatunek od lat wprawia naukowców w zakłopotanie, a wszystko dlatego, że rosnąc zupełnie zmienia postać.
Samicy wielorybinka (z rodziny wielorybinkowatych, łac. Cetomimidae) nie sposób przeoczyć w świetle podwodnych lamp. Jej jasnopomarańczowe łuski wyraźnie odcinają się od ciemnej oceanicznej toni. Mimo to niełatwo ją spotkać, bo wielorybinki to ryby głębinowe. Ten sfilmowany ostatnio okaz uchwycono na głębokości ponad 2 tysięcy metrów w wodach zatoki Monterey w Kalifornii. To nie lada wydarzanie, bo jak podaje lokalny instytut Monterey Bay Aquarium Research Institute, dotychczas potwierdzono jedynie 18 podobnych spotkań, w trakcie których naukowcom udało się zaobserwować wielorybinki. View oEmbed on the source website Zagadkowa ryba o trzech postaciach Te niezwykłe ryby tak świetnie strzegą swoich tajemnic, że przez ponad sto lat od ich odkrycia naukowcy nie potrafili wskazać ich rzeczywistej postaci. Wielorybinkowate po raz pierwszy zostały opisane w 1895 roku przez dwóch naukowców z Instytutu Smithsona – ale tylko w jednej odsłonie – dorosłej. Pozostałe formy, jakie na przestrzeni życia przyjmują wielorybinki, przez dziesiątki lat były uznawane za osobniki zupełnie odmiennego gatunku. Dopiero w 2009 roku analiza genetyczna szczątków wielorybinków znalezionych w brzuchu oceanicznego drapieżnika oraz okazów wyłowionych z oceanu pozwoliła naukowcom odkryć, że badane przez nich pozornie różne zwierzęta to jeden i ten sam gatunek. Tej ryby nikt nie miał prawa spotkać. A jednak nurkowie stanęli z nią oko w oko Latimerię uważano za wymarłą wraz z dinozaurami. Że nadal żyje, okazało się w 1938r. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/435c86a710603bba711b33ffbb0c7b58bf93de89-fbc2664.jpeg" width="715" height="477" alt="Latimerię uważano za wymarłą wraz z dinozaurami. Że nadal żyje, okazało się w 1938r. My przedstawiamy jej fotograficzny portret" title="Latimerię uważano za wymarłą wraz z dinozaurami. Że nadal żyje, okazało się w 1938r. My przedstawiamy jej fotograficzny portret" /> Makabryczna metamorfoza Jakie formy wielorybinki mogą przybierać w ciągu swojego życia? Po pierwsze mamy bezłuskowe formy „larwalne”. W tej postaci wielorybinkowate mają długie, podobne do serpentyn ogony i nietypowe pyski. Żyją blisko powierzchni oceanu, dzięki czemu w tej postaci są najczęściej obserwowane. Kiedy wielorybinki dojrzewają, ich ciało drastycznie się zmienia i przyjmuje jedną z dwóch form – w zależności od płci zwierzęcia. Ryby płci męskiej czeka bardzo drastyczna metamorfoza. W dorosłej postaci samce wielorybinkowatych nie są w stanie się odżywiać, a więc ich szczęki, jelita, przełyk i żołądek kurczą się i powoli zanikają. Zamiast tego jamę brzuszną wypełniają narządy płciowe i gigantyczna wątroba pełniąca funkcję magazynu energii. O długości życia samca decyduje to, jak wielkie zapasy żywności zdążył pochłonąć przed przemianą. View oEmbed on the source website Samice przechodzą nie mniej poważne zmiany. Ich ciała rosną się do rozmiarów przypominających maleńkiego wieloryba (stąd nazwa wielorybinkowatych) i osiągają rozmiary znacznie większe od samców. Wzdłuż ich boków rozwijają się linie wykrywające ciśnienie wody, które pomagają im orientować się w oceanicznych ciemnościach. Łuski samic przybierają pomarańczową lub czerwoną barwę, która choć nam wydaje się jaskrawa, na dużych głębokościach jest doskonałym kamuflażem. Samice stają się niemal niewidoczne. Dziwne akty transformacji wielorybinkowatych są ewenementem w świecie kręgowców. Nic dziwnego, że przez dziesięciolecia nikt nie wiedział, że wszystkie te niepodobne do siebie zwierzęta w rzeczywistości należą do jednego gatunku. Nieuchwytność tych niezwykłych ryb sprawia, że rodzina Cetomimidae wciąż pozostaje niezbadana, a drzewa genealogiczne wielu gatunków mogą nigdy nie zostać ukończone. Źródło: LiveScience.
Zachód USA boryka się z katastrofalną falą upałów, pożarami lasów i suszą
Ogromna susza i zmiany klimatyczne sprawiają, że na Zachodzie USA zaczyna brakować wody. Alarmująco niski poziomu zbiorników wodnych w regionie zachodnich stanów USA, w niektórych przypadkach zbliżonego do rekordowego, sprawia, że znalezienie rozwiązania problemu staje się jeszcze pilniejsze.
W tym artykule: Historyczne zagrożenie Rolnictwo zużywa gigantyczne ilości wody Łatwe rozwiązania nie istnieją Jest jednak nadzieja! Historyczne zagrożenie Zachód Ameryki charakteryzuje się większą zmiennością hydrologiczną - większą liczbą lat w których występują powodzie i susze - niż jakakolwiek inna część kraju, twierdzi Jay Lund, profesor inżynierii lądowej i środowiskowej na Uniwersytecie Kalifornijskim. Około 42% ludności Kalifornii, najbardziej zaludnionego stanu USA, w którym żyje 39,5 miliona ludzi znajduje się obecnie w stanie zagrożenia suszą. W zasadzie każda część stanu z wyjątkiem Południowej Kalifornii i rejonu Zatoki San Francisco jest w dramatycznej sytuacji - powiedział gubernator stanu, Gavin Newsom. A jeśli niektóre z najbardziej znaczących zbiorników w Kalifornii mogą być jakimkolwiek wskaźnikiem obecnego stanu rzeczy, mieszkańcy powinni się martwić. W czerwcu poziom wody w jeziorze Mead, największym zbiorniku w całym kraju, osiągnął historycznie niski poziom - jest to niepokojące, biorąc pod uwagę, że zachód USA jest w dużej mierze uzależniony od wód powierzchniowych. Sąsiadujące z nim jezioro Powell, drugi co do wielkości zbiornik w USA, wykazuje podobne tendencje. „Zmiany klimatyczne zdecydowanie stanowią wyzwanie dla systemu zaopatrywania w wodę" powiedział Berggren. Wzrost liczby ludności jest dodatkowym obciążeniem systemu, w miarę, jak coraz większe ilości wody są przekierowywane do większej liczby gospodarstw domowych. Coraz częściej wszyscy zadają sobie pytanie: jeśli prognozy się sprawdzą, a ostatnie ciepłe i suche trendy utrzymają się w nadchodzących latach, jak ten kluczowy dla gospodarki USA (gdyby Kalifornia była osobnym państwem, byłaby piątą gospodarką świata, większą niż indyjska, brytyjska czy francuska!) rozwiąże swój kryzys wodny? Rolnictwo zużywa gigantyczne ilości wody Już od lat stany i hrabstwa namawiają mieszkańców, a w niektórych przypadkach uchwalają prawa, które wprost zmuszają ich do ochrony zasobów wodnych. Niektóre regiony na wybrzeżu, takie jak Santa Barbara w Kalifornii, instalują zakłady odsalania wody, a inne obszary w głębi lądu, takie jak stan Arizona, monitorują zasoby wód gruntowych, ponieważ główne zbiorniki i rzeka Kolorado nadal odnotowują spadki poziomu wody. Rolnictwo zużywa największą część zasobów wodnych, odpowiadając za 80% konsumpcji wody w USA i za ponad 90% w wielu zachodnich stanach, według Departamentu Rolnictwa USA, i prawdopodobnie byłoby pierwszą ofiarą katastrofy suszy, gdyby zaopatrzenie w wodę na zachodzie USA zostało wystawione na próbę. W graniczącym od wschodu z Nevadą pustynnym i górzystym Utah, nawet do 90% wody używanej w stanie trafia do sektora rolniczego. W Arizonie, duża ilość wody wydobywanej z rzeki Kolorado również jest przeznaczona na potrzeby rolnictwa. Ogólnie rzecz biorąc, między 80% a 90% wody z całego systemu rzeki Kolorado jest wykorzystywane w rolnictwie, powiedział cytowany wcześniej Berggren. W Kalifornii, aż około 80% zużycia wody kierowane jest do nawadniania rolnictwa, które stanowi jednak tylko około 5% gospodarki! „Woda to jest bardzo cenny towar. Jest to bardzo cenna część wielu gospodarek wiejskich," twierdzi Lund. „A jeśli nie masz wody, to w dłuższej perspektywie po prostu nie możesz utrzymać swojego gospodarstwa". Łatwe rozwiązania nie istnieją W przeszłości, gdy zaczynało brakować wody powierzchniowej i wody w zbiornikach, zachodnie stany po prostu pompowały na powierzchnię tyle wód gruntowych. Teraz, po nadużywaniu tego rozwiązania w związku z niemal ciągłymi niedoborami, zasoby zarówno wody powierzchniowej jak i wód gruntowych zaczynają po prostu wysychać. Wyczerpywanie się wód gruntowych na południowym zachodzie USA jest przedmiotem troski od już wielu lat. Jednym z rozwiązań jest instalacja zakładów odsalania wody morskiej. Jednak koszt odsalania około 1 mln litrów wody morskiej waha się od dwóch do trzech tysięcy dolarów, co stanowi dwa lub trzy razy więcej niż koszt następnego najtańszego źródła, którym jest oszczędzanie wody poprzez takie działania jak zakup wody od rolników i ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków. Poleganie jedynie na zakładach odsalania prawdopodobnie podwoiło by rachunek za wodę w przeciętnym gospodarstwie domowym. Odsalanie wiąże się też z wyzwaniami środowiskowymi. Gdzieś np. trzeba umieścić sól i osady pozostałe po procesie, które nie nadają się do tego, by zwrócić je do morza, ponieważ wtedy, wszystkie dodatkowe osady i minerały zasadniczo zanieczyszczają naturalną wodę morską. Pompowanie wody z wybrzeża do stanów położonych w głębi lądu, które również borykają się z niedoborem wody, takich jak Kolorado, jest też po prostu nieefektywne. Jak twierdzą eksperci, gospodarka wodna i ochrona zasobów wodnych to najprostsze i najskuteczniejsze sposoby na utrzymanie nieprzerwanych dostaw wody na zachodzie USA. Wspomniany Jay Lund z Uniwersytetu Kalifornijskiego przytacza prosty przykład: zużycie wody w miastach Kalifornii wynosi niemal 500 litrów na mieszkańca dziennie, podczas gdy obszary miejskie w Hiszpanii czy Izraelu zużywają jej mniej więcej 95 litrów na mieszkańca dziennie! Jest jednak nadzieja! Nadzieję dają wysiłki na rzecz oszczędzania wody które w ostatnich dekadach przyczyniły się do znacznych postępów. W Kalifornii, miasta takie jak Los Angeles i San Francisco pomimo znacznego wzrostu populacji, zużywają taką samą ilość wody lub mniejszą, jak 30 lat temu. Obecnie zużycie wody na osobę jest o 16% niższe niż w 2013 roku, co sugeruje, że nastąpiła trwała zmiana zachowań Kalifornijczyków od czasu suszy w połowie 2010 roku. „Każdy będzie musiał trochę z siebie dać. Ale jeśli wszyscy się zjednoczymy, możemy faktycznie stworzyć bardziej zrównoważony system rzeczny, który sprosta tych przerażająco niskim poziomom zbiorników" powiedział Berggren, dodając: „Mamy przed sobą wciąż duże wyzwania związane z tą suszą, ale cywilizacja na zachodzie USA przetrwa"!
Populacja żarłacza białego cały czas rośnie. Co to oznacza dla ekosystemu?
W czasach kiedy coraz większej liczbie gatunków zwierząt grozi wyginięcie, takie wiadomości cieszą nas jeszcze bardziej.
W tym artykule: Coraz więcej rekinów w Kalifornii Co jedzą żarłacze białe? Wieloletnie badania nad populacją żarłaczy białych Naukowcy zza oceanu donoszą, że w ciągu ostatnich 10 lat populacja żarłacza białego zamieszkującego tzw. Czerwony Trójkąt pomiędzy Monterey Bay, Wyspami Farallońskimi i Bodega Bay wzrosła o blisko 30 proc. Obecnie u wybrzeży Kalifornii pływa około 300 osobników. Coraz więcej rekinów w Kalifornii Jak tłumaczy w oficjalnym oświadczeniu Taylor Chapple, współautor badania i wykładowca na Oregon State University, wzrost populacji żarłacza białego udało się zaobserwować dzięki wieloletniemu fotografowaniu oraz identyfikowaniu poszczególnych rekinów z grupy. – „Stan całego przybrzeżnego ekosystemu morskiego jest zależny od silnych populacji dużych drapieżników. Wnioski z naszych badań są więc dobrym prognostykiem nie tylko dla żarłaczy białych, ale też dla innych organizmów” – dodał. Co jedzą żarłacze białe? To, że populacja żarłacza białego od kilku lat stale rożnie wynika z wielu czynników. Według Chapple’a kluczową rolę może odgrywać ograniczenie liczby sieci skrzelowych zarzucanych wzdłuż kalifornijskiego wybrzeża. Te są zagrożeniem nie tyle dla rekinów, ile dla ich pożywienia. Nie bez znaczenia jest też podpisana przez Richarda M. Nixona ustawa o ochronie ssaków morskich z 1972 r. Żarłacze białe słyną z tego, że są niesamowitymi łowcami. Rzędy ostrych trójkątnych zębów i zdolność rozwijania prędkości nawet do ponad 50 km/h budzą postrach nie tylko wśród delfinów i innych ssaków morskich. Na fali popularności filmów z serii Szczęki, rekiny niesłusznie zaczęto uważać za bestie polujące na ludzi. W efekcie to człowiek zaczął na coraz większą skalę na nie polować. Wieloletnie badania nad populacją żarłaczy białych Badania trwały osiem lat, od 2011 do 2019 r. W sumie naukowcy spędzili ponad 2500 godzin, fotografując trzy lokalizacje: Monterey Bay, Wyspy Farallońskie Bodega Bay. Zdjęcia powstawały zarówno nad, jak i pod wodą, o różnych porach dnia. Niejednokrotnie do zwabienia rekinów w okolicę łodzi badawczej, wykorzystywano fokę – jeden z przysmaków żarłaczy białych. Wtedy naukowcy mogli klasyfikować poszczególne gatunki, fotografując ich charakterystyczne płetwy grzbietowe. To one okazały się kluczowe podczas liczenia osobników. W Argentynie zaobserwowano wydrę olbrzymią. Po raz pierwszy od prawie czterdziestu lat Arirania amazońska, bo tak brzmi pełna nazwa tego niezwykłego zwierzęcia została zaobserwowana na terenie jednego z argentyńskich parków narodowych przez Sebastiana Di Martino, dyrektora w o... – „Płetwy grzbietowe u rekinów są unikalne jak odcisk palca lub kod kreskowy. Dzięki tym informacjom byliśmy w stanie nie tylko oszacować liczebność populacji, ale też ustalić trend wzrostu w czasie” – podsumował Chapple.
Ogromne składowisko skamielin w Kalifornii. Wśród znalezisk czaszka mastodonta
Niezwykłe bogactwo prehistorycznych skamielin przypadkowo odkrył strażnik kalifornijskiego parku, który wybrał się na spacer. We wskazanym przez niego miejscu znaleziono dziesiątki skamielin, a wśród nich doskonale zachowaną czaszkę mastodonta i szczątki 180-kilogramowego łososia.
Greg Francek, przyrodnik, strażnik leśny i przewodnik z Okręgu Miejskiego East Bay (EBMUD), wybrał się na przechadzkę w pobliże zlewni rzeki Mokelumne u podnóża gór Sierra na południowy wschód od Sacramento. W trakcie spaceru zauważył coś, co wyglądało jak drewno, ale było gładkie jak kamień. Znalezisko wzbudziło jego ciekawość. – Natknąłem się na skamieniałe drzewo. To drzewo było częściowo uwięzione w osadach skalnych, ale ponieważ jeden koniec był odsłonięty, mogłem zobaczyć słoje w jego wnętrzu – opisywał swoje odkrycie Francek. Zachęcony pierwszym znaleziskiem, strażnik postanowił uważniej rozejrzeć się po okolicy. Nie minęło wiele czasu, a zauważył kolejne skamieniałe drzewa. Nie poprzestał jednak na obserwacji skamielin drzew i w ciągu następnych kilku tygodni przeprowadził bardziej zorganizowane badanie terenu. Wówczas znalazł skamieniałości kręgowców. Na Lesbos wykopano skamieniałe drzewo. Znalezisko ma 20 milionów lat Naukowcy pracujący na greckiej wyspie Lesbos wykopali skamieniałe drzewo. Niecodzienne znalezisko może liczyć nawet 20 milionów lat. Do odkrycia doszło podczas prac drogowych w geoparku Skami... Kiedy natrafił na prehistoryczne szczątki, postanowił skontaktować się z paleontologami i geologami, w tym z Russellem Shapiro, profesorem paleontologii i stratygrafii na California State University w Chico. Stratygrafia to dział geologii historycznej, zajmujący się ustalaniem wieku i przyczyn rozmieszczenia skał w skorupie ziemskiej. We wskazanym przez strażnika miejscu paleontolodzy, pod kierunkiem prof. Shapiro, odkryli dziesiątki gatunków kopalnych. Miejsce odkrycia skamieniałości szybko okrzyknięto jednym z najbardziej znaczących odkryć tego typu w Kalifornii. – Niewiele złóż skamielin, takich jak to, istnieje w Kalifornii – przyznaje Shapiro w rozmowie z Chico State Today. Zaskakujące bogactwo prehistorycznych szczątków Początkowo Shapiro nie spodziewał się wielu znalezisk, ale szybko przekonał się, że był w błędzie. Jego zespół zaczął wykopaliska i niemal od razu natrafił na wierzchołek kości. Gdy badacze skruszyli skałę otaczającą kość, zaczęły się spod niej wyłaniać kły, zęby i czaszka. To były szczątki mastodonta – zaskakująco dobrze zachowane. Wśród starożytnych gatunków odkrytych przez zespół znalazły się m.in. olbrzymia ryba, która jest przodkiem współczesnego łososia; wymarły wielbłąd wielkości żyrafy; mastodont i gomfoter – prehistoryczny przodek dzisiejszego słonia. Zespół znalazł również szczątki prehistorycznych nosorożców, żółwi olbrzymich, koni i tapirów. Z wiecznej zmarzliny wydobyto mumię szczenięcia wilka Suczka znaleziona została na terytorium kanadyjskich Indian z plemienia Tr’ondëk Hwëch’in. Dostali prawo nazwania zwierzęcia, wybrali słowo Zhùr (czyt. żur) oznaczające w ich języku w.. W ciągu roku wykopalisk i badań Shapiro i jego zespół odkryli szczątki setek okazów zwierząt należących do dziesiątków prehistorycznych gatunków. Wszystkie spoczywały obok siebie w lesie złożonym z 600 skamieniałych drzew. Wiek skamielin datuje się na około 10 milionów lat, czyli epokę miocenu. Jak to możliwe, że wszystkie znalazły się w tym samym miejscu? Naukowcy przypuszczają, że kości pradawnych stworzeń prawdopodobnie zostały zniesione w to miejsce przez powodzie oraz lawę i lawiny kamieni z wulkanów położonych bardziej w głębi lądu. Według geologów w czasie, gdy te prehistoryczne stworzenia chodziły po Ziemi, obszar, na którym je znaleziono był lasem dębowym otoczonym oceanem. Choć zespół profesora Shapiro odsłonił rąbek tajemnicy i pokazał kilka ze znalezisk, to dokładne miejsce prowadzenia wykopalisk nie zostało ujawnione.
Dochód podstawowy w Kalifornii: są wyniki eksperymentu. Przeciwnicy tracą argumenty?
Uczestniczącym w eksperymencie 125 mieszkańcom co miesiąc przekazywano kartę debetową z 500 dolarami. Program zakończył się w styczniu 2020 roku. Właśnie udało się przeanalizować jego efekty. Podstawowym argumentem podnoszonym przez przeciwników takiej „pensji” jest jej rzekomy demobilizujący efekt. Sęk w tym, że dane pokazują zupełnie odwrotny trend.
Po roku eksperymentu z bezwarunkowym dochodem podstawowym (Stockton Economic Empowerment Demonstration, SEED) okazało się, że ludziom udało się poznajdywać stałą pracę i poprawiło się ich zdrowie psychiczne. Ten model finansów publicznych zakłada, że za otrzymywaną od państwa sumę nie musi rewanżować się jakimikolwiek świadczeniami. Głównym propagatorem projektu SEED był Michael Tubbs, ówczesny burmistrz Stockton. To 13. największe miasto Kalifornii a w według danych z 2019 roku na temat liczby zabójstw na 100 tys. mieszkańców, także najbardziej niebezpiecznym w stanie (10. w całych USA). Od lutego 2019 roku uczestniczącym w eksperymencie 125 mieszkańcom co miesiąc przekazywano kartę debetową z 500 dolarami. Program zakończył się w styczniu 2020 roku. Właśnie udało się przeanalizować jego efekty. Podstawowym argumentem podnoszonym przez przeciwników takiej „pensji” jest jej rzekomy demobilizujący efekt. Sęk w tym, że SEED sprawił, że jakość życia uczestników projektu znacznie się poprawiła i wypełniła wstępnie założone cele. View oEmbed on the source website Niezależni badacze oceniający skuteczność pilotażowego projektu ogłosili, że zmniejszył on poziom bezrobocia wśród uczestników i pomógł wielu wydobyć się z długów. Otrzymujący co miesiąc 500 dolarów donosili też o poprawie ich stanu emocjonalnego, m.in. zmniejszeniu poziomu odczuwanego lęku czy depresji. - W sposób znaczący poprawiła się jakość mojego życia. Po prostu mogłam zacząć robić wiele rzeczy, które innym wydają się czymś zwyczajnym. Mówimy tu o zjedzeniu czegoś na mieście raz czy dwa razy w tygodniu czy przygotowaniu obiadu dla całej rodziny, czy nawet kupieniu mamie jakiegoś prezentu na jej urodziny – autorzy analizy cytują jedną z uczestniczek eksperymentu. Większość z otrzymywanych pieniędzy przeznaczano na żywność i inne podstawowe dobra codziennego użytku. 37 proc. wydatków szło na jedzenie, 11 na opłaty za media, 10 proc. na naprawę samochodu. Na alkohol czy papierosy przeznaczono w sumie mniej niż 1 proc. Do lutego 2020 roku ponad połowa biorących udział w SEED miało odłożonych wystarczająco dużo pieniędzy by pokryć nieoczekiwane wydatki. Gdy program ruszał coś „na czarną godzinę” miało odłożoną ok. 25 proc. O ile na początku projektu swoje raty spłacało regularnie 52 proc. zadłużonych, po roku 62 proc. Poziom bezrobocia spadł w grupie otrzymującej bezwarunkowy dochód podstawowy z 12 do 8 proc. W grupie kontrolnej (nie dostawali żadnych pieniędzy) wzrósł z 14 do 15 proc. Udział osób zatrudnionych na stałe wzrósł z 28 proc. do 40 proc., w grupie kontrolnej z 32 do 37 proc. View oEmbed on the source website Posługując się cząstkowymi wynikami eksperymentu, burmistrz Tubss w czerwcu zeszłego roku powołał do życia inicjatywę Mayors for a Guaranteed Income (burmistrzowie na rzecz dochodu gwarantowanego), koalicję włodarzy miast USA zainteresowanych podobnym programem co SEED. Blisko 40 burmistrzów m.in. z Los Angeles, Atlenty czy Seattle chce przeprowadzić taki eksperyment także u siebie. 18 mln dolarów na ten cel przekazał szef Twittera, Jack Dorsey. Jesienią 2020 roku programy ruszyły w Saint Paul w Minnesocie, w Richmond w stanie Wirginia i Compton w Kalifornii.
Kalifornijczyk prowadzi niecodzienną szkołę surfowania. Instruktorami są kozy
Jak się okazuje, surfować każdy może – trochę lepiej lub trochę gorzej. Dotyczy to nie tylko ludzi, ale również zwierząt. Ta historia prosto ze słonecznej Kalifornii to gotowy pomysł na scenariusz filmu familijnego.
W tym artykule: Kozi biznes na falach Nie tylko surfowanie Cofnijmy się o kilkanaście lat, kiedy Dana McGregor, surfer z Kalifornii, nabył starą kozą o imieniu Goatee (z ang. Kozia Bródka). Zwierzę miało zjadać chwasty z przydomowego ogródka mężczyzny, jednak pomiędzy nimi szybko nawiązała się bardzo bliska relacja. Byli nierozłączni do tego stopnia, że Goatee towarzyszyła swojemu właścicielowi nawet wtedy, kiedy ten ujarzmiał fale na desce surfingowej. Kozi biznes na falach Koza najczęściej przyglądała się Danie z plaży. Pewnego dnia wydawała się jednak wyjątkowo znudzona. Surfer i jego przyjaciel postanowili sprawdzić, jak Goatee poradzi sobie na desce. Co ciekawe, nie miała żadnych problemów z utrzymaniem równowagi, a konfrontacja z falami również nie była dla niej większym wyzwaniem. Sytuacja miała miejsce 10 lat temu, dokładnie w urodziny McGregora. Wtedy też Kalifornijczyk wpadł na pomysł, żeby wykorzystać talent zwierzaka i wystartować z niebanalnym biznesem – nauką surfowania w towarzystwie kozy. Szkółka Surfing Goats działa do dziś w miasteczku Pismo Beach położonym na północ od Los Angeles. Co prawda Goatee nie żyje od kilku lat, ale jej dzieci, Pismo i Grover, poszły w ślady wysportowanej mamy i teraz to one wspierają adeptów surfowania. W lekcjach mogą wziąć udział wszyscy chętni bez względu na wiek lub doświadczenie. Surf Goat Day, bo tak brzmi pełna nazwa tej oryginalnej rozrywki, trwa od 1,5 do 2 godzin, które obejmują nie tylko naukę surfingu, ale też dobór odpowiedniej deski i dodatkową atrakcję Rapture Party Wave. Ci, którzy wolą zostać na lądzie, mogą wybrać się na półtoragodzinną wędrówkę z kozami po rezerwacie Pismo Preserve. Na każdego gościa czeka szklanka świeżego koziego mleka. View Ediplayer on the source website Nie tylko surfowanie Dana McGregor jest aktywny w mediach społecznościowych, gdzie pokazuje kulisy funkcjonowania swojej szkółki surfowania. Jak widać na udostępnionych nagraniach, kozy rzeczywiście radzą sobie na desce lepiej niż niejeden człowiek. Oczywiście kilkuletni Pismo nie od razu zaczął mierzyć się z wielkimi falami. Najpierw musiał przejść treningi na basenie. Właściciel uczył go między innymi, jak radzić sobie pod wodą. Jak twierdzi McGregor, Pismo uwielbia pływać na desce i uczyć się nowych trików. Miłość surfera do kóz wyszła poza lekcje surfowania. Kalifornijczyk napisał kilka książek dla dzieci, których bohaterami są właśnie kozy. Jest również autorem piosenki "Pismo is his Name ".
Ten czarny punkt to stacja ISS na tle Księżyca. Unosi się 400 km nad Ziemią
Astrofotograf, któremu udało się uchwycić wyjątkowy widok, planował to ujęcie od dłuższego czasu. Gdy we właściwym momencie spojrzał w niebo, okazało się, że miał więcej szczęścia, niż sądził. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej właśnie przygotowywano się do kosmicznego spaceru.
Czarny punkt na srebrno-miedzianej tarczy Księżyca to Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). Autorem fotografii jest Andrew McCarthy, astrofotograf z Sacramento w Kalifornii (USA). McCarthy publikuje swoje prace na Instagramie, gdzie można go znaleźć pod nickiem @cosmic_background. „ISS mrugnęła do mnie dziś rano! O 2:44 nad ranem ustawiłem się tak, aby ISS przeszła między księżycem a mną, abym mógł zrobić to ujęcie. Nie spodziewałem się, że ISS będzie wyglądać inaczej niż zwykle. Okazuje się, że połowa paneli [słonecznych] była ustawiona pod kątem w przygotowaniu do EVA [spaceru kosmicznego, ang. extra-vehicular activities], więc dostałem rzadkie ujęcie misji nad naszymi głowami! A na dodatek tuż nad moim ulubionym księżycowym kraterem. Co za świat!” - napisał na Instagramie fotograf. Zdjęcie zostało zrobione z pobocza drogi w Sacramento. McCarthy wybrał to miejsce ze względu na czyste niebo. Okazało się, że fotograf uchwycił ISS w momencie, gdy orbitujące laboratorium naukowe zmieniało swoje ułożenie, aby umożliwić astronautom Kate Rubins i Victorowi Gloverowi wyjście na kosmiczny spacer i przygotowanie paneli słonecznych do przyszłych ulepszeń. Z kolei krater, o którym wspomina McCarthy, to Kopernik - uderzeniowy krater księżycowy, leżący we wschodniej części Oceanus Procellarum. Krater jest widoczny nieco na północny zachód od centrum widocznej z Ziemi półkuli Księżyca. Jest to jeden z najefektowniejszych kraterów naszego satelity, leżący na północnym brzegu Morza Chmur. McCarthy przyznał, że tego typu ujęcia wymagają sporo przygotowań oraz specjalnego sprzętu, ale efekty są warte włożonego wysiłku. Dodał, że zdjęcie ISS od razu stało się jednym z jego ulubionych. – Wynika to z nowości polegającej na uchwyceniu stacji kosmicznej z Ziemi, ale przede wszystkim z tego, że wyraźnie widziałem rekonfigurację układu słonecznego w związku z misją transmitowaną na żywo przez NASA. To jeden z rzadkich momentów, w których można łatwo obserwować zmiany w strukturze stacji z Ziemi - wyjaśnia fotograf. Na swoim blogu, dostępnym jedynie dla patronów, McCarthy zamieścił też nagranie z całego przelotu ISS na tle Księżyca. Na wideo widać, jak panele słoneczne stacji zmieniają położenie. Ujęcie skomentował jeden z dawnych lokatorów ISS, brytyjski astronauta Tim Peake. „Gratuluję wykonania tak fantastycznego zdjęcia mojego starego domu!” - napisał na Twitterze. Zgodnie z informacjami podanymi przez NASA, Glover i Rubins, których przygotowania do spaceru uwiecznił kalifornijczyk, kontynuowali prace nad ulepszeniami systemów zasilania ISS, które z czasem ulegają degradacji. Ich spacer trwał siedem godzin i cztery minuty. Odbył się w niedzielę 28 lutego, między 11:12 a 18:16 GMT, a całość transmitowano na żywo na kanałach online NASA. Stacja ISS posiada osiem skrzydeł z panelami słonecznymi, z których każdy ma wytwarzać łącznie 250 kW mocy. Najstarszy został zamontowany w 2000 r., a ostatni w 2009 r. Funkcjonują dobrze, ale ich żywotność została przewidziana na 15 lat, tymczasem najstarszy ma lat 21. Nic więc dziwnego, że wymagają wymiany. Amerykańska agencja zapowiada, że nowe panele słoneczne zostaną umieszczone na starych jeszcze w tym roku, a na ISS dotrą na pokładzie statku SpaceX. Misję zaplanowano na czerwiec.
Goryle z San Diego zakażone koronawirusem. Mają katar i kaszel
Goryle nizinne zamieszkujące San Diego Zoo Safari Park w stanie Kalifornia poddano testom w kierunku koronawirusa. Kilka z nich uzyskało wynik pozytywny, świadczący o zakażeniu SARS-CoV-2. To pierwszy na świecie przypadek, kiedy obecność nowego koronawirusa potwierdzono u zwierząt z rzędu naczelnych.
Dwa goryle nizinne z liczącego osiem osobników stada, zaczęły kaszleć 6 stycznia. Pracownicy ogrodu zoologicznego pobrali próbki kału zwierząt i wysłali je do Kalifornijskiego Laboratorium Zdrowia Zwierząt i Bezpieczeństwa Żywności w celu przeprowadzenia badań w kierunku koronawirusa SARS-CoV-2. 11 stycznia laboratorium potwierdziło infekcję u trzech osobników – podał amerykański departament rolnictwa. Goryle, których imion nie podano, nadal wykazują objawy infekcji. Niektóre mają katar i są ospałe. Zwierzętom podawane są dodatkowe płyny, a same goryle nie wydają się przemęczone. Nie straciły też apetytu i dobrze się odżywiają. Goryle pozostają w stadzie, a opiekunowie zwierząt nie zdecydowali się na rozdzielenie zdrowych i chorych osobników. – Żyą w jednej grupie z przewódcą stada. On jest liderem. Prowadzi ich przez cały dzień. Patrzą na niego. Naprawdę najlepiej dla nich będzie, jeśli pozwolimy im żyć tak, jak dotychczas – mówi Lisa Peterson, dyrektorka San Diego Zoo Safari Park. Peterson podkreśla, że opiekunowie uważnie monitorują stan zwierząt. Lekarze i personel parku są przekonani, że goryle wyzdrowieją bez konieczności wdrażania leczenia. Goryle nizinne to jak dotąd siódmy potwierdzony gatunek zwierząt, który w naturalny sposób zaraził się koronawirusem SARS-CoV-2. Wcześniej potwierdzono zakażenia u tygrysów, lwów, norek, lampartów śnieżnych, psów i kotów domowych. Chociaż istnieją udokumentowane przypadki przeniesienia wirusa z norek na człowieka w Holandii i Danii, nie ma dowodów na to, że inne gatunki mogą wywoływać choroby u ludzi. Podobnie jak lwy i tygrysy w zoo na Bronksie, które uzyskało wynik pozytywny w kwietniu, trzy zakażone goryle prawdopodobnie zaraziły się wirusem od pracownika zoo przechodzącego zakażenie bezobjawowo – podaje Peterson. Do przeniesienia infekcji doszło mimo stosowania rygorystycznych środków zapobiegawczych. Pracownicy zoo są zobowiązani do wypełniania codziennego kwestionariusza covidowego, a osoby pracujące w bezpośrednim kontakcie ze zwierzętami muszą za każdym razem zakładać kombinezon ochronny. Zły znak dla zagrożonej populacji Wiadomość o zakażeniu wśród goryli potwierdza wcześniejsze wyniki badań. Analiza z listopada 2020 roku sugeruje, że goryle nizinne, które są gatunkiem krytycznie zagrożonym, wraz z kilkoma innymi rzadkimi lub zagrożonymi gatunkami małp człekokształtnych są szczególnie podatne na SARS-CoV-2. – Możliwość wybuchu epidemii choroby podobnej do COVID w niewoli lub w dzikich populacjach zagrożonych naczelnych, jest dość wysoka – mówił w listopadzie Harris Lewin, wybitny profesor ekologii i ewolucji na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis w rozmowie z National Geographic. Na wolności pozostaje mniej niż 5 000 goryli nizinnych. Ponieważ żyją w bliskich grupach rodzinnych, naukowcy obawiają się, że jeśli jeden z osobników zostanie zainfekowany koronawirusem, infekcja może się szybko rozprzestrzenić i dodatkowo zagrozić populacji. Dan Ashe, prezes i dyrektor generalny Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (AZA), poinformował National Geographic, że wynik pozytywny testu goryli jest „niepokojący”, ale ma „całkowitą pewność”, że personel zoo w San Diego podejmuje wszelkie środki ostrożności. Wszystkie potwierdzone przypadki koronawirusa u zwierząt z ogrodów zoologicznych w USA miały miejsce w akredytowanych przez AZA obiektach, które przestrzegają surowych protokołów zdrowotnych - mówi Ashe. Stowarzyszenie nie posiada natomiast danych dotyczących ewentualnych zakażeń, do jakich może dochodzić w nieakredytowanych ogrodach zoologicznych.
Odkryto dowód na to, że rdzenni Kalifornijczycy przyjmowali halucynogeny. Sprzed 400 lat
W Kalifornii odkryto wizualny dowód, że autochtoni narkotyzowali się z pomocą datury (Datura wrightii), rośliny z rodziny psiankowatych (Solanaceae), w Polsce znanej pod nazwą święty bieluń.
Łacińska nazwa datura nawiązuje do wyglądu nasion a wywodzi się od słowa dhatūrā oznaczającego w hindi ”kolczaste jabłko”. Silnie cuchnących liści bielunia ponoć używano w królestwie Azteków jako środek na hemoroidy, z kolei słodki zapach kwiatów datury włożonych do łóżka pomagał zwalczyć bezsenność. Charakterystyczna sztuka w Pinwheel Cave, która według niektórych przedstawia kwiat datury, została stworzona z czerwonego pigmentu ochry, który wyblakł z czasem. Projekt jest wizualnie ulepszany po prawej stronie za pomocą narzędzia znanego jako DStretch. ZDJĘCIE: DEVLIN GANDY Pąki kwitnącego w nocy kwiatu datury rozwijają się wcześniej w niezwykły spiralny wzór przypominający ciąg Fibonacci’ego. Ten charakterystyczny kształt znaleziono na suficie jaskini Pinwheel w Południowej Kalifornii. Przeżute zawiniątka z liści tej rośliny znaleziono wciśnięte w kilkadziesiąt szczelin sklepienia. Późna wiosenna burza w kalifornijskich górach San Emigdio, regionie o zróżnicowanej ekologii i geologii, w którym znajduje się Pinwheel Cave Zdjęcie: Devlin Gandy Archeolodzy poddali te pakiety (ang. quids; tak określa się też porcje betelu czy tytoniu do żucia) takiej samej analizie chemicznej, jak robi się np. z prehistoryczną gumą do żucia, czyli dziegciem brzozowym. O ile ta druga substancja ceniona choćby przez dawnych Słowian z powodu właściwości leczniczych, to datura dawała po spożyciu możliwość narkotycznego ”odlotu”. Zawierająca naturalne narkotyczne alkaloidy, m.in. skopolaminę i atropinę, datura jest toksyczna w dużych dawkach. Roślinę klasyfikuje się, na równi z pejotlem (Jazgrza Williamsa) i ayahuascą, jako enteogen, czyli substancję psychoaktywną indukującą mistyczne i duchowe doświadczenia. Zdjęcie: Rick Bury (G)/Melissa Dabulamanzi (D) - Członkowie ludu Chumash z Południowej Kalifornii nazywają doświadczenia związane z połykaniem wywaru z datury ‘świętymi snami’ – ”Science Magazine” cytuje Jima Adamsa, farmakologa z Uniwersytetu Południowej Kalifornii, który badaniom tego rytuału poświęcił już 14 lat. Analiza roślinnych pakietów wydobytych ze szczelin skalnych pokazała, że są to zgniecione razem i przeżute liście. Węglodatowanie próbek pokazało, że pochodziły z lat 1530 – 1890. O ile nie było specjalną tajemnicą, że prehistoryczna sztuka naskalna miała związek z narkotycznym transem wywołanym środkami halucynogennymi, to brakowało niezbitych dowodów. David Robinson, archeolog naukowiec z brytyjskiego University of Central Lancashire i główny autor badania (PNAS analizującego ślady z jaskini Pinwheel uważa, że roślinne znaleziska połączone z bardzo charakterystycznym malunkiem jednoznacznie potwierdzają związek ”świętej” rośliny i praktyki (najpewniej wspólnego) narkotyzowania się. Robinson z grupą innych archeologów zaczął badać jaskinię Pinwheel w 2007 roku. Poza malowidłem i przeżutymi liśćmi znaleźli wiele narzędzi, grotów strzał i resztek jedzenia. Dowody bytności ludzkiej wzmacniają główną tezę Robinsona, że malowidło nie było – jak to się zwykle przyjmowało w przypadku malunków naskalnych – wynikiem indywidualnego ”odlotu” konkretnego szamana, a raczej stworzonym przez przytomny umysł znakiem informacyjnym wskazującym, że jaskinia służy wspólnemu przyjmowaniu świętego bielunia. - To malowidło oddaje kształt rośliny wywołującej halucynogenne doświadczenia, a nie jakąś szczególną wizję przez nią wywołaną. Zachęca się tym obrazem do spożywania, mówiąc: ta roślina jest cool. To forma plemiennej komunikacji wizualnej służącej każdemu, a nie jakiejś jednostce – przekonuje Robinson.
W Kalifornii szaleją pożary. Dym straszy tu bardziej niż pandemia
Pożary w Kalifornii to kolejne poważne zagrożenie dla zdrowia, z którym walczy ten stan dotknięty najpierw przez COVID-19, a następnie przez falę upałów.
OAKLAND, CALIFORNIA. Niebo zanieczyszczone pożarami lasów ma kolor brudnej porcelany i lśni w taki sposób, że oczy bolą jeszcze zanim spojrzysz w górę. Ale to co przeszkadza najbardziej to zapach. To i kwaśne zadrapanie w twoim gardle. Z mojego domu w Oakland nie jesteśmy w stanie dostrzec najbliższych pożarów. Obsesyjnie poszukujemy ich na horyzoncie, ale jak na razie, w tym tygodniu widzimy ogień tylko na zdjęciach i filmach, które przychodzą do nas non-stop. Tłuste czarne smugi. Płonące pola. Ściany domów, drogi hrabstw, konstrukcje do zabaw dla dzieci, wszystko ogarnięte płomieniami. Zapach? Przypomina wszystkie papierosy, które palono od początku czasów, tląc się razem w na wpół niewidoczny sposób. "Na wpół", bo nawet ci z nas, którzy nie są nieuchronnie zagrożeni pożarami, mają do czynienia z latającym popiołem. Patrzymy, jak unosi się wokół nas, zbierając się na gankach i na naszych ramionach. Rano, kiedy wychodzę na zewnątrz, żeby zabrać gazety, mrużę oczy i wstrzymuję oddech. W nagłówkach i na pierwszych stronach gazet pojawiają się zwroty, które czyta się jak katastroficzne haiku. Sierpniowa udręka Najgorsza jakość powietrza na świecie Historyczne oblężenie piorunami Pożary w Kalifornii wywołane przez pioruny CalFire, państwowa agencja zajmująca się pożarami lasów i dzikich terenów, podaje, że jej strażacy pracują jednocześnie na kilkunastu frontach w różnych częściach stanu. W sierpniu, miesiącu poprzedzającym nasz wielki sezon pożarowy, zazwyczaj rozpoczynający się pod koniec lata. Gdy powstaje taki właśnie pożar w Kalifornii przyczyny w większość przypadków nie wynikają z działań ludzi lub uszkodzenia linii energetycznych. Tak było również tym razem, gdyż pożary zapoczątkowało "historyczne oblężenie piorunami" - sekwencja burz z piorunami, szalenie nietypowych dla tej pory roku, które wystąpiły podczas niezwykle wietrznego okresu upałów i nie przyniosły zbyt wiele deszczu. Pożary płoną w gorącym, suchym, niedostępnym terenie, a także na terenach mieszkalnych, takich jak Vacaville i Napa Valley. Tysiące mieszkańców zostało ewakuowanych lub pilnie nakazuje się im przedostanie się na bezpieczniejszy teren. Wszystko to, oczywiście, w obliczu pandemii. Kiedy mój mąż bez słowa przekazał mi swój telefon w czwartek rano, wpatrywał się w zdjęcie zrobione przez Noaha Bergera, fotografa Associated Press, godzinę na północ stąd. Na zdjęciu widać drewniany napis na zewnątrz, głoszący stanowczo: CENTRUM SENIORA. NOŚ MASKĘ. UMYJ RĘCE. ZACHOWAJ DYSTANS SPOŁECZNY. BĄDŹ BEZPIECZNY. Jedyne co za nim widać to ogromna ściana płomieni i dymu. To zdjęcie od razu trafiło do mediów społecznościowych. Zanim je zobaczyliśmy, jakiś mądrala napisał na górze "WSZYSTKO JEST W PORZĄDKU". Jakaś oszałamiająca utrata nadziei typu 'radź sobie jak tylko możesz', wkradła się w porady zdrowotne, które słyszymy w tym tygodniu. Zakładam, że odczucia te są podobne w miejscach, gdzie COVID-19 nakłada się na tornada, powodzie i huragany. W naszej pożarowej wersji podwójnego ciosu jesteśmy proszeni o pozostanie w domach, chyba że musimy się ewakuować, wówczas, czy to w hotelu, czy w schronisku grupowym, powodzenia z tym. Schroniska starają się propagować dystans społeczny, co jest wyzwaniem przy setkach ewakuowanych osób. Hotele, dla tych, których stać na pokój, szybko się zapełniają. W nadmorskim mieście Santa Cruz, już zmagającym się z wyzwaniami związanymi ze zbyt dużą liczbą turystów, typu ekonomia-versus-pandemia, ogłoszono obowiązujący w całym hrabstwie alarm, w którym poproszono wszystkich turystów o opuszczenie regionu. A hotele odwołują pobyty wczasowiczów z rezerwacjami, aby udostępnić pokoje dla ewakuowanych z powodu pożarów. Tak więc wróć do domu (w którym i tak spędziłeś już większość wiosny, jeśli okoliczności pozwoliły ci zastosować się do poleceń kwarantanny związanych z pandemią) i zamknij okna. Tutaj, na obszarze nad Zatoką San Francisco, gdzie normalnie panuje klimat śródziemnomorski, jak w Oakland, większość z nas nie posiada klimatyzatorów. Zamknięte okna podczas dużych upałów stwarzają same w sobie zagrożenie dla zdrowia. "Kiedy umieścimy dziecko w zamkniętym domu w czasie fali upałów bez możliwości jego schłodzenia, zwiększa się ryzyko śmierci niemowlaka" - powiedziała mi pediatra imieniem Lisa Patel. "Bardzo martwię się też o starszych dorosłych, nasze szczególnie wrażliwe społeczności - Afroamerykanów, Latynosów i rdzennych mieszkańców." Patel, która uczy pediatrii na Uniwersytecie Stanforda, właśnie skończyła 24-godzinną zmianę w szpitalu. Jej część spędziła na oddziale intensywnej terapii neonatologicznej, który jak stwierdziła, śmierdział dymem. Tak się składa, że Patel posiada przenośny oczyszczacz powietrza do swojego domu, podobnie jak ja. Niektórym z nas udało się je zdobyć podczas kalifornijskich pożarów w latach 2017 i 2018. Życie w obliczu pożarów Mój znajduje się na podłodze obok mnie, gdy piszę i po cichu stara się spełniać swoje zadanie. Mój mąż czeka na swoją kolej, aby nie zacząć kaszleć podczas swoich porannych spotkań na Zoomie. Pracujemy w sąsiednich biurach domowych na czas pandemii, przez co rozumiem dawne sypialnie naszych dorosłych dzieci. W czwartek oczyszczacz był przenoszony tam i z powrotem przez cały dzień, w zależności od naszego poziomu frustracji. Kiedyś myśleliśmy o tych maszynach jako o akcesoriach dla osób z silną alergią. Teraz, gdy zmiany klimatyczne pomagają wydłużyć nasze lokalne sezony pożarowe do przewidywalnych, światowej klasy katastrof, są one jeszcze jednym wyznacznikiem podziału między ludźmi, którzy mają i nie mają środków do tego, by próbować się chronić. Fakt, że biedniejsi ludzie są często bardziej narażeni na choroby układu oddechowego spowodowane zanieczyszczeniem, jest już dobrze udokumentowany. Dzielnice, w których mieszkają, a nie bardziej zamożne obszary, zwykle graniczą z przemysłowymi trucicielami. A jak mówi Patel, obserwowanie efektów działania dymu z pożarów na przewlekłe choroby układu oddechowego jest druzgocące dla pediatry. "Dziecko z ciężką niewydolnością oddechową wygląda jak dziecko duszące się na twoich oczach" - stwierdziła Patel. "To, co naprawdę łamie mi serce, to fakt, że najsilniej uderza to w kolorowe społeczności. Obecnie, w związku z pożarami co roku przyjmujemy więcej dzieci, u których nasilają się objawy astmy. Zazwyczaj są to dzieci z kolorowych społeczności". Najgroźniejszą z toksyn uwalnianych w wyniku pożarów jest PM2.5 o drobnych cząstkach o średnicy mniejszej niż 2.5 mikrona. "Wnikają one dość głęboko do płuc, gdzie wywołują podrażnienia i reakcję zapalną" - mówi specjalistka ds. zdrowia środowiskowego Sarah Henderson, która współpracuje z British Columbia Centre for Disease Control. Wyraźna reakcja wewnętrzna organizmu jest niebezpieczna w każdych okolicznościach, zwłaszcza dla osób, które mają już problemy zdrowotne. I jak podkreśla Henderson "jeśli twój system odpornościowy jest nieco rozproszony może nie być w stanie poświęcić tak wiele uwagi nowemu koronawirusowi. To jeden z czynników, przez który dym może uczynić ludzi bardziej podatnymi na tę chorobę". Musimy dokładnie zbadać, co się dzieje, gdy COVID-19 napotyka wdychany PM2.5. Jesteśmy dość pewni, że nic z tego nie okaże się dobrymi wiadomościami. Wiemy, że duża część kalifornijskich oddziałów walczących z pożarami jest ściągana z więzień stanowych, które zostały ciężko dotknięte przez COVID-19. Wiemy, że strażacy nie są w stanie skutecznie izolować się społecznie. Wiemy, że każdy z tych coraz bardziej gwałtownych okresów pożarów niesie ze sobą wiele różnych form urazów zdrowotnych, w tym zespół stresu pourazowego (PTSD) i wiele nieszczęść, do których dochodzi, gdy ogień niszczy domy i całe dzielnice. "Problemy ze zdrowiem psychicznym to epidemia" - mówi Lisa Patel. "Niektóre dzieci zaczynają płakać, gdy zobaczą czarny dym na niebie, bo pamiętają ostatni raz, kiedy musiały się ewakuować". Noszenie masek a zanieczyszczenie powietrza od pożarów Wiemy też, że gospodarka naszego stanu (jak w przypadku reszty świata) zależy od ludzi, wielu źle opłacanych za "kluczową" pracę, z powodu której nie mogą zamknąć się w domach. Pandemia w Kalifornii przypomina nam o tym, odkąd w marcu otrzymaliśmy nasze pierwsze nakazy dotyczące odizolowania. Co ostatecznie i trochę desperacko pozwala mi poruszyć temat masek. Myślę, że mogę mówić w imieniu większości północnych Kalifornijczyków, z wyjątkiem skrajnych przeciwników, kiedy mówię: Mamy maski! Nosimy maski! Osoby pobłażliwe pośród nas mają teraz własne maski w wielu kolorach, aby pasowały do koszuli lub naszego nastroju. Ja wieszam swoją maskę na wieszaku przy drzwiach kuchennych, żeby o niej pamiętać i na wszelki wypadek włożyłam parę do kieszeni i plecaków. Ale to nie ten właściwy rodzaj. Nasze maski pandemiczne, powtarzając hasła, które wszyscy słyszą nieprzerwanie od miesięcy, mają na celu powstrzymanie naszych własnych, prawdopodobnie zainfekowanych oparów przed dotarciem do innych. Aby chronić się przed PM2.5s potrzebujemy masek N95, które powstrzymują cząsteczki z zewnątrz przed przedostaniem się do środka. Tego rodzaju masek, których mieliśmy nie kupować, ponieważ pracownicy medyczni potrzebują ich bardziej. Tak, potrzebują ich i nie ma tu miejsca na kłótnie. Ale co teraz? Obecnie, zwłaszcza w tym tygodniu w północnej Kalifornii, brakuje masek N95. Patel sprawdzała możliwości zwiększenia dostępu do masek, ale jak dotąd obraz ten jest przygnębiający. "Zaczęłam zaglądać do jaskini łańcucha dostaw N95" - powiedziała. "Powiem ci, że jest to ciemna i głęboka jaskinia. Eksport. Ograniczenia w handlu. W czasach szczytowego popytu, może być trudno dostarczyć ich wystarczająco dużo". OK, przyjęłam to do wiadomości. Właśnie przeprowadziłam internetowe wyszukiwanie masek twarzy N95 do samodzielnego zrobienia. Mniej podejrzanie wyglądające wpisy wykazują pewną sprzeczność, wskazując na to, aby nie pokładać w nich zbyt wiele nadziei, ale przebiegam wzrokiem przez ich szczegóły: więcej niż jeden filtr, powinna być trwała, musi przylegać szczelnie do twarzy, ale także być wygodna, aby można było rzeczywiście nosić ją na zewnątrz. Ah, i bez wentyla prawda? Te małe otwory w niektórych maskach N95 sprawiają, że są bezużyteczne do ochrony innych przed koronawirusem. "Słyszałam, że możesz ją nosić, ale załóż na nią drugą maskę" - powiedziała mi Patel. Przez minutę byłyśmy cicho, rozważając różne formy improwizowania w obliczu katastrofy. Prognozowano ponowny wzrost temperatur, a ja usadowiłam się przed wentylatorem podłogowym i modliłam się, żeby nie wyłączono prądu. Niepokój związany z COVID-19 chwilowo nieco ustąpił w obliczu czegoś jeszcze bliższego i większego. Nie mogłam się zdecydować, czy było to dziwne uczucie ulgi. "Nie wychodź na zewnątrz. Zrób zapasy lodu"- doradziła mi Patel. Źródło: NationalGeographic.com: In lightning-struck California, the smoke is now scarier than the pandemic
Kalifornia płonie: „Nie weszliśmy w sezon, a pobiliśmy rekord wszechczasów”. Zobacz zdjęcia z centrum zdarzeń
2,2 mln akrów, czyli blisko 9 tysięcy kilometrów kwadratowych, objęły tegoroczne pożary szalejące w Kalifornii. To dotychczasowy rekord, choć do końca pożarowego sezonu zostało jeszcze ponad trzy miesiące. Jak walka z ogniem wygląda od środka? Stuart Palley – fotograf i wykwalifikowany strażak podzielił się zdjęciami z centrum wydarzeń z National Geographic.
W całym stanie z ogniem walczy ponad 14 000 strażaków, którzy próbują powstrzymać około 25 poważnych pożarów. Kalifornijskiego Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przeciwpożarowej (Cal Fire) podał oficjalnie, że ogień strawił już ponad 2,2 miliona akrów (8903 kilometrów kwadratowych). W kataklizmie zginęło co najmniej osiem osób, setki zostały poszkodowanych, a tysiące mieszkańców straciło dach nad głową. – To szaleństwo. Nawet nie weszliśmy w październikowy i listopadowy sezon pożarów, a pobiliśmy rekord wszechczasów – powiedział CNN kapitan Cal Fire Richard Cordova. Sytuację dodatkowo pogarszają warunki pogodowe, wyjątkowo sprzyjające rozprzestrzenianiu się ognia – silne, porywiste wiatry i niska wilgotność. Na początku września w Woodland Hills w Los Angeles odnotowano rekordowo wysoką temperaturę powietrza – 49,4 stopnia Celsjusza. Poprzedni rekord ustanowiono w lipcu 2006 roku, wynosił 48,3 stopnia Celsjusza. Większość pożarów powstała w wyniku uderzenie piorunów, jeden z większych – w El Dorado w San Bernardino – został zaprószony przez urządzenie pirotechniczne (prawdopodobnie racę dymową) w czasie tzw. baby shower – przyjęcia, w czasie którego rodzice z użyciem kolorowego dymu chcieli oznajmić płeć spodziewanego dziecka. Walka z tym pożarem została udokumentowana przez Stuarta Palley’a – fotografa i wykwalifikowanego strażaka, który sfotografował już przeszło 100 ogromnych pożarów w całej Kalifornii. Zdjęciami z centrum niszczycielskiego pożaru El Dorado, który zmusił ponad 20 000 ludzi do opuszczenia swoich domów, podzielił się z National Geogrpahic. Dwa najpoważniejsze pożary to jeden, który rozprzestrzenił się na 548 km kwadratowych w zlewni Big Creek między Shaver Lake, Big Creek i Huntington Lake (Gwardia Narodowa Kalifornii musiała ewakuować ponad 200 osób) oraz pożar w pobliżu jeziora Edison w Sierra National Forest, skąd ewakuacja ludzi była utrudniona z powodu silnego dymu. Przedsmak przyszłości Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych ogłosił, że tymczasowo zamknął osiem lasów, w tym Sierra i Sequoia z powodu „groźby bezprecedensowych i niebezpiecznych warunków pożarowych”. Gubernator Kalifornii ogłosił stan wyjątkowy dla pięciu hrabstw. Ewakuowano kilka tysięcy ludzi; blisko 50 tys. nie ma dostępu do prądu. – Sytuacja pożarów w Kalifornii jest niebezpieczna i należy ją traktować poważnie. Istniejące pożary charakteryzują się ekstremalnym zachowaniem, prawdopodobne jest pojawienie się nowych pożarów, pogarszają się warunki pogodowe, a my po prostu nie mamy wystarczających zasobów, aby w pełni zwalczyć i powstrzymać każdy pożar – powiedział cytowany przez Live Science Randy Moore, regionalny leśniczy z regionu USDA Forest Service Pacific Southwest. Według Rady ds. Zasobów Powietrznych Kalifornijskiej Agencji Ochrony Środowiska zmiany klimatu zwiększają częstotliwość i dotkliwość pożarów lasów. Obszar, na jakim pojawia się ogień, będzie z roku na rok wzrastał, wraz ze wzrostem temperatur.
Przypadek dżumy w Kalifornii. Prawdopodobnie od ugryzienia pchły
Niespełna miesiąc po wykryciu dżumy u wiewiórek Colorado kolejny przypadek tej choroby odkryto w stanie Kalifornia. Niestety, tym razem u człowieka. Mieszkającą w mieście South Lake Tahoe osobę musiała ugryźć pchła przenosząca bakterie Yersinia pestis, szczepu odpowiedzialnego za pandemie dziesiątkujące niegdyś populację świata.
Jak donosi ”Los Angeles Times”, chory lub chora (lekarze nie zdradzili płci) osoba musiała zostać ugryziona przez owada w okolicach rzeki Truckee, gdzie często wyprowadzała swojego psa. Diagnozę, czyli dymieniczą postać dżumy, potwierdziły już władze hrabstwa El Dorado, którego mieszkańcem jest zarażona osoba. View oEmbed on the source website W przeciwieństwie do dużo groźniejszej, płucnej, dżuma dymienicza przenosi się właśnie poprzez pchły które żyły wcześniej na małych zwierzętach futerkowych jak wiewiórki czy susły a potem ugryzły człowieka. Ewentualnie można zarazić się jedząc mięso chorego zwierzęcia. Dokładnie to stało się kilka razy w ostatnich dwóch miesiącach w Mongolii i Chinach Choć dżuma pochłonęła w historii miliony istnień ludzkich, dziś wykryta w przeciągu 24 godzin daje się pokonać antybiotykami. I tak też się stało w tym przypadku. Pacjent/ka z South Lake Tahoe znajduje się pod opieką medyczną, ale odizolowano ją w jej własnym domu. Ostatni zgłoszony służbom medycznym przypadek dżumy u człowieka odnotowano w Kalifornii w 2015 roku, gdy para zwiedzająca park narodowy Yosemite weszła w kontakt z zainfekowanym zwierzęciem lub żyjącymi na jego ciele pchłami. Choć w ostatnich latach nie było doniesień o przenoszeniu dżumy na człowieka, to między 2016 a 2019 rokiem w różnych miejscach wokół jeziora Tahoe odnajdywano wiewiórki zainfekowane Yersinia pestis. Na terenach, jak opisywane tutaj, gdzie dżuma jest chorobą endemiczną w populacji dzikich zwierząt władze zawsze proszą właścicieli zwierząt domowych o szczególną uwagę i kontrolowanie pupili. Szczególnie koty są narażone na ugryzienia pcheł, podrapanie czy ugryzienie przez inne dzikie zwierzęta. Nieleczone antybiotykami mogą same paść ofiarą dżumy. Psy rzadziej chorują, ale mogą przenosić pchły. View oEmbed on the source website Czarna śmierć” w XIII i XIV wieku zabiła na naszym kontynencie 50 milionów ludzi. W 1855 roku wybuch trzeciej pandemii dżumy w Chinach, a później w Indiach, doprowadził do śmierci 12 mln osób. Wśród najczęstszych symptomów wymienia się nagłą wysoką gorączkę, dreszcze, ból głowy, nudności i opuchliznę w pachwinach (zaatakowane są węzły chłonne). Wystąpić mogą od 2 do 7 dni do zakażenia. Choroba ta zabija obecnie 11 na 100 zarażonych osób, przy czym więcej w regionach słabo rozwiniętych. Jeżeli nie jest leczona, zabija 30 do 60 proc. zarażonych. Od 1928 do 2018 roku w Mongolii odnotowano 692 przypadki dżumy, z czego 513 osób zmarło.