Awaria europejskiej sondy JUICE. Straciła kontakt z Ziemią tuż przed zbliżającym się przelotem nad Wenus
Już 31 sierpnia sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer) zbliży się Wenus, by wykonać manewr tzw. asysty grawitacyjnej. Jednak przez kilka długich dni nie było kontaktu ze statkiem kosmicznym, a inżynierowie obawiali się, że sonda weszła w tryb przetrwania.
Wystrzelona 14 kwietnia 2023 roku sonda JUICE leci w kierunku Jowisza, by na miejscu zbadać trzy księżyce gazowego olbrzyma – Ganimedesa, Kalisto i Europę. To światy, o których wiemy, że posiadają ogromne oceany, czyli mogą być środowiskiem przyjaznym życiu. Jednak po ponad dwóch latach praktycznie bezproblemowego lotu, nagle utracono kontakt z sondą. Problem pojawił się 16 lipca podczas rutynowego przelotu nad stacją naziemną. Antena ESA do komunikacji z kosmosem znajdująca się w Cebreros w Hiszpanii nie nawiązała kontaktu z JUICE o przewidywanej godzinie 04:50 CEST. Wstępne kontrole wykluczyły problemy ze stacją naziemną, co wymusiło przekazanie sprawy do zespołu kontroli JUICE w Europejskim Centrum Operacji Kosmicznych ESA w Darmstadt (ESOC). Próby nawiązania kontaktu ze statkiem kosmicznym za pośrednictwem innej stacji ESA w New Norcia również zakończyły się niepowodzeniem, co potwierdziło, że problem leżał po stronie statku. Jak zdiagnozować sondę kosmiczną? Bez sygnału i telemetrii inżynierowie obawiali się, że JUICE mogła przejść w tryb przetrwania – konfigurację, która jest uruchamiana w przypadku wielokrotnych awarii systemów pokładowych. W takim stanie statek kosmiczny obraca się powoli, przesuwając antenę nad Ziemią raz na godzinę. Nie wykryto jednak takiego przerywanego sygnału. – Utrata kontaktu ze statkiem kosmicznym jest jednym z najpoważniejszych scenariuszy, z jakimi możemy się zetknąć. Bez telemetrii znacznie trudniej jest zdiagnozować i rozwiązać podstawową przyczynę problemu – powiedziała Angela Dietz, kierowniczka ds. operacyjnych statku kosmicznego JUICE. Inżynierowie projektu podejrzewali albo niewłaściwe ustawienie tzw. anteny średniego zysku JUICE, albo awarię nadajnika lub wzmacniacza sygnału. Rozważano dwie strategie naprawcze: poczekanie na następny automatyczny reset statku kosmicznego za 14 dni lub wysłanie „na ślepo” poleceń w kierunku, w którym powinna znajdować się sonda. – Czekanie nie wchodziło w grę. Musieliśmy działać szybko. Czekanie dwa tygodnie na reset oznaczałoby opóźnienie ważnych przygotowań do przelotu obok Wenus – podkreśla Angela Dietz. Sygnał raz na 22 minuty Wysyłanie poleceń do znajdującej się po drugiej stronie Słońca, około 200 milionów km od Ziemi sondy było ogromnym wyzwaniem. Każdy sygnał ratunkowy potrzebował 11 minut, aby dotrzeć do statku kosmicznego. Następnie zespół musiał czekać kolejne 11 minut, aby ustalić, czy kontakt się powiódł. Sześć prób skierowania anteny średniego zysku w stronę Ziemi zakończyło się niepowodzeniem. Prace nad przywróceniem łączności trwały przez całą noc, prawie 20 godzin. Konieczne było ręczne uruchomienie pokładowych systemów komunikacyjnych sondy JUICE. W końcu polecenie dotarło do sondy JUICE i aktywowało wzmacniacz sygnału, który zwiększa siłę sygnału wysyłanego przez sondę JUICE w kierunku Ziemi. Kontakt został przywrócony, a sonda JUICE okazała się być w doskonałym stanie. Żaden z systemów nie uległ awarii. Zawiodła synchronizacja Wszystko wskazuje na to, że przyczyną problemu był błąd oprogramowania związany z synchronizacją. Funkcja oprogramowania, która włącza i wyłącza wzmacniacz sygnału, opiera się na wewnętrznym zegarze. Zegar ten nieustannie odlicza czas i co 16 miesięcy resetuje się do zera. Jeśli funkcja korzysta z zegara dokładnie w momencie jego resetowania, wzmacniacz pozostaje wyłączony, a sygnał sondy JUICE jest zbyt słaby, aby można go było wykryć z Ziemi. – Zidentyfikowaliśmy kilka możliwych sposobów, aby zapewnić, że sytuacja ta nie powtórzy się. Obecnie decydujemy, które rozwiązanie będzie najlepsze do wdrożenia – twierdzi Angela Dietz. Dodaje, że był to podręcznikowy przykład pracy zespołowej pod presją. – Dzięki spokojnemu i metodycznemu podejściu zespołu udało nam się przywrócić działanie JUICE bez trwałego wpływu na misję – przekonuje. Po usunięciu anomalii zespół JUICE ponownie skupił się na przygotowaniach do przelotu obok Wenus. JUICE minie najbliższy punkt Wenus o godz. 07:28 CEST w niedzielę 31 sierpnia, kończąc tym samym drugi z czterech planowanych manewrów asysty grawitacyjnej. Udział w misji Polaków Zaprojektowana z myślą o zimnym, ciemnym środowisku Jowisza, JUICE musi dostosować się do intensywnego ciepła słonecznego w pobliżu Wenus. Aby chronić swoje wrażliwe komponenty, statek kosmiczny wykorzystuje swoją główną antenę o wysokim zysku jako osłonę termiczną. Ze względu na ograniczenia termiczne, jego instrumenty teledetekcyjne nie mogą być aktywne podczas przelotu, więc nie zostaną zarejestrowane żadne zdjęcia Wenus. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/opracowane-przez-polakow-przyrzady-sondy-juice-rozlozyly-sie-i-dzialaja-misja-zmierza-ku-jowiszowi-ryc-esa-aoes-d9eb3cb.jpg" width="1768" height="887" alt="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" title="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" /> Przypomnijmy, że JUICE jest pierwszą misją klasy L (Large-class) w programie Cosmic Vision Europejskiej Agencji Kosmicznej. Sonda ma przeprowadzić szczegółowe obserwacje Jowisza i jego trzech dużych pokrytych oceanami księżyców – Ganimedesa, Kallisto i Europy – za pomocą zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Misja scharakteryzuje te księżyce zarówno jako obiekty planetarne, jak i potencjalne siedliska, dogłębnie zbada złożone środowisko Jowisza oraz zbada szerszy układ Jowisza jako archetyp gazowych gigantów w całym Wszechświecie. Sonda dotrze do układu Jowisza w lipcu 2031 roku. Swój udział w misji mają polskie podmioty kosmiczne. Przede wszystkim Centrum Badań Kosmicznych PAN, zaangażowane w misję naukowo i inżynieryjnie, oraz firma Astronika. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Miał objętość 2000 Ziem – Jowisz mógł być drugą gwiazdą obok Słońca
Jowisz był kiedyś prawdopodobnie ponad dwukrotnie większy niż obecnie – wynika z nowych analiz naukowców. Odkrycie może zmienić nasze rozumienie początków Układu Słonecznego. Tym bardziej, że dziś planeta ta nie ma sobie równych wśród swoich sąsiadów.
Spis treści: Jowisz u zarania Układu Słonecznego Rola Jowisza w ewolucji Układu Słonecznego Co ujawniły badania Amaltei i Tebe? Badania krytycznego momentu Od dawna mówi się o tym, że Jowisz, ogromna gazowa planeta miała być gwiazdą. Jednak nieznane wydarzenie przerwało proces pochłaniania przez Jowisza gazu. Jowisz w początkach Układu Słonecznego Proces powstawania naszego układu planetarnego rozpoczął się, gdy tzw. mgławica słoneczna, czyli chmura gazu i pyłu, zaczęła zapadać się pod wpływem własnego ciężaru. Prawdopodobnym impulsem do rozpoczęcia tego procesu była eksplozja pobliskiej supernowej. Słońce ukształtowało się około 4,6 miliarda lat temu. Niewiele później pojawił się Jowisz – gazowa planeta, która – jak wiele wskazuje – również mogła być gwiazdą. Gdyby tak się stało, pojawiłby się tzw. układ podwójny gwiazd. Co zresztą jest bardzo częste. Nawet 20 do 50 procent znanych układów planetarnych znajduje się w układach z więcej niż jedną gwiazdą, najczęściej właśnie w układach podwójnych. Rola Jowisza w ewolucji Układu Słonecznego Gdy weźmie się pod uwagę powyższe, łatwiej zrozumieć, jak wielką rolę odegrał Jowisz w ewolucji Układu Słonecznego. Jego potężna grawitacja odegrała kluczową rolę w kształtowaniu ścieżek orbitalnych innych planet Układu Słonecznego. Pomogła rzeźbić dysk gazu i pyłu, z którego się uformowały oraz wpłynęła na rozmieszczenie planetoid i formowanie się Głównego Pasa Asteroid. Naukowcy uważają również, że Jowisz odegrał istotną rolę w powstaniu życia, pochłaniając planetoidy, które mogły uderzyć w Ziemię. Właśnie dlatego historia formowania się Jowisza jest kluczowa dla zrozumienia ewolucji wczesnego Układu Słonecznego. W opublikowanej niedawno pracy astronomowie z Caltechu oraz z Uniwersytetu Michigan zaprezentowali szczegółowe badania pierwotnego stanu Jowisza. Ich wyniki wskazują, że 3,8 miliarda lat po powstaniu Układu Słonecznego oraz po uformowaniu się pierwszych ciał stałych w mgławicy protoplanetarnej naszego systemu planetarnego, Jowisz był od 2 do 2,5 razy większy niż obecnie. Ustalono również, że posiadał pole magnetyczne 50 razy silniejsze niż obecnie! Co ujawniły badania Amaltei i Tebe? Artykuł opisujący ich odkrycia, „Determination of Jupiter's primordial physical state”, ukazał się w maju 2025 r. w czasopiśmie „Nature Astronomy”. Jego autorami są Konstantin Batygin, profesor nauk planetarnych i astrofizyki w California Institute of Technology (Caltech) oraz Fred C. Adams – dyrektor Leinweber Center for Theoretical Physics (U-M LSA) na Uniwersytecie Michigan. W swoich badaniach Batygin i Adams skupili się na dwóch wewnętrznych satelitach Jowisza – Amaltei i Tebe. Księżyce te mają niedużą masę i orbitują nawet bliżej Jowisza niż Io – najmniejszy i najbliżej orbitujący z galileuszowych księżyców Jowisza. Amaltea i Tebe mają lekko nachylone orbity i niewielkie rozbieżności orbitalne, co pozwoliło Batyginowi i Adamsowi obliczyć pierwotny rozmiar Jowisza. Zgodnie z ich wynikami, Jowisz miał kiedyś objętość ponad 2000 Ziem, czyli około dwa razy więcej niż jego obecna objętość wynosząca 1321 Ziem. Badania krytycznego momentu – Nasze ustalenia są cennym punktem odniesienia do tematu powstania naszego miejsca w kosmosie. Punktem, z którego możemy pewniej zrekonstruować ewolucję naszego Układu Słonecznego – napisał w oświadczeniu prasowym profesor Batygin z Caltech. Analizy wykonane przez Batygina i Adamsa dotyczą jednego z krytycznych etapów rozwoju Jowisza. Stanowią wgląd w okres, w którym mgławica słoneczna, z której uformowały się planety, wyparowała. Był to krytyczny punkt przejściowy, w którym zniknęły elementy budulcowe planet i wyłoniła się pierwotna architektura Układu Słonecznego. – To zdumiewające, że nawet po 4,5 miliarda lat pozostało wystarczająco dużo wskazówek, aby pozwolić nam zrekonstruować stan fizyczny Jowisza u zarania jego istnienia – komentuje prof. Adams. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Która planeta ma najwięcej księżyców w Układzie Słonecznym? Ścigają się Saturn i Jowisz
W Układzie Słonecznym istnieją planety, które nie mają żadnego księżyca. Ziemia ma jednego naturalnego satelitę. O miano zwycięzcy w tym zakresie od zawsze rywalizują dwa obiekty astronomiczne – Saturn i Jowisz. Która planeta ma najwięcej księżyców? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Czym jest księżyc? Jowisz stracił prowadzenie Która planeta ma najwięcej księżyców? Saturn wysunął się na pozycję lidera Jak odkryto nowe księżyce Saturna? Co wiemy na temat nowo odkrytych księżyców? Co wnosi to odkrycie? Lista księżyców w Układzie Słonecznym podlega ciągłej aktualizacji Która planeta ma najwięcej księżyców? Pod względem liczby naturalnych satelitów, planety skaliste, takie jak Ziemia, znajdują się w ogonie stawki Układu Słonecznego. Mars ma „aż” dwa księżyce, z kolei Wenus i Merkury nie mają żadnego. Ziemia, ze swoim pojedynczym naturalnym satelitą, znajduje się w samym środku tego grona. Żadna z planet skalistych nie aspiruje jednak do miana planety z największą liczbą księżyców w Układzie Słonecznym. Pod tym względem nie mogą nawet zbliżyć się do planet gazowych. Czym jest księżyc? Nie każdy potrafi wskazać poprawną definicję księżyca, ale każdy bezbłędnie rozpozna to ciało niebieskie na nocnym niebie, o ile pozwalają na to warunki pogodowe. Naturalny satelita Ziemi towarzyszy jej od ponad 4 miliardów lat, czyli prawie od początku istnienia naszej planety. Należy jednak stanowczo podkreślić, że ziemski Księżyc nie jest jedyny w Układzie Słonecznym. Mało tego, nie jest nawet największy. Ten tytuł dzierży odkryty w 1610 roku (przez Galileusza) Ganimedes – jeden z księżyców Jowisza. Mówiąc o księżycu, na myśli trzeba mieć ciało niebieskie orbitujące wokół planety lub planetoidy. To zatem nic innego, jak naturalny satelita. Nie ma wspólnej genezy ich powstawania. Ziemski Księżyc jest „pamiątką” po zderzeniu Ziemi z innym ciałem niebieskim, którego wielkość była zbliżona do wielkości Marsa. Z kolei księżyce Marsa to po prostu planetoidy, które wpadły w pole grawitacyjne planety. Różna jest też budowa księżyców. Niektóre z nich są obiektami skalistymi, inne – lodowymi. Istnieją też księżyce mieszane. Jowisz stracił prowadzenie Długo sądzono, że planetą w Układzie Słonecznym, która ma najwięcej naturalnych satelitów jest Jowisz. Astronomom udało się najpierw odkryć 67 księżyców gazowego giganta. Te dane zdezaktualizowały się w 2018 roku, kiedy odkryto 12 kolejnych. Pod względem rozmiaru, większość z nich nie może równać się z obiektami odkrytymi przez Galileusza. Typowy jest dla nich rozmiar rzędu kilkudziesięciu kilometrów, a niektóre są jeszcze mniejsze. Odkrycia dokonał zespół astronomów pod kierownictwem Scotta Shepparda z Carnegie Institution for Science. Można powiedzieć, że naukowcy trafili na „nowe” księżyce przypadkiem. Grupa Shepparda prowadziła poszukiwania dziewiątej planety (Planety X), czyli hipotetycznego obiektu, który powinien znajdować się w dalekich obszarach Układu Słonecznego, poza Plutonem. Wiosną 2017 roku Jowisz wkroczył w obszar nieba, na którym prowadzone były poszukiwania. Przy tej okazji przyjrzano się gazowemu olbrzymowi, co doprowadziło do odkrycia kolejnych naturalnych satelitów. Przez długi czas, Jowisz wyraźnie wyprzedzał Saturna w wyścigu o miano planety mającej najwięcej księżyców, a w 2018 roku tylko umocnił swoją pozycję lidera. W 2019 r. na trochę ją stracił. Aktualizacja listy księżyców Jowisza miała miejsce w 2021 roku, kiedy Kai Ly – miłośnik astronomii – odkrył nieznanego dotąd naturalnego satelitę tej planety. Odkrycie było efektem analizy zdjęć wykonanych w 2003 roku. Ly wykonał początkową analizę trzech zdjęć przeglądowych obejmujących ten sam fragment nieba, które zostały wykonane w różnych porach nocy. Astronom-amator dostrzegł dwa hipotetyczne księżyce, jednak ich obecności nie ujawniły dane zebrane w inne noce. Analiza ujawniła natomiast trzeciego satelitę, którym jest niewielki księżyc poruszający się ruchem wstecznym (z okresem ok. 2 lat) względem ruchu obrotowego planety, zaliczany do grupy Karme. Amatorskie odkrycie z 2021 roku zwiększyło liczbę znanych naturalnych satelitów Jowisza do 80. To jednak nie wystarczyło, by Jowisz wyprzedził Saturna, który od 2019 r. miał 83 księżyce. Dopiero na początku 2023 r. ogłoszono odkrycie kolejnych 12 księżyców jowiszowych. W tym momencie więc to Jowisz miał najwięcej księżyców w Układzie Słonecznym – aż 92. Odkrycie było zasługą zespołu, w którego skład wchodził m.in. wspomniany wcześniej Scott Sheppard. Uczeni skorzystali z teleskopów na Hawajach i w Chile. Nowo odkryte księżyce miały od 1 do 3 km średnicy. Która planeta ma najwięcej księżyców? Saturn wysunął się na pozycję lidera Sytuacja zmieniła się ponownie w maju 2023 r. Wówczas naukowcy potwierdzili istnienie aż 62 kolejnych księżyców Saturna. To zwiększyło ich łączną liczbę do 145! Saturn był wówczas jedyną planetą w Układzie Słonecznym, która ma ponad setkę księżyców. Jowisz, wedle najnowszych ustaleń, ma ich „tylko” 95. 62 nowe satelity Saturna to tzw. księżyce nieregularne. Są niewielkie – najmniejsze z nich mają zaledwie 2,5 km średnicy. Poruszają się po długich, eliptycznych orbitach. Często robią to w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu obrotowego Saturna. Badacze sądzą, że księżyce te mogły powstać w wyniku rozpadu jakiegoś większego satelity Saturna ok. 100 mln lat temu. Odkryto je dzięki analizie danych z teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego na Hawajach. Teraz cofnijmy się w czasie do poprzedniego okresu dominacji Saturna. W 2019 roku naukowcy z Carnegie Institution for Science ogłosili odkrycie 20 kolejnych księżyców Saturna. Odkrycie to było dziełem zespołu astronomów pod przewodnictwem Scotta Shepparda, czyli tej samej grupy, która w ostatnich latach odkrywała „nowe” księżyce Jowisza. Obserwacje były prowadzone z obserwatorium na Hawajach (na górze Mauna Kea), przy pomocy teleskopu Subaru (to jeden z największych teleskopów na świecie). Każdy z tych satelitów ma zbliżoną wielkość – to małe obiekty o średnicy ok. 5 km. Warto podkreślić, że aż 17 z nich ma orbitę wsteczną. Oznacza to, że ich ruch jest przeciwny do ruchu obrotowego planety. Większość „nowych” satelitów wykonuje pełne okrążenie Saturna w 3 lata. Wyjątek stanowią dwa z nich, które znajdują się w najmniejszej odległości od planety. W ich przypadku, ten sam ruch trwa krócej aż o 12 miesięcy. Jak odkryto nowe księżyce Saturna? Należy zdać sobie sprawę z faktu, że stale poszerzająca się wiedza o Wszechświecie i galopujący postęp technologiczny nie pozostają bez wpływu na astronomię. Współcześnie prowadzone obserwacje astronomiczne są w dużej mierze wspomagane przez najnowsze modele symulacji komputerowych. Algorytmy śledzenia odległych ciał niebieskich pozwalają naukowcom dostrzec nowe obiekty, których nie można było zauważyć podczas obserwacji prowadzonych metodami tradycyjnymi. Co wiemy na temat nowo odkrytych księżyców? Każdy z nowo odkrytych satelitów jest zgrupowany w znanych już konfiguracjach orbitalnych gazowego olbrzyma. Dwa z nich, zaliczane do grupy inuickiej/eskimoskiej (która najprawdopodobniej powstała w następstwie rozpadu większego ciała niebieskiego), znajdują się na orbicie o inklinacji 46 stopni. Księżyce, które poruszają się po orbicie wstecznej, należy zaliczyć do grupy nordyckiej. Jeden z nich porusza się po orbicie najodleglejszej względem planety. Inny z „nowych” księżyców, który wykonuje ruch zgodny z ruchem obrotowym Saturna, znajduje się na orbicie o inklinacji 36 stopni. Ten obiekt zalicza się więc do grupy galijskiej. Sheppard jest zdania, że odkryte przez jego zespół księżyce powstały już po zakończeniu procesu formowania się planety. We wczesnym etapie życia Układu Słonecznego Słońce było otoczone wirującym dyskiem, składającym się z pyłu i gazu. To właśnie to zjawisko zapoczątkowało istnienie planet. Naukowcy wyrażają przekonanie, że podobny gazowo-pyłowy dysk otaczał także Saturna podczas powstawania planety. Fakt, że „nowe” księżyce mogły kontynuować swoją podróż wokół gazowego olbrzyma po rozpadzie swoich macierzystych księżyców ma dowodzić, że kolizje, które doprowadziły do ich powstania, miały miejsce, gdy Saturn był już w pełni uformowaną planetą. Co wnosi to odkrycie? Wiele osób z całą pewnością zastanawia się, czy tak wiedza może mieć jakiekolwiek praktyczne zastosowanie. Otóż tak. Scott Sheppard jest przekonany, że badanie orbit naturalnych satelitów Saturna i każdej innej planety, daje astronomom wiele cennych informacji na temat ich pochodzenia i warunków, które panowały wokół danego ciała niebieskiego w trakcie formowania się jego księżyców. To z kolei pozwoli pozyskać nowe informacje na temat Układu Słonecznego i historii naszej galaktyki, czyli Drogi Mlecznej. Lista księżyców w Układzie Słonecznym podlega ciągłej aktualizacji Nie można wykluczyć, że w rankingu obejmującym największą liczbę naturalnych satelitów zajdą jeszcze zmiany. Trzeba bowiem zaznaczyć, że wskazując na liczbę księżyców Jowisza i Saturna, przez cały czas mówimy o znanych, nie o wszystkich obiektach. Nic więc dziwnego, że naukowcy odkryli kolejne księżyce w Układzie Słonecznym. Saturn umocnił się na prowadzeniu. Liczba jego „nowych” satelitów to aż 128 – czyli więcej niż mają łącznie wszystkie pozostałe planety! Łącznie Saturn ma zatem 274 księżyce – ogłosili naukowcy w marcu 2025 r. Dr Edward Ashton z Academia Sinica na Tajwanie i jego współpracownicy znaleźli nowe księżyce za pomocą teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego na Hawajach. – Wszystkie nowe księżyce mają średnicę od 2 do 4 kilometrów. Najprawdopodobniej powstały setki milionów, a nawet miliardy lat temu w wyniku zderzeń większych księżyców – mówi dr Ashton. Nowo odkryte księżyce zostały uznane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną (IAU). Odkrywcy będą teraz mieli prawo nadać im nazwy. Dr Ashton uważa, że ​​wokół Saturna krążyć mogą nawet tysiące naturalnych satelitów. Nadal jednak trwają dyskusje, jak mały może być księżyc. Czyli gdzie przebiega granica, poniżej której uznamy, że jest tylko kosmiczną skałą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? To ona rozpocznie wigilijną kolację
Pierwsza gwiazdka na niebie to znak dla domowników, że nadszedł czas, by zasiąść wspólnie do wigilijnej wieczerzy. Warto sprawdzić, o której godzinie można jej wypatrywać w tym roku, aby zgodnie z tradycją rozpocząć świąteczne obchody.
Spis treści: Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? O której pierwsza gwiazdka da w tym roku znak, że można rozpocząć wigilijną wieczerzę? W niektórych polskich domach nadal pielęgnuje się tradycję, zgodnie z którą dopiero po zobaczeniu na niebie symbolicznej gwiazdy betlejemskiej, można zasiąść do stołu. To sygnał nie tylko dla gospodyń, ale też dla dzieci czekających na wizytę świętego Mikołaja z workiem prezentów na plecach. Kiedy w tym roku należy wypatrywać pierwszej gwiazdki? Co symbolizuje? Jak nie pomylić jej z planetą? Odpowiedzi na te i inne gwiazdkowe pytania znajdziesz poniżej. Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka to tradycja nawiązująca do gwiazdy betlejemskiej. W Biblii właśnie to ciało niebieskie zwiastowało przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Jasny obiekt na niebie wskazał także drogę Trzem Mędrcom ze Wschodu, którzy wyruszyli w podróż, by oddać hołd narodzonemu w Betlejem Zbawicielowi. Po dziś dzień wielu badaczy, historyków i astronomów polemizuje ze sobą nawzajem, czym tak naprawdę była gwiazda opisana w Ewangelii według świętego Mateusza. – Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon”. [...]Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. [...] Oni zaś wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon – pisał ewangelista (cytat z Biblii Tysiąclecia). Brytyjski profesor Colin Humphreys jest niemal pewny, że gwiazda betlejemska to tak naprawdę kometa z 5 r. p.n.e., którą w swoich kronikach opisywali Chińczycy. Przypuszcza się również, że wskazująca drogę Trzem Królom gwiazda w rzeczywistości była jasnym światłem wynikającym z nietypowego ułożenia Wenus i Jowisza lub koniunkcji Jowisza i Saturna. Teorii na ten temat jest jednak znacznie więcej, a to rzuca zupełnie nowe światło (dosłownie i w przenośni) na datę narodzin Jezusa. Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Wypatrywanie pierwszej gwiazdki na niebie to w wielu domach stały element przygotowań do wigilijnej wieczerzy. Zabawa ma przede wszystkim zająć dzieci. W tym roku nad Polską pierwszą gwiazdkę na niebie będzie można zaobserwować między godziną 15:00 a 16:00. Czas jej pojawienia się zależy od godziny zachodu słońca, a ta jest różna w zależności od lokalizacji. 24 grudnia 2024, czyli w Wigilię Bożego Narodzenia, w Warszawie słońce zajdzie o 15:27. Nieco wcześniej, bo około 15:09, w Suwałkach, a najpóźniej w Jeleniej Górze – około 15:45. Kiedy zabłyśnie pierwsza gwiazdka w 2024 roku? Lista miast: Lublin – ok. 15:25 Gdańsk – ok. 15:15 Łódź – ok. 15:30 Kraków – ok. 15:35 Poznań – ok. 15:40 Wrocław – ok. 15:45 Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? Pierwszymi gwiazdami, które pojawią się na niebie w wigilijny wieczór, będą Wega (najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni) i Kapella (najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Woźnicy). Jednak o tym, czy zauważymy którąś z nich, zadecydują warunki atmosferyczne. Gdy niebo będzie zachmurzone, zaobserwowanie pierwszej gwiazdki może okazać się niemożliwe. Warto też pamiętać, że pierwszą gwiazdkę łatwo pomylić z jedną z planet także widocznymi na wigilijnym niebie. Mowa o Wenus, Marsie i Jowiszu, który pośród wszystkich planet i gwiazd 24 grudnia zaświeci najjaśniej. Jak zatem uniknąć pomyłki? Zapamiętajmy przede wszystkim, że gwiazdy mrugają, a planety nie. Źródło: National Geographic Polska
Rozwiązano 44-letnią zagadkę księżyca Jowisza. Już wiadomo, dlaczego Io jest tak aktywny wulkanicznie
Pod powierzchnią Io, księżyca Jowisza, kryje się rozgrzany ocean magmy. Tak dotychczas tłumaczono aktywność wulkaniczną tego ciała niebieskiego. Jednak nowe dane zebrane przez sondę Juno prowadzą do innych wniosków. Io jest jeszcze bardziej tajemniczym księżycem, niż dotychczas przypuszczano.
Spis treści: Dlaczego księżyc Jowisza jest tak aktywny wulkanicznie? Podpowierzchniowy ocean magmy? Raczej nie Co naprawdę wiemy o księżycach Jowisza? Io to trzeci największy księżyc Jowisza. Po raz pierwszy wypatrzył go sam Galileusz w 1610 roku (i dlatego dzisiaj Io uznaje się za jeden z tzw. księżyców galileuszowych). Jednak prawdziwą naturę tego księżyca poznaliśmy dopiero ponad trzysta lat później. W latach 70. w pobliżu Jowisza przeleciały sondy Voyager. Sfotografowały wtedy największą planetę Układu Słonecznego i jej księżyce. W 1979 r. zdjęcia jednego z nich, Io, analizowała Linda Morabito, naukowczyni NASA z Laboratorium Napędu Odrzutowego. I to właśnie ona jako pierwsza dopatrzyła się na fotografiach zrobionych przez sondę Voyager 1 wulkanicznego pióropusza. Rewelacje Morabito zostały potwierdzone przez fotografie Io dostarczone przez kolejne sondy. Wkrótce księżyc ten doczekał się miana najaktywniejszego wulkanicznie obiektu w całym Układzie Słonecznym. Dziś wiadomo, że na Io – ciele niebieskim niewiele większym od ziemskiego Księżyca – jest aż 400 aktywnych wulkanów. Ich wybuchy są tak spektakularne, że można je zarejestrować nawet przez profesjonalne teleskopy pracujące na Ziemi. Dlaczego księżyc Jowisza jest tak aktywny wulkanicznie? Co zasila te wulkany? Skąd bierze się lawa, która wypływa przez nie na powierzchnię Io? Naukowcy zadawali sobie te pytania od czasu odkrycia Morabito, czyli od ponad 44 lat. Dotychczas za najbliższą prawdy uznawano następującą odpowiedź: za aktywnością wulkaniczną Io kryje się cały ocean płynnej magmy ukryty pod powierzchnią księżyca. Jego powstanie miało być efektem działania na Io silnych sił pływowych. Księżyc ten znajduje się między Jowiszem a dwoma innymi masywnymi księżycami – Europą i Ganimedesem. Działają na niego potężne siły grawitacji, co, zdaniem badaczy, mogło podgrzać jego podpowierzchniowe warstwy i zamienić je w gorącą magmę zasilającą wulkany. Io porusza się wokół Jowisza po orbicie eliptycznej (czyli, w uproszczeniu, rozciągniętej). Obiega Jowisz w sprinterskim tempie – raz na 42,5 godziny. Średnio od planety dzieli ten księżyc 422 tys. km. Ponieważ jednak w czasie obiegu dystans Io od Jowisza cały czas się zmienia, zmienia się również siła grawitacji, z jaką Jowisz (a także Europa i Ganimedes) oddziałują na Io. Księżyc jest w rezultacie na zmianę ściskany i rozciągany przez grawitację niczym gumowa piłka. To właśnie są siły pływowe niosące ogromną ilość energii. Podpowierzchniowy ocean magmy? Raczej nie Czy jednak ta energia jest wystarczająca, by roztopić wnętrze Io i utrzymać cały ocean magmy? Raczej nie. Do takiego wniosku doprowadziła analiza danych zebranych przez sondę Juno podczas dwóch bardzo bliskich przelotów w pobliżu Io – w grudniu 2023 i styczniu 2024 roku. Juno zbliżyła się wówczas do Io na zaledwie 1500 km. Instrumenty sondy rejestrowały dane o grawitacji księżyca, które zostały następnie przesłane na Ziemię. Ich analiza wraz z analizą danych historycznych obaliła teorię całego oceanu magmy pod powierzchnią Juno. Wnętrze Io jest najprawdopodobniej w większości stałe, ustalili naukowcy z NASA. Każdy wulkan na Io ma zaś własną komorę z płynną magmą, niepołączoną z innymi. Co naprawdę wiemy o księżycach Jowisza? – Odkrycie sondy Juno, że siły pływowe nie zawsze tworzą globalne oceany magmy, skłania nas do ponownego przemyślenia tego, co wiemy o wnętrzu Io – powiedział Ryan Park z NASA, szef Solar System Dynamics Group. – Ale nie tylko do tego – dodał. Wyniki analiz opublikowane w „Nature” mają również implikacje dla dalszych badań Europy oraz Enceladusa (księżyca Saturna). A także planet pozasłonecznych. – Nasze nowe odkrycia dają nam okazję do ponownego przemyślenia naszej wiedzy na temat powstawania i ewolucji planet – podsumował Park. Źródła: Nature, phys.org, Live Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Odkryto pierwszy księżyc pozasłoneczny? Naukowcy NASA znaleźli mocnego kandydata
Ponad 600 lat świetlnych od Ziemi znajduje się planeta, która może mieć aktywny wulkanicznie księżyc. Naukowcy z NASA zebrali niebezpośrednie dowody obserwacyjne na jego istnienie. Jeśli uda się je potwierdzić, będzie to pierwszy księżyc, jaki odkryliśmy w innym systemie planetarnym niż Układ Słoneczny.
Co się dzieje wokół egzoplanety? Co wskazuje na obecność księżyca? Dlaczego księżyc jest aktywny wulkanicznie? Ile księżyców ma Układ Słoneczny? Według NASA w tej chwili znamy 293 ciała niebieskie tego rodzaju. Ziemia jest dość uboga, ma bowiem tylko jednego naturalnego satelitę – Księżyc. Na drugim biegunie znajduje się Saturn ze 146 znanymi księżycami. A jak jest w innych systemach planetarnych? Czy planety pozasłoneczne mają również swoich naturalnych satelitów? Naukowcy spekulują na ten temat od dawna. Od pewnego czasu przedstawiają też potencjalnych kandydatów na księżyce pozasłoneczne. Jednak tego rodzaju ciał niebieskich nie da się zaobserwować bezpośrednio (podobnie zresztą jak absolutnej większości egzoplanet). By można było spekulować, że wokół jakiegoś odległego globu krąży księżyc, muszą zajść naprawdę wyjątkowe okoliczności. I właśnie o czymś takim można mówić w przypadku planety pozasłonecznej WASP-49b. To gazowy olbrzym wielkości Jowisza odległy od Ziemi o 635 lat świetlnych. Naukowcy z należącego do NASA Jet Propulsion Laboratory znaleźli właśnie niebezpośrednie dowody, że glob ten ma skalisty, aktywny wulkanicznie księżyc. Co się dzieje wokół egzoplanety? Planeta WASP-49 b została odkryta dwanaście lat temu. W 2017 roku zauważono coś zastanawiającego – wokół niej wykryto chmurę gazów bogatą w sód. Skąd miałaby się tam wziąć? Zarówno glob, jak i gwiazda, którą okrąża, składają się głównie z wodoru i helu. Żadne z tych ciał niebieskich nie zawiera wystarczająco dużo sodu, by powstała zaobserwowana chmura. Co więcej, jak policzono, sód pochodził ze źródła, z którego wydobywał się w tempie 100 tys. kg na sekundę. Naukowcy nie potrafili wskazać żadnego mechanizmu, który wyjaśniałby uwalnianie takiej ilości sodu w przestrzeń kosmiczną. Żadnego z wyjątkiem pozasłonecznego wulkanicznego księżyca. Za takim wytłumaczeniem od dawna optował Apurva Oza z Caltechu, który wyspecjalizował się w opracowywaniu metod wykrywania potencjalnych księżyców pozasłonecznych. Zdaniem Ozy źródłem chmury mógłby być skalisty, aktywny wulkanicznie księżyc podobny do Io, księżyca Jowisza. Co wskazuje na obecność księżyca? Udowodnienie tego jest bardzo trudne. WASP-49 b, jej gwiazda WASP-49 oraz potencjalny księżyc znajdują się tak daleko, że – obserwowane z Ziemi – zajmują ten sam punkt w przestrzeni. Stąd potwierdzenie istnienia w tamtym układzie księżyca możliwe jest tylko pośrednio. Oza wraz z zespołem zebrał takie pośrednie dowody w pracy opublikowanej właśnie w „The Astrophysical Journal Letters”. Jakie to dowody? Po pierwsze naukowcy zauważyli, że w czasie obserwacji – prowadzonych z użyciem Bardzo Dużego Teleskopu w Chile – chmura dwukrotnie nagle się powiększyła, tak jakby coś ją napompowało. Nie znajdowała się wówczas obok planety. Po drugie chmura pojawiała się i znikała za gwiazdą lub za planetą w nieregularnych odstępach czasu, podczas gdy orbita samej planety jest bardzo regularna. Po trzecie zastanawiający okazał się sposób przesuwania się chmury. Naukowcy śledzili ją i planetę w czasie przesuwania się na tle tarczy gwiazdy. Raz zauważyli, że chmura porusza się szybciej niż planeta i oddala od Ziemi. Gdyby pochodziła z planety, zdaniem badaczy powinna poruszać się w stronę Ziemi. Taki ruch, jaki zaobserwowano, jest zaś możliwy, gdyby jej źródłem był księżyc. – Uważamy, że to krytyczny dowód – twierdzi Oza. – Chmura porusza się w przeciwnym kierunku niż według fizyki powinna, gdyby była częścią atmosfery planety. Dlaczego księżyc jest aktywny wulkanicznie? Pomocny do zrozumienia, co dzieje się wokół WASP-49b, jest wspomniany księżyc Jowisza, Io. Io jest wyjątkowo aktywny wulkanicznie. To oznacza m.in., że wyrzuca do atmosfery wulkaniczne gazy zawierające sód i siarkę. Tworzą one ogromną chmurę, tysiąc razy szerszą od samego Jowisza. Dlaczego Io ma wulkany? To efekt bliskości masywnej planety. Oddziaływanie grawitacyjne Jowisza – a dokładniej siły pływowe – ściskają wnętrze Io, podgrzewając je. Podobny mechanizm może łączyć WASP-49b i jej księżyc, z tymże w przypadku tego układu wpływ grawitacyjny planety byłby znacznie silniejszy. Według naukowców nie jest nawet wykluczone, że kiedyś dojdzie do rozerwania tego księżyca. Na razie zespół Ozy policzył, że zebrane dane obserwacyjne wyjaśniałby księżyc okrążający planetę w ciągu ośmiu godzin. Astronomowie podkreślają jednak, że sprawa istnienia księżyca wokół WASP-49b ciągle nie jest przesądzona. By wyjaśnić tę zagadkę, potrzebne są dalsze obserwacje tego układu. Źródła: NASA, JPL, The Astophysical Journal Letters. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
NASA wystrzeliła swoją największą sondę planetarną. Zbada, czy pod lodową pokrywą księżyca Jowisza jest życie
Ogromna i nowoczesna sonda NASA – Europa Clipper – wczoraj rozpoczęła swoją długą podróż w kierunku Układu Jowisza. Zbudowany w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL), naszpikowany instrumentami badawczymi statek ma pomóc ocenić, co znajduje się pod lodową powierzchnią Europy. Zdaniem astrobiologów Europa, obok księżyca Saturna Enceladusa, jest najlepszym miejscem do odnalezienia pozaziemskiego życia.
Spis treści: Trzy miliardy kilometrów kosmicznej podróży Panele solarne wielkie jak boisko Chemiczny ślad życia Na ten moment czekaliśmy długo. W poniedziałek 14 października, sześć minut po godzinie 12 czasu lokalnego (godz. 18.06 w Polsce), ze stanowiska startowego 39A kompleksu Kennedy Space Center w niebo wzniósł się Falcon 9 firmy SpaceX. Wynosił w kosmos jedną, bezcenną sondę – Europa Clipper. Krótko po godzinie 13:00 czasu wschodniego NASA i SpaceX potwierdziły, że Europa Clipper został pomyślnie umieszczony w przestrzeni kosmicznej. Rozpoczął swą długą podróż ku jednemu z czterech największych księżyców Jowisza – Europie. Trzy miliardy kilometrów kosmicznej podróży – Sonda Europa Clipper pomyślnie oddzieliła się od rakiety. Proszę, pożegnajcie się z naszym statkiem kosmicznym– powiedział Pranay Mishra, menadżerka lotu misji z JPL Centrum NASA. Po odebraniu przez kontrolerów lotu pierwszych sygnałów ze statku kosmicznego, wiwatom i oklaskom nie było końca. Urzędnicy NASA poinformowali o możliwym problemie z wentylacją w systemie napędowym sondy, ale później potwierdzili, że system napędowy wydaje się działać zgodnie z oczekiwaniami. Tym samym rozpoczęła się długa podróż do Jowisza. Europa Clipper ma wejść na orbitę planety w 2030 roku po 5,5-letnim locie i przemierzeniu niemal trzech miliardów kilometrów. Tak długa droga jest wynikiem trajektorii wykorzystującej tzw. asysty grawitacyjne, które pozwalają nadać statkowi odpowiednią prędkość i kierunek. Sonda przeleci najpierw obok Marsa, a następnie ponownie obok Ziemi. Wykorzysta grawitację każdej z planet do zwiększenia swojej prędkości. Panele solarne wielkie jak boisko Europa Clipper zasilany jest energią słoneczną. Po rozłożeniu paneli słonecznych sonda będzie miała długość ponad 30 metrów. Mniej więcej tyle, co boisko do koszykówki. Odpowiednie możliwości manewrowania mają zapewnić 24 silniki. Ale najważniejszą częścią sondy jest dziewięć superczułych instrumentów naukowych i dodatkowe instrumenty do badań grawitacyjnych i radiowych. Po rozpoczęciu okresu orbitowania wokół Jowisza, Europa spędzi mniej więcej rok na modyfikacji swojej trajektorii, aby przygotować się do pierwszego przelotu w pobliżu Europy. Następnie sonda spędzi około trzech lat, przelatując wielokrotnie w pobliżu Europy i przesyłając dane na Ziemię. W trakcie misji sonda zbada niemal całą powierzchnię księżyca. Tych przelotów w pobliżu Europy ma być łącznie 50. Mają pozwolić ustalić, czy pod lodową powierzchnią tego księżyca istnieją miejsca, które mogłyby wspierać życie. Chemiczny ślad życia Europa Clipper będzie badać skład chemiczny pokrytego lodem księżyca, a także jego wewnętrzną strukturę i geologię. Informacje te mogą pomóc naukowcom potwierdzić, czy Europa ma odpowiednie składniki do podtrzymania życia obecnie – czy też w pewnym momencie je miała. – Szukamy środowiska nadającego się do zamieszkania – powiedziała Bonnie Buratti z zespołu naukowego misji. – Próbujemy szukać niezbędnych składników do życia. Jesteśmy niemal pewni, że na Europie jest woda w stanie ciekłym. Ale chcemy sprawdzić, czy znajdziemy tam również odpowiednie związki chemiczne i energię – czy to z aktywnej geologii, czy z czegoś innego – które pozwolą na rozwój życia. Szacuje się, że wewnętrzny ocean Europy ma dwa razy większą objętość niż wszystkie oceany na Ziemi razem wzięte. Kilka sond kosmicznych już wcześniej obserwowało Europę – w tym misje NASA Voyager 1, Voyager 2 i Galileo. Ale Europa Clipper to pierwsza sonda, która skupi się przede wszystkim na tym lodowym księżycu. Co więcej, przez pewien czas będzie badała Europę w porozumieniu z sondą Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE. Oznacza to, że lata trzydzieste naszego wieku będą zdominowane przez doniesienia z Układu Jowisza. Ciekawe, co tam znajdziemy. Źródło: NASA. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Największa burza w kosmosie zmienia swój kształt. Naukowcy nie wiedzą dlaczego
Prowadzone przez 90 dni obserwacje Wielkiej Czerwonej Plamy doprowadziły do zaskakującego odkrycia. Ta burza na Jowiszu regularnie zmienia swój rozmiar i kształt jak ściskana piłeczka albo trzęsąca się galaretka. Na razie zaobserwowano jeden cykl oscylacji trwający trzy miesiące. Przyczyna tego zjawiska pozostaje nieznana.
Jak badano Wielką Czerwoną Plamę? Największa burza w kosmosie: co się z nią dzieje? Tajemnice Wielkiej Czerwonej Plamy Najstarsza burza w kosmosie Największa znana burza w kosmosie ma swoją własną nazwę. To Wielka Czerwona Plama, największy wir widoczny na powierzchni Jowisza. Burza znajduje się na południowej półkuli tego gazowego olbrzyma, ma charakterystyczne rdzawe zabarwienie i jest tak ogromna, że mogłaby pochłonąć całą Ziemię. Wielka Czerwona Plama to antycyklon. Obraca się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Obecnie ma kilkanaście tysięcy kilometrów wzdłuż najdłuższej osi, jednak stopniowo się kurczy. W drugiej połowie XIX w. była co najmniej trzy razy większa. Poza tym Wielką Czerwoną Plamę – jedną z ikonicznych struktur Układu Słonecznego – uznaje się za trwałą i stabilną. A przynajmniej tak było aż do teraz. Naukowcy podzielili się właśnie najnowszymi obserwacjami Wielkiej Czerwonej Plamy przeprowadzonymi z użyciem Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Okazuje się, że największa burza w kosmosie wcale nie jest taka niezmienna, za jaką uchodziła. Cyklicznie kurczy się i powiększa, a przyczyna oscylacji na razie nie jest jasna. Jak badano Wielką Czerwoną Plamę? Dziesięć lat temu astronomowie rozpoczęli program OPAL – Outer Planet Atmospheres Legacy. Jego celem są badania zewnętrznych planet Układu Słonecznego z użyciem Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Projekt prowadzi Amy Simon z ośrodka Goddard Space Flight Center wchodzącego w skład NASA. Pod koniec zeszłego roku Simon wraz z zespołem zaczęła regularnie obserwować wyłącznie Wielką Czerwoną Plamę na Jowiszu. Teleskop Hubble’a fotografował ją przez trzy miesiące między grudniem 2023 a marcem 2024 roku. W tym czasie Jowisz dzieliło od Słońca między 630 mln km a 824 mln km. Obserwacje były bardzo szczegółowe. Naukowcy oceniali kształt Wielkiej Czerwonej Plamy, jej rozmiar, subtelne zmiany kolorów oraz rotację. Największa burza w kosmosie: co się z nią dzieje? Główny wniosek po trzech miesiącach śledzenia Wielkiej Czerwonej Plamy okazał się sporą niespodzianką. Otóż słynny antycyklon wcale nie jest tak stabilny jak wcześniej przypuszczano. Wręcz przeciwnie – trzęsie się jak miska galaretki. Już wcześniej było wiadomo, że jego położenie nieznacznie się zmienia. Teraz okazało się również, że burza cyklicznie maleje i się powiększa, jak ściskana piłka. Co więcej, w okresie 90 dni oscyluje nie tylko jej rozmiar i kształt. – Dzięki wysokiej rozdzielczości zdjęć zrobionych przez Hubble'a możemy powiedzieć, że Wielka Czerwona Plama zdecydowanie rozszerza się i kurczy, a jednocześnie porusza się raz szybciej, raz wolniej – wyjaśnia Amy Simon. – To było bardzo nieoczekiwane i obecnie nie mamy wyjaśnień hydrodynamicznych [tego zjawiska – przyp.red.] – dodaje astronomka. Tajemnice Wielkiej Czerwonej Plamy Nowe obserwacje wykazały również, że Wielka Czerwona Plama jest bardzo „żywą” strukturą. Zmienia się nawet z dnia na dzień. Naukowcy mają nadzieję zebrać w przyszłości więcej danych – m.in. zdjęć w wysokiej rozdzielczości – które pozwoliłyby wyjaśnić przyczynę zaobserwowanych oscylacji. W ramach OPAL naukowcy śledzą Wielką Czerwoną Plamę już od dekady. W tym czasie burza cały czas stopniowo się zmniejsza. Badacze przewidują, że z czasem przybierze bardziej stabilny, mniej wydłużony kształt. Nie ma jednak żadnych oznak, by miała się zakończyć. Astronomowie obserwują ten antycyklon regularnie od 1879 roku. Inne potwierdzone wzmianki o nim strukturze pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku. To oznacza, że niezwykła burza trwa przynajmniej 190 lat (wcześniej przypuszczano, że może mieć nawet 350 lat). Najstarsza burza w kosmosie Jak to możliwe? Wielka Czerwona Plama jest tak długowieczna z dwóch powodów. Po pierwsze – w przeciwieństwie do huraganów na Ziemi – nie dociera nad żaden stały ląd, na którym mogłaby wyhamować. Po drugie jest zaklinowana między dwoma prądami strumieniowymi wiejącymi w przeciwnych kierunkach. Tym samym jest jak koło fabryczne poruszane przez dwa pasy transmisyjne, które gwarantują jej trwałość. Dlaczego naukowców tak bardzo interesuje Wielka Czerwona Plama? Chcą poznać mechanizmy rządzące największymi burzami w Układzie Słonecznym, by zyskać dodatkowy kontekst dla badań ziemskich huraganów. Jak ważne są te ostatnie, pokazują np. doniesienia z Florydy, w którą w środę wieczorem czasu lokalnego uderzył potężny huragan Milton. Źródła: Phys.org, The Planetary Science Journal Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Katastrofa na skalę kosmiczną. W Ganimedesa uderzyła planetoida większa niż ta, która na Ziemi zabiła dinozaury
Do tej spektakularnej katastrofy doszło 4 mld lat temu. Wówczas w Ganimedesa, księżyc Jowisza, uderzyła planetoida dwadzieścia razy większa niż obiekt, który trafił w Ziemię i doprowadził do zagłady dinozaurów. W rezultacie zmieniła się orientacja Ganimedesa względem Jowisza.
Spis treści: Co się wydarzyło na Ganimedesie Planetoida, która trafiła w księżyc Jowisza Misja sondy JUICE – nowe dane o Ganimedesie Ganimedes to największy księżyc Jowisza, a także w ogóle największy księżyc w Układzie Słonecznym. Jego średnica wynosi ok. 5200 km. Jak na księżyc to bardzo dużo – Ganimedes jest większy od Merkurego, najmniejszej planety krążącej wokół Słońca. Jego powierzchnię skuwa wodny lód, pod którym kryją się oceany ciekłej wody. Mniej znaną cechą Ganimedesa jest jego orientacja względem Jowisza. Ganimedes znajduje się z tą planetą w obrocie synchronicznym. Oznacza to, że stale jest zwrócony do Jowisza tą samą połową. Oraz że – tak samo jak Księżyc – ma niewidoczną (z Jowisza) stronę. I właśnie na tej półkuli księżyca Jowisza znajduje się pozostałość po potężnej kosmicznej katastrofie. Wydarzyła się ok. 4 mld lat temu, kiedy w Ganimedesa uderzyła gigantyczna planetoida. Księżyc ten przeszedł w efekcie serię fundamentalnych zmian, które zostały opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Jedną z nich była reorientacja względem Jowisza. Co się wydarzyło na Ganimedesie Symulacją katastrofy, która wydarzyła się w początkach Układu Słonecznego, zajął się Naoyuki Hirata z Uniwersytetu Kobe wraz z zespołem. Naukowcy postanowili przyjrzeć się bliżej żłobieniom, które pokrywają większość powierzchni Ganimedesa. O istnieniu tych bruzd wiadomo od dawna. W latach 80. XX w. zaczęto zaś podejrzewać, że stanowią pozostałość po zderzeniu z jakimś ogromnym kosmicznym obiektem. Żłobienia na Ganimedesie układają się w koncentryczne kręgi. Hiratę zainteresowało, gdzie znajduje się miejsce, które otaczają. Jako pierwszy dostrzegł, że jest ono dokładnie niemal dokładnie w punkcie najbardziej oddalonym od Jowisza. To mógł być efekt potężnego uderzenia w księżyc, które doprowadziło do redystrybucji jego masy i przeorientowania go względem planety. Planetoida, która trafiła w księżyc Jowisza Symulacje, które przeprowadził zespół Hiraty, potwierdziły tę hipotezę. Pozwoliły również powiedzieć coś więcej o planetoidzie, która trafiła w księżyc. Prawdopodobnie miała ok. 300 km średnicy. Była więc aż 20 razy większa od planetoidy, która 66 mln lat temu uderzyła w Ziemię i doprowadziła do wyginięcia wielkich gadów. Morderczy obiekt astronomiczny uderzył w Ganimedesa pod kątem 60–90 stopni. Wybił w nim krater średnicy 1400–1600 km. Tylko uderzenie tak potężne mogło doprowadzić do zmiany osi obrotu Ganimedesa i jego reorientacji względem Jowisza. Naukowcy przypuszczają, że wyniku katastrofy przemodelowana została również cała powierzchnia księżyca, a jego wnętrze – przebudowane. – Chcę zrozumieć pochodzenie i ewolucję Ganimedesa i innych księżyców Jowisza – mówi Naoyuki Hirata. – Gigantyczne uderzenie musiało mieć znaczący wpływ na wczesną ewolucję Ganimedesa, ale jego termiczne i strukturalne skutki nie zostały jeszcze w ogóle zbadane. Misja sondy JUICE – nowe dane o Ganimedesie Naukowiec nie wyklucza, że jego teoria nie jest kompletna. Uzupełnić ją – albo zmodyfikować – pomogłoby zebranie nowych danych. Dostarczy ich sonda Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE) Europejskiej Agencji Kosmicznej ESA. JUICE została wystrzelona w zeszłym roku. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, wejdzie na orbitę Ganimedesa w 2034 roku i będzie na niej przebywała przez sześć miesięcy. W tym czasie m.in. dokładnie sfotografuje powierzchnię księżyca, dostarczając znacznie dokładniejszych zdjęć koncentrycznych żłobień niż naukowcy posiadają dotychczas. To plus dane o grawitacji księżyca pozwolą potwierdzić lub obalić hipotezę Hiraty. Źródła: EurekAlert, Scientific Reports. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Sonda JUICE wykona pierwszy w historii manewr podwójnej asysty grawitacyjnej. Wezmą w nim udział Ziemia i Księżyc
Największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE) powróci na Ziemię w dniach 19–20 sierpnia. Kontrolerzy lotu przeprowadzą urządzenie w pobliżu Księżyca, a następnie obok samej Ziemi. Ten manewr „hamowania” zabierze JUICE na skróty do układu Jowisza.
W tym artykule: Malownicza trasa JUICE Podwójna asysta grawitacyjna Pełna gotowość do manewru Polski udział w misji JUICE Jeśli we wtorek 20 sierpnia będziecie akurat w południowo-wschodniej Azji lub na Oceanie Spokojnym, to przygotujcie się na niezwykły widok. Późnym wieczorem (21:56 UTC) JUICE, największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), zbliży się do Ziemi na odległość niespełna siedmiu tysięcy kilometrów. Oznacza to, że zahaczy o średnią orbitę ziemską rozciągającą się powyżej dwóch tysięcy kilometrów, lecz poniżej orbity geostacjonarnej, która zaczyna się na wysokości około 35 tys. kilometrów nad równikiem. Oczywiście sonda raczej nie będzie widoczna gołym okiem. Jednak można będzie ją śledzić dzięki teleskopom, a nawet dobrej jakości lornetkom astronomicznym. Malownicza trasa JUICE Tylko dlaczego wystrzelona w ubiegłym roku sonda, której celem są lodowe księżyce Jowisza, wraca w kierunku Ziemi? Ponieważ w swojej podróży ku oddalonemu o 800 milionów kilometrów układowi Jowisza wykorzystuje grawitację ciał Układu Słonecznego. Wysłanie JUICE najprostszą drogą w kierunku największej planety Układu Słonecznego wymagałoby 60 tys. kg paliwa na pokładzie. Nawet gdyby udało się zatankować sondę taką ilością paliwa, to konieczne byłoby kolejne paliwo, które wyhamowałoby JUICE w pobliżu Jowisza. W innym wypadku sonda nie weszłaby na jego orbitę, lecz po prostu przeleciała obok i poleciała dalej w przestrzeń kosmiczną. Właśnie dlatego sondzie wyznaczono malowniczą, wykorzystującą grawitację innych planet trasę. Chodzi o to, by ostrożnie dostosować jej trajektorię i upewnić się, że dotrze do Jowisza zachowując odpowiednią prędkość i kierunek. Warto podkreślić, że trasa ta była wyliczana i ustalana przez 20 lat! Podwójna asysta grawitacyjna Sierpniowy przelot będzie historycznym wydarzeniem. Będzie to pierwszy w historii przelot tego typu sondy w pobliżu Księżyca i pierwszy w historii manewr podwójnej asysty grawitacyjnej. Manewr ten zmieni prędkość i kierunek JUICE, co wywoła zmianę orientacji sondy w przestrzeni. Będzie to niezwykle śmiały wyczyn. Najmniejszy błąd może zepchnąć sondę z kursu i doprowadzić do gwałtownego i katastrofalnego zakończenia misji. Podczas przelotu w pobliżu Ziemi, grawitacja naszej planety wyhamuje sondę i zmieni jej trajektorię, kierując JUICE na trasę w pobliżu Wenus. Ten drugi bliski przelot odbędzie się w sierpniu 2025 roku. Od tego momentu zacznie dochodzić do wzrostu energii, aż Wenus gwałtownie przyspieszy sondę i skieruje ją ponownie w stronę Ziemi. Jak twierdzą specjaliści ESA – taki sposób przyspieszania sondy można przyrównać do wypicia trzech espresso jednego po drugim. Pełna gotowość do manewru Eksperci z obsługi misji przygotowywali się do sierpniowego wydarzenia od kilku miesięcy. W lipcu odbyły się nawet warsztaty mające symulować przelot i pozwolić wyłapać ewentualne problemy, do jakich może dojść podczas manewru asysty grawitacyjnej. Jak informuje ESA – eksperci są pewni sukcesu. Choć podkreślają, że jest to ryzykowne wyzwanie, z którym nie spotkała się żadna inna misja kosmiczna. Jak ujął to Ignacio Tanco, kierownik operacyjny ds. statków kosmicznych ESA: to jak bardzo szybki przejazd przez wyjątkowo wąski korytarz. Wciśnięcie pedału gazu do maksimum, gdy margines na poboczu drogi wynosi zaledwie milimetry. Tak bliski przelot przy Księżycu oraz przy Ziemi wymaga precyzyjnych manewrów nawigacyjnych wykonywanych w czasie rzeczywistym. Od 17 do 22 sierpnia JUICE będzie w stałym kontakcie ze stacjami naziemnymi na całym świecie. Operatorzy będą przez całą dobę monitorować dane z sondy i w razie potrzeby dokonywać drobnych korekt, aby utrzymać statek kosmiczny na właściwym kursie. Polski udział w misji JUICE Dodajmy, że w misję zaangażowani są Polacy. Inżynierowie Centrum Badań Kosmicznych PAN zaangażowani byli w prace nad dwoma z 10 instrumentów JUICE: Radio & Plasma Wave Investigation (RPWI) – którego celem jest badanie plazmowego środowiska Jowisza i jego księżyców. W tym fal radiowych i plazmowych, które mogą dostarczyć cennych informacji o magnetosferze Jowisza oraz interakcjach między Jowiszem a jego księżycami; Submillimeter Wave Instrument (SWI) – który służy do badania atmosfery Jowisza oraz jego księżyców poprzez obserwacje w zakresie submilimetrowych długości fal. Instrument ten umożliwia analizę składu chemicznego, dynamiki atmosferycznej oraz procesów fizycznych zachodzących na Jowiszu i jego lodowych księżycach. Dodatkowo dr hab. Hanna Rothkaehl z CBK PAN jest tzw. coPI instrumentu RPWI. Głównym partnerem przemysłowym CBK PAN w pracy nad RPWI była firma Astronika. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jaki zapach ma gazowy olbrzym? Najbliższa Ziemi planeta tego typu cuchnie zgniłymi jajkami. To dobra wiadomość
Używając Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba naukowcy zbadali skład atmosfery gorącego jowisza najbliższego Ziemi. Gdyby można było go powąchać, glob ten śmierdziałby zgniłymi jajkami. „To milowy krok do lepszego rozumienia, jak tworzą się planety pozasłoneczne różnego typu” – twierdzi autor badań.
W tym artykule: Planeta, która śmierdzi zgniłymi jajkami? Milowy krok w badaniu egzoplanet Metaliczność śmierdzącej planety O istnieniu egzoplanety HD 189733 b wiemy od kilkunastu lat. Ten pozasłoneczny glob został odkryty już w 2005 roku. Od tej pory planeta jest intensywnie badana. Naukowcy interesują się nią z jednego podstawowego powodu: to najbliższy Ziemi gazowy olbrzym typu gorący jowisz. Tak określa się planety o parametrach Jowisza, jednak położone niezwykle blisko swojej gwiazdy. Planeta HD 189733 b jest o 13 proc. większa od Jowisza i okrąża swoją gwiazdę w nieco ponad dwa ziemskie dni. Od Ziemi dzielą ją 64 lata świetlne. Na pozór to niezbyt wiele. Jednak gdybyśmy chcieli tam się wybrać dostępnymi środkami komunikacji, zajęłoby to nieziemsko dużo czasu. NASA podaje, że podróż samolotem odrzutowym na HD 189733 b trwałaby 72 mln lat. Gdyby zaś w tamtym kierunku poleciała sonda Voyager, dotarłaby na egzoplanetę za milion lat. Po co mielibyśmy się tam wybierać? Na przykład mogłaby skusić nas wizualizacja wyglądu HD 189733 b. Planeta wygląda jak błękitny raj, bardzo przypominając Ziemię. Jednak w przypadku tego globu wygląd jest wyjątkowo zwodniczy. „Kobaltowo-niebieski kolor planety pochodzi od mglistej, podpalonej atmosfery zawierającej chmury z dodatkiem szkła” – można przeczytać w katalogu NASA. Planeta, która śmierdzi zgniłymi jajkami? To nie koniec „atrakcji”, jakie oferuje HD 189733 b. Glob ten jest trzynaście razy bliżej swojej gwiazdy niż Merkury Słońca. Nic dziwnego, że panują na nim piekielne temperatury. Jak oszacowali naukowcy, przekraczają one 900 st. C. Planeta jest też znana z wściekłej pogody. Poza szklanymi deszczami, wieją na niej również piekielne wiatry o prędkości sięgającej 8 tys. km/godz. To wszystko o HD 189733 b było wiadomo już od dawna. W najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” ukazała się praca, która dodaje jeszcze jeden element do tego obrazu. Naukowcy z Johns Hopkins University wykorzystali Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, żeby zbadać skład atmosfery tego gorącego jowisza. Okazało się, że zawiera ona śladowe ilości siarkowodoru. Co oznacza, że gdyby można było ją powąchać, HD 189733 b cuchnęłaby zgniłymi jajkami. Milowy krok w badaniu egzoplanet – Nie szukamy życia na tej planecie, ponieważ jest tam o wiele za gorąco – mówi astrofizyk Guangwei Fu, główny autor badań. – Jednak odkrycie siarkowodoru stanowi krok milowy do znalezienia tej cząsteczki na innych planetach. I lepszego zrozumienia, w jaki sposób powstają różne typy planet – uważa naukowiec. Dodaje, że choć badacze podejrzewali, że siarkowodór może znajdować się na HD 189733 b, dotychczas nie mieli tej pewności. Oprócz wykrycia siarkowodoru zespół Fu oszacował całkowitą zawartość siarki w atmosferze HD 189733 b. Fu mówi, że siarka jest niezbędnym pierwiastkiem do budowy innych, bardziej złożonych cząsteczek. – Podobnie jak węgiel, azot, tlen i fosforany naukowcy muszą dokładniej badać siarkę, aby w pełni zrozumieć, w jaki sposób i z czego zbudowane są planety – wyjaśnia astrofizyk. Odkryto dwie ultrarzadkie planety bardzo podobne do Ziemi. Znajdują się całkiem blisko naszego globu W ciągu ostatniego tygodnia astronomowie poinformowali o odkryciu aż dwóch skalistych globów podobnych do Ziemi. Jeden dzieli od nas 72 lata świetlne, a drugi – tylko 31 lat świetlnych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-dwie-ultrarzadkie-planety-bardzo-podobne-do-ziemi-znajduja-sie-calkiem-blisko-naszego-globu-fot-nasa-ames-research-center-daniel-rutter-4ed7acc.jpg" width="938" height="380" alt="Odkryto dwie ultrarzadkie planety bardzo podobne do Ziemi. Znajdują się całkiem blisko naszego globu (fot. NASA/Ames Research Center/Daniel Rutter)" title="Odkryto dwie ultrarzadkie planety bardzo podobne do Ziemi. Znajdują się całkiem blisko naszego globu (fot. NASA/Ames Research Center/Daniel Rutter)" /> Metaliczność śmierdzącej planety Czego jeszcze dowiedzieliśmy się o gorącym jowiszu? Naukowcy potwierdzili, że nie ma na nim metanu. Oszacowali również metaliczność planety. Metalami w astronomii nazywa się wszystkie pierwiastki cięższe od wodoru i helu. Zdaniem badaczy metaliczność planety ma związek z jej masą. W Układzie Słonecznym mniej masywne planety zewnętrzne – lodowe olbrzymy Neptun i Uran – zawierają więcej metali niż Jowisz i Saturn. Ta prawidłowość może również dotyczyć planet pozasłonecznych. W nadchodzących miesiącach zespół Fu planuje przyjrzeć się większej liczbie egzoplanet pod kątem obecności siarki. Naukowcy chcą ustalić, czy wysoki poziom tego pierwiastka może mieć związek z odległością planet pozasłonecznych od swoich gwiazd macierzystych. Źródło: Nature, EurekAlert, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Układ Słoneczny dramatycznie zmienił swój kształt? Kiedyś mógł przypominać toroid albo pączek z dziurką
Żelazne meteoryty, które przybyły na Ziemię z krańców Układu Słonecznego, ujawniły nowe informacje o sposobie kształtowania się naszego kosmicznego podwórka. Ich skład chemiczny wymaga, aby obłok materii, z którego się utworzyły, miał kształt pączka. To odkrycie pomoże nam zrozumieć etapy formowania się innych układów planetarnych.
W tym artykule: Ziarna protoplanetarne Układ Słoneczny: pączek zamiast dysku O czym mówi skład chemiczny meteorytów? W jaki sposób żelazne meteoryty, które spadły na Ziemię, mogą pomóc w zrozumieniu ewolucji Układu Słonecznego? Aby na to odpowiedzieć, przypomnijmy skrótowo, w jaki sposób tworzą się układy planetarne. Formowanie się gwiazdy i jej układu planetarnego rozpoczyna się od obłoku molekularnego. Składa się on z gazu i pyłu dryfujących w przestrzeni kosmicznej. Jeśli część obłoku stanie się wystarczająco gęsta, zapadnie się pod wpływem własnej grawitacji. A obracając się i zasysając kolejny materiał, stanie się w końcu zalążkiem rosnącej młodej gwiazdy. Otaczający protogwiazdę gaz i pył przyjmują zaś kształt dysku. Ziarna protoplanetarne W tym dysku tworzą się mniejsze zagęszczenia, które z czasem stają się nasionami protoplanetarnymi. Jeśli protoplanety będą nadal zbierać materiał, urosną w pełne planety. Inne ziarna – jeśli ich rozwój zostanie w pewnej chwili wstrzymany – zmienią się w planetoidy. Patrząc na Układ Słoneczny z ogromną liczbą planetoid, łatwo wysnuć wniosek, że drugi scenariusz jest znacznie częstszy. Takich małych odłamków skalnych i lodowych może być w Układzie Słonecznym nawet bilion. Gromadzą się główne w dwóch miejscach: pasie planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem oraz w tzw. Pasie Kuipera rozciągającym od 30 do 50 jednostek astronomicznych (au) od Słońca. Jednostka astronomiczna to średnia odległość Ziemi od Słońca, która wynosi 149 597 887 km. Jeszcze dalej, bo w odległości od 300 do 50 000 au od Słońca, znajduje się Obłok Oorta, z którego mogą pochodzić m.in. komety. Układ Słoneczny: pączek zamiast dysku Jednak żelazne meteoryty z naszego układu planetarnego opowiadają inną część tej historii. Według zespołu kierowanego przez planetologa Bidong Zhanga z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, skład chemiczny planetoid w zewnętrznym Układzie Słonecznym wymaga, aby obłok materii miał kształt toroidy. Jest to bryła w kształcie pierścienia, utworzona poprzez obrót dowolnej figury wokół osi leżącej poza tą figurą. A bardziej obrazowo mówiąc przypomina dunata – czyli pączka z dziurką – a nie serię koncentrycznych pierścieni w płaskim dysku. Dziewiąta Planeta jednak istnieje? Znaleziono „najsilniejszy dotychczas dowód statystyczny” Pojawiły się dodatkowe dowody na istnienie Dziewiątej Planety. Czyli hipotetycznego globu, który znajdowałby się na samych rubieżach Układu Słonecznego. O czym mówi skład chemiczny meteorytów? Będące fragmentami większych skał meteoryty żelazne, które przebyły na Ziemię z zewnętrznych obszarów Układu Słonecznego, zawierają więcej metali ogniotrwałych niż te znalezione wewnątrz Układu. Metale te, jak platyna i iryd, mogą powstawać tylko w bardzo gorącym środowisku, blisko formującej się gwiazdy. To stanowi pewien problem interpretacyjny, ponieważ meteoryty te musiały powstać blisko Słońca i przemieścić się na zewnątrz. Tymczasem według modelowania Zhanga i jego kolegów żelazne meteoryty nie mogłyby pokonać luk w dysku protoplanetarnym. Obliczenia kierowanej przez Zhanga grupy wskazują, że migracja była możliwa tylko wówczas, gdyby dysk protoplanetarny miał kształt toroidalny. To przesunęłoby te obiekty w zewnętrzne rejony Układu Słonecznego. Gdy dysk ochłodził się i planety zaczęły się formować, szczeliny w dysku działałyby jak bariera, uniemożliwiając powrót skał w kierunku Słońca. – Uformowanie się Jowisza najprawdopodobniej otworzyło fizyczną szczelinę, która uwięziła iryd i platynę w zewnętrznym dysku i zapobiegła ich opadnięciu na Słońce. Metale te zostały później włączone do asteroid, które uformowały się w zewnętrznym dysku. To wyjaśnia, dlaczego meteoryty uformowane w zewnętrznym dysku – chondryty węglowe i meteoryty żelazne typu węglowego – mają znacznie wyższą zawartość irydu i platyny niż ich odpowiedniki z dysku wewnętrznego – uważa planetolog Bidong Zhang. I to wszystko udało się zrozumieć na podstawie analizy niewielkich, bogatych w żelazo meteorytów, które spadły na naszą planetę. Źródło: PNAS, ScienceAlert Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wielka Czerwona Plama na Jowiszu to „podróbka”. W 1665 r. Cassini odkrył inne, nieistniejące już zjawisko
Wielka Czerwona Plama na Jowiszu to ogromny stały antycyklon. Gigantyczną plamę można obserwować z Ziemi nawet przez amatorskie teleskopy. Do tej pory sądzono, że burza na Jowiszu trwa przynajmniej od czasów, gdy zaobserwowali ją astronomowie Robert Hooke (1664 r.) i Giovanni Cassini (1665). Ale nowe badania sugerują, że antycyklon na Jowiszu ma znacznie mniej niż 350 lat.
W tym artykule: Czym jest Wielka Czerwona Plama? Czy Wielka Czerwona Plama na Jowiszu ma 350 lat? Znikające burze Wielka Czerwona Plama ma długość kilkunastu tysięcy kilometrów. Obraca się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, wykonując jeden obrót w ciągu około 6 dni. Nie wiadomo, co nadaje Wielkiej Czerwonej Plamie jej charakterystyczny kolor. Jest kilka hipotez na ten temat. Jedna z nich zakłada, że powodem może być fosforowodór rozkładany przez promienie słoneczne. W wyniku tego procesu powstaje czerwony fosfor. Czym jest Wielka Czerwona Plama? Wielka Czerwona Plama została po raz pierwszy dostrzeżona około 350 lat temu przez Roberta Hooke’a, a rok później przez Giovanniego Cassiniego. Obserwacje miały miejsce odpowiednio w 1664 i 1665 roku. Natomiast pierwszych, wykonanych z bliska obrazów Wielkiej Czerwonej Plamy dostarczyła sonda Voyager 1. 5 marca 1979 roku zbliżyła się do Jowisza na odległość 280 tys. km od szczytów chmur. Na Neptunie zaobserwowano tajemnicze plamy. Po raz pierwszy dokonano tego za pomocą teleskopu naziemnego Na ósmej planecie Układu Słonecznego znajdują się zagadkowe plamy. Astronomowie po raz pierwszy zbadali nie dzięki przelatującej obok sondzie albo używając teleskopu pracującego na orbici... Dodajmy, że potężne burze są często spotykane na gazowych olbrzymach. Obserwując Jowisza można dostrzec wiele białych i brązowych owalnych plam, które są nienazwanymi, stosunkowo niewielkimi sztormami. Białe owale składają się z chłodnych chmur w górnych warstwach atmosfery, natomiast brązowe są cieplejsze i znajdują się nieco niżej. Takie burze mogą trwać przez wieki lub zniknąć po kilku godzinach. Czy Wielka Czerwona Plama na Jowiszu ma 350 lat? Do tej pory wydawało się, że antycyklon, który obserwujemy na Jowiszu 22 stopnie na południe od równika jest tym samym zaobserwowanym przez Hooke’a i Cassiniego. Kłopot w tym, że astronomowie nie widzieli tego zjawiska przez dziesięciolecia. Ostatnia obserwacja burzy na Jowiszu miała miejsce w 1713 roku. Minęło ponad sto lat, zanim astronomowie dostrzegli nowe miejsce – takie, które znajdowało się na tej samej szerokości geograficznej co pierwotna plama burzowa. I właśnie to odkryte w 1831 roku miejsce jest dzisiejszą Wielką Czerwoną Plamą. – Z pomiaru rozmiarów i ruchów wywnioskowaliśmy, że bardzo mało prawdopodobne jest, aby obecna Wielka Czerwona Plama była tą obserwowaną przez Cassiniego – powiedział Agustín Sánchez-Lavega, planetolog z Uniwersytetu Kraju Basków w Bilbao w Hiszpanii, który kierował badaniami. – Nazwana przez Cassiniego „Stałą Plamą" burza prawdopodobnie zniknęła gdzieś między połową XVIII a XIX wiekiem. Oznacza to, że współczesna nam burza na Jowiszu nie ma 350 lat, lecz nieco ponad 190 – dodaje planetolog. Znikające burze Sánchez-Lavega i jego koledzy przeprowadzili symulacje komputerowe, aby ustalić, w jaki sposób wir mógł się uformować. Wykorzystali do tego dane dotyczące okresowych zmian Wielkiej Czerwonej Plamy. Na podstawie symulacji wyciągnęli wniosek, że przyczyną zmian oraz okresowego zanikania plamy jest niestabilność wiatru. Właśnie to mogło ostatecznie doprowadzić do powstania „wydłużonej komórki atmosferycznej”, którą widzimy dzisiaj. Wielka Czerwona Plama zmienia się często. A tym, co wiemy o niej na pewno, jest fakt, że się kurczy. Obserwacja z 1879 roku ustaliła rozmiar plamy na 39 tys. kilometrów wzdłuż jej najdłuższej osi. Ale teraz rozciąga się na 14 tys. kilometrów na swojej najdłuższej osi. Zespół przeprowadzi dalsze symulacje, aby przewidzieć, czy Wielka Plama ostatecznie zniknie jak Stała Plama Cassiniego. I być może odrodzi się kilka wieków później jako nowy wir. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na sondzie zmierzającej na Europę ludzkość wyśle zaszyfrowaną wiadomość. Ma nietypową treść
W październiku tego roku wystartuje sonda Europa Clipper. NASA ujawniła, że częścią sondy będzie płytka zawierająca „wiadomość od ludzkości”.
W tym artykule: Co kryje zaszyfrowana wiadomość od ludzkości? Wiersz i narysowane dźwięki Badanie Europy Amerykańska agencja kosmiczna ma zwyczaj wysyłać w kosmos nie tylko sondy, lądowniki czy orbitery. Często dołącza do nich również symboliczne listy od mieszkańców Ziemi. Po raz pierwszy tego rodzaju wiadomości zostały umieszczone na sondach kosmicznych Pioneer 10 i Pioneer 11 (wystartowały w I poł. lat 70. XX w.). Płytki z Pioneerów zawierały m.in. rysunki nagich kobiety i mężczyzny oraz położenie Słońca w Drodze Mlecznej. Ich potencjalnymi adresatami były istoty pozaziemskie. Również sondy Voyager 1 i 2 zostały wyposażone w złote dyski przeznaczone dla ewentualnych obcych cywilizacji. Zgodnie z tradycją NASA zamierza postąpić także w przypadku sondy Europa Clipper. To misja mająca na celu badanie czwartego co do wielkości księżyca Jowisza. I chociaż na Europie – a dokładniej, w przestrzeni kosmicznej w jej okolicach – nie należy spodziewać się bliskich spotkań trzeciego stopnia, także Clipper zostanie wyposażony w płytkę z różnymi ciekawymi informacjami. Co kryje zaszyfrowana wiadomość od ludzkości? W zeszłym roku NASA rozpoczęła kampanię „List w butelce” (ang. Message in a Bottle”). Kto chciał, mógł zgłosić swoje nazwisko, które następnie miało polecieć na Europę na pokładzie sondy. Kilka dni temu NASA ujawniła, jak dokładnie się to odbędzie. Chętnych do pozostawianiu po sobie śladu w pobliżu Jowisza znalazło się 2,6 mln. Tyle imion i nazwisk ludzi zostanie wyrytych na krzemowym mikroczipie wielkości grosza. Mikroczip zostanie następnie przeczepiony do pamiątkowej płytki. Dokładnie – znajdzie się na środku narysowanej w górnej części płytki butelki. Wokół butelki krążą cztery największe księżyce Jowisza. Wiersz i narysowane dźwięki Płytka jest częścią obudowy chroniącej elektronikę sondy przed promieniowaniem kosmicznym. Została zrobiona z tantalu. Ma wymiary 18 na 28 cm. Pozostawia to sporo miejsca, które skrupulatnie wykorzystano. Nad butelką znajduje się słynne równanie Drake’a – matematyczny zapis idei głoszącej, że prawdopodobieństwo znalezienia życia w kosmosie jest możliwe do oszacowania. Poniżej – wizerunek dr Rona Greeleya, zmarłego w 2011 r. planetologa i orędownika misji na Europę. Pod butelką zostanie również wytrawiony odręcznie napisany wiersz Ady Limón, amerykańskiej poetki. „In Praise of Mistery: A Poem for Europa” powstał specjalnie dla misji Clipper. Opowiada o tym, co łączy dwa wodne światy: Ziemię i odległy księżyc Jowisza. Tym czymś jest woda, bez której życie na naszej planecie nie byłoby możliwe. Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz Należąca do NASA sonda Juno wykonała najbliższy od 22 lat przelot w pobliżu lodowego księżyca Jowisza, Europy. Ostatni raz dokonała tego w 2000 roku inna, bardzo zasłużona sonda NASA – ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pierwsze-od-22-lat-szczegolowe-zdjecia-europy-ksiezyca-jowisza-sonda-juno-pokazala-nam-lodowy-krajobraz-fot-nasa-swri-msss-thomas-appere-cc-by-3-0-f83e04c.jpg" width="938" height="470" alt="Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz (Fot. NASA/SwRI/MSSS/Thomas Appéré, CC-BY-3.0)" title="Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz (Fot. NASA/SwRI/MSSS/Thomas Appéré, CC-BY-3.0)" /> Na drugiej stronie płytki znajdują się graficzne reprezentacje fal dźwiękowych. Naukowcy nagrali słowo „woda” w 103 językach. Następnie przerobili to na grafiki, które stanowią część „wiadomości od ludzkości”. Badanie Europy – Płytka łączy to, co ludzkość ma najlepszego do zaoferowania we wszechświecie – naukę, technologię, edukację, sztukę i matematykę. Przesłanie o połączeniu przez wodę, niezbędną dla wszystkich znanych form życia, doskonale ilustruje związek Ziemi z tajemniczym oceanicznym światem, który wyruszamy eksplorować – podsumowuje ideę listu od Ziemian dr Lori Glaze, szefowa Planetary Science Division w NASA. Start sondy Europa Clipper został zaplanowany na 10 października tego roku. Pojazd kosmiczny będzie miał do pokonania 2,6 mld km. W pobliże Jowisza dotrze w 2030 roku. Zacznie okrążać tę planetę, dokonując 49 przelotów w pobliżu Europy. Jego zadaniem będzie zebranie danych o jej cienkiej atmosferze i podpowierzchniowym oceanie (zawierającym dwa razy tyle wody, ile ziemskie oceany łącznie). Szczególnie interesujące będą informacje o grubości lodowej skorupy pokrywającej Europę. Wszystkie te dane mogą pomóc rozstrzygnąć, czy w oceanie Europy miało szansę rozwinąć się mikrobiologiczne życie. Źródła: NASA, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ganimedes to największy księżyc Jowisza. Ma być naszą bazą wypadową w odległy kosmos
Zbudowany jest ze skał i lodu. Wszystko wskazuje na to, że ma podskórny ocean i jako jedyny księżyc w Układzie Słonecznym posiada pole magnetyczne. Ganimedes, odkryty przez Galileusza największy księżyc Jowisza jest celem kilku wielkich misji kosmicznych.
W tym artykule: Kto nadał księżycowi imię Ganimedesa? Największy księżyc Jowisza Największy księżyc w Układzie Słonecznym Magnetosfera i atmosfera Ganimedesa Budowa Ganimedesa Misje na Ganimedesa Jest większy od pierwszej planety od Słońca, czyli Merkurego, a także od tej niegdyś ostatniej, czyli Plutona. Pod jego lodową powierzchnią prawdopodobnie znajduje się słony ocean, co czyni go potencjalnym miejscem dla życia. Właśnie dlatego Ganimedes, największy księżyc Jowisza, jest głównym celem wielkiej misji badawczej Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) – JUICE. Czyli JUpiter ICy moons Explorer. Kto nadał księżycowi imię Ganimedesa? Pierwotnie wcale nie nosił imienia Ganimedesa. Galileusz, odkrywca czterech głównych księżyców Jowisza, nazwał go po prostu Jowisz III. Zaobserwowanie czterech księżyców krążących wokół Jowisza, czego astronom dokonał w 1610 roku, miało dwie poważne konsekwencje. Po pierwsze, pokazało, że inne ciała niebieskie też mogą mieć swoje satelity. A po drugie, pomogło ostatecznie zrozumieć, że planety krążą wokół Słońca, a nie wokół Ziemi. Ale jak doszło do nadania Ganimedesowi jego imienia? Pierwotne określenie numeryczne zostało zmienione na Ganimedes po sugestii Johannesa Keplera, słynnego niemieckiego astronoma i matematyka. W mitologii greckiej Ganimedes był księciem trojańskim, który miał nieszczęście zostać porwany przez Zeusa. Stał się podczaszym bogów mieszkających na Olimpie. A poza oficjalnymi obowiązkami – kochankiem Zeusa. Największy księżyc Jowisza Ganimedes jest siódmym księżycem i trzecim satelitą galileuszowym licząc od Jowisza. Orbituje na wysokości około 1,2 miliona kilometrów. Okrążenie Jowisza zajmuje Ganimedesowi około siedmiu ziemskich dni. Jest też równie wiekowy, co Jowisz. Wedle naukowców uformował się wraz z wszystkimi planetami Układu Słonecznego około 4,5 miliarda lat temu. Uważa się, że podobnie jak Kallisto, Ganimedes powstał w procesie akrecji gazu i pyłu, który pozostał po uformowaniu się Jowisza. Ponieważ jednak Ganimedes uformował się bliżej Jowisza niż Kallisto, szczątkowy gaz i pył były gęstsze, co oznacza, że Ganimedes prawdopodobnie uformował się szybciej niż Kallisto. W przypadku Ganimedesa krótszy czas akrecji i gęstsza materia zapobiegały ucieczce ciepła akrecyjnego. To oznacza, że możliwe było topnienie lodu i różnicowanie się w odrębne warstwy. Największy księżyc w Układzie Słonecznym Ganimedes ma rozmiar dwóch trzecich Marsa. Jest największym satelitą w Układzie Słonecznym. Jest też większy od Merkurego i Plutona. Jest również ponad dwa razy masywniejszy od naszego Księżyca, co czyni go najbardziej masywnym ze wszystkich księżyców planetarnych w Układzie Słonecznym. Biorąc pod uwagę jego masę i średnicę ponad 5 tys. km, powinien być planetą. Ale ponieważ krąży wokół planety, a nie wokół Słońca, jest klasyfikowany jako księżyc. A chociaż Ganimedes jest większy od Merkurego, ma tylko połowę jego masy, co klasyfikuje go jako obiekt o niskiej gęstości. Ganimedes jest pływowo związany z Jowiszem. Oznacza to, że utrzymuje tę samą tarczę zwróconą w kierunku Jowisza podczas swojej wędrówki po orbicie. Porusza się po niej z prędkością 39 165 km/godz. Pełny obieg wokół gazowego olbrzyma zajmuje mu 7,1 dnia ziemskiego. Ganimedes wykonuje również jedno okrążenie w tym samym czasie, w którym Europa okrąża Jowisza dwa razy, a księżyc Io – cztery razy. Magnetosfera i atmosfera Ganimedesa Co ciekawe, Ganimedes jest jedynym znanym satelitą Układu Słonecznego z własną magnetosferą. A chociaż jest ona bardzo słaba, uważa się, że została stworzona przez prądy konwekcyjne w żelaznym jądrze tego księżyca. Szczegółowe badania magnetosfery Ganimedesa są bardzo trudne. Dzieje się tak, ponieważ znaczna jej część jest zagłuszona przez znacznie silniejszą magnetosferę Jowisza. Magnetosfera wiąże się również z atmosferą. Ta otaczająca Ganimedesa jest niezwykle cienka. Chociaż zawiera tlen, to jego zawartość jest zbyt niska, aby podtrzymać życie w obecnym rozumieniu. Powłoka gazowa księżyca jest bardzo rozcieńczona i stale tracona lub niszczona, po czym ponownie powstaje przy powierzchni. Gęstość gazu jest tak niska, że cząsteczki prawie nigdy nie zderzają się ze sobą. Budowa Ganimedesa Największy księżyc Układu Słonecznego składa się ze skał i lodu wodnego, w mniej więcej równych proporcjach. Ma płynne, bogate w żelazo jądro i stosunkowo gruby płaszcz. Według analiz dokonanych m.in. dzięki danym z sondy Galileo oraz tym zebranym przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a, ma również głęboki ocean. Prawdopodobnie zawiera on więcej wody niż wszystkie oceany Ziemi razem wzięte. Ocean ten jest przykryty grubą lodową skorupą. Dzięki obserwacjom satelitarnym wiemy też, że Ganimedes ma polarne czapy lodowe, które prawdopodobnie składają się z lodu wodnego. Czapy polarne rozciągają się do 40 stopni szerokości geograficznej. Chociaż istnieje wiele teorii na temat ich pochodzenia, dane z sondy Voyager sugerują, że powstają w wyniku bombardowania plazmą pola magnetycznego księżyca. To zmusza cząsteczki wody do migracji na wyższe szerokości geograficzne, gdzie zamienia się w szron w chłodniejszych obszarach w regionach polarnych. Misje na Ganimedesa Do tej pory Ganimedesa badało kilka statków kosmicznych. Pierwsza była sonda Pioneer 10, która przeleciała w jego pobliżu w 1973 roku. Rok później był to Pioneer 11. Ale najwięcej o Ganimedesie dowiedzieliśmy się dzięki sondzie Galileo. Przeleciała ona na wysokości 162 km nad powierzchnią księżyców galileuszowych i wykonała szczegółowe zdjęcia. Misja ESA JUICE przyjrzy się trzem księżycom (Ganimedesowi, Kallisto i Europie). Ganimedes będzie w centrum uwagi, ponieważ pokazuje, jak ewoluują lodowe światy i jak mogą nadawać się do zamieszkania. Naukowcy spróbują dowiedzieć się więcej o oceanie i lodowej skorupie, szczegółowo zmapować jego powierzchnię, poznać jego wnętrze, zbadać atmosferę i zbadać pole magnetyczne. Jednym z celów misji jest też sprawdzenie, czy Ganimedes może stać się w przyszłości bazą przesiadkową dla wypraw w odległy kosmos. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Coś uderzyło w Jowisza. Zdarzenie zarejestrowali astronomowie-amatorzy
Gazowy gigant Jowisz regularnie absorbuje uderzenia komet i planetoid, tym samym chroniąc wewnętrzne światy Układu Słonecznego. Ale nieczęsto udaje się uchwycić moment, w którym dochodzi do zderzenia. Ta sztuka udała się kilkorgu amatorom astronomii.
W tym artykule: Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Uderzenie komety w Jowisza Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Zarejestrowane przez teleskopy naziemne uderzenie miało miejsce 29 sierpnia o godz. 1.45 czasu standardowego w Japonii, czyli o 18.45 czasu środkowoeuropejskiego. O zdarzeniu po raz pierwszy można było przeczytać na koncie powiązanym z projektem Organized Autotelescopes for Serendipitous Event Survey (OASES) i systemem Planetary Observation Camera for Optical Transient Surveys (PONCOTS). Astronomowie-amatorzy opublikowali informację o tym wydarzeniu na X, wcześniej znanym jako Twitter. Napisali o błysku zaobserwowanym w atmosferze Jowisza. Post wzywał również innych obserwatorów do sprawdzenia własnych nagrań. Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Na odzew nie trzeba było długo czekać. Niedługo później użytkownik znany jako MASA Planetary Log udostępnił własny materiał filmowy, pokazujący krótki błysk światła pochodzący z Jowisza. Błysk ten był związany z właśnie z uderzeniem komety lub planetoidy. Kolejna niezależna obserwacja została wykonana przez chińskiego astronoma amatora w mieście Zhengzhou w prowincji Henan. Również na jego nagraniu można dostrzec błysk pojawiający się w tym samym miejscu gęstej atmosfery Jowisza. – Gdy obudziłem się rano i otworzyłem X (Twittera), zobaczyłem informację, że na powierzchni Jowisza zaobserwowano błysk. Sprawdziłem własne wideo z obserwacji i na nim również widoczny był błysk, będący wynikiem uderzenia w Jowisza innego ciała niebieskiego. Miałem ogromne szczęście, że ustawiłem teleskop właśnie na to miejsce – powiedział portalowi Space.com użytkownik X przedstawiający się jako MASA Planetary Log. View oEmbed on the source website Astronomowie z grupy OASES byli zaangażowani w obserwacje Jowisza od wielu lat. Dostrzegli szereg rozbłysków, będących wynikiem uderzenia w atmosferę Jowisza małego ciała niebieskiego – komety lub planetoidy. Na koncie OASES na X (Twitter) opublikowano wysokiej rozdzielczości zdjęcie Jowisza, wykonane właśnie w momencie uderzenia. Udało się to zrobić dzięki danym dostarczonym przez grono amatorów. Te filmy pokazują, jak wielką rolę odgrywają obserwacje amatorskie. Uderzenie komety w Jowisza Jowisz wyjątkowo często doświadcza kosmicznych kolizji. Jest to spowodowane ogromnym przyciąganiem grawitacyjnym, większym od ziemskiego o 2,4 raza. A także bliskością głównego pasa planetoid, rozciągającego się pomiędzy orbitami Marsa a Jowisza. Wielokrotnie obserwowano sytuacje przechwycenia przez Jowisza jakiegoś krążącego w Układzie Słonecznym kawałka kosmicznego gruzu. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Jednak najważniejszą i najcenniejszą z takich obserwacji było zniszczenie komety Shoemaker-Levy 9, do czego doszło w 1994 roku. Kamery zbliżającej się do Jowisza sondy Galileo oraz Kosmiczny Teleskop Hubble’a zarejestrowały, jak przechodząca przez tzw. peryjowium (czyli punkt położony najbliżej Jowisza) w odległości 0,3 promienia planety kometa rozpada się na wiele części pod wpływem silnego pola grawitacyjnego. Uderzenie pozostawiło zmiany w atmosferze tego gazowego giganta, które udało się zarejestrować. Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Należy dodać, że Jowisz odgrywa ogromną rolę w ochronie wewnętrznych planet Układu Słonecznego przez uderzeniami planetoid i komet. Jego ogromne przyciąganie ściąga na siebie podróżujące w kosmosie skały lub wyrzuca je w odległe obszary Układu Słonecznego. To właśnie ta ochronna funkcja gazowych gigantów Jowisza i Saturna przyczyniła się do powstania na Ziemi warunków zdolnych podtrzymać procesy życiotwórcze. Źródło: Space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ta sonda ma zbadać podpowierzchniowy ocean Europy, księżyca Jowisza. Jej kluczowy element powstawał przez 9 lat
Inżynierowie z Jet Propulsion Laboratory NASA (JPL) pomyślnie zintegrowali z sondą Europa Clipper potężną, trzymetrową antenę. Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii będzie ona zdolna przesyłać na Ziemię wysokiej rozdzielczości kolorowe obrazy lodowego księżyca oraz dane zbierane przez dziewięć instrumentów naukowych sondy.
W tym artykule: Testy anteny Europa Clipper Instrumenty naukowe Europa Clipper Europę zbadają dwie sondy Sonda Europa Clipper została zaprojektowana do poszukiwania warunków odpowiednich do życia na pokrytym lodem księżycu Jowisza. W poniedziałek, 14 sierpnia statek kosmiczny otrzymał kluczowy dla tego zadania element: masywną antenę kierunkową o dużym wzmocnieniu sygnału. Mająca trzy metry średnicy antena jest największą i najbardziej widoczną z zestawu anten na Europa Clipper. Statek kosmiczny będzie ich potrzebował podczas badania oddalonego od Ziemi o 715 milionów kilometrów lodowego świata. Głównym celem misji jest zrozumienie procesów zachodzących w podpowierzchniowym oceanie Europy. Ocenie, który – według wielu astrobiologów – może być siedliskiej prostego życia. Testy anteny Europa Clipper Prace nad główną anteną Europa Clipper rozpoczęły się w 2014 roku. Odpowiada za nie Matthew Bray z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory w Laurel w stanie Maryland. View oEmbed on the source website – Antena pomyślnie zakończyła wszystkie testy jeszcze przed integracją z sondą – powiedział Matthew Bray. – Kolejne testy przeprowadzimy po całkowitej integracji wszystkich instrumentów i podzespołów sondy. W ramach końcowych testów anteny spróbujemy zapętlania sygnałów radiowych. To pozwoli sprawdzić, czy ścieżki sygnału telekomunikacyjnego są funkcjonalne. W ciągu ostatniego roku antena była testowana w różnych ośrodkach NASA rozrzuconych po całych Stanach Zjednoczonych. Jej zdolność do precyzyjnego przesyłania danych została w 2022 roku dwukrotnie przetestowana w Langley Research Center NASA w Hampton w stanie Wirginia. Pomiędzy tymi dwiema wizytami w Hampton, antena trafiła do Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda w Greenbelt w stanie Maryland. Tam została poddana testom próżniowym, termicznym i wibracyjnym. Miały one sprawdzić, czy instrument poradzi sobie z drżeniami podczas startu, próżnią i ekstremalnymi temperaturami w kosmosie. Antena zakończyła etap samodzielnych podróży w JPL w Pasadenie, gdzie została zintegrowana z resztą instrumentów. Po kolejnych testach sonda trafi na Florydę, do Kennedy Space Center, gdzie będzie oczekiwała na start. Ten zaplanowany jest na październik 2024 roku. Instrumenty naukowe Europa Clipper Europa Clipper ma dziewięć instrumentów naukowych. Wśród nich – zestaw kamer obrazujących w świetle widzialnym, w podczerwieni i ultrafiolecie. Dwie kamery na podczerwień będą mapować powierzchnię księżyca, jej skład chemiczny i temperaturę. Ma to pozwolić dowiedzieć się więcej na temat chemii i aktywności geologicznej Europy. Kamera szerokokątna i kamera wąskokątna, każda z ośmiomegapikselową matrycą, będą tworzyć kolorowe i stereoskopowe obrazy Europy o wysokiej rozdzielczości. Natomiast kamera termowizyjna wykorzystuje światło podczerwone do rozróżniania cieplejszych regionów na Europie, w których ciekła woda może znajdować się blisko powierzchni lub mogła wydostać się na powierzchnię. Spektrometr i spektrograf Europa Clipper będą analizować światło podczerwone i ultrafioletowe, co pomoże ujawnić skład powierzchni Europy oraz cząstek w kosmosie w pobliżu księżyca. Badanie magnetometrem ma na celu potwierdzenie, że ocean Europy istnieje, zmierzenie jego głębokości i zasolenia oraz zmierzenie grubości skorupy lodowej księżyca. Będzie również badać zjonizowaną atmosferę Europy i jej interakcje ze zjonizowaną atmosferą Jowisza. Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz Należąca do NASA sonda Juno wykonała najbliższy od 22 lat przelot w pobliżu lodowego księżyca Jowisza, Europy. Ostatni raz dokonała tego w 2000 roku inna, bardzo zasłużona sonda NASA – ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pierwsze-od-22-lat-szczegolowe-zdjecia-europy-ksiezyca-jowisza-sonda-juno-pokazala-nam-lodowy-krajobraz-fot-nasa-swri-msss-thomas-appere-cc-by-3-0-f83e04c.jpg" width="938" height="470" alt="Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz (Fot. NASA/SwRI/MSSS/Thomas Appéré, CC-BY-3.0)" title="Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz (Fot. NASA/SwRI/MSSS/Thomas Appéré, CC-BY-3.0)" /> Radar penetrujący lód zbada lodową skorupę Europy w poszukiwaniu oceanu księżyca i zbada strukturę i grubość lodu. Wszystko to ma pozwolić na najbardziej precyzyjne badania Europy, jakie kiedykolwiek przedsięwzięto. Europę zbadają dwie sondy Amerykańska sonda będzie również prowadzić wspólne obserwacje z europejską sondą JUICE, która została wystrzelona w kierunku Jowisza w kwietniu 2023 roku. Ta nowoczesna, największa w historii Europejskiej Agencji Kosmicznej sonda ma zbadać cztery lodowe księżyce Jowisza, choć główna część badań skupi się na Ganimedesie. JUICE dotrze do układu Jowisza w połowie 2031 roku. Ze względu na układ planet, Europa Clipper trafi tam nawet wcześniej, bo w kwietniu 2030 roku. Wygląda na to, że przyszła dekada będzie, pod względem naukowym, kręciła się wokół Jowisza. Źródło: NASA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi
W połowie kwietnia 2023 roku rakieta Ariane 5 wyniosła w kosmos sondę Europejskiej Agencji Kosmicznej – JUICE. Celem misji jest zbadanie lodowych księżyców gazowego olbrzyma Jowisza. W pracach nad sondą brali udział polscy naukowcy i inżynierowie. Wiemy już, że budowane przez nich urządzenia działają poprawnie.
W tym artykule: Polskie instrumenty na pokładzie misji ESA Pierwsze pomiary tego typu Misja sondy JUICE Udany start rakiety Ariane 5 z sondą JUICE (czyli Jupiter Icy Moons Explorer) na pokładzie miał miejsce w kwietniu 2023 r. Teraz przyszła kolej na zainicjowanie działania sensorów, rozkładanie anten i sprawdzanie kolejnych instrumentów badawczych umieszczonych na pokładzie satelity. W ostatnich dniach maja dowiedzieliśmy się, że instrument RPWI (Instrument Radio & Plasma Wave Investigation), współprojektowany przez konsorcjum naukowców i inżynierów miedzy innymi z Polski, pomyślnie przeszedł fazę rozkładanie poszczególnych sensorów i anten. – Pierwsze pomiary dokonane w przestrzeni kosmicznej, daleko poza magnetosferą Ziemi, udowodniły, że przyrząd działa poprawnie – komentuje dr hab. Hanna Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN, CoPrinciple Investigator przyrządu RPWI. Polskie instrumenty na pokładzie misji ESA Instrument RPWI posiada trzy unikatowe zestawy czujników: do pomiaru właściwości pola elektrycznego i magnetycznego oraz fal radiowych zjonizowanego gazu. Ów gaz, czyli plazma kosmiczna, otacza Jowisza i jego lodowe księżyce. Jeden zestaw to cztery sondy Langmuira (LP-PWI), zamontowane na wysuwanych wysięgnikach o długości trzech metrów. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Analizator pola elektrycznego składa się miedzy innymi z instrumentu Radio Wave Instrument (RWI) z trzema skrzyżowanymi antenami o długości 2,5 metra. Natomiast do diagnozowania pola magnetycznego przewidziany jest trójosiowy magnetometr (SCM), zamontowany w odległości 8,2 m od statku kosmicznego. Oba te instrumenty znajdują się na 10,6-metrowym wysięgniku. Wysięgniki LP-PWI i anteny RWI zostały pomyślnie rozłożone w zeszłym tygodniu. Natomiast magnetometr pomyślnie rozpoczął swoją pracę około miesiąc temu, podczas rozkładania wysięgnika innego przyrządu – magnetometru J-MAG. Wszystkie podzespoły instrumentu RPWI dostarczają danych naukowych do pokładowej jednostki przetwarzania danych DPU. Następnie są wysyłane na Ziemię. Moduł DPU oraz skrzynki elektroniki instrumentu RPWI zostały zaprojektowane i wykonane w CBK PAN. Natomiast wysięgniki do Sondy Langmuira oraz anteny RWI zostały zaprojektowane w CBK PAN, a wykonane w polskiej firmie Astronika. Pierwsze pomiary tego typu Pomiar pola elektrycznego będzie pierwszym tego typu w historii badań Jowisza i jego środowiska plazmowego. Diagnostyka ta odznacza się wysoką czułością na bardzo słabe sygnały. To pozwoli analizować sygnały elektromagnetyczne wywoływane miedzy innymi przez pływy i prądy w oceanach podpowierzchniowych księżyców oraz przez struktury plazmowe w ich otoczeniu. – Instrument RPWI po raz pierwszy połączy również trójwymiarowe pomiary fluktuacji pól elektrycznych z pełnymi wektorowymi pomiarami fluktuacji pola magnetycznego. Da nam to bezprecedensowe możliwości pełnego określenia właściwości polaryzacyjnych i propagacyjnych fal elektromagnetycznych oraz śledzenia ich źródeł. A nie jest możliwe w przypadku danych z innych, przeszłych i obecnych misji na Jowisza – mówi dr hab. Hanna Rothkaehl. – Dostarczy to nowych informacji na temat przenoszenia energii i pędu między lodowymi księżycami – Ganimedesem, Kallisto i Europą – a gigantyczną, obracającą się magnetosferą Jowisza. Takie pomiary pozwolą nam także zrozumieć właściwości plazmy wewnątrz magnetosfery Ganimedesa. Jest on jedynym naturalnym satelitą Układu Słonecznego, posiadającym własne pole magnetyczne. Wspomniany transfer energii napędza również zorzę polarną obserwowaną na Ganimedesie. Może nawet wpłynąć na możliwości życia w oceanach pod zamarzniętymi pokrywami lodowymi księżyców. Z kolei sprzężenie księżyc-magnetosfera silnie wpływa również na warunki panujące w górnych warstwach atmosfery Jowisza – dodaje dr Rothkaehl. Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-uklad-sloneczny-na-poczatku-byl-chaos-ktory-moze-sie-powtorzyc-i-zniszczyc-ziemie-fot-getty-images-41c4cab.jpg" width="938" height="600" alt="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" title="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" /> Instrument RPWI przeprowadzi także wiele pomiarów naukowych podczas prawie ośmioletniej podróży do Jowisza. Dostarczy to nam spektakularnych i nowych informacji np. na temat otoczenia plazmowego Wenus (sonda JUICE będzie przelatywała obok tej planety), magnetosfery Ziemi i właściwości oraz struktury wiatru słonecznego. Misja sondy JUICE – Cały nasz zespól jest niezwykle szczęśliwy i podekscytowany, iż ostanie kilkanaście lat naszej pracy przyniosło sukces. Te działania otworzą przed nami nowe możliwości badawcze. To będzie naukowa przygoda skoncentrowana na poznaniu budowy i procesów fizycznych obserwowanych w Układzie Słonecznym. A to także pozwoli nam zrozumieć lepiej, jak zbudowany jest cały Wszechświat – podsumowuje Hanna Rothkaehl. Sonda JUICE wykona szczegółowe obserwacje olbrzymiej planety gazowej i jej trzech dużych księżyców oceanicznych – Ganimedesa, Kallisto i Europy – za pomocą zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Misja scharakteryzuje te księżyce zarówno jako obiekty planetarne, jak i możliwe siedliska. Dogłębnie zbada złożone środowisko Jowisza i szerszy system Jowisza jako archetyp gazowych olbrzymów we Wszechświecie. Podróż do Układu Jowisza zajmie jej niemal osiem lat. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Już dziś start najbardziej oczekiwanej misji tego roku. W kosmos leci JUICE z polskim sprzętem na pokładzie
Rakieta Ariane 5, która wyniosła urządzenia tak wielkich misji, jak Rosetta, Solar Orbiter czy Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, stoi gotowa na stanowisku startowym. Kosmodrom Europejskiej Agencji Kosmicznej mieści się w Gujanie Francuskiej. To stamtąd w swoją niemal ośmioletnią podróż ku Układowi Jowisza wyruszy sonda JUICE. Start przełożono na piątek 14 kwietnia.
W tym artykule: Jowisz i jego księżyce to mały układ planetarny Ganimedes, księżyc większy od planety Polski wkład w misję JUICE Wyniki za 8 lat Prace nad misją JUICE, czyli Jupiter ICy moons Explorer rozpoczęły się około 15 lat temu. Pierwotnie zakładano, że będzie to wspólna misja NASA i ESA. Jednak NASA zrezygnowała z projektu, decydując się skupić na własnej sondzie – Juno. Ta została wystrzelona w 2011 roku, a dzięki korzystnemu układowi planet i wykorzystaniu manewru asysty grawitacyjnej dotarła do Jowisza w pięć lat. JUICE podróż do księżyców Jowisza zajmie dłużej, bo siedem i pół roku. Misja JUICE ma kategorię L, czyli large (duża). W prace nad sondą zaangażowane było: 18 instytucji, 83 firmy, 116 wykonawców przemysłowych. Łącznie nad misją pracowało ponad dwa tysiące naukowców i inżynierów z 23 krajów, w tym z Polski. Swojego wsparcia użyczyły też japońska, izraelska i amerykańska agencja kosmiczna. Wszystko po to, by w kierunku Jowisza poleciała najbardziej zaawansowana sonda kosmiczna. Jej celem będzie zbadanie środowiska lodowych księżyców tego gazowego olbrzyma. Jowisz i jego księżyce to mały układ planetarny Co konkretnie ma badać JUICE? W obrębie zainteresowania misji są cztery księżyce Jowisza, zwane, od imienia ich odkrywcy, galileuszowymi. Mowa o Ganimedesie, Kalisto, Europie i Io. Wraz z Jowiszem księżyce te tworzą „miniaturowy” układ, podobny trochę do Układu Słonecznego. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Badacze sądzą, że trzy pierwsze księżyce mogą mieć podpowierzchniowe oceany. To sprawia, że są bardzo ciekawymi miejscami pod kątem badań astrobiologicznych, czyli poszukiwania życia pozaziemskiego. Badając Ganimedesa, Europę i Kallisto, JUICE zbierze informacje dotyczące warunków środowiskowych każdego z nich i rzuci nowe światło na ich właściwości. W przypadku Io zainteresowani badaczy budzi przede wszystkim ogromna aktywność wulkaniczna tego księżyca. Jednym z celów misji jest sprawdzenie, czy Ganimedes, największy księżyc Układu Słonecznego, może stać się w przyszłości bazą przesiadkową dla wypraw w odległy kosmos. Ganimedes, księżyc większy od planety Ganimedes to wyjątkowe miejsce. Jest nie tylko większy od pierwszej planety naszego układu, czyli Merkurego. Jest też jedynym księżycem w Układzie Słonecznym, który generuje własne pole magnetyczne. JUICE wykona liczne przeloty wokół Ganimedesa i ostatecznie wejdzie na jego orbitę. Sonda zbada różne kluczowe zagadnienia: tajemnicze pole magnetyczne Ganimedesa, jego ukryty ocean, złożone jądro, zawartość lodu, interakcje księżyca z lokalnym środowiskiem i Jowiszem. W tej chwili przewiduje się, że sonda po zakończeniu pracy rozbije się właśnie na Ganimedesie. Ten plan może ulec zmianie, jeśli JUICE odkryje tam środowisko zdolne do podtrzymywania życia. Wówczas ryzyko zanieczyszczenia takiego środowiska ziemskimi mikrobami będzie zbyt duże i ESA będzie musiała znaleźć nowe rozwiązanie. Jednak zanim będziemy rozważać taką możliwość, sonda musi w ogóle opuścić Ziemię. Start misji został już raz przesunięty. JUICE miała wystartować w ubiegłym roku. Jednak plany pokrzyżowała pandemia i wynikające z niej opóźnienia. Sondę w kosmos wyniesie zasłużona rakieta Ariane 5. Będzie to jej przedostatni lot, bo w hangarach Arianespace stoi już jej następczyni – Ariane 6. Rakietę udekorowano rysunkiem wykonanym przez Ukrainkę – Jarynę. Dziewczynka miała osiem lat, gdy wygrała konkurs „JUICEup your rocket”. Polski wkład w misję JUICE Swój udział w misji mają również Polacy. Profesor Hanna Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN jest zastępcą głównego naukowca przyrządu Radio&Plasma Wave Investigation (RPWI). Specjaliści z CBK PAN pracowali także przy drugim instrumencie – Sub-millimetre wave instrument (SWI). Głównym partnerem przemysłowym CBK PAN w pracach nad RPWI była firma Astronika. Jeśli wszystko pójdzie pomyślnie i JUICE wystartuje, ponownie zawita w pobliże Ziemi w sierpniu 2024 roku. Wykona wówczas tzw. manewr asysty grawitacyjnej, która rozpędzi statek i skieruje go na odpowiednią orbitę. Kolejne przeloty w pobliżu Ziemi zaplanowane są na 2026 i 2029 rok. Wyniki za 8 lat Sonda znajdzie się w pobliżu Jowisza w 2031, by trzy lata później wejść na orbitę Ganimedesa. Oznacza to, że od rozpoczęcia prac nad misją do zakończenia fazy badawczej minie niemal 25 lat. A dane zebrane przez sondę będą stanowiły podstawę analiz naukowych przez kolejne dziesięciolecia. Start misji będzie można obejrzeć dzięki transmisji w ESA TV. W związku z ryzykiem burzowym przełożono go z 13 kwietnia na godz. 14:15 czasu polskiego w piątek, 14 kwietnia 2023 r. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W kierunku Układu Jowisza. Czas zacząć odliczanie do startu misji JUICE. Swój udział w niej ma Polska
Sześciotonowa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE czeka w Tuluzie na transport do Gujany Francuskiej. Tam zostanie zainstalowana w luku rakiety Ariane 5, która w połowie kwietnia wyniesie sondę w kierunku Układu Jowisza. Jest to pierwsza w historii misja ESA typu Large, w której znaczny udział mają Polacy.
W tym artykule: Co to jest Układ Jowisza? Polski wkład w misję JUICE Polskie urządzenia pomogą badać Jowisza i jego księżyce Czy w pobliżu Jowisza istnieje życie? Cztery lata na badania Układu Jowisza Start misji JUICE, czyli JUpiter ICy Moon Explorer, to najbardziej oczekiwane kosmiczne wydarzenie pierwszej połowy 2023 roku. Sonda miała wystartować już w ubiegłym roku, jednak spowolnienie z okresu pandemii spowodowało wydłużenie integracji podzespołów JUICE’a. Na szczęście w kwietniu otwiera się kolejne okienko startowe. Jeśli uda się wysłać sondę w tym momencie, to podróż do Układu Jowisza zajmie jej 8,5 roku. Aby tam dotrzeć będzie musiała przebyć 6,6 miliarda kilometrów. Co to jest Układ Jowisza? Dlaczego mówimy o Układzie Jowisza, a nie o samym Jowiszu i jego księżycach? Jak zwraca uwagę dr hab. Hanna Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN, pełniąca funkcję CoPI jednego z dużych instrumentów sondy, Jowisz ze swoimi księżycami tworzy coś w rodzaju układu planetarnego w układzie planetarnym. Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji To może być najbardziej brawurowa misja kosmiczna od czasu lądowania na jądrze komety Czurimowa-Gierasimienki w 2014 roku. Europejska Agencja Kosmiczna zamierza zaczaić się na kometę, która... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/polowanie-na-komete-spoza-swiata-misja-comet-interceptor-zostala-zatwierdzona-do-realizacji-fot-msc-ase-newobject-gdp-2697726.jpeg" width="883" height="488" alt="Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji (fot. MSc ASE NewObject GDP)" title="Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji (fot. MSc ASE NewObject GDP)" /> – Ta misja otworzy nam nowe okno do zrozumienia Wszechświata. Wiele wskazuje na to, że Jowisz mógł stać się gwiazdą, lecz jego ewolucja została przerwana. Jeśli poznamy jego strukturę, siły działające między tym gazowym olbrzymem a jego księżycami, lepiej zrozumiemy genezę Układu Słonecznego. A także powstawanie innych układów planetarnych – mówi prof. Hanna Rothkaehl. Polski wkład w misję JUICE – W JUICE, w największym jak dotąd zbudowanym na potrzeby interplanetarnej misji badawczej statku kosmicznym zainstalowano 10 instrumentów naukowych tworzonych przez rozbudowane zespoły międzynarodowe – wyjaśnia inż. Jędrzej Baran z CBK PAN. – Jeden z nich, RPWI (Radio Plasma Wave Investigation) służy do pomiarów właściwości fizycznych plazmy i jej interakcji ze środowiskiem kosmicznym. Ten instrument tworzony był w znacznej części przez polski zespół prowadzony przez profesor Hannę Rothkaehl. Po polskiej stronie konsorcjum RPWI złożone było z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz firmy Astronika. View oEmbed on the source website Wszystkie elementy systemów mechanicznych zostały w początkowym etapie misji opracowane w Centrum Badań Kosmicznych PAN. Następnie, na etapie implementacyjnym, przekazane zostały w celu wykonania dokładnego projektu, wykonania i testów do firmy Astronika. Za realizację zadań mechanicznych w CBK PAN odpowiadał zaś zespół Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej pod kierownictwem Tomasza Barcińskiego. Natomiast DPU (Data Processing Unit), czyli główny komputer instrumentu RPWI, został zbudowany przez zespół Marka Morawskiego, kierownika Laboratorium Konstrukcji Elektronicznych CBK PAN. Polskie urządzenia pomogą badać Jowisza i jego księżyce Dane zbierane przez RWPI pozwolą zrozumieć, w jaki sposób silne, pochodzące z Jowisza pola elektryczne i magnetyczne oddziałują na Ganimedesa i Europę, dwa największe księżyce Jowisza. Tworzona w Polsce część RPWI będzie mierzyła widmo fal elektromagnetycznych w dużym zakresie częstotliwości: od bardzo niskich (20 Hz) do bardzo wysokich (45 MHz). Drugi przyrząd, który powstaje z udziałem polskich inżynierów i naukowców to SWI. Czyli instrument służący do obserwacji fal submilimetrowych generowanych przez wzbudzone molekuły w atmosferze Jowisza. Czy w pobliżu Jowisza istnieje życie? Jednak Układ Jowisza fascynuje nie tylko ze względu na możliwość zrozumienia pochodzenia układów planetarnych. Tym, co najbardziej elektryzuje badaczy jest możliwość istnienia tam życia. – Księżyce Jowisza, w szczególności Europa, mają bardzo duże szanse być domem dla życia. Wszystko z uwagi na możliwość występowania płynnego oceanu wody pod powierzchnią lodu. Dotychczasowe obserwacje powierzchni tego księżyca wskazują, że jest on bardzo aktywny geologicznie, najpewniej za sprawą sił generowanych przez potężną grawitację Jowisza. Tak dostarczona energia powinna być wystarczająca do podtrzymana życia na obiekcie tak odległym od Słońca – wyjaśnia Jakub Janiec z Polskiego Towarzystwa Astrobiologicznego. Cztery lata na badania Układu Jowisza Głównym konstruktorem sondy JUICE jest Airbus. To w halach tego kosmicznego giganta zintegrowano 10 instrumentów badawczych JUICE’a w jedną ogromną sondę. To również tam zbudowano i zmontowano największe kiedykolwiek zainstalowane na sondzie panele solarne. Mają one aż 85 metrów kwadratowych powierzchni! View oEmbed on the source website Sonda ma badać układ gazowego olbrzyma przez niemal cztery lata. W tym czasie wykona 30 przelotów obserwacyjnych nad księżycami Jowisza. Samemu Ganimedesowi poświeci aż dziewięć przelotów. Aby jednak było to możliwe, musi najpierw pokonać długą drogę i wykonać cztery manewry asysty grawitacyjnej, których celem jest nadanie statkowi odpowiedniej prędkości. JUICE dołączy do sondy NASA Juno. W dalszej kolejności do Układu Jowisza trafi inna amerykańska sonda – Europa Clipper. Mają one współdziałać, by przesłać na Ziemię możliwie komplementarne i dokładne dane. Co ciekawe, zarówno JUICE, jak i Juno wywodzą się z innej misji – Europa Jupiter System Mission – Laplace. Miała ona być wspólnym przedsięwzięciem NASA i ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda kosmiczna Juno przesłała na Ziemię zdjęcia usianego wulkanami księżyca Io [GALERIA]
Amerykańska sonda kosmiczna Juno, która od lipca 2016 roku bada Jowisza i jego księżyce, uległa uszkodzeniu podczas grudniowego przelotu w pobliżu gazowego olbrzyma. Na szczęście operatorom misji udało się zdalnie naprawić problem i ściągnąć zdjęcia wykonane przez sondę. Są wśród nich zdjęcia erupcji wulkanu na Io.
W tym artykule: Sonda kosmiczna Juno wróciła do gry Wulkaniczne aktywności księżyca Jowisza Dalsze badania Jowisza Sonda kosmiczna Juno nadal odzyskuje pamięć po zakłóceniach transmisji danych w połowie grudnia ubiegłego roku. Komunikacja pomiędzy sondą a jej operatorami w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL) została zerwana po bliskim przelocie przy Jowiszu, jaki miał miejsce 14 grudnia 2022 r. Sonda kosmiczna Juno wróciła do gry Było to 47. bliskie podejście do Jowisza, jakie wykonała sonda. Niestety, po jego zakończeniu okazało się, że jest problem z bezpośrednim dostępem do pamięci statku. Inżynierowie zdecydowali o zrestartowaniu komputera pokładowego Juno i przejścia w tryb awaryjny. Na szczęście 22 grudnia udało się odzyskać dostęp do pamięci sondy. Operatorzy misji sądzą, że przerwa została spowodowana przelotem przez intensywne promieniowanie części magnetosfery Jowisza. Nowe zachwycające zdjęcia z Jowisza [GALERIA] Gazowy gigant to jedna z wyjątkowo czarujących planet naszego układu. Jest w niej coś potężnego, nieujarzmionego – wichry, cyklony, chmury. Wszystko to można zobaczyć na najnowszych zdję... – Dane naukowe z ostatniego przelotu w pobliżu Jowisza i jego księżyca Io wydają się nienaruszone – napisali specjaliści JPL/ NASA w aktualizacji. Pierwszym przesłanym do centrum kontroli lotu zdjęciem było to pokazujące jeden z czterech księżyców galileuszowych, czyli Io. Jest to najbardziej wulkaniczne miejsce w Układzie Słonecznym. Io ulega nieustannym odkształceniom w wyniku przeciągania grawitacyjnego pomiędzy Jowiszem a innymi dużymi księżycami planety. Amplituda tych odkształceń może sięgać nawet 100 metrów. Na obrazie zarejestrowanym przez JunoCam można dostrzec czarną plamę na powierzchni księżyca. To największa depresja wulkaniczna na Io wypełniona morzem lawy. Obszar jest nazwany Loki Patera. Ogromny wulkan wybucha średnio raz na 500 dni. Wulkaniczne aktywności księżyca Jowisza Co ciekawe, Juno obserwowała Io w idealnym momencie. Krótko przed pierwszym z zaplanowanych przelotów w pobliżu Io, księżyc Jowisza wszedł w okres wyjątkowej aktywności wulkanicznej. Erupcje na księżycu były badane nie tylko przez sondę kosmiczną, ale również przez ziemskie, zrobotyzowane obserwatorium w Arizonie. Związany z Planetary Science Institute fizyk Jeffrey Morgenthaler użył obserwatorium Io Input/Output (IoIO) w pobliżu Benson w Arizonie, aby odkryć największy wybuch wulkanu zarejestrowany na Io w ciągu ostatnich pięciu lat. Obserwatorium rejestrowało wzrost ilości sodu i zjonizowanej siarki między Io a Jowiszem począwszy od września, aż do grudnia. Wskazuje to na wzrost aktywności wulkanicznej. Morgenthaler ma nadzieję, że dane z IoIO i Juno można będzie połączyć, aby wypełnić luki w naszym zrozumieniu tego najbardziej ognistego ze znanych światów. – Pomiary Juno mogą nam powiedzieć, czy ten wybuch wulkaniczny miał inny skład niż poprzednie – powiedział naukowiec. NASA planuje jeszcze osiem przelotów w pobliżu Io w ciągu najbliższych 18 miesięcy. W tym dwa, które przejdą w odległości 1500 kilometrów od powierzchni tego księżyca. To powinno zapewnić nam najlepszy widok na bogaty w magmę księżyc. Dalsze badania Jowisza Przypomnijmy, że sonda kosmiczna Juno opuściła Ziemię w sierpniu 2011 roku. Weszła na orbitę gazowego olbrzyma 5 lat później, 4 lipca 2016 roku. Jest pierwszym statkiem kosmicznym, który mógł zajrzeć przez gęste chmury Jowisza. Juno potrzebuje 53 ziemskich dni na pełny przelot wokół Jowisza. Główna część misji Juno, która zakończyła się w połowie 2022 roku, wymagała 35 okrążeń. W tym czasie czujniki sondy zebrały 3 terabity danych naukowych i wykonały szereg niesamowitych zdjęć Jowisza i jego księżyców. Ponieważ Jowisz jest uważany za najstarszy świat Układu Słonecznego, dowiedzenie się więcej o nim może ujawnić informacje o powstawaniu samego układu. Nad Jowiszem tańczą "duszki". NASA ma zdjęcia Znajdujące się na sondzie Juno urządzenie do obserwacji zorzy polarnej na Jowiszu wyłapało błyski promieniowania ultrafioletowego w miejscu, gdzie zorzy polarnej nie ma i być nie powinno. Ok... Dane te zmieniły wiele poglądów planetologów na temat atmosfery i wnętrza Jowisza. Ujawniły m.in. warstwę pogody atmosferycznej rozciągającą się daleko poza chmury wodne. A także głębokie wnętrze z rozcieńczonym jądrem ciężkich pierwiastków. W tym roku w kierunku Jowisza wystartuje kolejna wielka misja – JUICE. Na pokładzie sondy Europejskiej Agencji Kosmicznej znajdą się instrumenty opracowane i skonstruowane w Polsce. Źródło: Southwestern Research Institute. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czym jest Wielka Czerwona Plama? Gdzie się znajduje i jakie tajemnice kryje?
Największa burza w Układzie Słonecznym jest wielkości Ziemi. Szaleje na Jowiszu od co najmniej 150 lat, a prawdopodobnie znacznie dłużej. Jest tak ogromna, że z Ziemi można obserwować ją przez teleskopy. Potężne zjawisko atmosferyczne doczekało się własnej nazwy – to Wielka Czerwona Plama.
W tym artykule: Ile lat ma Wielka Czerwona Plama? Dlaczego Wielka Czerwona Plama jest tak długowieczna? Czy Wielka Czerwona Plama zniknie? Tajemnice Wielkiej Czerwonej Plamy Jowisz jest jedną z najpiękniejszych planet Układu Słonecznego. Na zdjęciach robionych przez różne sondy i teleskopy – od Voyagera 1 poczynając, na Teleskopie Webba kończąc – widać glob pokryty grubymi poziomymi pasami w różnych odcieniach beżu. Niekiedy między nimi pojawiają się mniejsze i większe owale, najczęściej białe. To burze, które mogą być bardzo krótkie – tak jak na Ziemi – albo bardzo, bardzo długie. Wśród kolistych wirów na powierzchni Jowisza wyróżnia się wielka plama na południowej półkuli. 22 stopnie poniżej równika wiruje potężny antycyklon – Wielka Czerwona Plama. Obracająca się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara burza nazywana jest czasami, z powodu swojego kształtu, Naleśnikiem. Ma czerwonawe zabarwienie, które jednak niekiedy zmienia się. Naleśnik na Jowiszu może zarówno jaśnieć, jak i ciemnieć. Ile lat ma Wielka Czerwona Plama? Na Ziemi rekord, jeśli chodzi o czas trwania, przypadł huraganowi John. W 1994 r. ten potężny cyklon tropikalny wędrował po Pacyfiku przez 31 dni. Najpierw przewędrował ze wschodniego Pacyfiku na zachodni, a potem znów wrócił na centralny. W sumie pokonał ponad 13 tys. km, prawie nie dotykając lądu. Sztorm: jak powstaje i ile trwa? Kiedy najczęściej występuje na Bałtyku? Natura potrafi wyzwolić niszczycielską siłę. Czym jest sztorm? Jak powstaje to zjawisko meteorologiczne i jak długo trwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. Miesięczna burza robi wrażenie, jednak to nic w porównaniu z wiekiem Wielkiej Czerwonej Plamy. Antycyklon na Jowiszu jest regularnie obserwowany od 1831 r. Od 1879 r. prowadzone są obserwacje stałe. Jest prawdopodobne – choć nie pewne na sto procent – że widział go również Robert Hooke w 1664 r. i Giovanni Cassini w 1665 r. Gdyby przyjąć, że to, co Cassini nazwał „stałą plamą” na Jowiszu, było Naleśnikiem, burza na tym gazowym olbrzymie szaleje od ponad 350 lat. Dlaczego Wielka Czerwona Plama jest tak długowieczna? Co sprawia, że Wielka Czerwona Plama okazuje się tak trwała? Można wskazać co najmniej dwie przyczyny. Po pierwsze, na Ziemi potężne huragany słabną w momencie, gdy docierają znad oceanu nad ląd. Na Jowiszu nie ma jednak żadnego stałego lądu. Ten gazowy olbrzym może mieć w środku jądro, a nad nim ocean płynnego wodoru. Jednak jeszcze wyżej są tylko kilometry atmosfery. Wielka Czerwona Plama nie ma więc na czym wyhamować. Po drugie, burza ta jest trochę jak koło fabryczne, obracające się na dwóch pasach transmisyjnych, które poruszają się w przeciwnych kierunkach. W przypadku Wielkiej Czerwonej Plamy są to dwa prądy strumieniowe. Prąd poniżej Plamy, wschodni, jest słaby. Jednak ten powyżej niej – wiejący na zachód – jest bardzo silny. „Wielka Czerwona Plama okazała się tak stabilna i długowieczna, ponieważ została zaklinowana między dwoma przeciwnymi prądami strumieniowymi” – powiedział Glenn Orton. To członek zespołu naukowego sondy Juno, która fotografowała antycyklon kilka lat temu. Czy Wielka Czerwona Plama zniknie? W 2018 r. w mediach na całym świecie pojawiły się alarmujące nagłówki. Głosiły, że w niedługim czasie Wielka Czerwona Plama może zupełnie zniknąć. Za dziesięć lat burza miała zrobić się okrągła, a za dwadzieścia – w ogóle się skończyć. View oEmbed on the source website Czy tak faktycznie się stanie? W istocie ten wielki antycyklon zmniejsza się od czasu, gdy rozpoczęły się jego regularne obserwacje. Jeszcze w XIX wieku był tak duży, że – jak szacują naukowcy – mógłby pomieścić trzy albo nawet cztery Ziemie. Rozciągał się wówczas na 56 tys. km. Od tego czasu jednak Wielka Czerwona Plama cały czas się kurczy i teraz jest mniej więcej średnicy Ziemi. Jest jeszcze inny haczyk. Otóż intuicyjne uznawanie antycyklonu za płaski obiekt jest mylące. Naukowcy zwrócili uwagę, że w miarę jak powierzchnia antycyklonu zmniejsza się, burza staje się coraz wyższa – tak jak glina formowana przez garncarza na kręcącym się kole. Choć więc robi się coraz bardziej okrągła, nie ma wcale pewności, jak potoczą się jej dalsze losy. Tajemnice Wielkiej Czerwonej Plamy Prędkość obracania się antycyklonu jest różna – w zależności od tego, gdzie dokonuje się pomiaru. W zeszłym roku naukowcy ogłosili, że wiatry wiejące na krawędzi przyspieszają. Między 2009 a 2020 r. ich prędkość wzrosła o 8 proc., przekraczając 640 km/godz. Czym bliżej środka burzy, tym jest spokojniej. Zagadką pozostaje, dlaczego Wielka Czerwona Plama jest czerwonawa. Naukowcy próbują wytropić, które ze związków chemicznych wchodzących w skład chmur na Jowiszu, w warunkach panujących w antycyklonie nabierają takiego zabarwienia. Najlepszym dotychczas kandydatem był wodorosiarczek amonu, jeden z trzech najważniejszych składników chmur na Jowiszu. W 2018 r. astrochemik Mark Loeffler przeprowadził 200 prób, w czasie których bombardował ten związek symulowanym promieniowaniem kosmicznym. Eksperyment dał dość ciekawy wynik. W temperaturach zbliżonych do tych, jakie panują w Wielkiej Czerwonej Plamie, wodorosiarczek amonu zrobił się zielonkawy. A zatem to nie on wyłącznie odpowiada za barwę antycyklonu. Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? Neptun to ostatnia planeta Układu Słonecznego. Wieją na nim najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym, a z nieba spadają diamenty. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/neptun-ciekawostki-na-tej-planecie-diamenty-spadaja-z-nieba-co-wiemy-o-osmej-planecie-ukladu-slonecznego-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-ebbd35d.jpeg" width="938" height="691" alt="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" title="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" /> Loeffler opublikował pracę, w której sugeruje, że pod wpływem promieniowania ultrafioletowego w antycyklonie tworzą się czerwonawe związki chemiczne. Mogą być nimi tzw. tholiny, obecne np. na powierzchni Plutona. Wielka Czerwona Plama ma jeszcze jedną ciekawą właściwość – jest niezwykle głośna. Z racji rozmiarów i prędkości obracania się generuje niezwykle silną falę akustyczną. Unosi się ona w górę ponad burzę i na wysokości 800 km nad nią rozprasza w górnej atmosferze. A przy okazji ją podgrzewa do gigantycznych temperatur. Naukowcy policzyli, że w regionie górnej atmosfery nad antycyklonem temperatura może przekraczać 1300 st. C. To o kilkaset stopni Celsjusza więcej niż temperatura innych górnych części atmosfery Jowisza. Źródła: Space.com [1] i [2], Icarus, Nature, ScienceAlert, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwsze od 22 lat szczegółowe zdjęcia Europy, księżyca Jowisza. Sonda Juno pokazała nam lodowy krajobraz
Należąca do NASA sonda Juno wykonała najbliższy od 22 lat przelot w pobliżu lodowego księżyca Jowisza, Europy. Ostatni raz dokonała tego w 2000 roku inna, bardzo zasłużona sonda NASA – Galileo. A chociaż zdjęcia przedstawiają lodową powierzchnię, to badaczy najbardziej intryguje to, co jest pod nią.
W tym artykule: Sonda Juno zrobiła nowe zdjęcia Europy Naukowcy liczą na nowe dane z sondy Juno Europę dokładniej zbada sonda Europa Clipper W kierunku Jowisza poleci sonda JUICE Europa jest szóstym co do wielkości księżycem Układu Słonecznego, nieco mniejszym od naszego Księżyca. Dzięki danym przesłanym przez statki kosmiczne Voyager, które przeleciały przez system Jowisza w 1979 roku i Galileo, który krążył wokół Jowisza w latach 1995–2003, wiemy, że pod grubą lodową skorupą Europy znajduje się ocean ciekłej, słonej wody. Ma mieć głębokość około 90 km i pozostawać w stanie płynnym dzięki potężnym siłom pływowym Jowisza. Siły te deformują Europę, przez co ogrzewają jej wnętrze. Część ciepła może też pochodzić z rozpadu izotopów promieniotwórczych. Właśnie to mogłoby prowadzić do tworzenia się na dnie oceanu tzw. kominów hydrotermalnych. Jest to o tyle ciekawe, że od dawna uznaje się, że ziemskie życie zaczęło się właśnie przy podwodnych kominach hydrotermalnych. Wyrzucają one do oceanu bogactwo mikroelementów i dostarczają energii, z której mogą korzystać proste organizmy. Sonda Juno zrobiła nowe zdjęcia Europy Na najnowszych, przesłanych przez sondę Juno zdjęciach, można zobaczyć m.in. cechy powierzchni tzw. Annwn Regio, znajdującego się w pobliżu równika Europy. Na fotografiach wykonanych z wysokości zaledwie 352 km widać długie pęknięcia, które przecinają jasną, lodową powierzchnię księżyca. Zdaniem badaczy takie pęknięcia mają potwierdzać istnienie oceanu na Europie. Ukryta pod lodem woda może tworzyć tego typu pęknięcia poprzez działanie wznoszących się i opadających prądów. Inne dane, w szczególności pomiary pola magnetycznego wskazujące na warstwę przewodzącą elektryczność, taką jak słony ocean, przekonały planetologów, że Europa jest światem wodnym. Na kolejnych zdjęciach można dostrzec kontrast między światłem a cieniem, widziany wzdłuż tzw. linii terminatora. Tak nazywamy strefę przejściową między obszarami światła i cienia. Dzięki temu można zauważyć nierówności terenu, w tym rzucające cień wysokie bloki oraz jasne i ciemne grzbiety i koryta. Podłużny dół w pobliżu terminatora może być zdegradowanym kraterem uderzeniowym. Naukowcy liczą na nowe dane z sondy Juno Sonda Juno, która bada Układ Jowisza od 2016 roku, miała tylko dwie godziny na zbieranie danych dotyczących Europy. Juno pędzi w tej chwili z prędkością 23,6 kilometrów na sekundę (prawie 85 tys. km/godz.). Mimo to kamera JunoCam była w stanie fotografować powierzchnię księżyca z rozdzielczością 1 km na piksel. NASA: Lód na jednym z księżyców Jowisza świeci w ciemności Europa wzywa. Prawdopodobnie ta odległa lodowa orbita może być tylko jednym z prawie 80 znanych księżyców Jowisza, ale liczy się to, co jest w środku. A to, co znajduje się wewnątrz niej,... – Wszystko wskazuje na to, że przelot Juno w pobliżu Europy był wielkim sukcesem – powiedział Scott Bolton, główny badacz Juno z Southwest Research Institute w San Antonio. – Pierwsze zdjęcie jest tylko przebłyskiem niezwykłej nowej wiedzy, jaką uzyskamy z całego zestawu instrumentów i czujników Juno. Pozyskaliśmy cenne dane na temat struktury skorupy lodowej Europy, wnętrza, składu powierzchni i jonosfery. A także interakcji księżyca z magnetosferą Jowisza – dodał badacz w komunikacie. Europę dokładniej zbada sonda Europa Clipper Te dane posłużą też m.in. dopracowaniu misji Europa Clipper. Ma ona wystartować za dwa lata i zbliżyć się do księżyca Jowisza w 2030 roku. Sonda będzie badać lodową skorupę Europy i znajdujące się pod nią zbiorniki ciekłej wody oraz interakcje pomiędzy nimi. Informacje to pomogą ocenić, czy warunki panujące na Europie pozwalają na istnienie życia. Na podstawie zbieranych danych badacze mają sporządzić szczegółową mapę geologiczną Europy i określić skład jej powierzchni. Planowane jest też prześwietlenie lodowej pokrywy za pomocą radaru. Instrumenty sondy mają pozwolić zbadać cząsteczki cienkiej atmosfery Europy – być może także cząstki wyrzucane przez gejzery księżyca – oraz jego pole magnetyczne. Celem dodatkowym misji jest wskazanie miejsca dla potencjalnego przyszłego lądownika. W kierunku Jowisza poleci sonda JUICE To nie jedyna misja mająca badać księżyce Jowisza. W maju przyszłego roku startuje długo oczekiwana sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) JUICE. Satelita jest już zintegrowany i przetestowany. Zostanie wyniesiony przez nową rakietę Ariane 6 z kosmodromu ESA w Gujanie Francuskiej. W prace nad sondą zaangażowana jest również Polska – Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz firma Astronika. Źródło: NASA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła?
Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę.
W tym artykule: Jakie temperatury panują na Jowiszu? Co to jest gazowy olbrzym? Zorze polarne na Jowiszu Jak szybko przesuwa się fala gorąca na Jowiszu? Rewelacje upublicznił James O’Donoghue z japońskiej agencji kosmicznej JAXA (Japanese Aerospace Exploration Agency) podczas konferencji naukowej w Granadzie. Naukowiec przedstawił tam nowe dane opisujące zaskakujące cechy górnych części atmosfery Jowisza. Jakie temperatury panują na Jowiszu? Jowisz otrzymuje tylko 4 proc. światła, jakie dociera na Ziemię. Z tego powodu modele zakładały, że w górnych częściach jego atmosfery powinny panować mroźne temperatury spadające do minus 70 st. C. Rok temu naukowcy należący do zespołu O’Donoghue’ego wykazali jednak, że jest zupełnie inaczej. Tysiąc kilometrów powyżej wierzchołków chmur na Jowiszu panuje temperatura wynosząca średnio kilkaset stopni Celsjusza. Ci sami badacze ogłosili teraz, że na Jowiszu z rejonu bieguna północnego w kierunku równika przemieszcza się potężna „fala gorąca”. Na animacji, jaką pokazali, stanowi ona pas szerokości średnicy Ziemi, rozciągający się na 130 tys. km. Zdaniem astronomów jej źródłem jest zorza polarna na północnym biegunie planety. Co to jest gazowy olbrzym? Jowisz jest największą planetą Układu Słonecznego. Należy do typu planet nazywanych gazowymi olbrzymami. Gazowe olbrzymy składają się głównie z obracających się niezwykle potężnych chmur, najprawdopodobniej otaczających niewielkie skaliste jądro. Nowe zachwycające zdjęcia z Jowisza [GALERIA] Gazowy gigant to jedna z wyjątkowo czarujących planet naszego układu. Jest w niej coś potężnego, nieujarzmionego – wichry, cyklony, chmury. Wszystko to można zobaczyć na najnowszych zdję... Gazowe olbrzymy nie mają czegoś takiego jak powierzchnia. W przypadku Jowisza przyjmuje się umownie, że jego atmosfera zaczyna się w miejscu, gdzie ciśnienie atmosferyczne jest dziesięć razy większe od ciśnienia ziemskiego. Powyżej tego punktu rozciągają się tysiące kilometrów chmur. Układają się one w charakterystyczne brązowe i pomarańczowe pasma, niekiedy przecięte owalami. Te owale lub wiry to słynne burze, mogące trwać nawet kilkaset lat. Zorze polarne na Jowiszu Dotychczas zakładano, że na Jowiszu nie ma upałów. Jak podaje NASA, średnia temperatura dla tej planety wynosi minus 110 st. C. To wielkość szacowana dla tej części atmosfery, gdzie ciśnienie odpowiada ciśnieniu ziemskiemu mierzonemu na poziomie morza. Chłodno miało być również powyżej wierzchołków chmur. Jednak rok temu, dzięki obserwacjom wykonanym przez sondę Juno, satelitę Hisaki i Teleskopy Kecka wykazano, że jest tam w istocie nawet o 500 st. C cieplej niż wcześniej sądzono. Naukowcy z Jamesem O’Donoghuem na czele opublikowali w sierpniu 2021 r. pracę w „Nature”, w której argumentowali, że to zorze polarne na Jowiszu, najsilniejsze w całym Układzie Słonecznym, podgrzewają tak mocno górne warstwy atmosfery tego globu. Zorze polarne na Ziemi pojawiają się tylko okazjonalnie, w okresie silnej aktywności Słońca. Na Jowiszu są stałym zjawiskiem, mają jednak różną intensywność. Ciepło, jakie emitują, jest rozprowadzane po całej planecie przez silne wiatry, będące efektem ruchu wirowego. Jak szybko przesuwa się fala gorąca na Jowiszu? Ta sama grupa badaczy zaobserwowała teraz na Jowiszu potężną „falę gorąca”. Poruszała się ona od bieguna w kierunku równika z prędkością sięgającą tysięcy kilometrów na godzinę. View oEmbed on the source website Prawdopodobnie jej źródłem jest silny wiatr słoneczny, który dostał się w pole magnetyczne Jowisza. Silnie naładowane cząstki – protony, elektrony i cząstki alfa – poruszają się wówczas wzdłuż niewidocznych linii pola magnetycznego, zderzając się z cząsteczkami atmosfery. Rezultatem tych zderzeń jest emisja światła i energii. – Zorze są stałym źródłem ciepła dla Jowisza. Natomiast takie „fale gorąca”, jak opisana przez nas, stanowią dodatkowe, znaczne źródło energii – komentuje O’Donoghue. Co ciekawe, badania naukowców pokazują również pewien paradoks. Z powodu „gorących” zórz polarnych nad biegunami Jowisza jest znacznie cieplej niż na tej samej wysokości na innych szerokościach geograficznych. Temperatury nad biegunem północnym Jowisza mogą sięgać nawet 700 st. C. Źródła: EurekAlert, Nature, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jowisz ciekawostki. Czy ta ogromna gazowa planeta mogłaby zmienić się w gwiazdę?
Piąta w kolejności planeta Układu Słonecznego to wielokrotny rekordzista. Jowisz jest największym globem, jaki krąży wokół Słońca. Ma największy księżyc, a także największą burzę, która trwa od prawie 360 lat.
W tym artykule: Jowisz ciekawostki: burze nad gazowym olbrzymem Jowisz ciekawostki: wiatry na Jowiszu przyspieszają Jowisz ciekawostki: kosmiczny odkurzacz Jowisz ciekawostki: czy ta planeta ma szansę stać się gwiazdą? Jowisz ciekawostki: największy księżyc w Układzie Słonecznym Tak naprawdę nie wiadomo, co kryje się w samym środku Jowisza. Przypuszcza się, że ta ogromna planeta – jej średnica jest jedenaście razy większa od średnicy Ziemi – ma wewnątrz skaliste jądro otoczone warstwą metalicznego wodoru. Czym wyżej, tym większe prawdopodobieństwo, że wodór, tworzący wewnętrzną atmosferę planety, stanie się gazowy. Na Jowiszu nie ma wyraźnej granicy między oboma odmianami tego pierwiastka. Tak samo, jak nie ma wyraźnej powierzchni. Jowisz, jak na gazowego olbrzyma przystało, jest ogromną chmurą kręcących się z gigantycznymi prędkościami gazów. Punkt, w którym zaczyna się atmosfera Jowisza, jest więc czysto uznaniowy. Przyjmuje się, że przypada w miejscu, gdzie ciśnienie atmosferyczne jest dziesięć razy większe od ciśnienia ziemskiego. Powyżej tego punktu rozciąga się 5 tys. km chmur. Składają się głównie z amoniaku i układają w charakterystyczne pasma. To one sprawiają, że na zdjęciach Jowisz wygląda, jakby był pomalowany w brązowe i pomarańczowe paski. Jowisz ciekawostki: burze nad gazowym olbrzymem Te pasma nie są jednak regularne. Co i rusz pojawiają się na nich białe i brązowe owale. To burze, od małych po ogromne. Burze na Jowiszu bywają bardzo krótkie – kilkugodzinne – jak i bardzo długie – trwające setki lat. Do tej drugiej kategorii należy najsłynniejsza z nich, czyli tzw. Wielka Czerwona Plama. NASA: Lód na jednym z księżyców Jowisza świeci w ciemności Europa wzywa. Prawdopodobnie ta odległa lodowa orbita może być tylko jednym z prawie 80 znanych księżyców Jowisza, ale liczy się to, co jest w środku. A to, co znajduje się wewnątrz niej,... To najbardziej niezwykłe zjawisko atmosferyczne w całym Układzie Słonecznym. Szacuje się, że ten ogromny wir (który można dostrzec amatorskim teleskopem) liczy 358 lat. Jego wielkość zmienia się. Jednak burza stale ma średnicę większą niż średnica całej Ziemi. Jej górne warstwy wystają na 8 km ponad okoliczne chmury. Burza jest antycyklonem, obracającym się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Jowisz ciekawostki: wiatry na Jowiszu przyspieszają Wielka Czerwona Plama jest skrupulatnie obserwowana przez naukowców. Dzięki temu wiadomo, że zewnętrzny krąg burzy coraz bardziej przyspiesza. Astronomowie z NASA i ESA ustalili, że między 2009 a 2020 rokiem szybkość wiatrów w tej strefie wzrosła o 8 proc. Gdyby nie jedenastoletni zakres obserwacji, nikt by jednak nie wiedział, że taki trend wystąpił. Naukowcom udało się bowiem wychwycić zmiany w prędkości wiatrów zachodzące w tempie nawet poniżej 2,5 kilometra na godzinę na ziemski rok. Nowe zachwycające zdjęcia z Jowisza [GALERIA] Gazowy gigant to jedna z wyjątkowo czarujących planet naszego układu. Jest w niej coś potężnego, nieujarzmionego – wichry, cyklony, chmury. Wszystko to można zobaczyć na najnowszych zdję... Na razie przyczyna zwiększania się prędkości wiatrów w Wielkiej Czerwonej Plamie pozostaje nieznana. Ciągle nie wiemy też, co dzieje się w niższych częściach burzy, poniżej pokrywy chmur. Jowisz ciekawostki: kosmiczny odkurzacz Jowisz nie tylko wygląda pięknie na zdjęciach wykonywanych przez odwiedzające go lub przelatujące w jego pobliżu sondy – takie jak Cassini, New Horizons, Galileo czy wciąż działająca Juno. Spełnia także w Układzie Słonecznym ważną rolę. Naukowcy przypuszczają, że to właśnie jemu zawdzięczamy parasol ochronny ratujący nas przed częstymi uderzeniami asteroid i komet. Skąd to wiadomo? Mimo że na obrzeżach Układu Słonecznego jest wiele komet. Tylko nieliczne lecą w kierunku Słońca. Znamy ich ponad 5 tys. Jednak te, które widać wyraźnie gołym okiem, pojawiają się bardzo rzadko – raz na kilkadziesiąt czy kilkaset lat. Przypuszcza się, że to zasługa Jowisza, który dzięki swej ogromnej grawitacji działa jak kosmiczny „odkurzacz” i przechwytuje wiele komet, które mogłyby zagrozić Ziemi. Po raz pierwszy udało się zaobserwować pióropusze siarki nad księżycem Jowisza Nowe obrazy z radioteleskopu ALMA w Chile pokazują po raz pierwszy bezpośredni efekt aktywności wulkanicznej na powierzchni Io, jednego z księżyców Jowisza. W 1994 r. astronomowie mogli obserwować takie zdarzenie. W tym roku do Jowisza zbliżyła się kometa Shoemaker-Levy. Najpierw rozpadła się na kawałki. Potem spadły one na planetę, co obserwowano przez teleskopy na Ziemi, na orbicie i przez lecącą wówczas w kierunku Jowisza sondę Galileo. Jowisz ciekawostki: czy ta planeta ma szansę stać się gwiazdą? Masa Jowisza jest aż 318 razy większa od masy Ziemi. Jest też 2,5 raza większa od masy wszystkich pozostałych planet Układu Słonecznego razem wziętych. Ma podobną gęstość jak Słońce, a jego promień jest dziesięć razy mniejszy od promienia Słońca. Czy istnieje szansa, że Jowisz zamieni się w gwiazdę, a pod jego powierzchnią rozpoczną się reakcje termojądrowe? Nie. Ma do tego za małą masę i to aż 75 razy. Ciekawostką jest jednak, że wypromieniowuje w kosmos więcej ciepła niż otrzymuje ze Słońca. To rezultat stygnięcia tej planety, wskutek czego olbrzym kurczy się w tempie 3 cm rocznie. Jowisz ciekawostki: największy księżyc w Układzie Słonecznym Jowisz ma 79 księżyców. Spośród nich wyróżnia się ogromny Ganimedes, który – podobnie jak Tytan – jest większy Merkurego. Ganimides należy do tzw. księżyców galileuszowych. To cztery księżyce Jowisza odkryte w 1610 r. przez Galileusza. Można go obserwować z pomocą lornetki. Egzotyczne burze na Jowiszu to wynik gradobić z wody i amoniaku Nowe badania wykazały, że egzotyczna pogoda na Jowiszu jest wynikiem gradobić z wody i amoniaku, które wywołują ogromne burze na gazowym gigancie. Ten księżyc lodowy badała sonda Galileo, pierwszy sztuczny satelita Jowisza. Ganimedes jest jednak tak interesujący, że wkrótce stanie się celem kolejnej ziemskiej ekspedycji: misji JUICE. Jupiter Icy Moon Explorer to sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej, która ma zostać wystrzelona w kwietniu 2023 roku. Oprócz Ganimedesa JUICE będzie badać jeszcze dwa inne księżyce Jowisza – Kallisto i Europę. Na wszystkich będzie poszukiwać podpowierzchniowych zbiorników ciekłej wody. Źródło: ESA.