Archeolodzy odkryli w Jordanii nietypowe centrum kultowe. Jest 1000 lat starsze od piramid
Około 5500 lat temu ludzie przybywali w to miejsce, aby brać udział w ceremoniach i pogrzebach. Odbywały się one nie tylko wśród megalitów, ale też w zagadkowych kamiennych budowlach na szczycie wzgórza. Poznajcie zagadki, które odkryli właśnie archeolodzy w Murayghat w Jordanii.
Megality, czyli konstrukcje przede wszystkim o przeznaczeniu grobowym, powstawały w różnych częściach świata i w różnych okresach. Do tych najbardziej znanych należy Stonehenge w Wielkiej Brytanii, czy Göbeklitepe w Turcji. Teraz naukowcy donoszą o nowych badaniach na stanowisku archeologicznym Murayghat w Jordanii. Odkryto tam dziesiątki zagadkowych konstrukcji kamiennych. Część z nich znana była już sto lat temu, ale dzięki nowemu projektowi udało się odpowiedzieć na pytanie, jaka była ich funkcja. Jakie budowle udało się odkryć? Badaczka z Uniwersytetu Kopenhaskiego, prof. Susanne Kerner, podsumowała właśnie szeroko zakrojone badania stanowiska Murayghat. Opublikowała je na łamach czasopisma „Levant”. Udało jej się znaleźć następujące konstrukcje: Pola dolmenów, czyli megalitycznych grobowców. Zarejestrowano pozostałości ponad 95 dolmenów, które otaczają centralne wzniesienie. Są to budowle składające się z dwóch kamieni przykrytych blokiem, który na nich spoczywa. Pojedyncze stojące kamienie – megality; najwyższy ma 2,4 m wysokości. Zarysy budowli wzniesionych na planie owalu, podkowy lub prostokąta o średnicy nawet 18 m. Co się tutaj działo? – Zamiast dużych osad z mniejszymi kaplicami założonymi w okresie chalkolitu, nasze wykopaliska w Murayghat z wczesnej epoki brązu ukazują skupiska dolmenów (kamiennych grobowców), stojących kamieni i dużych budowli megalitycznych. Wskazują one na to, że miały tam miejsca rytualne zgromadzenia i pochówki – opowiada kierowniczka projektu prof. Susanne Kerner. To stanowisko archeologiczne rozwinęło się po upadku kultury chalkolitycznej (ok. 4500–3500 p.n.e.), okresu znanego z bogatych tradycji symbolicznych, miedzianych artefaktów i małych świątyń kultowych. Naukowcy uważają, że zmiany klimatyczne i niepokoje społeczne mogły doprowadzić do upadku kultury, w odpowiedzi na co grupy z wczesnej epoki brązu zaczęły tworzyć „nowe formy ekspresji rytualnej”. Centrum kultowe czy coś więcej? Archeolodzy udokumentowali w Murayghat ponad 95 pozostałości dolmenów, a centralny szczyt stanowiska zawiera kamienne fundamenty lub wygrodzenia. Również podłoże skalne jest wyrównane i obrobione. Według prof. Kerner Murayghat służyło jako „centrum kultowe” oraz miejsce, gdzie ludzie spotykali się, aby radzić sobie z poważnym kryzysem społecznym w tamtych czasach. Co prawda pełniło funkcję cmentarza, ale to tutaj miały spotykać się grupy zyjące w okolicy i dyskutować o swoich problemach i nawiązywać współpracę. Znalezione fragmenty po dużych naczyniach ceramicznych sugerują, że w Murayghat odbywały się wspólne uczty, które – zdaniem archeologów – pomagały cementować więzi społeczne między różnymi grupami. – Wierzymy, że Murayghat daje nam fascynujący wgląd w to, jak wczesne społeczeństwa radziły sobie z destabilizacją, budując monumenty, redefiniując role społeczne i tworząc nowe formy wspólnoty – podsumowuje badaczka. Źródło: Levant Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ojciec i syn biegiem przez cztery pustynie świata. Podcast National Geographic Polska
4 Deserts to jeden z najbardziej prestiżowych cyklów biegów terenowych na świecie. Jak w ekstremalnych warunkach sprawdzają się Polacy? Śledzimy historię Julity Ilczyszyn, nauczycielki wychowania fizycznego z Warszawy i Michała Gawrona, przedsiębiorcy z Katowic, który bieg ukończył wraz ze swoim 16-letnim synem, Michałem. Obaj panowie są też bohaterami nowego odcinka podcastu National Geographic Polska.
Spis treści: „Myślałam, że umiera” Bieg po jordańskim piachu 15-latek na mecie ultramaratonu Kto może wystartować w biegu po pustyni W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska poznajemy niesamowitą historię ojca i syna, którzy wspólnie podjęli wyzwanie przebiegnięcia cyklu ultramaratonów 4Deserts. To seria ekstremalnych biegów przez najtrudniejsze pustynie świata: Gobi, Atacama, Namib i Antarktydę. Michał Gawron ojciec i Michał Gawron syn dzielą się swoimi doświadczeniami z udziału w tych ekstremalnych zawodach. Jak to się stało, że nastolatek dołączył do grona ultramaratończyków? Jak przekonał organizatorów, by pozwolili mu wystartować? Jak wyglądała ich wspólna droga przez pustynie? Rozmawiamy o logistyce ultrabiegów – o punktach kontrolnych, ekwipunku i noclegach. Dowiadujemy się, czy obecność bliskiej osoby pomaga, czy może wręcz utrudnia wyzwanie oraz jak wyglądała ich relacja podczas pokonywania kolejnych kilometrów przez piaski pustyni. Michał junior zdradza, dlaczego znienawidził owsiankę i jakie emocje towarzyszyły ojcu i synowi kiedy przekraczali linie mety. To opowieść o sile charakteru, rodzinnej więzi i przekraczaniu własnych granic. Posłuchajcie, jak spełnia się marzenia i jak wygląda świat z perspektywy ultrabiegacza. „Myślałam, że umiera” Do punktu kontrolnego przybiegł uśmiechnięty. Uśmiechnął się do zdjęcia, uzupełnił zapasy wody, a potem usiadł na bagażniku pick-upa, żeby odpocząć. Stałam tuż obok, kiedy osunął się bezwładnie na ziemię. W jednej sekundzie jego oczy wybałuszyły się w przeraźliwym grymasie, a ciałem zaczęły targać konwulsje – myślałam, że umiera. Żadne z nich nie myło się od tygodnia, a od kilku dni na ich ubraniach zbierał się biały osad. To parująca z ciał sól – krystalizująca się pod wpływem piekielnie gorących temperatur. Wszystko, czego potrzebują do przetrwania na pustyni przez 7 dni, niosą na plecach. W punktach kontrolnych dostają tylko wodę. Pomimo ryzyka, wkładają nadludzki wysiłek w ukończenie 6-etapowego biegu. Dlaczego? Ukończenie ultramaratonu w Jordanii może brzmieć niewyobrażalnie dla kogoś, kto nigdy nie słyszał o biegach ekstremalnych. Wyprawy takie jak ta, nie są jednak na pustyniach rzadkością. Na każdym etapie zawodów uczestnicy mierzą się z dystansem bliskim maratonowi, pokonując sypki i głęboki piach w temperaturach sięgających ponad 40 st. C. Bieg po jordańskim piachu Podczas gdy przebiegnięcie 250 kilometrów jest dla większości z nas niewyobrażalnym wysiłkiem, rzesze pasjonatów zapisują się na biegi po to, by przetestować swoje granice. Mimo spartańskich warunków i surowych emocji wielu z nich po przekroczeniu mety, chce zawrócić i przeżyć bieg jeszcze raz. Intuicyjnie rozumieją bowiem, że wyścigi dają im wgląd do czegoś, co w normalnej rzeczywistości nie jest dostępne. Ich pasja, zgodnie z oryginalnym znaczeniem łacińskiego słowa, staje się ich cierpieniem, a ból – mostem do nieznanych wcześniej doświadczeń. Wyostrza zmysły, pompuje do krwi adrenalinę, intensyfikuje doznania, dając ludziom to, co nadaje życiu smak – poczucie bycia żywym. To tak, jakby rozmyte obrazy zamienić na ostrość HD – nic dziwnego, że ludzie nie mogą się nasycić. Ciało nie dawało sygnałów zmęczenia, ale w powietrzu czuć było zmianę. Trzeciego dnia biegu nad Julitą zawisły ciemne chmury. Miała za sobą 5 pustynnych biegów i była pewna, że nic jej nie zaskoczy. Myliła się. W jednym momencie wszystkie jej lęki zbiły się w zwartą masę, która uderzyła w nią z impetem betonowej kuli. Zatrzymała krok i oparła ręce o kolana – była gotowa wycofać się z biegu. – Coś cię boli? – zapytał. – Nie. – Siadła ci głowa? – Skinęła w milczeniu. Thiago towarzyszył jej podczas większości pustynnych biegów, ale nigdy nie widział jej w takim stanie. Przez chwilę nie odpowiadał, potem spojrzał jej głęboko w oczy i wykrzyczał to, co musiała usłyszeć. – Gówno mnie to obchodzi! Teraz jesteś na pustyni! Przez kolejnych 8 nieskończonych godzin, Julita walczyła o każdy krok. Była odarta z wiary w siebie i powłóczyła nogami, ale szła, bo obiecała to swojemu przyjacielowi. Ostatnie kilometry były walką z ogniem bólu, palącym słońcem i niewyobrażalnym zmęczeniem. Kiedy dotarła do obozu, zaprowadziliśmy ją do namiotu, trzymając za rękę – nikt nie wspomniał o starcie kolejnego dnia. Kryzys uruchomił sieć pomocy. Monitorowaliśmy Julitę na całej długości trasy, zdając sobie nawzajem raporty. Ustaliliśmy, że w razie trudności, dwójka zawodników zwolni tempo, żeby do niej dołączyć – wszystko działo się poza jej wiedzą. Julicie udało się ukończyć czwarty etap i była gotowa na najtrudniejszy dzień wyścigu – ciągnący się przez 88 kilometrów i mający ponad 2 tys. metrów przewyższenia Długi Marsz. Niesiona na skrzydłach otaczających ją ludzi, dotarła na miejsce jako jedna z pierwszych. Tuląc ją na mecie, w końcu pojęłam jej słowa. „Nie ukończyłabym żadnego z wyścigów, gdyby nie moi przyjaciele”. 15-latek na mecie ultramaratonu Był raczej powściągliwy. Trzymał się na uboczu i nie dbał o zdanie innych – najbardziej lubił swoje towarzystwo. Kiedyś pił, ale kiedy przestał, zaczął robić wszystko to, co znajdowało się na granicy wykonalności i bezpieczeństwa. Mówił, że nie można rzucić nałogu – można go tylko zamienić. Przez lata obserwował go syn, który sam zapragnął poczuć dreszcz emocji. Pomysł przebiegnięcia pustyni wyszedł więc naturalnie. Problem polegał na tym, że Junior miał 15 lat i żaden organizator biegu nie chciał wziąć na siebie odpowiedzialności za dopuszczenie go do wyścigu. Jednak Senior nigdy nie odpuszczał. Nawet w obliczu odmowy. Kilkanaście rozmów telefonicznych i wymian mailowych później, Michał Junior pakował się do Namibii – warunkiem miała być obecność opiekuna. W najtrudniejszych momentach biegu Młody polegał na doświadczeniu ojca, który brał na barki lwią część bagażu emocjonalnego. Jego szorstkie podejście sprawdzało się w kryzysach, gdzie współczucie mogłoby okazać się nieefektywne. Jednak na mecie surowość ustąpiła czemuś nowemu. Rysy Seniora złagodniały, z twarzy bił jasny blask, a w kącikach oczu pojawiły się łagodne zmarszczki. Nie był już zamkniętym w sobie pustelnikiem. Promieniował rozczulającą, ojcowską dumą. To zrozumiałe – jego syn pisał właśnie historię. Kto może wystartować w biegu po pustyni Niezależnie od narodowości, poziomu zaawansowania i wieku, start w wyścigu jest otwarty dla wszystkich. Warunkiem udziału jest dobry stan zdrowia. Koszt uczestnictwa w jednym biegu to 16–18 tys. złotych, natomiast wykupienie czterech biegów to około 40 tysięcy złotych. Zawodnicy dostają się do ustalonych lokalizacji w swoim zakresie. Na bieg można zarejestrować się na oficjalnej stronie Racing the Planet: www.racingtheplanet.com. Źródło: National Geographic Traveler
Największe miasto Jordanii było znane już w czasach biblijnych. Dziś jest nowoczesną metropolią
Największe miasto Jordanii rozpościera się na pagórkowatym terenie, między zieloną Doliną Jordanu a jałową pustynią. Wielka metropolia, w której tradycja spotyka się z nowoczesnością, pamięta czasy starotestamentowe. I choć dziś w jordańskiej stolicy przeważa nowoczesna zabudowa, wciąż jeszcze można odnaleźć tam pamiątki po najdawniejszej przeszłości. Co warto zobaczyć w Ammanie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Charakterystyka największego miasta Jordanii Jak dziś wygląda Amman? Jakie atrakcje skrywa największe miasto Jordanii? Amman w starożytności zamieszkiwało aramejskie plemię Ammonitów. Na przestrzeni lat największe miasto Jordanii było obiektem zakusów wielu plemion i ludów. To sprawiło, że dziś ta nowoczesna metropolia jest wielokulturowym tyglem, w którym obok siebie współistnieją różne wyznania. Charakterystyka największego miasta Jordanii Amman jest stolicą, ale także głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturowym Jordanii. Główne miasto bliskowschodniego królestwa jest także największe w całym Lewancie. W wielkiej metropolii mieszka prawie 2,3 mln osób, a liczba ta sukcesywnie wzrasta od wielu lat. Największe miasto Jordanii rozciąga się na pofałdowanym płaskowyżu w północnej części kraju, na wysokości 850 m n.p.m. Historycznie swoimi granicami obejmowało siedem wzgórz, do których nawiązuje siedmioramienna gwiazda na państwowej fladze. W wyniku rozbudowy obecnie zajmuje dziewiętnaście wzgórz. Architektura Ammanu Miasta krajów arabskich kojarzą się przede wszystkim z bogactwem form, kolorów i zdobnictwa. Pod względem architektonicznym stolicy Jordanii bliżej jest do krajów śródziemnomorskich. Jako że głównym budulcem jest tam wapień, większość domów i innych budynków jest biała (stąd wzięło się określenie „białe miasto”). Oczywiście nie brakuje tam elementów architektury islamu, ale w mieście wciąż można znaleźć liczne pamiątki po antycznym Rzymie i Bizancjum. W całościowym ujęciu tworzy to specyficzną mozaikę, odzwierciedlającą długą i złożoną historię miasta. Historia Ammanu Pierwszym znanym plemieniem, zasiedlającym teren dzisiejszego Ammanu, byli Ammonici. W czasie ich panowania miasto nosiło nazwę Rabba Ammon. Najprawdopodobniej było jednym z najważniejszych ośrodków na Bliskim Wschodzie, o czym świadczy starotestamentowa wzmianka, wskazująca na miasto jako na stolicę aramejskiego plemienia. W czasach panowania króla Dawida było oblegane przez jego wojska pod dowództwem Joaba. Po zdobyciu miasta Dawid ogłosił się królem Ammonitów. W III stuleciu p.n.e. Rabba Ammon zdobył egipski władca Ptolemeusz II Filadelfos i przemianował je na Filadelfię. Nazwa, którą nosi do dziś, została ukuta dopiero trzy wieki później, kiedy na tamtejszych wzgórzach osiedlili się Nabatejczycy i Ghassanidzi. Arabowie zajęli miasto w 635 r. Pod ich panowaniem Amman rozkwitał. Jednak gdy stolica kalifatu została przeniesiona z Damaszku do Bagdadu, zaczęło stopniowo podupadać. Od XVI wieku znajdowało się w rękach Turcji. Amman zaczął stopniowo wyludniać się, aż w końcu został całkowicie opuszczony. Odbudowa Ammanu Miasto powróciło do łask dopiero w 1878 roku, gdy przybyli tam Czerkiesi wysiedleni z Kaukazu Północnego. Gdy powstała tam stacja kolejowa na linii łączącej Damaszek z Medyną, Amman zaczął ponownie rozkwitać. W 1921 roku stał się stolicą Emiratu Transjordanii, a 25 lat później – niepodległej Jordanii. Jak dziś wygląda Amman? Historia Ammanu jest długa. Nic więc dziwnego, że mówimy tu o jednej z najdłużej zamieszkałych stolic. Na przestrzeni wieków miasto było podbijane przez liczne plemiona, a każde pozostawiło po sobie mniejsze lub większe pamiątki. W XIX wieku zaczęło się odradzać i ten rozwój trwa nieprzerwanie do dziś. To wszystko sprawiło, że dzisiejszy Amman jest specyficzną mozaiką tradycji i nowoczesności. Przeszłość najwyraźniej uwidacznia się we wschodniej części stolicy. To właśnie tam można znaleźć wspomnianą wcześniej białą zabudowę. To tam funkcjonują niewielkie sklepiki, bazary i stare warsztaty. Zachodnia część Ammanu jest natomiast wyrazem zmian, jakie miasto przeszło. W tamtejszym krajobrazie dominują wzniesione niedawno wieżowce, nowoczesne galerie sztuki, luksusowe butiki i hotele, ekskluzywne restauracje i modne kluby nocne. Wciąż widoczne są tam elementy tradycji, ale te są sukcesywnie wypierane przez nowoczesność. Jakie atrakcje skrywa największe miasto Jordanii? Architektoniczny i kulturowy miszmasz? Być może w pewnym stopniu, ale to właśnie sprawia, że w największym mieście Jordanii każdy znajdzie coś dla siebie. Osoby lubujące się w życiu nocnym będą zachwycone zachodnią częścią miasta. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że nie brakuje tam atrakcji dla miłośników historii i zabytków. Cytadela Jebel Al Qala’a Najwyższe wzgórze w stolicy Jordanii, Jebel Al Qala’a, zostało ufortyfikowane mniej więcej w 1800 roku p.n.e. Od tamtego czasu podlegało licznym przebudowom i rozbudowom, realizowanym między innymi w epoce rzymskiej, bizantyjskiej i umajjadzkiej. W rezultacie niewiele zostało z pierwotnej cytadeli, jednak nie oznacza to, że należy ominąć to miejsce. Przeciwnie, cytadela wznosząca się w centralnym punkcie Ammanu to jedna z największych atrakcji miasta. To właśnie tam znajduje się słynna świątynia Herkulesa, wzniesiona w czasie panowania Rzymian. Do dziś zachowało się zaledwie kilka elementów tej budowli, w tym ręka mitycznego półboga (część wielkiego posągu Herkulesa) i kilka kolumn, z których dwie kompletne mierzą niemal dziesięć metrów wysokości. Innym interesującym obiektem na terenie cytadeli jest pałac Umajjadów. Wybudowany między VII a VIII stuleciem, pierwotnie był okazałym kompleksem zabudowań, jednak większość zawaliła się w trakcie trzęsienia ziemi w 749 roku. Po tych, które ocalały, zostały tylko fundamenty i fragmenty ścian. Na potrzeby turystyki zrekonstruowano salę audiencyjną z kopułowym zadaszeniem. Wymieniając ciekawe obiekty na terenie cytadeli, nie można pominąć ruin bazyliki bizantyjskiej. Po wybudowanej w VI wieku świątyni zostały kolumny i kilka mozaik. Warto udać się też do tamtejszego Muzeum Archeologicznego, gdzie zgromadzono zbiór artefaktów z epoki brązu i posągi odkryte na stanowisku archeologicznym Ain Ghazal. Teatr rzymski Teatr wzniesiony w czasach rzymskich (w II wieku, w czasie panowania cesarza Antoninusa Piusa) mógł zmieścić do sześciu tysięcy osób. Zgodnie ze starożytną sztuką budownictwa, cechował się niezwykłą akustyką. Nawet osoby zasiadające na najwyższych rzędach widowni doskonale słyszały każde słowo wypowiedziane na scenie. Meczet króla Abdullaha I To jedna z najmłodszych atrakcji na mapie Ammanu. Prace nad świątynią mogącą zmieścić do trzech tysięcy wiernych rozpoczęły się w 1982 roku, a zakończyły siedem lat później. Dlaczego warto zobaczyć ten obiekt? Choćby ze względu na jego ogrom – wielki meczet rozciąga się na powierzchni 12 tysięcy metrów kwadratowych. Downtown Amman Centrum miasta to miejsce, w którym tradycja najwyraźniej miesza się z nowoczesnością. Nie brakuje tam sklepów, restauracji i kawiarni, a dookoła panuje typowo bliskowschodni klimat, którego najbardziej charakterystycznym elementem są wszechobecni sprzedawcy, głośno nawołujący do zakupów. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W Petrze obok Skarbca Faraonów odkryto grobowiec. To tutaj Indiana Jones znalazł Świętego Graala
Dwanaście szkieletów odkryto tuż przed Skarbcem Faraonów w Petrze, czyli w najbardziej słynnym zabytku Jordanii. Podziemny grobowiec pochodzi sprzed 2 tys. lat. To w tym miejscu filmowy Indiana Jones znalazł Świętego Graala.
Spis treści: Grobowiec pod słynnym zabytkiem Petry Co udało się odkryć w grobowcu? Czym był Skarbiec Faraonów? Al-Chazna, czyli Skarbiec lub Skarbiec Faraonów, to przepiękna konstrukcja wykuta w różowym piaskowcu w PetrzewJordanii. Dwupiętrowa fasada składa się z korynckich kolumn. Można również dopatrzyć się różnych bogów, na przykład egipskiej bogini Izydy w centralnym miejscu w górnej części fasady oraz boskich bliźniaków Kastora i Polluksa flankujących wejście na pierwszej kondygnacji. Miejsce to jest najczęściej odwiedzanym zabytkiem Jordanii. Rocznie trafia tu około miliona turystów. Kilka lat temu archeolodzy zintensyfikowali działania wokół Skarbca Faraonów. Co udało się im odkryć? Grobowiec pod słynnym zabytkiem Petry Naukowcy z reguły ogłaszają odkrycia na łamach czasopism naukowych. Tym razem stało się inaczej. O znalezieniu kilkunastu pochówków w podziemnym grobowcu w Petrze poinformowano w jednym z odcinków serialu dokumentalnego „Expedition Unknown” na Discovery Channel, który prowadzi poszukiwacz przygód Josh Gates. Znalezisko elektryzuje pasjonatów, bo to tutaj filmowy Indiana Jones miał znaleźć Świętego Graala. Jak doszło do odkrycia pochówków? W poprzednich sezonach badawczych naukowcy przebadali obszar przed fasadą Skarbca Faraonów z pomocą georadaru. Urządzenie to umożliwia wytypowanie miejsc, które są potencjalnymi grobowcami lub komnatami – pustymi przestrzeniami. W sierpniu tego roku archeolodzy przystąpili do wykopalisk, gdyż obrazy uzyskane z georadaru dawały nadzieję na to, że pod ziemią faktycznie mogą znajdować się grobowce wykute w skale. Nie pomylili się. Co udało się odkryć w grobowcu? Archeolodzy uważają, że dokonali ważnego odkrycia, gdyż grobowiec wydaje się być niewyrabowany. Większość podobnych struktur z okresu nabatejskiego w Petrze została ograbiona już w starożytności. Obok co najmniej dwunastu zmarłych znajdowało się bogate wyposażenie. Na ostatnią drogę włożono im przedmioty wykonane z brązu, żelaza oraz naczynia ceramiczne. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/10/EXU-Petra-Select-1-1269ab4.jpg" width="6720" height="4480" alt="Poszukiwacz Josh Gates i prof. Pearce Paul Creasman, do których dołączyli dr Fares Braizat, główny komisarz Petra Development and Tourism Region Authority i prof. Fadi Balawi, dyrektor Departamentu Starożytności Jordanii, zaglądają do nowo odkrytego grobowca w Petrze" title="Poszukiwacz Josh Gates i prof. Pearce Paul Creasman, do których dołączyli dr Fares Braizat, główny komisarz Petra Development and Tourism Region Authority i prof. Fadi Balawi, dyrektor Departamentu Starożytności Jordanii, zaglądają do nowo odkrytego grobowca w Petrze" /> Zmarłymi byli Nabatejczycy. Byli on pierwotnie pustynnymi koczownikami, którzy z czasem zmienili nieco swój styl życia na bardziej osiadły. Zaczęli kontrolować przepływ towarów między Arabią, a Egiptem, Syrią i Mezopotamią, co przyczyniło się do rozkwitu ich królestwa w ostatnich wiekach przed naszą erą. Nie tylko pośredniczyli w handlu, ale też oferowali swoje produkty, takie jak mirra czy kadzidło. Czy znalezisko było dla badaczy zaskoczeniem? O to National Geographic Polska zapytał kierownika badań archeologa, prof. Pearce’a Paula Creasmana, szefa American Center of Research (ACOR) w Jordanii. – Archeologia to eksploracja nieznanego, więc każdy [ruch – przyp. red.] kielnią, którą wkładamy w ziemię, jest niespodzianką. Gdybyśmy wiedzieli, co tam jest, nie musielibyśmy kopać – powiedział. – Możliwość współpracy z jordańskim rządem i pracy w Jordanii jest skarbem samym w sobie. Zachęcam wszystkich, którzy mogą, do odwiedzenia i odkrywania Jordanii razem z nami – dodał prof. Creasman. Czym był Skarbiec Faraonów? Wykuta w skale konstrukcja jest zagadkowa po dziś dzień. Najprawdopodobniej był to grobowiec nabatejskiego króla Aretasa III lub IV i jego bliskich, który żył w I wieku p.n.e., czyli 2 tysiące lat temu. Pod samą konstrukcją odkryto wcześniej kilkanaście pochówków, zapewne należących do rodziny królewskiej. Krypty są udekorowane w stylu nabatejskim – nie ma tam bogów świata grecko-rzymskiego widocznych na fasadzie. To z tego okresu pochodzą też odkryte właśnie pochówki przed Skarbcem. Być może więc osoby związane z władcą chciały być przy nim również po śmierci. Nazwa „Skarbiec” przylgnęła do tego miejsca ze względu na popularną wśród Beduinów legendę o rzekomym skarbie, być może faraonów, złożonym w tym miejscu. Na samym szczycie budynku znajdowało się ogromne, wykute w kamieniu naczynie, które zostało częściowo zniszczone w wyniku ostrzału z broni palnej. Kiedyś uważano, że było wypełnione złotem. Źródła: Expedition Unknown, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nazywana jest Drogą Królewską. Można nią objechać dobrze znany kraj
Droga Królewska jest jedną z najstarszych wciąż używanych dróg na świecie. Kilometry krętych tras pokazują piękno tego miejsca. Możesz przejechać nią niemal całą Jordanię.
Spis treści: Droga Królewska Madaba i najstarsza mapa Zamek Karak Rezerwat Dana Hotel w garbusie Mohammada Akaba nad Morzem Czerwonym Jemy daktyle, patrząc na przysypane delikatną warstwą piachu mozaiki sprzed 1,2 tys. lat. Tacę lepkich od słodyczy owoców przyniósł Alaa, który oprowadza nas po tym miejscu. Kazał się częstować. Okazały się tak dobre, że nie możemy teraz przestać ich podjadać. Jesteśmy w Umm ar-Rasas w Jordanii, pośród ruin starożytnego miasta, które w Biblii widnieje jako Mefaat (Kastron Mefa’a). Mury, pomiędzy którymi hula teraz wiatr, pochodzą z czasów rzymskich, bizantyjskich i muzułmańskich. Najstarsze pamiętają trzeci wiek. Gdy tu dotarliśmy, park archeologiczny właśnie został zamknięty. Ale po chwili pojawił się Alaa. Zaproponował, że zostanie dłużej i nas oprowadzi. Zniknął tylko na moment, by przynieść daktyle. Poprowadził nas do największej i najlepiej zachowanej mozaiki chronionej przez zbudowany kilka lat temu dach. Kiedyś zdobiła ona podłogę kościoła św. Szczepana, historycy datują ją na VIII w. Tysiące kolorowych kamyków układają się w wizerunki najważniejszych miast regionu. Jest tu więc Amman, Madaba, Karak, ale też Jerozolima i Cezarea. A pośród nich niezliczone sceny polowań i łowienia ryb. Sporo mozaik zachowało się jednak także poza obrębem dawnego kościoła. Gdy chwilę później błąkamy się po ruinach miasta, natrafiamy na kształty lwów, ptaków, kwiatów i drzew obwieszonych owocami granatów. Większość z tych obrazów wydaje się zapomniana i dopiero gdy odsuwamy dłońmi muślin piachu, ukazują się pełne życia barwy. Droga Królewska Przyjechaliśmy tu, podążając Drogą Królewską (Darb ar-Raseef), zwaną też czasem Autostradą 35. To jeden z najstarszych, nieprzerwanie używanych traktów komunikacyjnych na świecie. Przecina Jordanię z północy na południe, łącząc leżący przy syryjskiej granicy Ibrid oraz Akabę ulokowaną na brzegu zatoki Akaba, niedaleko słynnej pustynnej doliny Wadi Rum (ostatni odcinek jest formalnie inną drogą oznaczoną jako autostrada 47). Przez tysiąclecia Darb ar-Raseef przemierzali kupcy, pielgrzymi, żołnierze i królowie. Była ona – i do jakiegoś stopnia wciąż jest – kręgosłupem Jordanii, ale też całego pobliskiego świata. Dziś wylana jest asfaltem, wciąż jednak pozwala podróżnym odbyć wędrówkę przez niemal całą historię tych ziem. Jest nicią, na którą nanizano pozostałości rzymskich miast, bizantyjskich świątyń, twierdz krzyżowców, a w końcu i nabatejskiego miasta Petra, którego sława przyćmiewa wszystko wokoło. Historycy twierdzą, że po tej drodze poruszano się już przynajmniej 2,5 tys. lat temu. Wiele wskazuje jednak na to, że Droga Królewska była w użyciu nawet wcześniej, w epoce żelaza. W okresie rzymskim cesarz Trajan (panował od 98 do 117 r.) wybrukował szlak i przemianował go na Via Nova Traiana. Nie przypadkiem na poboczach wciąż można natrafić na rzymskie kamienie milowe. Za czasów Bizancjum wędrowali nim chrześcijanie zmierzający do Ziemi Świętej i Golgoty, a w okresie wczesnego islamu – muzułmanie pielgrzymowali tędy do Mekki. Wynajęliśmy więc z dwójką przyjaciół samochód na lotnisku w Ammanie, by przez kolejne 10 dni wędrować śladami naszych kulturowych przodków. Z ulgą zostawiliśmy za sobą stolicę, wyswobadzając się z rządzącego się nieznanymi nam prawami ruchu miejskiego, i ruszyliśmy wprost na południe. Madaba i najstarsza mapa Mozaiki w Umm ar-Rass nie są pierwszymi, na jakie trafiamy podczas tej podróży. Ledwie 30 km za Ammanem, minąwszy oliwne sady, drzewa uginające się od dojrzewających granatów i straszące kolcami opuncje, przystanęliśmy w ruinach starożytnego miasta Madaba. Znane jest ono z bizantyjskich mozaik, z których ta w cerkwi św. Jerzego uważana jest za najstarszą (VI w.) znaną nam mapę Ziemi Świętej. Jej centrum wyznacza Jerozolima, a greckie napisy wokół kierują na punkty satelitarne. Patrzyłem na te 2 mln kamiennych drobinek, które ktoś układał 1,5 tys. lat temu, próbując zakląć w nich wizerunek znanego mu świata. Tę mapę da się łatwo odtworzyć w rzeczywistości – wystarczy odbić na zachód, zostawiając na chwilę Drogę Królewską, by asfaltową nicią wijącą się pomiędzy wysuszonymi do cna, przypominającymi francuskie ciasto stokami wtoczyć się na szczyt masywu górskiego Nebo. Ponoć to z tego miejsca Mojżesz po raz pierwszy zobaczył ziemię obiecaną, a jak uważają wierzący – też tu umarł i został pochowany. Na Nebo pojechaliśmy jednak przede wszystkim po to, by nasycić wzrok niezmąconą przestrzenią sięgającą po Morze Martwe i odległą o 50 km Jerozolimą. W palącym słońcu przystanęliśmy przy ulokowanej obok niewielkiego kościoła tablicy mającej pomóc w wyłuskaniu z rozległego krajobrazu Betlejem, Jerycha czy Hebronu. Sięgałem spojrzeniem po horyzont, próbując przebić wzrokiem mgłę unoszącą się nad Morzem Martwym. Zdawałem sobie sprawę, że patrzę dokładnie na te same miejsca, które zostały uwiecznione na oglądanej kilka godzin wcześniej mozaice w Madabie. Nasyceni daktylami i widokiem mozaik suniemy dalej na południe, wcinając się w coraz bardziej pustynny krajobraz usypany z dolin i pagórków oraz pojedynczych cyprysów i jałowców. Zamek Karak Nazwanie Drogi Królewskiej autostradą może wprowadzać w błąd. W rzeczywistości jest to zaledwie dwupasmowa wstęga asfaltu, niewyposażona w żadną infrastrukturę, którą kojarzymy zwykle z drogami szybkiego ruchu. Ta historyczna trasa dawno już zresztą zyskała konkurencję w postaci dróg dużo nowocześniejszych, pozwalających na szybsze przemieszczanie się. Dzięki nim Droga 35 stała się jeszcze ciekawsza. Uwolniona od intensywnego ruchu przerodziła się w szlak uwielbiany przez niespiesznych podróżników. Tych szukających punktów widokowych, zjazdów i kolejnych intrygujących przystanków, w których można dotknąć starożytnej historii. Z samego rana zatrzymujemy się przy średniowiecznym zamku Karak, patrząc, jak światło złoci kamienne mury w kolorze piasku. Twierdza rozbudowana w 1142 r. jest jedną z największych i najlepiej zachowanych fortec krzyżowców na Bliskim Wschodzie. Po 46 latach została odbita przez muzułmanów, a kilka wieków później zniszczona przez trzęsienie ziemi. Snujemy się po niej bez planu, mając świadomość, że budowla jest tak wielka, że na jej dogłębne poznanie trzeba by wielu dni. Schodzimy wąskimi korytarzami do podziemnych komnat, by odkryć pozostałości sklepionych galerii, dawnej kuchni i kaplicy, w której modlili się chrześcijańscy rycerze. W zamku od lat prowadzone są remonty. Przebiegają one jednak w ślimaczym tempie, co sprawia, że zwiedzanie wciąż przypomina zawadiacką przygodę. Masz wolną rękę i to od ciebie zależy, w który zaułek zajrzysz i co w nim odkryjesz. Rezerwat Dana Mohammad „Abu Alim” Al-Malaheem nalewa gorącą kawę do czarek wielkości naparstka. Siedzimy w cieniu rozłożystego drzewa, a kilka kóz beznamiętnie skubie listki, przyglądając się nam kątem oka. Mohammad zatrzymał nas, gdy wyjeżdżaliśmy z Rezerwatu Biosfery Dana, oazy zieleni i dzikiej natury tuż przy Drodze Królewskiej. Ten górzysty obszar, mający niemal 300 km², jest sceną, na której klify opadają wprost na pustynne równiny. Pozwala się na chwilę oderwać od zamków, mozaik i krwawych opowieści, by spędzić długie godziny na wędrówkach pośród uformowanych w fantazyjne kształty piaskowych ścian, wąwozów, dolin i opuszczonych wiosek. Rezerwat Dana to największy obszar chroniony w Jordanii. Rozciąga się na terenie Doliny Jordanu będącej częścią Wielkich Rowów Afrykańskich. Od doliny Wadi Araba do sięgających ponad 1400 m n.p.m. wzgórz z klifowymi zboczami w okolicy Al-Qadisiya. Odznacza się największą bioróżnorodnością w kraju. Występuje tu ponad 830 gatunków roślin, w tym trzy endemiczne, 38 gatunków ssaków i 215 gatunków ptaków, w tym m.in. kulczyk syryjski. W 1998 r. Dana została włączona do sieci rezerwatów biosfery UNESCO. Hotel w garbusie Mohammada Po trzech dniach przemierzania tego największego i najbardziej zróżnicowanego obszaru chronionego w Jordanii wracamy na Królewską Drogę. Natykamy się na Mohammada, który zaprasza nas do wioski Al Jaya, by zaprezentować swój „najmniejszy hotel świata”. – Przed przejściem na emeryturę pracowałem jako przewodnik wycieczek – mówi. – Później zacząłem mieć dużo wolnego czasu i postanowiłem zrobić coś dla naszej wioski. Wskazuje na podniszczonego volkswagena garbusa zakrytego kolorowym haftem zrobionym przez córkę Mohammada. Wewnątrz auta wstawiono materac, jest też ręcznie zdobiona pościel. Hotelowi goście mają do dyspozycji „lobby” urządzone w pobliskiej jaskini, w którym mogą wypić kawę, zjeść śniadanie lub kupić parę drobiazgów w sklepiku. Pomysł Abu Alima miał przyciągnąć do nieco sennej wioski turystów jadących do zamku Asz-Szaubak. Plan ten się powiódł. „Hotel” stał się na tyle głośny, że odwiedził go (acz nie skorzystał z noclegu) nawet król Jordanii, Abdullah II. Akaba nad Morzem Czerwonym Większość podróżników kończy przemierzanie Drogi Królewskiej w Petrze. My jednak kierujemy się dalej na południe, by dotrzeć aż do zatoki Akaba będącej północno-wschodnią odnogą Morza Czerwonego. Gdy tam dojeżdżamy, nasze płuca wypełniają się świeżym słonawym powietrzem. Po tygodniu spędzonym pośród suchego pustynnego krajobrazu bliskość morza okazuje się niezwykle ożywcza. Wieczorem siadamy w jednej z knajpek Akaby przy fajce wodnej i sycimy się nocnym pulsem miasta. Jutro powrócimy na Królewską Drogę, by tym razem pokonać ją w drugą stronę, jadąc do Ammanu. Myślimy o tym z ekscytacją i radością. Darb ar-Raseef to bowiem coś więcej niż tylko szlak komunikacyjny. Dużo więcej. To ponad 400 km przestrzeni, w której kryje się całe bogactwo Jordanii. Źródło: archiwum NG.
Jak postawić pierwsze kroki na pustyni, poczuć jej piękno i... nie dać się zabić
Po pustyni można jeździć quadem, biegać albo po prostu ją podziwiać, pijąc herbatę. Zawsze jednak jest to wielkie przeżycie.
Spis treści: Krok 1. Herbata na pustyni Krok 2. Przygoda Krok 3. Noc na pustyni Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Krok 5. Wyprawa i trekking Wyposażenie na pustynię Niemal każdy, kto otarł się o bezbrzeżne piaski, pytany o to, po co zapuszczać się na tak niegościnne pustkowia, odpowie – ponieważ istnieją, są wyzwaniem, są piękne i niebezpieczne zarazem. Jaką lekcję dają pustynie podróżnikom? – Najcenniejsza lekcja to pokora, ale muszę przyznać, że akurat w tej kwestii szybko zapominam, o co chodzi. Dlatego wracam i znów się uczę – mówi Mateusz Waligóra. Przeszedł samotnie Gobi i dokonał trawersu największej solnej pustyni świata – Salar de Uyuni w Boliwii – wraz z grupą podróżników. Krok 1. Herbata na pustyni Od czego zacząć przygodę z pustyniami? Najlepiej od małego odcisku stopy na piasku, a w zasadzie niewinnego flirtu. Jazda samochodem terenowym lub quadem po pustyni, potem biwak pod gwiazdami obok zacisznej wydmy. Obserwowanie zachodu słońca, ognisko, picie miętowej herbaty to popularny sposób spędzania wolnego czasu mieszkańców krajów Afryki Subsaharyjskiej i Półwyspu Arabskiego. Jeśli masz znajomych z Egiptu, Tunezji czy Maroka, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, którzy chcą zabrać cię na taki pustynny wypad – nie wahaj się ani chwili. Poznasz pustynię i część ich kultury. Czy warto skorzystać z komercyjnych wypadów czterokołowcami po pustyni na wakacjach w Egipcie? Wszystko zależy, jak podejdziesz do tematu i czy przymkniesz oko na komercyjne elementy. Po pierwsze, wybierz niezbyt liczną grupę i nie daj sobie wcisnąć zdezelowanego quada. Najwartościowszy będzie sam przejazd po pustyni. Nie szalej, bo czasem dochodzi do wypadków na wywrotnych czterokołowcach, kiedy pędzi się na złamanie karku bez kasku. Poproś przewodnika wcześniej, żeby zaplanował kilka postojów przy ciekawych wydmach czy skałach. Wioska Beduinów, do której dotrzesz, będzie zapewne specjalnie przygotowaną wersją dla turystów. Poczęstunek, kramy z pamiątkami i rękodziełem, warsztaty, sklep z ziołami, ustawione namioty z wielbłądziej wełny będą tylko przedstawieniem. Beduini chronią swoją prywatność, a ich prawdziwa wioska znajduje się zwykle kilka kilometrów dalej. Do tej zaaranżowanej dla przybyszów z zewnątrz przyjeżdżają jak do pracy. Miej tego świadomość. Pustynia dookoła będzie jednak prawdziwa i ją warto chłonąć wszystkimi zmysłami. Zerknij na TripAdvisor, która z lokalnych agencji organizujących wypady na pustynię ma aktualnie pozytywne opinie, bo zmieniają się one jak temperatura za dnia i w nocy na pustyni. Krok 2. Przygoda Czy jadąc quadem, można odkryć ślady historii na pustyni? Na południowym Synaju udało mi się zapuścić w bardziej dzikie rejony. Ruszyliśmy na kilku czterokołowcach z lokalnym przewodnikiem i grupą znajomych. Jechałem przez wąwozy, hamady, czyli pustynie składające się z kamieni, i po wydmach. Wtem przede mną ukazały się ruiny wioski. – Tu nic nie ma ciekawego – przekonywał egipski przewodnik. Nalegałem, żeby zobaczyć porzuconą osadę. Domy były zrujnowane i częściowo zasypane przez piasek. Okazało się, że były to pozostałości izraelskiej kolonii założonej w latach 70. XX w. po wojnie sześciodniowej. Wtedy Izrael władał tymi terenami przez 13 lat, przesiedlając na Synaj ok. 5 tys. osadników. Największe wrażenie zrobiło jednak kino pod gołym niebem. Rzędy krzeseł znanych ze starych kin stały pośrodku piasków. Jakby wyświetlano niemy film w pustej sali, a w miejscu ekranu była… no właśnie, pustynia. Krok 3. Noc na pustyni Jeśli zachwyciły cię filmy „Czerwona Planeta”, „Lawrence z Arabii” i chcesz poczuć się jak na Marsie – rusz na jordańską pustynię Wadi Rum. W jednej z części „Gwiezdnych wojen” ta pustynia ze swoimi czerwonymi piaskami i skałami posłużyła za plener do zdjęć z planety Jedha – miejsca mocy. Na mapie niezwykłych pustyń na świecie znajduje się w czołówce. Do tego łatwo dostać się na Wadi Rum z Polski dzięki tanim połączeniom lotniczym do Ammanu i na izraelskie lotnisko Owda blisko granicy z Jordanią. – Wadi Rum jest urozmaicona. Poza czerwonymi wydmami zobaczyłem niesamowite formacje skalne, głębokie wąwozy, a nawet źródła czystej wody i naskalne rysunki sprzed wieków – mówi Mariusz Barwiński, podróżnik i fotografik. Po obszarze pustyni Wadi Rum turyści mogą się poruszać w zorganizowanych grupach pod opieką lokalnych przewodników. Stąd najlepiej wszystko załatwić przed wyjazdem. Oferta jest ogromna, bo między czerwonymi skałami i piaskami znajduje się ponad 40 kampów o różnym standardzie. – Najczęściej wybiera się opcję całodniową z noclegiem. My skorzystaliśmy z oferty przewodnika Khaleda i z czystym sumieniem możemy go polecić. Mieliśmy całodzienny objazd po najciekawszych widokowo zakamarkach pustyni, wyżywienie i zakwaterowanie – mówi Mariusz Barwiński, autor bloga cartrip.pl. Na jordańskiej pustyni Wadi Rum można się też powspinać. – Ogrom piaskowców daje niesamowite wspinaczkowe możliwości dla osób preferujących tylko i wyłącznie wspinaczkę klasyczną (tradową). Na tamtejszych ścianach to prawdziwa górska przygoda – mówi Kamil Gabarski, podróżnik i alpinista z Wrocławia. Przed wylotem do Jordanii warto wykupić Jordan Pass – połączenie wizy, karty zniżkowej i biletów wstępu do głównych turystycznych atrakcji w Jordanii. Szczególnie opłaca się wykupienie jej przy planowanej wizycie w Petrze, ponieważ jest jednocześnie biletem wstępu. Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Bezpieczniejszą formą zmierzenia się z pustynią w turystyczno-sportowym stylu, niż samotny trekking, może być udział w jednym z wyścigów Racing The Planet. Do pokonania ok. 250 km po chłodnej i wietrznej Gobi, Atakamie – najsuchszej pustyni świata, lub po afrykańskiej pustyni Namib z jej wielkimi wydmami. To wyzwanie dla tych, którzy mają na swoim koncie wieloetapowe wyprawy trekkingowe lub w nogach kilka maratonów, a chcieliby poczuć smak pustyni. Z rozmów z Polakami, którzy jako pierwsi w naszym kraju pokonali cztery pustynie w jednym roku w ramach cyklu 4Desert (Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i Marek Wikiera), wynika, że nie trzeba być herosem. Ważniejsza od ciała jest psychika i zdeterminowanie, żeby osiągnąć cel. Zmagania zorganizowano niby dla biegaczy, ale osoby, które od początku tylko idą szybkim marszem, meldują się na mecie niekoniecznie ostatnie. Co najbardziej przeszkadza na trasie? Wszyscy zgodnie potwierdzają: plecak. Musi być ultralekki, ale zarazem wygodny. Organizator zapewnia wodę na punktach kontrolnych, opiekę medyczną i nocleg bez specjalnych wygód. Nikt nie zabiera dodatkowej pary butów, ale muszą być one solidne, o mocnej podeszwie, specjalne do biegania górskiego. Oprócz etapów po piachu i wydmach sporo odcinków poprowadzono szutrowymi drogami, wyschniętymi korytami rzek czy malowniczymi wąwozami. No tak, a czwarta pustynia? Nie ma na niej piasku i wielbłądów, są za to pingwiny. Trasę poprowadzono na Antarktydzie, ale to już inna historia z krainy pustki i lodu. Krok 5. Wyprawa i trekking Wielbłąd może zmagazynować w swoim garbie do 50 kg tłuszczu (nie wody!) i wytrzymać bez picia – maszerując po pustyni – ponad osiem dni. Człowiek w tych samych warunkach przetrwa bez wody tylko dwa – maksymalnie trzy dni przy mocnym organizmie. Nie można zapominać, że pustynie są skrajnie niebezpieczne. Solidny zapas wody i ochrona ciała przez szczelne zakrycie go przed promieniami słońca to podstawa. – Mierzenie się z pustyniami nie ma najmniejszego sensu, bo z góry skazani jesteśmy na porażkę. Warto zmierzyć się ze sobą, a pustynię uczynić jedynie tłem dla tej walki. Niemniej jednak zdaję sobie sprawę, że nie jest to rozwiązanie, w którym odnajdą się wszyscy. Z tego też powodu nigdy nie zachwalam celowo wędrówek przez pustynię – mówi Mateusz Waligóra. Podkreśla, że podczas trekkingu na pustyniach wszystko na długo przed wyprawą musi być jak najlepiej sprawdzone. Najbardziej kluczowe elementy ekwipunku muszą być zdublowane. To, co w cywilizacji jest tylko małą usterką, na pustyni może oznaczać katastrofę, łącznie z utratą zdrowia. Dla jednych wyzwaniem będzie przebiegnięcie 250 km po pustyni, a dla innych samotne pokonanie Gobi. Dla początkujących przeżyciem będzie już 5 km trekkingu lub nocleg w beduińskim namiocie. Każdy ma swoją pustynię. Wyposażenie na pustynię To ci się przyda na pustyni: czapka typu kepi chroniąca kark; okulary dobrej klasy ze szkłami kategorii 4 i bocznymi osłonami; odzież z filtrem UV 50, przewiewna, ale zakrywająca ciało; lekki, ale ciepły śpiwór (w nocy może być w okolicach zera); buty z osłonami przylegającymi do łydki, zapobiegającymi dostawaniu się piasku. Źródło: archiwum NG.
Morze Czerwone jest pełne skarbów. Podczas ostatniej wyprawy udało nam się kilka znaleźć
Na 27 kilometrach jordańskiego wybrzeża szukaliśmy skarbów na lądzie i w Morzu Czerwonym dla całej rodziny. I wcale nie trzeba zaklęć, żeby je odnaleźć.
W tym artykule: Akaba nocą Snorkelingowe safari Plaże i akwarium Forteca otoczona palmami Niespodzianka Amira Po trzech dniach na pustyni Wadi Rum docieram nad Morze Czerwone, do zatoki Akaba. Dawno mnie tak nie ucieszył widok wody i jej słony zapach. Zrzucam z siebie ubranie zakurzone czerwonym piaskiem pustyni i wskakuję do wody. Jest połowa grudnia, słońce grzeje przyjemnie, choć morze orzeźwia jak świeży sok z granatu, który wypiłem na przydrożnym straganie. To niesamowite, że wystarczy godzina jazdy autem, żeby krajobrazy jak na Marsie zmieniły się w rajską zatokę i gwarne miasto. Taka jest właśnie Jordania – zaskakuje nas od kilkunastu dni bardzo pozytywnie swoją różnorodnością i zabytkami. Przemierzam ten kraj na własną rękę razem z sześcioletnią córką i żoną, trochę jak współcześni nomadzi, korzystając z lokalnego transportu i życzliwości ludzi. Akaba nocą Jest wieczór, mieszkańcy Akaby robią zakupy na targowisku. Dołączamy do nich w poszukiwaniu owoców i jordańskich przysmaków. – Ahlan wa sahlan! („witam serdecznie”) – mówi z uśmiechem właściciel małej piekarni w Akabie i zaprasza nas do środka. Ola, moja córka, wkracza śmiało do wypełnionego zapachem świeżego chleba i karmelizowanego cukru pomieszczenia. Tak, mieliśmy też kupić chleb. Już po chwili jesteśmy na zapleczu piekarni zaciekawieni, jak wygląda wyrabianie różnego rodzaju baklaw czy przysmaku z cienkiego ciasta, serka i pistacji zwanego tu kanafeh. Ola na powitanie dostaje mały okrągły chleb typu pita prosto z pieca. Kupujemy ich kilka więcej i do tego słodki deser w postaci kawałków baklawy. Słodki to mało powiedziane. Diabelnie słodki. Ocieka miodem i szybko muszę kupić gorzką kawę z kardamonem, a już taki zestaw smakuje wybornie. Akaba to jedyne nadmorskie miasto w Jordanii. Jest stosunkowo czyste i nowoczesne, a dobre hotele są wkomponowane w starą strukturę miasta. Na głównym deptaku królują małe sklepy i jadłodajnie. Pędzą motocykle i auta, czuć ducha portowego miasta, więc słowo „kurort” do niego nie pasuje. Wystarczy przejść kilka przecznic i oddalić się od głównej ulicy, żeby zobaczyć, jak żyją mieszkańcy Akaby. W pewnym momencie natrafiamy na tajemniczy seans. Ciemny zaułek rozbrzmiewa muzyką i fleszami światła. Podchodzimy bliżej, a na plastikowych krzesłach siedzą mężczyźni niczym w kinie plenerowym. Popijają kawę i herbatę wpatrzeni w stary wielki telewizor zawieszony na ścinanie. Tajemniczy seans okazuje się oglądanym przez nich 27 845. odcinkiem opery mydlanej jordańskiej wersji „Mody na sukces”. Po porostu męska rozrywka po pracy i spotkanie towarzyskie w jednym. Chodzę po Akabie z całą rodziną i czuję się tu bezpiecznie. Z torbami pełnymi chleba i owoców wsiadamy do busa, który zawozi nas do hotelu. Poznaj smak tradycyjnej jordańskiej kuchni [PRZEPISY] Wybierając się w podróż do Jordanii nie sądziłam, że będzie coś, co zachwyci mnie bardziej niż sama Petra. Niespodzianką okazała się jordańska kuchnia, która uwiodła mnie od pierwsz... Snorkelingowe safari Mieszkamy kilka kilometrów za Akabą, w jednym z nadmorskich hoteli. 27 km pustynnej linii brzegowej jordańskiego wybrzeża zatoki może wydawać się małym skrawkiem lądu, ale został on mądrze podzielony na strefę industrialną z wielkim portem tuż przy mieście i część rekreacyjno-hotelową, rozciągającą się za nim w kierunku granicy z Arabią Saudyjską. Na całym wybrzeżu dominuje niska zabudowa, stylizowana często na orientalną. Nie ma drapaczy chmur i patodeweloperki. Prawdziwe skarby kryją się jednak pod wodą. I na te skarby rafy koralowej czaimy się jak rekin na swoją zdobycz. Z naszego hotelu idziemy kilka kilometrów po plaży niczym minikarawana z widokiem na góry i zatokę Akaba. Zaopatrzeni w maski, rurki i płetwy docieramy do miejsca zwanego Japońskim Ogrodem, bo taki przydomek dostała najsłynniejsza przybrzeżna rafa i spot snorkelingowy. Nazwa wzięła się od niezwykłego ukształtowania rafy i skał, przypominającego harmonijne budowle japońskie połączone z naturą. Rafa rozciąga się tuż przy brzegu i przypomina wielki kolorowy stół zanurzony w płytkiej wodzie. Widzę, jak przepływają obok nas nastroszone skrzydlice i niebieskie rogatnice. W pewnym momencie wynurzamy się i Ola krzyczy: – Tato, zobacz, ta kolorowa linka jakoś dziwnie się rusza! Znów dajemy nura i Ola wskazuje palcem coś, co przypomina węża morskiego. Okaz spokojnie patrolował rafę, poruszając się zygzakiem, i miał ciemne cętki. Chwilę przed nurkowaniem sprawdziłem, co może czyhać pod wodą, i ponoć w Morzu Czerwonym nie ma węży morskich ze względu na wysokie zasolenie. Wychodzimy na brzeg, opisuję zdarzenie i pytam instruktora nurkowania, który ściąga właśnie butlę, co to było? – Faktycznie, nie ma węży morskich w Morzu Czerwonym, ale to był węgorz plamisty. Naśladuje jadowite gady, poruszając się jak wąż. Zupełnie niegroźny – objaśnia instruktor. Zanurzamy się w innym miejscu – podwodnym muzeum militarnym. Zatopiono tu kilka starych czołgów, dżipów i śmigłowiec, tworząc atrakcję dla płetwonurków. Najpłycej jest czołg i z powierzchni w słoneczny dzień całkiem nieźle go widać podczas snorkelowania. Wolę jednak obserwować podwodną naturę. Przybrzeżne wody zatoki Akaba należące do Jordanii słyną z wielu miejsc do nurkowania, ale trzy są szczególnie wyjątkowe. Rainbow Reef („tęczowa rafa”) słynie z niezwykłych odcieni podwodnych skał, ale ważne, żeby obserwować ją w pełnym słońcu. King Abdullah Reef („rafa króla Abdullaha”) została tak nazwana na cześć jordańskiego króla otoczonego wyjątkową czcią i szacunkiem. Przypływają żerować na niej żółwie szylkretowe, a spot nurkowy charakteryzuje się bardzo dużym zagęszczeniem koralowców i jest idealnym miejscem do fotografii podwodnej. Trzecie miejsce zwane Power Station wyróżnia bogactwo ryb, w tym rekinów. Plaże i akwarium Mieszkańcy Akaby upodobali sobie plażę w nadmorskim centrum Akaby zwaną Al-Ghandour Beach i oddaloną o kilka kilometrów Southern Beach w pobliżu Aqaba Aquarium. W weekendy bywają zatłoczone. Przeciskamy się między grillującymi rodzinami, piknikującymi młodymi ludźmi i dopiero po chwili znajdujemy kawałek piasku, żeby przysiąść. Panie wchodzą do wody w burkini, czyli stroju kąpielowym zakrywającym szczelnie całe ciało. Niektóre stroje mają duże logotypy znanych firm sportowych i odzieżowych. Ich eksponowanie jest w modzie. Eksponowanie ciała już nie. Na plaży Southern Beach klasyczne bikini nie jest wprawdzie zakazane, ale może być uznane za co najmniej niestosowne w tym miejscu. Co odważniejsze kobiety narażone są na komentarze, zaczepki lub mogą zostać dokładnie obfotografowane i oplotkowane przez ciekawskich. Czy zatem Jordania nadaje się do swobodnego plażowania w stylu śródziemnomorsko-bałtyckim? Owszem. Po prostu trzeba uszanować różnice kulturowe, a komfortowo można poczuć się w na plażach hoteli i resortów. Są one do tego dokładnie sprzątane, a twardy żwir zastąpiono miękkim piaskiem. Z plaży Southern Beach idziemy do nieodległego Aqaba Aquarium. W jej kompaktowych akwariach zgromadzono żywe skarby Morza Czerwonego, bo właśnie stąd przeniesiono wypełniające je morskie okazy. Może nie imponuje wielkimi taflami szkła, ale pełni także ważną rolę edukacyjną. Mijamy grupkę dzieci z panią nauczycielką, która tłumaczy im kruchość morskiego ekosystemu i wyjaśnia, dlaczego warto go chronić. Forteca otoczona palmami Łapiemy taksówkę spod akwarium i po kilku minutach jesteśmy w starej Akabie. Nabatejczycy, którzy zbudowali Petrę i władali tą częścią świata ponad 2 tys. lat temu, nazywali to nadmorskie miasto Ayla. Dziś wiele hoteli i restauracji nosi tę nazwę, ale po Nabatejczykach nie ma śladów. Krzyżują się tu, jak niegdyś, przed wiekami, ważne szlaki handlowe, kiedy Akaba była przystanią w drodze kupców i pielgrzymów podążających wówczas z Damaszku, przez Palestynę, do Mekki. Dla ich ochrony wybudowano fortecę, której kamienną bramę właśnie przekraczamy. Według legendy jeden z budowniczych z beduińskiego plemienia Howeitat wyrył swoje imię pod kamiennym progiem fortu. Gdy w późniejszych latach doszło do sporu między klanami o to, kto jest właścicielem twierdzy, oznajmił on: „Ja mam prawo do tego fortu, bo go budowałem”. Nie uwierzono mu jednak. Wtedy przemówił: „Odwróćcie kamień na progu”. I faktycznie było tam wyryte jego imię, a on objął władzę. Umocniona warownia była w tym miejscu już w średniowieczu, ale obecny kształt pochodzi z XVI w., kiedy miastem władali sułtani mameluccy. Duże wrażenie robi odrestaurowane wejście z kamiennych bloków. Wewnątrz chodzimy po ruinach murów otoczonych palmami, zaglądamy do podziemnych komnat. Dzieła zniszczenia dokonały jordańskie plemiona pod wodzą Lawrence’a z Arabii w 1917 r., podczas powstania przeciwko Osmanom, kiedy odbiły twierdzę, burząc ją niemal doszczętnie od strony morza. Niespodzianka Amira Pustynia Wadi Rum, zamki krzyżowców, Morze Martwe i Czerwone – te skarby podziwia się z ogromną przyjemnością także z powodu niezwykłej otwartości i gościnności Jordańczyków. Przekonaliśmy się o tym pewnego dnia, kiedy spotkaliśmy Amira i jego rodzinę. Amir jest chrześcijaninem z Madaby, gdzie prowadzi hotel Madaba. Siedzimy na tarasie, pijemy jordańskie wino i rozmawiamy o tym, jak rodzina królewska dba o kraj, a państwo jordańskie ze swoimi ośmioma milionami mieszkańców przyjęło 2 mln uchodźców. Ceny poszły w górę. Ale Amir stara się patrzeć w jasną stronę życia i łapie jego pozytywy. W pewnym momencie wchodzi jego żona z tortem, rozlega się „Happy birthday to you”, a zaraz potem w arabskiej wersji. Jesteśmy zaskoczeni i wzruszeni. Dowiedzieli się, że nasza córka ma urodziny, i zrobili jej niespodziankę. Po raz kolejny przekonuję się, że podróżowanie z dzieckiem po Jordanii nie dość, że nie nastręcza żadnych problemów, to otwiera jeszcze mocniej serca Jordańczyków i wiele zamkniętych drzwi.
Który okres w dziejach Bliskiego Wschodu był najbardziej brutalny? Naukowcy mają odpowiedź
Najbardziej brutalny okres w dziejach starożytnego Bliskiego Wschodu miał miejsce około 4500–3300 lat p.n.e. w okresie chalkolitu. Takie ustalenie naukowców możliwe było po przeanalizowaniu kilku tysięcy szkieletów z urazami.
W tym artykule: Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Jakie były przyczyny konfliktów? Epoka brązu i później Obszar Bliskiego Wschodu był w miejscem, w którym powstały pierwsze znane cywilizacje. To tam doszło do udomowienia zwierząt i niektórych roślin, na przykład zbóż. Znajomość rolnictwa rozprzestrzeniła się stamtąd do Europy. Na Bliskim Wschodzie istniały też wielkie cywilizacje – sumeryjska, asyryjska czy hetycka. Jest to zatem obszar bardzo interesujący dla badaczy przeszłości człowieka. Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Naukowcy byli świadomi, że na terenie Bliskiego Wschodu od tysiącleci dochodziło do różnego rodzaju konfliktów zbrojnych i agresji. Jednak nikt do tej pory nie zajął się tym zagadnieniu bliżej. Nie było jasne, kiedy dochodziło najczęściej do przemocy. Zespół naukowców z Niemiec, Hiszpanii i Polski postanowił przyjrzeć się kościom ludzkim z Bliskiego Wschodu. Pochodziły z Turcji, Iraku, Iranu, Syrii, Libanu, Izraela i Jordanii i były datowane na lata 12 000–400 p.n.e. Dzięki takiemu szerokiemu zakresowi chronologicznemu udało się dokonać ciekawych obserwacji. W sumie przeanalizowano ponad 3500 szkieletów pod kątem urazów czaszek lub ran zadanych bronią. Wyniki opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Nature Human Behavior”. Jakie były przyczyny konfliktów? Okazało się, że najwięcej urazów miało miejsce około 4500–3300 lat p.n.e., czyli w okresie chalkolitu. Autorzy publikacją sugerują, że przemoc w tym czasie zbiegła się z powstaniem pierwszych scentralizowanych protopaństw. Wówczas sporadyczne utarczki i waśnie poszły w zapomnienie. Nastała epoka konfliktów zbrojnych na dużą skalę. Chalkolit to epoka, która nastąpiła po neolicie. Jeszcze w neolicie gęstość zaludnienia była niska, mimo że rolnictwo rozprzestrzeniało się na coraz większe tereny. Od około 4400 lat p.n.e. zmieniły się warunki klimatyczne i było bardziej sucho. Być może była to jedna z przyczyn rozwoju pierwszych miast. Wtedy tworzące się elity zaczęły konkurować o kontrolę nad zasobami. Z kolei miejska ciasnota i rosnące nierówności mogły wywoływać konflikty międzyludzkie – sugerują autorzy artykułu. Krzyżowcy w Jordanii. Polscy archeolodzy na tropie rezydencji wojowniczych rycerzy Wśród średniowiecznych ruin na przedmieściach stolicy Jordanii polscy archeolodzy odkryli blok ze znakiem krzyża. Czy krzyżowcy wznieśli tam w XII wieku nieznaną do tej pory historykom rezy... Epoka brązu i później Naukowcy stwierdzili, że przemoc była mniej obecna w życiu ludzi na Bliskim Wschodzie we wczesnej i środkowej epoce brązu (3300-1500 lat p.n.e.). To wówczas powstały pierwsze spisane kodeksy prawne i powstała instytucja sądu. Te elementy cywilizacji najbardziej rozwinęły się w latach 2400–1700 p.n.e. W tym okresie cały Bliski Wschód połączył też dalekosiężny handel. Doszło również do profesjonalizacji armii. Wzrost przemocy nastąpił ponownie w późnej epoce brązu i epoce żelaza, czyli w latach 1500-400 p.n.e. Wówczas nastąpiła trwająca 300 lat susza, która mogła przyczynić się do niepokojów. Miały miejsce masowe ruchy ludnościowe. Do władzy doszło imperium asyryjskie, które prowadziło kampanie wojskowe, przeprowadzało masowe deportacje i przymusowe opodatkowanie. Zdaniem naukowców nowe badania rzucają nowe światło na historię konfliktów we wczesnych społecznościach. – Zrozumienie różnic w poziomie przemocy w przeszłości jest nie tylko głównym problemem nauk społecznych, ale także w antropologii, archeologii i historii – zaznaczają naukowcy. Źródło: Nature Human Behavior Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W grobie dziecka odnaleziono ozdobny artefakt. Odkrycie ujawnia tajemnicę pewnej neolitycznej kultury
W Jordanii odnaleziono grobowiec, w którym 9000 lat temu pochowano dziecko. W środku znajdował się ozdobny artefakt – misternie zdobiony naszyjnik. Naukowcy uważają, że odkrycie może rzucić światło na zwyczaje neolitycznych kultur z tego regionu.
W tym artykule: Wyjątkowa historia Jordanii Odkrycie, które rzuca światło na neolityczne kultury Naszyjnik jest dowodem na silne więzi społeczne Jordania to państwo w regionie Bliskiego Wschodu. Od zachodu graniczy z Izraelem i Palestyną, od północy z Syrią, a od wschodu z Irakiem i Arabią Saudyjską. To kraj z niezwykle piękną przyrodą, majestatycznymi zabytkami, smaczną kuchnią i wyjątkowymi ludzi, ale również długą i intrygującą historią. W Polsce odkryto pradawne konstrukcje rytualne. Pochodzą sprzed 6000 lat Archeolodzy odnaleźli na Kujawach rytualno-ceremonialne obiekty z czasów epoki kamienia. Neolityczne konstrukcje mogą mieć nawet 6000 lat. W odkryciu pomogła tegoroczna susza. Wyjątkowa historia Jordanii Pierwsze państwa na terenie dzisiejszej Jordanii pojawiły się bowiem już w XIII wieku p.n.e. Były tworzone głównie przez semickie plemiona Ammonitów, Edomitów i Moabitów. Jednak na ziemiach tych neolityczne kultury rozwijały się nawet co najmniej 9000 lat temu. Potwierdzają to badania archeologiczne. W 2022 roku badacze odnaleźli kompleks rytualny z tego okresu. Okazało się, że była to najstarsza kamienna konstrukcja, jaką kiedykolwiek wybudował człowiek. Z kolei w tym roku wykopaliska archeologiczne w Jordanii przyniosły inne niesamowite odkrycie. Naukowcom udało się odnaleźć najstarszy projekt architektoniczny w historii, który pochodził sprzed 8000 lat. Neolityczni łowcy-zbieracze zamieszkujący ten region wyryli na skałach plany tzw. pustynnych latawców, czyli pułapek na zwierzynę. Naukowcy niewiele wiedzą jednak o ludziach, którzy ponad 11 000 lat temu tworzyli najstarsze kultury na Bliskim Wschodzie. Ich wiedza pochodzi głównie z podobnych odkryć oraz badań archeologicznych. Najnowsze znalezisko badaczy z Hiszpanii i Francji może jednak rzucić nowe światło na bliskowschodnie neolityczne społeczności. Odkrycie, które rzuca światło na neolityczne kultury Archeolodzy prowadzili poszukiwania w prehistorycznej osadzie Ba'ja w Jordanii, datowanej na okres między 7400 a 6800 r. p.n.e. Odkopali tam grobowiec, w którym pochowano małe dziecko. W środku odnaleźli ozdobny artefakt – naszyjnik składający się z ponad 2500 kamieni. Odkrycie badacze opisali na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”. Autorzy przyznali, że grobowiec został odkryty w 2018 roku i od tego czasu prowadzone są analizy tego stanowiska archeologicznego. Naukowców zaintrygował jednak rodzaj pochówku, który był niezwykle rzadki w Jordanii z czasów neolitu. – Pod wieloma warstwami grobu pochowano 8-letnie dziecko w pozycji embrionalnej. Na klatce piersiowej i szyi znaleziono ponad 2500 fragmentów paciorków. Był tam też kamienny wisiorek i delikatnie wygrawerowany pierścień z masy perłowej odkryty wśród skupiska artefaktów – czytamy w artykule. Naukowcy zwrócili uwagę, że pierwszy z wisiorków znajdował się w okolicy szyi. Drugi – na klatce piersiowej. – Skrupulatna dokumentacja rozmieszczenia paciorków wykazała, że były to elementy złożonego ornamentu. Ich położenie w grobie było spowodowane degradacją. Wyniki rekonstrukcji tego artefaktu przekroczyły nasze oczekiwania, ponieważ ujawniły imponujący, misternie zdobiony i skomplikowany naszyjnik o złożonej strukturze i atrakcyjnym wyglądzie – twierdzą badacze. Największe badania DNA ludzi epoki brązu z terenu dzisiejszej Polski i Ukrainy. Potwierdzono migrację Najnowsze badania DNA wykazały, że około 3800 lat temu miała miejsce migracja na tereny dzisiejszej Polski i Ukrainy. Uczestniczyli w niej głównie mężczyźni, co przyczyniło się do istotn... Naszyjnik jest dowodem na silne więzi społeczne Dodatkowa analiza historyczna wykazała, że pradawny przedmiot został stworzony w Ba`ja, chociaż znaczna część koralików została wykonana z egzotycznych muszli, kamieni i klejnotów. Jednym z nich był bursztyn. Naukowcy podkreślili, że w Jordanii nigdy jeszcze nie odkryto bursztynu pochodzącego z tego okresu. – Przypisanie takiego ornamentu małemu zmarłemu dziecku podkreśla jego znaczący status społeczny. Poza symbolicznymi funkcjami, które związane są z tożsamością, uważamy, że naszyjnik odegrał kluczową rolę w odprawianiu rytuałów pogrzebowych, rozumianych jako wydarzenie publiczne gromadzące rodziny, krewnych i ludzi z innych wiosek – twierdzą autorzy odkrycia. – W tym sensie naszyjnik nie jest postrzegany jako należący całkowicie do królestwa śmierci, ale raczej do świata żywych. Materializuje on zbiorową pamięć i wspólne chwile, przeżywanie emocji i siłę wspólnoty neolitycznych społeczności – podsumowują naukowcy. Źródło: PLOS One Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zbudowali skalne miasta, ale są prawie nieznani. Kim byli Nabatejczycy, tajemniczy twórcy Petry?
Dwa tysiące lat temu pustynni koczownicy zbudowali potężną, choć ciągle mało znaną cywilizację. To Nabatejczycy wznieśli kamienne miasto, w którym nakręcono jedną z przygód Indiany Jonesa. Co wiemy o tym ludzie?
W tym artykule: Petra: sławna stolica tajemniczego ludu Nabatejczycy: lud, który zbudował Petrę Inskrypcje na grobowcach Nabatejczycy: mistrzowie starożytnej inżynierii Upadek Nabatejczyków Czy Petra to jedynie miasto Nabatejczyków, które można zwiedzać? Niedawno zobaczyliśmy jedną z nich. W lutym 2023 roku naukowcom udało się zrekonstruować wygląd Nabatejki żyjącej 2 tys. lat temu. Na podstawie inskrypcji z fasady grobowca nazwano ją Hinat. Kobieta miała 40–50 lat, a jej szkielet został znaleziony w Hegrze, ważnym mieście na południu starożytnego królestwa Nabatejczyków. O Nabatejczykach ciągle wiemy niewiele. Jako pierwszy opisał ich starożytny historyk Diodor Sycylijski. Według niego byli znakomitymi wojownikami, którzy w czasie tylko jednej bitwy wyrżnęli prawie 5 tys. Greków. Później zasłynęli jako genialni kupcy, którzy zdominowali handel między Arabią a Egiptem i Rzymem. Dziś wiemy, że opracowali również zaawansowane sposoby pozyskiwania i przechowywania wody w pustynnych górach. A na dodatek jeszcze wznieśli Petrę – kamienne miasto, jeden z najsłynniejszych zabytków kultury istniejących na Ziemi. Petra - Kolor drąży skałę Europejscy odkrywcy Petry nie potrafili znaleźć słów, żeby opisać to, co zobaczyli. „Na świecie nie ma niczego podobnego!” – donosili. 13. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć! Jak Nabatejczykom udało się osiągnąć to wszystko w ciągu zaledwie 400 lat? Petra: sławna stolica tajemniczego ludu Choć Nabatejczycy stworzyli jedną z najbardziej tajemniczych i intrygujących cywilizacji, niewielu o nich słyszało. Jednak chyba wszyscy znają ich stolicę, Petrę, która pojawiała się w książkach, filmach przygodowych i grach komputerowych. Wykute w skale imponujące miasto leżało na skrzyżowaniu starożytnych szlaków handlowych, dziś w południowo-zachodniej Jordanii. Było stolicą między III w. p.n.e. a I w. n.e. Miasto wiele zawdzięczało swojemu położeniu. Ukryte w skalnej dolinie, do której prowadziła tylko jedna droga, oferowało bezpieczne schronienie dla karawan ciągnących z głębi Półwyspu Arabskiego. Zatrzymujący się w Petrze kupcy zaopatrywali się tu w wodę. Handlowali kruszcami: srebrem, miedzią, żelazem, złotem, ale także przyprawami i kością słoniową. Miasto bogaciło się na handlu, a wraz z nim jego mieszkańcy. Z czasem porzucili życie w namiotach i zaczęli budować domy, a także wykuwać w skałach wąwozu ogromne świątynie, pałace i grobowce. Nabatejczycy: lud, który zbudował Petrę Twórcy Petry, Nabatejczycy, byli pierwotnie pustynnymi koczownikami. Z czasem przedzierzgnęli się w kupców, kontrolujących przepływ towarów między Arabią, a Egiptem, Syrią i Mezopotamią. Sami Nabatejczycy również zajmowali się handlem. Sprzedawali mirrę i kadzidło, stanowiące ważne składniki ceremonii religijnych. – Przyczyna, dla której pojawili się w starożytnych źródłach, jest prosta. Wzbogacili się – mówi Laila Nehmé, archeolożka z Hegra Archeological Project, na portalu smithsonianmag.com. – Kiedy stajesz się bogaty, robisz się widoczny – dodaje badaczka. To o tyle kluczowe, że większość z tego, co wiemy o Nabatejczykach, pochodzi z zewnątrz. Czyli z tekstów starożytnych Greków, Rzymian i Egipcjan. – Nie mamy sporządzanych przez nich ksiąg ani jakichkolwiek źródeł pisanych, za pomocą których opowiedzieliby nam, jak żyli, umierali i czcili swoich bogów – mówi Nehmé. – Nie znamy ich mitologii. Inskrypcje na grobowcach Pewne informacje o Nabatejczykach da się pozyskać z ich architektury. Konkretnie – z inskrypcji znajdujących się na grobowcach. Na terenach, na których znajdowało się ich królestwo, odkryto dotychczas ok. 7000 nabatejskich inskrypcji. Większość jest bardzo krótka. Zawiera głównie imiona osoby złożonej w grobie i jej ojca oraz prośby skierowane do bogów. W Hegrze, innym mieście Nabatejczyków, wiele inskrypcji na grobowcach stanowi ostrzeżenia. „Niech pan tego świata przeklnie każdego, kto zakłóci spokój tego grobowca albo go otworzy, a także każdego, kto mógłby zmienić napis na szczycie grobu” – głosi inskrypcja na jednym z grobowców w Hegrze. Inskrypcje są bardzo ważne dla historyków. Nieliczne zawierają daty. Zdaniem Davida Grafa, specjalisty od Nabatejczyków z Uniwersytetu Miami, takich inskrypcji jest sto. Pomagają one wypełnić luki w ciągle słabo poznanej historii Nabatejczyków. Nabatejczycy: mistrzowie starożytnej inżynierii By zbudować wykutą w skale stolicę, Nabatejczycy musieli z nomadów przedzierzgnąć się w specjalistów od budownictwa i hydrauliki. Życie na pustyni było możliwe tylko wówczas, gdy miało się stały dostęp do wody. W Petrze na poziomie ziemi znajdowały się potężne cysterny, w których gromadziła się woda deszczowa spływająca w dół przez szczeliny w skałach. Wokół grobowców zbudowano zaś odpływy wody, dzięki którym zabytki Nabatejczyków przetrwały tysiące lat nienarażone na erozję. – Ci ludzie byli kreatywni, pomysłowi, z inicjatywą i wyobraźnią – mówi o Nabatejczykach David Graf. Upadek Nabatejczyków Cywilizacja Nabatejczyków rozkwitała do pierwszego wieku naszej ery. Wtedy jednak padła ofiarą zakusów swojego potężnego sąsiada i dotychczasowego sojusznika – Rzymu. Gdy zmarł ostatni król Nabatejczyków – Rabel II Soter – rzymski cesarz Trajan postanowił włączyć jego ziemie do swojego imperium. Nabatea została najechana przez Rzymian i zamieniona w rzymską prowincję Arabię ze stolicą w Bostrze. Później tereny zamieszkałe przez Nabatejczyków stały się częścią Cesarstwa Wschodniorzymskiego. W VII w. n.e. zostały podbite przez Arabów. Trzęsienia ziemi w tym okresie przetrzebiły ludność Petry. Miejsce stopniowo się wyludniało, aż upadło. Zostało zapomniane na stulecia, przynajmniej przez Europejczyków. Petra została „odnaleziona” dopiero na początku XIX wieku. Wówczas na miasto natrafił Johann Ludwig Burckhardt, szwajcarski podróżnik i badacz Orientu. W czerwcu 1812 roku, w drodze do Kairu, Burckhardt napotkał pustynne ruiny. Przekonał swoich przewodników, że chciałby złożyć na grobowcu ofiarę z kozy. Ci wąskim wąwozem zaprowadzili go do Petry. Jej ponowne „odkrycie” było sensacją. Jednak przez długi czas Petra interesowała głównie naukowców. Stała się znana na całym świecie dopiero w 1989 roku. Wtedy na ekrany kin trafił film „Indiana Jones i Ostatnia Krucjata”, kręcony właśnie w Petrze. Czy Petra to jedynie miasto Nabatejczyków, które można zwiedzać? Nie. Dwa lata temu Arabia Saudyjska poinformowała, że otwiera dla turystów inne miasto wzniesione przez Nabatejczyków – wspomnianą wyżej Hegrę. Hegra znajduje się setki kilometrów na południe od Petry. Dwa tysiące lat temu był to ważny węzeł handlowy. Później miasto zostało opuszczone na dwa milenia. Przetrwało cały ten szmat czasu praktycznie nienaruszone. Dzisiaj stanowi cenne źródło informacji zarówno o Nabatejczykach, jak i o Petrze. Hegra przypomina Petrę. W wielkich blokach skalnych wykute są monumentalne budowle i grobowce, tajemnicze i przykuwające wzrok. Otwierając ten niezwykły zabytek dla turystów Arabia Saudyjska chce powtórzyć sukces Jordanii, ściągającej do Petry milion odwiedzających rocznie. Starożytne miasta. 4 metropolie, które do dziś fascynują archeologów i miłośników historii Piękne, bogate, budzące podziw i zazdrość. Starożytne miasta wielokrotnie niszczono i odbudowywano, zapomniano i odnajdywano. Oto jedne z najciekawszych miast starożytności. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/starozytne-miasta-4-metropolie-ktore-do-dzis-fascynuja-archeologow-i-milosnikow-historii-fot-shutterstock-7066136.jpg" width="938" height="626" alt="Starożytne miasta. 4 metropolie, które do dziś fascynują archeologów i miłośników historii (fot. Shutterstock)" title="Starożytne miasta. 4 metropolie, które do dziś fascynują archeologów i miłośników historii (fot. Shutterstock)" /> W Hegrze znajduje się mniej grobowców niż w Petrze (110 względem 600), jednak są lepiej zachowane. Widać w nich wpływy greckie i rzymskie – wbudowane w fasady kolumny podtrzymują trójkątne frontony. Jednak nad nimi znajduje się element typowo nabatejski – „korona” składająca się z dwóch zestawów pięciu schodków. To po nich dusza po śmierci miałaby wspinać się do nieba. Co ciekawe, zabytki nabatejskie znaleziono też na terenie Włoch. W kwietniu 2023 roku w pobliżu Pozzuoli – czyli na Polach Flegrejskich koło Neapolu – natrafiono na podwodne ruiny nabatejskiej świątyni. W starożytności Pozzuoli było ważnym punktem handlowym, w którym Nabatejczycy utrzymywali własną placówkę. Później teren, na którym znajdowała się ich świątynia, obniżył się tak, że skryła się pod wodą. Źródła: Discover Magazine, Smithsonian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
National Geographic Numer Specjalny 2/23
Atlas Biblii. Historyczne podróże po Ziemi Świętej
Wprowadzenie Żadna inna księga nie wywarła większego wpływu na rozwój zachodniej cywilizacji. Biblia jest tekstem fundamentalnym dla judaizmu i chrześcijaństwa, również przez islam uznawanym za pismo natchnione przez Boga. Ale Biblia jest też znakomitą opowieścią. Jej historie rozgrywają się na całym starożytnym Bliskim Wschodzie. Zwłaszcza na przypominających rogal terytoriach rozciągających się od Egiptu i Izraela po Syrię i Mezopotamię (dzisiejszy Irak), nazywanych przez uczonych Żyznym Półksiężycem. Pośrodku tego półksiężyca leży wąskie gardło na głównych szlakach handlowych łączących Egipt z Mezopotamią, pas ziemi znany również jako Kanaan, Izrael, Judea i Palestyna. To on stał się Ziemią Świętą, na której zrodził się zarówno judaizm, jak i chrześcijaństwo. Na rozległym płótnie Żyznego Półksiężyca Biblia przedstawia nam olśniewający obraz bitew, podbojów i migracji plemion. Imperia powstają i upadają, potężne miasta są budowane i niszczone, a powodzie, susze i inne klęski żywiołowe niweczą pracę pokoleń. Jednocześnie region ten jest kształtowany przez wielkie cywilizacje – egipską, asyryjską, grecką, rzymską. Choć każda stworzyła wielkie dzieła literackie, żadne z nich nie może się równać z religijną głębią, ponadczasowością i moralnym znaczeniem Biblii. Być może powodem jest fakt, że narracja biblijna jest w gruncie rzeczy opowieścią o rodzinach – mężczyznach i kobietach, którzy postanowili wypełnić swoje przeznaczenie w świecie otrzymanym od Boga. To właśnie ludzki charakter tych opowieści przyczynia się do nieprzemijającej atrakcyjności Biblii. Spis treści Część pierwsza: Historie Biblii Hebrajskiej – s. 10 W tej części przedstawiono najważniejsze starotestamentowe opowieści, takie jak te o stworzeniu świata, potopie, pobycie w Egipcie, drodze ku Ziemi Obiecanej, związane z powstaniem izraelskich królestw oraz ich podbijaniem przez Asyrię i Babilonię. Część druga: Historie Nowego Testamentu – s. 76 Ta część prezentuje kluczowe narracje pochodzące z czterech Ewangelii – Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, które stanowią rdzeń Nowego Testamentu – a także historie z Dziejów Apostolskich oraz Listów św. Pawła.
Naukowcy odnaleźli najstarszy projekt architektoniczny w historii. Pochodzi sprzed 8000 lat
Prehistoryczni ludzie wyryli na skałach plany tzw. pustynnych latawców. To enigmatyczne konstrukcje odkryte na Półwyspie Arabskim, które wykorzystywano jako pułapki na zwierzynę. Naukowcy twierdzą, że to najstarszy projekt architektoniczny, jaki kiedykolwiek odnaleziono.
W tym artykule: Dwa kamienie, na których wyryto prehistoryczne plany „Pustynne latawce” to dobrze przemyślane, wyrafinowane pułapki Wyjątkowe zdolności prehistorycznych myśliwych W ubiegłym roku na Półwyspie Arabskim archeolodzy odkryli kolejne nietypowe konstrukcje. Struktury nazwane „pustynnymi latawcami” składały się z niskich kamiennych ścian. Niektóre z nich miały nawet kilka kilometrów długości. Badania wykazały, że wykorzystywano je jako pułapki na zwierzynę, m.in. gazele. Okazuje się, że te ogromne budowle były dobrze przemyślane. W trakcie najnowszych wykopalisk naukowcy odnaleźli prehistoryczne ryciny, które przedstawiają architektoniczne plany arabskich pułapek. Dwa kamienie, na których wyryto prehistoryczne plany Naukowcy z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych twierdzą, że schematy wyryte na kamieniu, mogą mieć nawet 8000 lat. Oznacza to, że jest to prawdopodobnie najstarszy projekt lub wzór przyszłej konstrukcji, jaki kiedykolwiek stworzył człowiek. Archeolodzy znaleźli w sumie dwa kamienie, na których wyrzeźbiono plany. Pochodzą z Jordanii i Arabii Saudyjskiej i przedstawiają tamtejsze struktury. Badacze opublikowali swoje badania w czasopiśmie naukowym PLOS One. Autorzy zwracają uwagę, że w jordańskim obszarze Jibal al-Khasabiyeh znajduje się w sumie 8 latawców. W tej okolicy archeolodzy odnaleźli kamień z rycinami o długości 80 cm i szerokości 32 cm. Datowanie wykazało, że pochodzi sprzed ok. 7000 lat. Z kolei w Zebel az-Zilliyat w Arabii Saudyjskiej znajdują się dwa pustynne latawce, które oddalone są od siebie o ponad 3 kilometry. Badacze odnaleźli tam olbrzymi głaz o długości 382 cm i 235 cm szerokości. Rémy Crassard, jeden z autorów badania, przyznaje, że schemat na tym kamieniu został wyryty za pomocą narzędzia przypominającego kilof. Uczony przyznał, że dokonano tego ok. 8000 lat temu. „Pustynne latawce” to dobrze przemyślane, wyrafinowane pułapki Pustynne latawce zostały po raz pierwszy zidentyfikowane w latach 20. ubiegłego wieku, gdy zauważono je z lotu ptaka. Ze względu na rozległość i skalę tej konstrukcji, badacze nie zdawali sobie wcześniej sprawy z ich istnienia. Struktury były bowiem zaplanowane tak, aby nie rzucały się w oczy. Tak samo, jak inne pułapki z czasów późniejszych, „latawce” miały być dobrze zakamuflowane. Stworzenie takiej przestrzeni wymagało jednak wcześniejszej wizualizacji, która byłaby punktem wyjścia do dalszej budowy. Autorzy przyznają, że schematy widoczne na neolitycznych kamieniach są niezwykle precyzyjne. Archeolodzy w Jordanii odnaleźli kompleks rytualny sprzed 9000 lat. To najstarsza konstrukcja skalna, jaką wybudował człowiek Kompleks rytualny został odnaleziony na wschodniej pustyni Jordanii. Pochodzi z okresu neolitu. Naukowcy twierdzą, że to najstarsza tak duża konstrukcja zbudowana przez człowieka. Crassard i jego współpracownicy porównali plany wykute w skale ze schematami, które zostały opracowane na podstawie zdjęć satelitarnych i fotografii z lotu ptaka. Badacze wykonali obliczenia matematyczne i zauważyli, że ryciny z jordańskiego głazu przedstawiają latawiec, który oddalony był o ok. 2,3 km. Z kolei wykute symbole i linie odkryte w Arabii Saudyjskiej, były podobne do dwóch pułapek myśliwskich. Jedna była oddalona o ponad 16 km, a druga zaledwie 1,5 km. Wyjątkowe zdolności prehistorycznych myśliwych – Ryciny są zaskakująco realistyczne i bardzo dokładne. Na wykresie geometrycznym zauważyliśmy, że schematy mają bardzo podobne kształty do istniejących struktur, oczywiście w dużo mniejszej skali – opisują badacze w swoim artykule. – W naszych badaniach przedstawiliśmy najstarsze znane plany architektoniczne w historii ludzkości. Ryciny, mogą mieć 8000, a może nawet 9000 lat. Chociaż ludzie za pomocą różnych struktur i konstrukcji modyfikowali przestrzeń przez tysiąclecia, dotychczas odnaleziono niewiele planów, schematów lub map, które pochodzą sprzed okresu cywilizacji Mezopotamii i starożytnego Egiptu – dodają uczeni. Naukowcy uważają, że odkrycie rzuca nowe światło na naszą wiedzę o zdolnościach myśliwskich neolitycznych kultur na Półwyspie Arabskim, a także ich umiejętnościach szczegółowego planowania. Autorzy podejrzewają, że dawne społeczności mogły wyznaczać grupę ludzi, którzy wcześniej dokładnie omawiali strategię polowania. To wymagało od nich zarówno kreatywności i abstrakcyjnego myślenia, ale także wiedzy o zachowaniach zwierząt, które żyły na tym obszarze. Źródło: PLOS One Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Morze Śródziemne - 19 pomysłów na wakacje
Na samą myśl o nim robi się wakacyjnie. Przygotowując to wydanie specjalne Travelera, nagle w redakcji zaczęliśmy się prześcigać w pomysłach, gdzie wyjechać w tym roku na urlop, dzieliliśmy się patentami i doświadczeniami. Przywoływaliśmy miłe wspomnienia, przygody, ulubione miejsca i potrawy. Oczywiście mowa o basenie Morza Śródziemnego, wspaniałym akwenie, który skupia wokół siebie najbardziej popularne i kojarzące się właśnie z wakacjami kraje. Są wśród nich m.in. Hiszpania, Grecja, Włochy, Turcja, Egipt, Tunezja i coraz bardziej popularne Maroko, Cypr czy Malta. Od lat te destynacje królują w rankingach popularności nie tylko wśród polskich, ale też zagranicznych turystów. I trudno się dziwić. Nigdy nie zapomnę mojej wyprawy do Egiptu, na Saharę, gdzie spędziłam ponad tydzień, celebrując prostotę życia, ciszę i mistyczną przestrzeń. Pustynia jest tak surowym, obcym i niewybaczającym błędów miejscem, jednocześnie tak nieziemsko pięknym i różnorodnym, wyciszającym. A całkowitego odcięcia od bodźców każdy z nas potrzebuje dziś coraz bardziej. Jednak nie tylko Egipt pozostawił we mnie tak intensywne wspomnienia. Z Grecją, kolebką naszej europejskiej cywilizacji wszyscy czujemy związek. Podobnie jak z tymi rozpieszczanymi przez słońce wspomnianymi wcześniej krajami z błękitną wodą i pysznym jedzeniem. Dlatego wracamy do nich ciągle, odkrywając je ponownie, głodni coraz to nowszych wrażeń. Kolejną zaletą tych miejsc jest ich bliskość, dzieli nas od nich zaledwie kilka godzin lotu, a fascynuje różnorodność i bogactwo doznań: od zapachów i kolorów, przez cuda architektury i natury, po sztukę. Nikt raczej nie wróci stamtąd rozczarowany AGNIESZKA FRANUS redaktor naczelna
Archeolodzy w Jordanii odnaleźli kompleks rytualny sprzed 9000 lat. To najstarsza konstrukcja skalna, jaką wybudował człowiek
Kompleks rytualny został odnaleziony na wschodniej pustyni Jordanii. Pochodzi z okresu neolitu. Naukowcy twierdzą, że to najstarsza tak duża konstrukcja zbudowana przez człowieka.
W tym artykule: Kompleks rytualny był wykorzystywany przez starożytnych myśliwych To prawdopodobnie najwcześniejsza w historii konstrukcja, jaką wybudował człowiek Dlaczego myśliwi wykorzystywali symbolikę sakralną w konstrukcji łowieckiej? Grupa archeologów z Jordanii i Francji prowadziła wykopaliska na północnym-wschodzie Jordanii, nieopodal miasta Al-Dżafr. W zeszłym roku udało im się odnaleźć szereg rozległych, skalnych konstrukcji. Po miesiącach badań okazało się, że jest to wyjątkowy kompleks rytualny, który pochodzi sprzed 9000 lat. Naukowcy twierdzą, że były to tak zwane „pustynne latawce”. Kompleks rytualny był wykorzystywany przez starożytnych myśliwych Wewnątrz ogromnej konstrukcji archeolodzy odnaleźli kamienne figurki, palenisko, ołtarz oraz pułapki myśliwskie. Struktura rytualnego kompleksu wykonana jest z długich, kamiennych murów, które przypominają zagrodę. Badacze twierdzą, że były to tak zwane „pustynne latawce”, które w starożytnych czasach były wykorzystywane przez myśliwych, którzy żyli na Bliskim Wschodzie. W okresie neolitu pełniły funkcję ogromnych pułapek, w które łapano zwierzęta kopytne, głównie gazele. Archeog Wael Abu-Azziza podkreślał, że ich najnowsze znalezisko jest wyjątkowe. – Nasze odkrycie jest niezwykle głównie ze względu na jego stan. Ma ok. 9000 lat i elementy są prawie nienaruszone – mówił uczony. To prawdopodobnie najwcześniejsza w historii konstrukcja, jaką wybudował człowiek Naukowcy przyznają, że jeszcze nigdy nie udało im się odnaleźć tak dobrze zachowanych artefaktów, które mówiłyby tak wiele o łowieckim życiu ludzi, którzy żyli w okresie neolitu. Archeolodzy znaleźli tam również dwie stele, które mają kształt niezidentyfikowanych postaci. Obydwie miały nieco ponad metr wysokości. Badacze znaleźli tam również krzemienie, figurki zwierząt oraz blisko 150 skamieniałości stworzeń morskich. Przerażające odkrycie archeologów w Peru. 6 dzieci zostało zamordowanych i złożonych w ofierze Archeolodzy znaleźli mumie sześciu dzieci, które znajdowały się w grobowcu wysoko urodzonego człowieka. Naukowcy podejrzewają, że zostały złożone w ofierze. Autorzy odkrycia napisali w oświadczeniu, że tego rodzaju konstrukcje pokazują, iż 9000 lat temu ludzie opracowywali niezwykle skuteczne i pomysłowe rozwiązania, aby zwiększyć produktywność polowań. Naukowcy podkreślają, że ich projekt badawczy ma na celu zdobycie nowych informacji o pierwszych społecznościach ludów koczowniczych, które żyły na terenie Jordanii. Dlaczego myśliwi wykorzystywali symbolikę sakralną w konstrukcji łowieckiej? Uczeni, którzy byli zaangażowani w badania sugerują, że symbolika duchowa miała prawdopodobnie pomóc myśliwym w ich łowach. Starożytni bogowie mieli czuwać nad nimi w trakcie polowań, a dzięki ich łasce zwierzęta miały częściej wpadać w pułapki. W okolicy „pustynnych latawców” odnaleziono również ślady po obozowiskach, w których najprawdopodobniej koczowali łowcy w trakcie okresu polowań. Wykopano tam też setki kości gazel. Sensacyjne odkrycie archeologów. Czaszka sprzed ponad 5000 lat miała ślady operacji ucha Czaszka została odnaleziona nieopodal hiszpańskiej wsi Reinoso, na północy kraju. Archeolodzy odkryli ją w starożytnym grobowcu. Prawdopodobnie pochodzi sprzed ok. 5300 lat. Uwagę naukowców... Podobne konstrukcje, pełniące rodzaj pułapek i miejsc rytualnych odnajdowano w przeszłości w Arabii Saudyjskiej, Syrii, Izraelu, Turcji oraz Kazachstanie. W oświadczeniu czytamy, że konstruktorzy tego rodzaju pułapek byli społeczeństwem niezwykle wyspecjalizowanych myśliwych. „Pustynne latawce” były centrum ich życia kulturalno-gospodarczego. W badania zaangażowane były jordański Uniwersytet Al Hussein Bin Talal oraz Francuski Instytutu Bliskiego Wschodu. Źródło: phys.org
"Skakanka z kabla". Poruszający reportaż z obozu-miasta
Obóz dla uchodźców zaprojektowano w dziewięć dni. Po roku mieszkało tu 140 tys. ludzi. To jedno z największych miast Jordanii, którego nikt nie nazywa miastem.
Na Champs Élysées tłok i ścisk. Kobiety w chustach na głowie z rękami pełnymi zakupów. W miejscowym supermarkecie można dostać puszki z ananasem i paczki kakao. W kiosku lizaki, zapalniczki, kostki mydła. Obok jest sklep AGD: lodówki, klimatyzatory i grzejniki, bo noce na pustyni bywają bardzo zimne. Jest jeszcze fryzjer, jubiler, golibroda, wypożyczalnia sukien ślubnych, pizza na telefon. Piekarz wypieka pity – przykleja placek do wewnętrznej strony rozgrzanego do czerwoności owalnego pieca i wyjmuje je po kilku sekundach – brązowe i chrupiące. Lodziarz sprzedaje dzisiaj pięć smaków: czekoladowy, truskawkowy, mango, cytrynowy i ciasteczkowy. Przyszykowałby więcej, ale generator prądu zasila tylko jedną zamrażarkę. W restauracji obok podłogę wyłożyli linoleum, na ścianie zawiesili sztuczny bluszcz i na plastikowych ceratach podają kurczaka z grilla w sosie czosnkowo-śmietanowym. Wszyscy oblizują palce. Zobacz galerię. Ci, którzy nie mają własnego sklepu, rozkładają kramy na ziemi. Wystarczy płachta materiału albo drewniana skrzynka. Na nich leżą produkty pierwszej potrzeby: karty telefoniczne i mocne papierosy dla mocnych facetów. Po Champs Élysées ludzie chodzą szybkim krokiem. Nikt nie zatrzymuje się popatrzeć na wystawy, bo nie znaleźli się tu dla przyjemności, tylko załatwić najpilniejsze sprawunki: kupić coś do jedzenia, znaleźć ciepły sweter na zimną noc i koniecznie buty dla najmłodszego syna, bo znowu biega na bosaka. Przez tłum przeciskają się dzieciaki, które na taczkach pchają większe zakupy – butle oleju, worki z ryżem albo z suszonymi ziarnami pszenicy, ale też sprzęt domowy: garnki, szczotki, pralki. A czasem na taczkach wiozą ludzi, których stać na opłacenie transportu. Według statystyk pracuje ok. 13 proc. dzieci. Głównie chłopcy. Tłumy nóg w plastikowych sandałkach, rozklapcianych adidasach, zakurzonych lakierkach wzbijają w górę rdzawy pył. Champs Élysées – paryski szyk na jordańskiej pustyni, główna ulica Zaatari, do niedawna drugiego co do wielkości obozu dla uchodźców na świecie i piątego miasta w Jordanii. Choć po roku żyło tu 140 tys. ludzi, nikt nie nazywa tego miejsca domem. Zdradliwy płacz Mężczyźni raczej nie chodzą po Champs Élysées. Sprawunki załatwiają kobiety i dzieci, a oni siedzą i palą. Tak jak Ajeed, właściciel knajpki z lepiącymi się stolikami. Pije gęstą jak smoła kawę, której ziarna zmielił z kardamonem. Ręcznikiem leniwie odgania muchy. Pochodzi z Homs na zachodzie Syrii, niedaleko granicy z Libanem. Kiedy armia rządowa wkroczyła do miasta, schował się w piwnicy razem z sąsiadami. Wydał ich płacz dziecka. Żołnierze wyważyli drzwi, wyciągnęli wszystkich na zewnątrz. Kobietom zerwali burki z głów, żeby sprawdzić, czy pod czarnym strojem nie ukrywa się bojownik Wolnej Armii. Mężczyzn ustawili pod ścianą. Strzelili. Między nogi. Dzieci Ajeeda patrzyły. Ośmioletni syn do dzisiaj budzi się w nocy zasikany. A dziecko sąsiada osiwiało. Chłopiec miał wtedy 12 lat. Ajeeda zamknęli w więzieniu. Nie było miejsca, żeby usiąść. Jedna kromka chleba dziennie – z dżemem pełnym mrówek. Sikało się do butelki. Wypuścili go po czterech dniach, nie wie czemu. Niektórzy nie wyszli w ogóle. O tym, co robiono z kobietami, mężczyźni wolą nie wiedzieć. Ajeed spakował to, co miał, i ruszył na południe – do Jordanii. Był styczeń 2013 r. Teraz w Zaatari podaje kawę, wcześniej był biznesmenem. Pomaga mu dwóch kuzynów – jeden prawnik, drugi stolarz. Siedzą przy kawie, palą i opowiadają w kółko te same historie: bombardowania, ostrzał, zatrzymania, więzienie, ucieczka, bombardowania, ostrzał, zatrzymania. Dzwonią do rodziny, która została w Syrii, i też tylko o tym słyszą: bombardowania, ostrzał, zatrzymania, więzienie. O Zaatari nie mają za wiele do powiedzenia. Tu nic się nie zmienia. Perspektyw nadal brak. Miasto z niczego Pięć lata temu była tu pustynia: piach, skorpiony i słońce. Bliżej szosy widać było kilka gajów oliwnych ze skarlałymi drzewami i domki rozstawione wzdłuż drogi. Wieś Zaatari. Do największego miasta w okolicy, Al-Mafrak, 10 km. Do syryjskiej granicy – 12. Poznaj najsłynniejsze obozy uchodźców na świecie! Zdaje się, że nawet tu nikt już nie pamięta, jak zaczął się konflikt w Syrii. Był rok 2011. Arabska Wiosna, entuzjazm ludzi, upadające reżimy. Tunezja, Libia, Egipt. Syryjczycy też spróbowali. Ale prezydent Baszar al-Asad przeciwko pokojowym demonstracjom wystawił czołgi. Zaczęli walczyć – jedni na południu, inni na północy. Brakowało wspólnego frontu. Po pięciu latach w Syrii trwa krwawa wojna domowa: sami Syryjczycy gubią się w tym, kto z kim walczy. Siły rządowe, rebelianci, islamscy ekstremiści, etniczne grupy i ugrupowania spoza Syrii – każdy ma inne cele, a wszystko napędzane jest rywalizacją o wpływy w regionie. To oczywiste, że wojna najdotkliwiej uderza w cywilów, którzy nigdy nie wiedzą, kto za chwilę uzna ich za wroga. Są torturowani, bombardowani, ostrzeliwani. 11 mln ludzi opuściło swoje domy. To połowa Syryjczyków. Jakieś 7 mln szukało schronienia w obrębie własnego kraju. Ale już prawie 5 mln uciekło za granicę – tam, gdzie oprócz bezpieczeństwa nie ma dla nich nic. Jako uchodźcy nie mogą pracować, są zależni od pomocy, zredukowani do 2100 kcal na dzień, które przysługuje im według międzynarodowych standardów. Pierwsi uchodźcy pojawili się w Jordanii jesienią 2011 r. Pod koniec lipca roku 2012 przez gaje wokół wsi Zaatari pociągnięto drogę prosto na pustynię. Na piachu rozstawiono kilka przenośnych toalet, niewielkie namioty z logo UNHCR – Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, i jeden większy: centrum rejestracji. Wszystko zajęło dziewięć dni. Obóz oficjalnie otwarto 29 lipca 2012 r. Na początku mieszkało tu około stu rodzin, ale już wtedy wyznaczono granice: 2 km długości i 4 km szerokości. Miało tu zamieszkać 60 tys. ludzi. We wrześniu, po dwóch miesiącach funkcjonowania, populacja obozu Zaatari liczyła 30 tys. osób. W listopadzie 65 tys. A w lutym 2013 r. było ich już 76 tys. W marcu 2013 r. przestano publikować statystyki. Każdego dnia z granicy przywożono autokarami trzy tysiące osób. Średnio co minutę syryjsko-jordańską granicę przekraczał nowy uchodźca. Choć przecież większość przychodziła w nocy – długie kolumny ludzi osłanianych przez kilku bojowników z Wolnej Armii Syrii, albo pojedyncze rodziny, które już dawno porzuciły samochód z dobytkiem i niosły tylko rzeczy naprawdę niezbędne: ciepłe ubrania, pieniądze i biżuterię na sprzedaż. W sumie przez Zaatari przewinęło się ponad 430 tys. ludzi. Kontener luksusu Pierwsze namioty stawiano dość chaotycznie.Każdy walczył o miejsce blisko polowego szpitala, punktu dystrybucji chleba i wjazdowej bramy. Ale kolejne dzielnice wytyczano już od linijki. Ich powierzchnię wysypano białym żwirem – w lecie będzie się mniej pylić, w zimie nie zrobią się kałuże. Zbudowano obóz inny niż wszystkie. Zaplanowany. Dwanaście dzielnic z równo biegnącymi ulicami. Ze szpitalami, meczetami i szkołami, latarniami wzdłuż głównych ulic (pokrytych asfaltem) i porządnymi łazienkami, do których 80 ciężarówek codziennie rano dowozi wodę, a wieczorem zabiera nieczystości. Dość szybko, bo już w październiku 2012 r. (dwa miesiące po otwarciu), zaczęły się pojawiać kontenery – dary od bogatych sąsiadów. Na przykład Arabii Saudyjskiej. Stały się synonimem luksusu. W którym uchodźczym obozie na świecie mieszka się w kontenerach? – pytano. Zazwyczaj na uciekinierów czekają namioty albo bida chatki zbudowane z połamanych desek i plastikowych butelek. Dzienny koszt utrzymania Zaatari to 0,5 mln dolarów. Uchodźcom trzeba dostarczyć jedzenie i wodę. Całość zarządzana jest z base campu, kilkunastu kontenerów ustawionych za zasiekami, które stanęły na miejscu owego dużego namiotu do rejestracji. To tu mieszczą się siedziby ponad stu organizacji pozarządowych obsługujących obóz. Jedni odpowiedzialni są za higienę, inni za wywóz śmieci, jeszcze inni za edukację, zapobieganie przemocy wobec kobiet, zdrowie, rejestrację, kontakt z mediami albo też budowanie społeczności. Najlepszy obóz na świecie O obozowej rzeczywistości opowiadają przede wszystkim kobiety. Często to one zarabiają, pracując dla organizacji pozarządowych. I utrzymują całe rodziny. Tak jak Mariam, która kończyła literaturę angielską, a teraz sprawdza stan obozowych łazienek – betonowych budynków ustawionych co kilka ulic. Na ekranie smartfona zaznacza, które toalety są czyste, gdzie urwano krany itd. Wielu jej tej pracy zazdrości. Choć ma 25 lat, rodzice ciągle nie chcą wydać jej za mąż. Mariam chciałaby znaleźć męża. Jeden z przyjaciół rodziny był nią nawet zainteresowany, ale ojciec dziewczyny odprawił go z kwitkiem – nikt przy zdrowych zmysłach nie pozbywa się tutaj źródła stałego dochodu. O tym wszystkim Mariam opowiada cichym głosem w kontenerze, który zdążyła kupić jeszcze jesienią 2013 r., kiedy na czarnym rynku schronienie z metalu (w teorii rozdawane za darmo) kosztowało około 50 dol. Dwa miesiące później jego cena wrosła dziesięciokrotnie, bo wszyscy szykowali się na zimę. Temperatura miała spaść poniżej zera, zapowiadano śnieg. Już zaczynały się deszcze. Pomimo tak pieczołowicie wysypywanego białego żwiru, ziemia w Zaatari zamieniała się w rdzawą maź oblepiającą buty grubą warstwą. Woda zalewała namioty, ludzie budzili się w środku nocy w błotnistej kałuży. Wichury zrywały linki, zwalały brezentowe schronienie na śpiące w środku rodziny. Kontener – to było wtedy marzenie każdego uchodźcy w Zaatari. Ten, w którym mieszka Mariam, ma 18 m2 powierzchni i blaszane ściany. Żadnych skosów, same linie proste. Szara podłoga, biały sufit. Zaduch niewietrzonego pomieszczenia. Zakratowane okna, których zimą nikt nie otwiera. Trzy materace pod ścianą, sterta koców. Lampka na baterie słoneczne. W metalową ścianę wbite cztery gwoździe, na których można powiesić torbę. Pustka. Mariam wstaje rano, przed szóstą. Przyrządza rodzicom śniadanie, szykuje się do pracy, która zajmuje jej osiem godzin dziennie. Dzięki temu może kupić, co tylko chce: kartę telefoniczną, jedzenie, cieplejsze ubrania. Resztę oddaje rodzicom. Do domu wraca o piątej, gotuje obiad. Owszem, chciałaby wtedy zajrzeć do obozowej biblioteki, ale wieczorem nie wychodzi. Nawet do łazienki. Ludzie dużo gadają o tym, co się dzieje, kiedy jest ciemno. Nie mówią wprost. Oficjalne statystyki tego nie pokazują, ale wiadomo, że chodzi o prostytucję i gwałty. Święta samowolka Bardzo szybko, bo chyba już dwa miesiące po utworzeniu, Syryjczycy sami zaczęli decydować o tym, jak będą mieszkać. Przesuwali namioty, żeby być bliżej znajomych z tej samej wioski (większość Syryjczyków w Zaatari, bo statystyki mówią o nawet 80 proc., pochodzi z południowej prowincji Dara), nie zważali na wytyczone przez zarządców ulice, organizowali przestrzeń tak, żeby to im było wygodniej w niej żyć. Bogatsi odkupywali kontenery od biedniejszych, łączyli je w podkowę i tworzyli namiastki domów z dziedzińcem. Ci, którzy mieli pieniądze albo kontakty, otwierali wzdłuż głównej ulicy biznesy, budując Champs Élysées. Samozwańczy elektrycy podłączali kontenery do słupów wysokiego napięcia plątaniną kolorowych kabli. Kto mógł, budował latrynę. Po nocy nikt nie chciał chodzić do wybetonowanych łazienek – za daleko, za ciemno. Ścieki szły w pustynny piach. Samowolka jako wyraz buntu przeciwko bezczynności. Namiastka kontroli nad swoim życiem. Rowerem po champs Élysées Po czterech latach od powstania obozu wiele się w nim zmieniło. Część ludzi wróciła do Syrii, część wyszła z obozu (można to zrobić, zdobywając finansowe gwarancje od jordańskich znajomych), część opuściła Zaatari nielegalnie. Zostało 80 tys. ludzi. Wojna domowa w Syrii staje się coraz bardziej okrutna i coraz mniej zrozumiała. Uchodźcy zdają sobie sprawę, że w Zaatari zostaną na dłużej. Próbują w tym nienormalnym mieście stworzyć namiastkę normalności. I tak pojawiły się rowery – teraz z dalszych części do centrum, na Champs, nie trzeba już iść godzinę, wystarczy kwadrans pedałowania. Budowana jest elektrownia na baterie słoneczne. Prąd, który do tej pory płynął przez 11 godzin w ciągu doby, będzie teraz dostępny dzień i noc w każdym kontenerze. Trwają prace kanalizacyjne. Działają dwa szpitale i dziewięć klinik. A także dziewięć szkół i 27 ośrodków kultury. Zdarzają się nawet kontenerowe pałace z fontannami na dziedzińcach. Ludzie tutaj naprawdę nie lubią siedzieć bezczynnie – w doniczkach sadzą kwiaty, na tyłach domów na pustynnym piasku hodują bakłażany i słoneczniki. Nie muszą już stać w kolejkach, bo dostali e-karty, którymi mogą robić zakupy w dwóch supermarketach w Zaatari. Na nich 20 dinarów, czyli równowartość 107 zł. Coraz częściej sami decydują, co zjedzą. Ale pieniędzy z pomocy międzynarodowej wystarcza na podstawowe produkty: ryż, jajka, olej, jakieś warzywa, tuńczyka w puszce. Skakanka z kabla Większość syryjskich uchodźców w Jordanii, których liczbę szacuje się nawet na milion osób, przebywa poza obozami. Od bezczynnego życia na kupony wolą jakąkolwiek suterenę, niewielki pokoik, chociaż garaż, nawet namiot z jutowych worków i nielegalną pracę przy zbiorze pomidorów – ryzykują deportację, byleby nie siedzieć w obozowym zamknięciu. Bo obóz to ochrona, ale również więzienie. Nie można go opuścić bez rządowego pozwolenia, trzeba siedzieć na miejscu i czekać, aż skończy się wojna. Doskonale wie o tym Ali, który z żoną i siódemką dzieci mieszka w jednym kontenerze. Są tu od prawie trzech lat. Myśleli, że przyjechali najwyżej na dwa miesiące. Ali chciałby pracować, ale pracy dla niego nie ma. Raz w miesiącu sprząta obóz – to jedyna opcja dla mężczyzn, żeby coś dorobili. Nie może się doczekać tego dnia – wreszcie jest coś do roboty. O tym, co będzie, gdy najstarszy syn za rok skończy liceum, Ali woli nie myśleć. Bo obozowym dzieciom nie wolno zdawać na jordańskie uniwersytety, przynajmniej na razie. Kończą szkołę i dołączają do bezczynnego życia rodziców. Ali stara się nie myśleć również o tym, co za kilka lat będzie z jego córeczką urodzoną w Zaatari (co miesiąc rodzi się tu 80 dzieci). Może będą już w Syrii? Bo co to za dzieciństwo na tym piachu, gdzie skakanki dziewczynki robią sobie z elektrycznych kabli? Co to za dzieciństwo, w którym Alego nie stać nawet na kupienie tandetnych chińskich zabawek na Champs Élysées? A i tak dzieciaki Alego mają szczęście. W najtrudniejszej sytuacji są te, których rodzice decydują się mieszkać nielegalnie poza obozem. Wśród nich pracuje ponad jedna trzecia nieletnich. Głównie na farmach, gdzie zbierają oliwki i pomidory. Na Champs jak zwykle – ścisk i tłok. W garach z gorącą wodą gotuje się kukurydza, na głęboki olej wrzucają falafela, w witrynie wykładają słodkie drożdżowe ciasteczka – prawie jak nasze pączki. W kawiarniach mężczyźni rozpalają sziszę, czuć delikatny zapach jabłkowego tytoniu. W perfumerii właściciel miesza własne zapachy: „Czerwony Anioł”, „Noc Miłości” i – najpopularniejszy – „Eau de Liberty”, wodę wolności. Champs, wymawiane jak Szam, tak Syryjczycy nazywają Damaszek – serce kraju, za którym zawsze tęsknią, do którego nie mają jak wrócić. Bo ten Damaszek ze złocistym meczetem Umajjadów, w którego wypolerowanych posadzkach przegląda się słońce, z tysiącletnim sukiem, w którego arkadach sprzedawano najlepsze lody na świecie (obtoczone w grubo siekanych pistacjach) – tamten Damaszek, tamta Syria istnieją tylko w ich pamięci. A to tutaj to tylko pustynna fatamorgana. Każdy by chciał, żeby jak najszybciej zniknęła.
Poznaj smak tradycyjnej jordańskiej kuchni [PRZEPISY]
Wybierając się w podróż do Jordanii nie sądziłam, że będzie coś, co zachwyci mnie bardziej niż sama Petra. Niespodzianką okazała się jordańska kuchnia, która uwiodła mnie od pierwszych chwil.
Mansafy, humusy, kawa z kardamonem oraz wszelkiego rodzaju chałwy to charakterystyczne potrawy kuchni jordańskiej, która jest połączeniem tradycji arabskiej oraz tureckiej. Będąc w Petrze, odwiedziłam Petra Kitchen – miejsce, gdzie organizowane są nocne warsztaty gotowania. To właśnie tu poznałam tajniki kuchni jordańskiej oraz zakochałam się w lokalnych potrawach. W trakcie kursu przygotowaliśmy przystawki, zupę, danie główne, sałaty oraz deser. Na warsztaty warto zapisać się jeszcze przed przyjazdem do Petry (petrakitchen.com), ponieważ miejsce cieszy się dużą popularnością. Warsztaty trwają 3 godziny, a ich koszt to 35 JD za osobę. W cenę wliczona jest wspólna kolacja. Jak w dużym skrócie opisać wizytę w Petra Kitchen? Fantastyczna atmosfera, pyszne potrawy, a na koniec wspólne ucztowanie i wiele śmiechu. Weronika Kopicka PRZEPISY KUCHNI JORDAŃSKIEJ Shourbat Adas - wegetariańska zupa z soczewicy 1 szklanka soczewicy w dowolnym kolorze ½ łyżeczki soli ¼ szklanki oliwy z oliwek ½ szklanki drobno posiekanej pietruszki 6 szklanek wody 1 drobno posiekana cebula ½ łyżeczki kuminu Szczypta pieprzu Soczewicę zalewamy wodą i moczymy przez godzinę, a następnie odcedzamy i wkładamy do garnka. Dolewamy wody i gotujemy na średnim ogniu aż do wrzenia. Następnie zmniejszamy gaz i gotujemy na małym ogniu przez pół godziny. Do soczewicy dodajemy kumin, sól i pieprz. Cebulę podsmażamy na oliwie z oliwek i dodajemy do niej przyprawioną soczewicę. Dokładnie mieszamy i gotujemy jeszcze przez kilka minut na średnim ogniu. W razie potrzeby możemy dodać trochę wody. Na koniec dodajemy posiekaną pietruszkę i dokładnie mieszamy. Podajemy z chlebem pita lub ajsz. Galayat Bandura ½ kg pomidorów ¼ szklanki oliwy z oliwek 2 zielone papryczki chilli 4 ząbki czosnku ½ szklanki orzeszków pini 1 łyżeczka soli Prażymy orzeszki piniowe na oliwie. Drobno kroimy pomidory, papryczki i czosnek. Na oliwie, którą wykorzystaliśmy do prażenia orzeszków, podsmażamy czosnek. Dodajemy pomidory, papryczki i sól. Gotujemy do momentu wrzenia, stale mieszając. Następnie zmniejszamy ogień i gotujemy przez kolejne 15minut. Gotowe danie przekładamy do szklanego naczynia i posypujemy orzeszkami. Salatat Khodra bil Tahina 3 duże pomidory 3 średnie ogórki 1 mała cebula 1 ostra zielona papryczka ½ szklanki tahiny Sok z cytryny ¼ szklanki vinegret 1 szklanka drobno posiekanej natki pietruszki 1 łyżeczka soli 2 ząbki czosnku Cebulę i ogórki obieramy i drobno kroimy. Pomidory kroimy w bardzo drobną kostkę i mieszamy z cebulą i ogórkiem. Siekamy papryczkę i dorzucamy do warzyw. Miażdżymy ząbki czosnku, doprawiamy solą. W osobnej miseczce mieszamy dressing, dodając tahiny, soku z cytryny, vinegretu oraz soli. Sos powinien mieć kremową konsystencje. Jeśli jest za gęsty dodajemy łyżkę wody. Sos mieszamy z warzywami. Danie można ozdobić listami pietruszki. Salatat Khyar - sałatka z ogórka i jogurtu 1/2 kg ogórków 5 ząbków czosnku 1 kg gęstego jogurtu naturalnego 1 łyżeczka soli 1 łyżeczka drobno posiekanej świeżej mięty Ogórki obieramy i kroimy w drobną kostkę. Obrane ząbki czosnku, gnieciemy i dodatkowo siekamy, następnie mieszamy z solą. Drobno kroimy miętę i dodajemy do czosnku. Wszystkie składniki mieszamy z jogurtem. Baba Ganuj 3 duże pomidory 1 ostra zielona papryczka ½ szklanki tahiny Sok z jednej limonki ¼ szklanki octu 3 średnie ogórki 1 mała cebula 1 szklanka drobno posiekanej pietruszki 1 łyżeczka soli 2 ząbki czosnku Obieramy i kroimy w kostkę ogórki oraz cebulę. Pomidory kroimy w drobną kostkę i mieszamy z cebulą oraz ogórkiem. Siekamy papryczkę i dodajemy do reszty warzyw. Ząbki czosnku rozcieramy z solą i mieszamy razem z tahiną, sokiem z limonki i octem. Powstały dresing powinien mieć kremową konsystencję, jeżeli jest za gęsty można dodać trochę wody. Dodajemy dressing do naczynia z warzywami i dokładnie mieszamy. Danie posypujemy pietruszką. Sambousek - placki drożdżowe 2 szklanki mąki ½ łyżeczki soli 2 łyżeczki drożdży 2 jajka ½ szklanki ciepłej wody Odrobina cukru 1/3 szklanki oleju roślinnego 2 łyżeczki mleka w proszku Rozpuszczamy drożdże w 4 łyżkach ciepłej wody. Do dużej miski wsypujemy sól, mąkę i dodajemy drożdże, olej oraz ciepłą wodę. Wszystko mieszamy na gładką masę. Przekładamy ciasto do wysmarowanej olejem miski. Ciasto przykrywamy czystą ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce aż dwukrotnie zwiększy objętość. Gdy ciasto wyrośnie przekładamy je na stolnicę posypaną mąką i ponownie wyrabiamy. Ciasto dzielimy na małe kulki i każdą z nich rozpłaszczamy na małe placki. Przed upieczeniem nałożyć pastę z zataru lub słonego sera. Pasta ze słonego sera (do placków) ½ szklanki słonego sera typu feta Łyżka soku z limonki 1 szklanka tartego białego sera Drobno posiekana cebula 1 łyżka ziaren sezamu Mieszamy dokładnie wszystkie składniki. Na każdy placek z ciasta nanosimy po łyżeczce pasty i dokładnie rozprowadzamy. Placki pieczemy w piekarniku w temperaturze 180oC aż się zrumienią. Przygotowane placki przechowujemy przykryte wilgotnym ręcznikiem papierowym, żeby nie wyschły. Sałatka Tabbouleh 1 szklanka drobnej kaszy bulgur (ewentualnie kuskus) 3 ¾ szklanki drobno posiekanej natki pietruszki 3 ¾ szklanki drobno posiekanej mięty 1 łyżeczka soli ½ kg pomidorów 2 duże cebule, drobno pokrojone ½ szklanki oliwy z oliwek Sok z 4 cytryn Kaszę gotujemy wg przepisu na opakowaniu. Pomidory drobno kroimy i dodajemy sól. Mieszamy wszystkie warzywa. Dodajemy sok z cytry i oliwę z oliwek. Magluba - kurczak z ryżem do góry nogami 1 ½ kg bakłażana 1 ½ kg kalafiora 1 kg kurczaka (lub wołowiny) 1 ½ szklanki ryżu długoziarnistego ¼ szklanki masła ½ łyżki kurkumy 1 łyżka kuminu 4 szklanki wody 1 łyżeczka soli ½ szklanki orzeszków piniowych ½ łyżki suszonej papryki ½ łyżki cynamonu 2 ½ szklanki oleju roślinnego 1 łyżka czarnego pieprzu Bakłażany obieramy i kroimy w kostkę. Kalafior kroimy w drobną kostkę. Smażymy je na oleju roślinnym, dokładnie mieszając. Mięso myjemy i wkładamy do garnka z wodą. Gotujemy do momentu wrzenia. Następnie zbieramy pianę i dodajemy przyprawy oraz sól. Zmniejszamy ogień i gotujemy przez 40 minut. Następnie usuwamy mięso z garnka i odcedzamy wywar. Przygotowujemy szeroki garnek i wsypujemy na dno surowy ryż oraz układamy na nim mięso. Usmażonego bakłażana układamy jako kolejną warstwę w garnku. Z pozostałej części ryżu tworzymy kolejną ostatnią warstwę. Bardzo powoli wlewamy do garnka wcześniej przygotowany bulion mięsny. Staramy się nie naruszyć warstw składników. Garnek przykrywamy i gotujemy na małym ogniu przez 40 minut. Na stole układamy duży, płaski półmisek. Stawiamy na nim garnek „do góry nogami” i pomału unosimy naczynie. Uwaga na buchającą parę.
Jordania to najbezpieczniejszy z krajów Bliskiego Wschodu, do tego pełen atrakcji turystycznych. Jak sprawić, by wakacje tam nie zrujnowały budżetu?
1. Zrezygnuj z pośredników Wczasy w Jordanii są w ofercie wielu firm turystycznych, ale można ją równie dobrze, a nawet znacznie lepiej, zwiedzić samemu. Nie tylko pojedziecie tam dokładnie wtedy, kiedy wam pasuje, nie tylko zobaczycie wszystko to, co chcecie i tylko to co chcecie, ale na dodatek możecie zaoszczędzić pieniądze. 2. Negocjuj Negocjacjom podlega wszystko i warto to powtarzać przybyszom ze świata stałych cen. „W hotelu pan na początku twierdzi, że pokój kosztuje 40 dinarów (około 190 zł), ale na jedno małe skrzywienie, że drogo, natychmiast obniża cenę do 12 dinarów” - wspomina Ludwika Włodek, autorka Travelera. 3. Jedz na ulicy Pełno tu małych, tanich i klimatycznych barów, gdzie zjemy np. znakomite falafele. Trzeba ich szukać przy głównych ulicach, w pobliżu tłocznych miejsc, jak bazar, meczet, czy dworzec autobusowy. Za całe porządne śniadanie dla dwóch osób płaci się nie więcej niż 2 dinary, czyli niecałe 10zł.. 4. Kąp się publicznie... Bo tylko publiczne plaże są w Jordanii za darmo. Co kilkaset metrów stoją na nich toalety. Dość brudne, to fakt, ale za to też darmowe, gdzie można się spokojnie przebrać. 5. Wynajmij samochód W daleką drogę, na przykład ze stolicy, Ammanu, do położonej ponad 300 km na południe, Akaby tanio i wygodnie da się dojechać publicznym autobusem (10 dinarów, czyli ok. 50 zł). Jednak zwiedzanie w ten sposób okolic samego Ammanu byłoby uciążliwe i drogie. Żeby pojechać nad Morze Martwe, do Doliny Jordanu i do słynącej z bizantyjskiej mozaiki Madaby lepiej po prostu pożyczyć samochód. Wychodzi koło 30 dinarów za dzień.
5 rzeczy, które warto zrobić w Petrze i okolicach
Wybierasz się do Jordanii? Zatrzymaj się na kilka chwil w Petrze oraz pobliskim Wadi Musa. Pomysłów na spędzenie czasu w okolicy jest sporo. Oto 5 z nich!
Poznaj 5 rzeczy, które warto zrobić w Petrze i okolicach >>> Weronika Kopicka
Przedstawiamy nietypowe miejsca, w których zapomnimy o e-mailach, portalach społecznościowych i telefonach.
Urlop offline? Czasem wystarczy wyjechać w góry. Co robić, gdy chcemy odpocząć od sieci, ale zależy nam na wysokim standardzie? Otóż nawet wśród luksusowych ośrodków, znajdziemy takie, które z założenia nie zapewniają dostępu do sieci. Kempingi Serra Cafema w Nigerii, Wadi Rum w Jordanii czy Serengeti Safari w Tanzanii to według autorów aluxurytravelblog.com najlepsze ośrodki do "cyfrowego detoksu". W tych miejscach zapomnimy o e-mailach, portalach społecznościowych, telefonach i telewizorach. Zamiast nich na wyciągnięcie ręki będziemy mieli prawdziwą naturę, hipnotyzujące krajobrazy i czas na poleżenie w hamaku. W rankingu wymieniane są również Chamilandu Bush w Zambii, Uma Paro w Bhutanie i prywatna wyspa Petit St Vincent na Grenadynach w Ameryce Środkowej. Tu odetniemy się od świata.
Wakacje zmierzają ku końcowi jednak jeszcze nie wszyscy udali się na upragniony urlop. Dokąd warto się wybrać, jeśli wakacje mamy jeszcze przed sobą?
Koniec lata w Polsce to najlepszy czas na podróż do krajów gdzie słońce nadal opala a upały stają się znośniejsze niż w sezonie. Zaplanowanie wakacji na wrzesień i październik pozwala zaoszczędzić trochę pieniędzy a przede wszystkim pozwoli uniknąć tłumów turystów, które zalewają kurorty w urlopowym szczycie. Biorąc pod uwagę obecną niestabilną sytuację polityczną w Egipcie, popularność wycieczek last minute do kraju Faraona drastycznie spadła. Jeżeli jednak nadal chcemy spędzić ostatnie dni wakacji wśród promieni słonecznych, nad krystalicznie czystą wodą warto wybrać się w egzotyczną podróż na Bliski Wschód, czyli miejsca gdzie spotykają się trzy kontynenty. Ze względu na nieznośną pogodę latem końcówka sezonu jest idealnym czasem na wycieczkę do Izraela, Jordanii czy Libanu. Wśród spragnionych odrobiny luksusu dużym powodzeniem cieszą się spontaniczne wycieczki do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Sky is the limit – Ponad pół roku temu na warszawskim lotnisku wylądowały linie Qatar Airways a zaraz po nich pojawiły się arabskie Emirates. Tym samym otworzyła się przestrzeń powietrzna dla bezpośrednich lotów do Dubaju. Przyjemność zaczyna się od 2000 pln, jednak warto śledzić internetowe wyszukiwarki lotów ponieważ już pojawiają się posezonowe obniżki cen – komentuje Aleksandra Jakiel z Tripsta.pl, internetowego biura podróży i serwisu pośredniczącego w sprzedaży biletów lotniczych. Loty do Dubaju mają w swojej ofercie również inni przewoźnicy. We wrześniu za bilety w obie strony do stolicy Emiratów z liniami Ukraine International Airlines zapłacimy około 1400 pln. Na oferty tanich linii lotniczych w Polsce będziemy musieli jeszcze trochę poczekać. Najbliższe lotnisko, z którego polecimy już jesienią do Dubaju znajduje się w Budapeszcie i Kijowie. Na październik zaplanowane jest otwarcie nowego połączenia lotniczego do Jordanii. Przewoźnikiem oferującym bezpośrednie czarterowe loty z Warszawy do Ammanu będzie Royal Wings Airlines. Jordańskie linie swoją ofertą chcą jeszcze bardziej zachęcić Polaków do spędzania urlopu na Półwyspie Arabskim. Traktowany jako wrota między wschodem a zachodem Liban jest krajem, w którym rasy i religie wzajemnie się przenikają. Sam Bejrut jest doskonałym punktem wypadowym do najrozmaitszych turystycznych miejsc i atrakcji. – Z Warszawy do stolicy Libanu polecimy z przesiadką we Frankfurcie nad Menem za 1300 pln w obie strony. Bezpośredni lot oferuje nasz krajowy przewoźnik. W październiku podróż w obie strony do Bejrutu można odbyć już za 900 pln – dodaje Jakiel z Tripsta.pl. Innowacja i luksus Ostatnie lata dla Emiratów są czasem boomu turystycznego spowodowanego licznym inwestycjom, dzięki którym Emiraty stały się symbolem bogactwa i luksusu. – To zarówno miejsce dla przedsiębiorców, inwestorów jak i idealna destynacja turystyczna. Oprócz pięknych, czystych plaż, wszechobecnych osiągnięć techniki turyści mogą poddać się licznym formom aktywnego wypoczynku. Sam Dubaj kipi nowoczesnością, a największymi atrakcjami są architektoniczne cuda, ogromne centra handlowe i zdumiewające drapacze chmur tworzące panoramę miasta –inforumje Aleksandra Jakiel. Najcenniejszą perełką Zjednoczonych Emiratów Arabskich jest niewątpliwie siedmiogwiazdkowy hotel przypominający wielki żagiel Burj Al Arab. Hotel należy do czołówki najbardziej luksusowych hoteli świata, najtańszy pokój to koszt rzędu 2500 pln za nocleg. Dubaj zadowoli gusta niejednego turysty. Usatysfakcjonowani wyjadą zarówno miłośnicy zakupów, plażowicze oraz amatorzy sportów. Zaplecze sportowe zapewnia doskonałe warunki do uprawiania sportów nie tylko wodnych. Szejkowie udowodnili, że za pieniądze można sprowadzić na piaszczystą pustynię śnieg. W środku lata możemy udać się na narty czy snowboard do jedynego krytego ośrodka narciarskiego Ski Dubai, w którym temperatura spada poniżej zera. Bioodnowa w Morzu Martwym Wspaniałym rozwiązaniem na połączenie luksusowych wakacji i zdrowotnej terapii będzie udanie się nad wybrzeże Morza Martwego. Turyści swobodnie unoszący się na powierzchni wody i czytający gazety to nie jedyny fenomen jeziora. Bo właściwie Morze Martwe to najbardziej zasolone jezioro na Ziemi znajdujące się na pograniczu Izraela i Jordanii. Jest jednym z najatrakcyjniejszych regionów leczniczych znane też jako najniżej położone uzdrowisko na świecie. Sama kąpiel w morzu może być traktowana niczym wizyta w SPA. Bogaty w liczne sole mineralne (odkryto ponad 20 minerałów) akwen zastąpi niejeden zabieg kosmetyczny. Suche powietrze i gruba warstwa ozonowa zapewnia ochronę przez promieniami UV dzięki czemu nie jesteśmy narażeni na poparzenia słoneczne. Dodatkowym skarbem jest zawierające substancje organiczne i minerały czarne błoto, z którego okłady są niecodzienną terapią dla ciała i duszy. Pobyt nad Morzem Martwym, oddychanie tutejszym powietrzem, zabiegi z naturalnych składników pozwalają zniwelować najróżniejsze problemy skórne, reumatyzm, astmę i alergie. Dlatego w Jordanii wokół morza jak grzyby po deszczu pojawiają się co raz to lepsze i bardziej luksusowe hotele, ośrodki wczasowe i uzdrowiska, które dodatkowo podkreślają prozdrowotny charakter miejsca. Gdzie przenikają się największe religie Izrael jest krajem nietypowym szczególnie z uwagi na kontrasty obecne w jego kulturze i przyrodzie. Jest to kraj, w którym stykają się trzy największe światowe religie, a wyznawcy dwóch z nich w Jerozolimie odnaleźli cel pielgrzymek. Ściana Płaczu - jedyna zachowana pozostałość po Świątyni Jerozolimskiej obecnie najświętsze miejsce wyznawców judaizmu oraz Bazylika Grobu Pańskiego cel wypraw chrześcijan. Jeśli już zdecydowaliśmy się spędzić nasze wakacje w Izraelu musimy zdawać sobie sprawę z tego jaką ogromną liczbę atrakcji może nam zaoferować. Wbrew powszechnym przekonaniom i stereotypom nie musi być celem jedynie pielgrzymek do Ziemi Świętej. Pełen wyjątkowych miast i miejsc Izrael staje się powoli renomowanym przez biura podróży celem turystycznym. Mimo, że najbardziej znanym miastem jest Jerozolima to Tel Aviv jest stolicą kraju oraz wakacyjnym kurortem. Plażowanie z widokiem na błękit Morza Śródziemnego z drugiej strony z widokiem na wieżowce z roku na rok przyciąga turystów z całego świata. Bliskość modernistycznych budynków sprawia wrażenie jakby plaża była całkowicie zrośnięta z miastem. Zwiedzanie Jerozolimy to przede wszystkim wizyta w licznych muzeach m.in. Muzeum Izraela, Muzeum Cytadeli Dawida, Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem. Oczywiście na każdym kroku towarzyszą nam budowle i miejsca upamiętniające religijne wydarzenia, którymi miasto jest przesiąknięte. Będąc w Izraelu z pewnością należy udać się do miasta Akka gdzie mieściła się krzyżacka twierdza, natomiast wizyta w Parku Narodowym Gan ha Szlosza będzie idealną okazją do spotkania się z misiami koala. – W przeciwieństwie do Libanu, Jordanii i Emiratów, do Izraela na pobyt do 90 dni nie jest wymagane wykupienie wizy – komentuje Jakiel.
„Bliski, nie tak daleki Wschód”. Te czarno-białe fotografie nie przypominają pocztówek z egzotycznych kurortów. Są wyjątkowe
Dokumentalista, pracownik ONZ, fotograf rejestrował zmieniający się na skutek rewolucji systemowych świat arabski. Zmiany udało mu się uchwycić w architekturze, ludziach, w naturze.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Adam Styp-Rekowski od ponad 11 lat pracuje na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej nad wspieraniem procesów konstytucyjnych i rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Rejestruje zmieniający się na skutek rewolucji systemowych świat arabski. W architekturze, ludzkiej obecności, naturze od setek lat wdartej w miejsca jest zawarta historia i duch czasów. W następstwie zmian krajobrazu religijnego, społecznego, w tym ruchów wolnościowych, m.in. Arabskiej Wiosny 2011 roku, a także fundamentalistycznych ruchów islamskich, Północna Afryka i Bliski Wschód przeszły ponownie, jak wiele razy w historii, okres wstrząsów, które w niektórych wypadkach doprowadziły do wojen domowych. Tradycyjny świat, często niezmienny od stuleci, już odchodzi, a wojny i konflikty sprawiają, że dzieje się to jeszcze szybciej. Jednak ten świat wciąż tam jest, trzeba go tylko szukać, znajdywać w krajobrazie zwyczajnego życia i tego, co nas otacza. „Świetnie skadrowany obraz miejski” Adam Styp-Rekowski próbuje zatrzymać tradycyjny świat międzyludzkich spotkań, tradycji i pięknej architektury: ruin starożytnych cywilizacji, meczetów Syrii – starszych niż niejedno europejskie państwo czy libijskiego modernizmu z lat 20. XX wieku. Jego czarno-białe zdjęcia nie przypominają pocztówek z egzotycznego kurortu, ale świetnie skadrowany obraz miejski krajów Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej: Algierii, Autonomicznego Regionu Kurdystanu Irackiego, Egiptu, Iraku, Iranu, Izraela, Jemenu, Jordanii, Kuwejtu, Libanu, Libii, Omanu i jego byłej kolonii – Zanzibaru, Palestyny, Syrii, Tunezji i Turcji. To miejsca, które zdają się coraz dalsze dla Europejczyków, głównie przez to, że tak naprawdę są nieznane, oceniane przez pryzmat stereotypów. Historia spoza kadru Prace Styp-Rekowskiego pochodzą z lat 2005–2016 i są rodzajem fotorejestracji fragmentu historii spoza kadru. Celem fotografa jest raczej prezentacja detalu, symbolu wydarzeń niż zdanie z nich pełnej relacji. Ta relacja jest przecież indywidualnym oglądem, odbiorem podyktowanym wiedzą i nastawieniem widza. Nie ma opowieści obiektywnej, aparat i używający go fotograf zawsze odciskają swoje piętno na pokazywanym obrazie. Adam Styp-Rekowski, wybierając fotografie ludzi i miejsc, świadków codziennych, zwyczajnych czynności, ale i gwałtownych zmian, stara się wyciszyć napięcie. Zauważa ulotne, a jednak uniwersalne chwile, na przykład bliskości w rodzinie (matka i córka przygotowujące piknik w czasie Nawroz – kurdyjskiego nowego roku), dziecięcej zabawy, scen na ulicy, rzemieślników przy pracy (szewc w irackim Erbilu), ale i momenty wspólnego protestu (protestant z kairskiego placu Tahrir odpoczywający na gąsienicach czołgu). Dzięki tej różnorodności możemy te sceny odnieść do współistnienia społecznego pod każdą szerokością geograficzną. „Skandalu nie będzie” Opowieści bliskowschodnie Styp-Rekowskiego pozwalają nam oderwać się od obliczonego na efekt szoku przekazu medialnego, którym jesteśmy atakowani w Europie. Doniesienia ze strefy wojny i fundamentalistycznych napięć mają przecież swoją retorykę. Wystawa, którą prezentujemy w Gdańskiej Galerii Fotografii, opowiada z estymą o ludziach i miejscach na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, tak czasem podobnych, ale jakże często różniących się od siebie bardziej niż wydawać by się to mogło z perspektywy Europy, w której nie brak krzywdzących stereotypów. Te miejsca i ludzie tworzą fascynującą mozaikę kultur, religii, historii, obyczajów i języków krajów postrzeganych jako odległe, a przecież nie tak wcale dalekich. Krajów o często odmiennej, a jednak przywiązanej do tradycji kulturze bycia wspólnotą i pragnieniu wolności w poczuciu więzi międzyludzkiej. Więzi, jaką dobrze byłoby stworzyć ponad granicami tak mocno dziś podzielonego świata. Wystawa „Bliski, nie tak daleki Wschód.” Wystawę prac Adama Styp-Rekowskiego „Bliski, nie tak daleki Wschód” będzie można obejrzeć od 17 grudnia 2016 do 20 stycznia 2017 w Muzeum Narodowym w Gdańsku (Gdańska Galeria Fotografii, Zielona Brama). Wystawa czynna: od wtorku do niedzieli, w godz. 10:00-17:00. Więcej: www.mng.gda.pl Adam Styp-Rekowski - gdańszczanin, obecnie mieszka w Tunezji, gdzie pracuje jako dyrektor tunezyjskiego biura organizacji Democracy Reporting International zajmującej się wspieraniem procesu wdrażania w życie konstytucji tunezyjskiej. Wcześniej, w latach 2012 – 2015 pracował w Libii, w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, gdzie był odpowiedzialny za projekt dotyczący wspierania procesu przygotowywania konstytucji. Od 2005 do 2012 roku zajmował się projektami związanymi z Irakiem, najpierw jako szef misji organizacji People in Need, a następnie w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. W Iraku był odpowiedzialny za projekty dotyczące rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i wspierania dla procesu konstytucyjnego. Przed wyjazdem na Bliski Wschód pracował jako szef misji Polskiej Akcji Humanitarnej w Czeczeni, a wcześniej także jako aplikant i asesor notarialny w Gdańsku. Jest absolwentem prawa na Uniwersytecie Gdańskim, posiada również tytuł European Master’s Degree in Human Rights and Democratisation, z uniwersytetu w Padwie i Uniwersytetu Roberta Schumana w Strasbourgu. Styp-Rekowski zaczął zajmować się fotografią pod koniec lat 1990. Interesuje go głównie fotografia scen ulicznych i życia codziennego. Jego prace były poprzednio prezentowane w Jordanii, Iraku, Libii i Wielkiej Brytanii. Od 2005 roku mieszka poza Polską na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej w Jordanii, Iraku, Libii i Tunezji.
Archeologiczna sensacja! W starożytnym mieście Petra odkryto ślady potężnej budowli
Satelity i drony pomogły odkryć olbrzymią platformę w pobliżu dawnego centrum antycznego miasta.
Zobacz nasz nowy cykl "Warto spróbować"! W pierwszym odcinku uczymy się LANDKITE, próbujemy, testujemy, sprawdzamy co to buggy oraz pokazujemy jakich błędów unikać i dlaczego WARTO SPRÓBOWAĆ właśnie tej dyscypliny sportu. View oEmbed on the source website
Jordania: 5 miejsc, które trzeba odwiedzić
Monochromatyczne pustynie, dużo historii przez wielkie "H" - tu spełnia się mit o bajkowej Arabii! Ranking miejsc, których nie można ominąć w Jordanii.
1. Petra Połączenie cudu natury z dziełem ludzkich rak. Architektoniczna wybujałość łączy się z zadziwiającymi formacjami skalnymi. Kilka lat temu Petrę zaliczono do 7 współczesnych cudów świata. 2. Wadi Rum Pustynna Dolina, w której działał legendarny Laurence z Arabii, awanturnik i brytyjski szpieg, a w Jordanii niemalże bohater narodowy. Teraz dżipem lub na wielbłądach można podążać jego śladami. Widoki warte każdych pieniędzy. 3. Akaba Najfajniejsza w Akabie jest plaża. Można godzinami popijać herbatę z szałwią, palić fajkę wodną i kontemplować przeciwległy brzeg, gdzie migają światełka izraelskiego kurortu Eljat. 4. Madaba Miasto słynące z bizantyjskich mozaik. Najsłynniejsza przedstawia mapę terenów dzisiejszego Izraela, Libanu, Jordanii i części Egiptu. Są na niej statki pływające po morzu Martwym, budowle Jerozolimy, palmy daktylowe i ryby z Jordanu. 5. Amman W kategorii brzydkie, ale fajne miasto Amman byłby bardzo wysoko. Są tu oczywiście zabytki, ale urok jordańskiej stolicy tkwi w jej malutkich knajpkach stoiskach z herbatą i kawą urządzonych w maleńkich wnękach czy podcieniach budynków. *** Bliski Wschód nie cieszy się teraz najlepszą opinią w świecie. Turyści boją się, a dzięki temu ceny spadają. Warto skorzystać!
4Deserts: Polacy ukończyli pustynny ultarmaraton w komplecie
Czterech Polaków – Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk, Marek Wikiera i Marcin Żuk, ukończyło w komplecie pierwszy etap ekstremalnych zawodów 4Deserts - cyklu biegów ultramaratońskich na czterech pustyniach: jordańskiej Wadi Ramm, Gobi, Atakamie i Antarktydzie
- Pierwszy bieg odbył się w dniach 16-22 lutego. Ze względów bezpieczeństwa organizator - firma Racing The Planet z siedzibą w Hongkongu - przeniósł zawody z egipskiej Sahary na jordańską pustynię Wadi Ramm. Wczoraj w południe 250 km trasę ukończyło 172 zawodników (27 kobiet i 155 mężczyzn) z 30 krajów świata. Trasa była podzielona na 6 odcinków, z których najdłuższy liczył aż 86,3 km. W jego trakcie znaleźliśmy się na wysokości 371 m.n.p.m, aby 12 km później być już na 1456 m.n.p.p.m. Jordania nie jest bowiem płaskim krajem, a pustynia to nie tylko piach. Zawodnicy finiszowali na terenie starożytnej Petry, umieszczonej na liście światowego dziedzictwa UNESCO - poinformował Marcin Żuk, uczestnik biegu, będący jednocześnie rzecznikiem polskiej grupy. Jordański wyścig zakończył się zwycięstwem miejscowego biegacza (Salameh Al Aqra), który wynikiem 22:44:09 ustanowił rekord trasy. Wśród pań tryumfowała Australijka Sandy Suckling (31:29:00). Miejsca Polaków: 12. Andrzej Gondek, 21. Marek Wikiera, 67. Marcin Żuk i 89. Daniel Lewczuk. Kolejne biegi rozpoczną się: przez pustynię Gobi (Chiny) – 30 maja, Atakamę (Chile) – 5 października oraz Antarktydę – 1 listopada. Dotychczas żaden Polak nie ukończył całego cyklu imprezy, organizowanej od 2006 roku. Ukończenie wszystkich czterech biegów w ciągu jednego roku gwarantuje wejście do elitarnego klubu 4Deserts Grand Slam (Wielki Szlem). Obecnie jest na świecie zaledwie 28 osób, którym udało się tego dokonać, w tym tylko siedmiu Europejczyków. W 2014 roku wyzwanie sięgnięcia po 4Deserts Grand Slam zadeklarowało 21 osób, w tym 4 naszych rodaków. - To co zrobiliśmy w miniony tydzień było dla organizmu ogromnym wysiłkiem. Musieliśmy biec z ekwipunkiem na plecach, w którym oprócz wymaganego sprzętu znajdowało się pożywienie na siedem dni przebywania na pustyni. Organizator zapewnił tylko wodę, namiot i opiekę medyczną. Przeciętny plecak ważył 12 kg - mówi Marcin Żuk. Polscy zawodnicy mówią o sobie, że są profesjonalnie przygotowanymi amatorami: - Pragniemy aby nasze bieganie było powiązane z celem charytatywnym. Począwszy od pustyni numer 2, czyli Gobi (1-7 czerwca) ultramaratoński wysiłek będzie miał nie tylko wymiar sportowy, ale i społeczny. Obecnie trwają prace nad projektem. Szczegóły ujawnimy niebawem – zakończył Żuk. Informacje dotyczące projektu 4Deserts są dostępne na stronie internetowej www.4deserts.pl
4Deserts: polski team wczoraj wyruszył na podbój pustyni
4 pustynie, 4 Polaków i 1000 kilometrów w piekielni trudnych warunkach. Wczoraj rozpoczął się pierwszy etap biegu 4Deserts
4 pustynie, 4 Polaków i 1000 kilometrów w piekielni trudnych warunkach. Wczoraj rozpoczął się pierwszy etap biegu 4Deserts 4Deserts to cykl biegów ultramaratońskich na 4 pustyniach świata: Saharze, Gobi, Atacamie i Antarktydzie. Do tej pory nie ukończył go żaden Polak, ale kiedyś musi być ten pierwszy raz. - Startujemy we czterech: Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i ja, więc któremuś z nas na pewno uda się zakończyć cały cykl biegów - powiedział mi na początku lutego, podczas wspólnej przebieżki Marcin Żuk. Dowiedziałam się, że panowie trenują osobno, każdy według własnych możliwości i tak też będą biec. Wspólną grupę stworzyli po to, by pokazać, że Polak też potrafi. Na każdej z czterech pustyni zawodnicy muszą pokonać 250 kilometrów w ciągu kilku dni. - Przebiec maraton to nie jest wielki wyczyn, po odpowiednim przygotowaniu każdy może to zrobić. Wyczynem jest wstać następnego dnia i zrobić to raz jeszcze, a potem raz jeszcze i jeszcze - powiedział Marcin i właśnie to robi na pustyni w Jordanii. Jakie były wrażenia zawodników, gdy już dotarli na miejsce? 4Deserts to naprawdę bardzo złożone i światowe przedsięwzięcie. Znakomita organizacja i świetna koordynacja. Jako przykład można podać, że medical team to 8 osób z najlepszych amerykańskich i kanadyjskich uczelni medycznych na czele ze Stanford. Zresztą Stanford Medical School jest partnerem 4Deserts.com Szef powiedział tak: „Nasz priorytet to zadbać o to, by każdy uczestników przeżył tę przygodę”. Na spotkaniu podano wszystkie szczegóły najbliższego tygodnia, w tym nawet temperaturę, która według prognoz wyniesie w szczycie formy 25-28st w zależności od dnia. Dobra wiadomość jest taka, że 90km etap (najdłuższy etap biegu, pozostałe są o połowę krótsze) skrócono do 86 (kosztem wydłużenia tego 35 na 39). Zła wiadomość jest taka, że na tym etapie będzie 1100 m przewyższenia! Jeśli ktoś z Was myślał, że pustynia jest płaska to się mylił. Punkty kontrolne/medyczne/wodne będą co 10 km i na mecie każdego etapu. Trzymamy kciuki Panowie! Przygotowania można podglądać na bieżąco na profilu na facebooku: https://www.facebook.com/4desertspolska