Skąd się wzięło słowo „kac” w języku polskim i co ma wspólnego z kotami, Czechami, Witkacym i festiwalem w Opolu?
Historia słowa „kac” w polszczyźnie pokazuje, że język to żywa materia. To fascynująca opowieść o zapożyczeniach, literaturze, neologizmach i nieudanych próbach zmiany potocznego słownictwa.
Choć stan złego samopoczucia po nadmiernym spożyciu alkoholu towarzyszy ludzkości niemal od początku historii, samo słowo „kac” jest w naszym języku terminem stosunkowo młodym. Polszczyzna, mimo bogatych tradycji biesiadnych, nie wykształciła własnego, rodzimego określenia na tę przypadłość, posiłkując się zapożyczeniami. Niemiecki rodowód i koci zgiełk Współczesny „kac” to w rzeczywistości skrócona forma germanizmu „katzenjammer”, który zadomowił się w naszym języku na przełomie XIX i XX wieku. To połączenie słów „katze” (kot) oraz „jammer” (lament, skomlenie, żal). Dosłownie termin ten oznacza „koci jęk” lub „kocie miauczenie”, co w sposób metaforyczny oddaje nadwrażliwość na dźwięki i ogólny stan rozbicia organizmu po „spożyciu”. Pierwsze słownikowe odnotowanie skróconej formy „kac” datuje się na 1932 rok, choć w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia powszechnie używano jeszcze pełniejszego brzmienia: kacenjamer, katzenjamer lub kacenjama. Co ciekawe, nasi sąsiedzi w Czechach i na Słowacji używają słowa „kocovina” – a więc kocia metafora dotarła z Niemiec nie tylko do Polski. Kociokwik – nieudana kalka czy barwny neologizm? W latach 50. i 60. XX wieku w polszczyźnie dużą popularność zdobył „kociokwik”, będący dosłownym tłumaczeniem (kalką słowotwórczą) niemieckiego katzenjammer. Słowo to, odnotowane w słowniku pod redakcją Witolda Doroszewskiego w 1961 roku, pierwotnie oznaczało wyłącznie nudności i ból głowy po alkoholu. Językoznawcy zauważają jednak pewną nielogiczność tej konstrukcji – słowo „kwik” odnosi się zazwyczaj do głosu wydawanego przez świnie lub dziki, podczas gdy niemiecki pierwowzór sugerował jęk lub miauczenie kota. Z czasem „kociokwik” zmienił swój zakres znaczeniowy i dziś częściej opisuje stan zamieszania, chaosu lub zdenerwowania, ustępując miejsca krótszemu „kacowi” w kontekście alkoholowym. Literackie boje o polskie słowo: „glątwa” Witkacego Brak rdzennego polskiego określenia na syndrom dnia następnego irytował Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Pisarz, znany z zamiłowania do eksperymentów językowych, stworzył szereg neologizmów, które miały zastąpić niemiecki import. Najbardziej znanym z nich była „glątwa”. Witkacy proponował także bardziej opisowe terminy, takie jak „sumienioból”, „wnętrzostęk”, „popijnik” czy „piciowyrzut”. Choć słowa te doskonale oddawały fizyczne i psychiczne męki biesiadnika, nie weszły do powszechnego obiegu. Jedna piosenka zmienia polszczyznę Współcześnie, w polszczyźnie potocznej chyba najczęstsze oprócz kaca jest określenie „tupot białych mew”. To tytuł piosenki z 1968 roku, napisanej przez Wojciecha Młynarskiego, z muzyką Janusza Senta, śpiewanej przez Wiesława Gołasa i samego Młynarskiego. Zdobyła nagrodę na festiwalu w Opolu w 1971 roku. Stała się szlagierem kabaretu „Dudek”, a dzięki interpretacji Gołasa, który najczęściej ją wykonywał, zyskała status evergreenu polskiego popu. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten jeden codzienny nawyk może chronić przed demencją – naukowcy są zgodni
Ten jeden codzienny nawyk – używanie więcej niż jednego języka – może realnie chronić mózg przed starzeniem. Nowe badanie wskazuje, że wielojęzyczność działa jak tarcza dla pamięci, uwagi i elastyczności poznawczej.
Spis treści: Nowy sposób na zachowanie sprawności? Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Nowe badanie sugeruje, że codzienne, wielojęzyczne nawyki – od krótkich rozmów z sąsiadami po wracanie do języka z dzieciństwa – mogą pomagać w zachowaniu pamięci, uwagi i elastyczności mózgu wraz z wiekiem. Starzenie rzadko „przełącza” mózg z dnia na dzień. Pojawia się stopniowo – w wolniejszym przypominaniu sobie informacji, rozproszonej uwadze i drobnych potknięciach poznawczych. Dla wielu dorosłych prawdziwe pytanie brzmi nie „czy to nastąpi”, ale „czy da się ten proces spowolnić”. Nowy sposób na zachowanie sprawności? Większość popularnych strategii poprawy krótkotrwałej pamięci i funkcjonowania poznawczego opiera się na rozwiązywaniu dziwnych łamigłówek czy zawiłych krzyżówek. Nowe badania podpowiadają jednak, że jednym z najlepszych sposobów na zahamowanie spadku funkcji poznawczych może być poszerzenie swoich umiejętności językowych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature Aging” pokazuje, że posługiwanie się kilkoma językami może spowalniać starzenie się mózgu. Ten proces wiąże się z stopniowym spadkiem szybkości przetwarzania informacji, uwagi i innych funkcji poznawczych. Analizując dane ankietowe ponad 86 000 zdrowych osób w wieku od 51 do 91 lat z 27 krajów europejskich, naukowcy odkryli, że ludzie, którzy regularnie używają więcej niż jednego języka są dwukrotnie rzadziej narażeni na oznaki biologicznego starzenia niż osoby mówiące tylko jednym językiem. Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? – Odkryliśmy, że życie w wielojęzycznych społeczeństwach rzeczywiście opóźnia spadek funkcji poznawczych i sprawności, który zwykle towarzyszy starzeniu się – mówi Lucía Amoruso, psycholożka z Basque Center on Cognition, Brain and Language i jedna z autorek badania. – Wszyscy się starzejemy, a wraz z wiekiem zaczynamy tracić funkcje poznawcze i samodzielność. Naukowcy twierdzą, że wielojęzyczność może wzmacniać sieci połączeń w mózgu, ponieważ nieustannie „trenuje” je do pracy. Ten efekt wydaje się jeszcze silniejszy, gdy osoby dodatkowo wzmacniają te „mięśnie”, zanurzając się w różnych środowiskach i kulturach. – Chodzi o realne używanie języka w codziennym życiu – podkreśla Amoruso. – Efekty, które obserwujemy, są związane z prawdziwym użyciem języków w prawdziwych sytuacjach. Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Na poziomie całych populacji mówienie w innym języku może tak bardzo spowolnić spadek funkcji poznawczych, że pomaga opóźnić początek chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Alzheimer czy demencja. Na poziomie pojedynczej osoby oznacza to coś prostszego: nauka, używanie i aktywne wykorzystywanie różnych języków może być jednym z najbardziej dostępnych narzędzi wspierających dobre starzenie się. Oczywiście związany z wiekiem spadek funkcji poznawczych zależy od wielu czynników: stylu życia, zdrowia fizycznego i środowiska. Nawet po uwzględnieniu takich zmiennych, jak zamożność czy poziom wykształcenia ochronny wpływ wielojęzyczności nadal pozostawał wyraźny. – Im dłużej masz doświadczenie w posługiwaniu się dwoma lub więcej językami, tym lepiej – wyjaśnia Viorica Marian, autorka książki „The Power of Language”. Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Jednak codzienne zalety posługiwania się więcej niż jednym językiem wykraczają daleko poza samo starzenie się. Od lepszej komunikacji i większej kreatywności, po lepszą koncentrację i skupienie – eksperci zwracają uwagę, że osoby dwujęzyczne są zwykle bardziej elastyczne w zadaniach wymagających tzw. funkcji wykonawczych, takich jak multitasking czy podejmowanie decyzji. Szlifowanie umiejętności komunikacyjnych nie zrobi z ciebie poligloty z dnia na dzień. Może jednak wzmocnić coś równie ważnego: więzi społeczne. Wraz z wiekiem kręgi towarzyskie często się kurczą. Zwiększa to ryzyko izolacji i samotności, które są silnie powiązane ze spadkiem dobrostanu emocjonalnego i funkcji poznawczych. Język jest jednym z najważniejszych narzędzi budowania wspólnoty. Łatwiej nawiązać więź, gdy możesz porozmawiać z kimś bezpośrednio. Zanurzenie się w innej społeczności lub kulturze poprzez szlifowanie nowej umiejętności jest świetnym sposobem na wzmacnianie takich relacji. Źródło: National Geographic
„Jakby mucha latała wokół moich uszu”. Zaskakujące opinie obcokrajowców o naszym języku
Dla wielu cudzoziemców język polski to dźwiękowa łamigłówka. Zaskakują ich szeleszczące dźwięki, nietypowe samogłoski i trudne do wymówienia zbitki spółgłoskowe. Jak naprawdę brzmi polszczyzna w ich uszach?
Spis treści: Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Polski jako język szeleszczący Te okropne samogłoski Zbitki spółgłoskowe – wyzwanie dla językoznawców Intonacja i melodia języka polskiego Ulubione polskie słowo U Polaków lubię jedno – ich język. Kiedy inteligentni ludzie mówią po polsku, wpadam w ekstazę. Jego brzmienie wywołuje we mnie dziwne obrazy, w których tle zawsze jest murawa z pięknej kolczastej trawy i buszujące w niej szerszenie i węże. (...) Nigdy nie rozumiałem, o czym mówią, ale odnosiłem wrażenie, jakby mordowali kogoś w elegancki sposób – pisał amerykański pisarz Henry Miller. Jak dziś język polski brzmi w uszach obcokrajowców? Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Turecka aktorka Defne Bolukbasioglu dała się poznać dzięki swojemu kanałowi na Instagramie, gdzie w umiejętny sposób parodiuje różne języki obce. Naśladując charakterystyczne dźwięki i intonacje, tworzy wypowiedzi w wymyślonych językach, które mają brzmieć jak angielski, francuski czy arabski. 18 lutego 2025 r. Defne opublikowała nowy odcinek swojego cyklu, w którym imituje kilka kolejnych języków, w tym polszczyznę. Nagrania możesz posłuchać poniżej. Choć dla Polaków taka parodia może nie być szczególnie trafna, obcokrajowcy powtarzają w komentarzach, że tak właśnie polszczyzna brzmi w ich uszach. Polski jako język szeleszczący Jednym z pierwszych aspektów, które zauważają osoby uczące się polskiego, jest obfitość dźwięków szeleszczących. Spółgłoski takie jak „sz”, „cz”, „dż”, „ś”, „ć” sprawiają, że polski może brzmieć jak niekończąca się sekwencja szumów, świstów i bzyczenia. „Kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Polski, język polski brzmiał dla mnie jakby mucha latała wokół moich uszu” – pisze na portalu Quora pochodzący z Turcji Can Yuksek. Dla osób mówiących po angielsku czy francusku słowa takie jak „szczęście” wydają się niemal niemożliwe do wymówienia. Co ciekawe, natężenie szeleszczących dźwięków w naszej mowie jest wyzwaniem również dla użytkowników języków słowiańskich – najbliższych polszczyźnie. Nie bez powodu nasi wschodni sąsiedzi mają w zwyczaju określać nas mianem „Pszeków”, a nasz kraj – „Pszekią”. Te okropne samogłoski Choć język polski jest językiem spółgłoskowym, ponieważ składa się przede wszystkim z takich dźwięków, to i zrozumienie samogłosek może być nie lada wyzwaniem. W naszej mowie zachowały się choćby samogłoski nosowe – „ą” i „ę”. To takie samogłoski, podczas wymawiania których strumień powietrza przepływa zarówno przez jamę ustną, jak i przez jamę nosową. W Europie takie dźwięki poza polszczyzną uchowały się jeszcze tylko w języki kaszubskim, francuskim i portugalskim. Obcokrajowcy, którzy próbują wyłapać polskie słowa, nierzadko zwracają również uwagę na dźwięk „y”, który zdarza im się zlewać z „e”. Sprawdźcie sami wśród swoich cudzoziemskich znajomych, czy słyszą różnicę między słowa: „wpłata” i wypłata” albo „sen” i „syn”. Prawdopodobnie większość z nich oświadczy, że słyszy to samo słowo. Zbitki spółgłoskowe – wyzwanie dla językoznawców Kolejnym elementem, który przyciąga uwagę obcokrajowców, są skomplikowane zbitki spółgłoskowe. Słowa takie jak „wstrząs” (pięć spółgłosek z rzędu), „grzmot” (cztery spółgłoski razem) czy nazwa miasta „Trzebnica” stanowią prawdziwe wyzwanie artykulacyjne. Dla osób pochodzących z języków o bardziej otwartych sylabach, takich jak włoski czy hiszpański, gdzie rzadko występują długie zbitki spółgłoskowe, polskie słowa mogą wydawać się wyjątkowo trudne do wymówienia. Przykładowo, słowo „chrząszcz” jest często cytowane jako jedno z najtrudniejszych do wymówienia dla obcokrajowców. Zagranicznym komentatorom sportowym zajęło wiele czasu zanim opanowali (w miarę) poprawną wymowę naszych tenisowych mistrzów Igi Świątek i Kamila Majchrzaka. Intonacja i melodia języka polskiego Dla wielu obcokrajowców polski brzmi monotonnie, ponieważ nie ma wyraźnych różnic w tonacji, jak np. w języku włoskim. W polskim akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę, co sprawia, że mowa wydaje się bardziej „płaska”. Jednak dla niektórych język polski ma własną melodię – nieco surową i poważną, ale też pełną charakterystycznych dźwięków, które sprawiają, że jest wyjątkowy. Ulubione polskie słowo Choć język polski może brzmieć w sposób trudny do powtórzenia, wielu obcokrajowców określa polszczyznę jako miłą dla ucha. Szwedzka wokalistka Nina Persson, liderka zespołu The Cardigans wspominała w jednym z wywiadów, że „uwielbia słuchać języka polskiego”. O tym, że niektóre dźwięki w naszym języku mogą być dla cudzoziemców nieprzyjemne w odbiorze, przekonywał już wiele lat temu Jacek Cygan. Pisząc słowa do piosenki „To nie ja”, którą Edyta Górniak reprezentowała Polskę na Eurowizji w 1994 roku, celowo usunął z tekstu wszystkie nieprzyjemnie brzmiące słowa. Posłuchajcie sami, jak miękko brzmi ten przebój sprzed lat. O ulubione – to jest najlepiej brzmiące dla uszu polskie słowo – zapytaliśmy też troje obcokrajowców, którzy uczą się języka polskiego. Oto co usłyszeliśmy: wolność – Cristobal z Chile, piłka – David ze Szkocji, kobieta – Hanka z Czech. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„W Korei musieliśmy czytać „Pana Tadeusza” po koreańsku” – rozmawiamy z Mijin Mok
W tym odcinku Łukasz Załuski z National Geographic Polska spotyka się z Mijin, Koreanką od wielu lat mieszkającą we Wrocławiu. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało jej dzieciństwo w Korei Południowej, czym różni się tamtejsza szkoła od polskiej, dlaczego hanbok przypomina jej małe święto i jak to jest przenieść swoje życie z Inczon do Polski.
Kiedy pierwszy raz przyjechała do Polski, nie mówiła ani słowa po polsku. Dziś prowadzi podcasty, nagrywa na YouTube i napisała książkę, w której opisuje nie tylko życie w Korei, ale i w Polsce. Mijin Mok, znana jako Koreanka Mijinka, opowiada, jak wyglądała jej droga do językowej płynności i dlaczego nasz kraj zaskoczył ją bardziej, niż się spodziewała. Dlaczego Mijin zdecydowała się zamieszkać w Polsce? Mijin Mok przyjechała do Polski kilkanaście lat temu, początkowo w ramach wymiany studenckiej. – To miała być przygoda na chwilę – mówi. – Ale coś z tej Polski zostało we mnie na zawsze. Po studiach wróciłam, zamieszkałam i zaczęłam uczyć się języka na poważnie. Dziś mówi płynnie po polsku, prowadzi swój kanał Koreanka na YouTube i regularnie publikuje treści na Instagramie, gdzie dzieli się codziennością, różnicami kulturowymi i zabawnymi sytuacjami, w które wpada jako cudzoziemka w Polsce. Jak ocenia język polski? Mijin Mok przyznaje, że język polski był dla niej dużym wyzwaniem. – Nie tylko gramatyka, ale też dźwięki. „Szczęście” – dla mnie to był koszmar – śmieje się. – Ale Polacy są bardzo wspierający, kiedy widzą, że się starasz. Kiedy robiłam błędy, nie śmiali się, tylko pomagali. Dziś sama pomaga innym uczyć się języków. W swojej książce „Koreańczycy. W pułapce doskonałości” pisze nie tylko o presji sukcesu w Korei, ale i o swoim zderzeniu z polską rzeczywistością. Posłuchaj rozmowy Koreanki Mijin z National Geographic Rozmowę z Mijin Mok poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Polacy naprawdę nieźle mówią po angielsku” – rozmawiamy z najpopularniejszym nauczycielem języka angielskiego
Kto z polskich celebrytów i polityków najlepiej radzi sobie z językiem angielskim? Jak rozróżnić najpowszechniejsze akcenty języka angielskiego, dlaczego nie warto uczyć się języków z podcastami i serialami? O tym, jak skutecznie opanować angielski, opowiada Daniel Lalewicz, jeden z najpopularniejszych twórców edukacyjnych w polskim internecie.
Spis treści: Kim jest Daniel Lalewicz? Język angielski Polaków okiem eksperta Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Wideo podcast z Danielem Lalewiczem to pierwszy odcinek z 6-odcinkowego cyklu „Jak to się mówi po polsku”, w którym rozmawiamy z obcokrajowcami, którzy znaleźli swój nowy dom w Polsce. Odnosimy się do ich doświadczeń z nauką języka polskiego, a także do wzajemnych stereotypów kulturowych. Każdy odcinek publikujemy w niedzielę o 18.00 na YouTube, a w kolejne poniedziałki na National-Geographic.pl oraz na Spotify. Kim jest Daniel Lalewicz? Daniel Lalewicz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców edukacyjnych w Polsce. Urodził się w Stanach Zjednoczonych, a następnie wychowywał i uczył w Wielkiej Brytanii. Jak sam mówi – angielski jest dla niego pierwszym językiem. Dynamiczne lekcje angielskiego Daniela cieszą się ogromną popularnością na YouTube, TikToku i Instagramie, a jego styl nauczania – praktyczny, angażujący i pełen humoru – przyciąga zarówno młodzież, jak i dorosłych uczących się języka od podstaw. Dlaczego Daniel Lalewicz stał się tak popularny? Daniel połączył umiejętność nauczania z doskonałym wyczuciem internetowych trendów. W jego materiałach można znaleźć nie tylko wiedzę językową, ale też porady fonetyczne, różnice między akcentami oraz wskazówki, jak radzić sobie z angielskim w praktycznych sytuacjach. Jego lekcje są krótkie, treściwe i natychmiastowo zrozumiałe. Język angielski Polaków okiem eksperta W rozmowie Daniel podkreśla, że Polacy mówią po angielsku lepiej, niż sądzą. Wskazuje jednak na typowe błędy, jak zbyt dosłowne tłumaczenie zwrotów, problemy z intonacją i rytmem wypowiedzi, a także nadmierne skupienie się na biernym odbiorze treści, np. z podcastów i seriali, zamiast na aktywnym mówieniu. Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Zamieszczone powyżej wideo to nie tylko rozmowa o języku, ale też pełne inspiracji spojrzenie na naukę jako proces, który może być przyjemny i skuteczny. Daniel dzieli się swoimi sprawdzonymi metodami nauki, radzi, jak zacząć mówić płynnie i obala popularne mity językowe. Rozmowę z Danielem Lalewiczem poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Nie uczysz się języków? Teraz wiemy, że Twój mózg starzeje się przez to znacznie szybciej niż innych ludzi
Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że wielojęzyczność przynosi wymierne korzyści dla zdrowia psychicznego i sprawności intelektualnej. Teraz wiemy jednak, że osoby posługujące się przynajmniej dwoma językami doświadczają także wolniejszego tempa starzenia się mózgu. Czy nauka może być skutecznym narzędziem profilaktyki zdrowotnej?
Badacze są zgodni: nauka języków obcych działa dla mózgu tak, jak regularny trening na siłowni dla ciała. Wyniki długoletnich obserwacji wykazały, że mówienie przynajmniej dwoma językami pomaga pozostać młodym i opóźnia procesy starzenia. Jak to działa? Uczeni sprawdzili to w imponujący sposób. Jak zmierzyć starzenie się mózgu? Naukowcy zbadali ponad 86 000 dorosłych w wieku od 51 do 90 lat z 27 krajów Europy korzystając z narzędzia „Biobehavioral Age Gap” (BAG). To zaawansowany model, który na podstawie czynników zdrowotnych i stylu życia porównuje wiek biologiczny uczestnika z rzeczywistym. Dodania wartość BAG oznacza przyspieszone starzenie, a ujemna – spowolnione procesy degradacyjne. Model uwzględnia pozytywne czynniki, takie jak aktywność fizyczna czy wykształcenie, oraz negatywne, np. problemy z sercem czy zaburzenia sensoryczne. Dzięki temu naukowcy mogli z wysoką precyzją ocenić, czy mózg badanej osoby starzeje się szybciej, wolniej czy zgodnie z wiekiem chronologicznym. Wielojęzyczność przedłuża życie Efekty badań opublikowane zostały na łamach czasopisma „Nature Aging”. Wyniki są alarmujące: osoby jednojęzyczne mają niemal dwa razy większe ryzyko przyspieszonego starzenia w porównaniu z osobami wielojęzycznymi. Ochronny efekt jest tym silniejszy, im większa liczba używanych języków. Każda kolejna znajomość zwiększa rezerwy mózgu, czyniąc go bardziej odpornym na ząb czasu. W długofalowej analizie ryzyko przyspieszonego starzenia było aż 1,4 raza wyższe. Oznacza to, że mózgi osób posługujących się tylko jednym językiem starzeją się szybciej nie tylko w danym momencie, ale i w dłuższej perspektywie. Dlaczego mówienie w kilku językach chroni mózg? Nauka języków obcych działa jak regularny trening dla mózgu. Codzienna konieczność przełączania się pomiędzy systemami językowymi angażuje szereg struktur mózgowych odpowiedzialnych za uwagę, pamięć czy myślenie abstrakcyjne. To właśnie te umiejętności najszybciej ulegają osłabieniu wraz z wiekiem, a regularne ćwiczenie podtrzymuje ich sprawność. Mózg osoby wielojęzycznej stale pracuje nad wyborem odpowiedniego słowa, strukturą zdania czy gramatyką, nawet jeśli nie używa w danym momencie wszystkich znanych języków. Ten nieustanny „trening poznawczy” powoduje, że mózg pozostaje elastyczny i lepiej radzi sobie z typowymi dla wieku wyzwaniami. Naukę naprawdę warto zacząć w każdym wieku Ważną cechą omawianych efektów jest to, że ich działanie stwierdzono niezależnie od wieku rozpoczęcia nauki języka. Badania pokazują, że nie tylko osoby wychowane w środowisku dwujęzycznym, ale również te, które rozpoczęły naukę języka obcego w wieku dorosłym lub starszym, mogą czerpać korzyści ze zwiększonych rezerw poznawczych. To szczególnie ważne w kontekście niedawnych badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Concordia, w którym udowodniono, że osoby dwujęzyczne niemal 4–5 lat później zapadają na chorobę Alzheimera. Dochodzimy więc do fundamentalnej konkluzji: warto studiować. W każdym wieku. Źródło: Nature, Concordia Univeristy Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Japończycy coraz chętniej uczą się polskiego. Co wspólnego ma z tym Chopin i jak im się to udaje?
To, że język polski jest bardzo trudny do nauki dla obcokrajowców, nie jest żadną tajemnicą. Ba, wielu urodzonych nad Wisłą ma problemy z poznaniem jego wszystkich meandrów. Okazuje się, że staje się on coraz bardziej popularny wśród Japończyków, a swój udział ma w tym profesor Koji Morita.
Na III Międzynarodowym Kongresie Języka i Kultury Polskiej, który miał miejsce na Uniwersytecie Szczecińskim, pojawił się Koji Morita – zasłużony japoński profesor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa słowiańskiego i absolwent (doktor) studiów polonistycznych na Instytucie Slawistyki PAN. Od 2013 roku kieruje katedrą polonistyki na tokijskiej uczelni, wykładał również na UJ. Pierwszy podręcznik do nauki polskiego Przyjechał przedstawić swój pierwszy japoński podręcznik do nauki języka polskiego opracowany według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (CERF). Przygotowany jest z myślą o początkujących i obejmuje poziom A1 – to ważne, ponieważ na poziomie B można się już uczyć z podręczników polskich, ale w trakcie nauki od zera wszystko musi być wytłumaczone po japońsku. – Gramatyka jest trudna – tłumaczy profesor. Za pomocą podręcznika chce pomóc swoim rodakom otworzyć się na nowy świat. Dlaczego Japończycy interesują się językiem polskim? Prof. Morita przyznaje, że termin wydania książki był nieprzypadkowy i związany jest z wydarzeniami w naszym kraju. Okazuje się bowiem, że Japończycy tak jak i my, zakochani są w muzyce Fryderyka Chopina. – W tym roku jest Konkurs Chopinowski, więc zainteresowanie Polską jest większe. Muzyka łączy narody, to jest siła Chopina. Dużo Japończyków jedzie do Warszawy. Skoro będą w Polsce, chcą się komunikować choć trochę po polsku. Daje to wielką radość – mówi PAP profesor. Dodaje, że Japończycy, tak jak Polacy, są romantykami, a dla obywateli Kraju Kwitnącej Wiśni inspirująca okazuje się walka o niepodległość, romantyzm i mentalność Polaków. To przyciąga i ciekawi. Czemu język polski jest taki trudny? Koji Morita przyznaje, że najwięcej kłopotów Japończykom w polszczyźnie sprawiają m.in. czasowniki dokonane i niedokonane. Aspekt czasu to wyjątkowy element języków z naszego kręgu kulturowego. – To jest bardzo ważny element gramatyczny języków słowiańskich, a u nas tej kategorii nie ma. Dlatego Japończycy mają problem z „pisać” i „napisać” albo z czasownikami ruchu: „iść”, „chodzić”. U nas jest „iku”, tak jak w angielskim „go”. Jedno słowo „kaku” oznacza pisać i napisać – wyjaśnia polonista. Podoba im się jednak to, że wymowa jest względnie łatwa. Prof. Morita zwraca uwagę na to, że w naszym języku można czytać tak, jak jest napisane. W języku angielskim słowa wymawia się zupełnie inaczej niż zapisuje. Chociaż popularność języka polskiego jako języka obcego nie rośnie drastycznie, to jednak coraz więcej osób pobiera lekcje – widać to po sprzedaży podręczników. Coraz więcej osób z innych krajów odwiedza Polskę, a będąc na miejscu chce się lepiej porozumiewać z mieszkańcami. Źródła: PAP, Światowa Encyklopedia Polonistów Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaskakująca podróż łaciny – jak język plemienia Latynów zadomowił się w nauce i liturgii
Język łaciński jest językiem indoeuropejskim o wielowiekowym dziedzictwie. Poznaj korzenie łaciny sięgające starożytnej Italii, pozycję języka w średniowieczu i współczesnej nauce, a także jej wpływ na języki europejskie i kulturę Zachodu.
Spis treści: Geneza i klasyczne formy języka łacińskiego Łacina w średniowieczu i nowożytności Czy łacina jest językiem żywym czy martwym? Wpływ łaciny na języki współczesne 10 ciekawostek o języku łacińskim Łacina to nie tylko relikt przeszłości, ale fundament europejskiej tożsamości kulturowej, edukacyjnej i naukowej. Choć język nie posiada już rodzimych użytkowników, przetrwał w systemach prawnych, Kościele katolickim, terminologii medycznej i biologicznej. Przez wieki łacina pełniła funkcję języka uniwersalnego w Europie, a jej dziedzictwo widoczne jest do dziś zarówno w językach romańskich, jak i w intelektualnym dorobku Zachodu. Geneza i klasyczne formy języka łacińskiego Pochodzenie latyńskie i rozwój języka Łacina wywodzi się z regionu Lacjum (Lazio) w środkowej Italii, którego głównym ośrodkiem był Rzym. Mieszkańcy tego obszaru – Latynowie – posługiwali się dialektem z grupy języków italskich, należącej do większej rodziny języków indoeuropejskich. Z czasem, wraz z rosnącą potęgą Rzymu, łacina zaczęła pełnić funkcję języka administracyjnego, prawnego i wojskowego, obejmując swoim zasięgiem całą Italię, a następnie inne regiony Imperium Rzymskiego – od Hiszpanii po Bliski Wschód. Łacina była głównym instrumentem integracji kulturowej i politycznej, służąc do tworzenia przepisów prawa, prowadzenia dokumentacji i organizacji życia publicznego. Jako język urzędowy zarówno Republiki Rzymskiej, jak i późniejszego Cesarstwa Rzymskiego, aż do jego upadku. Odegrała kluczową rolę w standaryzacji struktur państwowych, systemu edukacji oraz modelu komunikacji w imperium. Jej funkcje nie ograniczały się jednak do sfery oficjalnej – była też podstawowym środkiem ekspresji literackiej i intelektualnej, co miało ogromny wpływ na rozwój kultury europejskiej. Fazy klasyczne: archaiczna, klasyczna, postklasyczna Rozwój języka łacińskiego dzieli się na kilka wyraźnych etapów, które odzwierciedlają zarówno zmiany strukturalne, jak i ewolucję jego funkcji społecznych: Łacina archaiczna (ok. VI–III w. p.n.e.) – była językiem wczesnych dokumentów prawnych i inskrypcji. Znana jest z fragmentów takich jak Prawo XII Tablic, które uważane jest za jedno z najstarszych świadectw rzymskiej myśli prawnej. Ta faza cechowała się jeszcze nieustaloną gramatyką i znaczną zmiennością leksykalną. Łacina klasyczna (I w. p.n.e.–I w. n.e.) – osiągnęła wysoki stopień standaryzacji literackiej i gramatycznej. To właśnie w tym okresie powstały największe dzieła literatury łacińskiej autorstwa takich postaci jak Cyceron (retoryka i filozofia), Wergiliusz (epika), Horacy (poezja liryczna) czy Owidiusz (mitologia i elegia). Język ten był niezwykle precyzyjny, o rozbudowanej składni i fleksji, służył także jako narzędzie wyrafinowanej argumentacji i estetycznego stylu. Łacina postklasyczna (potoczna) – obejmuje formy języka używane w życiu codziennym, zwłaszcza przez ludność prowincji. W przeciwieństwie do wersji literackiej, łacina potoczna (znana także jako łacina ludowa) była mniej formalna, bardziej podatna na wpływy regionalne i zmiany fonetyczne. To właśnie z niej, w wyniku procesów językowych i lokalnych adaptacji, wyewoluowały języki romańskie – włoski, francuski, hiszpański, portugalski, rumuński i inne. Każda z tych faz odegrała istotną rolę w kształtowaniu dziedzictwa łacińskiego, które przetrwało nie tylko w tekstach antycznych, ale także w strukturach językowych współczesnych języków europejskich i w modelach edukacyjnych przez wieki funkcjonujących w Europie. Łacina w średniowieczu i nowożytności Łacina średniowieczna w Polsce – słownik Lexicon PAN W okresie średniowiecza, również w okresie średniowiecza w Polsce, łacina przejęła rolę lingua franca – uniwersalnego języka komunikacji elit duchownych, intelektualnych i politycznych w całej Europie. Jej znajomość była konieczna do prowadzenia dyplomacji, pisania traktatów, prowadzenia kronik, nauczania i kontaktów z instytucjami kościelnymi. W świecie, gdzie większość społeczeństwa była niepiśmienna, język łaciński był kluczem do wiedzy i władzy. Na ziemiach polskich łacina średniowieczna była obecna w aktach prawnych, statutach, dokumentach kancelarii królewskich, bullach kościelnych, listach, glossach teologicznych i traktatach naukowych. Szczególne znaczenie miała jej rola w systemie prawa – większość średniowiecznych dokumentów sądowych i administracyjnych była spisywana po łacinie. Z tego bogactwa tekstów korzysta monumentalne opracowanie – „Lexicon Mediae et Infimae Latinitatis Polonorum”. To projekt słownikowy dokumentujący słownictwo łacińskie używane na ziemiach polskich od X do XVI wieku. Celem projektu jest nie tylko katalogowanie słów, ale także analiza lokalnych wariantów językowych, wpływów języka polskiego, adaptacji znaczeniowych i morfologicznych. Projekt ten, prowadzony od 1953 roku przez Polską Akademię Nauk i Polską Akademię Umiejętności, pozostaje jednym z najważniejszych przedsięwzięć filologicznych w Europie Środkowej. Pokazuje bogactwo i różnorodność łaciny regionalnej oraz jej interakcje z językami narodowymi. Funkcje liturgiczne i naukowe Od IV wieku n.e. łacina stała się dominującym językiem liturgicznym Kościoła katolickiego, zastępując grekę w zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego. Z biegiem czasu stała się językiem oficjalnym Kościoła, obecnym w liturgii, sakramentach, kanonie Mszy św., pismach Ojców Kościoła, encyklikach i dekretach papieskich. W tej funkcji łacina utrzymała się przez ponad 1500 lat, aż do reform Soboru Watykańskiego II w latach 60. XX wieku, kiedy to wprowadzono języki narodowe do liturgii. Mimo to do dziś zachowała status języka urzędowego Watykanu. Równolegle rozwijała się łacina naukowa – elastyczna i precyzyjna forma języka, która służyła jako uniwersalny środek przekazu wiedzy. Przez całe średniowiecze i okres renesansu uczniowie i profesorowie europejskich uniwersytetów pisali rozprawy filozoficzne, traktaty medyczne, pisma prawnicze i matematyczne właśnie po łacinie. W tym języku tworzono podstawy nowożytnej wiedzy – astronomii, biologii, anatomii, fizyki i metafizyki. W Polsce łacina była również istotnym elementem edukacji. W nowożytnych szkołach katedralnych i akademiach była nauczana od poziomu podstawowego aż po uniwersytecki. Jej znajomość była obowiązkowa dla wszystkich, którzy pragnęli uczestniczyć w życiu intelektualnym, urzędniczym lub duchownym. Najbardziej znanym przykładem uczonego tworzącego po łacinie był Mikołaj Kopernik, autor rewolucyjnego dzieła „De revolutionibus orbium coelestium”. Dzieła tego typu były przeznaczone dla szerokiej publiczności akademickiej w całej Europie, dlatego łacina stanowiła idealne medium – ponadnarodowe, stabilne i prestiżowe. Czy łacina jest językiem żywym czy martwym? Definicje języka „martwego” i „żywego” W klasycznej lingwistyce za język martwy uznaje się taki, który nie posiada rodzimych użytkowników – nikt nie przyswaja go jako pierwszego języka w dzieciństwie. Z tego punktu widzenia łacina spełnia kryteria języka martwego: nie jest używana w codziennej komunikacji społeczności lokalnych, nie występuje w formie naturalnej mowy potocznej, nie jest językiem ojczystym żadnej grupy etnicznej. Jednak to uproszczenie nie oddaje w pełni rzeczywistości. Łacina nie zanikła, lecz funkcjonuje jako język specjalistyczny, ceremonialny, naukowy i liturgiczny. Jest używana w określonych kontekstach funkcjonalnych, co czyni ją językiem martwym biologicznie, ale żywym kulturowo i funkcjonalnie. W tym sensie łacina przypomina inne języki historyczne, które mimo braku rodzimych użytkowników zachowały życie instytucjonalne – w edukacji, nauce i religii. Współczesne użycia: Watykan, nauka, media Co ciekawe, Watykan, jako jedyne państwo na świecie, utrzymuje łacinę jako oficjalny język urzędowy. Dokumenty Stolicy Apostolskiej – konstytucje apostolskie, encykliki, dekrety doktrynalne – nadal powstają pierwotnie w języku łacińskim. Łacina pozostaje językiem liturgii tradycyjnej, tzw. Mszy trydenckiej, a wiele instytucji kościelnych prowadzi korespondencję i wykłady w tym języku. Na przykład oficjalne konto papieskie na Twitterze, @Pontifex_ln, regularnie publikuje tłumaczenia wypowiedzi Ojca Świętego po łacinie, gromadząc tysiące odbiorców z całego świata. Również w świecie akademickim łacina przetrwała jako język wykładowy w niektórych kierunkach: filologii klasycznej, teologii, filozofii średniowiecznej, historii prawa czy medycyny. W terminologii medycznej i biologicznej – szczególnie w nazewnictwie łacińskim organizmów – nadal pełni funkcję systemu klasyfikacji, który umożliwia jednoznaczną komunikację między uczonymi niezależnie od ich języka narodowego. Dodatkowo łacina bywa obecna w kulturze popularnej, filmach, serialach i grach, gdzie nadaje autentyczności historycznej lub symbolicznej – np. w kinie historycznym, fantasy i produkcjach o tematyce religijnej. Czy warto się dzisiaj uczyć łaciny? Uczenie się łaciny we współczesnym świecie może wydawać się niepraktyczne, jednak przynosi szereg korzyści intelektualnych i kulturowych. Przede wszystkim łacina rozwija umiejętności analityczne, logiczne myślenie i świadomość językową – jej gramatyka opiera się na precyzyjnych zasadach składni i fleksji, co uczy dokładności w posługiwaniu się strukturami językowymi. Znajomość łaciny otwiera dostęp do ogromnej spuścizny intelektualnej: dzieł filozofów, teologów, historyków, naukowców oraz dokumentów prawnych i literackich. Ułatwia też naukę języków romańskich, takich jak włoski, francuski, hiszpański czy portugalski oraz zrozumienie słownictwa naukowego w medycynie, biologii i prawie. Dla studentów, humanistów i pasjonatów historii łacina stanowi klucz do interpretacji źródeł historycznych, a także do zrozumienia fundamentów kultury europejskiej. Wreszcie nie bez znaczenia jest aspekt symboliczny – nauka łaciny oznacza zanurzenie się w tradycji intelektualnej Zachodu, co może być doświadczeniem rozwijającym i inspirującym. W dobie uproszczonej i skrótowej komunikacji łacina przypomina, że język może być narzędziem precyzji, piękna i głębi myśli. Dlatego coraz częściej powraca do łask – nie jako język żywy w sensie społecznym, ale jako narzędzie rozwoju umysłu i kontakt z dziedzictwem cywilizacyjnym. Wpływ łaciny na języki współczesne Języki romańskie i zapożyczenia Łacina, szczególnie w swojej potocznej odmianie znanej jako łacina ludowa, była bezpośrednim przodkiem współczesnych języków romańskich. W wyniku procesów fonetycznych, morfologicznych i syntaktycznych, które zachodziły od IV do IX wieku n.e., wykształciły się odrębne języki narodowe takie jak włoski, francuski, hiszpański, portugalski, rumuński oraz kataloński i oksytański. Wszystkie te języki dziedziczyły po łacinie podstawowe struktury gramatyczne, słownictwo bazowe (np. liczebniki, zaimki, czasowniki podstawowe) oraz wiele cech składniowych. Język sardyński, zbliżony do włoskiego, pozostaje językiem najbardziej zbliżonym fonetycznie i leksykalnie do klasycznej łaciny, co czyni go szczególnie przystępnym dla filologów klasycznych. Ale wpływ łaciny nie ogranicza się do języków romańskich. Wiele wyrazów i zwrotów łacińskich przeniknęło także do języków germańskich (np. angielskiego, niemieckiego) oraz słowiańskich, w tym do języka polskiego. Proces ten nasilił się w okresie średniowiecza i renesansu, kiedy to łacina była głównym językiem nauki, religii, prawa i administracji. W języku polskim znaleźć można setki zapożyczeń łacińskich, często dotyczących pojęć abstrakcyjnych (np. „moralność”, „religia”, „inspiracja”), terminologii naukowej (np. „biologia”, „anatomia”) czy zwrotów prawniczych (np. „ad vocem”, „status quo”). Wpływ łaciny zaznacza się także w formach deklinacyjnych imion i nazwisk, nazw geograficznych oraz w strukturze tzw. stylu wysokiego. Terminologia naukowa i medyczna Łacina pozostaje do dziś językiem międzynarodowej nomenklatury, szczególnie w dziedzinach, w których niezbędna jest precyzja, jednoznaczność i systematyczność. Najbardziej oczywistym przykładem jest biologia, w której każdy gatunek organizmu opisywany jest zgodnie z zasadami nomenklatury binominalnej – dwuczłonowego nazewnictwa łacińskiego (np. Homo sapiens, Panthera leo, Quercus robur). W farmacji i medycynie łacina była przez stulecia językiem receptur, podręczników i dokumentacji. Choć obecnie wypierana przez język angielski, nadal obecna jest w nazwach leków, struktur anatomicznych (np. femur, cerebrum, pulmo) i diagnoz klinicznych. W ten sposób zachowuje funkcję wspólnego kodu zawodowego, który umożliwia komunikację specjalistów niezależnie od kraju pochodzenia. Prawo, szczególnie kontynentalne, czerpie z rzymskiej tradycji prawnej, której podstawy były formułowane po łacinie. Do dziś w dokumentach i praktyce prawnej funkcjonują zwroty takie jak lex retro non agit, habeas corpus, ex post, in dubio pro reo, będące elementem edukacji prawniczej i symbolami kontynuacji łacińskiego dziedzictwa. Wreszcie, łacina filozoficzna – rozwijana od starożytności, przez średniowiecze, aż po nowożytność – ukształtowała język pojęć abstrakcyjnych. Współczesna terminologia logiczna, metafizyczna czy etyczna opiera się na systemie pojęć stworzonym przez autorów piszących po łacinie, takich jak Cyceron, Augustyn, Tomasz z Akwinu czy Spinoza. Dzięki swojej gramatycznej klarowności, bogatej fleksji i precyzyjnej składni, łacina przez stulecia pełniła rolę języka idealnego do wyrażania złożonych myśli, a jej wpływ widoczny jest niemal w każdej dziedzinie współczesnego dyskursu naukowego. 10 ciekawostek o języku łacińskim Najsłynniejsze łacińskie sentencje Cogito, ergo sum – Myślę, więc jestem (Kartezjusz). Veni, vidi, vici – Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem (Cezar). Tempus fugit – Czas ucieka. Carpe diem – Chwytaj dzień. In vino veritas – W winie prawda. Łacina jako język filmów i motto instytucji Łacińskie frazy są często wykorzystywane w kinematografii – np. w „Imieniu róży” czy „Gladiatorze”. Uniwersytety mają swoje hasła po łacinie, np. Universitas Jagellonica Cracoviensis. Prawo rzymskie, podstawa nowoczesnego systemu prawnego, jest oparte na tekstach łacińskich. Łacińskie nazwy gatunkowe pozwalają naukowcom z całego świata komunikować się bez bariery językowej. W wielu krajach Europy istnieją stowarzyszenia promujące łacinę mówioną – np. „Circulus Latinus” w Niemczech i Finlandii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Genialny Szkot w rok nauczył się polskiego. Oto jego ulubione polskie słowa
Matematyk ze Szkocji w zaledwie rok opanował język polski. Teraz mówi płynnie, czyta Sapkowskiego i ogląda polskiego YouTube'a. Co sądzi o Polakach, stereotypach i naszych słodyczach?
W tym artykule: Jakie jest najpiękniejsze polskie słowo? Jak się żyje w szkockim miasteczku? Co Szkoci myślą o polskich sąsiadach? Czy język polski jest trudny? Co pomaga w nauce języków obcych? Co jeszcze jest ważne oprócz gramatyki? Który język jest najtrudniejszy? Jak budować relacje z Polakami? Czy stereotypy o Szkotach są prawdziwe? Co zaskakuje w Polsce? David ma 30 lat. Mieszka w pobliżu Glasgow w Szkocji. Na co dzień zajmuje się nauczaniem matematyk i i języka angielskiego. Po godzinach jest „językowym nerdem" – jak sam o sobie mówi. Zanim postanowił nauczyć się języka polskiego, opanował m.in. język perski. Nam opowiada, co skłoniło go do rozpoczęcia przygody z polszczyzną, jak Szkoci widzą Polskę i Polaków oraz co najbardziej spodobało mu się nad Wisłą. O tym, jak Czesi widzą Polaków przeczytasz tutaj. Jakie jest najpiękniejsze polskie słowo? Na moją prośbę o wybranie ulubionych polskich słów wybrałeś „piłę” i „piłkę”. Co w nich jest takiego szczególnego? Z jednej strony po prostu podoba mi się ich brzmienie. Z drugiej, pomyślałem, że nie ma dwóch tak różnych znaczeniowo słów, które jednocześnie brzmią tak podobnie. Rzeczywiście. Nigdy nie zwróciłem na to uwagi… Myślisz, że są ze sobą spokrewnione? Nie potrafię powiedzieć, ale nic nie stoi na przeszkodzie, abyśmy to sprawdzili w słowniku etymologicznym, który mam przed sobą. A więc „piła” to wczesne zapożyczenie z germańskiego *fīlō. Dziś w niemieckim zachowane w słowie die Feile (pilnik). Natomiast „piłka” wywodzi się z łacińskiego słowa pila i bardziej niż z naszą dzisiejszą piłą jest spokrewnione ze słowem piguła. A piłka nie może być zdrobnieniem od piły? Masz rację. Czasami na narzędzie do cięcia i obróbki także mówimy piłki, na przykład ręczna piłka do drewna. Te fenomeny języka polskiego wydają mi się naprawdę interesujące. A wiesz jakie zdaniem J.R.R. Tolkiena jest najpiękniejsze angielskie słowo? Nie, jakie? Cellar door. Moim zdaniem brzmi pięknie. Prawda, cellar door to drzwi, które prowadzą z zewnątrz budynku do jego piwnicy. Jak się żyje w szkockim miasteczku? Jesteś Szkotem. Gdzie się urodziłeś? Niedaleko Glasgow. Dziś mieszkam w małym typowym szkockim miasteczku Coatbridge, również oddalonym o kilka mil od centrum Glasgow. Mieszka tu nie więcej niż 50 tys. ludzi. A jak wygląda typowe szkockie miasteczko? To ciekawe, bo Coatbridge właściwie jest typowym północnoirlandzkim miasteczkiem. Żyje to wielu potomków imigrantów z Irlandii Północnej. Mamy tu więc sporo wyznawców wiary katolickiej, a elementy kultury irlandzkiej są wszędzie obecne. Z drugiej strony jednak wraz z Irlandczykami do Coatbridge trafiły wszelkie animozje związane z konfliktem pomiędzy katolikami i protestantami. Naprawdę? Tak, jak najbardziej. U nas mieszka nawet wielu tych samych ludzi, którzy walczyli w Irlandii Północnej podczas tak zwanych „Troubles”. Po obu stronach. Sprawa ta dotyczy głównie, poza samą Irlandią, zachodu Szkocji, zwłaszcza Glasgow, gdzie stała się integralną częścią tamtejszej kultury. Mówiąc o Glasgow, nie można nie wspomnieć słynnej piłkarskiej rywalizacji między drużynami „Celtic” and „Rangers”. „Celtic” popierany, rzecz jasna, głównie przez irlandzkich katolików, i „Rangers” odwrotnie. Trudno powiedzieć, jak opisać sytuację odnośnie bezpieczeństwa. Wprawdzie wielu ludzi, z dziećmi łącznie, chodzi po ulicach, nosząc koszulki swoich drużyn, ale ogólnie rzecz biorąc, nie polecam tego obcokrajowcom. 10 najpiękniejszych jezior w Polsce Gdzie znajdują się najpiękniejsze jeziora w Polsce? Choć wybór nie był łatwy, wybraliśmy TOP 10 polskich jezior, które naszym zdaniem zasługują na miano najpiękniejszych. Co Szkoci myślą o polskich sąsiadach? Rozumiem, że poza Irlandczykami w Coatbridge mieszka też wielu Polaków? Tak i przez ostatnie dwadzieścia lat liczba migrantów z Polski stale rosła. Właściwie trudno jest wyjść z domu, aby zaraz na ulicy nie usłyszeć słowa po polsku. Zdarza ci się rozumieć, o czym rozmawiają przypadkowi Polacy na ulicy? Najczęściej tak, chyba że ktoś mówi bardzo cicho, ale wtedy to nawet po angielsku bym nic nie zrozumiał. Czekam na sytuację, kiedy ktoś będzie chciał mnie obgadać po polsku, nie wiedząc, że wszystko rozumiem! Spodziewam się jednak, że będę musiał na to długo czekać. Według mojego doświadczenia, Polacy rzadko bywają tak kretyńscy, żeby głośno wyśmiać innych na ich oczach, używając zakładanego tajnego języka jako tarczy czy osłony. Tak mi się wydaje, w każdym razie. A jak właściwie reagują Polacy, kiedy mówisz po polsku? Najczęściej myślą, że jestem Polakiem. To ma przecież więcej sensu niż Szkot gadający po polsku. Kiedy jednak w końcu zdają sobie sprawę, jaka jest prawda, zazwyczaj są zaskoczeni, nie chcą uwierzyć, a ja widzę, jak ich oczy się powiększają. Polacy mają w zwyczaju wierzyć, że ich język jest tak ekstremalnie trudny, że niewielu jest w stanie go naprawdę opanować. A jaki jest stosunek Szkotów do Polaków mieszkających w twoim kraju? Patrząc na to, co się dzieje na świecie, na te wszystkie wiadomości o Breksicie i o poparciu, jakie miał Donald Trump, można wyciągnąć wniosek, że wszędzie, a także w Szkocji ludzie mają problem z ksenofobią i z obcokrajowcami. Tymczasem tak nie jest. Szkocja była zawsze najbardziej progresywnym krajem w Wielkiej Brytanii. Mógłbym naprawdę sporo na ten temat powiedzieć. Krótko mówiąc, tradycyjnie, w myślach Anglików, jesteśmy brutalnymi, niekulturalnymi sąsiadami, którzy mają bzika na punkcie walki. Widać to w mediach, w twórczości kulturalnej, na przykład, w filmach, role dogodnie anglojęzycznych Wikingów lub Spartan prawie zawsze grają szkoccy aktorzy. W angielskim oryginale, Shrek mówi ze szkockim akcentem. W rezultacie byłoby całkiem zrozumiałe przypuszczać, że, skoro jakaś ksenofobia bywa wśród Anglików, jakie ma się szanse z nami? Prawda jest jednak taka, że to właśnie u nas bardziej liberalne poglądy panowały od dawna. Nie twierdzę, że życie obcokrajowca nie jest albo nie było trudne w Szkocji, ale gdybym ja musiał w pozycji obcokrajowca. ale z wiedzą tubylca wybrać, do którego kraju się przeprowadzić, to wybór byłyby oczywisty. A szkoda, tak nam się podoba ten wizerunek narodu twardzieli. Czy zatem twoim zdaniem zmienił się obraz Polaków w Szkocji? W oczach Szkotów Polska sprzed piętnastu lat to zupełnie inny kraj niż dzisiaj. Wtedy ruszyła wielka migracja Polaków na Wyspy Brytyjskie i wielu z nich osiedliło się również w szkockich miastach. Mam wrażenie, że w owym czasie niewielu Szkotów w ogóle wiedziało, czym jest Polska. Powszechnym obrazem tego kraju były kolejki po chleb i masowy głód. Pamiętam, że tak Polskę wyobrażali sobie moi rodzice, dopóki sami nie pojechali do Krakowa i nie przekonali się, jak bardzo rozwinięty kraj to jest. Myślę, że ci, którzy wciąż mają fałszywy wizerunek Polski, zagłosowali za Brexitem. W obu przypadkach chodzi o jedno – o ignorancję. Czy język polski jest trudny? Zaczynałeś od zera, by po roku osiągnąć pełną sprawność językową. Skąd pomysł na język polski? Mógłbym bardzo długo odpowiadać na to pytanie. Po pierwsze, z przyczyn praktycznych. Tu gdzie mieszkam, jest cholernie dużo Polaków, więc znajomość języka polskiego stała się naprawdę bardzo użyteczna. Zachodnia Szkocja jest dziś właściwie dwujęzyczna. Po drugie, ponieważ pracowałem jako korepetytor i zdałem sobie sprawę, że jeśli sam nauczę się języka polskiego, będę mógł skierować swoją ofertę również do tych ludzi, którzy nie znają angielskiego. Oczywiście mogłem wybrać inny język, choćby rosyjski, bo mieszka tu także sporo osób ze Wschodu. Uznałem jednak, że powinienem zacząć uczyć się takiego języka, którego zna naprawdę niewielu Szkotów. Znalazłem taką swoją niszę. Czy znajomość polskiego otwiera przed tobą nowe możliwości kariery zawodowej? Mimo, że tak mało ludzi zna polski i wydawałoby się naturalne, że powinno być sporo ofert pracy dla polskojęzycznych Szkotów, wcale tak nie jest. Sam cały czas jestem otwarty na ciekawe propozycje, jednak muszę przyznać, że zbyt wielu ich na razie nie widziałem. Pamiętasz pierwszą lekcję polskiego? Doskonale! Byłeś przerażony samym językiem? Na pewno szybko się zorientowałem, jak duże wyzwanie przede mną stoi. Początkowo chciałem się uczyć samodzielnie. Ja już tak mam, że lubię coś robić po swojemu, bez pomocy innych. Pamiętam jednak, że zacząłem szukać pomocy zaraz po tym, jak po raz pierwszy zobaczyłem słowo „dziewięćdziesiąt”. Tyle przedziwnie zmieszanych liter, które niosą tak proste znaczenie. Byłem przerażony! Co pomaga w nauce języków obcych? Moim zdaniem, za twoim sukcesem stoi analityczny umysł. Zajmujesz się matematyką, prawda? Tak, to moja praca. I myślisz, że znajomość, pomaga ci w nauce języków? Myślę, że mam taki rodzaj umysłu, który przetwarza najmniejsze cząstki języka jak formuły matematyczne i możliwe, że z jakiegoś powodu u mnie działa to szybciej niż u innych ludzi. Gramatyka to przecież czysta matematyka, a w języku właściwie nie ma wyjątków, bo za każdym wyjątkiem stoi jakaś reguła. Jeżeli ktoś potrafi analizować, jak jest język zbudowany, znajdzie przyczyny tych nieregularności i zacznie mówić automatycznie. Co było dla ciebie największym wyzwaniem podczas nauki języka polskiego? W moim przypadku to mimo wszystko to bogactwo odmian, czyli polskie koniugacje i deklinacje. Trochę mi to utrudnia pełną płynność językową. Czasami wciąż kiedy chcę coś powiedzieć, muszę przez chwilę zastanowić się nad odpowiednią końcówką. Z czasem oczywiście wszystko staje się prostsze. Po prostu trzeba oddać kierownicę umysłowi. W zasadzie przecież nasza podświadomość jest mądrzejsza od nas. Nie powinniśmy się bać jej zaufać. Mimo wszystko popełniasz niewiele błędów. Kiedy mówię szybko, wyłącza mi się analizowanie końcówek i odmian i daje sobie popłynąć. Czasami aż mnie wtedy skręca, jak usłyszę, co wyszło z moich ust. Jedna szkoła zapamiętywania końcówek, tzw. niemiecka, zakłada wkuwanie na pamięć całych tabel, podczas gdy inna – angielska – polega na szukaniu podobnych słów. Na przykład: Polska – w Polsce, książka – w książce. Która metoda jest bliższa tobie? Raczej metoda „tabelkowa", chociaż nigdy raczej nie siedziałem i nie wkuwałem tabelek. Starałem się po prostu jak najbardziej naturalnie je zapamiętywać. Oczywiście upewniam się od czasu do czasu, czy wszystko pamiętam i czy byłbym w stanie uzupełnić tabelę końcówek na przykład jakiegoś przypadku. W ten sposób zresztą czuję, że zagłębiam się w polszczyznę i staję się jej bardziej świadomym użytkownikiem. Kot Gacek zniknął z ulicy Kaszubskiej. Wiemy, gdzie przebywa futrzak Kot Gacek z dnia na dzień stał się największą atrakcją Szczecina. Niestety, ogromne zainteresowanie ze strony mediów i turystów nie przyniosło mu niczego dobrego, a futrzak musiał opuści... Co jeszcze jest ważne oprócz gramatyki? Czytasz książki po polsku. Co ostatnio czytałeś? W tej chwili czytam kilka książek na raz. Szczególnie wciągnęło mnie „Ostatnie życzenie” Sapkowskiego. Świetnie się to czyta, trochę jak grę w odcinkach. Mam sporo innych obowiązków, wiec czasami muszę tę książkę odłożyć na jakiś czas. Sapkowski jednak na szczęście doskonale nadaje się do takiego czytania. Wciąż oglądasz polski YouTube? Subskrybuję wiele polskich kanałów. Najczęściej oglądam „Historię bez cenzury” i „Polimaty”. To moje dwie ulubione serie. Poza tym staram się śledzić kanały na temat kuchni i gier komputerowych, czyli tego, co mnie szczególnie interesuje. Polskie kanały kulinarne? Tak, jasne! A gotowałeś już coś polskiego? Jeszcze nie, choć próbowałem wielu polskich potraw. Byłem w Polsce już 3 razy, więc miałem okazję kosztować prawdziwej polskiej kuchni. Mam w planach zrobienie bigosu, który bardzo lubię. Który język jest najtrudniejszy? Uczyłeś się też innych języków? Podobno kiedy byłem małym chłopcem, nie rozstawałem się z rozmówkami włoskimi. Niewiele już z tego pamiętam, ale na pewno od dziecka miałem dryg do języków obcych. Co prawda włoski zapomniałem, ale w szkole uczyłem się francuskiego, hiszpańskiego, a potem jeszcze łaciny i niemieckiego. Poza tym sam dla siebie zaczynałem naukę kilku innych języków, ale moja ówczesna metoda musiała być do bani, bo naprawdę nic już nie pamiętam. Teraz mam dobrze opracowany sposób nauki języków obcych i nareszcie mogę powiedzieć, że zacząłem na tym polu odnosić sukcesy. Jaki teraz masz język na liście? Po opanowaniu polskiego, mierzę się teraz z rosyjskim, bo w Szkocji mieszka wiele ludzi urodzonych na Wschodzie. Jeżeli uda mi się nauczyć tego języka, następny na mojej liście to węgierski. Oczywiście mógłbym wybrać też japoński, który uznaje się za największe wyzwanie dla rdzennych użytkowników angielskiego. Zdaję sobie jednak sprawę, że nie jestem nieśmiertelny, więc muszę mierzyć siły na zamiary. Rosyjski jest trudniejszy od polskiego? Największym wyzwaniem jest dla mnie rosyjska wymowa, bo w porównaniu z językiem polskim ma więcej miękkich głosek. Co prawda o opinię na temat mojej wymowy trzeba by było zapytać moją nauczycielkę, ale myślę, że w miarę dobrze opanowałem sposób, w jaki mówi się po rosyjsku. Muszę tylko pamiętać, aby język cały czas dotykał podniebienia. Jeśli zaś chodzi o gramatykę, to dla mnie to taki uproszczony polski. Zgoda. A masz wrażenie, że rozumiesz też inne języki słowiańskie? Rzeczywiście, byłem bardzo zaskoczony, kiedy oglądając kilka lat temu konkurs Eurowizji, wysłuchałem wywiadu z jakąś ukraińską grupą i prawie wszystko rozumiałem. A przecież nigdy się wcześniej tego języka nie uczyłem. Jak budować relacje z Polakami? Masz w Szkocji jakichś polskich znajomych? W mojej rodzinie byłem ostatnią osobą, która miała jakikolwiek bezpośredni kontakt z Polakami. Pierwszą osobą z Polski, którą poznałem, była moja trenerka personalna na siłowni. To było jeszcze w 2015 roku, więc 2 lata zanim zacząłem uczyć się polskiego. Poza tym wbrew pozorom nie mam tu na miejscu zbyt wielu znajomych z Polski. Większość Polaków, z którymi jestem zaprzyjaźniony to ludzie, których poznałem przez internet. Jak trafiasz na tych ludzi? Na różnych stronach służących do tzw. wymiany językowej. Bardzo mi to pomogło w opanowaniu polskiego. Od początku rozmawialiście tylko po polsku? Jasne! Oczywiście na początku nie byłem w stanie prowadzić długiej rozmowy, ale nawet wtedy starałem się jak mogłem. Im częściej miałem konwersacje z różnymi Polakami, tym szybciej uczyłem się języka. Jak to jest z Polakami w Szkocji? Szybko się integrują, czy raczej stanowią zamkniętą społeczność? Z moich obserwacji wynika, że są dwie wspólnoty Polaków w Szkocji. Jedni trzymają się siebie, a inni integrują się bardzo szybko. Na pewno ludzie z Polski nie tworzą aż tak zamkniętych grup, jak choćby Hindusi czy Pakistańczycy. Po tylu latach zresztą są już stałą częścią naszego społeczeństwa. W Polsce mówi się, że Polacy są trochę podobni do Irlandczyków. Łączyć ma nas słabość do ziemniaków, alkoholu i papieża. A co mamy wspólnego ze Szkotami? Jest takie powiedzenie, że Polacy zastąpili Irlandczyków w Szkocji. Pracują taniej i są tu teraz największą społecznością katolicką. To co łączy nasze narody to pewnie reputacja, że bez przerwy jesteśmy pod wpływem alkoholu. W Szkocji nie pijemy co prawda aż tyle wódki, ale doskonale potrafimy ją zastąpić własną whisky. Mnie się wydaje, że najbardziej Szkotów i Polaków łączy skłonność do buntowania się. Sądzisz, że Szkocja powinna być samodzielnym państwem? Myślę, że tak. Powinniśmy się tym zająć już znacznie wcześniej. Kiedy odkryto zasoby ropy naftowej w Szkocji, było już za późno. Anglicy uznali, że to własność całej Wielkiej Brytanii i od tego czasu, nie chcą nas puścić. Uważam jednak, że jako kraj jesteśmy w stanie utrzymać się samodzielnie, dobrze zadbać o szkockie interesy i gospodarkę. Mamy tu naprawdę dużo dóbr i towarów, którymi możemy handlować. Zresztą nie tylko whisky i shortbread. Wiedziałeś, że gra komputerowa „Grand Theft Auto” to szkocki produkt? To miejsce to raj dla rowerzystów, spacerowiczów i zakochanych Park Mużakowski to jeden z najpiękniejszych parków Europy i jedyny z Polski na liście UNESCO. Czy stereotypy o Szkotach są prawdziwe? Czujesz się urażony, kiedy ktoś zamiast Szkotem, określa cię jako Brytyjczyka? Ale ja przecież jestem Brytyjczykiem. Chociażby pod względem geograficznym trudno zaprzeczyć, że urodziłem się i mieszkam w Brytanii. W tym akurat nie ma niczego obraźliwego. Ponieważ jednak chciałbym, aby Szkocja była niepodległym krajem, po pierwsze czuję się Szkotem, a dopiero po drugie Brytyjczykiem. Gdzieś tam pomiędzy jest też miejsce na tożsamość Europejczyka. Pomożesz mi obalić kilka stereotypów na temat Szkocji? Chętnie. To prawda, że w Szkocji jest zawsze brzydka pogoda? Zależy, kogo pytasz. Moim zdaniem ciągłe opady deszczu i gęsta mgła są piękne. Nie nazwałbym takiej pogody brzydką. A jak to jest z tą kuchnią? Szkockim specjałem jest haggis, czyli owcze podroby wymieszane z dodatkami i zaszyte w owczym żołądku. Lubisz? Bardzo! W ogóle lubię te wszystkie szkockie kiełbasy zrobione z dodatkiem krwi. Najlepiej smakują z ziemniakami. A wiesz, jak się nazywa taka polska kiełbasa z kaszy i krwi? Nie, chyba nie miałem okazji się natknąć na takie danie. Jest dobra? Jest znakomita. To kaszanka, najlepsza smażona z cebulą. To chyba kolejna rzecz, która łączy nasze narody. Będę musiał spróbować. Dobrze pamiętam, że twój tata lubi polskie słodycze? Absolutnie tak. Właściwie, nadchodzą jego urodziny, i kiedy ktoś szuka dla niego prezentu, śmiało można postawić na Krówki albo Ptasie Mleczko. Naprawdę fascynuje się Polską od wielu lat, chyba ponad półtorej dekady. Po tym, jak zaczął pracować z Polakami i przyjaźnić się ze swoimi polskimi współpracownikami, stał się prawdziwym miłośnikiem wszystkiego, co polskie. Nie chodzi tylko o słodycze. W sprawach alkoholu, on ceni zdanie Polaka ponad wszystkie inne. Bywa w domu, że kiedy wieczorem sięgam po drinka, mam pełny wybór polskich trunków. Nie narzekam. Niestety, nie zamierza uczyć się języka. Tak jest, że jeśli chodzi o języki obce, wielu Brytyjczyków po prostu wątpi w siebie i swoje umiejętności, myśląc, że to nie dla nich, nie warto zachodu próbować. Sądzę, że to wynika z tego, że przez wiele lat standard edukacji w językach obcych w Brytanii był bardzo niski, i nadal widzimy skutki. Podobno w Szkocji jest najwięcej osób rudych na jednego mieszkańca? Nie znam dokładnych statystyk, ale to może być prawda. Na pewno mamy taką dawną rywalizację z Irlandczykami o to, gdzie żyje więcej rudzielców. Najpowszechniejszy stereotyp dotyczący Szkotów mówi, że jesteście oszczędni. Rzeczywiście nie lubicie wydawać pieniędzy, kiedy to nie potrzebne? Pierwszy raz usłyszałem o tym stereotypie, kiedy uczyłem się niemieckiego. Byłem trochę zaskoczony, bo w Szkocji chyba niewiele osób wie, że mamy opinię skąpców. Sam faktycznie jestem bardzo oszczędny. Nie znaczy to jednak, że niczego sobie nie kupuję. Po prostu jestem zadowolony z tego co mam i nie widzę powodu, aby wydawać aż tyle pieniędzy. Znam oczywiście rozrzutnych Szkotów, ale w porównaniu do innych narodów – muszę to przyznać – jesteśmy znacznie bardziej oszczędni, jeśli nawet nie skąpi. Co zaskakuje w Polsce? W Polsce byłeś już trzy razy... Dwa razy w Krakowie, a raz w Szczecinie. Opowiesz o swoich wizytach w Krakowie? Odwiedziłem go po raz pierwszy w lipcu 2017 roku, wraz z rodziną. Kiedy podróżujemy do nowych miast, potrafimy spacerować godzinami bez końca, zwiedzając każde miejsce, które mają do zaoferowania. Powiem tak, że Kraków nas naprawdę nie zawiódł. Było tyle do zobaczenia, tyle historii, tyle dobrego jedzenia, że jedna wizyta nie wystarczyła. Wtedy miałem tylko półtora miesiąca polskiego za pasem, więc jako rodzinny tłumacz, miałem swoje ograniczenia. Ale w Krakowie można sobie poradzić bez znajomości polskiego, więc zbyt dużo ingerencji z mojej strony nie było potrzebne. To nie znaczy, że nic po polsku nie mówiłem, nic z tych rzeczy. Pamiętam, że skutecznie kupiłem nam niektóre produkty w delikatesach, mimo że do tamtej pory jeszcze nie znałem dopełniacza! Drugi raz zabraliśmy moje ciocie, z reguły typy za Brexitem, ignoranckie co do innych krajów. Bóg jeden wie, czego one oczekiwały, prawdopodobnie wszechobecnej biedy, kozłów chodzących po ulicach. Ale powiem, że potem usłyszałem, jak zastanawiały się na głos, dlaczego ktoś by się przeprowadził z Krakowa do nas? Były naprawdę zaskoczone, Kraków skutecznie rozwalił im mózgi. A co zaskoczyło waszą rodzinę podczas wakacji z Szczecinie? Pierwsze, co przychodzi mi do głowy, to Stara Rzeźnia. Nie chodzi, oczywiście, o nazwę, dla nich i tak nie miałaby znaczenia. Ale z zewnątrz, według moich rodziców, wygląda tak, że nigdy by się nie zgadli, że to taka restauracja z wyższej półki. W naszym kraju nie byłoby nas na to stać. Moja mama do dzisiaj opowiada wszystkim swoim znajomym o tamtejszych policzkach wołowych. Poza tym, ja bym powiedział, że to Świnoujście zrobiło na nas największe wrażenie. Może Polakom wydaje się oczywiste, ale dla nas, nawet tych, którzy lepiej zdają sobie sprawę z tego, co oferują inne kraje, kiedy myślimy o Polsce, raczej nie myślimy o świetnych nadmorskich kurortach. Wiem, że teraz moi rodzice zaliczają Świnoujście do swoich ulubionych miejsc na świecie. Choć ja zwykle nie przepadam za spędzaniem czasu na plaży, tam świetnie się bawiłem. Na pewno wrócę, kiedy tylko będę miał okazję. Co twoim zdaniem sprawia, że Polska jest ostatnio tak popularna wśród brytyjskich turystów? W Polsce jest naprawdę dużo do zobaczenia – są tam plaże, góry i piękne miasta. Poza tym ceny dla ludzi z Zachodu są naprawdę atrakcyjne. Mimo, że Polacy dobrze mówią po angielsku, warto jest nauczyć się choć podstaw języka, bo to naprawdę otwiera wiele drzwi i pozwala lepiej zrozumieć Polskę i jej mieszkańców. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Język miłości sprzyja wpadkom. Uważaj na te zwroty
Język francuski jest uważany za język miłości. Tak jak i Paryż uchodzi za miasto zakochanych. Historia francuszczyzny jest jednak dość zawiła i pokazuje, jak ewoluował język Victora Hugo. Do dziś nie trudno o wpadki słowne, które mogą być wstydliwe.
Spis treści: Język francuski nabiera na znaczeniu Język miłości podbija świat Wpadki językowe. Francuski też bywa podstępny Mniej więcej do XVI wieku jedynym „poważnym” językiem była łacina. Akty prawne oraz traktaty religijne i naukowe wydawano w języku starożytnych Rzymian. W XVI wieku francuski zaczął stawać się głównym językiem piśmiennictwa. W 1539 roku na mocy edyktu z Villers-Cotterêts awansował na urzędowy język całego królestwa. Język francuski nabiera na znaczeniu Różne dialekty francuszczyzny oraz języki takie jak bretoński, baskijski czy alzacki nadal były używane w mowie. Jednak językiem pisma stał się wyłącznie coraz bardziej ustandaryzowany le francoys (XVI-wieczna forma le français, czyli język francuski). Bastard (bękart) zamienił się w bâtard, cognoisseur (koneser) w connaisseur, a słowo amour (miłość) w niezmienionym kształcie stało się ogólnokrajową normą. Prawdziwa moc edyktu z Villers-Cotterêts tkwi w jego nacjonalistycznym założeniu. Odtąd francuski miał się cieszyć taką samą estymą, co łacina. Artykuły 110 i 111 edyktu to najstarsze wciąż obowiązujące we Francji przepisy: artykuł 110 stanowi, że wszelkie akty prawne muszą być napisane w sposób jasny i zrozumiały (powodzenia!), natomiast 111, że należy je sporządzać po francusku. Równocześnie w trosce o zrozumiałość to właśnie w latach 30. XVI wieku powstały pierwsze tłumaczenia Biblii na francuski. Ponieważ jednak katolicki król Franciszek I zabraniał przekładania świętych tekstów na mowę plebsu, drukowano je w Belgii i w Szwajcarii, a potem rozprowadzano we Francji. W świecie francuskiego renesansu rodził się kolejny ruch nacjonalistyczny. W 1549 roku poeta i dyplomata Joachim du Bellay opublikował manifest La Deffence et illustration de la langue françoise (Obrona i uświetnienie języka francuskiego). Du Bellay nakłaniał poetów do pisania po francusku (nie w łacinie nowożytnej) i dorównywania literatom łacińskim, greckim i włoskim, a nawet przewyższania ich maestrią. Jego apel nie trafił w próżnię. Spod piór członków Plejady, grupy poetyckiej nazwanej na cześć mitologicznej konstelacji, na której czele stali Pierre de Ronsard i sam Joachim du Bellay, wyszły jedne z najpiękniejszych francuskich wierszy. Dzięki członkom Plejady francuski stał się szlachetną mową poezji. Język miłości podbija świat Dziś pozostaje ważnym językiem międzynarodowym, którym posługuje się około trzystu milionów użytkowników. Francuski i angielski to jedyne dwa duże języki używane na pięciu kontynentach. W 1635 roku, za rządów Ludwika XIII, powstała L’Académie française (Akademia Francuska), by pielęgnować, doskonalić i ujednolicać język francuski. Choć w ostatnich latach ów niemal boski status rodzimego języka wśród Francuzów nieco się zmniejszył, nadal przywiązują oni ogromną wagę do kwestii poprawności. Na przykład tego, czy wymawiać „s” w rodzajniku „les” przed „haricots verts” (zielone fasolki). Dla porządku dodam, że teraz wolno już stosować połączenie międzywyrazowe i wymawiać całość jako „lez aricots”. Ale jeszcze dziesięć lat temu można było za to trafić na lingwistyczną gilotynę. Zdaniem niektórych purystów Akademia za bardzo poluzowała standardy i poszła na zbytnie ustępstwa, włączając do standardowej francuszczyzny terminy takie jak „antiraciste” (z angielskiego antiracist), „machiste” (od hiszpańskiego macho) i „barbouze” (z arabskiego, bandyta na usługach władzy; termin z czasów wojny o niepodległość Algierii). Wbrew naturalnej ewolucji języka akademicy nadal mężnie trwają na posterunku i strzegą czystości francuszczyzny – czterdzieścioro muszkieterów odpiera wielomilionową armię. Wpadki językowe. Francuski też bywa podstępny Każdy, kto uczył się języka obcego, ma na koncie co najmniej kilka gaf i wpadek. Na lekcjach w liceum dowiedziałam się, że „t” ze słowa est (jest) łączy się z kolejnym wyrazem, jeśli ten zaczyna się od samogłoski, tak że zdanie elle est ici (ona jest tutaj) wymawia się „elle e tici”. Gdy więc wybraliśmy się na klasyczny film Claude’a Leloucha z 1966 roku „Un homme et une femme” (Mężczyzna i kobieta) ku rozbawieniu francuskich przyjaciół z dumą oznajmiłam, że chętnie zobaczę Un homme est une femme, czyli „mężczyzna jest kobietą”. A działo się to na długo przed jakąkolwiek dyskusją o transpłciowości. Nie była to jednak moja najgorsza gafa. Kiedyś przy stole na pytanie, czy chcę dokładkę, odparłam: „Non, merci. Je suis pleine” (Nie, dziękuję, jestem pełna). Tyle że, jak się okazało, po francusku je suis pleine oznacza: „jestem cielna”. Łatwo zatem wyobrazić sobie konsternację francuskich gospodarzy, kiedy mieszkający u nich amerykański student (chłopak) oznajmia, że jest plein. W ostatnich latach ta kalka z angielskiego full jest jednak coraz bardziej akceptowana. Bardziej ryzykowną pomyłkę popełniają moje studentki (i mnie się to zdarzyło), kiedy oznajmiają: „Je suis chaude” (Jestem gorąca, kalka z angielskiego I am hot – „Gorąco mi”). Niestety, po francusku wyrażenie to ma konotacje erotyczne, zwłaszcza jeśli wypowiada je kobieta. Oznacza coś w stylu: „Jestem gotowa na seks”. To jest przedruk z książki pt. „Francja. Radość życia” autorstwa Cathy Yandell w przekładzie Doroty Maliny, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w przekładzie Doroty Maliny. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
W jakim języku mówi się w Szwajcarii. Wieża Babel w Sercu Europy
Szwajcaria to kraj wyjątkowy pod wieloma względami, a jednym z nich jest różnorodność językowa. Zastanawiasz się, w jakim języku mówi się w Szwajcarii? Właściwa odpowiedź brzmi: w aż czterech językach urzędowych, co czyni ten alpejski kraj jednym z najbardziej wielojęzycznych w Europie.
Spis treści: Cztery języki, jeden kraj Szwajcarski niemiecki – więcej dialektów niż kantonów Francuski w Romandii – „język elegancji” Włoski w Ticino – melodia południa Retoromański – język, który walczy o przetrwanie Języki Szwajcarii a tożsamość narodowa Ciekawostki o językach Szwajcarii Szwajcaria leży na pograniczu różnych kultur i tradycji językowych Europy. W starożytności teren tej dzisiejszej alpejskiej republiki zamieszkiwały plemiona celtyckie. Później region stał się częścią Imperium Rzymskiego, a łacina, będąca językiem administracji, odcisnęła ślad na późniejszych językach tych ziem. Z czasem na północ wkroczyły germańskie plemiona Alemanów, a wraz z nimi języki germańskie. W średniowieczu granice językowe w Szwajcarii zaczęły się stabilizować, a podział między obszarami niemieckojęzycznymi, francuskojęzycznymi i włoskojęzycznymi powoli zaczął się utrwalać. Warto pamiętać, że mimo iż granice te nierzadko wyznaczały góry, rzeki i doliny, to jednak bywały płynne i zmienne. To właśnie te historyczne procesy pomagają odpowiedzieć na pytanie: w jakim języku mówi się w Szwajcarii? W jakim języku mówi się w Szwajcarii? Dziś Szwajcaria ma 4 języki urzędowe: niemiecki, francuski, włoski, retoromański. Niemiecki jest najczęściej używanym językiem – posługuje się nim około 62% mieszkańców. Nie jest to jednak standardowy niemiecki, jakim mówi się choćby w Niemczech czy w Austrii, lecz tzw. Schweizerdeutsch, czyli szwajcarski niemiecki. Dialekty różnią się znacząco w zależności od regionu, a nawet miasta. Francuski, używany przez około 23% mieszkańców, dominuje w zachodniej Szwajcarii, w regionie zwanym Romandią. Język ten jest bliższy standardowemu francuskiemu niż szwajcarski niemiecki wysokoniemieckiemu. Trzeci pod względem liczby użytkowników – język włoski – koncentruje się w kantonie Ticino i na południu Gryzonii. Mówi nim około 8% populacji. Retoromański z kolei, najmniej znany z języków Szwajcarii, jest używany przez zaledwie 0,5% mieszkańców. Ten język ma swoje korzenie w łacinie, a jego użytkownicy zamieszkują głównie górzyste tereny Gryzonii. Szwajcarski niemiecki – więcej dialektów niż kantonów Język niemiecki w Szwajcarii to zespół dialektów tak odmiennych od mowy, którą posługują się Niemcy, że niektórzy językoznawcy kuszą się nawet na określenie Schweizerdeutsch odrębnym językiem. W zasadzie mają ku temu wiele argumentów, jak choćby częściowo odmienna gramatyka, słownictwo i zasady wymowy. Co ciekawe, dialekty te są tak zróżnicowane, że mieszkańcy różnych regionów mogą mieć trudności ze wzajemnym zrozumieniem. Standardowy niemiecki – Hochdeutsch (język wysokoniemiecki) – jest jednak w Szwajcarii powszechnie używany w piśmie, w szkołach i w urzędach. W życiu codziennym natomiast niemal zawsze dominuje dialekt. Szwajcarski niemiecki nie tylko odzwierciedla lokalną kulturę, ale jest także symbolem tożsamości narodowej. Szwajcarzy chętnie używają go w mediach, muzyce i literaturze, czyniąc z dialektu element nowoczesnej kultury. Francuski w Romandii – „język elegancji” Francuskojęzyczna część Szwajcarii, czyli Romandia, obejmuje kilka zachodnich kantonów kraju, m.in. Vaud, Genewę, Fryburg czy Neuchâtel. Można powiedzieć, że francuski w Szwajcarii jest bardziej archaiczny niż ten używany we Francji. Zachował wiele starszych form językowych, które we Francji wyszły z użycia. Dobrym przykładem jest sposób liczenia. Podczas gdy Paryżanin na liczbę 70 powie soixante-dix, mieszkaniec Genewy użyje dawnego systemu dziesiętnego i powie septante. Kultura francuskojęzycznej Szwajcarii różni się nieco od kultury francuskiej. Genewa, której 48% mieszkańców urodziło się poza Szwajcarią, jest centrum międzynarodowego biznesu i miejscem spotkań ludzi z całego świata. To wpływa na sposób, w jaki używany jest tu język. W literaturze i sztuce region ten zachowuje jednak silne francuskie korzenie, co sprawia, że Romandia jest postrzegana jako elegancka i wyrafinowana część Szwajcarii. Włoski w Ticino – melodia południa Język włoski koncentruje się w kantonie Ticino oraz w niektórych regionach Gryzonii. Ticino, graniczące z Włochami, odzwierciedla śródziemnomorski charakter regionu. Język włoski w Szwajcarii jest niemal identyczny z używanym w sąsiednich północnych Włoszech, ale różni się wpływami lokalnymi. Włosi przybyli do Szwajcarii już w średniowieczu. Najważniejsza migracja działa się jednak w XX wieku, gdy Włosi przyjeżdżali tu w poszukiwaniu pracy. Obecność języka włoskiego wzmacnia również kultura. Ticino słynie z kuchni włoskiej, festiwali filmowych i ciepłego, południowego stylu życia. Co ciekawe, włoski jest używany także w kontekście oficjalnym w całej Szwajcarii. Wszystkie dokumenty rządowe i ustawy są dostępne po włosku, co podkreśla równorzędny status tego języka. Retoromański – język, który walczy o przetrwanie Retoromański to język wyjątkowy, choć zagrożony wymarciem. Składa się z kilku dialektów, które czasem są tak od siebie różne, że ich użytkownicy, aby się zrozumieć, są zmuszeni porozumiewać się po niemiecku. W 1982 roku stworzono sztuczny standard językowy o nazwie Rumantsch Grischun, mający pomóc chronić tę mniejszościową mowę. W Gryzonii język ten ma status równorzędny z niemieckim i włoskim. Retoromański pojawia się na znakach drogowych i dokumentach urzędowych, ale jego rola w życiu codziennym maleje. W młodym pokoleniu coraz częściej zastępuje go niemiecki. Języki Szwajcarii a tożsamość narodowa Szwajcaria jest przykładem kraju, w którym różnorodność językowa nie podzieliła narodu. Wprost przeciwnie – Szwajcarzy są dumni ze swojej wielojęzyczności. Neutralność językowa odgrywa kluczową rolę w polityce i administracji. Rząd federalny działa we wszystkich czterech językach, a Szwajcarzy uczą się ich w szkołach. W praktyce jednak język angielski zyskuje na znaczeniu. W dużych miastach angielski właśnie jest często używany jako lingua franca, zwłaszcza w środowiskach międzynarodowych. Wprowadzenie angielskiego do szkolnych programów jako pierwszego języka obcego budziło kontrowersje, ale pokazało, jak dynamicznie zmienia się krajobraz językowy kraju. Wielojęzyczność w Szwajcarii to nie tylko tradycja, ale także wyzwanie na przyszłość. Globalizacja, migracja i dominacja języka angielskiego mogą zmienić układ językowy kraju. Mimo to Szwajcarzy dbają o swoje lingwistyczne dziedzictwo, traktując różnorodność jako atut, a nie problem. Języki Szwajcarii to dowód na to, że różnorodność nie musi prowadzić do podziałów. W sercu Europy działa model, który inspiruje i pokazuje, jak wiele można osiągnąć dzięki wzajemnemu szacunkowi i otwartości. Ciekawostki o językach Szwajcarii Retoromański uzyskał status języka narodowego dopiero w 1938 roku. Wcześniej był postrzegany jako dialekt, a nie pełnoprawny język. W niemieckojęzycznej Szwajcarii zegarki są reklamowane innymi sloganami niż w francuskojęzycznej części. Nawet reklamy produktów muszą być dostosowane do lokalnych gustów językowych. Dwujęzyczne miasta, jak Biel/Bienne to miejsca, gdzie współistnieją niemiecki i francuski. Tablice uliczne, urzędy i życie codzienne funkcjonują w obu językach. Szwajcarski niemiecki rzadko pojawia się w formie pisemnej. Większość tekstów, nawet w prasie, jest w standardowym niemieckim. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Język w Brazylii – wielojęzyczne serce Ameryki Południowej
Kojarzy się z sambą, piłką nożną i Amazonią, ale mało kto wie, jak wielką rolę odgrywa język w Brazylii. Choć dominuje tu portugalski, największy kraj Ameryki Południowej jest również domem dla setek rdzennych systemów mowy, języków afrykańskich, a także tych, które przywieźli ze sobą imigranci, w tym Polacy.
Spis treści: Portugalski w Brazylii – język z taneczną duszą Języki rdzennych ludów – dziedzictwo przeszłości Języki afrykańskie – dziedzictwo przymusowej migracji Języki imigrantów – małe ojczyzny w Brazylii Język polski w Brazylii – mała ojczyzna w tropikach Język migowy – libras jako język oficjalny Język w Brazylii – ciekawostki Przed przybyciem Europejczyków w 1500 roku tereny dzisiejszej Brazylii zamieszkiwały setki plemion posługujących się różnorodnymi mowami. Szacuje się, że przed kolonizacją używano tu około 1200 języków. Były one częścią różnych rodzin językowych, takich jak arawacka, tupi-guarani, makro-ge-bororo czy pano. Kolonizacja portugalska wprowadziła portugalski jako urzędowy język administracji, religii i edukacji. Jednak przez pierwsze dwa stulecia narzecza rdzennych ludów, szczególnie z rodziny tupi, były powszechnie używane przez kolonizatorów. Tak zwana Lingua geral – język oparty na tupi – pełnił funkcję języka kontaktowego w dużej części kolonii. Dopiero w XVIII wieku, gdy Portugalia zaostrzyła politykę językową, portugalski zaczął wypierać inne mowy i od tego czasu funkcjonuje jako urzędowy język w Brazylii. Portugalski w Brazylii – język z taneczną duszą Dziś portugalski jest jedynym językiem urzędowym Brazylii i posługuje się nim niemal cała populacja licząca ponad 200 milionów osób. Brazylijski portugalski różni się od swojego europejskiego odpowiednika zarówno w wymowie, jak i słownictwie. Te różnice są na tyle znaczące, że Brazylijczycy i Portugalczycy muszą czasem dostosowywać język, by się zrozumieć. Charakterystyczny dla brazylijskiego portugalskiego jest śpiewny akcent oraz zapożyczenia z języków rdzennych i afrykańskich. Słowa takie jak: abacaxi (ananas), caipirinha (popularny koktajl) mają korzenie w językach rdzennych, podczas gdy: samba axé (styl muzyki tanecznej) wywodzą się z języków afrykańskich, wprowadzonych przez niewolników. Brazylijczycy są dumni ze swojego języka, ale ich wersja portugalskiego jest także narzędziem integracji w kraju pełnym różnorodności kulturowej i regionalnej. Języki rdzennych ludów – dziedzictwo przeszłości Brazylia to dom dla około 305 rdzennych grup etnicznych, które posługują się ponad 180 językami. Mimo drastycznego spadku liczby użytkowników rdzennych języków od czasów kolonizacji, wiele z nich wciąż jest używanych na co dzień w amazońskich wioskach i rezerwatach. Największą rodziną językową w Brazylii jest tupi-guarani. Język guarani jest używany nie tylko w Brazylii, ale także w sąsiednich krajach, takich jak Paragwaj, gdzie ma status urzędowy. Język tenetehara, należący do tej samej rodziny, jest wciąż żywy wśród ludu Guajajara w stanie Maranhão. Inne ważne rodziny językowe to makro-ge-bororo, do której należy np. język kayapo, oraz język arawacki, z językiem baniwa używanym na północy kraju. Każdy z nich niesie w sobie wyjątkową wiedzę o środowisku naturalnym, mitologiach i tradycjach, które są nieocenioną częścią dzisiejszej brazylijskiej świadomości narodowej. Języki afrykańskie – dziedzictwo przymusowej migracji Podczas trwającego ponad trzy wieki okresu niewolnictwa do Brazylii sprowadzono miliony Afrykańczyków, głównie z zachodniej Afryki. Choć większość języków afrykańskich uległa asymilacji, ich wpływ na portugalski brazylijski jest niezaprzeczalny. Niektóre afrykańskie języki i tradycje przetrwały w formie religijnych praktyk i muzyki. Język joruba – do dziś powszechnie używany w Nigerii, po drugiej stronie Atlantyku – wpłynął w Brazylii na rozwój religii takich jak candomblé i wciąż jest używany w pieśniach i rytuałach. Podobnie języki z grupy bantu wpłynęły na muzykę, tańce i obyczaje Brazylii. Ciekawostką jest, że w XVIII i XIX wieku język nagô (odmiana joruba) był używany jako lingua franca w niektórych częściach stanu Bahia. Dziś ten wpływ jest widoczny głównie w słownictwie związanym z kulturą afro-brazylijską. Języki imigrantów – małe ojczyzny w Brazylii Brazylia była i jest krajem imigrantów. W XIX i XX wieku przybyły tu fale Europejczyków, Japończyków, Arabów. W wielu regionach do dziś można usłyszeć języki takie jak włoski, niemiecki, japoński czy polski. W południowym stanie Santa Catarina język niemiecki jest używany przez potomków osadników z Niemiec, którzy przybyli w XIX wieku. W niektórych miejscowościach, takich jak Pomerode, mówi się językiem pomorskim – dawną odmianą niemieckiego, którą posługiwano się m.in. w przedwojennym Szczecinie. Co ciekawe, w 2000 roku w Pomerode powstała replika ceglanej bramy portu morskiego w Szczecinie. Konstrukcja ta stanowi wyraz pamięci mieszkańców Pomerode o Pomorzu i jego stolicy. Podobnie włoski jest żywy w stanie Rio Grande do Sul, gdzie lokalna odmiana zwana talian przetrwała w codziennych rozmowach i kulturze kulinarnej. Japońska społeczność w São Paulo – największa poza Japonią – zachowała znajomość języka japońskiego, choć kolejne pokolenia coraz częściej przechodzą na portugalski. Język polski w Brazylii – mała ojczyzna w tropikach Polacy zaczęli emigrować do Brazylii w XIX wieku, głównie z powodów ekonomicznych. Największa fala emigracji działa się w latach 70. XIX wieku, kiedy tysiące polskich rodzin osiedliło się w południowych stanach Brazylii, takich jak Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. Dziś Brazylia jest domem dla jednej z największych polonijnych społeczności na świecie, liczącej około 1,5 miliona osób polskiego pochodzenia. Język polski przetrwał w Brazylii głównie w małych, wiejskich społecznościach. Największym skupiskiem Polonii jest miasto Kurytyba, stolica stanu Paraná, gdzie polska kultura i język są pielęgnowane w szkołach, kościołach i stowarzyszeniach. W niektórych wsiach, takich jak Cruz Machado, polski jest nadal używany w codziennych rozmowach. Co ciekawe, z polszczyzną zaszły tam podobne procesy co z innymi językami europejskimi przeszczepionymi na inne kontynenty. Po dekadach w odosobnieniu od ziem rdzennych zaczęła ewoluować na swój własny sposób, nierzadko też zachowując pewne archaiczne formy, od dawna już nie słyszane w Polsce. Polacy w Brazylii zachowali język ojczysty, szczególnie w pierwszych pokoleniach, ale z czasem ulegał on wpływom portugalskiego. Dziś wiele młodych osób polskiego pochodzenia zna język polski tylko częściowo lub w ogóle go nie używa. Niemniej jednak język polski pozostaje ważnym elementem tożsamości polonijnej. Co ciekawe, język polski jest również obecny w szkolnictwie. W niektórych regionach działa kilkanaście szkół językowych i organizacji polonijnych, które uczą języka i kultury. Polska tradycja widoczna jest także w lokalnych festiwalach, takich jak Festiwal Polskiej Kultury w Kurytybie, podczas którego można usłyszeć polskie pieśni, zobaczyć tradycyjne tańce i skosztować pierogów czy bigosu. Język migowy – libras jako język oficjalny Nie wszyscy wiedzą, że Brazylia uznaje także język migowy libras (Língua Brasileira de Sinais) za oficjalny język w kraju. Libras jest szeroko używany przez społeczność głuchych i różni się od innych języków migowych, takich jak amerykański ASL czy polski język migowy PJM. Od 2002 roku Libras ma status języka oficjalnego, co oznacza, że musi być używany w instytucjach publicznych, szkołach i telewizji. Jego uznanie jest symbolem inkluzywności i troski o różnorodność w Brazylii. Język w Brazylii – ciekawostki Lingua geral, oparta na języku tupi, była powszechnie używana przez pierwszych kolonizatorów. Zanikła niemal całkowicie po XVIII wieku. Brazylijski „spanglish” – na granicy z Paragwajem i Argentyną rozwija się mieszanka portugalskiego, hiszpańskiego i języków lokalnych, zwana portuñol. Najdłuższe słowo w brazylijskim portugalskim to anticonstitucionalíssimamente, które oznacza „w sposób absolutnie niezgodny z konstytucją”. Język na wyspie – w stanie Espírito Santo mieszkańcy wyspy Pancas posługują się dialektem niemieckim zwanym hunsrik. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Oto Młodzieżowe Słowo Roku! Wiecie, co oznacza?
Język zmienia się na naszych oczach i uszach. Nie musimy być entuzjastami wszystkich nowych słów i zwrotów, jednak warto być ich świadomym. Ich znaczenie i pochodzenie wiele mówi o tym, jak kształtowana jest współczesna kultura. Właśnie poznaliśmy Młodzieżowe Słowo Roku 2024. Wiemy też, jakie angielskie słowa cieszyły się w ostatnich miesiącach największą popularnością.
Spis treści: Jakie jest Młodzieżowe Słowo Roku? Dlaczego warto znać te słowa? Najpopularniejsze angielskie słowa w 2024 roku Przejawów szeroko rozumianych zmian na świecie jest wiele. Za najbardziej oczywisty uchodzi postęp techniczny, ponieważ w dalszej perspektywie przekłada się na poprawę jakości naszego życia. Innym dowodem na to, jak ewoluuje nasza codzienność, jest też oczywiście język – jedna z najbardziej oczywistych form komunikacji między ludźmi. Nieraz pewnie dziwiliśmy się, jak mówili nasi rodacy 100 czy 200 lat temu. Wystarczy sięgnąć, chociażby po literaturę Juliusza Słowackiego lub Adam Mickiewicza, żeby zobaczyć zmiany w języku polskim zachodzące od XIX w. Język (nie tylko w Polsce, rzecz jasna) zmienia się cały czas, czego (nie)oczywistym dowodem jest coroczny plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Finałowa dwudziestka wybranych słów zazwyczaj wzbudza burzliwe dyskusje między internautami. Zwłaszcza wśród starszych pokoleń, nieświadomych tego, jakim slangiem posługuje się obecnie młodzież. W 2023 r. Młodzieżowym Słowem Roku zostało „rel”, rozumiane jako „czuję to samo” albo „zgadzam się z tobą”. Jakie jest Młodzieżowe Słowo Roku? Wśród tegorocznych finalistów znalazły się takie perełki jak np. „bambik”, „brat”, „delulu”, „oporowo”, „sigma” czy „yapping”. Reakcje w sieci są różne. Od śmiechu po niedowierzanie. Nie warto jednak ignorować zmian, jakie wprowadza do języka polskiego młodzież. To też nie oznacza, że musimy od razu mówić „slay” jako wyraz zachwytu. Znajomość nowego słownictwa to nie tylko bycie na czasie, ale również klucz do lepszego rozumienia współczesnych trendów i zjawisk. W końcu język to żywe narzędzie, które odzwierciedla nasz sposób myślenia i komunikacji. Dotyczy to także przemian społecznych, technologii i subkultur. Niektóre ze słów nominowanych w tym roku to zapożyczenia z obcych języków, inne to całkowicie nowe formy polskich słów. Nie brakuje też neologizmów powstałych w internecie. Poznanie ich znaczenia pomaga nadążyć za zmieniającą się kulturą. W 2024 roku o tytuł Młodzieżowego Słowa Roku ubiegały się: Aura – to przykład słowa dobrze znanego w języku polskim. W młodzieżowym slangu ma jednak nieco inne znaczenie. Nie dotyczy pogody, a może oznaczać atmosferę lub wrażenie, jakie ktoś roztacza wokół siebie. Mówiąc, że ktoś ma „fajną aurę”, mamy na myśli, że wywołuje pozytywne emocje. Azbest – tu kwestia tłumaczenia jest dość niejasna. Wiadomo natomiast, że jest to zwrot nacechowany negatywnie. Bambik – słowo pochodzące z gier komputerowych, pierwotnie oznaczało niedoświadczonego gracza. Obecnie bywa używane w odniesieniu do kogoś, kto jest naiwny lub zachowuje się nieporadnie. Brainrot – zapożyczenie z języka angielskiego, oznacza „gnicie mózgu”. W praktyce opisuje obsesję na punkcie czegoś, np. serialu, gry lub tematu, który całkowicie absorbuje uwagę. Brat – w języku polskim oznacza po prostu „brata”, za to w młodzieżowym slangu jest używane jako określenie osoby pewnej siebie, buntowniczej i niezależnej z tendencjami do bycia hedonistą. Słowo to pochodzi z języka angielskiego, a w 2024 roku zostało spopularyzowane dzięki brytyjskiej wokalistce Charli XCX, której najnowszy album ma tytuł „Brat” właśnie. Cringe – kolejne zapożyczenie z angielskiego, oznacza sytuację, zachowanie lub osobę wywołującą zażenowanie. Jest używane zarówno jako przymiotnik („to było cringe”), jak i rzeczownik („ale cringe”). Czemó – zabawna i celowo niepoprawna wersja słowa „czemu”. Używana w formie żartu, często w memach i nawiązaniach do specyficznego stylu humoru internetowego. Delulu – skrót od angielskiego „delusional” (oderwany od rzeczywistości). W slangu młodzieżowym oznacza osobę, która żyje w swoim świecie lub nie zauważa oczywistości. „Delulu” może być na przykład ktoś, komu wydaje się, że jest obiektem westchnień osoby zupełnie niezainteresowanej. Fe!n / fein / fin – wyrażenie używane w kontekście entuzjastycznego przyjęcia czegoś. Może oznaczać kogoś zafascynowanego jakimś tematem lub uzależnionego od niego. Przykład: „On jest fe!n na punkcie tej gry”. Fr / FR – skrót od angielskiego „for real” (naprawdę). Często używane w rozmowach internetowych, aby potwierdzić prawdziwość czegoś. Glamur / glamour – oznacza elegancję, styl, coś olśniewającego. Wykorzystywane zarówno w sensie dosłownym (np. moda), jak i ironicznym. GOAT – skrót od „Greatest of All Time” (Najlepszy w historii). Używane jako pochwała, często wobec ikon sportu, muzyki lub innych dziedzin. Oi oi oi baka – zabawne wyrażenie inspirowane językiem japońskim („baka” znaczy „głupi”). Używane humorystycznie, często w odniesieniu do siebie lub znajomych w żartobliwy sposób. Oporowo – Polskie słowo używane w slangu jako określenie czegoś intensywnego, ekstremalnego. Może oznaczać sytuację pełną akcji, emocji lub wyzwań. Riz / rizzler / rizz – słowo związane z umiejętnością flirtowania lub uwodzenia. Osoba z „rizzem” to ktoś, kto potrafi zdobyć czyjąś sympatię lub zainteresowanie. Sigma – odnosi się do tzw. sigma male, czyli stereotypu osoby niezależnej, idącej własną ścieżką. W internecie bywa używane półżartobliwie w odniesieniu do kogoś niezależnego, pewnego siebie i odnoszącego sukcesy. Skibidi – na przykładzie popularnych memów i trendów wideo, wyraz ten kojarzy się z absurdalnymi lub zabawnymi ruchami tanecznymi oraz kreatywnością internetu. Slay – Angielski termin, który oznacza „zabłysnąć” lub „być niesamowitym”. Używany jako pochwała wobec kogoś, kto odniósł sukces lub wygląda olśniewająco. Womp womp – wyrażenie dźwiękonaśladowcze używane w celu wyrażenia rozczarowania, smutku lub ironii. Często pojawia się w humorystycznym kontekście. Yapping – z angielskiego „szczekanie” lub „trajkotanie”. W slangu odnosi się do kogoś, kto mówi zbyt dużo lub bez sensu. Decyzją internautów Młodzieżowe Słowo Roku 2024 to: „Sigma”. Dwa pozostałe miejsca na podium zajęły kolejno: „Azbest” i „Czemó”. Dlaczego warto znać te słowa? Slang pokazuje, jak język ewoluuje, a poznanie go pozwala zrozumieć te zmiany w szerszym kontekście. Wielu z tych wyrażeń używa się w mediach społecznościowych, filmach, memach i rozmowach. Czy nam się to podoba, czy nie – są elementem współczesnej kultury. Warto zauważyć, że niektóre z nominowanych słów – np. „delulu” lub „sigma” – rok temu również znalazły się w finałowej dwudziestce. To może sugerować, że zadomowiły się już w slangu polskiej młodzieży. Najpopularniejsze angielskie słowa w 2024 roku Zmianom w języku przyglądają się lingwiści nie tylko z Polski, ale też innych krajów. Przykładowo, według twórców amerykańskiego słownika Dictionary.com słowem roku 2024 jest „demure” tłumaczone na polski jako „powściągliwy” lub „dobrze wychowany”. „Demure” zazwyczaj odnosi się do skromności w zachowaniu lub wyglądzie. W ostatnich miesiącach słowo zyskało jednak nowe konotacje dzięki mediom społecznościowym. Internauci zaczęli używać go w opisach wyrafinowanego stylu życia. Na przykład w odniesieniu do stroju, sposobu bycia czy zachowania w pracy i podczas podróży. Popularyzację „demure” przypisuje się między innymi tiktokerce Jools Lebron, która w serii memów i postów opisywała konkretny styl bycia frazami „very demure” oraz „very mindful”. To kolejny dowód na to, jak język ewoluuje pod wpływem kultury i trendów w mediach społecznościowych. W 2024 roku uwagę redaktorów Dictionary.com przyciągnęły także: Brainrot – używane w odniesieniu do negatywnego wpływu niskiej jakości treści z mediów społecznościowych na umysł; Extreme weather – związane z nasilającymi się zjawiskami klimatycznymi, jak huragany czy rekordowe upały; Midwest nice – opisujące uprzejmość i bezkonfliktowe zachowanie charakterystyczne dla mieszkańców amerykańskiego Środkowego Zachodu; Weird – jego popularność wzrosła znacząco po wyborach prezydenckich w USA, często używane w komentarzach do polityki. Wyróżnień jest więcej. Jako swoje Słowo Roku Cambridge Dictionary wybrało „manifest”. Wybór ten opiera się na zauważalnym wzroście wyszukiwań tego terminu w słowniku online Cambridge. W języku angielskim „manifest” ma kilka znaczeń. Jako przymiotnik oznacza coś oczywistego lub łatwego do zauważenia. Jako czasownik odnosi się do ukazywania lub wyrażania czegoś w sposób widoczny. W ostatnim czasie zyskało również popularność w związku z ruchem związanym z manifestowaniem pozytywnych zmian w życiu, szczególnie w mediach społecznościowych. Ludzie coraz częściej mówią o manifestowaniu swoich pragnień czy celów, co jest blisko związane z pozytywnym myśleniem i wizualizacją. Źródła: PWN, Dictionary.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Czy istnieje język bez samogłosek? Oto najdziwniejsze języki świata
Czy wiesz, że na świecie istnieją języki, które są niemal niemożliwe do naśladowania, a nawet takie, które nigdy nie zostały zbadane przez naukowców? Oto 7 najdziwniejszych języków świata oraz ich unikatowe cechy. Poznajcie również niezwykłe historie ludzi, którzy się tymi językami posługują na co dzień. Zapraszamy do fascynującej podróży przez najciekawsze języki planety.
Spis treści: Język nuxálk – język bez samogłosek Język !o!kung – zbiór fonemów i mlasków Język jawajski – język trzech stylów komunikacji Język sentinel – zagadka niezbadanego języka Język piraha – język bez liczb i kolorów Język silbo – gwizdy z Wysp Kanaryjskich Język Hopi – inny sposób postrzegania czasu i przestrzeni Odkryj najdziwniejsze języki świata. Oto języki bez samogłosek, mlaskowe, a również takie, które wciąż pozostają niezbadane. Język nuxálk – język bez samogłosek Charakterystyka języka nuxálk Język nuxálk, znany również jako Bella Coola, jest jednym z najdziwniejszych na świecie. Inaczej niż w większości innych języków, wyrazów w nuxálk nie można podzielić na sylaby, ponieważ nie zawierają one ani samogłosek, ani zgłoskotwórczych sonantów. Wyjątkowa fonetyka sprawia, że wyrazy tego języka są niezwykle trudne do wymówienia i zrozumienia przez osoby spoza społeczności, dla której jest on językiem ojczystym. Izolacja plemienia Bella Coola Izolacja geograficzna i kulturowa plemienia Bella Coola miała bezpośredni wpływ na zachowanie unikatowych cech języka nuxálk. Choć w literaturze naukowej często używa się nazwy Bella Coola, sami użytkownicy preferują nazwę Nuxálk. Pochodzi ona od sąsiedniego plemienia Heiltsuk (Bella Bella), co również odzwierciedla skomplikowane relacje między różnymi społecznościami rdzennej ludności Kanady. Język !o!kung – zbiór fonemów i mlasków Czym są języki mlaskowe? Języki mlaskowe, takie jak !o!kung, należą do rodziny khoisan i są jednym z najbardziej fascynujących fenomenów lingwistycznych na świecie. Język !o!kung posiada największą liczbę fonemów, czyli odrębnych dźwięków, w tym aż 48 rodzajów mlasków, które są niezwykle trudne do naśladowania przez osoby spoza plemienia. Roman Stopa i badania nad językami mlaskowymi Znany polski etnograf i językoznawca Roman Stopa poświęcił swoje życie badaniu języków mlaskowych. Stopa zauważył, że posiadają one wyjątkowe struktury fonetyczne, które nie występują w innych językach na świecie. Jego badania stanowią istotny wkład w naukę, stanowiąc dokumentację różnorodności fonemów i złożoności systemów dźwiękowych, które fascynują lingwistów na całym świecie. Język jawajski – język trzech stylów komunikacji Styl ngoko, kroma i madya Jawajski jest fascynującym przykładem języka, w którym różne warianty zależą od kontekstu i osoby, z którą się rozmawia. Istnieją trzy główne warianty języka: ngoko, używany w codziennych rozmowach z rodziną i przyjaciółmi; kroma, stosowany w sytuacjach oficjalnych; oraz madya, używany w rozmowach z nieznajomymi. Rola społeczna języka jawajskiego Każdy mieszkaniec wyspy Jawa musi opanować wszystkie 3 warianty języka, co wymaga od nich wysokiej świadomości społecznej oraz umiejętności dostosowania się do różnych sytuacji. Wielowarstwowość języka ma głęboki wpływ na jawajskie życie społeczne, bo umiejętność użycia odpowiedniego stylu mowy jest tam kluczowa w interakcjach międzyludzkich. Język sentinel – zagadka niezbadanego języka Izolacja wyspy Sentinel i jej mieszkańców Język sentinel, używany przez mieszkańców wyspy Sentinel Północny, jest jednym z nielicznych języków, które nigdy nie zostały zbadane przez lingwistów. Plemię Sentinelczyków od zawsze unikało kontaktu z zewnętrznym światem, co sprawiło, że język pozostaje zagadką. Próby kontaktu i jego konsekwencje Każda próba kontaktu z Sentinelczykami kończyła się atakami na przybywających obcych. W 2006 roku doszło nawet do zabójstwa dwóch rybaków, którzy przypadkowo zbliżyli się do wyspy. Ze względu na takie incydenty wyspa Sentinel i jej mieszkańcy pozostają odizolowani, co utrudnia jakiekolwiek badania nad ich językiem i kulturą. Więcej na temat wysp Sentinel i ich mieszkańców pisaliśmy w artykule o najbardziej izolowanych miejscach na Ziemi. Język piraha – język bez liczb i kolorów Minimalistyczna gramatyka języka Piraha Język piraha, używany przez amazońskie plemię o tej samej nazwie, jest znany z wyjątkowo minimalistycznej gramatyki. Składa się tylko z 11 głosek: 8 spółgłosek i 3 samogłosek. W języku Piraha brakuje słów oznaczających liczby oraz kolory. Mieszkańcy używają określeń opisowych, takich jak „dużo” i „mało”. Daniel Everett i jego badania nad językiem piraha Lingwista Daniel Everett, który na badanie języka piraha poświęcił wiele lat, odkrył, że struktura tego języka jest ściśle związana z kulturą jego użytkowników, którzy koncentrują się na bieżącej rzeczywistości i unikają abstrakcyjnych koncepcji. Jego badania wywołały wiele debat w środowisku lingwistycznym, podważając klasyczne teorie dotyczące uniwersalnej gramatyki. Język silbo – gwizdy z Wysp Kanaryjskich Historia i znaczenie języka silbo Język silbo, znany również jako Silbo Gomero, jest językiem gwizdów używanym na Wyspach Kanaryjskich. Jego wyjątkowość polega na tym, że wykorzystuje gwizdy do przekazywania informacji na duże odległości, co było niezwykle przydatne na górzystych terenach wysp. Jak działa komunikacja gwizdami? Język ten opiera się na dwóch samogłoskach (wysokiej i niskiej) oraz czterech spółgłoskach (wznoszących lub opadających w linii melodycznej, przerywanych lub ciągłych). Badania Jean Léonarda nad językiem silbo przyczyniły się do lepszego zrozumienia jego struktury i unikatowych właściwości, pokazując, jak adaptacje lingwistyczne mogą odzwierciedlać środowisko geograficzne i potrzeby społeczne. Język hopi – inny sposób postrzegania czasu i przestrzeni Nietypowy system czasów w języku Hopi Język hopi, używany przez Indian Hopi z Arizony, charakteryzuje się nietypowym systemem czasów. W przeciwieństwie do większości języków, hopi nie klasyfikuje wydarzeń na przeszłe, teraźniejsze i przyszłe. Zamiast tego czasowniki są klasyfikowane według zdarzeń, przewidywań i uogólnień. Filozofia języka hopi a percepcja rzeczywistości Język hopi zmienia sposób postrzegania czasu i przestrzeni. Krótkotrwałe zjawiska, takie jak płomień czy fala, które w innych językach są traktowane jako rzeczowniki, dla Hopi są czasownikami. Taka struktura języka jest zgodna z filozofią Hopi, która podkreśla dynamikę i procesy zachodzące w świecie, a nie statyczne obiekty. Język ten jest przykładem, jak różnice w gramatyce mogą wpływać na postrzeganie rzeczywistości i filozofię życia jego użytkowników. Podsumowanie Języki świata są niezwykle różnorodne. Od języków bez samogłosek po języki mlaskowe, od języków nigdy niezbadanych po te o nietypowej gramatyce – każdy oferuje wyjątkowe spojrzenie na kulturę, historię i sposób myślenia jego użytkowników. Warto pamiętać, że język to nie tylko narzędzie komunikacji, ale także klucz do zrozumienia świata i ludzkiej tożsamości. Źródła: National Geographic Polska Roman Stopa, językoznawca specjalizujący się w językach mlaskowych: Wikipedia Daniel Everett, badacz języka piraha: Wikipedia Jean Léonard, badacz języka silbo: Ethnologue Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Big Ideas – ruszamy z nowym cyklem wideo National Geographic Polska
Skąd się wzięła ludzka mowa? Czy zwierzęta również posługują się językiem? W jakim kierunku zmierza polszczyzna? O tym wszystkim będziemy mówić w pierwszym odcinku naszego nowego cyklu wideo „Big Ideas".
W tym artykule: Ile jest języków na świecie Nowy kanał na YouTube Big Ideas to nowy cykl wideo przygotowywany przez redakcję „National Geographic Polska" i national-geographic.pl. W kolejnych odcinkach będziemy szukać odpowiedzi na pytania dotyczące wielkich koncepcji, które zmieniają naszą cywilizację. W pierwszej rozmowie Łukasz Załuski pyta prof. Nicole-Dołowy-Rybińską z Polskiej Akademii Nauk oraz dr Martę Sibierską z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika o to, jak przyszłość czeka języki na Ziemi. Ile jest języków na świecie Badacze szacują, że na świecie istnieje około 7 tys. języków. Liczba ta może się różnić w zależności od źródła i definicji, jakie przyjmiemy, by odróżnić odrębne języki od dialektów. Serwis Ethnologue, jedno z najbardziej uznanych źródeł informacji na temat języków, podaje, że jest ich dokładnie 7139. Niektóre czworonogi mocno dają popalić właścicielom. Te rasy psów mogą wymagać behawiorysty Jak rozróżniać rasy psów? Wygląd to nie wszystko. W rozmowie z National Geographic Polska Graeme Hall wyjaśnia, jakie predyspozycje mają nasi pupile. Pewne rasy mogą sprawiać problemy, ale... Należy również pamiętać, że wiele języków jest zagrożonych wymarciem. Niektórymi posługuje się bardzo niewielu ludzi, a inne nie mają już żadnych rodzimych użytkowników. O tym, jak języki ewoluują oraz czy można mówić o mowie zwierząt posłuchacie w pierwszym odcinku cyklu Big Ideas. Nowy kanał na YouTube Kolejne odcinki Big Ideas będą dostępne na stronie national-geographic.pl oraz na nowym kanale na YouTube „Poza Horyzontem". Już dzisiaj zachęcamy do jego subskrypcji. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Jak Australijczyk uczy Brytyjczyków polskiego. Fani Polski z Cambridge
Pomysłowi uruchomienia studiów polonistycznych na Uniwersytecie Cambridge nie wróżono sukcesu. Po kilku latach od powstania kursy języka i literatury polskiej przyciągają jednak dziesiątki studentów. O tym, kim są i jak wygląda ich nauka na brytyjskiej polonistyce, rozmawiam z prowadzącym ten kierunek dr. Stanleyem Billem.
W tym artykule: Skąd u Australijczyka tak egzotyczne zainteresowanie? Ależ Polacy też kaleczą własny język! Kim są studenci polonistyki na Cambridge? Czy studenci interesują się polską kulturą współczesną? Które polskie utwory są ci najbliższe? Prof. Stanley Bill jest dyrektorem Programu Studiów Polskich na University of Cambridge. Pochodzi z Perth w Australii. Nam opowiada o początkach zainteresowania językiem i kulturą polską oraz o tym, co motywuje młodych Brytyjczyków do wyboru studiów polonistycznych. Skąd u Australijczyka tak egzotyczne zainteresowanie? Jako młody chłopak lubiłem podróżować. Pierwszy raz trafiłem do Polski właśnie jako turysta. Ta podróż znacznie się przedłużyła i zaważyła na całym moim dalszym życiu zawodowym. W Bielsku-Białej dostałem propozycję nauczania języka angielskiego. Spodobało mi się, postanowiłem więc zostać tam dłużej i zacząć uczyć się polskiego. Jak wyglądały twoje pierwsze potyczki z polszczyzną? Przez pierwsze lata uczyłem się samodzielnie z podręcznika. Do poziomu średnio zaawansowanego doszedłem właściwie na własną rękę. Pomogło mi to, że w owym czasie niewiele osób w Bielsku-Białej mówiło dobrze po angielsku, więc aby przetrwać, sam musiałem się uczyć języka. Myślę, że dzisiaj byłoby mi o wiele trudniej zacząć szybko mówić po polsku, bo większość młodych Polaków świetnie się już teraz posługuje angielskim. Po jakimś czasie zdecydowałem się na przeprowadzkę do Krakowa, gdzie zacząłem studia magisterskie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na szczęście mieli tam też formalne kursy z języka polskiego dla obcokrajowców. Cóż, byłem w Polsce, interesowałem się polską kulturą, więc byłem bardzo zmobilizowany do nauki. Pamiętasz swój pierwszy podręcznik? Pamiętam! Była to angielska edycja „We learn Polish” – taki stary podręcznik, jeszcze z lat 90. Dla mnie ta książka była idealna, bo ja jednak bardzo sobie cenię porządnie przedstawioną gramatykę. Moim zdaniem w przypadku języka polskiego tak zwane podejście komunikacyjne działa tylko do pewnego stopnia. W polskim jeżeli nie znasz gramatyki, to po prostu niczego nie wiesz. To jest struktura języka i główne narzędzie do tworzenia wypowiedzi. Dlatego uważam, że niektóre zagadnienia gramatyczne muszą być przedstawione po angielsku. Inaczej to nie ma sensu. Trzeba się po prostu porządnie nauczyć tego systemu, a potem potrafić z niego korzystać w sposób jak najbardziej naturalny. Oczywiście każdy uczący się ma inne preferencje. Mnie jednak taka metoda najbardziej odpowiadała. Najwidoczniej ta metoda zdała egzamin. Dzisiaj mówisz jak rodowity Polak. Czy zdarza ci się również myśleć po polsku? Na pewno tak. Jestem jednak świadomy, że cały czas robię błędy i zawsze już będę je popełniał. Czasami mnie to denerwuje. Jak Czesi widzą Polaków? Rozmawiamy z Hanką z Moraw „Jestem typową Czeszką" mówi o sobie Hanka. Nam opowiada, jak u naszych południowych sąsiadów wspomina się czasy Czechosłowacji, skąd się bierze czeski ateizm i dlaczego język polski j... Ależ Polacy też kaleczą własny język! Oczywiście. Każdy robi błędy. Ja jednak jestem swoich błędów świadomy, pewnie właśnie dlatego, że to nie jest mój język ojczysty. Teraz, gdy nie mieszkam już w Polsce, jest jeszcze trudniej. W pracy i wszędzie na ulicy otacza mnie angielski. Czuję, że będąc tutaj, mówienie po polsku staje się troszeczkę mniej naturalne niż to się działo trzy lata temu. W Polsce naprawdę myślałem po polsku, a niektóre rzeczy potrafiłem nawet lepiej wyrazić właśnie po polsku. Na szczęście w domu mówię w tym języku, bo moja partnerka jest Polką. Mamy też małego synka. Co ciekawe, na początku wydawało mi się bardziej naturalne mówić do niego po polsku, bo w domu zawsze używaliśmy tego języka. Początkowo więc, gdy miałem się odezwać do niego po angielsku, wydawało mi się to trochę dziwne. Ostatecznie jednak zdecydowaliśmy, że angielski to mój język ojczysty, więc powinniśmy mówić do niego w dwóch językach. Czy interesują cię też inne języki słowiańskie? Tak, znam rosyjski. Nauczyłem się tego języka w Polsce, uczęszczając przez parę lat na kurs. Trochę też podróżowałem po Rosji, ale nigdy tam nie mieszkałem. Nie mam problemu z czytaniem i rozumiem więcej, niż potrafię powiedzieć. Mój rosyjski jest – powiedzmy – trochę spolonizowany. Matematyk ze Szkocji w rok opanował język polski. Co myśli o naszym kraju? „Polacy mają w zwyczaju wierzyć, że język polski jest tak ekstremalnie trudny, że niewielu jest w stanie go naprawdę opanować". Tymczasem 30-letni David potrzebował na to zaledwie roku. W... Wydaje się, że znasz wiele języków obcych… Pierwszym, którego się uczyłem, był francuski. Zapoznawałem się z tym językiem w liceum i na studiach. W Australii w ogóle nie miałem możliwości studiowania języków słowiańskich. A czy dzisiaj Australijczycy mają możliwość studiowania polonistyki? Jest jakiś fakultet w Melbourne, ale bardzo mały. Prawdę mówiąc, od kiedy stamtąd wyjechałem 16 lat temu, jestem słabo poinformowany na temat tego, co się dzieje w Australii. Skończyłem tam co prawda pierwsze studia, ale potem magisterkę robiłem już w Polsce, a doktorat w Stanach Zjednoczonych. Kim są studenci polonistyki na Cambridge? To ciekawe, ale w tym roku nie ma na naszym kursie ani jednej osoby z polskimi korzeniami. Przez ostatnie trzy lata na 60–70 studentów mieliśmy zaledwie 4 Polaków. To bardzo ciekawe. Kim zatem są Anglicy, którzy decydują się na tak egzotyczne studia? Z moich obserwacji wynika, że kierują nimi trzy motywacje. Młodzi Brytyjczycy postrzegają Polskę w zupełnie inny sposób niż ich rodzice i dziadkowie. W ostatnich 10 latach Polska pojawiała się w tutejszych mediach przede wszystkim w pozytywnym kontekście – wzrostu gospodarki, interesujących zjawisk kulturalnych, ciekawej historii. To, jak jest postrzegana Polska, zmieniło się ogromnie wraz z wejściem do Unii Europejskiej. Po drugie Polska to bardzo duży kraj, największy w Europie Środkowo-Wschodniej. Wydaje się więc, że niesie ze sobą wiele możliwości, a znajomość polskiego może być po prostu przydatna. Po trzecie w Wielkiej Brytanii mieszka naprawdę wielu Polaków, wszędzie są polskie sklepy, język słychać na ulicy. Polacy stali się po prostu częścią współczesnej kultury brytyjskiej. Wielu studentów wybiera ten kierunek, bo chce się po prostu więcej dowiedzieć na temat swoich kolegów czy sąsiadów. Poza tym jest też specyfika naszego wydziału The Faculty of Modern and Medieval Languages, na którym studenci zawsze wybierają dwa lub trzy języki. To jest takie połączenie lingwistyki i kultury. Muszę przyznać, że wszyscy w Cambridge jesteśmy od początku zaskoczeni aż tak ogromnym zainteresowaniem polonistyką ze strony studentów. Mogę powiedzieć, że po prostu osiągnęliśmy sukces. Brytyjscy poloniści nie uczą się wyłącznie języka? Oczywiście, że nie. Sam nie jestem językoznawcą, a literaturoznawcą. Nasi studenci są bardzo ambitni. Nie tylko poznają język polski, ale jednocześnie przechodzą przez kursy o literaturze, kulturze i historii Polski. Czy świeżo upieczeni studenci zaczynają naukę języka od zera? Tak. Zdecydowana większość nie miała żadnej znajomości języka w chwili rozpoczęcia studiów. Nasz program nauczania jest bardzo ambitny – to znaczy, że przerabiają dużo materiału w krótkim czasie. Skupiamy się przede wszystkim na przekładzie, czyli gramatyce i stylistyce. To trochę taki klasyczny styl nauczania języków. Po studiach powinni potrafić tłumaczyć teksty z polskiego na angielski. To rzeczywiście dość klasyczny sposób nauki. Ja się tak uczyłem łaciny w liceum… Tak, i u nas taka metoda się sprawdza. Należy pamiętać, że polonistyka w Cambridge to mały program. Ja jestem wykładowcą, poza mną jest jeszcze lektorka z Polski. Ja oczywiście także prowadzę część lekcji językowych, bo jest to powiązane z moimi kursami. Na naszej uczelni lektoraty mają formułę open courses, więc mogą w nich uczestniczyć studenci ze wszystkich wykładów. Czy studenci interesują się polską kulturą współczesną? Każdy wykład staram się zaczynać od jakiejś polskiej piosenki lub teledysku. Słuchamy i oglądamy zarówno współczesne, jak i klasyczne polskie przeboje. Chciałbym, aby studenci mieli kontakt ze współczesną kulturą. Dużo czytamy najnowszej literatury. W tym roku pracowaliśmy m.in. nad „Wojną polsko-ruską pod flagą biało-czerwoną” Doroty Masłowskiej. Udało nam się nawet zaprosić autorkę, która do nas przyjechała i spotkała się z grupą. Oczywiście na niższych poziomach musimy korzystać z przekładów – studenci mają do dyspozycji wersję oryginalną i angielską. Czy mają problemy z wymową i tymi wszystkimi obcymi dla nich dźwiękami? W zasadzie nie mają problemu. Moim zdaniem fonetyka jest tym elementem języka polskiego, który jest bardzo prosty, bo jest bardzo konsekwentna. Jest dużo prostsza niż na przykład w języku angielskim czy francuskim. Na początku oczywiście przeciętny anglojęzyczny student odczuwa trudności, ale potem jest już z reguły dobrze. Rzeczywiście, widziałem nagranie na waszej stronie internetowej, na którym studenci wypowiadają się po polsku. Ich wymowa robi wrażenie! Mniej więcej połowa studentów uczyła się wcześniej rosyjskiego, dla pozostałych polski jest ich pierwszym językiem słowiańskim. Oczywiście dużo łatwiej jest tym, którzy ten rosyjski znają, ale z drugiej strony oni szczególnie mają problem z akcentem. Natomiast ci, dla których jest to pierwszy język, szybko opanowują poprawny akcent. Trzeba też powiedzieć, że są tu bardzo dobrzy studenci, którzy mają prawdziwy talent do języków. Które polskie utwory są ci najbliższe? Najwyżej cenię opowiadania Brunona Schulza, ale to oczywiście dość specyficzny tekst i raczej nie dla każdego. Nie poleciłbym Schulza na początek przygody z polskim. Tu lepiej sprawdza się Szymborska, która jest dostępniejsza, a jej wiersze mają uniwersalny sens. Poza tym jej poezję po prostu dobrze się czyta. Bardzo też cenię Czesława Miłosza. Masz jakieś jedno ulubione polskie słowo? Kiedyś bardzo lubiłem słowa „jaskółka”, „księżyc” i „książka”. Bardzo podobało mi się ich brzmienie. Dziś, kiedy moja polszczyzna jest już znaturalizowana, straciłem dystans do języka. Nie patrzę już na słowa w ten sposób, są dla mnie po prostu codzienną mową. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Ile jest języków na świecie? 35 razy więcej niż państw. Najrzadszymi posługują się jednostki
Ile jest języków na świecie? Na to pytanie, choć może ono wydawać się proste i konkretne, tak naprawdę niezwykle trudno udzielić jasnej odpowiedzi. Wynika to między innymi z tego, że klasyfikacja języków może być kwestią subiektywną i kulturową. Sprawdziliśmy, co mówią oficjalne dane.
W tym artykule: Sprawdzamy, ile jest języków na świecie Jaki jest najtrudniejszy język na świecie? Najczęściej używany język na świecie Najpopularniejsze języki na świecie Najrzadsze języki na świecie Ile jest języków na świecie? To zależy. Językoznawcy zwykle klasyfikują języki na podstawie różnic w słownictwie, gramatyce i fonologii. Nikt nie ma jednak wątpliwości co do tego, że język jest jednym z najbardziej charakterystycznych atrybutów ludzkości (choć coraz częściej słyszymy też o tzw. językach zwierząt). To przecież narzędzie komunikacji oraz nośnik kultury i tożsamości. Sprawdzamy, ile jest języków na świecie Zastanawiając się nad tym, ile jest języków na świecie, odruchowo zaczynamy od liczenia krajów. To pierwszy błąd. W końcu tym samym językiem mogą posługiwać się mieszkańcy kilku państw. I tak na przykład po niemiecku rozmawiają mieszkańcy nie tylko Niemiec, ale też Austrii i Szwajcarii. Hiszpański z kolei usłyszymy i w Hiszpanii, i w większości państw Ameryki Południowej. Z drugiej strony do krajów nie są przypisane pojedyncze języki. Wielu krajach obowiązują dwa lub więcej języków urzędowych. Pod tym względem wyróżnia się Republika Południowej Afryki, gdzie oficjalny urzędowy status ma aż 11 języków, w tym angielski. Gdzie więc szukać odpowiedzi dotyczące języków świata? Z pomocą przychodzi organizacja Ethnologue. Z oficjalnego katalogu przygotowanego przez związanych z nią językoznawców dowiadujemy się, że na naszej planecie można usłyszeć łącznie ponad 7100 języków. Co ciekawe, zaledwie 230 z nich to języki używane w Europie (a w UE jednie 24). Największa mnogość językowa spośród wszystkich kontynentów dotyczy Azji. Z katalogu wynika bowiem, że 2200 sklasyfikowanych języków to języki azjatyckie. To akurat nie powinno dziwić zwłaszcza podróżników. Jak wiadomo, w samych tylko Indiach mówi się w 22 językach urzędowych, które mają setki lokalnych dialektów. Oprócz kryteriów lingwistycznych wpływ na to, jak są klasyfikowane języki, mają też czynniki społeczne, polityczne i historyczne. Dlatego też niektóre dialekty mogą być uznane za odrębne języki, aby podkreślić ich odrębność narodową lub etniczną. W Polsce językiem regionalnym (a więc nie urzędowym) jest język kaszubski. Językiem miłości włada 300 mln ludzi. Francuski i jego historia w pigułce Choć we Francji współegzystują teraz bardzo różne kultury i ideologie, większość Francuzów nadal uważa, że francuski jest językowym pępkiem świata. Czy którykolwiek naród w histori... Jaki jest najtrudniejszy język na świecie? Trudno jednoznacznie wskazać najtrudniejszy język na świecie. Najczęściej oceny te są subiektywne i wynikają z wielu czynników, takich jak język ojczysty mówcy. Powszechnie za jeden z najtrudniejszych języków na świecie uważa się jednak mandaryński. To dlatego, że nauka wiąże się z poznaniem tysięcy znaków oraz zrozumienia tonalności, co oznacza, że zmiana tonu może zmienić znaczenie wyrazu. Ponadto, gramatyka mandaryńska może być skomplikowana dla osób przyzwyczajonych do języków z alfabetem. Innym trudnym językiem jest język japoński. Japończycy także używają skomplikowanych systemów zapisu, w tym trzech różnych rodzajów znaków: hiragana, katakana i kanji. Ponadto japoński ma złożoną gramatykę, w tym zależność od kontekstu i różne formy grzecznościowe, co może być niejasne dla osób posługujących się na co dzień innym językiem ojczystym. Język islandzki również często jest uznawany za szczególnie trudny. To dlatego, że ma skomplikowaną gramatykę, w tym bogaty system deklinacji rzeczowników i odmiany czasowników. Ponadto islandzki ma też specyficzną wymowę. Trudność języka zależy od indywidualnych doświadczeń i predyspozycji ucznia. Co jest trudne dla jednej osoby, może być stosunkowo łatwe dla innej. Kluczową rolę odgrywa regularna praktyka i zaangażowanie w naukę. Najczęściej używany język na świecie Najczęściej używanym językiem na świecie pod względem liczby osób, które posługują się nim jako językiem ojczystym, jest język mandaryński (chiński standardowy). Jako język urzędowy Chin, jest on używany przez blisko miliard osób. Ponadto mandaryński jest również szeroko stosowany poza granicami Chin, szczególnie w społecznościach chińskich na całym świecie oraz w biznesie i handlu międzynarodowym. Najpopularniejsze języki na świecie Innym popularnym językiem jest hiszpański, będący językiem ojczystym dla ponad 460 milionów osób. Najbardziej rozpowszechnionym językiem na świecie jest jednak język angielski (ojczysty dla ponad 360 milionów osób i drugi dla około 753 milionów). To międzynarodowym język komunikacji, używany w biznesie, nauce, technologii, dyplomacji i kulturze popularnej na całym świecie. Warto zauważyć, że ocena popularności języków może się różnić w zależności od tego, czy mierzymy ją przez liczbę osób posługujących się danym językiem jako językiem ojczystym, czy przez liczbę osób, które go używają ogólnie (wliczając osoby uczące się jako drugiego języka). Jednakże mandaryński, angielski i hiszpański są bez wątpienia jednymi z najczęściej używanych języków na świecie zarówno pod względem liczby osób, które go używają, jak i wpływu na globalną komunikację i kulturę. Gwara warszawska pojawiła się późno i szybko zaczęła zanikać. Jej elementy przeniknęły do polszczyzny Gwara warszawska zaczęła zanikać po 1944 roku i choć dziś posługuje się nią znacznie mniej osób niż w przeszłości, to wciąż jeszcze jest obecna na ulicach prawo- i lewobrzeżnych dzie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwara-warszawska-pojawila-sie-pozno-i-szybko-zaczela-zanikac-fot-dominika-zarzycka-nurphoto-via-getty-images-407dc7c.jpg" width="938" height="626" alt="Gwara warszawska pojawiła się późno i szybko zaczęła zanikać (fot. Dominika Zarzycka/NurPhoto via Getty Images)" title="Gwara warszawska pojawiła się późno i szybko zaczęła zanikać (fot. Dominika Zarzycka/NurPhoto via Getty Images)" /> Najrzadsze języki na świecie Niektóre języki są zagrożone wymarciem z powodu presji ze strony dominujących języków, zmian społecznych i migracji. To stanowi poważne wyzwanie dla dziedzictwa kulturowego i różnorodności lingwistycznej. Zachowanie i promowanie różnorodności językowej jest nie tylko kwestią naukową, ale także moralną i społeczną. Najrzadziej rozpowszechnione języki na świecie są używane przez bardzo niewielką liczbę osób. Grono ich użytkowników zwykle ogranicza się do niewielkich społeczności lub grup etnicznych. Często nie są używane w szerokim kontekście społecznym ani nie posiadają wsparcia instytucjonalnego (stąd też brak danych dot. liczebności osób posługujących się nimi). Oto kilka przykładów języków, które należą do najrzadszych na świecie: Język Ainu: Jest to język rdzennych mieszkańców Japonii, ludu Ainu, którzy zamieszkują głównie Hokkaido i region Tohoku. Ze względu na długotrwałe marginalizowanie i asymilację ludu Ainu, język ten jest obecnie zagrożony wymarciem. Język Jeju: Jeju jest językiem używanym przez mieszkańców wyspy Jeju w Korei Południowej. Ze względu na dominację języka koreańskiego i procesy społeczne, język Jeju jest również zagrożony. Język Yuchi: Yuchi to język używany przez rdzenny lud Yuchi w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Liczba osób posługujących się tym językiem jest bardzo mała, co stawia go w kategorii zagrożonych języków. Język Njerep: Njerep, także znany jako Zamboanga Chavacano, jest kreolskim językiem opartym na hiszpańskim używanym w regionie Zamboanga na Filipinach. Język Liki: Liki to język używany przez niewielką grupę ludzi w Papui-Nowej Gwinei. Z powodu zmian społecznych i presji ze strony innych języków. Wymienione języki stanowią tylko niewielki wycinek szerokiego spektrum rzadko używanych języków na świecie. Ich utrata jest nie tylko stratą dla ludzkiej różnorodności kulturowej, ale również dla dziedzictwa językowego całej ludzkości. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Serial „1670" oglądałem dwa razy. Australijczyk zafascynowany Polską
W nowym odcinku wideopodcastu National-Geographic.pl rozmawiamy z australijsko-polską parą. Josh i Paula Bell opowiadają o wzajemnych stereotypach narodowych, wyzwaniach w nauce języka polskiego i codziennym życiu na Antypodach.
W tym artykule: Czy język polski jest trudny? Podcast National Geographic Traveler Josh Bell urodził się w Republice Południowej Afryki. Kiedy miał 15 lat, wraz z rodziną wyemigrował do Australii. Do dziś wraz z narzeczoną Paulą mieszka w Sydney, choć wcześniej ponad rok spędzili wspólnie w Warszawie. To właśnie za sprawą Pauli Josh zafascynował się historią, kulturą i językiem polskim. Dzięki talentowi do języków obcych opanował polszczyznę z stopniu komunikacyjnym. W rozmowie z Łukaszem Załuskim Josh i Paula opowiadają, czym najbardziej zaskoczyło ich życie w kraju partnera, jak smakuje polski barszcz w Australii oraz czy serial „1670" był może być zrozumiały dla obcokrajowców. Czy język polski jest trudny? W 2009 roku Departament Stanu USA opublikował dokument, w którym podzielił najpopularniejsze języki świata na 4 kategorie trudności. Język polski został zakwalifikowany w kategorii 3., obok m.in. wietnamskiego, węgierskiego, czeskiego czy tureckiego. Za najłatwiejsze uznano: duński, holenderski, włoski, norweski, portugalski, rumuński, hiszpański i szwedzki. Warto jednak pamiętać, że taka klasyfikacja dotyczy osób, dla których pierwszym językiem jest język angielski. Dla osób znających polszczyznę język czeski nie jest aż tak trudny, jak choćby dla Amerykanów. Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? Chcesz się dowiedzieć, czym zaskakuje Australia? Ciekawostki i najbardziej interesujące fakty na temat najmniejszego kontynentu wymieniamy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/83dd8cd3b930f7a919625ae55ed54336f0e2a12d-907ec96.jpg" width="938" height="626" alt="Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? (fot. Loredana Sangiuliano/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? (fot. Loredana Sangiuliano/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Mimo złożonej gramatyki, kilka argumentów wciąż przemawia za tym, by wcale nie uznawać języka polskiego za wybitnie trudny. Nie używamy rodzajników. Angielskie „a house" czy „the house" to po polsku po prostu „dom". Szyk w zdaniu nie ma znaczenia. W języku angielskim kolejność słów w zdaniu przekłada się na znaczenie i tak: „John loves Anna” to co innego niż „Anna loves John”. Po polsku – dzięki systemowi przypadków gramatycznych – można powiedzieć: „John kocha Annę" i „Annę kocha John". Niewiele czasów gramatycznych. Alfabet fonetyczny – w większości przypadków w języku polskim jednej literze odpowiada jeden dźwięk. Francuzi i Anglicy mogliby się od nas uczyć logicznego zapisu głosek. Używamy wielu słów wywodzących się z greki i z łaciny, które są w miarę powszechnie zrozumiane, jak ambicja, inteligencja czy dom. Bohater naszego podcastu, którego językiem rodzimym jest język angielski, potrzebował mniej niż 3 lat na opanowanie polskiego w takim stopniu, aby swobodnie rozmawiać po polsku podczas naszego nagrania. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Archeolodzy odnaleźli ślady zupełnie nowego języka. Przełomowe odkrycie w Turcji
Badacze prowadzili wykopaliska w dawnej stolicy imperium hetyckiego, Hattusie. Dokonali tam niesamowitego odkrycia. Archeolodzy odnaleźli tabliczkę z pismem klinowym, którą zapisano w nieznanym wcześniej języku.
W tym artykule: W dawnej stolicy Hetytów odkryto nowy język Analiza tabliczki klinowej z opisem rytualnej modlitwy Język hetycki jest najstarszym językiem indoeuropejskim Hattusa to starożytne miasto i stolica imperium hetyckiego. Została założona przed 2000 r. p.n.e. W czasach swojej świetności było to jedno z potężniejszych miast basenu Morza Śródziemnego. Dziś świadectwem dawnej potęgi są tylko ruiny. A dokładnej – stanowisko archeologiczne, które położone jest w dystrykcie Boğazkale, w odległości ok. 140 km od stolicy Turcji, Ankary. W dawnej stolicy Hetytów odkryto nowy język Najwcześniejsze informacje – i przez długi czas jedyne – o Hattusie pojawiały się w Biblii. Właśnie dlatego wielu naukowców wątpiło w istnienie miasta. Również dlatego, że o Hetytach archeolodzy dowiedzieli się dopiero w XIX wieku. Późniejsze wykopaliska rzuciły światło na to wielkie imperium. Badacze odnaleźli szereg zabytków i artefaktów, które potwierdziły istnienie Hattusy. Co więcej, odkryto tu ok. 30 000 glinianych tabliczek zapisanych pismem klinowym. To swoiste kroniki, które dostarczyły naukowcom cennej wiedzy dotyczącej historii, kultury, gospodarki i wierzeń starożytnych Hetytów. A także państw, z którymi sąsiadowali. Hetyci na tabliczkach zapisywali traktaty i dekrety państwowe, modlitwy, legendy i opisy rytuałów. Pisano je w języku, który odczytano dopiero około 100 lat temu. Teraz archeolodzy z Julius-Maximilians-Universität Würzburg postanowili dokonać kolejnych wykopalisk w Hattusie. Ich badania przyniosły niesamowite znalezisko. Badacze twierdzą, że odkryli zupełnie nowy język indoeuropejski. Analiza tabliczki klinowej z opisem rytualnej modlitwy Naukowcy analizowali jedną z tabliczek, którą zapisano w języku hetyckim. Był to tekst rytualny, który zawierał m.in. słowa modlitwy. W pewnym momencie jednak badacze zidentyfikowali zdania napisane w nieznanym wcześniej języku. – Hetycki tekst rytualny odnosi się do języka krainy Kalašma. Jest to obszar na północno-zachodnim krańcu centrum hetyckiego, prawdopodobnie w rejonie dzisiejszego Bolu lub Gerede – wyjaśnia prof. Daniel Schwemer. To kierownik Katedry Studiów Starożytnego Bliskiego Wschodu na Julius-Maximilians-Universität, który podjął się analizy tabliczki. Autorzy podkreślają jednak, że samo odkrycie nowego języka nie jest sporym zaskoczeniem. – Hetyci bardzo interesowali się utrwalaniem różnych tradycji i rytuałów w językach obcych – twierdzi pr. Schwemer. Uczony dodaje, że Hetyci przywiązywali dużą wagę do tworzenia kronik dotyczących nie tylko swojego imperium, ale także świata, który znajdował się poza ich granicami. Problem polega na tym, że nowo odkryty język, jest na razie niezrozumiały dla archeologów. Zatem trudno w tej chwili dokładnie powiedzieć, o czym pisał autor tabliczki. Język hetycki jest najstarszym językiem indoeuropejskim – Teksty pisane przez skrybów hetyckich władców odzwierciedlają różne tradycje i środowiska językowe Anatolii, Syrii i Mezopotamii. Tabliczki są niezwykle cennym spojrzeniem na mało znaną geografię językową regionów w czasie późnej epoki brązu, gdzie mówiono nie tylko w języku hetyckim – napisali autorzy badania. Przypomnijmy, że język hetycki jest prawdopodobnie najstarszym spośród wszystkich języków indoeuropejskich, które zostały utrwalone w piśmie. Prof. Elisabeth Rieken, ekspertka od starożytnych języków anatolijskich, potwierdziła, że nowy język kalašma należy do rodziny języków anatolijsko-indoeuropejskich. Według badaczki pomimo bliskości geograficznej do regionu, w którym mówi się w języku palajskim, tekst jest najbardziej podobny do luwijskiego. Obydwa są wymarłymi językami z podrodziny anatolijskiej języków indoeuropejskich. – To, jak blisko język kalašma jest powiązany z innymi dialektami luwijskimi, będzie przedmiotem dalszych badań – przekazała prof. Rieken. Źródło: Julius-Maximilians-Universität Würzburg. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zmyślone języki. Tylko jeden z nich jest używany do teraz
Sztuczne języki wymyślone od początku do końca przez jedną osobę są przeciwieństwem języków, które wyewoluowały drogą naturalną. Świata nie podbiły, ale mają swoich fanów.
W tym artykule: Lingua ignota Język filozoficzny Solresol Esperanto Quenya Y Sendaren Blissymbolics Aui, język kosmosu Loglan i Lojban Volapük Klingon Dothraki Lingua ignota Pierwszy znany sztuczny język to dzieło Hildegardy von Bigen, wykształconej niemieckiej zakonnicy żyjącej w XII.w. Składa się ze 1011 słów zawierających zgłoski średniowiecznej łaciny i niemieckiego. Na potrzeby lingua ignota (nieznany język) Hildegarda opracowała też alfabet, składający się z 23 liter. W jakim celu świątobliwa mniszka stworzyła nowy język? Tego nie wiemy. Ale pamięć o Hildegardzie trwa też w „branży”. Jest patronką lingwistów i esperantystów. Język filozoficzny W 1668 roku angielski duchowny, filozof i naukowiec John Wilkins przedstawił opracowaną przez siebie mowę. Argentyński pisarz Jorge Luis Borges opisał ja w ten sposób: „Wilkins podzielił wszechświat na 40 kategorii, a te z kolei składają się z różnic, one natomiast – z gatunków. Każdej kategorii przypisał monosylabę z dwóch liter, każdej różnicy – spółgłoskę, a gatunkowi – samogłoskę. Na przykład: de znaczy żywioł; deb – pierwszy z żywiołów, czyli ogień; deba – kawałek tego żywiołu, czyli płomień”. Najtrudniejsze języki świata – ranking. Który jest najtrudniejszy do opanowania? Najtrudniejsze języki świata, czyli jakie? Choć istnieje kilka języków potrafiących sprawić kłopoty niejednemu poliglocie, to poziom ich trudności jest sprawą indywidualną. Dla jednych m... Solresol W języku solresol „do re mifala re dosiresi" znaczy tyle, co „Chciałbym piwo i ciasto". Został on stworzony w roku 1830 przez francuskiego muzyka Jeana-Francois Sudre’a. Sylaby były tworzone za pomocą nazw nut europejskiej skali muzycznej. W fazie prób Sudre grał swoim uczniom na skrzypcach, a ci tłumaczyli dźwięki na francuskie słowa. W 1834 roku Sudre odbył europejskie tournée koncertowe, podczas którego „tłumaczył” zdania z języków miejscowych na solresol. W 1866 roku ukazała się jego książka „Uniwersalny język muzyczny". Esperanto To jedyny sztuczny język, który może pochwalić się 10 tys. biegłych użytkowników, milionami osób, które go rozumieją, i interfejsem w Google. Został stworzony przez zagorzałego pacyfistę Ludwika Zamenhofa z Białegostoku. W 1887 roku wydał on pod pseudonimem Doctor Esperanto „Linguo Internacia" (Język międzynarodowy). Początkowo liczył 900 słów i miał 16 reguł gramatycznych. Od tego czasu leksyka rozrosła się wielokrotnie. Słownictwo esperanto pochodzi przede wszystkim z języków zachodnioeuropejskich, syntaktyka (składnia) zaś – ze słowiańskich. Quenya Y Sendaren Wymyślanie języków było sekretnym uzależnieniem J.R.R. Tolkiena. Kiedy pisał,,Władcę pierścieni" uznał, że w tym mitycznym świecie mógłby umieścić swoje lingwistyczne wynalazki. Jako dziecko Tolkien zakochał się z walijskim, z kolei na Oksfordzie pasjonował się fińskim. Wypróbowywał dźwięki i słowa, aż był do nich przekonany. Tak powstał quenya – język, którym posługiwali się Elearowie. Jego podstawą był fiński. Z kolei sindarin, czyli mowa najczęściej używana w Śródziemiu, została zainspirowana walijskim. Blissymbolics Charles Bliss urodził się w Czerniowcach na dzisiejszej Ukrainie. W roku 1938 trafił do obozu koncentracyjnego, udało mu się jednak przetrwać. Wyjechał do Szanghaju, gdzie chińskie znaki zainspirowały go do stworzenia „logicznego pisma dla nielogicznego świata". Tak powstało logograficzne pismo bliss składające się z 4500 znaków. Reprezentują one najbardziej podstawowe elementy, na które Bliss podzielił świat. Wynalazek nie odbił się zbyt szerokim echem, ale jedna z kanadyjskich szkół dla niepełnosprawnych dzieci wprowadziła bliss jako narzędzie ułatwiające komunikację. Aui, język kosmosu Jako dziecko John Weilgart miał wizje, w których kosmici przekazywali mu przesłanie pokoju. Dziecięce obsesje skanalizowały się w studiach lingwistycznych, których efektem w 1968 roku była książka „aUl: język kosmosu". Założenie było proste: ludzie mogą się ze sobą porozumieć, używając 33 elementów, reprezentujących najbardziej podstawowe myśli, uczucia i reakcje. Weilgart, który został profesorem psychologii, nie tylko stworzył język, ale używał go również, prowadząc psychoterapię. Twierdził, że język kosmosu leczy choroby umysłowe. Loglan i Lojban U podstaw Loglan (ang. Logical Language, czyli język logiczny) leży hipoteza amerykańskich socjolingwistów Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa, zgodnie z którą gramatyka każdego języka determinuje to, w jaki sposób jego użytkownicy postrzegają otaczający świat. W 1955 roku socjolog James Cooke Brown rozpoczął pracę nad językiem absolutnie logicznym, który nie narzucałby za pośrednictwem gramatyki żadnych przesądów i uprzedzeń. Jego pracę kontynuowali studenci, tworząc lojban (lojban.org). Jego gramatyka zasadza się na logice formalnej, a 1300 rdzeni – poprzez łączenie – tworzy miliony wyrazów. Co ciekawe, w lojban nie ma wyjątków ani przypadków nieregularnych. Jest uznawany za język pozbawiony jakiejkolwiek dwuznaczności. Volapük Bezsenność i boska inspiracja – tyle potrzebował Johann Schleyer, XIX-wieczny duchowny niemiecki, żeby stworzyć manade bal, püki bal, czyli uniwersalny język dla ludzkości. Zakorzeniony w niemieckim i angielskim volapük okazał się sporym sukcesem w Niemczech, skąd przedostał się do USA i Chin. Do 1890 roku istniało ponad 200 towarzystw Volapük, wydano 25 książek na temat albo w tym języku. Wkrótce pojawiły się podróbki" języka dla ludzkości (balta, bopal, spelin) inspirowane volapük, co osłabiło cały projekt. Ostateczny cios językowi zadało esperanto. Klingon Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów "Star Treka". Czas na kosmiczne pochówki? Po kosmicznej turystyce przyszedł czas na kosmiczne pochówki. Jeszcze w tym roku w kierunku Słońca powędruje 150 kapsuł z prochami, próbkami DNA oraz wiadomościami od fanów i twórców kul... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f4ae0b50a05be9635bb82897ecca27d0177f8a13-52a0690.jpeg" width="800" height="561" alt="Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów Star Treka. Czas na kosmiczne pochówki? (fot. United Launch Alliance)" title="Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów Star Treka. Czas na kosmiczne pochówki? (fot. United Launch Alliance)" /> W 1984 roku producenci serialu „Star Trek” zlecili lingwiście Markowi Okrandowi opracowanie kilku zwrotów w języku klingon, którym posługiwała się wojownicza rasa. Okrand założył, że mowa, którą posługuje się pozaziemska nacja, musi być jak najbardziej nieziemska. Naukowiec tak się zaangażował w zlecenie, że w efekcie zamiast kilku zwrotów stworzył pełny język, razem z gramatyką. W 1985 roku został wydany Słownik klingoński (300 tys. sprzedanych egzemplarzy). Szacuje się, że język stworzony przez Okrada jest drugim – po esperanto – najbardziej popularnym spośród sztucznych języków. A klingoniści traktują swoją pasję jak najbardziej serio. Istnieje Instytut Języka Klingońskiego (kli.org), na mowę kosmitów zostały przetłumaczone m.in. „Hamlet” i Biblia. Dothraki Nomadzi Dothraki z „Gry o tron" wypowiadają zaledwie pojedyncze słowa w swoim języku w powieściach George'a R.R. Martina. Jednak producenci serialu postanowili obdarzyć ich wiarygodną mową. W tym celu zwrócili się do Davida J. Petersona, szefa Language Creation Society (Stowarzyszenia Tworzenia Języków). Dla kogoś, kto miał na koncie 13 języków, nie był to żaden problem. Peterson stworzył język liczący trzy tysiące pojęć, z własną gramatyką.
Najtrudniejsze języki świata – ranking. Który jest najtrudniejszy do opanowania?
Najtrudniejsze języki świata, czyli jakie? Choć istnieje kilka języków potrafiących sprawić kłopoty niejednemu poliglocie, to poziom ich trudności jest sprawą indywidualną. Dla jednych może być jak przysłowiowa „bułka z masłem”, dla drugich wręcz przeciwnie.
W tym artykule: Jaki jest najtrudniejszy język świata? Najtrudniejszy język świata – ranking Jaki jest najłatwiejszy język świata? Na Ziemi – jak podaje organizacja Ethnologue – używa się ponad 7 tys. języków. Najtrudniejsze języki świata należą do przeróżnych grup i mają rozmaite cechy. Nie ma więc żadnej grupy językowej, którą można byłoby określić jako najtrudniejszą do przyswojenia. Nauka języków obcych może być bardzo satysfakcjonująca i przynosić wiele dobrych emocji. Dla niektórych osób jest łatwiejsza, dla innych trudniejsza. Jaki jest najtrudniejszy język świata? Najtrudniejsze języki świata cechuje zawiła gramatyka, rozbudowane, specyficzne słownictwo, trudna wymowa, a niekiedy także niecodziennie spotykany system znaków i pismo. To wyzwanie dla każdego, kto chciałby poszerzyć swój repertuar językowy. Który z języków jest najtrudniejszy na świecie i czy polski rzeczywiście można uznać za bardzo trudny? Jedni niemal od razu opanowują proste zwroty i widzą gramatyczne zależności jak na dłoni. Inni z kolei muszą włożyć znacznie więcej pracy i wysiłku w opanowanie języka obcego. Dlatego to, co trudne, jest zarazem bardzo subiektywne. Z pewnością każdy choć raz spotkał się z określeniem „najtrudniejszy język świata”. W jaki sposób określa się, który z języków należy do tych „najtrudniejszych”? Układając podobne listy, bierze się pod uwagę kilka różnych parametrów języka. Co oznacza skrót „OK”? Sprawdź, jak dobrze znasz języki [QUIZ] 1. Gramatyka Im bardziej skomplikowana gramatyka, tym trudniejszy do przyswojenia język. Zawiłą gramatyką trudno jest posługiwać się intuicyjnie. Bardzo zawiłą gramatyką charakteryzuje się między innymi język arabski, ale także nasz rodzimy polski. Mnogość przypadków, odmiana słów przez płeć i liczba czasów sprawiają, że stopień skomplikowania języka znacząco wzrasta. 2. Wymowa Cechą utrudniającą obcokrajowcowi opanowanie języka jest także specyficzna wymowa. W niektórych językach, takich jak francuski, sposób wymawiania słów znacząco różni się od tego, co widać na piśmie. Inne z kolei, w tym polski, mają dużo świszczących i szeleszczących dźwięków, które trudno jest wymawiać osobie posługującej się od dziecka zupełnie inaczej brzmiącą mową. W języku japońskim z kolei ważne jest, z jakim zabarwieniem emocjonalnym wypowiadane są dane słowa – intonacja może wpłynąć na znaczenie. 3. Pismo Wiele języków świata posługuje się całkiem innym systemem znaków, niż polski czy pozostałe języki europejskie. Także w obrębie języków państw położonych blisko siebie występują różnice w systemie znaków. O ile jednak niemiecki zapis korzystający z umlautów jest dla Polaka dość jasny, o tyle cyrylica, znaki arabskie czy chińskie symbole wyglądają całkowicie obco i nieprzystępnie. Języki o odmiennym piśmie wymagają więc opanowania sztuki pisania i czytania od nowa. Istnieje wiele subiektywnych list, które określają jaki język jest najtrudniejszy, biorąc pod uwagę rozmaite kategorie. Oczywiście poziom trudności danego języka będzie całkiem inny dla różnych osób. Wszystko zależy od stopnia łatwości w przyswajaniu nowych języków, ale także od wcześniejszych doświadczeń oraz podobieństwa docelowego języka do języka ojczystego osoby uczącej się. Polak przyswajający język rosyjski napotka trochę problemów z cyrylicą, a później przypuszczalnie pójdzie mu dość gładko. Tymczasem dla Holendra czy Japończyka język rosyjski będzie całkowicie obcy, zarówno w piśmie, wymowie jak i gramatyce. Bardzo często lista najtrudniejszych języków świata zawiera język polski. To dla nas doskonała wiadomość – już go opanowaliśmy! Dlaczego polski jest trudny? Przede wszystkim ze względu na skomplikowaną, rozbudowaną gramatykę, ale także specyficzną wymowę. Wielu obcokrajowców uważa go za prawdziwe językowe wyzwanie. Polska gramatyka bywa trudna nawet dla Polaków. Ci jednak posługują się nią w praktyce intuicyjnie, bez konieczności opanowania niełatwych i pełnych wyjątków reguł w teorii. Czy pismo linearne Elamitów zostało w końcu rozszyfrowane? Kontrowersje wokół najnowszych badań Międzynarodowa grupa naukowców ponownie dokonała analizy pisma, którego używali starożytni Elamici. Używano go pod koniec III tysiąclecia p.n.e., ale do tej pory nikomu nie udało się go o... Najtrudniejszy język świata – ranking Najtrudniejsze języki świata to takie, które cechuje wysoki stopień skomplikowania. Listy takich języków różnią się od siebie, choć niektóre pozycje przewijają się na nich niemal zawsze. Trudno jest ponumerować je od najtrudniejszego do najłatwiejszego. Poniższa lista przedstawia pokrótce obiektywnie trudne języki, które niejednemu adeptowi sprawiły spory problem (kolejność przypadkowa). Język chiński – przez wielu zgodnie uważany za absolutnie najtrudniejszy język świata. Osoba, która chciałaby dobrze się nim posługiwać, musi na początek opanować kilkadziesiąt tysięcy znaków. Niektóre z nich mają kilka znaczeń, w tym znaczenia wykluczające się wzajemnie. Nie brakuje też znaków, które wyglądają niemal tak samo, a różnią się tylko wymową (a i to w nieznacznym stopniu). Opanowanie chińskiego jest procesem żmudnym i skomplikowanym dla niemal każdego chętnego. Język islandzki – to język brzmiący skomplikowanie i „dziwnie”. Zawiła jest jego gramatyka, a słownictwo ze względu na izolację wyspy wydaje się dziś dość archaiczne. Niemniej wielu uważa ten język za piękny i melodyjny. Dziś Islandczycy niezmiernie dbają o czystość i zachowanie swojego języka. Wszelkie wyrazy obce, które docierają na wyspę i zaczynają być używane, natychmiast zastępują islandzkie neologizmy opracowane przez specjalną komisję. Język grecki – należy do najstarszych języków świata. Uwielbiają go osoby zgłębiające starożytną historię, literaturę czy sztukę. Co więcej, grecki nie zmienił się znacznie od tysięcy lat, przez co może stanowić nie lada wyzwanie dla obcokrajowca. Szczególnie skomplikowany jest tutaj system wymowy. Język hebrajski – za bardzo trudny i archaiczny uznaje się także język hebrajski, przez wiele lat używany jednie przez Żydów w kontekście liturgicznym. Język hebrajski obecnie żywo się zmienia, ponieważ około 5 milionów ludzi na świecie stosuje go na co dzień. Nie zmienia to faktu, że dla obcokrajowca przyswojenie tego języka nie jest łatwym i szybkim zadaniem. Język polski – często wymieniany jako najtrudniejszy język na świecie, niemal zawsze pojawia się na listach trudnych języków. Nawet jeśli nie jest obiektywnie najtrudniejszy, z pewnością wygrywa konkurs na najtrudniejsze języki Europy. Zawiła gramatyka, szeleszcząca wymowa i bardzo różnorodne słownictwo zapewniają mu mocne miejsce na listach „najtrudniejszych”. Język fiński – wśród szczególnie trudnych języków znajduje się także język fiński, należący go grupy języków ugrofińskich. Sprawia to, że fiński różni się znacząco od innych europejskich języków, zarówno skandynawskich, jak i germańskich czy słowiańskich. Jego odmienność może być zaskakująca. Gramatyka fińska cechuje się pewną abstrakcją, a wymowa potrafi być naprawdę skomplikowana! Język węgierski – to kolejny język z grupy ugrofińskich, co może być zaskakujące ze względu na dzielącą Finlandię i Węgry odległość. Język węgierski ma skomplikowaną gramatykę i brzmienie, które dla zdecydowanej większości Europejczyków jest całkowicie obce i niepodobne do niczego znanego. I choć „Polak, Węgier dwa bratanki”, to bez znajomości innego, wspólnego języka bez przysłowiowej „szklanki” może się nie obejść. Co więcej, węgierski nie przypomina nawet fińskiego – odpowiadają za to wpływy otaczających Węgry państw oraz ich odmiennych języków. Język arabski – język, w którym duże wyzwanie stanowi system znaków, niepodobnych do polskich. Kolejna zapora w nauce to gramatyka. Sam rzeczownik w języku arabskim można odmieniać przez trzy liczby, trzy przypadki, dwie płcie oraz trzy stany. To sprawia, że opanowanie arabskiego staje się trudne i czasochłonne. Ponadto arabski wykorzystuje niespotykaną metodę słowotwórczą, która też nie należy do intuicyjnych i łatwych w spontanicznym użyciu. Tinder łączy siły z aplikacją do nauki języków obcych. To ukłon w stronę podróżujących singli Międzynarodowa turystyka dopiero zaczyna wracać do upragnionej normalności. Kraje stopniowo otwierają się na przyjezdnych zza granicy, a to oznacza, że możemy coraz śmielej planować podró... Jaki jest najłatwiejszy język świata? Najtrudniejsze języki świata to wyzwanie dla koneserów. Od czego więc warto zacząć językową przygodę? Być może od języków uważanych za łatwe i przyjemne. Światowym językiem numer jeden jest niewątpliwie angielski, jako język wyjątkowo przyjazny w nauce i łatwy do opanowania. Obiektywnie gramatyka angielska nie jest bardzo prosta. Powszechność tego języka sprawia jednak, że jego przyswajanie wydaje się łatwe. Co ciekawe, jeszcze na początku XVII w. językiem tym mówiło o wiele mniej ludzi niż po niemiecku, rosyjsku, włosku, hindi czy w mandaryńskiej odmianie chińskiego. Wśród nieskomplikowanych języków często wymienia się także włoski i hiszpański. Oba te języki cechuje nieskomplikowana gramatyka, a słownictwo jest podobne do łacińskiego, co pomaga Polakom w kojarzeniu i zapamiętywaniu. Warto zacząć przygodę z nauką od jednego z tych języków.
Najstarsze języki świata – kiedy powstały i które z nich wciąż są używane?
Język to podstawowe narzędzie komunikacji, bez którego nasz rodzaj najprawdopodobniej nigdy nie dotarłby do miejsca, w którym jest teraz. Czy specjaliści zdołali ustalić, jaki jest najstarszy język świata? Przyjrzyjmy się temu nieco bliżej.
W tym artykule: Hebrajski Tamilski Bo Farsi Baskijski Fiński Litewski Macedoński Łaciński Sumeryjski Jakie pismo pojawiło się jako pierwsze? Nie każdy zdaje sobie z tego sprawę, ale obecnie w użyciu znajduje się ponad 7 tys. różnych języków! Naukowcy nie mają jednak wątpliwości, że w ciągu następnych ośmiu dziesięcioleci połowa z nich przestanie istnieć i tym samym powiększy grupę języków wymarłych. Możliwości współczesnej nauki są doprawdy imponujące. Dzięki wytężonej pracy lingwistów z Oxfordu i matematyków z Cambridge, możemy usłyszeć, jak brzmiały najstarsze języki, którymi posługiwali się ludzie, gdy Stary Kontynent był dopiero zasiedlany. Należy jednak podkreślić, że przy całej współczesnej wiedzy i możliwości wykorzystania nowoczesnych technologii w prowadzonych badaniach, nadal nie można jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, jaki jest najstarszy język świata. Wynika to z faktu, że ewolucja języków przebiega stopniowo. Nie ma czegoś takiego jak moment graniczny, w którym dany język przestaje istnieć i zastępuje go inny. Zmiany zachodzą powoli, w sposób płynny, nie gwałtowny. Z tego powodu, nie da się jednoznacznie wskazać ten, który z całą pewnością jest najstarszy. Wiemy natomiast, jaki jest najstarszy zapisany język. Ciekawostką jest także fakt, że wiele języków starożytnych wciąż znajduje się w użyciu. Hebrajski Zaczynamy od języka, o którym można powiedzieć, że odrodził się z popiołów zapomnienia. Hebrajski wyszedł z użycia ok. 400 roku n.e. Jednak nie został całkowicie zapomniany, bo diaspora żydowska nadal przechowywała go jako język liturgiczny. Na przełomie XIX i XX wieku, gdy nasilił się ruch syjonistyczny, język hebrajski odrodził się, aż uzyskał status oficjalnego języka Izraela. Najtrudniejsze języki świata – iloma z nich władasz? Najtrudniejsze języki świata, czyli jakie? Choć istnieje kilka języków potrafiących sprawić kłopoty niejednemu poliglocie, to poziom ich trudności jest sprawą indywidualną. Dla jednych m... Należy jednak podkreślić, że nowożytny hebrajski wyraźnie różni się od starotestamentowego. We współczesnym wydaniu wykazuje wiele zapożyczeń z języka jidysz. Posługuje się nim od 5 do 8 mln. osób. Tamilski Tamilski jest jedynym językiem klasycznym, który przerwał do dziś w niemal niezmienionej formie. To jeden z najważniejszych języków zaliczanych do rodziny południowej drawidyjskiej. Najstarsze inskrypcje, potwierdzające jego użycie, są datowane na trzecie stulecie p.n.e. Językiem tamilskim posługuje się ok. 75 mln. osób. Ma status języka oficjalnego na Sri Lance, w Singapurze i indyjskim stanie Tamilnadu. To czyni go 20. najczęściej używanym językiem świata. Bo Kolejny język na naszej liście został oficjalnie uznany za wymarły w 2010 roku. Bo jest zaliczany do grupy andamańskiej. Posługiwali się nim mieszkańcy Andamanu Północnego w Indiach. Jak stary był bo? Niektórzy specjaliści uważają, że języki tubylców z Andamanów mają swoje korzenie w Afryce i mogą pochodzić sprzed 70 tys. lat! Nie można więc wykluczyć, że bo był jednym z pierwszych, jakimi posługiwała się ludzkość. Farsi Farsi, czyli język perski, rozwijał się w trzech etapach. Od VI do IV wieku p.n.e. językiem urzędowym imperium perskiego, zapisywanym pismem klinowym, był staroperski. Drugi etap rozwoju języka Farsi jest datowany na III wiek p.n.e. W imperium używano wówczas języka średnioperskiego, nazywanego Pahlawi, który obowiązywał do VIII wieku n.e. W IX wieku zaczęto używać języka nowoperskiego (zapisywanego pismem arabskim). Właściwie bez żadnych większych zmian przetrwał on do dziś. Obecnie używa się go w Iranie, Afganistanie i Tadżykistanie. Baskijski Baskijski to jeden z najbardziej niezwykłych języków starożytnych, które są używane do dziś. Trudno powiedzieć, kiedy właściwie powstał. Niektórzy naukowcy wyrażają przekonanie, że może pochodzić bezpośrednio od języka, którym komunikowali się ludzie neandertalscy. Starożytne języki: 7 wciąż nieodczytanych systemów pisma. Kto je rozszyfruje? Naukowcy od lat próbują odczytać starożytne języki z Europy, Azji i Ameryki. Rozszyfrowanie tych tajemniczych systemów pisma może przynieść odpowiedzi na wiele pytań o antyczne cywilizacje. Pewne jest natomiast, że po obu stronach łańcucha Pirenejów używano go na długo przed tym, zanim na tamtym obszarze pojawił się którykolwiek ze znanych języków romańskich. Obecnie językiem baskijskim komunikuje się ok. 715 tys. osób. Są to Baskowie zamieszkujący hiszpański i francuski Kraj Basków. Fiński Fiński zasila nieliczne grono języków europejskich, które nie są zaliczane do rodziny indoeuropejskich. Podobnie jak estoński, mordwiński, maryjski czy choćby węgierski, należy grupy języków ugrofińskich. Nie można jednak nie wspomnieć, że fiński obfituje w zapożyczenia z innych grup językowych. Najstarsze zabytki piśmiennicze fińskiego są datowane na XVI wiek. Lingwiści nie mają jednak wątpliwości, że ten język był używany znacznie wcześniej. Litewski Do grona najstarszych znanych języków zalicza się też litewski, czyli reprezentant rodziny języków indoeuropejskich. Jego najwcześniejsze zapisy są datowane na XVI wiek, jednak zdaniem lingwistów, w formie mówionej był używany już w VII stuleciu. Dla porównania, polszczyzna zaczęła się kształtować dopiero 300 lat później. Na przestrzeni wieków język litewski praktycznie nie zmienił się pod względem fonetycznym. Obecnie posługuje się nim ok. 4 mln osób. Macedoński Macedoński zaliczany jest do grona języków, które mocno dzielą środowisko lingwistów. Większość specjalistów klasyfikuje go jako odrębny język. Jednak część naukowców jest zdania, że ze względu na wiele cech wspólnych z językiem bułgarskim, macedoński jest jedynie dialektem. Przyjmując, że macedoński rzeczywiście jest oddzielnym językiem, należy stwierdzić, że żaden inny ze współcześnie używanych nie wykazuje tak wielu cech wspólnych ze staro-cerkiewno-słowiańskim. W Macedonii Północnej wciąż jest jednym z dwóch języków urzędowych. Łaciński Pierwszy język urzędowy starożytnego Rzymu, wywodzący się z Lacjum, do dziś funkcjonuje jako język urzędowy Watykanu. Nadal powstają łacińskie publikacje. Język ten jest szczątkowo używany w środowisku naukowym i prawniczym, co nie pozwala zaliczyć go do grona wymarłych. Należy jednak podkreślić, że łacina jest uznawana za język wegetujący, co oznacza, że nie podlega ewolucji. Sumeryjski Naszą listę zamyka język, którym posługiwali się mieszkańcy Sumeru – starożytnej krainy w południowej Mezopotamii. Czy sumeryjski jest najstarszym językiem świata? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Niewykluczone, że istniały jeszcze starsze (jednym z nich może być wspomniany wcześniej język bo). Ale faktem jest, że sumeryjski to najstarszy znany nauce język, który został zapisany. Posłuchaj melodii sprzed ponad 3 tysięcy lat! Takiej muzyki słuchali starożytni Sumerowie W Muzeum Narodowym w Damaszku można zobaczyć starożytną glinianą tabliczkę, na której Sumerowie spisali swoje pieśni ku czci bogini Ningal. Trzy tysiące lat po jej stworzeniu ktoś postano... Zdaniem specjalistów, sumeryjski wszedł do użytku w IV wieku p.n.e. Obowiązywał do 1700 roku p.n.e., kiedy został wyparty przez język akadyjski. Później funkcjonował już tylko w Mezopotamii, jako język ceremonialny. Wraz z nastaniem naszej ery został całkowicie zapomniany. Pozostawał w niepamięci do XIX wieku, kiedy ponownie odkryto go i odczytano. Naukowcy do dziś nie ustalili, do jakiej grupy języków zalicza się sumeryjski. Próbowano znaleźć powiązania łączące go z innymi językami, ale bezskutecznie. Sumeryjski nie wykazuje pokrewieństwa z językami ałtajskimi, drawidyjskimi, kaukaskimi czy uralskimi. Nie ma cech wspólnych z baskijskim, bantu i tybetańskim. Nie można go przyporządkować do żadnej rodziny makrojęzykowej. Należy więc uznać, że mówimy tu o języku izolowanym. Jakie pismo pojawiło się jako pierwsze? Wiemy już, że sumeryjski jest najstarszym językiem świata, który ma zachowaną formę pisemną. Mowa Sumerów była zapisywana pismem klinowym, którego korzenie sięgają najprawdopodobniej 3500 lat p.n.e. Początkowo pismo klinowe było pismem piktograficznym. Wraz z rozwojem tego systemu zapisu, zaprzestano używania wyłącznie znaków przedstawiających jeden przedmiot lub element. Wprowadzono bardziej skomplikowane kompozycje, które uwzględniały także sylaby. Dzięki temu możliwe stało się wyrażanie pojęć abstrakcyjnych. Sumerowie odciskali swoje znaki na glinianych tablicach za pomocą trzcinowego rylca (od strony lewej do prawej). Nieco później sumeryjski system znaków został przejęty także przez inne ludy zachodniej Azji, w tym przez Asyryjczyków i Babilończyków. Naukowcy nie mają wątpliwości, że pismo klinowe jest starsze od egipskiego i znacznie starsze od fenickiego, greckiego i łacińskiego. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy pismo linearne Elamitów zostało w końcu rozszyfrowane? Kontrowersje wokół najnowszych badań
Międzynarodowa grupa naukowców ponownie dokonała analizy pisma, którego używali starożytni Elamici. Używano go pod koniec III tysiąclecia p.n.e., ale do tej pory nikomu nie udało się go odczytać.
W tym artykule: Czy udało się w końcu odszyfrować starożytne pismo linearne? Część naukowców podaje w wątpliwość najnowszą analizę Na ostateczny rezultat warto jeszcze poczekać Ponad 4400 lat temu, na terenach obecnego południowo-zachodniego Iranu oraz górskiej prowincji Lurestan, powstało starożytne państwo Elam. Był to bogaty i silny kraj, ale niewiele wiadomo o jego historii ze względu na znikome źródła. A także dlatego, że niektóre ważne dokumenty zostały zapisane pismem linearnym, którego do tej pory nikomu nie udało się rozszyfrować. Po raz pierwszy odkryto je w trakcie wykopalisk w Suzie (najważniejszym mieście Elamu) w 1903 roku. Czy udało się w końcu odszyfrować starożytne pismo linearne? Międzynarodowy zespół naukowców postanowił ponownie przeanalizować znaki pisma linearnego Elamitów. W badaniach wykorzystano osiem srebrnych pucharów, na których widniały inskrypcje w języku elamickim. Badacze po raz pierwszy w historii opisali i omówili m.in. fonologię i poszczególne zasady tego starożytnego pisma. Uczeni twierdzą, że przetłumaczyli większość znaków i rozszyfrowali niektóre zdania. Jedno, które pojawia się w artykule, odnosi się do elamickiego władcy. Uczeni uważają, że pewna inskrypcja nawiązuje do Kutika-Inszuszinaka. Był to starożytny król Elamu, dwunasty i ostatni przedstawiciel dynastii z Awan (dziś jest to wieś w Armenii). Władca panował w drugiej połowie XXIII w. p.n.e. Tłumaczenie, które przedstawili naukowcy, brzmi następująco: „Kutik-Inszuszinak, król Awanu, bóg Insušinak go kocha”. Naukowcy twierdzą, że w dalszej części tekstu czytamy, że każdy, kto zbuntuje się przeciwko swojemu władcy, zostanie „zniszczony”. Część naukowców podaje w wątpliwość najnowszą analizę Tłumaczenie i analiza tekstu została opublikowana na łamach niemieckiego czasopisma naukowego „Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie”. Naukowcy poinformowali, że w kolejnych publikacjach mają zamiar przedstawić kolejne fragmenty przetłumaczonych tekstów. Tani Iran. Podpowiadamy, jak zorganizować podróż za mniej niż 100 zł dziennie Nie ciągną tu jeszcze tysiące turystów, ale niedługo pewnie się to zmieni, warto więc już teraz zaplanować podróż do Iranu. Naukowcy opierali się na powszechnym przypuszczeniu, że sylabariusz pisma linearnego wywodzi się z pisma protoelamickiego. To najstarszy znany system pisma, który kiedykolwiek był używany na terenie dzisiejszego Iranu. Niektórzy historycy twierdzą, że pismo to wytworzyło się z wczesnego pisma klinowego. Jednak ten system również nie został nigdy w całości odczytany, co budzi wątpliwości części naukowców co do metodologii. Na ostateczny rezultat warto jeszcze poczekać Jacob Dahl, profesor asyriologii z Uniwersytetu Oksfordzkiego w rozmowie z Live Science uważa, że wbrew przekonaniu autorów publikacji, rozszyfrowanie nie jest prawidłowe. Uczony podaje w wątpliwość artefakty, które zostały wykorzystane w analizie inskrypcji. Dahl twierdzi, że zostały one odnalezione na stanowisku archeologicznym z epoki brązu, a napisy wykazują cechy fałszerstwa. Sami autorzy w artykule odpierają podobne zarzuty. Obecnie należy powstrzymać się przed hurraoptymizmem i poczekać na kolejne publikacje naukowców. A przede wszystkim na weryfikację odkrycia przez środowisko naukowe. Być może jesteśmy na dobrej drodze, by mówić o przełomie w badaniach nad starożytnym Elamem. Co ważne, linearne pismo Elamitów to nie jedyne pismo, które wciąż czeka na odszyfrowanie. Wciąż jeszcze istnieją nieodczytane systemy pisma, o czym pisaliśmy na łamach National Geographic. To między innymi: Rongorongo, zapisy na dysku z Fajstos, języki tocharskie, pismo cywilizacji Doliny Indusu, kipu, Manuskrypt Wojnicza, Źródło: „Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie”. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
PAUL SALOPEK jest prawie w połowie najbardziej nieprawdopodobnej wędrówki, jaką można sobie wyobrazić: liczącego 39 tys. km marszu dookoła globu śladami naszych przodków – z Afryki na czubek Ameryki Południowej. Dotychczas spędził w drodze prawie dziewięć lat, krok po kroku doświadczając naszego szalonego świata. Miałem prosty cel – wyjaśnia dwukrotny zdobywca Nagrody Pulitzera. Zwolnić, złapać oddech, nabrać dystansu do pracy. Świat miał jednak inne plany: apokaliptyczne kryzysy klimatyczne, przymusowe migracje, populistyczne rewolty, koronawirus. A do tego wszystkiego na początku bieżącego roku Paul wszedł na teren Birmy, gdzie doszło do zamachu stanu. Towarzystwo National Geographic od początku było głównym sponsorem przedsięwzięcia, które Paul nazwał Out of Eden Walk (Wyjście z Raju). Tekst Paula w tym numerze magazynu jest dziesiątym opublikowanym podczas tej wędrówki, obok setek innych relacji z podróży, które autor przygotował dla nationalgeographic.com. Paul wielokrotnie opisywał mijane fortece i mury obronne. Pozwalały dawnym królestwom powstrzymać ataki nomadów, ale z drugiej strony zamknięcie sprzyjało polaryzacji politycznej, chaosowi walk dynastycznych, religijnemu fanatyzmowi (konflikt szyicko-sunnicki), nietolerancji, irracjonalnym czystkom. Paul maluje codzienne sceny w poruszających szczegółach. Na postoju ciężarówek w Dżibuti, gdzie Somalijczycy poczęstowali go herbatą, Z pewnością byłem najbardziej uprzywilejowanym pieszym wędrowcem w promieniu 1,5 tys. km – wspomina. A jednak ci ludzie, którzy na pustyni widzieli konających z pragnienia towarzyszy, posłodzili mi herbatę, jakbym to ja głodował. Pisze też o uchodźcach – rozmaitych narodowości. W Jordanii rozmawia z rodzinami zbierającymi pomidory, którymi się z nim podzieliły. Za każdym zakrętem napotyka Syryjczyków, co nie dziwi, zważywszy, że ponad 6,5 mln z nich uciekło z kraju targanego wojną. Przez chwilę obserwowałam kryzys uchodźczy, gdy w 2014 r. na kilka dni dołączyłam do Paula. W tureckiej Sanliurfie Syryjczycy opowiadali nam o swej tęsknocie za ojczyzną i przekonaniu, że nigdy już jej nie zobaczą. Często w towarzystwie fotografa Johna Stanmeyera Paul Salopek dokumentuje świat w niepowtarzalny sposób. Jesteśmy dumni, że możemy pokazywać jego spojrzenie na nasze burzliwe czasy. Dziękuję, że czytasz National Geographic. T E K S T S U S A N G O L D B E RG
Tinder łączy siły z aplikacją do nauki języków obcych. To ukłon w stronę podróżujących singli
Międzynarodowa turystyka dopiero zaczyna wracać do upragnionej normalności. Kraje stopniowo otwierają się na przyjezdnych zza granicy, a to oznacza, że możemy coraz śmielej planować podróże. Oczywiście jak na razie do wyboru pozostaje ograniczona liczba miejsc.
W tym artykule: Do zakochania w podróży jeden język obcy więcej Koniec języka za przewodnika Co prawda niemal wszędzie dogadamy się w języku angielskim, ale przed wylotem za granicę warto pomyśleć o nauce lub odświeżeniu innego języka obcego. W tym celu popularny na całym świecie Tinder nawiązał współpracę z aplikacją Duolingo. Ich twórcy twierdzą, że to ukłon w stronę stęsknionych za podróżami singli. Do zakochania w podróży jeden język obcy więcej Dla niewtajemniczonych krótkie wyjaśnienie, czym ten Tinder jest i jak działa. To aplikacja randkowa, dzięki której użytkownicy mogą poznawać osoby ze swojej okolicy. W ustawieniach zaznaczają zasięg kilometrów, jaki ich interesuje. Od kwietnia zalogowani single mają do wyboru nową funkcję Tinder’s Passport, która ułatwi im randkowanie na arenie międzynarodowej. Osoby korzystające z Tindera mogą brać udział w bezpłatnych lekcjach za pośrednictwem aplikacji Duolingo. W ofercie znalazło się 40 języków obcych. – Paszport to jedna z naszych najpopularniejszych funkcji, a odkąd jest bezpłatna, mamy jeszcze więcej pracy. Już po tygodniu liczba dopasowań między użytkownikami wzrosła o 25 proc. To dowodzi, że współpraca z Duolingo rzeczywiście pomaga nawiązywać rozmowy – skomentował Udi Milo wiceprezes ds. produktu Tinder w oficjalnym oświadczeniu. Koniec języka za przewodnika Perspektywa nawiązania nowych znajomości, a przy okazji nauczenia się nowego języka obcego kusi wiele osób, nie tylko singli. Pozostaje zatem pytanie: który wybrać? W tym przypadku warto sugerować się nie melodyjnością języka, a raczej jego praktycznym zastosowaniem. Największą popularnością cieszy się oczywiście angielski. Jak czytamy, "1 na 5 Brazylijczyków swipe’uje po zmianie lokalizacji na USA". Drugie miejsce zajął język hiszpański, a to dlatego, że Madryt jest "piątym najpopularniejszym miastem na świecie". Ogromnym zainteresowaniem cieszą się również: francuski, japoński, kataloński, koreański, włoski, niemiecki, holenderski i portugalski. Funkcja Tinder’s Passport będzie bezpłatna dla wszystkich użytkowników aplikacji do końca kwietnia. Aby ją włączyć, wystarczy przejść do ustawień, dotknąć nową lokalizację i wybrać opcję "flirtowania na całym świecie". To umożliwi parowanie się z osobami nie tylko spoza miasta, ale też zza granicy. Kiedy wszystko wróci do normalności, dobrze mieć znajomych rozsianych po całym świecie. Każdy powód do wyjazdu w podróż jest dobry.