National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-12T10:25:26.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Wzrost o niemal 100%. Coraz więcej osób deklaruje narodowość śląską
items: Kaszaloty rozmawiają jak ludzie. Mają własny „alfabet” z samogłoskami
items: Sroga zima przypomina o zapomnianych słowach. Śryż, okiść, szreń i morszkulce wracają do codziennego języka
items: Skąd się wzięło słowo „kac” w języku polskim i co ma wspólnego z kotami, Czechami, Witkacym i festiwalem w Opolu?
items: „Krakowianin czy krakowianin” – już od stycznia wchodzą nowe zasady ortografii języka polskiego
items: „Jakby mucha latała wokół moich uszu”. Zaskakujące opinie obcokrajowców o naszym języku
items: Nie uczysz się języków? Teraz wiemy, że Twój mózg starzeje się przez to znacznie szybciej niż innych ludzi
items: Skąd się wzięło słowo „rzeczpospolita”? Polska jest światowym wyjątkiem
items: Japończycy coraz chętniej uczą się polskiego. Co wspólnego ma z tym Chopin i jak im się to udaje?
items: Nowe badanie wywraca wiedzę o psach. Uczą się języka identycznie jak małe dzieci
items: To nie dzieci zmieniają język. Naukowcy wskazują winnych wśród dorosłych
items: Zaskakująca podróż łaciny – jak język plemienia Latynów zadomowił się w nauce i liturgii
items: Przyczynili się do upadku Rzymu. Okazuje się, że ten lud miał inne korzenie, niż zakładano
items: Pieśniami wielorybów rządzi taka sama zasada jak językami ludzkimi. Chodzi o prawo Zipfa
items: W jakim języku mówi się w Szwajcarii. Wieża Babel w Sercu Europy
items: W Gruzji odnaleziono tajemniczą kamienną tabliczkę. Zapisano na niej słowa w nieznanym języku
items: Oto Młodzieżowe Słowo Roku! Wiecie, co oznacza?
items: Szympansy mogą mówić? Dowodzą tego stare nagrania znalezione w sieci
items: Odkryto, w jaki sposób samce słoni dają swojej grupie sygnał „chodźmy!”. Jeden po drugim zaczynają dudnić
items: Słonie wołają się po imieniu. Dowiedzieliśmy się tego dzięki sztucznej inteligencji
items: Gwara poznańska zawiera wiele germanizmów. Jednak nie przypomina mowy Ślązaków
items: Język tatarski w Polsce jest już wymarły. Podejmowane są jednak próby jego wskrzeszenia
items: Język śląski czy gwara śląska. Trwa spór językoznawców i działaczy
items: Język kaszubski jest jedynym w Polsce językiem regionalnym. Mówi nim 90 tys. osób
items: Gwara podlaska jest wyrazistym symbolem tożsamości kulturowej Podlasia. Gdzie można ją usłyszeć?

Wzrost o niemal 100%. Coraz więcej osób deklaruje narodowość śląską
type: item
date: 2026-05-12T10:25:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: język
subject: regiony
subject: śląsk
description: Według nowego raportu naukowców z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach już ponad 30 proc. mieszkańców konurbacji deklaruje tożsamość śląską. To wyraźny wzrost wobec wyników spisu powszechnego z 2021 roku.
encoded: Raport pt. „Postawy mieszkańców aglomeracji śląskiej wobec śląskiej tradycji i dziedzictwa kulturowego” to wspólna praca prof. Małgorzaty Myśliwiec i dr. Tomasza Słupika z Wydziału Nauk Społecznych UŚ. Badanie przeprowadzono w 2025 r. na mieszkańcach konurbacji śląskiej. Składało się z ankiety internetowej na próbie 729 osób, wywiadów grupowych i wywiadów pogłębionych. Naukowcy próbowali odgadnąć, dlaczego tożsamość śląską zadeklarowało w ich badaniach znacznie więcej osób niż w oficjalnym spisie powszechnym. Tożsamość śląska popularniejsza o niemal 100% Badania prof. Myśliwiec i dr Słupika wykazały, że tożsamość śląską deklaruje aż 30,7 proc. mieszkańców konurbacji śląskiej (w jej skład wchodzi aż 19 miast, m.in. Katowice, Sosnowiec, Gliwice, Zabrze i Bytom). To znacznie więcej, niż w spisie powszechnym z 2021 roku, kiedy było to 18.7 proc. Wtedy narodowość śląską zadeklarowało 596,2 tys. osób (236,6 tys. jako pierwszą, 187,4 tys. jako jedyną). Używanie języka śląskiego w kontaktach domowych zadeklarowało 467,1 tys. osób (55 tys. jako jedynego). Czy powszechność tożsamości śląskiej faktycznie tak bardzo się zwiększyła, czy może w spisie powszechnym była niedoreprezentowana? Naukowcy skłaniają się ku tej drugiej możliwości. Dlaczego Ślązacy ukrywali swoją tożsamość w spisie powszechnym? – Kiedy zadaliśmy pytanie, dlaczego tak się stało, najbardziej zaniepokoiła nas obawa deklarowania tożsamości śląskiej. Mówiono wręcz o strachu, że ktoś zostanie posądzony o sprzyjanie separatystom, że spotka się z negatywnymi konsekwencjami w pracy lub w przestrzeni publicznej. Społecznie to bardzo niepokojące, że tożsamość może budzić tak poważne lęki w obywatelach – powiedziała prof. Myśliwiec na konferencji prasowej prezentującej wyniki raportu. Ale było coś jeszcze: w formularzach do wypełnienia podczas spisu powszechnego deklaracja narodowości innej niż polska nie była oczywista. Narodowość śląska i język śląski nie znajdowały się na liście do wyboru. Należało wpisać je ręcznie…

tozsamosc-slaska-f13decf.jpeg
width: 5464
height: 3640

Kaszaloty rozmawiają jak ludzie. Mają własny „alfabet” z samogłoskami
type: item
date: 2026-04-16T13:31:38.000Z
creator: Richard Kemeny
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: język
subject: kaszalot
subject: komunikacja
subject: wieloryby
description: Naukowcy odkryli, że system komunikacji kaszalotów ma strukturę uderzająco podobną do ludzkiego języka. Wykorzystując sztuczną inteligencję, zidentyfikowali elementy pełniące funkcję samogłosek oraz różną ich wymowę, w zależności od kontekstu.
encoded: Badanie, opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B” to efekt pracy grupy Project CETI (Cetacean Translation Initiative). Pod przewodnictwem biologa morskiego Davida Grubera oraz lingwisty Gašpera Beguša zespół podjął próbę rozszyfrowania zawiłego systemu dźwięków wydawanych przez kaszaloty. Według Beguša, który wcześniej zajmował się językami starożytnymi (np. sanskrytem), analiza wokalizacji waleni przypomina badanie martwych języków. Język kaszalotów – seria niezwykłych badań Komunikacja kaszalotów to serie dźwięków przypominających kliknięcia. Badania CETI, przeprowadzone w 2024 roku, wykazały że te walenie potrafią łączyć różne sekwencje w zależności od kontekstu, a nawet modyfikować je poprzez zmiany rytmu, tempa, ekspresji czy dodawanie kliknięć. Badacze porównywali ten system do alfabetu Morse’a. Z kolei analiza opublikowana w listopadzie 2025 ujawniła jeszcze większą złożoność. Kaszaloty komunikują się bardzo powoli, jednak gdy nagrania ich „kodów” zostały przyspieszone, okazało się że zawierają elementy działające jak ludzkie samogłoski. Project CETI zidentyfikował dwie samogłoski kaszalotów – dźwięki, które funkcjonują podobnie do naszych „a” oraz „i” (w języku badaczy, czyli angielskim). Samogłoski te są „wypowiadane” przez wieloryby w sposób podobny do ludzkich dyftongów (dwugłosek), czyli dźwięków płynnie przechodzących jeden w drugi. W najnowszym badaniu, opublikowanym w kwietniu 2026 r., Beguš i jego zespół przeanalizowali większe struktury zawierające samogłoski, szukając podobieństw do ludzkich języków. Wykorzystali analizę statystyczną i algorytmy AI do zbadania ponad 1100 kodów, zarejestrowanych u wybrzeży Dominiki, u grupy 15 samic z młodymi. Dyftongi i koartykulacja – kaszaloty mówią jak ludzie Duża część analizy skupiła się na „wypowiedziach” czterech osobników: Atwooda, Forka, TBB i Pinchy, wyjątkowo rozgadanej babci stada. – Jest gadatliwa i używa bardzo ustrukturyzowanych dźwięków – mówi Beguš o Pinchy. Zespół odkrył, że…

kaszaloty-mowia-jak-ludzie-e3224a3.jpg
width: 7044
height: 4460

Sroga zima przypomina o zapomnianych słowach. Śryż, okiść, szreń i morszkulce wracają do codziennego języka
type: item
date: 2026-02-14T08:13:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: historia polski
subject: język
subject: lód
subject: mróz
subject: polska
subject: zima
description: Panuje popularny mit, że zamieszkujący Grenlandię innuici mają aż 50 różnych określeń na śnieg, a Polacy… tylko jedno. To nieprawda: w czasach sroższych niż aktualnie zim nasz język także dostosowywał się do panujących warunków, a mroźna zima 2026 pozwoliła przypomnieć sobie wiele ciekawych określeń, których niegdyś używano na porządku dziennym. Wiecie, czym jest śryż?
encoded: Wyjątkowo mroźna zima potrafi wydobyć z zakamarków języka słowa, których – zdawałoby się – zapomnieliśmy. Gdy za oknem mróz, na brzegach rzek i jezior pojawiają się śryż i morszkulce, a drzewa uginają się pod ciężarem okiści. Dzięki inicjatywie Towarzystwa Krajoznawczego Krajobraz wraca fascynacja dawnymi określeniami opisującymi surową przyrodę, a my przypominamy sobie, jak bogaty jest język polski. Zapomniany język zimy Kiedyś zimy były sroższe, dłuższe i bardziej surowe – inspirowały więc mieszkańców polski do tworzenia bogatego słownictwa opisującego zmrożony krajobraz. Teraz, podczas ekstremalnie niski temperatur, znowu są potrzebne. – To w większości dość stare słowa i nie jest przypadkiem, że mamy w języku polskim tyle zwrotów opisujących zimowe zjawiska. Zimy trwały u nas zwykle długo, były mroźne i śnieżne. Mamy więc bardzo dużo określeń, których po prostu zapomnieliśmy – powiedział PAP Jan Mencwel, pomysłodawca inicjatywy zestawienia polskich „zimowych” słów. Czym jest śryż i gdzie można go zaobserwować? Śryż oznacza skupisko gąbczastych bryłek lodu utworzonych z drobnych kryształków, powstających w wodzie rzecznej przy temperaturze poniżej zera. Jest początkowym etapem formowanie się pokrywy lodowej na rzekach. To zjawisko można było obserwować między innymi w styczniu na Wiśle czy Odrze – śryż unosił się na jej powierzchni, tworząc miękką, niemalże „piankową” warstwę. Okiść – zagrożenie dla drzew i symbol mroźnej zimy Okiść oznacza grubą, ciężką warstwę śniegu, która osiada na gałęziach drzew. Takie jego nagromadzenie potrafi być groźne: obciążone gałęzie łamią się, dochodzi nawet do przewracania całych drzew. Zjawisko okiści jest szczególnie niebezpieczne w lasach iglastych oraz w parkach miejskich, gdzie szkody mogą być odczuwalne zarówno dla przyrody, jak i infrastruktury. Według Instytutu Badawczego Leśnictwa, długotrwała okiść prowadzi do zmian w strukturze drzewostanów oraz zwiększonego ryzyka pożarów wiosennych z powodu uszkodzonych, wysuszonych g…

GettyImages-933591172-069e3ec.jpg
width: 3664
height: 2417

Skąd się wzięło słowo „kac” w języku polskim i co ma wspólnego z kotami, Czechami, Witkacym i festiwalem w Opolu?
type: item
date: 2026-01-01T09:45:56.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: alkohole
subject: historia
subject: historia polski
subject: język
subject: języki obce
description: Historia słowa „kac” w polszczyźnie pokazuje, że język to żywa materia. To fascynująca opowieść o zapożyczeniach, literaturze, neologizmach i nieudanych próbach zmiany potocznego słownictwa.
encoded: Choć stan złego samopoczucia po nadmiernym spożyciu alkoholu towarzyszy ludzkości niemal od początku historii, samo słowo „kac” jest w naszym języku terminem stosunkowo młodym. Polszczyzna, mimo bogatych tradycji biesiadnych, nie wykształciła własnego, rodzimego określenia na tę przypadłość, posiłkując się zapożyczeniami. Niemiecki rodowód i koci zgiełk Współczesny „kac” to w rzeczywistości skrócona forma germanizmu „katzenjammer”, który zadomowił się w naszym języku na przełomie XIX i XX wieku. To połączenie słów „katze” (kot) oraz „jammer” (lament, skomlenie, żal). Dosłownie termin ten oznacza „koci jęk” lub „kocie miauczenie”, co w sposób metaforyczny oddaje nadwrażliwość na dźwięki i ogólny stan rozbicia organizmu po „spożyciu”. Pierwsze słownikowe odnotowanie skróconej formy „kac” datuje się na 1932 rok, choć w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia powszechnie używano jeszcze pełniejszego brzmienia: kacenjamer, katzenjamer lub kacenjama. Co ciekawe, nasi sąsiedzi w Czechach i na Słowacji używają słowa „kocovina” – a więc kocia metafora dotarła z Niemiec nie tylko do Polski. Kociokwik – nieudana kalka czy barwny neologizm? W latach 50. i 60. XX wieku w polszczyźnie dużą popularność zdobył „kociokwik”, będący dosłownym tłumaczeniem (kalką słowotwórczą) niemieckiego katzenjammer. Słowo to, odnotowane w słowniku pod redakcją Witolda Doroszewskiego w 1961 roku, pierwotnie oznaczało wyłącznie nudności i ból głowy po alkoholu. Językoznawcy zauważają jednak pewną nielogiczność tej konstrukcji – słowo „kwik” odnosi się zazwyczaj do głosu wydawanego przez świnie lub dziki, podczas gdy niemiecki pierwowzór sugerował jęk lub miauczenie kota. Z czasem „kociokwik” zmienił swój zakres znaczeniowy i dziś częściej opisuje stan zamieszania, chaosu lub zdenerwowania, ustępując miejsca krótszemu „kacowi” w kontekście alkoholowym. Literackie boje o polskie słowo: „glątwa” Witkacego Brak rdzennego polskiego określenia na syndrom dnia następnego irytował Stanisława Ignacego Witkiewicza…

kac-w-jezyku-polskim-aa3c462.jpg
width: 1238
height: 825

„Krakowianin czy krakowianin” – już od stycznia wchodzą nowe zasady ortografii języka polskiego
type: item
date: 2025-12-16T11:11:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Porady
subject: Traveler
subject: fakty i mity
subject: geografia
subject: język
description: Nowe zasady pisowni języka polskiego będę obowiązywały już od 1 stycznia 2026. Kilka zmian będzie również dotyczyć zapisu nazw geograficznych. Oto najważniejsze reguły, o których już niebawem będzie trzeba pamiętać.
encoded: Spis treści: Zmiany pisowni nazw geograficznych od 1 stycznia 2026 roku Inne istotne zmiany ortografii Oficjalne źródła i dokumenty – gdzie szukać aktualnych zasad Wraz z początkiem nowego roku wchodzą w życie istotne zmiany w polskiej ortografii. Kilka z nowych reguł będzie dotyczyć zapisu nazw geograficznych – choć w mniejszym zakresie, niż początkowo to ogłoszono. Zmiany pisowni nazw geograficznych od 1 stycznia 2026 roku Cieśnina Bosfor czy cieśnina Bosfor, a może tak i tak? Wśród propozycji przedstawionych przez Radę Języka Polskiego w maju 2024 roku znalazła się jedna szczególnie istotna dla osób korzystających z nazw geograficznych: dopuszczenie alternatywnej pisowni wyrazu gatunkowego stojącego przed nazwą własną zarówno wielką, jak i małą literą. Oznaczałoby to, że można byłoby pisać zarówno „Cieśnina Bosfor”, jak i „cieśnina Bosfor”, czy „Jezioro Gopło” i „jezioro Gopło”. Takie rozwiązanie miało uprościć zapisywanie nazw geograficznych, ale budziło też kontrowersje dotyczące jednolitości i standaryzacji. Jednak już w listopadzie 2025 roku Rada Języka Polskiego, po szerokich konsultacjach i analizie stanowisk instytucji odpowiedzialnych za standaryzację nazw własnych w urzędach i systemach geoinformacyjnych, zdecydowała się wycofać tę zmianę. Zatem od 1 stycznia 2026 roku wciąż obowiązuje dotychczasowa zasada – wyraz gatunkowy przed nazwą własną, jeśli występuje w mianowniku, zapisujemy małą literą. Przykłady poprawnego zapisu: cieśnina Bosfor, jezioro Śniardwy, góra Giewont. Jak teraz zapisywać nazwy obiektów w mieście? Wyjątkiem są sytuacje, gdy wyraz gatunkowy otwiera nazwę obiektu przestrzeni publicznej (typu: park, osiedle, most) oraz w przypadku lokali usługowych lub gastronomicznych, np. Cmentarz Centralny, Most Północny, Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Brama Warszawska, Księgarnia Naukowa, Kino Relaks, Galeria Północna, Restauracja Ateny. Słowo ulica wciąż będziemy pisać małą literą, np: ul. Marynarska, ulica Staromiejska. Mieszkańcy miast, dzielnic i o…

reforma-ortografii-GettyImages-2160817121-8e036cc.jpg
width: 6720
height: 4480

„Jakby mucha latała wokół moich uszu”. Zaskakujące opinie obcokrajowców o naszym języku
type: item
date: 2025-12-09T12:36:12.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: język
subject: języki obce
subject: mowa
subject: polska
description: Dla wielu cudzoziemców język polski to dźwiękowa łamigłówka. Zaskakują ich szeleszczące dźwięki, nietypowe samogłoski i trudne do wymówienia zbitki spółgłoskowe. Jak naprawdę brzmi polszczyzna w ich uszach?
encoded: Spis treści: Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Polski jako język szeleszczący Te okropne samogłoski Zbitki spółgłoskowe – wyzwanie dla językoznawców Intonacja i melodia języka polskiego Ulubione polskie słowo U Polaków lubię jedno – ich język. Kiedy inteligentni ludzie mówią po polsku, wpadam w ekstazę. Jego brzmienie wywołuje we mnie dziwne obrazy, w których tle zawsze jest murawa z pięknej kolczastej trawy i buszujące w niej szerszenie i węże. (...) Nigdy nie rozumiałem, o czym mówią, ale odnosiłem wrażenie, jakby mordowali kogoś w elegancki sposób – pisał amerykański pisarz Henry Miller. Jak dziś język polski brzmi w uszach obcokrajowców? Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Turecka aktorka Defne Bolukbasioglu dała się poznać dzięki swojemu kanałowi na Instagramie, gdzie w umiejętny sposób parodiuje różne języki obce. Naśladując charakterystyczne dźwięki i intonacje, tworzy wypowiedzi w wymyślonych językach, które mają brzmieć jak angielski, francuski czy arabski. 18 lutego 2025 r. Defne opublikowała nowy odcinek swojego cyklu, w którym imituje kilka kolejnych języków, w tym polszczyznę. Nagrania możesz posłuchać poniżej. Choć dla Polaków taka parodia może nie być szczególnie trafna, obcokrajowcy powtarzają w komentarzach, że tak właśnie polszczyzna brzmi w ich uszach. Polski jako język szeleszczący Jednym z pierwszych aspektów, które zauważają osoby uczące się polskiego, jest obfitość dźwięków szeleszczących. Spółgłoski takie jak „sz”, „cz”, „dż”, „ś”, „ć” sprawiają, że polski może brzmieć jak niekończąca się sekwencja szumów, świstów i bzyczenia. „Kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Polski, język polski brzmiał dla mnie jakby mucha latała wokół moich uszu” – pisze na portalu Quora pochodzący z Turcji Can Yuksek. Dla osób mówiących po angielsku czy francusku słowa takie jak „szczęście” wydają się niemal niemożliwe do wymówienia. Co ciekawe, natężenie szeleszczących dźwięków w naszej mowie jest wyzwaniem również dla użytkowników języków s…

jezyk-polski-d3e369b.png
width: 2160
height: 1440

Nie uczysz się języków? Teraz wiemy, że Twój mózg starzeje się przez to znacznie szybciej niż innych ludzi
type: item
date: 2025-11-17T13:01:28.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: język
subject: język angielski
subject: języki obce
subject: mózg
subject: pamięć
subject: Zdrowie
description: Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że wielojęzyczność przynosi wymierne korzyści dla zdrowia psychicznego i sprawności intelektualnej. Teraz wiemy jednak, że osoby posługujące się przynajmniej dwoma językami doświadczają także wolniejszego tempa starzenia się mózgu. Czy nauka może być skutecznym narzędziem profilaktyki zdrowotnej?
encoded: Badacze są zgodni: nauka języków obcych działa dla mózgu tak, jak regularny trening na siłowni dla ciała. Wyniki długoletnich obserwacji wykazały, że mówienie przynajmniej dwoma językami pomaga pozostać młodym i opóźnia procesy starzenia. Jak to działa? Uczeni sprawdzili to w imponujący sposób. Jak zmierzyć starzenie się mózgu? Naukowcy zbadali ponad 86 000 dorosłych w wieku od 51 do 90 lat z 27 krajów Europy korzystając z narzędzia „Biobehavioral Age Gap” (BAG). To zaawansowany model, który na podstawie czynników zdrowotnych i stylu życia porównuje wiek biologiczny uczestnika z rzeczywistym. Dodania wartość BAG oznacza przyspieszone starzenie, a ujemna – spowolnione procesy degradacyjne. Model uwzględnia pozytywne czynniki, takie jak aktywność fizyczna czy wykształcenie, oraz negatywne, np. problemy z sercem czy zaburzenia sensoryczne. Dzięki temu naukowcy mogli z wysoką precyzją ocenić, czy mózg badanej osoby starzeje się szybciej, wolniej czy zgodnie z wiekiem chronologicznym. Wielojęzyczność przedłuża życie Efekty badań opublikowane zostały na łamach czasopisma „Nature Aging”. Wyniki są alarmujące: osoby jednojęzyczne mają niemal dwa razy większe ryzyko przyspieszonego starzenia w porównaniu z osobami wielojęzycznymi. Ochronny efekt jest tym silniejszy, im większa liczba używanych języków. Każda kolejna znajomość zwiększa rezerwy mózgu, czyniąc go bardziej odpornym na ząb czasu. W długofalowej analizie ryzyko przyspieszonego starzenia było aż 1,4 raza wyższe. Oznacza to, że mózgi osób posługujących się tylko jednym językiem starzeją się szybciej nie tylko w danym momencie, ale i w dłuższej perspektywie. Dlaczego mówienie w kilku językach chroni mózg? Nauka języków obcych działa jak regularny trening dla mózgu. Codzienna konieczność przełączania się pomiędzy systemami językowymi angażuje szereg struktur mózgowych odpowiedzialnych za uwagę, pamięć czy myślenie abstrakcyjne. To właśnie te umiejętności najszybciej ulegają osłabieniu wraz z wiekiem, a regularne ćwicz…

GettyImages-1351983495-1432f33.jpg
width: 6720
height: 4480

Skąd się wzięło słowo „rzeczpospolita”? Polska jest światowym wyjątkiem
type: item
date: 2025-11-11T11:16:08.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: historia
subject: język
subject: polska
description: Tylko Polska używa słowa „rzeczpospolita” zamiast „republika”. Skąd się wzięło to wyjątkowe tłumaczenie z łaciny i co mówi o naszej historii?
encoded: W kwestii nazewnictwa jesteśmy wyjątkiem: inne państwa używają określenia „republika”, a w Polsce od setek lat przyjęło się jego wierne tłumaczenie na język polski. Bo „rzeczpospolita” to właśnie tłumaczenie łacińskiego określenia res publica. Oznacza ono „rzecz publiczną”, czyli – w swobodniejszym tłumaczeniu – „wspólne dobro”. Jego dwa składniki (rzecz + pospolita) ściśle odpowiadają znaczeniu łacińskiego oryginału. „Rzeczpospolita”, czyli dobro wspólne Rzeczpospolita jest słowem staropolskim, istniejącym przynajmniej od czasu powstania tzw. Rzeczypospolitej Obojga Narodów, czyli unii Polski i Litwy, powołanej w 1569 roku. Wówczas zamiast „publiczna” mówiono o rzeczy „pospolitej”, czyli należącej do ogółu. W oczach polskiej szlachty Rzeczpospolita była „dobrem wspólnym”, czyli państwem należącym do wszystkich obywateli (choć wówczas byli nimi wyłącznie szlachcice). To wyjątkowe jak na tamte czasy, związkowe państwo, stało się jednym z największych w nowożytnej Europie, zanim ostatecznie zniknęło z mapy pod koniec XVIII wieku, w wyniku rozbiorów. Po rozbiorach Polski termin „rzeczpospolita” ten nabrał symbolicznego znaczenia. Stał się synonimem utraconej niepodległości i funkcjonował głównie w literaturze i myśli politycznej, opisując marzenie o odrodzeniu niepodległego państwa. Skąd się wzięła republika? A skąd XVI-wieczna szlachta czerpała inspirację? W starożytnym Rzymie res publica oznaczała państwo, w którym władza stanowi wspólne dobro obywateli, przeciwieństwo monarchii absolutnej, w której państwo utożsamiano z osobą władcy. Do języka polskiego pojęcie to przeniknęło w XV wieku, w dobie rozwijającego się humanizmu, gdy łacina była językiem elit intelektualnych i politycznych. Starożytny Rzym był republiką w latach 509 p.n.e – 27 n.e. Polska jako światowy wyjątek Inne państwa przyjęły określenie „republika”, ale w Polsce po dziś dzień pozostało tłumaczenie z łaciny. Jedynym organizmem (ale jednak nie państwem) także stosującym podobne tłumaczenie, jest Wspól…

UniaLubelska-65a8d1b.jpg
width: 1474
height: 846

Japończycy coraz chętniej uczą się polskiego. Co wspólnego ma z tym Chopin i jak im się to udaje?
type: item
date: 2025-10-12T08:43:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Lifestyle
subject: japonia
subject: język
subject: języki obce
subject: polska
description: To, że język polski jest bardzo trudny do nauki dla obcokrajowców, nie jest żadną tajemnicą. Ba, wielu urodzonych nad Wisłą ma problemy z poznaniem jego wszystkich meandrów. Okazuje się, że staje się on coraz bardziej popularny wśród Japończyków, a swój udział ma w tym profesor Koji Morita.
encoded: Na III Międzynarodowym Kongresie Języka i Kultury Polskiej, który miał miejsce na Uniwersytecie Szczecińskim, pojawił się Koji Morita – zasłużony japoński profesor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa słowiańskiego i absolwent (doktor) studiów polonistycznych na Instytucie Slawistyki PAN. Od 2013 roku kieruje katedrą polonistyki na tokijskiej uczelni, wykładał również na UJ. Pierwszy podręcznik do nauki polskiego Przyjechał przedstawić swój pierwszy japoński podręcznik do nauki języka polskiego opracowany według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (CERF). Przygotowany jest z myślą o początkujących i obejmuje poziom A1 – to ważne, ponieważ na poziomie B można się już uczyć z podręczników polskich, ale w trakcie nauki od zera wszystko musi być wytłumaczone po japońsku. – Gramatyka jest trudna – tłumaczy profesor. Za pomocą podręcznika chce pomóc swoim rodakom otworzyć się na nowy świat. Dlaczego Japończycy interesują się językiem polskim? Prof. Morita przyznaje, że termin wydania książki był nieprzypadkowy i związany jest z wydarzeniami w naszym kraju. Okazuje się bowiem, że Japończycy tak jak i my, zakochani są w muzyce Fryderyka Chopina. – W tym roku jest Konkurs Chopinowski, więc zainteresowanie Polską jest większe. Muzyka łączy narody, to jest siła Chopina. Dużo Japończyków jedzie do Warszawy. Skoro będą w Polsce, chcą się komunikować choć trochę po polsku. Daje to wielką radość – mówi PAP profesor. Dodaje, że Japończycy, tak jak Polacy, są romantykami, a dla obywateli Kraju Kwitnącej Wiśni inspirująca okazuje się walka o niepodległość, romantyzm i mentalność Polaków. To przyciąga i ciekawi. Czemu język polski jest taki trudny? Koji Morita przyznaje, że najwięcej kłopotów Japończykom w polszczyźnie sprawiają m.in. czasowniki dokonane i niedokonane. Aspekt czasu to wyjątkowy element języków z naszego kręgu kulturowego. – To jest bardzo ważny element gramatyczny języków słowiańskich, a u nas tej kategorii nie ma. Dlatego Japończycy mają prob…

GettyImages-2158556644-236a96e.jpg
width: 7722
height: 5150

Nowe badanie wywraca wiedzę o psach. Uczą się języka identycznie jak małe dzieci
type: item
date: 2025-10-03T12:03:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: język
subject: psy
subject: psychologia zwierząt
description: Badanie etologów z Uniwersytetu Loránda Eötvösa w Budapeszcie rzuca nowe światło na zdolności językowe psów. Okazuje się, że potrafią one spontanicznie rozumieć sens słów i porządkować je w kategorie. Tę zdolność uważano za wyłącznie ludzką.
encoded: Uniwersytet Loránda Eötvösa w Budapeszcie to placówka, która przoduje w badaniach nad psami. Węgierscy naukowcy regularnie odkrywają coś nowego w zachowaniach i zdolnościach najlepszego przyjaciela człowieka. I znów nie zawiedli – ich nowe badanie dowodzi, że psy mają zdolności językowe, które uznawano za unikatowe dla ludzi. Kategoryzacja: kluczowa zdolność małych dzieci Chodzi o kategoryzację – mechanizm kluczowy w rozwoju mowy u dzieci. To łączenie przedmiotów i słów w kategorie na podstawie ich funkcji. Na przykład łyżka wazowa jest dla dzieci „dużą łyżką”, bo obie służą do nabierania. Kubek i szklanka lub długopis i ołówek też należą do wspólnych kategorii przedmiotów. Czy zwierzęta mogą rozumieć kategorie słów? W świecie zwierząt takie umiejętności są niezwykle rzadkie. Opisywano je głównie u zwierząt po wcześniejszym intensywnym treningu, w kontrolowanych warunkach. Psy okazały się jednak wyjątkiem – rozwijają podobne zdolności naturalnie, poprzez zwykłą zabawę z opiekunami. To prawdopodobnie efekt tysięcy lat wspólnej ewolucji i bliskiego kontaktu z człowiekiem. Najczęściej kategoryzacja występuje u zdolnych psów, obdarzonych wyjątkową łatwością przyswajania słów (tzw. gifted word learners). Najbardziej znanym przykładem był border collie o imieniu Chaser, który znał ponad 1000 słów. W nowym eksperymencie naukowców z Węgier przebadano 7 psów z szerokim zasobem słów, w tym 6 border collie i jednego australijskiego psa pasterskiego. Eksperyment z zabawkami: „ciągnij” lub „aportuj” Badania prowadzono w domach właścicieli, bez żadnej specjalnej aparatury. Psy nauczyły się rozróżniać dwie kategorie zabawek: „pull” (ciągnij – zabawki do przeciągania) oraz „fetch” (aportuj – zabawki do rzucania i przynoszenia). Początkowo kojarzyły je z określonym zestawem dobrze znanych, własnych zabawek. Z czasem badacze wprowadzili nowe, wyglądające zupełnie inaczej, ale pełniące te same funkcje. W trakcie zabawy właściciele nie używali żadnych etykiet słownych. W decydującej pr…

GettyImages-1219923724-64ab1f0.jpg
width: 5616
height: 3744

To nie dzieci zmieniają język. Naukowcy wskazują winnych wśród dorosłych
type: item
date: 2025-09-10T10:08:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dzieci
subject: język
description: Od wielu lat w lingwistycznym świecie panuje przekonanie, że to małe dzieci i popełniane przez nie błędy są motorem napędowym zmian, jakie zachodzą w językach świata. XIX-wieczni językoznawcy twierdzili nawet, że gdyby dzieci perfekcyjnie uczyły się języka, ten pozostawałby w swojej czystej formie. Dzięki nowym badaniom wiemy, że to wcale nie najmłodsi są odpowiedzialni za zmiany w języku, którym wszyscy się posługujemy.
encoded: Językoznawcy, historycy czy psychologowie – wszyscy badacze, szukając przyczyn zmian zachodzących w mowie, zwalali winę na dzieci i ich niedoskonałości językowe. Dzięki badaniom przeprowadzonym w Instytucie Psycholingwistyki im. Maxa Placka w Nijmegen wiemy, że to nie one zmieniają polszczyznę i inne języki. Kto zmienia język polski i czy mamy na to jakiś wpływ? Język polski przechodzi radykalne zmiany – mierzymy się z falą anglicyzmów, pojęć związanych z drapieżnie rozwijającą się technologią czy internetową nowomową, która staje się specyficzna dla międzynarodowych grup zasiedlających social media. Gdyby jednak świat stał w miejscu, a do naszych rąk nie trafiły smartfony i komputery, to język… i tak by się zmieniał. Każdy z nich ewoluuje, a współczesny angielski jest tak daleko – jeśli nie dalej – od mowy Szekspira, jak współczesny polski od „Daj, ać ja pobruszę, a Ty poczywaj”. Do tej pory w świecie lingwistów panował jednak konsensus. Uważano, że to małe dzieci, jako czyste językowe karty, mają największy wpływ na zmiany w polszczyźnie. Okazało się, że nie jest to prawda – prawdziwym motorem zmian ma być codzienne używanie języka przez osoby starsze. Co to znaczy? Zamieszanie w polszczyźnie Limor Raviv, Damian Blasi i Vera Kempe – autorzy badania – nie mają wątpliwości, że błędy popełniane przez małe dzieci podczas nauki języka ojczystego nie utrwalają się i nie mają wpływu na szerszą społeczność. – Zmiana języka jest bardziej prawdopodobna w wyniku sposobów, w jaki dorośli i nastolatkowie adaptują się do zmieniającego się społeczeństwa, wprowadzają innowacje i wchodzą w interakcje w rzeczywistych sytuacjach komunikacyjnych – twierdzą autorzy, zwracając uwagę na kontekst biznesowy i pozabiznesowy. Kto jest więc winien? Starsi nastolatkowie i młodzi dorośli. Naukowcy podkreślają ich ekspresję twórczą i elastyczność jako potencjalne czynniki, które umożliwiają zakorzenienie i utrwalenie nowych form językowych. Ich rodzice chcą za nimi nadążyć i tak oto nowe formy …

GettyImages-532782339-e35acf4.jpg
width: 5760
height: 3840

Zaskakująca podróż łaciny – jak język plemienia Latynów zadomowił się w nauce i liturgii
type: item
date: 2025-08-24T11:01:55.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: fakty i mity
subject: język
subject: języki obce
description: Język łaciński jest językiem indoeuropejskim o wielowiekowym dziedzictwie. Poznaj korzenie łaciny sięgające starożytnej Italii, pozycję języka w średniowieczu i współczesnej nauce, a także jej wpływ na języki europejskie i kulturę Zachodu.
encoded: Spis treści: Geneza i klasyczne formy języka łacińskiego Łacina w średniowieczu i nowożytności Czy łacina jest językiem żywym czy martwym? Wpływ łaciny na języki współczesne 10 ciekawostek o języku łacińskim Łacina to nie tylko relikt przeszłości, ale fundament europejskiej tożsamości kulturowej, edukacyjnej i naukowej. Choć język nie posiada już rodzimych użytkowników, przetrwał w systemach prawnych, Kościele katolickim, terminologii medycznej i biologicznej. Przez wieki łacina pełniła funkcję języka uniwersalnego w Europie, a jej dziedzictwo widoczne jest do dziś zarówno w językach romańskich, jak i w intelektualnym dorobku Zachodu. Geneza i klasyczne formy języka łacińskiego Pochodzenie latyńskie i rozwój języka Łacina wywodzi się z regionu Lacjum (Lazio) w środkowej Italii, którego głównym ośrodkiem był Rzym. Mieszkańcy tego obszaru – Latynowie – posługiwali się dialektem z grupy języków italskich, należącej do większej rodziny języków indoeuropejskich. Z czasem, wraz z rosnącą potęgą Rzymu, łacina zaczęła pełnić funkcję języka administracyjnego, prawnego i wojskowego, obejmując swoim zasięgiem całą Italię, a następnie inne regiony Imperium Rzymskiego – od Hiszpanii po Bliski Wschód. Łacina była głównym instrumentem integracji kulturowej i politycznej, służąc do tworzenia przepisów prawa, prowadzenia dokumentacji i organizacji życia publicznego. Jako język urzędowy zarówno Republiki Rzymskiej, jak i późniejszego Cesarstwa Rzymskiego, aż do jego upadku. Odegrała kluczową rolę w standaryzacji struktur państwowych, systemu edukacji oraz modelu komunikacji w imperium. Jej funkcje nie ograniczały się jednak do sfery oficjalnej – była też podstawowym środkiem ekspresji literackiej i intelektualnej, co miało ogromny wpływ na rozwój kultury europejskiej. Fazy klasyczne: archaiczna, klasyczna, postklasyczna Rozwój języka łacińskiego dzieli się na kilka wyraźnych etapów, które odzwierciedlają zarówno zmiany strukturalne, jak i ewolucję jego funkcji społecznych: Łacina arc…

lacina-GettyImages-1351654140-a896e44.jpg
width: 1024
height: 676

Przyczynili się do upadku Rzymu. Okazuje się, że ten lud miał inne korzenie, niż zakładano
type: item
date: 2025-06-18T13:10:22.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: język
subject: starożytność
description: Nowe badania naukowców wykazały, że Hunowie mieli przodków z grupy języków paleosyberyjskich. Wcześniej uważano, że ich korzenie sięgały ludów mówiących po turecku.
encoded: Spis treści: Kim byli Hunowie? W jakim języku mówili Hunowie? Analiza porównawcza starożytnych tekstów chińskich i huńskich inskrypcji Hunowie to lud koczowniczy, o którym po raz pierwszy pisał w II wieku n.e. Ptolemeusz. Ten grecki uczony stwierdził wówczas, że pochodzą od europejskiej Sarmacji, czyli irańskich ludów koczowniczo-pasterskich, które spokrewnione były ze Scytami. Ok. 370 r. najechali Europę i przyczynili się do upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Kim byli Hunowie? Pochodzili z terenów środkowej Azji, prawdopodobnie z obszaru stepów dzisiejszej Mongolii lub południowej Syberii. Ich korzenie etniczne i językowe nie są w pełni jasne, ale dotychczas większość historyków uważała, że byli spokrewnieni z innymi ludami stepowymi, takimi jak Xiongnu, którzy znani byli przede wszystkim z chińskich kronik. Możliwe, że mówili językiem należącym do rodziny ałtajskiej, choć brak pisanych źródeł uniemożliwia jednoznaczną identyfikację. Najnowsze badania naukowców z Niemiec i Wielkiej Brytanii mogą rzucić nowe światło na pochodzenie Hunów. W czasopiśmie „Transactions of the Philological Society” ukazała się właśnie praca, w której autorzy opisali, że ten koczowniczy lud, a także Xiongnu, posługiwali się tym samym paleosyberyjskim językiem. Badacze dokonali rekonstrukcji na podstawie różnych źródeł językoznawczych, która doprowadziła ich do początków językowych Hunów, a więc również do Attyli, czyli legendarnego władcy tego ludu. Badacze twierdzą, że społeczność ta posługiwała się językiem należącym do rodziny jenisejskich, podgrupy języków paleosyberyjskich, zwanych również paleoazjatyckimi. Tymi językami posługiwano się na Syberii przed inwazją grup etnicznych uralskich, tureckich i tunguskich. Badacze wskazują, że nawet dzisiaj niewielkie grupy, które mówią językiem jenisejskim nadal zamieszkują brzegi rzeki Jenisej w Rosji. W jakim języku mówili Hunowie? Z kolei Xiongnu od III wieku p.n.e. do II wieku n.e. tworzyli konfederację plemienną w Azji Środkowej. – Kilk…

Hunowie-4edf346.jpg
width: 1280
height: 836

Pieśniami wielorybów rządzi taka sama zasada jak językami ludzkimi. Chodzi o prawo Zipfa
type: item
date: 2025-02-12T08:00:08.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: język
subject: oceany
subject: odkrycia
subject: ssaki
subject: wieloryby
description: Naukowcy są coraz bliżej ustalenia, czy wokalizacje wielorybów mogą w istocie być językiem tych wielkich ssaków. Badania pieśni długopłetwców oceanicznych wykazały, że spełniają one regułę statystyczną, która dotyczy każdego ludzkiego języka.
encoded: W tym artykule: Jak każdy z nas uczy się języka? Czy wieloryby mają swój własny język? Kiedy porozmawiamy z wielorybem? Na świecie istnieje ponad 7 tys. języków. Mogą się od siebie całkowicie różnić, jednak wszystkie podlegają tej samej regule. Jest nią tzw. prawo Zipfa. Mówi ono, że w każdym języku pierwsze pod względem popularności słowo pojawia się dwa razy częściej niż drugie. Drugie dwa razy częściej niż trzecie, trzecie dwa razy częściej niż czwarte – i tak dalej. W języku angielskim np. aż 7 proc. wszystkich słów występujących w korpusie języka stanowi „the”. Drugie słowo „of” to 3,5 proc. korpusu. Prawo Zipfa dotyczy nie tylko używanych języków: kiedy dokładnie przeanalizowano słynny Manuskrypt Wojnicza z XV w., okazało się, że spełnia on tę regułę. Badacze uznali to za dowód, że nie jest on oszustwem, tylko faktycznie został spisany nieznanym językiem lub stanowi szyfr. Naukowcy od dawna głowili się, czy regule Zipfa podlegają systemy komunikacji zwierząt. Jak dotąd nie udało się tego potwierdzić. Jednak w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma „Science” ukazała się praca, która jako pierwsza dostarcza odpowiedniego dowodu. Jej autorzy wykazali, że prawo Zipfa spełniają wokalizacje długopłetwców oceanicznych, czyli humbaków. Jak każdy z nas uczy się języka? Grupę badaczy na właściwy trop naprowadziło gaworzenie małych dzieci. A dokładniej – poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: jak maluchy uczą się mówić? Mowa dorosłych to ciąg dźwięków, który dopiero nasz umysł dzieli na poszczególne słowa. Jak jednak nabyliśmy umiejętność rozpoznania, kiedy jedno słowo się kończy, a zaczyna drugie? Odpowiedzią jest rozkład statystyczny dźwięków i słów. W ludzkich językach niewiele słów używanych jest regularnie, większości potrzebujemy raczej rzadko. Na dodatek dźwięki w słowach są przewidywalne, pomiędzy słowami zaś już nie. Pojawienie się w mowie zaskakującego, niespodziewanego w danej chwili dźwięku sygnalizuje, że zaczyna się nowe słowo. To samo dotyczy wokalizacji …

dlugopletwiec-7865d5c.jpg
width: 1920
height: 1267

W jakim języku mówi się w Szwajcarii. Wieża Babel w Sercu Europy
type: item
date: 2025-01-04T10:32:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: europa
subject: język
subject: języki obce
subject: szwajcaria
subject: zagrożone języki
description: Szwajcaria to kraj wyjątkowy pod wieloma względami, a jednym z nich jest różnorodność językowa. Zastanawiasz się, w jakim języku mówi się w Szwajcarii? Właściwa odpowiedź brzmi: w aż czterech językach urzędowych, co czyni ten alpejski kraj jednym z najbardziej wielojęzycznych w Europie.
encoded: Spis treści: Cztery języki, jeden kraj Szwajcarski niemiecki – więcej dialektów niż kantonów Francuski w Romandii – „język elegancji” Włoski w Ticino – melodia południa Retoromański – język, który walczy o przetrwanie Języki Szwajcarii a tożsamość narodowa Ciekawostki o językach Szwajcarii Szwajcaria leży na pograniczu różnych kultur i tradycji językowych Europy. W starożytności teren tej dzisiejszej alpejskiej republiki zamieszkiwały plemiona celtyckie. Później region stał się częścią Imperium Rzymskiego, a łacina, będąca językiem administracji, odcisnęła ślad na późniejszych językach tych ziem. Z czasem na północ wkroczyły germańskie plemiona Alemanów, a wraz z nimi języki germańskie. W średniowieczu granice językowe w Szwajcarii zaczęły się stabilizować, a podział między obszarami niemieckojęzycznymi, francuskojęzycznymi i włoskojęzycznymi powoli zaczął się utrwalać. Warto pamiętać, że mimo iż granice te nierzadko wyznaczały góry, rzeki i doliny, to jednak bywały płynne i zmienne. To właśnie te historyczne procesy pomagają odpowiedzieć na pytanie: w jakim języku mówi się w Szwajcarii? W jakim języku mówi się w Szwajcarii? Dziś Szwajcaria ma 4 języki urzędowe: niemiecki, francuski, włoski, retoromański. Niemiecki jest najczęściej używanym językiem – posługuje się nim około 62% mieszkańców. Nie jest to jednak standardowy niemiecki, jakim mówi się choćby w Niemczech czy w Austrii, lecz tzw. Schweizerdeutsch, czyli szwajcarski niemiecki. Dialekty różnią się znacząco w zależności od regionu, a nawet miasta. Francuski, używany przez około 23% mieszkańców, dominuje w zachodniej Szwajcarii, w regionie zwanym Romandią. Język ten jest bliższy standardowemu francuskiemu niż szwajcarski niemiecki wysokoniemieckiemu. Trzeci pod względem liczby użytkowników – język włoski – koncentruje się w kantonie Ticino i na południu Gryzonii. Mówi nim około 8% populacji. Retoromański z kolei, najmniej znany z języków Szwajcarii, jest używany przez zaledwie 0,5% mieszkańców. Ten język ma s…

Jezyki-SzajcariiGettyImages-2159210040-39039a7.jpg
width: 1024
height: 683

W Gruzji odnaleziono tajemniczą kamienną tabliczkę. Zapisano na niej słowa w nieznanym języku
type: item
date: 2024-12-06T08:00:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: badania naukowe
subject: gruzja
subject: język
subject: odkrycia archeologiczne
description: Nieopodal gruzińskiego miasteczka Dmanisi w południowej części kraju archeolodzy odnaleźli zagadkową tabliczkę. Na jej powierzchni widoczne były inskrypcje, które zostały wyryte w nieznanym dotąd języku. Artefakt pochodzi z przełomu epok brązu i żelaza
encoded: Spis treści: Tajemnicza inskrypcją z nieznanym językiem Co napisano na tabliczce? Miejsce niezwykłych odkryć archeologicznych W 2021 roku mieszkańcy Dmanisi wędkowali w sztucznym zbiorniku wodnym Bashplemi. W pewnym momencie jeden z rybaków, który w woderach stał po kolana w wodzie, natknął się na kamienny przedmiot. Wyciągnął go z ciekawości z wody. Okazało się, że znalazł starożytny artefakt, który może rzucić nowe światło na ewolucję najstarszych języków w tej części Europy. Tajemnicza inskrypcją z nieznanym językiem Rybak oddał kamienny przedmiot lokalnej instytucji naukowej. Dalsza analiza naukowa wykazała, że była to bazaltowa tabliczka, na której znajdowały się wyryte przez człowieka inskrypcje. Zostały zidentyfikowane jako znaki graficzne nieznanego języka. Łącznie na przedmiocie znajdowało się 60 znaków, z czego 39 jest różnych od siebie. Badacze uważają jednak, że może być to inskrypcja zapisana w pewnym języku należącym do grupy proto-gruzińskiej. – Wiadomo na pewno, że bazalt, na którym wyryto te napisy, jest pochodzenia lokalnego. Wstępna analiza porównawcza przeprowadzona na ponad 20 językach pokazuje, że znaki mogą należeć do rdzennej ludności kaukaskiej – napisali archeolodzy w badaniu, które opublikowano na łamach czasopisma „Journal of Ancient History and Archeology”. – Oprócz podobieństw do pisma proto-gruzińskiego i albańskiego, wykazują pewne podobieństwa do znaków semickich, bramińskich i północno-iberyjskich – wyjaśniają gruziński naukowcy. Na razie nie wiadomo dokładnie, ile lat ma tabliczka. Uczeni uważają, że mogła pochodzić z później epoki brązu lub wczesnej epoki żelaza. Czyli może mieć ok. 2000-3000 lat. Co napisano na tabliczce? Jest niewielka, ma zaledwie 24,1 x 20,1 cm. Uczeni ustalili, że symbole na tabliczce zostały wykonane przy użyciu stożkowatego dłuta. Zostały następnie wygładzone zaokrąglonymi narzędziami. – Wykonanie tych inskrypcji jest dowodem na misternie wykonaną pracę i wysoki poziom zdolności technologicznych ludzi, któr…

Tabliczka-z-Gruzji-ec887e8.jpg
width: 1200
height: 630

Oto Młodzieżowe Słowo Roku! Wiecie, co oznacza?
type: item
date: 2024-11-29T11:54:03.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Ludzie
subject: język
subject: język angielski
subject: języki obce
description: Język zmienia się na naszych oczach i uszach. Nie musimy być entuzjastami wszystkich nowych słów i zwrotów, jednak warto być ich świadomym. Ich znaczenie i pochodzenie wiele mówi o tym, jak kształtowana jest współczesna kultura. Właśnie poznaliśmy Młodzieżowe Słowo Roku 2024. Wiemy też, jakie angielskie słowa cieszyły się w ostatnich miesiącach największą popularnością.
encoded: Spis treści: Jakie jest Młodzieżowe Słowo Roku? Dlaczego warto znać te słowa? Najpopularniejsze angielskie słowa w 2024 roku Przejawów szeroko rozumianych zmian na świecie jest wiele. Za najbardziej oczywisty uchodzi postęp techniczny, ponieważ w dalszej perspektywie przekłada się na poprawę jakości naszego życia. Innym dowodem na to, jak ewoluuje nasza codzienność, jest też oczywiście język – jedna z najbardziej oczywistych form komunikacji między ludźmi. Nieraz pewnie dziwiliśmy się, jak mówili nasi rodacy 100 czy 200 lat temu. Wystarczy sięgnąć, chociażby po literaturę Juliusza Słowackiego lub Adam Mickiewicza, żeby zobaczyć zmiany w języku polskim zachodzące od XIX w. Język (nie tylko w Polsce, rzecz jasna) zmienia się cały czas, czego (nie)oczywistym dowodem jest coroczny plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Finałowa dwudziestka wybranych słów zazwyczaj wzbudza burzliwe dyskusje między internautami. Zwłaszcza wśród starszych pokoleń, nieświadomych tego, jakim slangiem posługuje się obecnie młodzież. W 2023 r. Młodzieżowym Słowem Roku zostało „rel”, rozumiane jako „czuję to samo” albo „zgadzam się z tobą”. Jakie jest Młodzieżowe Słowo Roku? Wśród tegorocznych finalistów znalazły się takie perełki jak np. „bambik”, „brat”, „delulu”, „oporowo”, „sigma” czy „yapping”. Reakcje w sieci są różne. Od śmiechu po niedowierzanie. Nie warto jednak ignorować zmian, jakie wprowadza do języka polskiego młodzież. To też nie oznacza, że musimy od razu mówić „slay” jako wyraz zachwytu. Znajomość nowego słownictwa to nie tylko bycie na czasie, ale również klucz do lepszego rozumienia współczesnych trendów i zjawisk. W końcu język to żywe narzędzie, które odzwierciedla nasz sposób myślenia i komunikacji. Dotyczy to także przemian społecznych, technologii i subkultur. Niektóre ze słów nominowanych w tym roku to zapożyczenia z obcych języków, inne to całkowicie nowe formy polskich słów. Nie brakuje też neologizmów powstałych w internecie. Pozn…

Mlodziezowe-Slowo-Roku-23bc090.jpg
width: 5256
height: 3508

Szympansy mogą mówić? Dowodzą tego stare nagrania znalezione w sieci
type: item
date: 2024-07-30T10:05:37.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: badania
subject: język
subject: małpy
subject: szympansy
subject: Wolny czas
subject: zoo
description: Czy szympansy można nauczyć słów z ludzkiego języka? Naukowcy znaleźli publicznie dostępne nagrania, które potwierdzają tę tezę. Występujące na nich zwierzęta wypowiadają proste słowa typu „mama”.
encoded: W tym artykule: Jak porozumieć się ze zwierzętami Czy małpy mogą mówić? Nagrania z YouTube’a Jedyne naczelne, które stworzyły język, to Homo sapiens. Choć inne wielkie małpy wydają odgłosy i porozumiewają się z ich pomocą, nie potrafią używać słów, których uczyłyby się w rezultacie interakcji społecznych. Dotychczas tak właśnie naukowcy myśleli o nas i o szympansach czy gorylach. Jednak to może nie być do końca prawda. Niewielki zespół badaczy ze Szwecji, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii przestudiował stare nagrania szympansów znalezione na YouTube. Okazało się, że kryją one niespodziankę. Pokazują szympansy, które wypowiadają proste słowa, których najwyraźniej nauczyli ich opiekunowie. Jak porozumieć się ze zwierzętami Ludzie od zawsze marzą o rozmawianiu ze zwierzętami. W XX wieku wielu badaczy chciało być jak doktor Dolittle z książek dla dzieci Hugh Loftinga – czyli znaleźć sposób na porozumienie się ze zwierzętami. Najłatwiej było to zrobić tak jak tytułowy bohater tej książkowej serii, czyli próbować nauczyć się zwierzęcych sposobów komunikacji. Jednak niektórzy wybierali również trudniejszy sposób i chcieli nauczyć mówić zwierzęta. W 1966 roku naukowe małżeństwo Gardnerów – Beatrix T. Gardner i Robert Gardner – przygarnęło 10-miesięczną szympansicę Washoe. Gardnerowie postanowili wychować ją w takich warunkach, jakie miałoby ludzkie dziecko głuchych rodziców. Porozumiewali się z małpą za pomocą amerykańskiego języka migowego. Szympansica nauczyła się kilkudziesięciu znaków i stosowała je z powodzeniem. Później jeszcze kilkukrotnie przeprowadzano takie i podobne eksperymenty. Małpy – nie tylko szympansy, ale i goryle – opanowywały dostosowany do nich język migowy. Gorylica Koko nauczyła się aż 1000 znaków. Tworzyła własne związki frazeologiczne i umiała odpowiadać na proste pytania opiekunów. 8 lat temu w zoo zastrzelono goryla Harambe. Śmierć zwierzęcia do dziś wzbudza kontrowersje Goryl Harambe został zastrzelony na oczach gości zoo. Tragiczna śmierć zwierzęci…

szympansy-moga-mowic-dowodza-tego-stare-nagrania-znalezione-w-sieci-8c9a859.jpg
width: 1000
height: 667

Odkryto, w jaki sposób samce słoni dają swojej grupie sygnał „chodźmy!”. Jeden po drugim zaczynają dudnić
type: item
date: 2024-07-22T11:00:00.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: język
subject: namibia
subject: słonie
subject: słonie afrykańskie
subject: Wolny czas
description: Po raz pierwszy naukowcom udało się nagrać dźwięk, którym słonie nawołują się do ruszenia w drogę. Co zaskakujące, taką komendę wydają starsze samce. Oznacza to, że nie zawsze to starsze samice przewodzą stadom słoni i inicjują ich wędrówki.
encoded: W tym artykule: Co sygnalizują sobie słonie Dwadzieścia lat obserwacji słoni Język słoni Słonie-mentorzy Niskie dudnienie przypomina podwodne bulgotanie. Tak wyobrażamy sobie dźwięki, jakie mogłaby wydawać przepływająca w oddali łódź podwodna. Jednostajny odgłos trwa kilka sekund, po czym stopniowo zanika. Słuchając, ma się wrażenie, że dociera ze sporej odległości. Dziwnego dźwięku nie wydaje jednak żadne podwodne stworzenie. Tylko ssak zamieszkujący afrykańskie sawanny. Opisany wyżej odgłos to zawołanie słoni. Oznacza „ruszajmy w drogę!” i jest skierowane do innych członków stada. Po raz pierwszy udało się go nagrać naukowcom z Uniwersytetu Stanforda i innych instytucji naukowych. Badacze informują o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Co sygnalizują sobie słonie Nagranie zostało zarejestrowane przy wodopoju Mushara w Parku Narodowym Etosha w Namibii. Słonie zbierały się tam chłodnym wieczorem. Sygnał inicjował starszy samiec, który pierwszy odsuwał się od rozległego oczka wodnego. Wydawał z siebie długi, niski dźwięk, na który stopniowo reagowały kolejne słonie. Najpierw dudnienie podejmował jeden, z potem następne. Sygnał oznaczał „ruszajmy!”. Gdy wybrzmiał, słonie udawały się w dalszą drogę. Zaskoczeniem dla badaczy było, kto inicjował wędrówkę. Liderem okazał się starszy słoń samiec, prawdopodobnie mający w stadzie pozycję dominującą. Dotychczas naukowcy przypuszczali, że tego rodzaju zachowania u słoni zarezerwowane są dla starszych samic. – Byliśmy zdumieni, odkrywając, że samce słoni angażują się w tak wyrafinowaną koordynację wokalną, aby zainicjować działanie – powiedziała Caitlin O’Connell-Rodwell, główna autorka badania. – Dotychczas uważano, że samce mają luźne więzi społeczne. Te „rozmowy” pokazują nam jednak, że w ich komunikacji głosowej dzieje się znacznie więcej, niż wcześniej sądzono – mówi badaczka. Dwadzieścia lat obserwacji słoni Po raz pierwszy O’Connell-Rodwell nagrała słoniowe „chodźmy!” już w 2004 roku, podczas nocnyc…

odkryto-w-jaki-sposob-samce-sloni-daja-swojej-grupie-sygnal-chodzmy-jeden-po-drugim-zaczynaja-dudnic-5026c46.jpg
width: 1000
height: 692

Słonie wołają się po imieniu. Dowiedzieliśmy się tego dzięki sztucznej inteligencji
type: item
date: 2024-06-11T14:00:26.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: język
subject: kenia
subject: ochrona zwierząt
subject: psychologia zwierząt
subject: słonie
subject: Wolny czas
description: Słonie nadają sobie imiona. Poszczególnym osobnikom przypisują charakterystyczne dla nich dźwięki i używają ich w trakcie nawoływań. Kiedy naukowcy zwracali się do słoni, używając ich imion, zwierzęta odpowiadały.
encoded: W tym artykule: Jak porozumiewają się słonie? Czy słonie mają język? O czym mówią słonie? Czy kiedyś porozmawiamy ze słoniami? Nie tylko ludzie nadają sobie imiona. To samo robią również słonie. To unikatowa umiejętność wśród zwierząt. Przełomowe odkrycie naukowców z Uniwersytetu Stanowego Colorado opisano w czasopiśmie „Nature Ecology and Evolution”. Jak porozumiewają się słonie? Ustalenie, że słonie wołają się po imieniu, wymagało czterech lat badań, z uwzględnieniem 14 miesięcy pracy w terenie. Naukowcy nagrywali nawoływania słoni z dwóch stad zamieszkujących sawannę w Kenii. W sumie zarejestrowali 469 odmiennych wokalizacji. Nawołujących słoni było 101, odbierających informacje – 117. Zgromadzone dane zostały następnie wprowadzone do programu wykorzystującego uczenie maszynowe. Odpowiednio wytrenowana sztuczna inteligencja wyłapała wśród nawoływań dźwięki, które odpowiadały imionom słoni. A konkretnie – były to umowne dźwięki nadawane przez jedne słonie drugim. Tym samym stanowiły odpowiedniki ludzkich imion. By zweryfikować hipotezę, że słonie mają imiona, naukowcy puszczali zwierzętom wybrane fragmenty nawoływań. Gdy słoń słyszał swoje imię wokalizowane przez członka rodziny lub przyjaciela, odpowiadał pozytywnie i „z energią”, jak stwierdzili badacze. Gdy słyszał imię innego zwierzęcia, reagował znacznie mniej entuzjastycznie. Czy słonie mają język? Badanie potwierdza obserwacje biologów od lat zajmujących się ochroną słoni. – Lata temu zauważyłam, że kiedy dany słoń wydaje „kontaktowe” dudnienie, jeden osobnik ze stada podnosi głowę, słucha, po czym odpowiada – mówi „New Scientistowi” Joyce Poole z ElephantVoices, organizacji zajmującej się badaniami słoni. – Reszta wydawała się ignorować nawołujące zwierzę. Zastanawiałam się więc, czy te dźwięki nie były przypadkiem przeznaczone dla konkretnego odbiorcy – dodaje Poole. Umiejętność nadania innemu osobnikowi ze stada konkretnego imienia – a dokładniej, przypisania mu umownego dźwięku – była dotychczas uważana…

slonie-wolaja-sie-po-imieniu-dowiedzielismy-sie-tego-dzieki-sztucznej-inteligencji-d399e95.jpg
width: 4000
height: 2667

Gwara poznańska zawiera wiele germanizmów. Jednak nie przypomina mowy Ślązaków
type: item
date: 2024-06-01T06:29:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: język
subject: polska
subject: poznań
subject: Społeczeństwo
description: Gwara poznańska wciąż jest żywa wśród starszych Poznaniaków, ale nie tylko. Także młodzi mieszkańcy stolicy Wielkopolski wciąż jeszcze wplatają w polszczyznę ogólną słowa charakterystyczne dla regionalnej mowy. Niektóre słowa z gwary poznańskiej, jak choćby „pyry”, są znane w całym kraju, ale nie należy zakładać, że Poznaniaka można łatwo zrozumieć. Czym charakteryzuje się gwara poznańska? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: W tym artykule: Czym jest gwara poznańska? Leksyka gwary poznańskiej Cechy charakterystyczne gwary poznańskiej Podobnie jak gwara śląska, gwara poznańska pełnymi garściami czerpała z języka niemieckiego. Należy jednak podkreślić, że na germanizmach kończą się większe podobieństwa między obiema mowami. W porównaniu z etnolektem śląskim, mowa poznaniaków jest znacznie bardziej melodyjna. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że nie jest to jej jedyna charakterystyczna cecha. Czym jest gwara poznańska? Mówiąc o gwarze poznańskiej, na myśli trzeba mieć terytorialną odmianę polszczyzny ogólnej, charakterystyczną dla Poznania i części obszaru w dorzeczu środkowej i dolnej Warty. Niektóre elementy tej mowy są obecne także na pozostałych ziemiach, które znajdowały się pod zaborem pruskim. Zaczęła kształtować się w XVIII wieku. Właśnie wtedy język zaborcy zaczął wywierać wpływ na mowę mieszkańców regionu. Jednak nie można stwierdzić, że gwarę poznańską ukształtowały wyłącznie germanizmy. Leksyka gwary poznańskiej O ile głównego źródła odrębności leksykalnej Poznania bez cienia wątpliwości należy doszukiwać się we wpływie języka niemieckiego w zaborze pruskim, to należy podkreślić, że gwarze poznańskiej wyraźnie zarysowują się także inne wpływy. Gdy pod koniec XIX wieku ludność wiejska zaczęła napływać do miast, w miejskiej mowie pojawiły się elementy wielkopolskich (ale nie tylko) gwar ludowych. Te łączyły się ze słownictwem wypracowanym w społeczno-kulturowych warunkach miejskich. Brama Poznania, czyli historia miasta w interaktywnym wydaniu Wizyta w interaktywnej Bramie Poznania to pełne zaskoczeń odkrywanie początków państwa polskiego. W rezultacie powstała gwara, która w dużej mierze jest typowa dla Poznania. Nie w stu procentach, bo niektóre odrębności leksykalne mowy poznańskiej można było (i nadal można) usłyszeć na pozostałych ziemiach, które znajdowały się pod pruskim zaborem. Podobieństwa do innych gwar i dialektów Nie można nie wspomnieć, że w gwarze poznańskiej…

gwara-poznanska-zawiera-wiele-germanizmow-ale-nie-przypomina-mowy-slazakow-fot-shutterstock-993afea.jpg
width: 1000
height: 667

Język tatarski w Polsce jest już wymarły. Podejmowane są jednak próby jego wskrzeszenia
type: item
date: 2024-05-30T06:24:03.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: historia
subject: język
subject: polska
subject: Społeczeństwo
subject: tatarzy
description: Język tatarski w Polsce jest już wymarły, ale jego poszczególnych dialektów wciąż używa się w niektórych krajach. Niewykluczone jednak, że powróci także u nas, bo społeczność tatarska już od jakiegoś czasu pracuje nad wskrzeszeniem mowy swoich praojców. Do jakiej grupy zaliczany jest język tatarski? Czym się charakteryzuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czym jest język tatarski? Cechy języka tatarskiego Język tatarski w Polsce Niektóre języki mniejszościowe, jak choćby język łemkowski, przetrwały próbę czasu i wciąż są obecne w polskiej przestrzeni. Niestety, język tatarski nie jest ujmowany nawet w oficjalnych statystykach. A szkoda, bo to niezwykle złożona, a przy tym dźwięczna i melodyjna mowa. Czym jest język tatarski? Tatarski jest zaliczany do grupy kipczackiej języków turkijskich. Przywędrował na Litwę w XV wieku, wraz z wojownikami, których wielki książę Witold nagrodził ziemią za lojalną służbę. Gdzie używa się języka tatarskiego? Tatarscy przybysze byli niemal wyłącznie mężczyznami. Gdy przeszli na rolniczy tryb życia, zaczęli zawierać związki małżeńskie z miejscowymi kobietami, a mowa ich ojców zaczęła stopniowo zanikać, aż w końcu została zapomniana. Polscy Tatarzy: Święto ofiarowania Kurban Bajram Tatarzy rozproszeni są po całym kraju. Doroczne święto zbliża ich do siebie. Należy jednak podkreślić, że język tatarski nie wymarł całkowicie. Dziś głównym obszarem występowania tatarszczyzny jest Tatarstan, gdzie język tatarski ma status urzędowego. Taki sam status ma na Krymie. Mowy Tatarów używa się także w okolicach Kazania, nad Wołgą i na wielu innych obszarach Rosji. Wciąż funkcjonuje także w wielu krajach byłego ZSRR (m.in. w Ukrainie), w Turcji, Finlandii i Chinach. Dialekty tatarskie Rozróżnia się trzy dialekty języka tatarskiego: centralny, zachodni, wschodni. Dialekt centralny jest używany przez ludność zamieszkującą Tatarstan i Baszkirię. Zachodni można usłyszeć w obwodach: Niżnowogrodzkim, Saratowskim, Wołgogradzkim, Samarskim, w Republice Czuwaskiej i Republice Mordowii. Dialektem zachodnim posługują się Tatarzy mieszkający na terenie Syberii Zachodniej. Cechy języka tatarskiego W niektórych aspektach język tatarski jest znacznie bardziej złożony niż język łemkowski, polski i dowolny inny z grupy języków słowiańskich. Alfabet W swojej pierwotnej formie, język tatarski opierał si…

jezyk-tatarski-w-polsce-jest-juz-wymarly-fot-jakub-halun-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-d0d3a76.jpg
width: 2385
height: 1592

Język śląski czy gwara śląska. Trwa spór językoznawców i działaczy
type: item
date: 2024-05-29T14:49:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: historia
subject: język
subject: polska
subject: śląsk
subject: Społeczeństwo
description: Język śląski, przez niektórych językoznawców uznawany za gwarę – lub jakby powiedział Ślązak – ślonsko godka, to jeden z najbardziej charakterystycznych etnolektów regionalnych. Łatwą ją rozpoznać, ale osoba, która nie mieszka na Śląsku i wcześniej nie miała do czynienia z tą specyficzną mową, może mieć poważne problemy ze zrozumieniem rozmówcy, mimo że podobieństwo gwary do polszczyzny ogólnej jest ewidentne. Czym charakteryzuje się mowa śląska? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czym jest język śląski? Historia śląskiej mowy Śląski język czy gwara? Cechy charakterystyczne mowy śląskiej Dane statystyczne dowodzą, że Ślązacy stanowią najliczniejszą grupę etniczną w Polsce, a oprócz tego tworzą największą społeczność, która na co dzień posługuje się gwarą lub – jak dowodzą niektórzy językoznawcy – językiem. W 2011 roku używanie etnolektu śląskiego zadeklarowało ponad pół miliona osób. Dziesięć lat później taką deklarację złożyło nieco mniej niż pół miliona Ślązaków. Mimo to mieszkańcy Górnego Śląska nadal nie doczekali się przyznania im statusu mniejszości etnicznej. Ustawa uznająca język śląski za język regionalny została przegłosowana w Sejmie w 2024 roku, a następnie zawetowana przez prezydenta Andrzeja Dudę. Co to jest śląska mowa? Mówiąc o śląskiej mowie, na myśli trzeba mieć etnolekt, którym posługują się mieszkańcy Śląska. Kojarzy się przede wszystkim z mową obecną w przestrzeni aglomeracji górnośląskiej (z wyłączeniem Zagłębia Dąbrowskiego, które historycznie było częścią Małopolski), jednak należy podkreślić, że historyczny Śląsk jest rozległą krainą. Co za tym idzie, to, co potocznie nazywa się śląską gwarą, tak naprawdę jest uznawane za język lub zespół gwar o znacznym zróżnicowaniu regionalnym. Zasięg gwary śląskiej Etnolekt śląski nie jest jednolity. Na różnych obszarach kulturowo-historycznych występują jego różne odmiany, w których te same słowa mogą mieć różną wymowę i inne znaczenie. Ruszyłem w podróż przez Śląsk i Zagłębie z reporterami i poetami. Te miejsca absolutnie mnie zaskoczyły Odkrywaj Polskę i czytaj książki – takie hasło mogłaby mieć Miedzianka Po Drodze. W tym roku ekipa festiwalu odwiedziła Śląsk i Zagłębie. Tydzień spotkań z literatami urozmaiciłem s... Po śląsku mówi się na obszarze wyznaczonym przez liniami: Syców-Prudnik na zachodzie, Prudnik-Czadca na południowym zachodzie, Lubliniec-Tarnowskie Góry-Katowice-Bielsko na wschodzie i Syców-Lubliniec na północnym wschodzie. Według Alfreda Zaręby, …

gwara-slaska-jest-mowa-ktorej-nie-sposob-pomylic-z-zadna-inna-fot-shutterstocka-c570fa0.jpg
width: 1000
height: 668

Język kaszubski jest jedynym w Polsce językiem regionalnym. Mówi nim 90 tys. osób
type: item
date: 2024-05-26T11:00:03.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: historia
subject: język
subject: kaszuby
subject: polska
subject: pomorze
subject: Społeczeństwo
description: Język kaszubski do dziś bywa określany jako jeden z polskich dialektów. Większość ekspertów nie ma jednak wątpliwości, że mowa Kaszubów zasługuje na status odrębnego języka. Czym charakteryzuje się kaszubszczyzna? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czy kaszubski jest językiem? Czym jest język kaszubski? Początki języka kaszubskiego Pismo kaszubskie Alfabet kaszubski Cechy języka kaszubskiego Język kaszubski dziś W Polsce można usłyszeć wiele dialektów i gwar. Niektóre brzmią dość zrozumiale dla osoby posługującej się polszczyzną ogólną. Innych nie sposób rozszyfrować. Warto jednak wiedzieć, że w całej mnogości regionalnych odmian języka polskiego próżno szukać kaszubszczyzny. Dlaczego? To proste. Na razie tylko kaszubski ma w Polsce status języka regionalnego. Śląski się tego nie doczekał – prezydent zawetował ustawę z tym związaną. Czy kaszubski jest językiem? Przez długi czas nie było zgody w kwestii klasyfikacji mowy Kaszubów. Niektórzy eksperci uznali kaszubski za dialekt języka polskiego, inni byli zdania, że to całkowicie odrębny język. Spory na ten temat trwają do dziś, ale status prawny języka kaszubskiego jest jasny i nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek wątpliwości. Status prawny Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, w której wymieniono mniejszości etniczne w Polsce, nie przyznaje Kaszubom takiego statusu. Ten sam akt prawny stwierdza natomiast, że kaszubski jest językiem regionalnym. Nie dialektem, nie gwarą, a językiem. Fakt ten nie kończy jednak dyskusji na ten temat. Kontrowersje Prawo prawem, a polscy językoznawcy nadal nie rozstrzygnęli sporu w kwestii klasyfikacji kaszubszczyzny. W XX wieku dominował pogląd, że kaszubskiemu należy się ranga dialektu. Obecnie większość językoznawców klasyfikuje kaszubszczyznę jako język odrębny od polskiego, ale ten pogląd ma też swoich przeciwników. "Tabaka jest do tego, by radowało się serce." Kaszubski sposób na życie Światy wodne i lądowe przenikają się tu w sposób harmonijny. Niektórzy eksperci podnoszą, że o ile kaszubski kiedyś rzeczywiście był całkowicie odrębnym językiem słowiańskim, to z biegiem lat przejął na tyle dużo cech polszczyzny, że obecnie należy traktować tę mow…

jezyk-kaszubski-jest-jedynym-w-polsce-jezykiem-regionalnym-fot-iwciagr-shutterstock-com-0c6270f.jpg
width: 1000
height: 667

Gwara podlaska jest wyrazistym symbolem tożsamości kulturowej Podlasia. Gdzie można ją usłyszeć?
type: item
date: 2024-05-25T09:31:03.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: historia
subject: język
subject: podlasie
subject: polska
subject: Społeczeństwo
description: Gwara podlaska, nazywana też gwarą białostocką, wciąż rozbrzmiewa w centralnej i południowej części województwa podlaskiego. Mieszkańcy tego regionu dbają o zachowanie własnej tożsamości kulturowej, a unikatowa gwara jest integralną częścią. Mimo że na przestrzeni lat niektóre słowa uległy istotnemu przeobrażeniu, to wiele wciąż funkcjonuje w niezmienionej formie. Czym charakteryzuje się podlaska gwara? Gdzie jest używana? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Co to jest gwara podlaska? Gdzie można usłyszeć gwarę podlaską? Charakterystyczne cechy gwary podlaskiej Słownik gwary podlaskiej, czyli wybrane słowa, których używają Podlasianie Według niektórych jest bardziej złożona i obcobrzmiąca niż gwara góralska. W odszyfrowaniu może okazać się tak samo trudna, jak gwara śląska. Nie jest to specjalnie zaskakujące, bo w gwarze białostockiej pojawia się mnóstwo wyrazów, które dla osoby posługującej się polszczyzną ogólną mogą brzmieć niezrozumiale. W pierwszym kontakcie może przywodzić na myśl język łemkowski, ale nie należy dać się zwodzić pozorom. Gwara podlaska nie ma wiele wspólnego z językami rusińskimi. Co to jest gwara podlaska? Mówiąc o gwarze podlaskiej (lub białostockiej), na myśli trzeba mieć polską gwarę charakterystyczną dla mieszkańców Białegostoku i części Podlasia. Gwara podlaska stanowi odłam dialektu mazowieckiego. Jest wyraźnie spokrewniona z północnokresowym dialektem wileńskim. Należy jednak podkreślić, że w mowie mieszkańców Podlasia uwidaczniają się różne wpływy, między innymi rosyjskie, białoruskie, litewskie, ukraińskie, niemieckie i żydów aszkenazyjskich, posługujących się językiem jidysz. Nic dziwnego. W końcu Podlasie od zawsze było czymś w rodzaju kulturowego i religijnego pogranicza. Gdzie można usłyszeć gwarę podlaską? Wyznaczenie granic obszaru gwarowego nie jest łatwym zadaniem. Wynika to z faktu, że istnieją różne gwary podlaskie. Nieco inaczej mówią mieszkańcy miast, a inaczej osoby zamieszkujące obszary wiejskie. Planujecie wycieczkę na wschód Polski? Oto, co warto zobaczyć w województwie podlaskim Podlasie to dobry kierunek dla osób, którym zależy na kontakcie z przyrodą możliwie najbliższą swojej pierwotnej formy. Niezwykle malowniczy region zachwyca pięknem krajobrazu i wszechobecn... Próby wyznaczenia granic gwarowych Jako pierwszy ich wyznaczenia podjął się Kazimierz Nitsch. Na podstawie swoich badań polski językoznawca uznał, że granice dialektyczne nie pokrywają się z …

gwara-podlaska-jest-wyrazistym-symbolem-tamtejszej-tozsamosci-kulturowej-fot-iwciagr-shutterstock-com-45e0302.jpg
width: 1000
height: 667