National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-22T11:33:28.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: 60 lat temu zniknęło z mapy, ale wciąż niszczy klimat. Mroczny sekret wyschniętego Jeziora Aralskiego
items: Uzbekistan poza sezonem: Droga do Samarkandy
items: Uzbekistan - podróż życia

60 lat temu zniknęło z mapy, ale wciąż niszczy klimat. Mroczny sekret wyschniętego Jeziora Aralskiego
type: item
date: 2026-07-23T08:30:03.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: azja
subject: dwutlenek węgla
subject: jezioro aralskie
subject: zmiany klimatyczne
description: Kiedyś było czwartym największym jeziorem na Ziemi. Dziś Jezioro Aralskie to symbol jednej z najbardziej przerażających katastrof ekologicznych w historii ludzkości. Najnowsze badania ujawniają, że ten zamieniony w pustynię akwen jest zagrożeniem dla całego świata. Z jego odsłoniętego dna ulatniają się gigantyczne ilości gazów cieplarnianych.
encoded: W latach 60. XX wieku władze radzieckie podjęły brzemienną w skutkach decyzję o zmianie biegu wielkich rzek – Amu-darii i Syr-darii. Zamiast zasilać Jezioro Aralskie – które bywa nazywane też Morzem Aralskim – woda miała nawadniać rozrastające się uprawy bawełny w suchym klimacie Azji Środkowej. Efekt był tragiczny. Ogromny akwen skurczył się do płytkich, słonych kałuż, zostawiając po sobie tysiące kilometrów kwadratowych jałowej ziemi i rdzewiejące wraki statków uwięzione pośrodku pustyni. O ile jednak zniszczenie lokalnego ekosystemu widać gołym okiem, o tyle najnowsze odkrycia przypominają o czymś, co pozostawało niewidoczne. Tykająca bomba węglowa Co dzieje się z gigantycznymi pokładami materii organicznej – resztkami roślin, odchodami, obumarłymi glonami i zwierzętami – gdy woda znika? Odsłonięty, przypominający gęstą maź osad denny zostaje wystawiony na działanie tlenu i słońca. Rozpoczynają się gwałtowne procesy rozkładu. Z badań, opublikowanych na łamach prestiżowego magazynu „Science” wynika, że od 1960 roku wyschnięte dno Jeziora Aralskiego wyemitowało do atmosfery porażające 204 megatony dwutlenku węgla. Naukowcy doszli do tych wniosków po dokładnym zbadaniu próbek rdzeniowych pobranych z różnych miejsc na pustyni Aralkum – bo tak nazywa się dziś to terytorium. Jak duża jest emisja? Aby uzmysłowić sobie tę skalę: 204 megatony to wartość odpowiadająca rocznym spalinom z ponad 44 milionów samochodów osobowych. To tak, jakby wszystkie auta jeżdżące obecnie po polskich drogach pracowały bez przerwy przez ponad dwa lata, pompując dwutlenek węgla prosto do atmosfery. – Kiedy jezioro wysycha, mamy do czynienia nie tylko z problemem hydrologicznym, ekologicznym czy gospodarczym. Cykl węglowy zostaje zaburzony w sposób, który do tej pory w dużej mierze umykał naszym wyliczeniom klimatycznym – podkreśla Núria Catalán, ekolożka z hiszpańskiej Krajowej Rady Badań Naukowych (CSIC). Ratunek w wodzie (o ile nie zniknie) Badacze szacują, że w osadach dawnego jeziora wcią…

GettyImages-1083926562-a518aec.jpg
width: 5472
height: 3648

Uzbekistan poza sezonem: Droga do Samarkandy
type: item
date: 2019-03-20T07:00:00.000Z
creator: Michał Szypniewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ergo ubezpieczenia podróży
subject: jezioro aralskie
subject: konkursy
subject: Lifestyle
subject: podróże
subject: relacje z podróży
subject: samarkanda
subject: Sport
subject: tanie podróżowanie
subject: Travel
subject: ubezpieczenia
subject: ubezpieczenie erv
subject: Wolny czas
subject: wyprawy
description: 44 stopnie w cieniu? Nic dziwnego, że latem w Uzbekistanie nie ma turystów. I że ceny spadają!
encoded: Zanim się o tym przekonaliśmy, musieliśmy wyrobić sobie uzbeckie wizy. Ta do 15 dni kosztuje 70 dol. i wyrabia się ją w ambasadzie Uzbekistanu w Warszawie w jeden dzień. Warto rozważyć zebranie 10 osób, bo przy takiej grupie kosztować będzie jedynie 15 dol. Niezależnie od tego potrzebne jest zaproszenie. Można je kupić w biurach podróży za 40–50 euro, ale ja polecam wcześniejsze nawiązanie znajomości przez couchsurfing.org W internecie znaleźliśmy bilety na trasie Brno–Moskwa–Taszkent za niewiarygodne 650 zł w obie strony. Z Wrocławia do Pragi pojechaliśmy tanimi liniami autobusowymi za 1 zł, zaś w czeskich pociągach skorzystaliśmy z 50-procentowej zniżki dla grup (działa nawet przy dwóch osobach). Targowanie w Uzbekistanie W ciągu 10 dni przemierzyliśmy cały Uzbekistan. Zaczynając w stolicy, czyli Taszkencie, przez jedno z najdłużej zamieszkanych miast świata Samarkandę, słynną z dywanów Bucharę, magiczną Chiwę, a na Mo’ynoq nad brzegami wyschniętego Jeziora Aralskiego, gdzie piasek zasypuje upiornie wyglądające wraki statków, kończąc. Wstęp do wszelkiego rodzaju zabytków wszędzie był płatny. Oficjalnie. Czasem wystarczyło poczekać do wieczora lub wejść z drugiej strony obiektu (zupełnie legalnie) za darmo. Poza tym tam nawet ceny biletów do muzeów można negocjować. W naszym przypadku hasłem zniżkowym było „studenty z Polszy”. W efekcie nigdzie za wstęp nie zapłaciliśmy więcej niż 3 dol. Oczywiście stołowaliśmy się tylko tam gdzie miejscowi. A jedzenie w Uzbekistanie to bajka! Rewelacyjna baranina, pyszny płow, czyli ryż na rosole z rodzynkami i marchewką... Za obiad z deserem i piwem w jednej z najbardziej znanych restauracji Buchary zapłaciliśmy 5 dol. Owoce kupowaliśmy na bazarach. Arbuzy kosztowały po złotówce. Nie zbankrutowaliśmy też z powodu hoteli. W kultowym Bahodir B&B w Samarkandzie za nocleg zapłaciliśmy 6 dol., zaś w najlepszym hotelu w Chiwie (pokój z z klimatyzacją, wi-fi i śniadaniem) – 5 dol. Ceny wyjściowe były kilka razy wyższe, ale my nie zapomi…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2b09a46d9cc006de26f32375b09f531b7ff76fd1-78e972f.jpeg
width: 2448
height: 1020

Uzbekistan - podróż życia
type: item
date: 2010-03-02T07:00:00.000Z
creator: Wojtek Paczos
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: azja
subject: jedwabny szlak
subject: jezioro aralskie
subject: karawana
subject: pustynie
subject: uzbekistan
description: Przez 2 tys. lat szlakiem wiodącym przez góry i pustynie Azji wędrowały karawany kupców. Wiozły chiński jedwab na zachód. Najtrudniejszy odcinek prowadził rozległymi pustyniami kara-kum i kyzył-kum – w oazach powstały miasta, które przez wieki bogaciły się na wędrowcach.
encoded: Kokand Przemieszczamy się ich śladem, ze wschodu na zachód. Od Chin dzielą nas wysokogórskie przełęcze i różnice cywilizacyjne. Pierwszy przystanek robimy w Kokandzie. Kiedyś biło w nim serce azjatyckiego islamu, dzisiaj jest małym i cichym miasteczkiem z jedną atrakcją – skromnym pałacem chana. Wieczorową porą wybieramy się do czajchanu. Przychodzą tu sami mężczyźni, by w półleżącej pozycji zajadać się szaszłykami – narodową potrawą uzbecką – i prowadzić niekończące się dyskusje przy fajkach wodnych. Zgłodnieliśmy. Zdejmujemy buty i po kilku schodkach wchodzimy na ławę wymoszczoną kolorowymi kocami. Za sycącą kolację nie płacimy więcej niż 10 złotych na osobę. Kokand leży w Kotlinie Fergańskiej. Otoczony z trzech stron górami i pustynią stanowi zieloną oazę Azji Środkowej. Od zawsze był sercem regionu, przez wieki toczyły się tu burzliwe konflikty, które Stalin skutecznie podsycił. Gdy w latach 50. XX w. kreślił ołówkiem granice nowych republik, zrobił to tak, aby lokalne spory nigdy nie wygasły. Północną część kotliny z miastem Osz przydzielił Kirgizom, którzy schowani za górami nigdy nie zgłaszali do niej roszczeń. Wylot kotliny przypadł Tadżykistanowi na otarcie łez po utracie Buchary. Uzbecki środek Fergany pozostał odcięty łańcuchem Gór Ałajskich od reszty kraju. Dzieło Stalina dopełniają enklawy: na mapie każdego z tych trzech państw zaznaczono niewielkie okrągłe plamki, które należą do jego sąsiadów. Obecnie losy Kotliny Fergańskiej dodatkowo komplikują islamiści, którzy postanowili reaktywować tu kalifat. I tak ludy posługujące się prawie tym samym językiem stały się wrogami. A ich wspólne dzieje są długie. Turkmenów – ludy azjatyckie pochodzenia mongolskiego – zjednoczył w XIV w. Timur, jeden z największych wodzów w historii. Podbił Iran, Irak, Syrię, na stepach i pustyniach Azji Środkowej założył imperium. Na terenie dzisiejszego Uzbekistanu przecinający go Jedwabny Szlak prowadził przez cztery niezwykłe miasta: Kokand, Samarkandę, Bucharę i Chiwę. Poznaw…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6200aa3202b8d7fd118f64fbc1929b059b2d2680-f784a4f.jpeg
width: 500
height: 352