National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-26T10:19:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kosmiczne zaparcia. Naukowcy zbadali metabolity astronautów. Nie jest dobrze
items: Wystarczą dwa dni jedzenia owsianki, by na długo obniżyć poziom cholesterolu. Oto naukowe dowody
items: Te ciastka powstały z plastikowych butelek. Naukowcy dowiedli, że drożdże mogą robić jedzenie ze śmieci
items: Jadłospis Mieszka I mocno zaskakuje. Naukowcy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
items: Białko opanowało sklepowe półki. Czy naprawdę potrzebujemy go aż tyle?
items: Jadłospis zamiast recepty? Naukowcy badają dietę, która może wspierać leczenie chorób psychicznych
items: To nie jest zwykły dodatek do kanapki. Okazuje się, że czerwony barwnik z pomidorów spektakularnie chroni mózg
items: „To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
items: To nie zwykła zupa na niedzielę. Polski rosół może wkrótce stać się oficjalnym dziedzictwem ludzkości
items: Owoce leśne „prosto z krzaka”? Eksperci ostrzegają przed bąblowicą
items: Przełomowe badanie izotopowe: przez 10 000 lat mężczyźni w Europie jedli lepiej niż kobiety
items: Europejskie kurorty wprowadzają nowe opłaty. Turyści przecierają oczy ze zdumienia
items: Leżały pod ziemią przez 500 lat. Najnowsze odkrycie zdradza sekret potęgi Inków
items: Łączenie tych produktów na talerzu to same korzyści. Dzięki temu jedzenie staje się zdrowsze
items: Ziemniak zmienił ludzkie DNA. Niesamowita ewolucja pod Andami
items: Jedzenie mniejszych porcji może utrudniać odchudzanie. Naukowcy wyjaśniają dlaczego
items: Restauracje mają dość dzielenia się jedzeniem. W tym kraju trzeba teraz dopłacić za pusty talerz
items: Czy istnieje zdrowy cukier? Różne jego odmiany inaczej wpływają na zdrowie
items: Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
items: Dlaczego twój kot nie chce jeść? Wcale nie jest wybredny – naukowcy rozwiązali zagadkę
items: Dla kogo trening na czczo ma sens, a kto powinien go unikać? Eksperci o korzyściach i ryzyku
items: Samotny posiłek w restauracji? Psychologowie tłumaczą: to zdrowy nawyk
items: Nie tylko paprykarze i paszteciki. Oto kulinarne dziedzictwo Pomorza Zachodniego
items: Wielki powrót „piątej ćwiartki”. Naukowcy mają dowody, dlaczego warto jeść podroby
items: Jedzenie decyduje o kierunku wakacji? Ten trend podróżowania podbija serca Polaków

Kosmiczne zaparcia. Naukowcy zbadali metabolity astronautów. Nie jest dobrze
type: item
date: 2026-08-26T08:33:10.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: astronauci
subject: jedzenie
subject: loty w kosmos
subject: Zdrowie
description: Astronautom podczas długich i wymagających misji kosmicznych zagraża wiele: meteoroidy i śmieci kosmiczne, próżnia tuż za cienką ścianką statku, problemy emocjonalne oraz, jak się okazuje, ich własne układy trawienne. Ludzie mają poważny problem z wypróżnianiem w mikrograwitacji, a nowe badania wyjaśniają, dlaczego.
encoded: Grupa naukowców z Uniwersytetu Kopenhaskiego, z Giorgią La Barberą i Janem Stanstrupem jako głównymi autorami analizy, pod kierunkiem Henrika Roagera i Larsa Ove Dragsteda, przebadała 488 próbek osocza pobranego od 52 astronautów. Wśród nich było 11 kobiet i 41 mężczyzn. Wszyscy spędzili na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) od 2 do 9 miesięcy (misje z lat 2006–2018). Badano próbki pobrane przed lotem, w jego trakcie oraz po powrocie. Powód? Naukowcy chcieli sprawdzić, jak w warunkach mikrograwitacji radzi sobie ludzki układ trawienny, który – jakby na to nie patrzeć – wyewoluował do funkcjonowania na Ziemi i do ziemskiego ciążenia. Badanie było o tyle istotne, że astronauci od dawna zgłaszają różnorodne problemy trawienne – od uciążliwych zaparć po tzw. „mokre odbijanie” (ang. wet burp lub space burp). Mięso w tubce i mus jabłkowy W początkach ery kosmicznej nie wiedzieliśmy praktycznie nic o tym, jak ludzkie ciało poradzi sobie w warunkach skrajnie zmniejszonego ciążenia. Obawy budziło też przyjmowanie posiłków. Rozważano, czy pozbawiony grawitacji człowiek będzie mógł w ogóle przełykać. Problem ten rozwiały udane loty radzieckiego kosmonauty Jurija Gagarina, który w kwietniu 1961 roku jako pierwszy człowiek spożył jedzenie w kosmosie, a niedługo po nim Amerykanina Johna Glenna. Kosmonauta otrzymał tubkę z pastą mięsno-wątrobową oraz drugą z sosem czekoladowym, za to Glenn zjadł na orbicie mus jabłkowy. Naukowcy i specjaliści medycyny kosmicznej mogli odetchnąć – można jeść i przełykać w mikrograwitacji. Brak grawitacji stosunkowo słabo wpływa na początkowe etapy jedzenia, ponieważ mięśnie przełyku sprawnie przesuwają pokarm w kierunku żołądka. Problem zaczyna się, gdy jedzenie do niego dociera, ponieważ bez wystarczającego wsparcia grawitacji sytuacja robi się nieco bardziej skomplikowana. Grawitacyjny problem z treścią żołądkową Jeśli przyglądałeś się astronautom mieszkającym na ISS pewnie zauważyłeś, że ich twarze sprawiają wrażenie napuchniętych. To dlate…

kosmiczne-zaparcia-7529329.jpg
width: 1800
height: 1200

Wystarczą dwa dni jedzenia owsianki, by na długo obniżyć poziom cholesterolu. Oto naukowe dowody
type: item
date: 2026-08-25T06:48:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Krótkotrwała dieta oparta na owsie wydaje się być zaskakująco skuteczna w obniżaniu poziomu cholesterolu i działa już w dwa dni. Chociaż brzmi to jak niechciana reklama wyskakująca przy przeglądaniu internetu, to są to prawdziwe wyniki badań niemieckich naukowców. Sprawdzają oni, jak to w ogóle możliwe, że efekty utrzymują się nawet 6 tygodni.
encoded: Dieta owsiana może obniżyć „zły” cholesterol aż o 10% i wystarczy stosować ją przez dwa dni. Badanie z Uniwersytetu w Bonn poruszyło środowisko naukowe. Kluczową rolę mają odgrywać beta-glukany, czyli rozpuszczalny błonnik naturalnie występujący w ziarnach owsa. Owsianka na cholesterol – mechanizm potwierdzony naukowo Owsianka wyróżnia się na tle innych zbóż wysoką zawartością beta-glukanów. Te rozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego wiążą cholesterol w jelitach i ograniczają jego wchłanianie do krwi, co potwierdzają liczne badania. W praktyce prowadzi to do spadku stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL, czyli tzw. „złego” cholesterolu. Wiedzieli to nasi przodkowie: owsianka jest daniem, które towarzyszy ludzkości od nawet 5000 lat. W randomizowanym badaniu Uniwersytetu w Bonn wykazano, że już dwudniowa dieta oparta na płatkach owsianych znacząco obniża poziom LDL – nawet o 10%, a efekt ten utrzymuje się przez kolejne tygodnie. Co ważne, poprawa profilu lipidowego wiązała się również ze wzrostem „dobrego” cholesterolu HDL oraz z korzystnym wpływem na ciśnienie krwi i masę ciała. Jak jeść owies? Badacze sprawdzili, kiedy działa najlepiej Badanie objęło 68 osób – kobiety i mężczyzn cierpiących na zespół metaboliczny związany ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę. Uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy. Jedna grupa przez dwa dni spożywała wyłącznie owsiankę – 300 gramów ugotowanych płatków owsianych dziennie z niewielkim dodatkiem owoców lub warzyw. Ich dzienne spożycie kalorii wynosiło zaledwie połowę zwyczajowej wartości. Druga grupa (kontrolna) również stosowała dietę niskokaloryczną, ale bez owsa. Celem eksperymentu było sprawdzenie, czy krótka, intensywna dieta owsiana przyniesie zauważalne efekty zdrowotne w porównaniu do diety kontrolnej. Jakie zmiany zaobserwowano po dwóch dniach? Po zaledwie 48 godzinach osoby na diecie owsianej odnotowały spektakularny spadek poziomu cholesterolu LDL. 10% to wynik znacznie wyższy niż w grupie kontrolnej…

owsianka-dec3e50.jpg
width: 1800
height: 1200

Te ciastka powstały z plastikowych butelek. Naukowcy dowiedli, że drożdże mogą robić jedzenie ze śmieci
type: item
date: 2026-08-24T09:02:50.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: chemia
subject: jedzenie
subject: NatGeoBN
subject: plastik
subject: żywność
description: Ciastka z plastiku to nie żart. Zespół badaczy z USA zmodyfikował drożdże, by przerabiały PET z butelek oraz odpady roślinne na jadalne białka, witaminy i aromaty. Wyniki zostały zaprezentowane podczas konferencji ACS Fall 2026 w Chicago. Taka syntetyczna żywność może znaleźć zastosowanie m.in. podczas misji NASA i w sytuacjach kryzysowych.
encoded: Plastikowa butelka po wodzie i resztki roślin uprawnych zwykle kończą jako kłopotliwy odpad. Zespół z Southern Illinois University Carbondale proponuje inny scenariusz: z PET oraz biomasy roślinnej, takiej jak łodygi i liście kukurydzy, można uzyskać pełnowartościowe składniki żywności. Badacze wydrukowali z nich w 3D wysokobiałkowe ciastka nazwane µBites. Od odpadu do składnika żywności PET (politereftalan etylenu) to popularne tworzywo z butelek na napoje, bogate w węgiel. – A przecież na związkach węgla opiera się większość tego, co jemy – zauważa dr Lahiru Jayakody, szef zespołu badawczego. Badacze nie „nakarmili” jednak drożdży kawałkami plastiku. Najpierw przygotowali materiał wyjściowy, rozbijając wyjątkowo odporne molekuły tworzywa sztucznego na mniejsze fragmenty przydatne dla mikroorganizmów. Służy do tego proces o nazwie hydrotermalny rozkład utleniający (oxidative hydrothermal dissolution). W praktyce jest to działanie wody i tlenu w wysokiej temperaturze i pod ciśnieniem. Pozwala to rozłożyć PET oraz biomasę roślinną na cząsteczki, które mogą zostać wykorzystane w metabolizmie drobnoustrojów. Dopiero wtedy do pracy wchodzą modyfikowane drożdże — wśród nich zarówno popularne drożdże piekarnicze, jak i szczepy uznawane za bezpieczne do spożycia: Saccharomyces boulardii, Saccharomyces cerevisiae oraz Rhodosporidium toruloides. Drożdże działają jak mikrofabryki: przetwarzają dostarczone związki na składniki żywności, m.in. białka, tłuszcze i kwasy. To podejście łączy dwa globalne wyzwania — narastające zanieczyszczenie plastikiem i pytanie o to, skąd brać żywność w warunkach, w których dostawy są ograniczone albo niestabilne. Ciastko z plastiku czeka na testy Gdy mikroorganizmy wykonają swoją pracę, powstaje mieszanina, którą naukowcy dodatkowo uzupełniają o błonnik, skrobię i substancję słodzącą. Następnie masa trafia do drukarki 3D, która formuje z niej małe, wysokobiałkowe ciastka. Sam wydruk jest tu czymś więcej niż efektownym dodatkiem: pozwala precyzy…

ciastko-z-plastiku-598c8fc.jpg
width: 1799
height: 1200

Jadłospis Mieszka I mocno zaskakuje. Naukowcy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
type: item
date: 2026-08-13T10:44:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: Piastowie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Przebadanie dziesiątek tysięcy kości wykopanych na terenie dawnych grodów w Wielkopolsce pozwoliło na dokładne odtworzenie jadłospisu Mieszka I oraz jego dworu. Na stołach Piastów królowała wieprzowina, ceniono ryby, w tym szczupaki oraz egzotyczne dziś potrawy, np. niedźwiedzie łapy w miodzie. Czym jeszcze raczyli się pierwsi władcy Polski?
encoded: Spis treści: Królewska wieprzowina Ryby i świt chrześcijaństwa Nietypowe frykasy pierwszych Piastów Prof. Daniel Makowiecki Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przebadał dziesiątki tysięcy odpadków po spożytym mięsie w miejscach kluczowych dla państwa pierwszych Piastów: na Ostrowie Tumskim w Poznaniu i Ostrowie Lednickim. – Pół żartem, pół serio mogę powiedzieć dotykałem najprawdopodobniej kości obgryzanych i przez Mieszka I i przez Bolesława Chrobrego – powiedział prof. Makowiecki w wywiadzie dla „Academii” – magazynu Polskiej Akademii Nauk. Królewska wieprzowina Z badań prof. Makowieckiego wynika, że w Wielkopolsce w czasach pierwszych Piastów dominowała wieprzowina. „I to niezależnie od stanu: jedli ją władcy, dworzanie, duchowni, wojowie, służba i kmiecie. Już w czasach plemiennych świnie dominowały na tamtych terenach, Mieszko niczego nie zmieniał, przyjął ten model i go kontynuował” – zauważył naukowiec. Skąd takie powodzenie wieprzowiny? Prof. Makowiecki zwraca uwagę na to, że locha w jednym miocie ma od kilku do kilkunastu prosiąt. A mięso świń jest soczyste i delikatne. Świnia nie ma wysokich wymagań jeśli chodzi o hodowlę – mogła być wypasana nawet w lasach, gdzie żywiła się sama na przykład żołędziami. Natomiast w innych częściach Polski hodowano przede wszystkim bydło. Ryby i świt chrześcijaństwa A co jeśli chodzi o ryby? Z pewnością nie konsumowano karpia, bo nie widać jego obecności w odkrywanych szczątkach kostnych na stanowiskach archeologicznych. W Gnieźnie archeolodzy odkryli tylko jedną kość karpia z tego okresu, a we Wrocławiu – tylko nieliczne. „Mamy bardzo solidne podstawy, by stwierdzić, że to Krzyżacy upowszechnili karpia, przynosząc z sobą technologię, doświadczenie i zwyczaj jego hodowli w fosach zamkowych, w sztucznie przygotowywanych stawach albo uzdatnianych małych zbiornikach wodnych” – wskazuje prof. Makowiecki. Zatem jakie ryby spożywano? Naukowiec wskazuje na szczupaka. „To ryba bardzo atrakcyjna pod wzgl…

menu-pierwszych-Piastow-5981187.jpg
width: 7952
height: 5304

Białko opanowało sklepowe półki. Czy naprawdę potrzebujemy go aż tyle?
type: item
date: 2026-08-09T13:15:17.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: zdrowe odżywianie
description: Białko trafia dziś nie tylko do odżywek dla sportowców, lecz także do kawy, płatków śniadaniowych, lodów, makaronu z serem, a nawet napojów gazowanych. Producenci przekonują, że więcej protein oznacza zdrowszy produkt. Nauka podpowiada jednak, że zapotrzebowanie na białko zależy od wieku, aktywności i stanu zdrowia, a przekroczenie potrzeb organizmu nie daje automatycznie dodatkowych korzyści.
encoded: Spis treści: Proteinowa rewolucja dotarła nawet do kawy i napojów gazowanych Ile białka naprawdę potrzebuje osoba, która nie trenuje? Trenujesz? Więcej białka może pomóc, ale nie zastąpi ćwiczeń Seniorzy potrzebują nie tylko protein Czy nadmiar białka niszczy nerki? „High protein” nie zawsze znaczy „zdrowy” Jak obliczyć własne zapotrzebowanie na białko? Jeszcze niedawno produkty wysokobiałkowe kojarzyły się przede wszystkim z kulturystyką. Dziś etykieta „high protein” stała się niemal synonimem zdrowej żywności. Czy słusznie? Sprawdzamy, ile białka naprawdę potrzebują osoby mało aktywne, seniorzy i ludzie regularnie trenujący – oraz kiedy proteinowy produkt jest dobrym wyborem, a kiedy tylko udanym zabiegiem marketingowym. Proteinowa rewolucja dotarła nawet do kawy i napojów gazowanych Jogurty, batony i odżywki to dopiero początek. Na polski rynek trafiają już wysokobiałkowe wersje makaronu z serem, lodów, kawy, słonych przekąsek, a nawet napojów gazowanych. Jak opisywał serwis Axios, dodatkowe proteiny wkroczyły do kategorii produktów, które wcześniej kupowano przede wszystkim dla smaku i przyjemności. Moda jest widoczna w całej Europie. Na opakowaniach serów, deserów mlecznych, pieczywa czy płatków coraz częściej pojawiają się duże liczby informujące o gramach białka. Czasem producenci eksponują cechę, którą dany produkt miał od zawsze – nabiał, jaja, ryby i mięso są przecież jego naturalnymi źródłami. Skąd ta popularność? Białko ma wyjątkowo dobry wizerunek. Kojarzy się z mięśniami, sprawnością, szczupłą sylwetką i uczuciem sytości. W przeciwieństwie do tłuszczu czy cukru nie przeszło też okresu powszechnej demonizacji. Jak zauważają eksperci z Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, boom napędza przede wszystkim przekonanie, że więcej białka musi oznaczać więcej zdrowia. Tymczasem białko jest niezbędne, ale nie jest magicznym składnikiem. Organizm wykorzystuje tworzące je aminokwasy między innymi do budowy i naprawy tkanek, produkcji enzymów, hormonów i…

produkty-wysokobialkowe-GettyImages-2287825351-97cef97.jpg
width: 5056
height: 3371

Jadłospis zamiast recepty? Naukowcy badają dietę, która może wspierać leczenie chorób psychicznych
type: item
date: 2026-08-09T11:45:05.000Z
creator: Meryl Davids Landau
subject: Nauka
subject: biologia
subject: diety
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: psychiatria
subject: psychologia
description: Czy sposób odżywiania może wspierać leczenie chorób psychicznych? Coraz więcej psychiatrów bada wpływ diety ketogenicznej na depresję, zaburzenie afektywne dwubiegunowe i schizofrenię. Pierwsze wyniki są obiecujące, choć eksperci podkreślają, że potrzebne są dalsze badania.
encoded: Pewnego dnia, gdy nastoletnia Julianne Armijo wracała do domu z lekcji gry na skrzypcach, ogarnęła ją głęboka rozpacz. Lekarze myśleli, że to depresja, jednak w wieku 20 i 30 lat jej stany obniżonego nastroju zaczęły przeplatać się z epizodami manii, co ostatecznie doprowadziło do właściwej diagnozy: zaburzenia afektywnego dwubiegunowego (CHAD). Julianne z trudem poszukiwała terapii, która powstrzymałaby objawy. Nawet przy przyjmowaniu dwóch powszechnie przepisywanych leków – antydepresantu i leku przeciwdrgawkowego – epizody powracały. Podczas jednego z nich, o trzeciej nad ranem skakała po koparkach i traktorach na placu budowy, mając wrażenie, że otaczające ją drzewa iskrzą i oddychają. Gdy leki nie działają. Przypadek Julianne Armijo Kiedy lekarze zamienili antydepresant na lek przeciwpsychotyczny, który stłumił jej nastrój i koncentrację, 39-letnia dziś Armijo – pielęgniarka rodzinna i doktorantka pielęgniarstwa w Ann Arbor w stanie Michigan – zaczęła szukać innych rozwiązań, które pozwoliłyby jej odstawić otępiający lek. W szkole pielęgniarskiej dowiedziała się, że dieta ketogeniczna, która eliminuje węglowodany i radykalnie zwiększa spożycie tłuszczów, od ponad wieku ogranicza napady padaczkowe u dzieci. Ponieważ padaczkę leczy się również lekami przeciwdrgawkowymi, uznała, że może tu istnieć powiązanie – w czym utwierdziły ją wczesne badania nad potencjalnym wpływem diety keto na zdrowie psychiczne. Trzy lata temu, czując, że nie ma nic do stracenia, postanowiła spróbować. Dieta keto może odmienić życie – Różnicę zauważyłam już w pierwszych tygodniach – mówi Julianne. – Uświadomienie sobie, że zamiast skrajnych wzlotów i upadków mogę po prostu doświadczać normalnych, ludzkich zmian nastroju, całkowicie odmieniło moje życie. – To wcale nie jest tak niedorzeczne, jak mogłoby się wydawać. W normalnych warunkach komórki przekształcają węglowodany w cukier (glukozę), aby uzyskać energię. Jednak w wielu chorobach neurodegeneracyjnych i psychicznych – w tym w zabur…

bakterie-129ffe6.jpg
width: 4572
height: 3964

To nie jest zwykły dodatek do kanapki. Okazuje się, że czerwony barwnik z pomidorów spektakularnie chroni mózg
type: item
date: 2026-07-18T06:31:32.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: choroba parkinsona
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: pomidory
description: Czy niepozorny składnik diety może być chronić mózg przed niszczycielską chorobą układu nerwowego? Badacze na łamach czasopisma „Nutrients” udowodnili, że potężnym neuroprotektorem chroniącym przed Parkinsonem może być substancja, którą znajdziemy w najzwyklejszym pomidorze czy arbuzie.
encoded: Mowa o likopenie – naturalnym, czerwonym pigmencie, który nadaje barwę pomidorom, różowym grejpfrutom oraz arbuzom. Zespół badaczy postanowił sprawdzić jego działanie na organizmach myszy, u których sztucznie wywołano objawy uszkodzenia mózgu przypominające chorobę Parkinsona. Przez trzy tygodnie część zwierząt otrzymywała z pokarmem określoną dawkę likopenu, podczas gdy grupa kontrolna jadła standardową paszę. Ich mózgi pracowały zupełnie inaczej. Jak działają mózgowe „śmieciarki”? Recykling w naszej głowie Kluczem do zrozumienia tego zjawiska jest dopamina – neuroprzekaźnik, którego dramatycznie brakuje w mózgach pacjentów z Parkinsonem. Naukowcy skupili się na specjalnym białku zwanym transporterem dopaminy (DAT). Można je przyrównać do miniaturowej śmieciarki, która krąży na zewnętrznej powierzchni neuronów i wychwytuje zużytą dopaminę, wciągając ją z powrotem do komórki, by mogła zostać wykorzystana ponownie. Wraz z obumieraniem neuronów i postępem choroby, liczba tych ważnych transporterów drastycznie spada. Okazuje się, że likopen może je uratować. Złożone testy biochemiczne oraz symulacje komputerowe wykazały, że czerwony barwnik bezpośrednio wiąże się z białkiem DAT/SLC6A3, stymulując jego wytwarzanie. Dzięki temu naturalny system recyklingu działa znacznie wydajniej. Likopen obecny w pomidorach działa jak tarcza – w śródmózgowiu leczonych nim myszy przetrwało znacznie więcej neuronów, a stężenie dopaminy utrzymało się na niemal normalnym poziomie. Co zyskały myszy leczone barwnikiem z pomidorów? Ochrona na poziomie komórkowym błyskawicznie przełożyła się na realne, widoczne zmiany w zachowaniu myszy. Podczas testów motorycznych, przeprowadzanych na specjalnych równoważniach i w otwartych labiryntach, grupa karmiona likopenem zdeklasowała grupę kontrolną. Gryzonie stawiały pewniejsze kroki, miały znacznie lepszą koordynację i zdolności motoryczne. Co ciekawe, korzyści dotyczyły także sfery psychicznej. Myszy spożywające likopen chętniej eksplorowały nowe ot…

GettyImages-154320019-e26b986.jpg
width: 5121
height: 3414

„To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
type: item
date: 2026-07-16T12:06:47.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Podcasty
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: japonia
subject: jedzenie
subject: kobiety
subject: kuchnia tajska
subject: kuchnie świata
subject: podcasty
subject: podróże kulinarne
subject: Solo przez świat
subject: wywiady
description: Czy jedzenie może być ważniejszym powodem podróży niż najsłynniejsze atrakcje? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego właśnie lokalna kuchnia najlepiej pozwala zrozumieć odwiedzane miejsca oraz które kraje najbardziej zaskoczyły ją pod względem kulinarnym.
encoded: Justyna Świetlicka odwiedziła dziesiątki krajów i przekonuje, że najlepsze wspomnienia z podróży często rodzą się nie podczas zwiedzania zabytków, lecz przy stole. W rozmowie z Sabiną Ziębą dietetyczka opowiada o smakach, których szuka podczas wyjazdów, potrawach, które budziły w niej opór, a także o miejscach, które kulinarnie zachwyciły ją najbardziej – i tych, które okazały się największym rozczarowaniem. Dlaczego Justyna Świetlicka poznaje świat przez jedzenie? „Jem wszystko, co jedzą lokalni ludzie” Choć podróże Justyny Świetlickiej często kojarzą się z rowerowymi wyprawami i aktywnym odkrywaniem świata, sama podróżniczka przyznaje, że to właśnie jedzenie zajmuje w nich szczególne miejsce. Jej zdaniem lokalna kuchnia pozwala lepiej zrozumieć historię, kulturę i codzienność mieszkańców niż wiele popularnych atrakcji turystycznych. Dlatego podczas wyjazdów stara się próbować wszystkiego, co jedzą miejscowi – nawet jeśli dla wielu osób wydaje się to nietypowe. W Meksyku zdecydowała się spróbować chapulines, czyli smażonych świerszczy, a w Peru zjadła świnkę morską, która – jak przyznaje – wzbudziła w niej największe opory. – To była chyba najdziwniejsza rzecz, którą zjadłam. Jak była na talerzu ze swoimi małymi stópkami, to jednak było trochę… dużo – wspomina. Największe kulinarne rozczarowanie spotkało ją natomiast w Australii. Mimo zachwycającej przyrody, brakowało jej tam bogatej tradycji kulinarnej, którą odnajdywała wcześniej choćby w Peru, Tajlandii czy Japonii. Jak podkreśla, są miejsca, gdzie nawet rezygnacja ze zwiedzania nie oznacza straconego dnia, bo sam spacer od jednej restauracji do drugiej staje się podróżą przez lokalną kulturę. Japonia zachwyciła, Hongkong rozczarował. Które smaki Justyna Świetlicka zapamiętała najbardziej? Spośród wszystkich odwiedzonych krajów największe wrażenie zrobiła na Justynie Japonia. Zachwyciło ją nie tylko samo jedzenie, ale także filozofia stojąca za jego przygotowaniem. Zwraca uwagę, że wiele japońskich restauracji s…

zdj-2026-07-16T105409.592-0223ca4.jpg
width: 4864
height: 3240

To nie zwykła zupa na niedzielę. Polski rosół może wkrótce stać się oficjalnym dziedzictwem ludzkości
type: item
date: 2026-07-14T12:40:56.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: podróże kulinarne
subject: polska
subject: unesco
description: Najważniejszy element polskiego niedzielnego obiadu ma szansę trafić na listę UNESCO. Chociaż dziedzictwo narodowe kojarzy się z zamkami, dziełami sztuki czy zabytkowymi dzielnicami, znajdziemy je również… w garnkach. W końcu w czym jest zaklęta esencja polskości, jeśli nie w parującej misce rosołu? Według Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie zasługuje on na najwyższe uznanie i trudno się z tym nie zgodzić.
encoded: Zgodnie z konwencją UNESCO z 2003 roku, niematerialne dziedzictwo to nie obiekty fizyczne, lecz żywe tradycje, wiedza i rytuały przekazywane z pokolenia na pokolenie. Nasz złocisty wywar idealnie wpisuje się w tę definicję – rosół jest fundamentem polskiej gościnności i wspólnotowości, a bez niego trudno wyobrazić sobie tradycyjne wesele, święta czy nawet… chorobę bliskich. Nad parującym talerzem budują się więzi, a tajemne domowe receptury są zazdrośnie strzeżone. Co dom, to rosół! Od królewskich uczt po wirale na amerykańskim Tiktoku Historia rosołu jest niezwykle długa. Najstarszy zachowany przepis na tradycyjny „rosół polski” ujrzał światło dzienne już w 1682 roku. Został spisany w słynnym „Compendium Ferculorum” autorstwa kuchmistrza Stanisława Czarnieckiego – pierwszej polskiej książce kucharskiej. Przez kolejne stulecia wywar dumnie gościł na suto zastawionych dworskich stołach, by z biegiem czasu trafić pod strzechy wszystkich warstw społecznych. Dziś to historyczne dziedzictwo nie tylko przetrwało, ale wciąż dynamicznie się rozwija. Przepisy na idealny bulion podbijają przestrzeń cyfrową, a internetowi twórcy kulinarni tworzą jego nowoczesne interpretacje. „Chicken tea” podbija internet Co ciekawe, naszym tradycyjnym wywarem zachwycili się ostatnio Amerykanie na TikToku. Polska zupa stała się tam kulinarnym viralem – użytkownicy zza oceanu masowo próbują odtworzyć domowy przepis, zabawnie zmagając się z wymową (najczęściej fonetycznie nazywając go „raw-soul”) i okrzykując go „polską penicyliną” czy nawet „chicken tea” (herbatą z kurczaka) ze względu na jego rozgrzewające i wspomagające odporność właściwości. Zamiast jeść z talerza, piją go jednak… z kubków. Cóż, oni są nienajlepsi w zupy. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie na straży narodowej polskiej zupy O ciągłość tej wyjątkowej tradycji rosołu dba dziś Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Placówka ta od 2014 roku realizuje autorski program „Ogród – Kuchnia – Stół”, w ramach którego badacze na…

shutterstock2694832469-5421f65.jpg
width: 5989
height: 3985

Owoce leśne „prosto z krzaka”? Eksperci ostrzegają przed bąblowicą
type: item
date: 2026-07-06T12:52:03.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Nauka
subject: choroby
subject: jedzenie
subject: pasożyty
description: Rośliny, w tym owoce rosnące blisko ziemi, często są miłym dla oka widokiem. Panuje powszechne przekonanie, że są najzdrowsze, ponieważ rosną w naturalnym środowisku. Nie jest to jednak tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Dlatego, widząc jagody na szlaku, warto się zastanowić, czy na pewno chce się je zjeść. Zwłaszcza, że ryzyko dla zdrowia jest niemałe.
encoded: Jednym z największych uroków polskiego lata są owoce. Widać to chociażby po fenomenie drożdżówek z jagodami, które aktualnie są towarem deficytowym. Wszyscy miłośnicy tych wypieków przyznają, że nie ma nic lepszego niż jagoda, malina czy właśnie poziomka z własnego ogrodu. Z kolei miłośnicy gór z pewnością potwierdzą, że jednym z ich ulubionych widoków są dziko rosnące jagody. Niewątpliwie to smaki, na które warto czekać, ale nie wolno zapominać, że nawet najjędrniejsze owoce mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia. „Prosto z krzaka”: ryzyko, które powinniśmy znać Wydawać by się mogło, że owoce rosnące dziko w lesie oraz te z własnego ogrodu to najzdrowsza opcja. Oczywiście pod warunkiem, że są jadalne. Rosną naturalnie, bez chemicznych środków wspomagających. Okazuje się jednak, że nie zawsze są bezpieczne. Powiedzenie „najciemniej pod latarnią” jest w tym przypadku jak najbardziej trafne. Przede wszystkim dlatego, że niewinnie wyglądające owoce mogą prowadzić do poważnych chorób. Wszystko dlatego, że nisko rosnące rośliny często mają kontakt z odchodami dzikich zwierząt, co dla człowieka może mieć poważne konsekwencje. Czym jest bąblowica? Spożywanie nieumytych owoców zwiększa ryzyko zakażenia bąblowicą. To choroba pasożytnicza spowodowana zakażeniem tasiemcem bąblowcowym, przenoszonym głównie przez dzikie zwierzęta. Jej nazwa pochodzi od larw, które w trakcie rozwoju w organizmie tworzą torbiele w różnych narządach – najczęściej w wątrobie, ale mogą również pojawić się w śledzionie, płucach, nerkach, a nawet mózgu. Zazwyczaj do zakażenia dochodzi drogą pokarmową, na przykład poprzez kontakt brudnych rąk z jamą ustną albo zjedzenie pokarmu skażonego jajami tasiemca. Chociaż jest to głównie choroba zwierzęca, według statystyk w Polsce u ludzi dochodzi nawet do 40 zakażeń rocznie. Jak uniknąć zakażenia bąblowicą? Aby uniknąć zakażenia, należy przede wszystkim przestrzegać zasad higieny, zwłaszcza po czasie spędzonym na świeżym powietrzu. Najważniejsze jest dokładne myc…

GettyImages-2235533100-3e6bba9.jpg
width: 2121
height: 1414

Przełomowe badanie izotopowe: przez 10 000 lat mężczyźni w Europie jedli lepiej niż kobiety
type: item
date: 2026-07-01T07:00:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: diety
subject: jedzenie
subject: kobiety
subject: kości
subject: mężczyźni
subject: neolit
description: Analiza tysięcy szkieletów z 393 stanowisk w Europie przyniosła przełomowe wnioski. Okazuje się, że przez tysiące lat mężczyźni jedli bardziej wartościowe, bogate w białko pożywienie. Największe dysproporcje odnotowano w klasycznej starożytności.
encoded: Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „PNAS Nexus”, dostarczają przełomowych dowodów na to, że przez tysiąclecia mężczyźni w Europie cieszyli się lepszym dostępem do wartościowego pożywienia niż kobiety. Międzynarodowy zespół naukowców z Simon Fraser University w Kanadzie, współpracujący z badaczami z Francji, podjął się gigantycznego zadania analizy szczątków ludzkich pochodzących z ostatnich 10 000 lat. Co jedli nasi przodkowie i przodkinie? Analiza tysięcy szkieletów Projekt objął analizę aż 12 281 szkieletów odnalezionych na 393 stanowiskach archeologicznych rozproszonych po całym kontynencie. Wyniki jednoznacznie wskazują, że mężczyźni jedli bardziej wartościowe, bogatsze w białko zwierzęce pożywienie, niż kobiety. Różnice w diecie ze względu na płeć były trwałym elementem struktur społecznych, który ewoluował wraz z rozwojem cywilizacji. Metodyka badań izotopowych Podstawą badania była zaawansowana analiza izotopów azotu i węgla zachowanych w kościach i zębach. Izotopy azotu służą do szacowania ilości spożywanego białka zwierzęcego, a izotopy węgla dostarczają cennych informacji na temat obecności w diecie niektórych pokarmów roślinnych, na przykład zbóż. Dzięki olbrzymiej bazie danych, obejmującej próbki z dziesięciu tysiącleci, możliwe było nie tylko porównanie jadłospisu obu płci, ale także zaobserwowanie, jak zmieniał się w kolejnych epokach. Ewolucja nierówności żywieniowych od neolitu po średniowiecze Najmniejsze różnice pod względem spożycia białka odnotowano u wczesnych społeczności rolniczych neolitu, czyli między 10 000 a 2 000 rokiem p.n.e.. Sytuacja zaczęła się jednak pogarszać w epoce brązu (3300–1200 r. p.n.e.), kiedy to intensywniejszy rozwój rolnictwa oraz formowanie się bardziej złożonych hierarchii społecznych zaczęły sprzyjać wyraźniejszym podziałom. Szczyt nierówności żywieniowych między płciami przypadł na klasyczną starożytność, między VII wiekiem p.n.e. a V wiekiem n.e. Proces ten trwał również w średniowieczu, gdzie obok róż…

GettyImages-475600305-ca036ea.jpg
width: 3765
height: 2412

Europejskie kurorty wprowadzają nowe opłaty. Turyści przecierają oczy ze zdumienia
type: item
date: 2026-06-30T07:01:57.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: europa
subject: hiszpania
subject: hotele
subject: jedzenie
subject: lód
subject: pieniądze
subject: plaże
subject: plaże w europie
subject: restauracje
description: Wakacje w najpopularniejszych europejskich kurortach od dawna nie należą do najtańszych. Rosnące ceny noclegów, restauracji i atrakcji turystycznych nie zniechęcają jednak podróżnych, którzy mimo problemów z overtourismem wciąż tłumnie odwiedzają najbardziej znane miejsca kontynentu. Coraz częściej na miejscu czekają na nich również mniej oczywiste wydatki, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych turystów.
encoded: Opłata klimatyczna czy kilkadziesiąt centów za skorzystanie z publicznej toalety zdążyły już stać się stałym elementem podróżowania po Europie. W niektórych miejscach lista dodatkowych kosztów jest jednak znacznie dłuższa. Na jednej z hiszpańskich plaż turyści płacą dziś za każdą minutę korzystania z prysznica, a w popularnych kurortach dodatkowe opłaty mogą obejmować m.in. lód do drinków, nakrycie stołu w restauracji, dodatkowy talerz, pościel czy korzystanie z leżaków. Hiszpańska plaża wprowadza opłaty za prysznic. Turyści są podzieleni Na jednej z najpopularniejszych plaż hiszpańskiego wybrzeża testowane jest rozwiązanie, które jeszcze kilka lat temu mogłoby wydawać się żartem. Na plaży Costa de la Luz w miejscowości Matalascañas w Andaluzji pojawił się inteligentny prysznic, z którego można korzystać dopiero po dokonaniu płatności. Opłata pobierana jest za czas korzystania z urządzenia, a płatności można dokonać zarówno za pomocą kodu QR, jak i gotówką. Według lokalnych mediów minuta korzystania z prysznica może kosztować około jednego euro, choć ostateczna cena ma zależeć od długości korzystania z instalacji. Oznacza to, że czteroosobowa rodzina chcąca spłukać z siebie słoną wodę i piasek po dniu spędzonym na plaży może wydać dodatkowo nawet kilka euro. Władze tłumaczą wprowadzenie rozwiązania koniecznością ograniczania zużycia wody i promowania bardziej odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych. Andaluzja od kilku lat zmaga się bowiem z okresami suszy, a problem niedoborów wody staje się coraz bardziej odczuwalny również w popularnych regionach turystycznych Hiszpanii. Pomysł wzbudził jednak spore kontrowersje zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów. Krytycy zwracają uwagę nie tylko na samą opłatę, ale również na konieczność korzystania ze smartfona na plaży. W mediach społecznościowych pojawiły się głosy, że podobne rozwiązania mogą przyczynić się do stopniowego „normalizowania płacenia za wszystko”, co jeszcze do niedawna pozostawało bezpłatnym el…

shower-d875020.jpg
width: 6000
height: 4000

Leżały pod ziemią przez 500 lat. Najnowsze odkrycie zdradza sekret potęgi Inków
type: item
date: 2026-06-20T13:17:07.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: inkowie
subject: jedzenie
subject: żywność
description: Niewielkie znalezisko z Peru rzuca nowe światło na funkcjonowanie jednego z największych imperiów obu Ameryk. Odkryte przez archeologów 500-letnie ziemniaki pokazują, jak Inkowie transportowali i przechowywali żywność na ogromną skalę, zapewniając zaopatrzenie nawet odległym regionom państwa.
encoded: Inkowie stworzyli największe imperium w historii prekolumbijskiej Ameryki. W szczytowym okresie swego rozwoju państwo rozciągało się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej na tysiące kilometrów, obejmując tereny dzisiejszego Peru, Boliwii, Ekwadoru, Chile, Argentyny i Kolumbii. Do dziś badaczy fascynuje nie tylko skala, ale także sposób, w jaki Inkowie zarządzali milionami poddanych. Odkrycie, które wyjaśnia sukces Inków Jednym z największych wyzwań było zapewnienie żywności mieszkańcom i utrzymanie sprawnego systemu zaopatrzenia na ogromnym obszarze. Nowe światło na tę kwestię rzuca badanie opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Field Archaeology”. Autorami publikacji są archeolodzy Lidio M. Valdez z Uniwersytetu w Calgary oraz niezależna badaczka Katrina J. Bettcher. Naukowcy opisali niezwykłe znalezisko z inkaskiego ośrodka Tambo Viejo w południowym Peru. Naukowcy podkreślają, że znalezisko z Tambo Viejo nie jest przypadkowe. Jak wskazują autorzy badania, ziemniaki zostały poddane procesowi naturalnego liofilizowania, czyli tradycyjnej technice konserwacji żywności stosowanej w Andach, polegającej na przemrażaniu i suszeniu bulw w warunkach wysokogórskich. Dzięki temu mogły być przechowywane przez długi czas i transportowane na duże odległości, bez ryzyka szybkiego zepsucia. Chuño, czyli wynalazek idealny To właśnie ten rodzaj przetworzonej żywności, znany w regionie jako chuño, stanowił jeden z filarów inkaskiego systemu zaopatrzenia. Badacze zwracają uwagę, że odkrycie ma znaczenie wykraczające poza sam fakt zachowania organicznych szczątków. Jak podkreślają Valdez i Bettcher, znalezisko stanowi bezpośredni dowód na to, że produkty spożywcze mogły być transportowane między różnymi strefami ekologiczno-klimatycznymi imperium, z mroźnych obszarów górskich do suchych dolin wybrzeża. Co ważne, ziemniaki są lokalnym warzywem, które w regionie Andów uprawia się od tysięcy lat. Była to jedna z najpopularniejszych roślin w państwie Inków. Jedl…

liofilizowane-ziemniaki-aaac2da.jpg
width: 1280
height: 764

Łączenie tych produktów na talerzu to same korzyści. Dzięki temu jedzenie staje się zdrowsze
type: item
date: 2026-05-31T08:46:57.000Z
creator: Annika Hom
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: diety
subject: jedzenie
subject: owoce
subject: pożywienie
subject: warzywa
subject: Zdrowie
description: W kuchni istnieje wiele klasycznych połączeń: ser i owoce. Kawa i mleko. Bekon i jajka. A co, gdyby jedzenie niektórych produktów razem nie tylko poprawiało ich smak, ale też zwiększało korzyści zdrowotne?
encoded: Naukowcy twierdzą, że łączenie określonych składników odżywczych może zwiększyć ich prozdrowotne działanie. Odpowiadają za to m.in. fitochemikalia – związki roślinne, które, jak wykazano, zmniejszają uszkadzający komórki stres oksydacyjny i zapobiegają chorobom przewlekłym. Chociaż ważne jest włączenie fitochemikaliów do diety, nasze organizmy nie zawsze wchłaniają je tak skutecznie, jak mogłyby. – Istotnym problemem jest faktyczna biodostępność, czyli sposób trawienia i wchłaniania substancji odżywczej do krwiobiegu – mówi dr Jean-Marc Zingg, adiunkt biochemii i biologii molekularnej na Uniwersytecie Miami. – Wiele z tych fitochemikaliów nie jest efektywnie wchłanianych przez organizm – dodaje. Dzieje się tak, ponieważ często ulegają degradacji, zanim zdążymy skorzystać z ich dobroczynnych właściwości. Badania pokazują jednak, że niektóre produkty połączone na talerzu mogą wzajemnie zwiększać swoją wartość odżywczą. Oto, co eksperci mają do powiedzenia na ten temat. Warzywa i zdrowe tłuszcze Wiele kolorowych owoców i warzyw jest bogatych w karotenoidy – grupę fitochemikaliów znanych ze swoich właściwości ochronnych. Beta-karoten – karotenoid, który przekształca się w witaminę A i jest powiązany z lepszym wzrokiem – znajduje się w warzywach takich jak marchew i warzywa liściaste. Z kolei likopen, obecny w produktach takich jak pomidory i arbuz, może zmniejszać ryzyko udaru mózgu, cukrzycy, otyłości, a nawet raka prostaty. Beta-karoten i likopen to karotenoidy rozpuszczalne w lipidach. Oznacza to, że ​​nasz organizm lepiej je wchłania, gdy są połączone z tłuszczem. – Tłuszcz pozwala na uwolnienie tego, co znajduje się w tych produktach – wyjaśnia Kate Donelan, dietetyczka ze Stanford Health Care. Dlatego warto połączyć warzywa ze zdrowymi tłuszczami, np. z awokado, oliwą extra virgin lub olejem rzepakowym dobrej jakości. Wiele badań wykazało również, że gotowanie warzyw może zwiększyć biodostępność karotenoidów. Badanie z 2006 roku wykazało, że smażona marchewka miał…

laczenie-produktow-b70ce0f.jpg
width: 1800
height: 1200

Ziemniak zmienił ludzkie DNA. Niesamowita ewolucja pod Andami
type: item
date: 2026-05-13T10:39:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: dna
subject: ewolucja
subject: jedzenie
subject: warzywa
description: Przez tysiące lat mieszkańcy wysokich partii Andów budowali cywilizacje w jednym z najbardziej wymagających środowisk na Ziemi. Jednak ich sukces nie opierał się wyłącznie na technologii czy strategii politycznej – najnowsze odkrycie dowodzi, że kluczem mógł być… skromny ziemniak. Niepozorne warzywo na zawsze zmieniło ich DNA.
encoded: Zgodnie z wynikami badań opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie „Nature Communications”, rdzenni mieszkańcy Andów, zwłaszcza ludy posługujące się językiem keczua, przeszli unikalną adaptację genetyczną. Ich organizmy przystosowały się do trawienia ogromnych ilości skrobi w sposób, którego nie spotyka się u żadnej innej populacji na świecie. Niezwykły gen AMY1 Naukowcy pod kierunkiem prof. Omera Gokcumena, genetyka antropologicznego z University at Buffalo, przeanalizowali dane genomiczne od ponad 3700 osób z 85 populacji na całym świecie. Skupiono się na genie AMY1, który odpowiada za produkcję amylazy – enzymu znajdującego się w ślinie, który rozpoczyna proces rozkładu skrobi już w jamie ustnej. Większość ludzi posiada od 2 do 6 kopii tego genu. Jednak rdzenni mieszkańcy Peru mają ich średnio aż 10. To najwyższa znana liczba kopii AMY1 u jakiejkolwiek populacji na Ziemi. Ta nadwyżka pozwala na znacznie efektywniejsze pozyskiwanie energii z węglowodanów, co w warunkach wysokogórskich, gdzie tlenu jest mało, a zapotrzebowanie na kalorie ogromne, było warunkiem przetrwania. – To wspaniały przykład tego, jak kultura kształtuje biologię – komentuje wyniki dla agencji Reuters prof. Gokcumen. Przetrwają najsilniejsi (i najedzeni) Udomowienie ziemniaka w Andach nastąpiło między 6 000 a 10 000 lat temu. Analiza wykazała, że zmiany genetyczne pojawiły się niemal w tym samym czasie. Posiadanie dziesięciu lub więcej kopii genu AMY1 dawało przodkom dzisiejszych Peruwiańczyków 1,24 proc. przewagi reprodukcyjnej na pokolenie. Choć ta liczba wydaje się niewielka, w skali tysiącleci oznaczała drastyczną selekcję naturalną. Osoby lepiej trawiące skrobię były zdrowsze, silniejsze i częściej przekazywały swoje geny dalej, ostatecznie trwale zmieniając profil genetyczny całego regionu. Ziemniak ma przypadkowe pochodzenie Ziemniaki, jakie znamy, wyewoluowały około 9 milionów lat temu. Co ciekawe, są wynikiem naturalnej hybrydyzacji przodków dzisiejszych pomidorów z rośliną o nazwie Et…

GettyImages-2205000918-e688b8a.jpg
width: 6480
height: 4320

Jedzenie mniejszych porcji może utrudniać odchudzanie. Naukowcy wyjaśniają dlaczego
type: item
date: 2026-05-11T10:00:31.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: odchudzanie
subject: odżywianie
subject: otyłość
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Naukowcy odkrywają, jak objętość jedzenia na talerzu wpływa na apetyt i sytość, podważając tym samym przekonanie, że drastyczne ograniczanie porcji jest najskuteczniejszą strategią odchudzania.
encoded: Spis treści: Dlaczego zasada „jedz mniej” często nie działa? Więcej białka i błonnika zamiast restrykcyjnych diet Jak jeść więcej i jednocześnie spożywać mniej kalorii? Zaledwie kilka kęsów drożdżówki może dostarczyć tyle samo kalorii, co cały talerz kurczaka, warzyw i dodatków skrobiowych – a przy tym zajmuje ułamek czasu potrzebnego na zjedzenie pełnowartościowego posiłku. Ta dysproporcja pokazuje, że w tradycyjnym podejściu do odchudzania od dawna istnieje pewne „martwe pole”. Przez dziesięciolecia główne nurty poradnictwa dietetycznego opierały się na restrykcjach: planach posiłków o wartości 1200 kalorii, koktajlach zastępujących posiłek i przekonaniu, że jedzenie mniej zawsze oznacza lepsze efekty. Coraz więcej badań z zakresu żywienia sugeruje jednak, że problemem nigdy nie była wyłącznie ilość spożywanego jedzenia, ale także forma, w jakiej dostarczane są kalorie. Badania kontrolowane pokazują, że diety bogate w żywność wysokoprzetworzoną sprawiają, że ludzie spożywają więcej kalorii – nawet wtedy, gdy posiłki mają podobną wartość odżywczą lub mniejszą objętość. Innymi słowy, przyrost masy ciała może wynikać nie tyle z jedzenia „zbyt dużej ilości jedzenia”, ile z konsumowania produktów, które ułatwiają nieświadome przejadanie się. Ta zmiana wpływa dziś na sposób, w jaki naukowcy postrzegają odchudzanie – już nie tylko jako kwestię ograniczania kalorii, ale także tego, jak struktura żywności, mechanizmy apetytu i środowisko kształtują nasze nawyki żywieniowe w dłuższej perspektywie. – Nigdy nie mówię swoim pacjentom, żeby po prostu jedli mniej kalorii – podkreśla dr Fatima Cody Stanford z Massachusetts General Hospital i Harvard Medical School. – Zachęcam ich, by wybierali żywność lepszej jakości. Dlaczego zasada „jedz mniej” często nie działa? Dla wielu osób zalecenie „jedz mniej” okazuje się nieskuteczne, ponieważ skupia się wyłącznie na ograniczaniu kalorii, ignorując to, jak naprawdę działają głód i mechanizmy regulujące jedzenie. Ludzie zazwyczaj kontrol…

jedzenie-mniej-d1e4b59.png
width: 2160
height: 1440

Restauracje mają dość dzielenia się jedzeniem. W tym kraju trzeba teraz dopłacić za pusty talerz
type: item
date: 2026-05-06T08:28:11.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: austria
subject: ceny
subject: jedzenie
subject: restauracje
subject: wiedeń
description: Dzielenie się jedzeniem w restauracjach w licznych miejscach uchodzi za naturalny element wspólnego spędzania czasu przy stole. Coraz więcej lokali – także w Europie – rozwija koncepcję tzw. sharing concept, zachęcając gości do próbowania kilku dań jednocześnie. W Austrii ten trend zaczyna jednak budzić sprzeciw części restauratorów, którzy wprowadzają dodatkowe opłaty za puste talerze i dzielenie porcji.
encoded: Nowe zasady pojawiające się w austriackich restauracjach wpisują się w szerszą zmianę podejścia do sposobu zamawiania i konsumpcji posiłków. Coraz częściej lokale decydują się na wprowadzanie dopłat za dzielenie dań, które w niektórych przypadkach określane są wprost jako „stolen dishes” („skradzione dania”), „thief’s plates” („talerze złodzieja”) lub „freeloader plates” („talerze darmozjada”). Zjawisko to wywołało szeroką debatę, szczególnie w regionach popularnych turystycznie, gdzie zwyczaj zamawiania jednego dania dla kilku osób był dotąd powszechny. Opłaty za dzielenie dań w Austrii – ile wynoszą i dlaczego są wprowadzane? Wprowadzanie dopłat za dzielenie posiłków staje się w Austrii coraz bardziej powszechną praktyką, szczególnie w regionach o dużym natężeniu ruchu turystycznego, takich jak Salzburg czy Wiedeń. Klienci, którzy proszą o dodatkowe talerze w celu podziału jednego dania, muszą liczyć się z dopłatą wynoszącą zazwyczaj od około 4 do nawet 11 euro, choć ostateczna wysokość zależy od konkretnego lokalu. W niektórych przypadkach restauracje idą o krok dalej i wprowadzają zasadę rozliczania „od osoby”, co w praktyce uniemożliwia dzielenie jednego posiłku między kilka osób. Tego typu rozwiązania pojawiają się zwłaszcza tam, gdzie koszty prowadzenia działalności są wysokie, a rotacja gości – bardzo duża. Restauratorzy wskazują, że problem dotyczy przede wszystkim większych grup, które zamawiają mniej dań głównych niż liczba osób przy stole, a jednocześnie oczekują pełnej obsługi – od przygotowania stołu po sprzątanie. W ich ocenie oznacza to realne straty finansowe, które trudno zrekompensować bez wprowadzenia dodatkowych opłat. – Trzeba osiągnąć poziom przychodów, który ma sens – podkreślił Ernst Pühringer, prezes Oddziału Turystyki Salzburga, wskazując, że zjawisko nasiliło się szczególnie po pandemii. Z kolei wiedeński ekspert ds. gastronomii Peter Dobcak zwrócił uwagę na zmieniające się oczekiwania klientów, mówiąc, że „wielu gości oczekuje pełnej obs…

zdj-73-710ccf5.jpg
width: 4608
height: 3069

Czy istnieje zdrowy cukier? Różne jego odmiany inaczej wpływają na zdrowie
type: item
date: 2026-05-02T07:14:05.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: cukier
subject: diety
subject: jedzenie
subject: miód
subject: odżywianie
subject: zdrowe odżywianie
subject: żywność
description: Na etykietach produktów spożywczych cukier występuje pod co najmniej 61 różnymi określeniami. Niektóre z nich należy bezwzględnie ograniczać, podczas gdy inne mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne.
encoded: Spis treści: Cukry naturalne Cukry dodane Miód Syrop klonowy Melasa Jeśli chodzi o składniki żywności, cukier bezapelacyjnie wygrywa w kategorii liczby posiadanych nazw. Istnieje wiele rodzajów cukru i co najmniej 61 różnych określeń, które mogą pojawić się na etykietach pakowanej żywności. Oznacza to, że cukier może skrywać się tam, gdzie najmniej się go spodziewasz. Również pod względem wartości odżywczych nie wszystkie cukry są sobie równe. Niektóre z nich to te, których spożycie lekarze zalecają ograniczać, inne natomiast mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne. Cukier w żywności dzieli się na dwie główne kategorie: naturalny i dodany. Cukry naturalnie występujące są integralną częścią produktów takich jak owoce, niektóre warzywa, nabiał czy zboża. Z kolei cukry dodane trafiają do żywności i napojów na etapie produkcji, przetwarzania lub przygotowania. Są one niemal wszechobecne. Analiza 40 tysięcy produktów spożywczych przeprowadzona w Kanadzie wykazała, że aż 66 procent z nich zawierało przynajmniej jeden rodzaj dodanego cukru. – Istnieje wiele różnych rodzajów cukrów dodanych – w tym koncentrat soku owocowego, miód, melasa czy syrop klonowy. Każdy z nich ma własny profil odżywczy. Ostatecznie jednak organizm reaguje na różne typy cukru w podobny sposób – rozkłada je z reguły na glukozę i fruktozę, co prowadzi do wzrostu poziomu cukru we krwi – wyjaśnia dietetyczka Marisa Moore. Badania pokazują jednak, że istnieją subtelne różnice w ich wpływie na organizm, m.in. na poziom glukozy, ciśnienie krwi, stan zapalny czy apetyt. Cukry naturalne Niektóre rodzaje cukru występują naturalnie w pełnowartościowych produktach spożywczych. – Owoce i niektóre warzywa zawierają fruktozę, glukozę i/lub sacharozę w różnych proporcjach – zauważa prof. Lona Sandon. W przeciwieństwie do nich, produkty mleczne – w tym mleko, sery i jogurty – naturalnie zawierają laktozę, natomiast smakowe produkty mleczne mogą zawierać również dodaną fruktozę, glukozę i sacharozę. Eksperci po…

miod-4fca249.jpg
width: 7952
height: 5304

Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
type: item
date: 2026-04-30T07:41:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: żywność
description: Są tanie, smaczne i gotowe do spożycia w kilka minut. Produkty ultraprzetworzone (UPF) zdominowały światową dietę, stając się nieodłącznym elementem naszych jadłospisów. Badania opublikowane w kwietniu 2026 roku dowodzą jednak, że cena za tę wygodę jest niezwykle wysoka. Okazuje się, że przemysłowo produkowane posiłki i przekąski uderzają bezpośrednio w nasze procesy poznawcze, upośledzając zdolność do skupienia uwagi.
encoded: Spis treści: Czym jest ultraprzetworzona żywność? Paczka czipsów a sprawność intelektualna Demencja zaczyna się na talerzu? Czemu żywność ultraprzetworzona szkodzi koncentracji? Czas na zmiany, korelacja jest zbyt silna Analiza przeprowadzona przez zespół pod kierownictwem dr Barbary Cardoso z Monash University w Australii objęła ponad 2000 uczestników w wieku od 40 do 70 lat. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma „Alzheimer’s & Dementia” powinny nas zaalarmować – każda kolejna porcja wysoko przetworzonego jedzenia to wyraźny, mierzalny krok w stronę osłabienia sprawności umysłowej. Czy naprawdę lasagna z dyskontu nas ogłupia? Czym jest ultraprzetworzona żywność? Ultraprzetworzona żywność (UPF) to produkty przemysłowe składające się z więcej niż pięciu składników i zawierające emulgatory, konserwanty, barwniki czy utwardzone oleje. To gotowe do spożycia „śmieciowe jedzenie”, które często ma długi termin przydatności i intensywny smak. Od dawna wiemy, że tego typu produkty (jak gotowe do odgrzania dania, chipsy czy napoje gazowane) mają destruktywny wpływ na organizm, ale teraz wiemy też, że osłabiają nasze zdolności poznawcze. Warto wiedzieć, że w klasyfikacji NOVA za ultraprzetworzone (inaczej: wysokoprzetworzone) uznaje się produkty, które zawierają składniki niemal niewystępujące w domowej kuchni – m.in. hydrolizowane białka, utwardzone tłuszcze czy barwniki i emulgatory. Ich produkcja często niszczy naturalną strukturę pokarmu (tzw. matrycę żywności), co zmienia sposób, w jaki nasz organizm ją przyswaja. Paczka chipsów a sprawność intelektualna Naukowcy odkryli, że w badanej grupie ultraprzetworzona żywność stanowiła średnio 41% całkowitego spożycia energii. Co gorsza, odsetek ten był znacznie wyższy u mężczyzn oraz osób młodszych. Zależność jest prosta i bezlitosna: każdy wzrost udziału UPF o 10% w codziennej diecie wiązał się z wyraźnym spadkiem zdolności do koncentracji. – Aby uzmysłowić sobie skalę problemu, wzrost o 10% to mniej więcej tyle, co dodanie j…

GettyImages-2195276961-dd8e910.jpg
width: 8192
height: 5464

Dlaczego twój kot nie chce jeść? Wcale nie jest wybredny – naukowcy rozwiązali zagadkę
type: item
date: 2026-04-29T10:12:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: jedzenie
subject: koty
subject: zwierzęta
description: Znasz to? Twój kot z niecierpliwością – i bardzo dosadnie – domaga się posiłku, a po kilku kęsach odchodzi od pełnej miski, by za chwilę po raz kolejny miauczeć o jedzenie. Przez lata uznawaliśmy to za przejaw kociej wybredności, ale naukowcy z Uniwersytetu Iwate w Japonii udowodnili, że się myliliśmy. Za tym zachowaniem stoi nie brak głodu czy złośliwość, ale specyficzny mechanizm psychofizjologiczny.
encoded: Mechanizm ten, znany u ludzi jako olfaktoryczne nasycenie sensoryczne (ang. olfactory sensory-specific satiety), tłumaczy, dlaczego możemy czuć się „pełni” po zjedzeniu pizzy, ale nagle odzyskujemy apetyt, gdy poczujemy zapach deseru. U kotów ten proces jest jednak znacznie bardziej radykalny, co udowodnili naukowcy w swojej pracy opublikowanej w kwietniu 2026 roku w czasopiśmie „Physiology & Behavior”. Ewolucyjne dziedzictwo samotnika Dlaczego koty jedzą inaczej niż inne zwierzęta? Aby to zrozumieć, musimy spojrzeć na ich przodków. Psy, wywodzące się od polujących w stadzie wilków, mają tendencję do pochłaniania pokarmu najszybciej jak to możliwe – to ewolucyjna strategia przetrwania, by zjeść jak najwięcej, zanim zrobią to inni. Koty domowe pochodzą jednak od kota nubijskiego (Felis lybica), który był samotnym łowcą. Polował na małe ofiary wiele razy w ciągu doby. W efekcie dzisiejsze mruczki są zaprogramowane na spożywanie wielu małych posiłków. – Koty często przerywają jedzenie przed opróżnieniem miski, nawet po długim poście, by wrócić do niej po krótkiej przerwie. To sugeruje, że zakończenie posiłku nie wynika wyłącznie z sygnałów płynących z żołądka – zauważa dr Masao Miyazaki, weterynarz i behawiorysta zwierzęcy. Eksperyment: 12 kotów i puste miski Zespół badawczy z Japonii poddał testom 12 zdrowych kotów domowych różnych ras (żaden z nich nie był wykastrowany), stosując rygorystyczny reżim karmienia. Po 16-godzinnej głodówce kotom podano 20 gramów suchej karmy. Tylko cztery osobniki zjadły całą porcję w ciągu 10 minut. Większość kotów dobrowolnie przerywała jedzenie po skonsumowaniu zaledwie jednej trzeciej porcji. Kluczowym elementem badania było sprawdzenie, jak na apetyt wpływa nowość sensoryczna. Naukowcy użyli specjalnych dwukomorowych misek, które pozwalały na zmianę zapachu docierającego do kociego nosa bez zmiany samej karmy. Siła zapachu: nowość reaktywuje apetyt Badania potwierdziły, że motywacja kota do jedzenia spada wraz z przyzwyczajeniem się …

GettyImages-1787722994-05dc60e.jpg
width: 5424
height: 3616

Dla kogo trening na czczo ma sens, a kto powinien go unikać? Eksperci o korzyściach i ryzyku
type: item
date: 2026-04-26T08:44:40.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: ćwiczenia siłowe
subject: diety
subject: jedzenie
subject: odżywianie
subject: zdrowe odżywianie
description: Trening na czczo bywa przedstawiany jako sposób na szybsze spalanie tłuszczu, ale fizjologia tego procesu jest bardziej złożona, niż się wydaje. Choć niski poziom insuliny rano zmienia sposób pozyskiwania energii, nie zawsze przekłada się to na realną utratę wagi. Czy warto więc trenować na pusty żołądek?
encoded: Spis treści: Co dzieje się w organizmie, gdy ćwiczysz przed jedzeniem? Najlepiej udokumentowane korzyści treningu na czczo Korzyści treningu na czczo, które są często przeceniane Dla kogo trening na czczo ma sens, a kto powinien go unikać? Jak bezpiecznie i skutecznie trenować na czczo? Ćwiczenia na pusty żołądek stały się jednym z wyznaczników współczesnej kultury fitness. W mediach społecznościowych są promowane jako metoda na spalanie większej ilości tłuszczu, przyspieszenie metabolizmu i szybsze rezultaty. Logika wydaje się prosta: jeśli od ostatniego posiłku minęło wiele godzin, organizm powinien w większym stopniu sięgać po zmagazynowaną energię podczas biegania, spaceru czy treningu siłowego. Z fizjologicznego punktu widzenia jest w tym ziarno prawdy. Po nocnym poście poziom insuliny spada, a organizm ma mniej łatwo dostępnego paliwa z pożywienia, co może skłaniać go do większego wykorzystania zapasów tłuszczu w trakcie wysiłku. – Istnieje jednak ważna różnica między tym, co dzieje się w organizmie w trakcie pojedynczego treningu, a tym, co ma znaczenie w dłuższej perspektywie – mówi dr Nicholas Tiller, naukowiec z Lundquist Institute przy Harbor-UCLA Medical Center. Choć trening na czczo może zmieniać sposób, w jaki organizm korzysta z energii podczas wysiłku, to – jak podkreśla – krótkoterminowe reakcje fizjologiczne są lepiej poznane niż ich długofalowy wpływ na wyniki i zdrowie. Oto, co warto wiedzieć. Co dzieje się w organizmie, gdy ćwiczysz przed jedzeniem? Po nocnym poście trwającym 8–12 godzin organizm znajduje się w zupełnie innym stanie niż po posiłku. Przede wszystkim poziom insuliny – hormonu odpowiedzialnego za magazynowanie i wykorzystywanie energii – jest niższy, a zapasy glikogenu w wątrobie (czyli zgromadzonych węglowodanów pomagających utrzymać poziom cukru we krwi) są częściowo zużyte. Gdy poziom glikogenu spada, organizm ma mniej łatwo dostępnej glukozy, co może prowadzić do obniżenia poziomu cukru we krwi podczas wysiłku. W efekcie ciało …

trening-na-czczo-af50293.jpg
width: 6581
height: 4284

Samotny posiłek w restauracji? Psychologowie tłumaczą: to zdrowy nawyk
type: item
date: 2026-03-16T06:56:07.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: psychologia
subject: restauracje
subject: samotność
subject: Wellness
subject: Zdrowie
description: Dla wielu osób sama myśl o siedzeniu w restauracji w pojedynkę – tylko z talerzem przed sobą i własnymi myślami – może wywoływać pewien dyskomfort. Od lat przyzwyczailiśmy się bowiem, że jedzenie jest przede wszystkim wydarzeniem społecznym: towarzyszą mu rodzinne obiady, spotkania ze znajomymi czy romantyczne kolacje. Coraz więcej osób zaczyna jednak świadomie wybierać samotne wyjścia do restauracji. Co ciekawe, psychologowie zwracają uwagę, że taka praktyka może przynosić zaskakujące korzyści dla naszego samopoczucia i zdrowia psychicznego.
encoded: Specjaliści zajmujący się psychologią zachowań społecznych coraz częściej podkreślają, że umiejętność spędzania czasu samemu – także podczas posiłku – nie musi oznaczać izolacji czy braku relacji z innymi. Wręcz przeciwnie, dla wielu osób jest to sposób na chwilę spokoju, refleksję i świadome przeżywanie codzienności. Współczesne podejście do samotnych posiłków powoli się zmienia: zamiast niezręcznej sytuacji zaczynają być postrzegane jako forma dbania o siebie i własne potrzeby. W świecie, w którym niemal każda chwila wypełniona jest komunikacją i bodźcami, spokojny posiłek w pojedynkę może stać się momentem wyciszenia, odzyskania równowagi i budowania większej niezależności emocjonalnej. Jedzenie w restauracji w pojedynkę. Dlaczego wciąż budzi emocje? Przez większą część historii posiłki pełniły funkcję wydarzenia społecznego. Wspólne jedzenie – od ognisk dawnych społeczności łowiecko-zbierackich po współczesne rodzinne obiady – było sposobem budowania więzi, wzmacniania poczucia przynależności oraz dzielenia się doświadczeniami dnia codziennego. Nic więc dziwnego, że w wielu kulturach samotne siedzenie przy restauracyjnym stoliku wciąż bywa postrzegane jako coś nietypowego. Dla niektórych osób taki obraz automatycznie kojarzy się z izolacją lub brakiem towarzystwa. Psychologowie zwracają jednak uwagę, że takie skojarzenia wynikają często z błędnego utożsamiania dwóch różnych zjawisk – samotności i bycia samemu z wyboru. Pierwsze oznacza niechciany stan emocjonalny, drugie natomiast może być świadomą decyzją i formą odpoczynku od bodźców społecznych. Jak wyjaśnia psycholog kliniczny dr Rachel Stern, wiele osób projektuje na innych własne obawy. – Kiedy widzimy kogoś jedzącego samotnie, często wyobrażamy sobie, że czujemy się w tej sytuacji niekomfortowo, osamotnieni lub oceniani przez innych. Tymczasem dla wielu ludzi jest to po prostu spokojny moment dla siebie – podkreśla specjalistka. Podobne stanowisko prezentuje dr Elena Torres, która uważa, że kultura zachod…

solo-1-3c866d7.jpg
width: 7004
height: 4920

Nie tylko paprykarze i paszteciki. Oto kulinarne dziedzictwo Pomorza Zachodniego
type: item
date: 2026-03-07T13:31:15.000Z
creator: Marta Legieć
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: jedzenie
subject: kuchnia regionalna
subject: regiony
subject: Zachodniopomorskie
description: Przetwory rybne, pasztety, sery, świetne miody i wina – kulinarne dziedzictwo Pomorza Zachodniego to bogactwo smaków i aromatów.
encoded: Spis treści: Gdy śledź zostaje gwiazdą W krainie pstrąga Między sosną a winoroślą Pomorze Zachodnie nie daje się zamknąć w jednym smaku, jego kuchnia zmienia się jak krajobraz i właśnie ta różnorodność mówi o tym miejscu najwięcej. Zgłębiałam zatem powoli listę produktów tradycyjnych, stawiając na mapie województwa pinezki w punktach, do których postanowiłam dotrzeć. Wyznaczone cele? Bobolice i ser bałtycki, potem Nieborowo i pasztet z gęsi. Jeszcze kiełbasa krucha domowa i szynka w powiecie świdwińskim i oczywiście wędzony udziec wieprzowy w Przelewicach. A może powinnam postawić na ryby? W Karnieszewicach produkowany jest paprykarz szczeciński z łososia, konkurencja dla tradycyjnych smaków. Kusił mnie też Szczecinek i tamtejsza sielawa wędzona z Pojezierza Drawskiego. Sam Szczecin oferował jeszcze sieję miedwiańską, miedwiańskie ryby wędzone, ale też pierniki i chleb. Kołobrzeg zachęcał do przyjazdu smakiem śledzika kołobrzeskiego, pobliskie Ząbrowo – ogórkiem kołobrzeskim, a niedalekie Kinowo – kapustą kiszoną z beczki. Miód drahimski w Czaplinku to pięć różnych smaków. Który wybrać? Gdy śledź zostaje gwiazdą Szczecin naturalnie stał się początkiem mojej wędrówki po smakach regionu, przypisanych do miejsca i ludzi często od dziesiątek lat. Zapach morza charakteryzuje miasto równie mocno, jak historia portu. Jeszcze niedawno niemal wszystko łączyło się tu z rybami. No, może poza zapachem czekolady, jaki niósł się przez dziesięciolecia z przetwarzającej ziarna kakaowca fabryki Gryf. Anna, moja przyjaciółka, mieszkanka stolicy województwa, na pytanie, czego powinnam spróbować, wyrzuciła z siebie jednym tchem: paprykarz! Cóż, nie była oryginalna. Przecież mówiła o ikonie, od lat kojarzonej z latem, wakacjami i smakiem dzieciństwa. Pomysł na jego powstanie zrodził się na pokładach polskich trawlerów, które w latach 60. XX w. operowały na wodach Afryki Zachodniej. Załoga przedsiębiorstwa Gryf inspirowała się lokalną kuchnią: ryba w sosie pomidorowym podawana z ryżem i …

pomorze-zachodnie-kuchnia-e91792b.jpg
width: 2813
height: 1875

Wielki powrót „piątej ćwiartki”. Naukowcy mają dowody, dlaczego warto jeść podroby
type: item
date: 2026-03-07T08:16:38.000Z
creator: Mark Hay
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: jedzenie
subject: odżywianie
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: To, co dziś często trafia do karmy dla zwierząt, może być jednym z najbardziej odżywczych produktów na świecie. Badacze analizują skład podrobów i wskazują: zawierają ogromne ilości żelaza, witamin z grupy B i innych kluczowych składników.
encoded: Spis treści: Tradycja kontra niechęć Ekologiczny wymiar jedzenia podrobów Co wiemy o walorach zdrowotnych podrobów? Naturalna multiwitamina Czy każdy może jeść podroby? Zarówno z powodów pragmatycznych, jak i smaku, podroby są wykorzystywane niemal przez każdą kulturę na świecie. W Polsce określa się je czasem mianem „piątej ćwiartki” zwierzęcej tuszy. Mimo tej bogatej historii, w ciągu ostatnich kilku dekad ich spożycie drastycznie spadło, szczególnie w krajach rozwiniętych. Tradycja kontra niechęć Od kiedy łagodny smak i sterylne opakowania mięsa z chowu przemysłowego stały się normą, konsumenci odwrócili się od podrobów. – Charakterystyczne kształty, kolory, smaki i tekstury wątrób, mózgów czy nerek zaczęły wzbudzać obrzydzenie – wyjaśnia Amy Bentley, profesorka dietetyki na Uniwersytecie Nowojorskim. To, co kiedyś było kulinarnym standardem, dziś budzi u wielu osób instynktowny opór. Ekologiczny wymiar jedzenia podrobów Czym właściwie są podroby? To zbiorcze określenie na nadające się do spożycia organy wewnętrzne i inne części zwierzęcia nie będące mięsem mięśniowym. Zniknięcie podrobów z nowoczesnych jadłospisów drastycznie podniosło ilość marnowanej żywności. Raporty różnią się w zależności od tego, co autorzy uznają za podroby jadalne, a co za niejadalne, ale większość inwentarza żywego składa się w 12 do 44% z podrobów (według wagi). Sama wątroba krowy może stanowić do 4,5% jej masy. Wykorzystanie tych części jest kluczowe dla zrównoważonego systemu żywnościowego. Co wiemy o walorach zdrowotnych podrobów? Miłośnicy podrobów od dawna zachwalają ich wartości odżywcze, cytując „ludową mądrość” o tym, jak drapieżniki po upolowaniu ofiary zawsze w pierwszej kolejności zjadają organy. – Jednak twarde dane na temat właściwości podrobów były trudne do zdobycia – mówi Fidel Toldrá, naukowiec, który w 2011 roku był współautorem przewodnika po badaniach nad jadalnymi produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego. Temat ten nie jest wystarczająco dochodowy ani popularny…

podroby-superfood-cdc8159.jpg
width: 5731
height: 3808

Jedzenie decyduje o kierunku wakacji? Ten trend podróżowania podbija serca Polaków
type: item
date: 2026-02-26T10:00:02.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: city break
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: kuchnie świata
subject: slowfood
subject: street food
subject: trendy
subject: zwiedzanie
description: Podróżowanie już dawno przestało ograniczać się wyłącznie do zwiedzania zabytków czy relaksu na plaży. Coraz więcej osób wybiera kierunki i planuje wyjazdy z myślą o doświadczeniach, które angażują wszystkie zmysły. „Foodie travel” staje się jednym z najważniejszych trendów we współczesnej turystyce – również wśród Polaków, którzy coraz częściej traktują kulinaria jako centralny element podróży.
encoded: Od ulicznych stoisk z jedzeniem, przez rodzinne bistro, aż po restauracje wyróżnione w przewodniku Michelin – kuchnia staje się dziś jednym z najważniejszych narzędzi poznawania kultury danego regionu. Turyści poszukujący autentycznych doznań kulinarnych, określani mianem „foodies”, traktują smak, zapach, teksturę i sposób podania potraw jako integralną część podróżniczego doświadczenia. W efekcie coraz częściej zapisują się na warsztaty gotowania, odwiedzają lokalne targowiska, winnice czy tradycyjne gospodarstwa rolne, aby lepiej zrozumieć pochodzenie produktów i techniki przygotowywania potraw. Takie doświadczenia pozwalają nie tylko na głębszy kontakt z lokalną kulturą, lecz także sprawiają, że po powrocie z podróży wielu turystów próbuje odtworzyć poznane receptury we własnej kuchni, przenosząc fragment odwiedzanego miejsca do codziennego życia. Foodie travel rośnie w siłę. Kulinarne podróże napędzają turystykę Podróże kulinarne należą dziś do najszybciej rozwijających się segmentów globalnej turystyki, co potwierdzają zarówno analizy rynkowe, jak i preferencje samych podróżnych. Z raportu Grand View Research wynika, że wyjazdy skoncentrowane na doświadczeniach gastronomicznych oraz zakupach lokalnych produktów będą w latach 2025-2030 rosły w tempie sięgającym 9,5% rocznie. Równocześnie badanie Marriott International „New Luxe Landscapes” pokazuje, że aż 88% zamożnych turystów uznaje możliwość odkrywania nowych smaków i kulinarnych tradycji za istotny element planowania podróży. Jak zauważają specjaliści, rosnące zainteresowanie takimi formami wyjazdów wynika m.in. z popularności międzynarodowych programów kulinarnych i podróżniczych, które inspirują turystów do poznawania świata poprzez smak i lokalne tradycje. Z kolei badanie World Food Travel Association wskazuje, że dla 83% respondentów doświadczenia związane z jedzeniem i napojami pozostawiają trwałe, pozytywne wrażenie na temat odwiedzanego miejsca, często silniejsze niż zwiedzanie klasycznych atrakcji tu…

GettyImages-2210129958-7f10853.jpg
width: 5500
height: 3669