Cukier jako lekarstwo? Historia dietetyki pełna jest takich paradoksów
Kiedyś cukier uznawano za lekarstwo na kaszel, a soczysty melon budził grozę wśród lekarzy, którzy postrzegali go jako produkt wyjątkowo szkodliwy. Dziś liczymy każdą kalorię i obawiamy się „trucizn” ukrytych w przetworzonej żywności. Historia pokazuje jednak, że zalecenia dietetyczne na przestrzeni wieków zmieniały się radykalnie.
Dietetyka narodziła się około V wieku p.n.e. i była jednym z trzech filarów medycyny, obok chirurgii i farmakologii. Jej początki wiążą się z traktatami Hipokratesa, który postrzegał jedzenie jako klucz do utrzymania równowagi organizmu. Historyk Bruno Laurioux wydał właśnie nakładem francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) książkę „Une histoire de la diététique. D’Hippocrate au Nutri-Score” („Historia dietetyki. Od Hipokratesa do Nutri-Score”). Zabiera w niej czytelników w kulinarną podróż przez tysiąclecia, pokazując, jak zmieniały się poglądy na temat tego, co uznawano za zdrowe, a co za szkodliwe. – Konkretnym celem starożytnej dietetyki, koncepcji, która przetrwała przez wieki, było utrzymanie ciała w zdrowiu poprzez profilaktykę, a także leczenie chorób w ramach procesu terapeutycznego – mówi Laurioux w wywiadzie dla CNRS. Cukier w naszym menu Laurioux przybliża czytelnikom jeden z częściej dyskutowanych ostatnio składników diety. Mowa o cukrze, który trafił na europejskiej stoły z Indii, gdzie trzcina cukrowa była uprawiana od wieków, i odegrał złożoną rolę w historii dietetyki. Cukier importowano ze Wschodu już od XII wieku. W tamtych czasach uważano go zarówno za żywność, jak i lekarstwo, przepisywane między innymi na kaszel. Co ciekawe, już w XVII wieku zaczęto go potępiać za „czerń ukrytą pod bielą”. Dziś cukier bywa nazywany „trucizną”, której należy bezwzględnie unikać — co pokazuje, jak bardzo zmieniła się narracja wokół tego samego produktu. Szkodliwe owoce? Melon budził lęk lekarzy Laurioux przytacza także zaskakujący przykład dotyczący owoców. – Do XVIII wieku melony, cenione w regionie śródziemnomorskim, uważano za szkodliwe, jeśli spożywano je zbyt zimne i wilgotne, a przez to trudne do strawienia. Dominowała rada, by jeść je na pusty żołądek lub na początku posiłku, w towarzystwie substancji równoważących, takich jak sól czy mocne wino. Z dzisiejszej perspektywy brzmi to egzotycznie, ale wpisywało się w ówczesną teorię humoralną. „Mleko” roślinne nie jest wynalazkiem XXI wieku Już w starożytności dietetycy pisali traktaty kulinarne, w których proponowali środki zaradcze na różne dolegliwości. – Na przykład pacjentom zalecano zastępowanie produktów mlecznych mlekiem migdałowym, podobnie jak dzisiaj – wskazuje historyk. To dowód na to, że wiele współczesnych trendów żywieniowych ma bardzo długą historię, choć dziś często przedstawiane są jako nowość. Strach przed jedzeniem towarzyszy nam od zawsze Z obserwacji Laurioux wynika, że w całej historii ludzkości istniał lęk przed nowościami na talerzu, a także przed zatrutą żywnością. Industrializacja przyniosła poprawę bezpieczeństwa produkcji, ale jednocześnie wywołała nowe obawy – zwłaszcza dotyczące warunków sanitarnych w rzeźniach, począwszy od XIX wieku. Nawet dziś strach przed jedzeniem pozostaje silnie obecny w społeczeństwie. Ku współczesnej dietetyce Istotną rolę w nowoczesnym spojrzeniu na dietę odegrał lekarz Paul Carton (1875–1947). Uznał on alkohol, mięso i cukier za trzy trucizny, których należałoby zakazać. Współczesna dietetyka, jak wyjaśnia Laurioux, przeszła ogromną ewolucję – od metod „szytych na miarę” do nauki opartej na ilościowych pomiarach i matematycznych modelach. Dziś skupia się ona na składnikach odżywczych takich jak węglowodany, białka i tłuszcze. Fundamentem stała się kaloria, wykorzystywana w medycynie oraz politykach zdrowia publicznego. Nutri-Score – dietetyczny pomocnik w supermarkecie Jednym z narzędzi współczesnej dietetyki jest Nutri-Score – system oznaczania produktów spożywczych etykietą informującą o ich jakości odżywczej. To rozwiązanie wpisujące się w ilościowy model oceny żywności. – Myślę, że to przydatne narzędzie dla osób, które czują się bezradne przy wyborach żywieniowych – ocenia Laurioux. Źródło: CNRS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Koty to ukryci weganie? Zaskakujące wyniki badań sierści
Naukowcy od lat używają izotopów do badania diety zwierząt. Tym razem metoda zawiodła – przynajmniej na pierwszy rzut oka. Koty, które muszą jeść mięso, w analizach wypadły jak… weganie. Wyjaśnienie tej sprzeczności jest fascynujące.
Naukowcy dysponują metodą, która pozwala sprawdzić, co zwierzę jadło przez całe życie. Kluczem jest azot i jego odmiany, czyli izotopy: lżejszy 14N i cięższy 15N. Stosunek między nimi zapisuje się w tkankach. Rośliny mają niewiele ciężkiego azotu. Zwierzęta, które je zjadają, mają go więcej. Drapieżniki na szczycie łańcucha pokarmowego powinny mieć go zatem najwięcej. Naukowcy używają do tego wskaźnika TDF (ang. trophic discrimination factor). Pokazuje on różnicę między tym, co jest w jedzeniu, a tym, co buduje ciało. Średnio u zwierząt wynosi on od 3 do 5 promili. Im wyżej w hierarchii pokarmowej stoi dane stworzenie, tym wyższe wartości izotopowe powinna wykazywać jego sierść. Koty są „prawdziwymi mięsożercami”. Muszą jeść mięso, by przeżyć, bo ich organizmy nie czerpią składników odżywczych z roślin. Badacze spodziewali się więc u nich rekordowo wysokich wyników. Kot w skórze weganina Naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego postanowili sprawdzić tę teorię w praktyce, a swoje wnioski opublikowali na łamach „Frontiers in Ecology and Evolution”. Przebadali sierść i wąsy 35 kotów domowych. Porównali je z próbkami włosów od ponad 650 ludzi odżywiających się w różny sposób: wegan, wegetarian i osób jedzących mięso. Badacze podkreślili, że materiał z kotów zbierano w sposób całkowicie nieinwazyjny i bezbolesny, podczas rutynowej pielęgnacji i czesania zwierząt Azot z kociej sierści Wyniki były zdumiewające. Zamiast znaleźć się na szczycie izotopowej drabiny, koty wylądowały na samym dole. Wartości azotu w kocim futrze wynosiły około 6,5–6,6 promila. Dla porównania, u ludzi jedzących mięso było to aż 8,8 promila. Kocia sierść pod względem chemicznym najbardziej przypominała włosy ludzi na diecie wegańskiej, u których wynik wynosił 7,2 promila. Gdyby naukowiec nie wiedział, czyją próbkę bada, mógłby pomyśleć, że ten „drapieżnik” żywi się wyłącznie sałatą. To pokazuje, że bezrefleksyjne stosowanie metody izotopowej może być bardzo mylące. Sekret tkwi w wydajności Dlaczego tak się dzieje? Odpowiedź kryje się w niezwykłej wydajności kocich organizmów. Otóż koty przetwarzają białko mięsne niemal bez strat. Ich dieta składa się z wysokiej jakości aminokwasów, które idealnie pasują do budowy ich własnych ciał. – Ponieważ koty jedzą wysokiej jakości białko mięsne, które ściśle odpowiada składowi aminokwasów ich własnego organizmu, mogą transportować te aminokwasy bezpośrednio do białka sierści (keratyny) z minimalnymi zmianami izotopowymi – wyjaśniła Maryna Tiutiunnyk, jedna z autorek artykułu. Inne zwierzęta i ludzie przetwarzają białko znacznie mniej efektywnie. Powoduje to u nich większe nagromadzenie ciężkiego azotu w tkankach. Naukowcy mają nauczkę Nowe badanie to dowód na to, że niski poziom izotopów azotu nie zawsze świadczy o diecie roślinnej. Może on po prostu oznaczać świetny metabolizm i doskonałe dopasowanie pokarmu do potrzeb organizmu. Naukowcy muszą teraz szukać nowych sposobów, by lepiej odczytywać dietę z tkanek drapieżników. Warto też wspomnieć, że izotopy azotu służą do badania diety ludzi w pradziejach, dzięki czemu uzyskujemy wgląd w życie dawnych społeczności. Być może więc archeolodzy muszą być ostrożniejsi w interpretacji wyników. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To miasto właśnie zostało kulinarną stolicą globu. Wyprzedziło światowych gigantów
Gdy myślimy o miastach słynących ze swojej kuchni, pierwszymi skojarzeniami są zazwyczaj Rzym, Paryż czy Tokio. To właśnie te metropolie od lat uchodzą za kulinarne stolice świata. Tym razem jednak ranking przygotowany przez portal TripAdvisor przyniósł niespodziankę – tytuł najlepszego miasta pod względem jedzenia na świecie trafił do zupełnie innego miejsca, które dla wielu może być zaskoczeniem.
W zestawieniu Travellers’ Choice Awards, opartym na milionach opinii podróżnych publikowanych w internecie w ciągu ostatnich 12 miesięcy, wyłoniono listę „najlepszych z najlepszych” kierunków kulinarnych. Analizie poddano jakość restauracji, różnorodność kuchni, autentyczność smaków oraz ogólne doświadczenia gastronomiczne turystów. Tym samym na szczycie tegorocznego rankingu znalazło się miasto z Wielkiej Brytanii, wyprzedzając tradycyjnych faworytów. Jak wygląda pełne zestawienie i dlaczego właśnie to miejsce zdobyło uznanie podróżnych? Londyn z najlepszą gastronomią. Dlaczego wygrał ranking? Przez długie lata Londyn nie był pierwszym miastem, które przychodziło na myśl w kontekście światowej gastronomii. Kojarzono go raczej z klasycznym fish and chips, kuchnią pubową i popołudniową herbatą niż z kulinarną rewolucją. Dziś jednak brytyjska stolica przeszła spektakularną przemianę, a jej scena gastronomiczna stała się jedną z najbardziej dynamicznych i różnorodnych na świecie. To właśnie ta ewolucja sprawiła, że w najnowszym zestawieniu Travellers’ Choice Awards 2026 portalu TripAdvisor Londyn zdobył tytuł najlepszego kierunku kulinarnego na świecie. Serwis zwrócił uwagę na niezwykłe połączenie „lokalnych miejscówek” i kuchni z różnych zakątków globu, które współtworzą tożsamość miasta i sprawiają, że niemal każda dzielnica ma własny kulinarny charakter. Aż 46% podróżnych deklaruje, że podczas wyjazdów najbardziej ekscytuje ich możliwość odkrywania lokalnej kuchni, a Londyn daje w tej kategorii niemal nieograniczone możliwości. Od eleganckich restauracji wyróżnionych gwiazdkami Michelin, przez tętniące życiem targi street foodowe, po rodzinne lokale prowadzone przez społeczności imigrantów z Azji, Bliskiego Wschodu, Afryki czy Karaibów – kulinarna mapa miasta jest odzwierciedleniem jego wielokulturowego charakteru. To właśnie ta różnorodność sprawia, że jednego dnia można spróbować autentycznego ramenu, kolejnego – kuchni etiopskiej, a wieczorem zakończyć dzień nowoczesną interpretacją brytyjskiej klasyki. – Uważam, że Londyn jest najlepszym miastem kulinarnym na świecie ze względu na swoją niesamowitą różnorodność. Mamy szczęście, że możemy zaoferować wyjątkowe doznania kulinarne w każdej cenie – od prostych, świetnie przygotowanych dań po wyrafinowane restauracje, które naprawdę są warte swojej ceny. Można tu zjeść wyjątkowo dobrze każdego dnia tygodnia, niezależnie od tego, czy to szybka przekąska, czy okazjonalny posiłek – podkreślił Mathew Carver, założyciel restauracji Pick & Cheese, w rozmowie z „Travel + Leisure”. Pozostałe najlepsze destynacje kulinarne 2026 Choć Londyn zdobył pierwsze miejsce, tuż za nim w globalnym rankingu TripAdvisor uplasował się Dubaj – miasto, które łączy bogactwo tradycyjnej kuchni Bliskiego Wschodu z eksplozją smaków z całego świata. W Dubaju można skosztować aromatycznych mezze i grillowanych mięs w lokalnych restauracjach, a także nowoczesnych dań inspirowanych kuchniami z Azji i Europy, co czyni go idealnym miejscem dla podróżnych szukających różnorodnych doświadczeń kulinarnych. Na trzecim miejscu uplasowała się stolica Włoch, uznawana za jedno z najważniejszych miast gastronomicznych na świecie. Rzymska kuchnia słynie z prostoty i jakości składników – klasyczne makarony, jak carbonara, cacio e pepe czy amatriciana, przygotowywane z niewielkiej liczby składników potrafią zachwycić nawet najbardziej wymagających smakoszy. Spacerując po ulicach historycznego centrum, warto też próbować lokalnych przysmaków, takich jak pizza al taglio, suppli albo rzymskie gelato. Na czwartym miejscu znalazł się Hongkong, miasto znane z dynamicznej sceny panazjatyckiej kuchni. Hongkong to raj dla miłośników dim sum, owoców morza i zup z makaronem, a liczne restauracje z gwiazdkami Michelin obok ulicznych straganów oferują ogromną różnorodność smaków: od klasycznych kantońskich potraw po kreatywne połączenia fusion. W pierwszej dziesiątce zestawienia znalazły się także inne fascynujące kierunki. Paryż pozostaje synonimem klasycznej finezji kulinarnej – od maślanych croissantów i wyrafinowanych deserów patisserie po bistro serwujące foie gras, sery i wina, które od dekad wyznaczają standardy światowej gastronomii. Majorka (kulinarna perła Morza Śródziemnego) słynie z tapas, świeżych ryb i owoców morza oraz lokalnych specjałów takich jak frito mallorquín czy ensaimada, które odzwierciedlają tradycje Balearów. Doha w Katarze (7. miejsce) łączy tradycyjne arabskie dania z luksusową ofertą restauracyjną. Kreta, największa grecka wyspa, kusi oliwkami, świeżymi serami i moussaką podawanymi w tawernach z widokiem na morze. Daleko na liście, lecz równie ciekawy jest Bangkok – mekka ulicznego jedzenia i aromatycznych potraw tajskich, oraz Marrakesz (10. miejsce), gdzie na stołach królują przyprawy, kuskus czy tagine, a medyny tętnią życiem i smakami. Źródła: Condé Nast Traveller, Travel + Leisure, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wystarczą dwa dni jedzenia owsianki, by na długo obniżyć poziom cholesterolu. Naukowcy zrozumieli działanie owsa i mają dowody
Krótkotrwała dieta oparta na owsie wydaje się być zaskakująco skuteczna w obniżaniu poziomu cholesterolu i działa… w dwa dni. Chociaż brzmi to jak niechciana reklama wyskakująca przy przeglądaniu internetu, to są to prawdziwe wyniki badań niemieckich naukowców. Sprawdzają oni, jak to w ogóle możliwe, że efekty utrzymują się nawet 6 tygodni.
Dieta owsiana może obniżyć „zły” cholesterol aż o 10% i wystarczy stosować ją przez dwa dni. Badanie z Uniwersytetu w Bonn poruszyło środowisko naukowe. Kluczową rolę mają odgrywać beta-glukany, czyli rozpuszczalny błonnik naturalnie występujący w ziarnach owsa. Owsianka na cholesterol – mechanizm potwierdzony naukowo Owsianka wyróżnia się na tle innych zbóż wysoką zawartością beta-glukanów. Te rozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego wiążą cholesterol w jelitach i ograniczają jego wchłanianie do krwi, co potwierdzają liczne badania. W praktyce prowadzi to do spadku stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL, czyli tzw. „złego” cholesterolu. Wiedzieli to nasi przodkowie: owsianka jest daniem, które towarzyszy ludzkości od nawet 5000 lat. W randomizowanym badaniu Uniwersytetu w Bonn wykazano, że już dwudniowa dieta oparta na płatkach owsianych znacząco obniża poziom LDL – nawet o 10%, a efekt ten utrzymuje się przez kolejne tygodnie. Co ważne, poprawa profilu lipidowego wiązała się również ze wzrostem „dobrego” cholesterolu HDL oraz z korzystnym wpływem na ciśnienie krwi i masę ciała. Jak jeść owies? Badacze sprawdzili, kiedy działa najlepiej Badanie objęło 68 osób – kobiety i mężczyzn cierpiących na zespół metaboliczny związany ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę. Uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy. Jedna grupa przez dwa dni spożywała wyłącznie owsiankę – 300 gramów ugotowanych płatków owsianych dziennie z niewielkim dodatkiem owoców lub warzyw. Ich dzienne spożycie kalorii wynosiło zaledwie połowę zwyczajowej wartości. Druga grupa (kontrolna) również stosowała dietę niskokaloryczną, ale bez owsa. Celem eksperymentu było sprawdzenie, czy krótka, intensywna dieta owsiana przyniesie zauważalne efekty zdrowotne w porównaniu do diety kontrolnej. Jakie zmiany zaobserwowano po dwóch dniach? Po zaledwie 48 godzinach osoby na diecie owsianej odnotowały spektakularny spadek poziomu cholesterolu LDL. 10% to wynik znacznie wyższy niż w grupie kontrolnej. Dodatkowo uczestnicy stracili średnio 2 kg masy ciała, a ich ciśnienie krwi nieznacznie się obniżyło. Prof. Marie-Christine Simon podkreśliła, że choć spadek LDL nie dorównuje działaniu nowoczesnych leków, jest to i tak istotna poprawa. Efekt ten utrzymał się przez sześć tygodni od zakończenia intensywnej diety. Czy powinniśmy jeść tylko owies? Okazuje się, że największe efekty ma dieta krótkoterminowa. W drugim etapie badania uczestnicy przez sześć tygodni spożywali codziennie 80 gramów owsa, bez dodatkowych ograniczeń dietetycznych. Efekty zdrowotne były zauważalnie mniejsze niż w przypadku dwudniowej diety. Eksperyment pokazał, że wysoka dawka owsa połączona z ograniczeniem kalorii ma silniejszy wpływ na poziom cholesterolu i mikrobiom jelitowy niż długotrwała umiarkowana suplementacja. Zdaniem naukowców, powtarzanie intensywnej diety owsianej co sześć tygodni mogłoby mieć trwały efekt prewencyjny. Kto powinien sięgać po owsiankę? Przez swój wpływ na cholesterol, dietę opartą na owsiance poleca się szczególnie – co jasne – osobom zmagającym się z jego nadmiarem. To nie wszystko: według naukowców może być pomocna dla osób zmagających się z nadwagą, nadciśnieniem czy rodzinną historią chorób serca. Owsianka jest produktem ogólnie bardzo dobrze tolerowanym, jednak u niektórych osób może powodować wzdęcia lub uczucie ciężkości (szczególnie przy gwałtownym zwiększeniu ilości błonnika w diecie). W przypadku celiakii lub nadwrażliwości na gluten należy wybierać certyfikowane produkty bezglutenowe. Osoby z poważnymi schorzeniami przewodu pokarmowego lub dietą o bardzo niskiej podaży błonnika powinny wprowadzać owsiankę stopniowo, najlepiej po konsultacji z dietetykiem. Źródło: Nature Communications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przewodnik Michelin wskazał kulinarne hity 2026 roku. Wyróżnił polskie miasto
Dla wielu podróżnych najbardziej ekscytujące wyprawy zaczynają się nie na lotnisku, lecz przy stole. To właśnie kuchnia coraz częściej decyduje o wyborze kierunku – od restauracji i hoteli nagradzanych gwiazdkami Michelin, po miasta, w których rodzą się nowe, autentyczne sceny kulinarne. Przewodnik Michelin, uznawany za jedno z najważniejszych globalnych źródeł opinii o jedzeniu, opublikował właśnie listę 16 najlepszych miejsc do podróży w 2026 roku dla miłośników smaków. W zestawieniu nie zabrakło polskiego miasta.
Jedzenie stało się jednym z najbardziej czytelnych barometrów zmian zachodzących we współczesnym świecie. W 2026 roku jego znaczenie w podróżowaniu widać wyraźnie – zarówno w klasycznych europejskich destynacjach (takich jak Wenecja czy Wybrzeże Amalfi, gdzie planowane są nowe luksusowe inwestycje hotelowe), jak i w miejscach dopiero budujących swoją renomę. Michelin zwraca uwagę nie tylko na renomowane restauracje, lecz także na dynamikę lokalnych rynków, kreatywność szefów kuchni i autentyczność doświadczeń. To właśnie te czynniki zdecydowały o wyborze miast, które – zdaniem ekspertów – warto odwiedzić teraz, zanim zainteresowanie turystów przełoży się na trudniejszą dostępność i wyższe ceny. Wśród rekomendacji wysoko uplasowało się również jedno z miast w Polsce. Top 3 kulinarne kierunki Michelin na 2026 rok W tegorocznym zestawieniu Michelin na pierwszym miejscu znalazła się Wenecja, która wchodzi w 2026 rok w momencie wyraźnego przełomu. Miasto, od lat zmagające się z masową turystyką i kulinarnymi pułapkami, stoi u progu hotelowego renesansu, który może na nowo ukształtować jego gastronomiczną tożsamość. Planowane otwarcia luksusowych obiektów takich marek jak Orient Express, Cheval Blanc, Rosewood czy Airelles zapowiadają napływ znanych szefów kuchni i restauracji o ambicjach wykraczających poza klasyczne menu dla turystów. Choć dziś prawdziwie autentyczne miejsca (jak rodzinne bacari ukryte w zaułkach Cannaregio) wciąż są nieliczne, zmiany mają szansę podnieść ogólny poziom sceny kulinarnej miasta. Podobny proces zapowiadany jest na wyspie Giudecca, gdzie nowe inwestycje hotelowe mogą przyciągnąć bardziej świadomych smakoszy. Michelin podkreśla też, że zimowe miesiące pozostają najlepszym momentem na wizytę – są spokojniejsze, bardziej lokalne i sprzyjające rezerwacjom w najlepszych restauracjach. Drugą pozycję zajęły Czechy, ale z wyraźnym zaznaczeniem: poza Pragą. Po raz pierwszy ogólnokrajowy przewodnik Michelin kieruje uwagę podróżnych ku regionom, które dotąd pozostawały w cieniu stolicy. Inspektorzy zwracają uwagę na kuchnię silnie zakorzenioną w sezonowości i lokalnych produktach – od ziemniaków i ryb słodkowodnych, po dzikie grzyby i zioła zbierane w lasach. Szczególnie wyróżnione zostały Morawy Południowe, cenione za krajobraz, winnice i nowoczesne interpretacje kuchni regionalnej, a także Karlowe Wary, gdzie elegancja uzdrowiska łączy się z coraz ciekawszą ofertą gastronomiczną. Michelin wskazuje, że najlepszy czas na odkrywanie Czech przypada między późną wiosną a wczesną jesienią, gdy lokalne targi i nadrzeczne miasta pokazują pełnię swojego kulinarnego potencjału. Na trzecim miejscu uplasowały się Dolomity, dla których rok 2026 będzie momentem globalnej ekspozycji za sprawą Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Cortina d’Ampezzo. Michelin zauważa, że inwestycje w infrastrukturę i hotele już teraz wpływają na ambicje lokalnej gastronomii. Alpejska kuchnia Dolomitów coraz śmielej sięga po nowoczesne techniki, nie tracąc przy tym związku z lokalnymi produktami – w menu dominują gryka, sery górskie i speck, interpretowane na nowo przez szefów kuchni inspirowanych trendami spoza regionu. Choć zimą uwagę przyciągają spektakularne krajobrazy i olimpijska atmosfera, lato oferuje spokojniejszy rytm, łagodniejsze temperatury i większą różnorodność produktów. Michelin sugeruje jednak, by zaplanować wizytę możliwie wcześnie – zanim igrzyska na stałe zmienią tempo, ceny i charakter tego alpejskiego regionu. Wrocław jako scena kulinarna, którą docenił Michelin Wyróżnienie Wrocławia na czwartym miejscu w zestawieniu Przewodnika Michelin na 2026 rok to wyraźny sygnał, że miasto przestało być kulinarną „alternatywą”, a zaczęło funkcjonować jako pełnoprawna destynacja dla smakoszy. Inspektorzy zwracają uwagę przede wszystkim na wysoki i konsekwentny poziom nowoczesnej kuchni polskiej, rozwijanej przez młode, ambitne pokolenie szefów kuchni. Wrocławskie restauracje coraz śmielej sięgają po śląskie i dolnośląskie tradycje (jak pierogi, dziczyzna i techniki fermentacji), traktując je jednak nie jako folklor, lecz punkt wyjścia do precyzyjnych, współczesnych interpretacji. W mieście działają obecnie 22 lokale ujęte w przewodniku Michelin, w tym trzy wyróżnione Bib Gourmand, co potwierdza, że jakość idzie tu w parze z przystępnością. Duży wpływ na dynamikę sceny gastronomicznej ma również młoda struktura społeczna – obecność licznych uczelni sprawia, że Wrocław pozostaje miastem żywym, otwartym na nowe idee i smaki. Kulinarne doświadczenia naturalnie splatają się tu z przestrzenią miasta: kawiarnie i winiarnie rozciągające się wzdłuż Odry nadają mu swobodny rytm, a okolice Rynku i Ostrowa Tumskiego oferują nie tylko zabytkową oprawę, lecz także autentyczną atmosferę. Michelin rekomenduje wizytę szczególnie późną wiosną oraz wczesną jesienią, gdy miasto jest najbardziej aktywne i najlepiej pokazuje, dlaczego warto je odwiedzić – zanim zrobi się o nim naprawdę głośno. A jak przedstawia się pozostała część zestawienia? Otóż na liście najciekawszych miejsc do odwiedzenia w 2026 roku według Michelin znalazły się także takie miejsca, jak: Arabia Saudyjska, Kapadocja (Turcja), Prowincja Jiangsu (Chiny), Filipiny, Droga 66 (USA), Południe Ameryki, Floryda (USA), Boston (USA), Filadelfia (USA), Quebec (Kanada) oraz Vancouver (Kanada). Źródła: CNN, Michelin Guide Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polskie miasto podbiło serce dziennikarki „The Guardian”. Zachwyciła ją wegańska scena kulinarna
Kuchnia roślinna przestaje być niszową ciekawostką, a dla wielu podróżnych staje się jednym z kluczowych kryteriów wyboru kierunku wyjazdu. Coraz więcej osób planuje city breaki i wakacje z myślą o dostępności wegańskich restauracji. Jak się okazuje, jedno z polskich miast pod tym względem wyprzedza dziś takie kulinarne potęgi jak San Francisco czy Kopenhaga – i zwraca uwagę zagranicznych mediów.
Polska kuchnia wciąż bywa za granicą kojarzona głównie z mięsnymi potrawami – bigosem, kiełbasą czy schabowym. Tymczasem rzeczywistość w największych polskich miastach wygląda zupełnie inaczej. Według danych serwisu HappyCow, jednego z najbardziej rozpoznawalnych przewodników po restauracjach wegańskich na świecie, Warszawa od lat utrzymuje się w ścisłej czołówce globalnych rankingów. W zeszłym roku stolica Polski zajęła 11. miejsce na świecie, wyprzedzając m.in. Bangkok, San Francisco, Madryt, Paryż, Tokio, Wiedeń i Kopenhagę, czyli miasta uznawane za liderów kuchni roślinnej. Teraz doceniła to dziennikarka „The Guardian”. Warszawa jako roślinne odkrycie zagranicznych mediów Kilka dni temu na łamach „The Guardian” ukazał się artykuł autorstwa Rachel Dixon, w którym dziennikarka opisała swoją niedawną podróż do Warszawy – miasta, które postanowiła odwiedzić wspólnie z siostrą, kierując się wyłącznie jednym kryterium: kuchnią wegańską. Jak przyznała, pomysł wyjazdu do Polski zrodził się po tym, jak latem ubiegłego roku pisała o podróżowaniu jako weganka i otrzymała od czytelników liczne rekomendacje. Część z nich zachwalała Gdańsk, inni zaś wskazywali Kraków jako roślinną niespodziankę Europy Środkowej, jednak to dane serwisu HappyCow okazały się decydujące. Według niego to właśnie Warszawa wyróżnia się dziś najbardziej rozbudowaną sceną kuchni roślinnej w kraju: 34 w pełni wegańskie restauracje, około 80 lokali wegetariańskich oferujących dania wegańskie oraz blisko 200 miejsc określanych jako „przyjazne weganom” tworzą mapę kulinarną, która – jak zauważa Dixon – nie ustępuje największym europejskim metropoliom. Autorka zwraca przy tym uwagę na kulturowy kontekst polskiej kuchni, często niesłusznie postrzeganej wyłącznie przez pryzmat potraw mięsnych. Choć schabowy i kiełbasa pozostają rozpoznawalnymi symbolami, grzyby oraz warzywa (takie jak ziemniaki, kapusta, buraki czy ogórki) od wieków zajmują centralne miejsce w tradycyjnym jadłospisie. Dziennikarka „The Guardian” przywołała słowa Agnieszki Skrodzkiej, przewodniczki po Warszawie specjalizującej się w kuchni roślinnej, która stwierdziła, że w polskiej tradycji znacznie trudniej jest unikać grzybów niż mięsa. Przypomniała też, że ten wątek rozwijał wcześniej także Karol Adamiak, warszawski szef kuchni, który na łamach „Guardiana” pisał, że weganizm w Polsce nie jest modą importowaną z Zachodu, lecz powrotem do chłopskich korzeni i bardziej świadomym, zdrowszym sposobem odżywiania. To właśnie ta nieoczywista ciągłość tradycji i nowoczesności – jak sugeruje Dixon – sprawia, że warszawska scena roślinna potrafi zaskoczyć nawet doświadczonych kulinarnych podróżników. Jakie dania zatem ujęły jej serce? Od pierogów po ramen i wegańskie desery w Warszawie Podczas pobytu w Warszawie Rachel Dixon skupiła się przede wszystkim na jedzeniu i – jak sama przyznała – miasto ani na moment nie pozwoliło jej zapomnieć o kolejnym posiłku. Swoją kulinarną podróż rozpoczęła od klasyki w roślinnym wydaniu, odwiedzając Vege Miasto, najstarszą wegańską restaurację w stolicy, gdzie próbowała pierogów ze szpinakiem i tofu oraz placków ziemniaczanych z chrupiącymi boczniakami. Zimową aurę skutecznie pomagały przetrwać również sycące dania serwowane w Vegandzie i Lokal Vegan Bistro – od sojowego sznycla z burakami po śląskie kluski z wegańskim sosem pieczeniowym. Autorka szybko jednak wyszła poza polski repertuar smaków. Zachwyciła ją bliskowschodnia kuchnia w Falla, intensywne w smaku rameny w Vegan Ramen Shop oraz wegańska carbonara i burgery w kolejnych odsłonach Lokalu i Vegandy. Na lżejszy akcent dnia idealnie sprawdził się z kolei brunch w Bistro Jaskółka, a niedosyt – jak przyznała – pozostawił jedynie brak wizyty w Vegan Sushi Bar. Dixon zwróciła też uwagę na fakt, że wegańskie opcje pojawiają się nawet tam, gdzie nie są oczywiste – jej hotel, PURO Warszawa Stare Miasto, oferował bowiem pełnoprawne roślinne śniadania à la carte. Jej kulinarne odkrycia przeplatały się ze spacerami po Starym i Nowym Mieście, wizytami w Łazienkach Królewskich oraz w zrewitalizowanych przestrzeniach, takich jak Fabryka Norblina czy Browary Warszawskie, a całość dopełniły warsztaty lepienia pierogów w Pierogi & More. Te doświadczenia zrobiły na niej pozytywne wrażenia, gdyż Rachel w swoim tekście podsumowała, że Warszawa nie tylko karmi znakomicie i różnorodnie, lecz robi to w cenach, które (na tle innych światowych stolic kuchni roślinnej) pozostają wyjątkowo przystępne. Na drogę powrotną dziennikarka zabrała jeszcze pudełko słodkości z Baja, udowadniając, że w tym mieście nawet deser może stać się mocnym argumentem w dyskusji o wegańskim potencjale Polski. Źródło: The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Co jedzą na północy, żeby żyć dłużej i spać lepiej? Oto alternatywa dla diety śródziemnomorskiej
Dieta nordycka, oparta na sezonowych i lokalnych produktach z północy Europy, zyskuje popularność dzięki swoim prozdrowotnym właściwościom. Sprawdzamy, jakie korzyści niesie jej stosowanie i czym różni się od diety śródziemnomorskiej.
Spis treści: Na czym opiera się dieta nordycka? Realne korzyści zdrowotne potwierdzone badaniami Co zawiera typowe nordyckie menu? Poprawa snu, lepsza forma i wpływ na środowisko Dlaczego dieta nordycka działa? Gdy myśli się o regionach słynących ze zdrowego sposobu odżywiania, do głowy zapewne przychodzą kraje śródziemnomorskie. Dieta nordycka też jest jednak mocnym kandydatem do miana najlepszej diety na świecie. Tradycyjny model żywienia mieszkańców Danii, Islandii, Finlandii, Norwegii i Szwecji przynosi wiele podobnych korzyści zdrowotnych. Na czym opiera się dieta nordycka? „Nowa dieta nordycka” powstała w 2004 roku. Opracowała ją grupa dietetyków, naukowców i szefów kuchni, m.in. sławny chef René Redzepi z zamkniętej już kultowej restauracji Noma w Kopenhadze. Opiera się na lokalnych, sezonowych produktach, z dużym naciskiem na zdrowie, smak i zrównoważony rozwój. – Dieta nordycka nie jest olśnieniem na temat zdrowego jedzenia. Ma wiele wspólnego z innymi prozdrowotnymi modelami żywienia – mówi dr David L. Katz, specjalista medycyny prewencyjnej, były prezes American College of Lifestyle Medicine i współautor książki „Jak jeść”. – Wszystkie dobre diety opierają się na prawdziwym jedzeniu, głównie roślinnym. Dieta nordycka to wariacja na ten sam temat. Jej korzyści przekładają się na ogólną witalność i długowieczność. Realne korzyści zdrowotne potwierdzone badaniami W jednym z ostatnich wydań czasopisma „European Journal of Nutrition” naukowcy opublikowali wyniki 47 badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania diety nordyckiej. Osoby, które trzymały się jej najściślej, miały 22% niższe ryzyko przedwczesnej śmierci z dowolnej przyczyny. Ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych było niższe 16%, a ryzyko zgonu z powodu nowotworów – o 14% w porównaniu z osobami, które stosowały ją w mniejszym stopniu. Za tę ochronę zdrowia odpowiada połączenie produktów bogatych w substancje przeciwzapalne i antyoksydanty. Duże znaczenie ma też wysoka zawartość błonnika oraz zdrowe oleje. – To dieta wysokiej jakości, która „pracuje na pełnych obrotach” – mówi dr Katz. Co zawiera typowe nordyckie menu? Dieta nordycka jest w dużej mierze roślinna. Stawia na owoce (zwłaszcza jagody: borówki, maliny i borówkę brusznicę, a także jabłka i gruszki), warzywa korzeniowe (np. buraki, ziemniaki, brukiew, pasternak i marchew) oraz warzywa kapustne (np. kalafior i kapusta). Zaleca też pełnoziarniste zboża (żyto, jęczmień i owies), tłuste ryby (łosoś, śledź, sardynki i makrela), rośliny strączkowe (soczewica, fasola i groch), a także orzechy i nasiona. Potrawy często doprawia się natką pietruszki, koperkiem, musztardą, chrzanem, octem i/lub szczypiorkiem. Używa się też prozdrowotnych olejów, takich jak olej rzepakowy (często nazywany canola). W diecie nordyckiej pojawiają się również niskotłuszczowe produkty mleczne. Należą do nich skyr, islandzki jogurt bogaty w białko, oraz kefir, czyli fermentowany napój mleczny. Z kolei jaja oraz chude mięsa, takie jak mięso z bizona, dziczyzna czy renifer, je się z umiarem. Produkty słodzone cukrem oraz wysoko przetworzona żywność są odradzane, ale nie są całkowicie zakazane. Podobnie jak dieta śródziemnomorska, dieta nordycka nie „zabrania” konkretnych produktów. To raczej elastyczny styl odżywiania niż sztywna dieta z listą zakazów. Poprawa snu, lepsza forma i wpływ na środowisko Dieta nordycka nie jest tak dobrze przebadana jak śródziemnomorska, ale dowodów na jej skuteczność przybywa. Badania pokazują, że wysoka zgodność z dietą nordycką wiąże się z niższym ryzykiem chorób serca, udaru i cukrzycy typu 2. Odnotowuje się też spadek LDL („złego” cholesterolu), apolipoproteiny B oraz skurczowego ciśnienia krwi. Przykładowo, badanie z 2017 roku w „European Journal of Clinical Nutrition” wykazało, że osoby w średnim wieku w Danii, które ściśle trzymały się diety nordyckiej, miały wyraźnie niższe ryzyko zawału serca w trakcie 13,5 roku obserwacji. Z kolei badanie opublikowane w 2024 roku w „Scientific Reports” wykazało, że osoby najbardziej konsekwentne miały o 58% niższe ryzyko rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby niż osoby o najniższej zgodności. Natomiast badanie z 2025 roku w „Frontiers in Endocrinology” pokazało, że osoby ściśle stosujące dietę nordycką miały o 58% niższe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2. Ta dieta przynosi też korzyści w codziennym funkcjonowaniu. Badanie z 2022 roku wykazało, że stosowanie diety nordyckiej poprawia jakość snu. Inne badanie pokazało natomiast, że starsze kobiety odżywiające się w tym stylu uzyskują lepsze wyniki w testach sprawności fizycznej. Chodzi m.in. o sześciominutowy test marszu, uginanie ramion czy wstawanie z krzesła. Na tej podstawie naukowcy uznali, że taki sposób żywienia może zmniejszać ryzyko niesamodzielności w późniejszym wieku. Choć nie jest to dieta odchudzająca z założenia, może dawać taki efekt. Przegląd siedmiu badań na ten temat wykazał, że osoby stosujące dietę nordycką poprawiały masę ciała. Jest jeszcze jedna zaleta: podobnie jak inne diety roślinne, dieta nordycka może być korzystna dla planety. – Dobre w diecie nordyckiej jest to, że podkreśla także zdrowie środowiska, stawiając na produkty lokalne i sezonowe – mówi dr Laura Chiavaroli, adiunkt w katedrze nauk o żywieniu na Uniwersytecie w Toronto. Dlaczego dieta nordycka działa? To, że dieta nordycka pomaga w wielu różnych obszarach zdrowia, wynika z obecności produktów o działaniu przeciwzapalnym i bogatych w antyoksydanty. To ważne, bo – jak zauważa Katz – stan zapalny jest kluczową ścieżką prowadzącą do większości poważnych chorób przewlekłych. – Składniki diety nordyckiej, zwłaszcza owoce i warzywa, są bogatym źródłem antyoksydantów – mówi dr Chiavaroli. Dodatkowo, pełne ziarna, owoce, warzywa i strączki dostarczają błonnika. Może on pomagać w dłuższym odczuwaniu sytości i wspierać rozwój korzystnych bakterii jelitowych – dodaje dr Chiavaroli. Do tego pełnoziarniste produkty, takie jak żyto i jęczmień, mają niższy indeks glikemiczny, co sprzyja lepszej regulacji poziomu cukru we krwi – zauważa prof. Andrea Glenn, dietetyczka i adiunkt w zakresie żywienia na Uniwersytecie z Nowego Jorku. Z kolei kwasy omega-3 w tłustych rybach są korzystne dla serca i mózgu – podkreśla Dawn Blatner. Co więcej, dieta nordycka – jak mówi dr Katz – pomaga równoważyć poziom hormonów. Dotyczy to zwłaszcza insuliny, hormonów stresu (takich jak adrenalina, noradrenalina i kortyzol) oraz hormonów regulujących apetyt, jak grelina i leptyna. W praktyce jest to przykład sytuacji, w której całość daje więcej niż suma części. – To, co czyni dietę nordycką tak zdrową, to współdziałanie wielu elementów. Prawdopodobnie chodzi o kombinację produktów, które zmniejszają stan zapalny i ryzyko tych głównych przyczyn zgonów – mówi Joan Salge Blake, dietetyczka i profesorka kliniczna żywienia na Boston University, a także prowadząca podcast o żywieniu i zdrowiu Spot On!. Kolejna potencjalna zaleta: wiele elementów tej diety jest dość przystępnych cenowo. Olej rzepakowy bywa tańszy niż oliwa z oliwek (podstawa diety śródziemnomorskiej). Warzywa korzeniowe też często są niedrogie – zauważa Glenn. Jeśli chodzi o składniki, które potrafią być droższe, jak ryby, można wybierać wersje w puszce albo mrożone. – Mrożone owoce morza czy warzywa są już umyte, często pokrojone i gotowe do użycia. To ogranicza marnowanie jedzenia – mówi Salge Blake. Niezależnie od tego, gdzie mieszkasz – nawet jeśli nie jest to północ ani chłodny klimat – możesz dostosować tę dietę do siebie. Jeśli nie masz dostępu do borówki brusznicy, wybierz inne jagody. Nie możesz znaleźć tradycyjnego nordyckiego chleba żytniego w sklepie? Poszukaj innego pełnoziarnistego chleba żytniego z ziarnami. Ewentualnie wybierz żytnie pieczywo chrupkie zamiast zwykłych krakersów. Klucz to stawiać na produkty pełnowartościowe lub minimalnie przetworzone – mówi prof. Glenn. Źródło: National Gegoraphic
Dieta psa może mieć większy wpływ na klimat niż dieta jego opiekuna. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości
Badanie statystyczne naukowców z Edynburga i Exeter dowodzi, że dieta psów domowych ma znaczący wpływ na globalne ocieplenie. Analiza blisko tysiąca produktów dostępnych w Wielkiej Brytanii wykazała, że ślad węglowy karm dla psów może się różnić nawet kilkadziesiąt razy.
Artykuł, opublikowany w „Journal of Cleaner Production” dowodzi, że dieta czworonogów, zwłaszcza ta oparta na produktach typu „premium” i bogata w mięso mięśniowe, może generować większy ślad węglowy niż dieta ich właścicieli. Wpływ na środowisko szacowano na podstawie list składników i danych żywieniowych z etykiet. Przeanalizowano 996 produktów od jednego dużego detalisty. Jakie karmy dla psów są najgorsze dla środowiska? Badacze podzielili karmy na 7 kategorii: sucha; sucha roślinna; sucha bezzbożowa; mokra, mokra roślinna; mokra bezzbożowa; surowa. Wyniki pokazują ogromne zróżnicowanie: intensywność emisji gazów cieplarnianych różni się nawet 65-krotnie między produktami. Kluczowym czynnikiem jest udział mięsa najwyższej jakości, podczas gdy wykorzystanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zwykle wiąże się z niższymi emisjami. Karmy mokre, surowe i bezzbożowe mają przeciętnie wyższe oddziaływania niż najpopularniejsze karmy suche, natomiast karmy roślinne – najniższe. Według brytyjskich badaczy produkcja składników do karm w Wielkiej Brytanii odpowiada za około 1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w tym kraju. Oszacowali też, że gdyby psy na całym świecie były żywione według standardów brytyjskich, generowane emisje mogłyby stanowić ponad połowę tych, które powstają rocznie w wyniku spalania paliwa przez komercyjne linie lotnicze. Mięso wysokiej jakości: dobre dla psów, ale generuje największe emisje Fakt, że przemysł mięsny, szczególnie produkcja wołowiny, odpowiada za solidną część globalnych emisji gazów cieplarnianych napędzających zmiany klimatyczne, jest już powszechnie znany. Trudno więc się dziwić wynikom badania Brytyjczyków. Zgodnie z oczekiwaniami wykazali, że to właśnie najwyższej jakości mięso mięśniowe, które mogłoby trafić na stoły ludzi przyczynia się do większego śladu węglowego karm dla psów. Szczególnie w przypadku karm mokrych i surowych. Dobro psa czy dobro planety? Dylematy opiekunów i błędy producentów John Harvey, główny autor badania, zauważa, że wielu właścicieli psów zmaga się z dylematem: z jednej strony rozumieją, że psy są mięsożercami, z drugiej zaś chcą chronić planetę. Ta troska wcale nie jest łatwa, bo oznaczanie produktów dla zwierząt (także w Polsce) podlega mniej restrykcyjnym przepisom. Na etykietach często widzimy niewiele mówiące składniki, np. „produkty pochodzenia zwierzęcego”. Naukowcy apelują do producentów o większą transparentność i lepsze etykietowanie, aby konsumenci mogli bardziej świadomie wybierać produkty. Właściciele psów chcący ograniczyć swój wpływ na środowisko powinni szukać karm wykorzystujących mięso niższej klasy oraz np. organy, wnętrzności, wymiona czy inne części tuszy nie wykorzystywane w produkcji dla ludzi. Źródło: Journal of Cleaner Production Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
Nowe francuskie badania przeprowadzone na ponad 100 tysiącach osób ujawniają, że powszechnie stosowane konserwanty w żywności mogą znacząco zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i nowotworów. Eksperci biją na alarm.
Francuski zespół badawczy złożony z naukowców Inserm, INRAE, Sorbonne Paris Nord University, Paris Cité University i Cnam (CRESS-EREN) przeanalizował wpływ spożycia konserwantów na zdrowie w ramach kohorty NutriNet-Santé. W badaniu wzięło udział ponad 100 tysięcy dorosłych uczestników, których dane dotyczące diety i stanu zdrowia zbierano w latach 2009–2023. Celem było określenie związku między spożyciem konserwantów a ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz nowotworów. Analizie poddano 17 konserwantów spożywanych przez co najmniej 10% uczestników badania. Dane uzyskane od uczestników były weryfikowane za pomocą baz takich jak Open Food Facts, Oqali i EFSA. Wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 Wśród 108 723 uczestników badania dotyczącego cukrzycy, u 1 131 osób zdiagnozowano cukrzycę typu 2 w okresie 2009–2023. Badacze zaobserwowali, że wyższe spożycie konserwantów wiązało się z wyższym ryzykiem rozwoju tej choroby: ryzyko wyższe o 47% dla ogółu konserwantów, ryzyko wyższe o 49% dla konserwantów niebędących przeciwutleniaczami, ryzyko wyższe o 40% dla konserwantów przeciwutleniających. Szczególnie niepokojące wyniki dotyczyły substancji takich jak sorbinian potasu (E202), metabisiarczyn potasu (E224), azotyn sodu (E250), kwas octowy (E260), octany sodu (E262), propionian wapnia (E282), a także przeciwutleniacze, m.in. askorbinian sodu (E301), kwas cytrynowy (E330) i wyciąg z rozmarynu (E392). Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”. Konserwanty a rak: które substancje mogą być groźne? Z kolei w badaniu opublikowanym w „The BMJ” naukowcy przeanalizowali dane 105 260 uczestników kohorty NutriNet-Santé, z których u 4 226 rozpoznano nowotwór. Wśród nich: 1 208 przypadków raka piersi, 508 raka prostaty, 352 raka jelita grubego, 2 158 innych nowotworów. Choć nie stwierdzono związku między ogólnym spożyciem konserwantów a ryzykiem raka, wyższe spożycie kilku z nich – głównie substancji niebędących przeciwutleniaczami – wiązało się z podwyższonym ryzykiem: sorbinian potasu – wzrost ryzyka raka ogółem o 14%, raka piersi o 26%, siarczyny – wzrost ryzyka raka ogółem o 12%, azotyn sodu – wzrost ryzyka raka prostaty o 32%, azotan potasu – wzrost ryzyka raka ogółem o 13%, raka piersi o 22%, octany – wzrost ryzyka raka ogółem o 15%, raka piersi o 25%, kwas octowy – wzrost ryzyka raka ogółem o 12%. W przypadku przeciwutleniaczy, związek z wyższym ryzykiem raka wykazano jedynie dla erytorbinianów. Czy jesteśmy chronieni? Eksperci apelują o zmiany w przepisach Badacze zaznaczają, że choć badanie ma charakter obserwacyjny i nie pozwala na wyciąganie jednoznacznych wniosków o przyczynowości, to jego wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami eksperymentalnymi. Podkreślają potrzebę ponownej oceny zasad regulujących użycie konserwantów w przemyśle spożywczym. Mathilde Touvier, dyrektorka badań Inserm, zaznacza: „Choć wyniki wymagają potwierdzenia, są one zgodne z danymi eksperymentalnymi sugerującymi szkodliwość wielu tych związków”. Anaïs Hasenböhler z EREN dodaje, że konieczne jest ograniczenie stosowania zbędnych dodatków, a konsumenci powinni być zachęcani do wyboru świeżej, minimalnie przetworzonej żywności. Bez wysoko przetworzonego jedzenia nie byłyby możliwe wyprawy polarników i himalaistów ani loty załogowe w kosmos. Niestety, te same technologie zostały wykorzystane przez przemysł spożywczy do tworzenia produktów, które nie są zbyt zdrowe, ale tak smaczne, że jemy ich coraz więcej – nawet wtedy, gdy już nie jesteśmy głodni. Innymi słowy, w jedzeniu wysoko przetworzonym samego jedzenia jest coraz mniej, a dodatków – coraz więcej. Jak unikać niepotrzebnych dodatków w codziennej diecie? Eksperci przypominają zalecenia francuskiego Narodowego Programu Żywienia i Zdrowia (PNNS), które rekomendują: spożywanie świeżych, nieprzetworzonych produktów, ograniczenie przetworzonej żywności, dokładne czytanie etykiet i unikanie produktów z długą listą dodatków oznaczonych kodami E200–E399. Choć konserwanty są powszechnie stosowane w celu przedłużenia trwałości żywności i obniżenia kosztów, ich potencjalny wpływ na zdrowie budzi coraz większe wątpliwości. Oczekuje się, że nowe wyniki badań skłonią organy regulacyjne do rewizji przepisów, wprowadzenia bardziej restrykcyjnych limitów i wymogu przejrzystszego oznakowania dodatków na opakowaniach. Wśród konsumentów zaś powinny upowszechnić trend wybierania produktów z „prostym” lub „czystym składem” – czyli takich zawierających jak najmniej dodatków do żywności. Zgodnie z prawem producenci mogą stosować tylko takie dodatki, jakie zostały dopuszczone do użytku jako bezpieczne na podstawie badań naukowych. Dlatego w teorii każdy składnik oznaczony skrótem rozpoczynającym się od litery „E” powinien być dla nas nieszkodliwy. Kluczową rolę odgrywa tu jednak dawka. Dlatego najlepiej wybierać produkty z jak najkrótszą listą dodatków na etykiecie. Źródła: Nature Communications, BMJ
Filiżanka kawy za kilkaset złotych? – czy najdroższa kawa świata jest warta swojej ceny?
Najdroższa kawa na świecie powstaje w dość kontrowersyjny sposób. Czy na pewno warto zapłacić fortunę za napar z ziaren, które wcześniej przeszły przez układ pokarmowy zwierzęcia?
Spis treści: Jak powstaje kopi luwak – sekrety produkcji najdroższej kawy świata Czy kopi luwak rzeczywiście smakuje lepiej niż inne kawy? Kontrowersje etyczne wokół kopi luwak – ciemna strona luksusowej kawy Kopi luwak – luksusowa kawa czy marketingowy mit? Kopi luwak to produkt luksusowy, który od lat wzbudza skrajne emocje – od fascynacji po obrzydzenie. Tajemniczy proces produkcji, wysokie ceny i wątpliwości etyczne sprawiają, że o tej egzotycznej kawie wciąż dużo się mówi. Czy rzeczywiście jest warta swojej ceny? Jak powstaje kopi luwak – sekrety produkcji najdroższej kawy świata Kopi luwak to kawa produkowana z wypalanych ziaren, które zostały zjedzone, przetrawione i wydalone przez niewielkie, nocne zwierzę – łaskuna palmowego (luwak). Ten proces biologiczny nie jest przypadkowy – łaskuny wybierają tylko najbardziej dojrzałe i aromatyczne owoce kawowca, co już na wstępie wpływa na wyższą jakość końcowego produktu. Po przejściu przez układ trawienny zwierzęcia, ziarna są wydalane w niemal nienaruszonej formie. Następnie przechodzą szereg etapów obróbki: są dokładnie myte, by usunąć wszelkie zanieczyszczenia, a potem suszone na słońcu i często prażone ręcznie, co pozwala zachować ich unikalny profil smakowy. Zwolennicy kopi luwak podkreślają, że enzymy trawienne łaskuna zmieniają strukturę białek w ziarnach, co skutkuje zmniejszeniem goryczy i uzyskaniem łagodniejszego, bardziej zbalansowanego smaku. Gotowy napar ma często ziemistą nutę, z wyczuwalnymi akcentami czekolady, karmelu i orzechów. W opinii wielu smakoszy, napój ten zasługuje na miano rarytasu, który warto spróbować choć raz w życiu – mimo kontrowersji i wysokiej ceny. Czy kopi luwak rzeczywiście smakuje lepiej niż inne kawy? Zdania na temat smaku kopi luwak są mocno podzielone. Część degustatorów zachwyca się jej profilem smakowym, określając go jako wyjątkowo łagodny, delikatnie czekoladowy, o niskiej kwasowości i aksamitnym finiszu. Takie opinie wynikają głównie z procesu trawienia ziaren przez łaskuna, który zmienia ich strukturę chemiczną, redukując związki odpowiedzialne za gorycz. Z drugiej strony, wielu profesjonalnych testerów smaku i baristów uważa, że różnice między kopi luwak a wysokiej jakości arabiką nie są na tyle istotne, by uzasadniać ekstremalnie wysoką cenę, która może wynosić nawet kilkaset dolarów za 100 gramów. W tzw. ślepych testach smakowych kawa kopi luwak często nie wyróżnia się znacząco na tle starannie uprawianych, ekologicznych odmian arabiki. Dodatkowym problemem jest rynek – część produktów sprzedawanych jako kopi luwak to podróbki lub mieszanki z konwencjonalnymi ziarnami, które mają jedynie nawiązywać do oryginału. Brak standaryzacji i kontrolowanego pochodzenia sprawia, że konsumenci mogą nieświadomie płacić fortunę za produkt o wątpliwej jakości i autentyczności. Kontrowersje etyczne wokół kopi luwak – ciemna strona luksusowej kawy Wraz z rosnącym popytem na kopi luwak zaczęły powstawać komercyjne hodowle, w których łaskuny palmowe trzymane są w ciasnych, metalowych klatkach, pozbawione kontaktu z naturalnym środowiskiem. Zamiast swobodnie wybierać owoce kawowca – jak w naturze – są one przymusowo karmione niemal wyłącznie ziarnami kawy, co prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych i psychicznych dla tych dzikich zwierząt. Taki sposób produkcji budzi poważne kontrowersje etyczne. Obrońcy praw zwierząt i organizacje ekologiczne alarmują, że warunki życia w niewoli są skrajnie niehumanitarne, a łaskuny często cierpią z powodu stresu, niedożywienia i chorób skórnych. Co więcej, przymusowe karmienie tym samym rodzajem ziaren – bez naturalnej selekcji – obniża jakość finalnego produktu, ponieważ zwierzęta nie mają możliwości wyboru najdojrzalszych owoców. W odpowiedzi na te doniesienia coraz więcej konsumentów świadomie rezygnuje z zakupu kopi luwak, wybierając kawy pochodzące z etycznych i zrównoważonych upraw. Na rynku dostępne są również certyfikowane wersje kopi luwak pochodzące z dzikiego zbioru, gdzie ziarna zbierane są z naturalnego środowiska, bez ingerencji w życie łaskunów – jednak są one trudne do zweryfikowania i wyjątkowo drogie. Kopi luwak – luksusowa kawa czy marketingowy mit? Czy kopi luwak naprawdę zasługuje na miano najdroższej kawy świata, czy może jej renoma to efekt zręcznego marketingu, który wykorzystuje egzotykę, rzadkość i kontrowersje jako elementy budujące prestiż? Wielu ekspertów branży kawowej zauważa, że choć proces trawienia ziaren przez łaskuna może wpływać na profil smakowy naparu, to nie gwarantuje on wyższej jakości w porównaniu z najlepszymi arabikami z renomowanych plantacji. W rzeczywistości, cena kopi luwak często wynika bardziej z mitu i narracji wokół jej pochodzenia, niż z rzeczywistych właściwości sensorycznych. Egzotyczny sposób produkcji przyciąga uwagę mediów, kolekcjonerów i turystów, a luksusowy status napoju nierzadko służy jako symbol prestiżu, a nie świadoma decyzja smakowa. Mimo to, kopi luwak na stałe wpisała się w popkulturę – pojawia się w filmach, serialach i mediach społecznościowych jako emblemat ekskluzywności i ekstrawagancji. Coraz częściej jednak obok niej pojawia się znak zapytania, związany zarówno z autentycznością produktu, jak i wątpliwościami etycznymi. Konsumenci zaczynają zadawać pytania: czy warto płacić fortunę za coś, co być może wcale nie jest lepsze – a przy tym może wiązać się z cierpieniem zwierząt? Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Zamieszkałam w lesie, gotuję i medytuję” – 10 pomysłów na zdrowe wakacje marzeń w 2026 roku
Podróże oparte o zdrowe jedzenie i aktywność sportową zyskują coraz większą popularność. Jeśli szukasz miejsca, które zapewni relaks, dobre i wartościowe przysmaki, a przede wszystkim kontakt z naturą, przejrzyj 10 propozycji od dziennikarzy Travelera.
Spis treści: Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Le Barn, Bonnelles, Francja Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Salt, Mauritius Palmaïa, Meksyk Gwinganna Wellness Retreat, Australia RAAS Devigarh, Indie Six Senses Zighy Bay, Oman Castel Mimi, Mołdawia Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy Oto nasze propozycje wyjazdów, które łączą wypoczynek z wellness: od luksusowych hoteli w lesie, przez ekologiczne ośrodki, aż po spa z kuchnią opartą na lokalnych składnikach. Niezależnie od tego, czy chcesz zacząć dzień od jogi, wziąć udział w warsztatach kulinarnych, czy po prostu dobrze zjeść i się wyciszyć – znajdziesz tu coś dla siebie. Valsana Hotel, Gryzonia, Szwajcaria Położona na wysokości 1800 m n.p.m. szwajcarska Arosa zimą oferuje nie tylko krystalicznie czyste, alpejskie powietrze, lecz także obfite opady śniegu. Ta malownicza miejscowość, z jeziorem w samym centrum i otoczona zaśnieżonymi lasami, zachwyca klasycznymi atrakcjami narciarskimi, a jednocześnie imponującą siecią panoramicznych szlaków pieszych o różnym stopniu trudności. Spacerom towarzyszy nastrojowy dźwięk konnych sań, potęgujący zimową atmosferę kurortu. Zaledwie kilka minut spacerem od stacji kolejowej Arosa znajduje się czterogwiazdkowy Valsana Hotel, przebudowany w 2016 roku z wykorzystaniem nowoczesnej technologii tzw. „baterii lodowej”, która umożliwia odzyskiwanie energii i sprawia, że obiekt jest całkowicie neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla. Zrównoważony rozwój stanowi fundament filozofii Valsana’s Moving Mountains, zachęcającej gości do ponownego kontaktu z naturą poprzez starannie zaprojektowane aktywności. W ofercie znajdują się m.in. wędrówki na rakietach śnieżnych po górach oraz codzienne sesje jogi i medytacji, pomagające prawdziwie oderwać się od stresów codzienności. Hotelowa restauracja serwuje dopracowane dania oparte na lokalnych, szwajcarskich składnikach, podane w nowoczesnej interpretacji. Standardem są potrawy roślinne i pełnowartościowe, takie jak carpaccio z buraka czy karmelizowana sałatka z dyni, choć na życzenie gości menu może zostać uzupełnione o mięso, ryby i sery. Po dniu wypełnionym regenerującymi aktywnościami — hotel posiada również własny sklep z wypożyczalnią sprzętu narciarskiego — goście mogą zrelaksować się w jednej z trzech saun, w strefie spa i basenie lub odpocząć przy trzaskającym kominku. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 369 funtów za noc, co stanowi równowartość około 1 770 PLN. Le Barn, Bonnelles, Francja Jeśli marzysz o chwili spokoju bez konieczności dalekich podróży, Le Barn, położony na francuskiej wsi w miejscowości Bonnelles, powinien znaleźć się wysoko na twojej liście życzeń. Zaledwie 40 minut od lotniska Paryż–Orly, rozległa posiadłość o powierzchni 500 akrów oferuje luksusowe, a jednocześnie bliskie naturze doświadczenie wypoczynku na świeżym powietrzu. Teren hotelu dzielony jest z Haras de la Cense – prestiżowym ośrodkiem szkolenia jeździeckiego. Na rozległych łąkach można spotkać konie, skorzystać z jazdy konnej lub spróbować wyjątkowego programu Whisperer’s Experience. Goście poznają podstawy pracy z końmi i mają okazję sprawdzić swoje umiejętności z jednym z wielu zwierząt przebywających na miejscu. Le Barn stawia na oderwanie się od technologii i pełne zanurzenie w naturze. Cyfrowy detoks przychodzi tu z łatwością dzięki ciepłym nordyckim kąpielom, łaźni parowej, saunie, rowerom elektrycznym, spacerom po lesie oraz cotygodniowym zajęciom wliczonym w cenę pobytu. Wieczorem można zrelaksować się przy drinku przy ognisku w chłodniejszych miesiącach lub pod pachnącym baldachimem glicynii w ogrodzie latem. Kuchnia opiera się na sezonowych składnikach, w dużej mierze pochodzących z hotelowego ogrodu oraz od lokalnych dostawców. Menu zmienia się codziennie w zależności od dostępności produktów, a wśród dań mogą znaleźć się m.in. nadziewany kurczak z rożna czy pieczony udziec jagnięcy, podawane z dodatkami z pieczonych marchewek, porów i ziemniaków. Desery stanowią prawdziwą ucztę i zdecydowanie warto na nie zostawić miejsce — od tarty figowej, po klasyczne îles flottantes. Śniadanie to sycąca francuska klasyka: chrupiący chleb, słone masło i domowe konfitury, a także jajka, boczek i naleśniki. Na stołach nie brakuje również świeżych owoców z terenu posiadłości, w tym imponujących kiści winogron i mirabelek. 73 pokoje są oddzielone od głównego budynku dawnej farmy i mieszczą się głównie w dwóch zaadaptowanych stodołach. Oferują przytulne wnętrza z balkonami wychodzącymi na pasące się konie lub jezioro, w którym można pływać. Le Barn kładzie duży nacisk na swobodę i indywidualne podejście do wypoczynku — goście sami decydują o rytmie pobytu, a ponieważ większość atrakcji jest wliczona w cenę pokoju, oferta wypada wyjątkowo korzystnie. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 200 funtów za noc, czyli około 960 PLN. Zamek Glenapp, Ayrshire, Wielka Brytania Poza porośniętymi bluszczem wieżami i znakomitą kuchnią, Glenapp Castle oferuje coś bezcennego — ogromną przestrzeń i bliskość natury. Zamek położony jest na 36 akrach starannie utrzymanych terenów, których układ i atrakcje zostały szczegółowo opisane na pięknie ilustrowanej mapie udostępnianej gościom. Godziny można tu spędzać na obserwowaniu ptaków w otoczonym murem wiktoriańskim ogrodzie, podziwianiu widoków na wulkaniczną wyspę Ailsa Craig, wdychaniu słodkiego, watowego aromatu drzew katsura czy podążaniu ścieżką wzdłuż szemrzącego strumienia prowadzącego przez zalesiony wąwóz. To miejsce obfituje w dziką przyrodę — można tu spotkać jelenie oraz podziwiać najwyższe jodły w Wielkiej Brytanii. Glenapp Castle to idealna przestrzeń na głęboki relaks lub prawdziwy cyfrowy detoks. Dla chętnych istnieje możliwość dalszych spacerów poza teren posiadłości, aż do doliny rzeki Stinchar. Co więcej, hotelowy zespół potrafi zaskoczyć — może wyjść naprzeciw w połowie drogi z gorącą zupą i chrupiącym chlebem… a nawet bez cienia osądu zaoferować podwiezienie z powrotem (co, przyznajemy, sami z wdzięcznością wykorzystaliśmy). Wieczorem warto zasiąść do kolacji w eleganckiej, zamkowej sali jadalnej i wybrać codziennie zmieniające się menu degustacyjne — trzy- lub siedmiodaniowe — które doskonale dopełnia atmosferę tego wyjątkowego miejsca. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 395 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 1 895 PLN. Salt, Mauritius Jedzenie stanowi serce filozofii hotelu SALT, co najlepiej oddają hasła w rodzaju: „Uprawiamy, a nie sprowadzamy”. Wszystko, co związane z lokalną kuchnią i kulturą, znajduje tu swoje miejsce — od kolacji w domu maurytyjskiej rodziny po wyprawy na połów ryb u boku lokalnego rybaka z Mauritiusu. Integralną częścią koncepcji hotelu jest również własna farma. O ile wiele hoteli może pochwalić się ogrodem kuchennym, SALT dysponuje pełnowymiarowym gospodarstwem rolnym, oddalonym zaledwie o pięć minut jazdy i prowadzonym zgodnie z zasadami permakultury. Farma została rozwinięta we współpracy z lokalną organizacją pozarządową Island Bio i wykorzystuje innowacyjny system hydroponiczny, w którym do uprawy roślin stosuje się piasek plażowy. Poza uprawą owoców i warzyw bez użycia pestycydów, hodowlą grzybów oraz zakładaniem własnych uli, farma mieści również rustykalną restaurację serwującą dania wegetariańskie i wegańskie. Hotelowe menu w sekcji Salt Raw zachwyca wyjątkowo kreatywną kuchnią roślinną — od tacos z nasion, nadziewanych kulkami z buraka, wegańską śmietaną i salsą z awokado, po dania, które na długo zapadają w pamięć. Absolutnym obowiązkiem jest lasagne: warstwy cukinii, aromatycznego sosu pomidorowego, truflowego kremu z orzechów nerkowca, pesto bazyliowego i świeżych liści bazylii tworzą harmonijną, wyrafinowaną całość. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 250 funtów za noc, co stanowi równowartość około 1 200 PLN. Palmaïa, Meksyk Palmaïa, The House of AïA to zaciszne sanktuarium położone w Playa del Carmen na meksykańskim wybrzeżu, stworzone z myślą o głębokim wypoczynku i regeneracji. Apartamenty z widokiem na ocean, spa ukryte w dżungli oraz pięć restauracji serwujących wyłącznie dania roślinne sprawiają, że jest to miejsce idealne do odnalezienia równowagi w stylowej, luksusowej oprawie. Tuż obok znajdują się najpiękniejsze wyspy świata. Ten ośrodek w formule all-inclusive oferuje bogaty, codzienny program zajęć wellness — od medytacji prowadzonych i sesji jogi, przez kąpiele dźwiękowe i pełne treningi ciała, aż po zajęcia artystyczne na plaży. Podejście do dobrostanu jest tu wyjątkowo indywidualne: goście sami decydują, jak głęboko chcą się zanurzyć w oferowane doświadczenia. Można spędzić dzień leniwie, czytając książkę nad wodą i sięgając po świeżo przygotowane wegańskie taco, albo wstać o świcie na poranną praktykę jogi — wybór zawsze należy do ciebie. Roślinna kuchnia w Palmaïa zachwyca jakością i kreatywnością, idealnie łącząc walory odżywcze z wyrafinowaną gastronomią. Su Casa to swobodna, przytulna restauracja przy plaży z całodziennym menu pełnym sezonowych smaków — od poranka aż do wieczora. Ume, inspirowana kuchnią azjatycką, oraz Lek, czerpiąca z tradycji meksykańskich, doskonale sprawdzą się na elegancką kolację. Prawdziwą gwiazdą ośrodka jest jednak plażowa ciężarówka z taco, serwująca świeżo przygotowane meksykańskie street food — grillowaną kukurydzę, nachosy oraz trio tacos, których po prostu nie można pominąć. Ceny pokoi dwuosobowych zaczynają się od około 180 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 865 PLN. Gwinganna Wellness Retreat, Australia Położone na zboczu góry, 500-akrowe centrum wellness Gwinganna na Złotym Wybrzeżu Queensland to miejsce, w którym można się zameldować… i jednocześnie wymeldować z codziennych stresów. Ośrodek oferuje all-inclusive retreaty trwające od dwóch do siedmiu dni, obejmujące luksusowe zabiegi spa, inspirujące seminaria poświęcone zdrowiu i dobrostanowi oraz wyśmienitą kuchnię organiczną. Wszystko to odbywa się w środowisku niskotechnologicznym — bez telewizji, radia i telefonów — co sprzyja prawdziwemu cyfrowemu detoksowi. Jednym z popularnych programów jest trzydniowy retreat Organic Living, podczas którego goście uczą się, jak uprawiać i wykorzystywać zioła lecznicze, a także poznają wybrane przepisy z kuchni Gwinganna, słynącej z prostoty i głębi smaku. Większość składników wykorzystywanych w kuchni pochodzi z codziennych zbiorów w przyośrodkowym ogrodzie organicznym i sadzie. Menu jest całkowicie beznabiałowe i bezglutenowe — podobnie jak przepisy zawarte w nagradzanej książce kucharskiej ośrodka „A Taste of Gwinganna”. Na śniadanie można spodziewać się m.in. granoli z pestkami dyni lub jajka w koszulce z rösti z batata. Lunche i kolacje to dania takie jak paella z owocami morza, prawn bobo — afro-brazylijski gulasz krewetkowy — z ryżem z jarmużem, aromatyczne pasztety grzybowe czy orzeźwiająca zupa ogórkowa. Na deser? Surowy sernik, który doskonale domyka kulinarne doświadczenie. RAAS Devigarh, Indie Olśniewający RAAS Devigarh to wymarzony, kremowo-biały indyjski pałac położony niedaleko Udaipuru, na skraju wzgórz Aravalli w Radżastanie. Stanowiąc wyraźną antytezę ciężkich, muzealnych hoteli dziedzictwa, ten bogato zdobiony XVIII-wieczny pałac został przekształcony w nowoczesny hotel butikowy, w którym minimalistyczny design spotyka się z eklektycznym urokiem. Na miejscu znajduje się również błogie spa Ila, oferujące trzy-, pięcio- oraz dziewięciodniowe retreaty wellness. Kolejnym niewątpliwym atutem Devigarh jest kuchnia. Dla gości preferujących lżejszą odsłonę smaków Indii przygotowano starannie skomponowane menu wellness. Dzień można rozpocząć od soku z limonki lub arbuza albo jednej z imponujących kombinacji soków — od marchwi, imbiru i jabłka po ananasa, papaję i mleko. W ofercie śniadaniowej znajdują się bezglutenowe granole z prażonymi orzechami, owsianka na mleku kurkumowym oraz przygotowywane na zamówienie latte z kurkumą. Całodzienne menu wellness obejmuje wyrafinowane, lekkie dania, takie jak zupa z gruszki i kopru włoskiego, zupa z soczewicy moong i świętej bazylii, tikka z paneeru z bazylią, kebab z twarogu z oliwkami, bazylią i cynamonem, a także starannie skomponowane sałatki — m.in. z soczewicy sojowej, niskotłuszczowego jogurtu, prażonego kminku, świeżej kolendry i szalotki lub z organicznej rukoli, kopru włoskiego i pomarańczy pochodzących z hotelowego ogrodu kuchennego. Ceny apartamentów zaczynają się od około 172 funtów za noc, co odpowiada kwocie około 825–830 PLN. Six Senses Zighy Bay, Oman Większość oferty kulinarnej w Six Senses Zighy Bay w Omanie pozostaje w pełnej zgodzie z holistyczną filozofią wellness marki Six Senses. Menu opiera się na zasadach programu Eat With Six Senses — potrawy przygotowywane są od podstaw z lokalnych, organicznych składników, z naciskiem na unikanie produktów potencjalnie obciążających organizm, takich jak gluten, a jednocześnie na wspieranie zdrowia jelit i ogólnego dobrostanu. Osoby pragnące pójść o krok dalej mogą skorzystać z indywidualnej konsultacji zdrowotnej w spa, po której terapeuta zaproponuje spersonalizowany program — od poprawy jakości snu, po cele stricte fitnessowe. Najlepiej dopasowane potrawy dla każdego z programów są dyskretnie oznaczone w menu na terenie całego resortu, dzięki czemu goście mogą łatwo trzymać się zaleceń. Przykładowo, w ramach programu poprawiającego sen proponowane są dania bogate w tryptofan, wspierający naturalne procesy regeneracji organizmu. Jedną z największych zalet tego zintegrowanego podejścia do wellness jest jego elastyczność. Jedna osoba z pary może realizować program poprawy snu, podczas gdy druga pozwala sobie na nieformalny „retox”, ciesząc się pełną swobodą kulinarną — wszystko to bez konieczności rezygnowania ze wspólnych posiłków w tej samej restauracji i z tego samego menu. Ceny willi zaczynają się od około 871 funtów za noc. Castel Mimi, Mołdawia Tuż obok Kiszyniowa stoi Castel Mimi, który łączy w sobie historię, winne rzemiosło i luksusowy pobyt w jednym wyjątkowym miejscu. Ten niezwykły kompleks — zbudowany na przełomie XIX i XX wieku jako pałac-winiarnia jednej z ikonicznych postaci mołdawskiego winiarstwa — po gruntownej renowacji stał się 5-gwiazdkowym wine resort, uznawanym za jedno z najpiękniejszych miejsc tego typu na świecie i ważny punkt na mapie turystycznej Mołdawii. Charakterystyczna neoklasycystyczna architektura, inspirowana francuskimi château, tworzy efektowne tło dla wizytujących teren winnicy ogrodów, tarasów i zabytkowych piwnic. Goście mogą tu spacerować po starannie utrzymanej posiadłości, odkrywając zarówno historyczne wnętrza, jak i nowoczesne przestrzenie restauracyjne czy miejsca degustacji. Pobyt w Castel Mimi to także pełne doświadczenie wina: winiarnia produkuje szeroką gamę nagradzanych trunków, począwszy od aromatycznych białych po wyrafinowane czerwone, które można spróbować podczas degustacji, warsztatów czy spacerów po piwnicach i ogrodach. Dla gości dostępny jest butikowy hotel i Wine Spa, a także duży, sezonowy basen odkryty (ponad 25 metrów długości), miejsca do relaksu oraz zaplecze gastronomiczne, gdzie dania inspirowane lokalnymi tradycjami komponuje się z doskonałymi winami z posiadłości. W otoczeniu tarasów, winnic i zielonych ogrodów Castel Mimi to idealna baza zarówno dla miłośników wina i historii, jak i dla tych, którzy szukają spokojnego, eleganckiego wypoczynku w jednym z najbardziej charakterystycznych zakątków Mołdawii. Grandhotel Pupp, Karlowe Wary, Czechy W samym sercu historycznego uzdrowiskowego miasta Karlowe Wary w zachodnich Czechach stoi Grandhotel Pupp – jedna z najstarszych i najbardziej znanych instytucji hotelowych Europy, która od ponad trzech wieków zachwyca gości swoją historią, architekturą i usługami najwyższej klasy. Ten pięciogwiazdkowy, neobarokowy hotel ma korzenie sięgające 1701 roku, kiedy w tym miejscu funkcjonowały pierwsze obiekty gościnne, które z czasem stały się fundamentem dzisiejszej, monumentalnej rezydencji. Przez wieki Pupp był świadkiem i uczestnikiem historii — gościł monarchów, artystów, dyplomatów i bohaterów kultury, a dziś jest również ważnym miejscem podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Karlowych Warach. Wnętrza hotelu łączą klasyczny urok dawnych epok z luksusem współczesności. Każdy z pokoi i apartamentów to unikatowa przestrzeń z wysokimi sufitami, freskami i kryształowymi żyrandolami, które tworzą atmosferę wyjątkowego komfortu i elegancji. Wellness i spa w Puppet to przestrzeń zaprojektowana z myślą o głębokim relaksie i regeneracji — duży basen z masażami wodnymi, strefa saun (sucha i parowa), grota solna oraz nowoczesne gabinety masażu i zabiegów — w tym relaksujących terapii ajurwedyjskich. Goście mogą również korzystać z siłowni i przestrzeni do medytacji, co czyni pobyt w Pupp idealnym wyborem zarówno dla osób nastawionych na wellness, jak i tych, którzy chcą po prostu odpocząć po długim dniu zwiedzania. Hotel oferuje także kilka restauracji wysokiej klasy — od wyrafinowanego sezonowego menu opartego na lokalnych składnikach po klasyczne dania kuchni międzynarodowej — oraz kultowy Becher’s Bar, znany z eleganckich koktajli i stylowej atmosfery. Otoczenie hotelu zachęca do spacerów wzdłuż malowniczych kolumnad miasta, odkrywania źródeł termalnych i korzystania z uroków Karlowych Warów — jednego z najbardziej znanych uzdrowisk Europy. Źródło: Olive, National Geographic Traveler
Mikroplastik uszkadza twój mózg na 5 sposobów. Jak to się dzieje?
Zanieczyszczenie mikroplastikiem jest wszechobecne, a niewidoczne gołym okiem cząstki znajdują się w jedzeniu, wodze i powietrzu. Najnowsze badania wskazują, że mikroplastik może akumulować się w ludzkim mózgu, wywołując szereg reakcji prowadzących do uszkodzeń nerwów czy zaburzeń funkcji poznawczych. Naukowcom udało się wyróżnić 5 mechanizmów, przez które tak się dzieje.
Szacuje się, że dorośli mogą spożywać nawet 250 gramów mikroplastików rocznie. Ma on przyczyniać się do rozwoju wielu chorób neurodegradacyjnych: m.in. alzheimera czy parkinsona. Na jakie sposoby plastik szkodzi układowi nerwowemu i jak się zabezpieczyć? Jak mikroplastik trafia do mózgu? Mikroplastik to drobne fragmenty tworzyw sztucznych o średnicy poniżej 5 mm, które powstają w wyniku rozkładu większych odpadów plastikowych. Związki te przedostają się do organizmu na wiele sposobów: za pomocą zanieczyszczonych owoców morza, soli, żywności przetworzonej, torebek herbaty, plastikowych desek do krojenia, napojów czy warzyw uprawianych w skażonej glebie. Dodatkowo mikroplastiki obecne są w powietrzu – unoszą się z dywanów, są składnikiem kurzu czy syntetycznych tkanin. Rola bariery krew-mózg Choć większość mikroplastików jest usuwana z organizmu, badania wykazują, że mogą one gromadzić się w organach, w tym w mózgu. To odkrycie rodzi poważne obawy o wpływ mikroplastików na zdrowie neurologiczne człowieka. Jak dokładnie do niego przenikają? Bariera krew-mózg (BKM) to specjalistyczna struktura naczyń krwionośnych i komórek, która chroni mózg przed dostępem szkodliwych substancji z krwiobiegu. Jej zadaniem jest selektywne przepuszczanie składników odżywczych i blokowanie toksyn. Badania naukowe wykazują, że mikroplastik może osłabiać tę barierę, czyniąc ją bardziej przepuszczalną. Kiedy bariera staje się „nieszczelna”, do tkanki mózgowej mogą przedostawać się nie tylko mikroplastiki, ale również inne toksyczne związki i patogeny. 5 sposobów, na jakie mikroplastik niszczy mózg Międzynarodowy zespół badaczy z University of Technology Sydney oraz Auburn University, na podstawie dostępnych badań i literatury, wskazał 5 kluczowych mechanizmów dewastującego oddziaływania mikroplastiku na mózg. Swoje wnioski naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Molecular and Cellular Biochemistry”. Są to: Pobudzanie komórek odpornościowych i wywoływanie stanu zapalnego – mózg traktuje mikroplastiki jako obce ciała, co prowadzi do aktywacji komórek odpornościowych i zapalenia. Wywoływanie stresu oksydacyjnego – mikroplastiki zwiększają liczbę niestabilnych cząsteczek tlenowych, które mogą uszkadzać komórki. Osłabiają także systemy antyoksydacyjne organizmu. Uszkodzenia bariery krew-mózg – mikroplastiki osłabiają tę barierę, czyniąc ją bardziej przepuszczalną. To ułatwia dostęp do mózgu toksyn. Zaburzenia funkcji mitochondriów – mikroplastiki zakłócają produkcję ATP, podstawowego paliwa dla komórek, co osłabia działanie neuronów. Bezpośrednie niszczenie neuronów – całościowe działanie mikroplastików prowadzi do bezpośredniej degeneracji komórek nerwowych. Źródła mikroplastiku i jak ich unikać Według naukowców z UTS i Auburn University mikroplastiki obecne są niemal wszędzie. W codziennym życiu jesteśmy narażeni na kontakt nawet poprzez plastikowe pojemniki i deski do krojenia, syntetyczne ubrania i pościel, suszarki bębnowe czy przetworzoną i pakowaną żywność. Aby ograniczyć narażenie, badacze zalecają: stosowanie naturalnych materiałów zamiast syntetycznych, unikanie plastiku w kuchni i podczas przechowywania żywności, ograniczenie spożycia wysoko przetworzonej żywności, częste wietrzenie i czyszczenie pomieszczeń, by zmniejszyć obecność mikroplastików w kurzu domowym. Dr Keshav Raj Paudel z UTS sugeruje potrzebę zmiany codziennych nawyków i redukcję użycia plastiku. Autorzy badania kontynuują prace laboratoryjne w celu lepszego zrozumienia mechanizmów wpływu mikroplastików na funkcjonowanie komórek mózgowych. Źródło: Molecular and Cellular Biochemistry, UTS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te miasta to raj dla smakoszy. Powstał globalny ranking najpyszniejszych miejsc na świecie
Niektórzy wybierają kierunki pełne słońca, inni planują wyjazdy tam, gdzie czekają majestatyczne góry lub spokojne morze. Coraz większa grupa podróżnych kieruje się jednak innym kryterium: smakiem. To właśnie oni poszukują miejsc, które zachwycają kuchnią, lokalnymi tradycjami i unikalnymi produktami. Gdzie zatem miłośnicy kulinarnych odkryć znajdą najwięcej powodów do zachwytu? Pewien ranking jasno wskazał faworytów.
Turystyka kulinarna z roku na rok staje się coraz bardziej popularna. Według badań przeprowadzonych przez Acorn, firmę specjalizującą się w analizie trendów turystycznych, aż trzech na czterech podróżnych deklaruje, że wybiera kierunek wakacji na podstawie tego, czego mogą spróbować na miejscu. Rosnąca ciekawość lokalnych smaków sprawia, że miasta rywalizują już nie tylko architekturą czy ofertą kulturalną, lecz także gastronomią. Gdzie w takim razie warto wyjechać, by doświadczyć kuchni, która na długo pozostaje w pamięci? Ranking przedstawia najciekawsze kulinarne stolice świata. Kulinarne stolice świata Aby opracować zestawienie najlepszych miast na świecie pod kątem podróży kulinarnych, eksperci Titan Travel przeanalizowali cztery kluczowe wskaźniki: liczbę dostępnych kursów gotowania, ich ceny, jakość ocenianą przez uczestników oraz zainteresowanie danym kierunkiem mierzone liczbą wyszukiwań w sieci. Na tej podstawie każdemu miastu przypisano wynik punktowy – im więcej wartościowych kursów i im większe zainteresowanie, tym wyższa pozycja w zestawieniu. Dzięki temu wyłoniono miejsca, które oferują nie tylko znakomitą kuchnię, lecz przede wszystkim możliwość pełnego zanurzenia się w lokalnej tradycji kulinarnej: od wizyt na targach, przez warsztaty u lokalnych kucharzy, po degustacje i wspólne gotowanie. Podium zdominowały trzy włoskie miasta, co potwierdza, że Włochy pozostają jednym z najważniejszych kierunków współczesnej turystyki gastronomicznej. Pierwsze miejsce zajęła Florencja, czyli miasto z największą liczbą kursów gotowania w przeliczeniu na mieszkańca, oferujące niemal 64 zajęcia na każde 100 tys. osób. To przekłada się na wyjątkowo szeroką ofertę – od krótkich lekcji po rozbudowane, całodniowe programy „od targu do stołu”. Na drugim miejscu znalazło się Palermo, stolica Sycylii, wyróżniające się przede wszystkim jakością warsztatów. Aż 88% kursów otrzymało ocenę czterech gwiazdek lub wyższą, co świadczy o wysokim poziomie zajęć prowadzonych przez lokalnych kucharzy. To miasto, w którym kulinarne doświadczenia niemal zawsze rozpoczynają się na targu – wśród straganów pełnych świeżych produktów i tradycyjnych sycylijskich smaków. Trzecią lokatę natomiast zajęła Bolonia, od lat uznawana za jedno z gastronomicznych serc Włoch. Choć liczba kursów nie dorównuje tej we Florencji, Bolonia nadrabia autentycznością i jakością doświadczeń. To tutaj nauka gotowania często oznacza kontakt z wielowiekową tradycją ręcznie wyrabianego makaronu oraz słynnego ragù alla Bolognese, które rozsławiło miasto na całym świecie. Ranking miast idealnych dla miłośników kuchni Za podium również dominują europejskie metropolie, które od lat przyciągają miłośników autentycznych smaków. Czwarte miejsce ex aequo zajęły Lizbona i Rzym, oba miasta niezwykle cenione za kursy kulinarne oparte na lokalnej tradycji. W Lizbonie oferta obejmuje kilkadziesiąt warsztatów – od pieczenia słynnych pastel de nata po zajęcia poświęcone kuchni atlantyckiej. Aż ponad 80% kursów otrzymuje tam oceny czterech gwiazdek lub wyższe, co wskazuje na ich wysoki poziom. Z kolei w Rzymie podróżni mogą uczyć się przygotowywania klasyków takich jak cacio e pepe, pasta alla carbonara czy supplì, a wiele kursów zaczyna się wizytą na targu Campo de’ Fiori, gdzie uczestnicy poznają lokalne produkty i techniki wyboru składników. Szósta pozycja przypadła trzem miastom: Brukseli, Barcelonie i Wenecji. Bruksela przyciąga fanów kuchni belgijskiej – warsztaty często obejmują naukę przygotowywania pralinek, gofrów lub klasycznego stoofvlees. Barcelona z kolei oferuje kursy koncentrujące się na kuchni katalońskiej, w tym paelli, tapas i tradycyjnych owocach morza; dużą popularnością cieszą się zajęcia, które rozpoczynają się na słynnym targu La Boqueria. Wenecja wyróżnia się natomiast warsztatami opartymi na kuchni laguny – od cicchetti po dania z lokalnych ryb i owoców morza, co nadaje zajęciom atmosferę autentycznej weneckiej tradycji. Na dziewiątym miejscu uplasowała się Osaka, uznawana za kulinarną stolicę Japonii. To miasto słynie z takoyaki, okonomiyaki i bogatej kultury street foodu, a kursy gotowania pozwalają poznać techniki przygotowywania potraw, które trudno w pełni odtworzyć poza Japonią. Dziesiątą pozycję zajęło Hue w Wietnamie – dawna stolica kraju i kolebka kuchni cesarskiej. Tamtejsze warsztaty pozwalają zgłębić tajniki wyrafinowanych potraw, takich jak bun bo Hue czy wieloskładnikowe dania królewskie, cenione za kunszt, lekkość i harmonię smaków. Ta różnorodność potwierdza, że współczesna turystyka kulinarna wykracza daleko poza Europę i przyciąga do miejsc, gdzie tradycja gastronomiczna stanowi integralną część kultury. Źródła: Titan Travel, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
Wielu zwolenników tzw. diety paleo wierzy, że opiera się ona na wiernym odwzorowaniu jadłospisu naszych paleolitycznych przodków – mieli oni rzekomo preferować mięso i unikać „przetworzonych” produktów roślinnych. Ale najnowsze badania archeologiczne chyba właśnie pogrzebały ich teorię.
Ludzie ewoluowali przez tysiące lat, a jedną z części naszego globalnego sukcesu było stanie się naprawdę elastycznymi konsumentami – jesteśmy w stanie czerpać węglowodany i tłuszcze zarówno ze źródeł roślinnych, jak i zwierzęcych. Nowe badania archeologiczne opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Research” ujawniają, że wczesnym ludziom z epoki kamienia daleko było jednak do paleolitycznych mięsożerców, jak niektórzy próbują ich przedstawiać. A pożywali oni szeroką gamę pokarmów roślinnych, które sprytnie „przetwarzali”. Czy powinniśmy zrewidować pogląd na dietę paleo? Przetwarzanie i spożywanie roślin przez ludzi epoki kamienia Dieta paleo, w jej popularnym współczesnym rozumieniu, kładzie nacisk na mięso i ogranicza spożycie produktów roślinnych, co według jej zwolenników ma być zdrowsze, bo lepiej przystosowane do naszej ewolucji. Jednak badania archeologiczne prowadzone w ostatnich latach wyraźnie pokazują, że nasi przodkowie byli niezwykle elastyczni pod względem wyboru pokarmów. Badacze wykazują, że już setki tysięcy lat temu ludzie nie tylko zbierali, ale i aktywnie przetwarzali rozmaite produkty roślinne: od dzikich zbóż, przez bulwy, orzechy czy pestki. Przetwarzanie to obejmowało między innymi mielenie, gotowanie oraz usuwanie toksyn, co pozwalało na pozyskiwanie większej ilości kalorii oraz składników odżywczych. – Często rozmawiamy o użytkowaniu roślin tak, jakby nabrało ono znaczenia dopiero wraz z pojawieniem się rolnictwa – zaznacza dr Anna Florin, jedna z autorek badania. Zwraca ona uwagę, że odkrycia archeologiczne z całego świata dowodzą przetwarzania „dzikiej” żywności roślinnej już tysiące lat przed rozwojem upraw. Mit mięsożernego człowieka pierwotnego Archeologiczne analizy kamienia nazębnego z jaskini Qesem (Izrael, 400–300 tys. lat temu) wykazały obecność mikroskopijnych granulek skrobi. Pochodziły one między innymi z dzikich migdałów i lilii wodnej, a także orzechów piniowych bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Skrobia odgrywała ważną rolę w dostarczaniu energii, kluczowej dla rozwoju dużego mózgu ludzkiego. Według naukowców przetwarzanie roślin (np. gotowanie bulw) ułatwiało przeżycie w różnorodnych środowiskach. Na wielu stanowiskach archeologicznych, zarówno w Europie, jak i w Azji, odkryto narzędzia służące do rozdrabniania, kruszenia i mielenia roślin. Znaleziska z Ohalo II czy stanowisk na Bliskim Wschodzie potwierdzają, że nasi przodkowie używali kamiennych żaren do produkcji mąki z dzikich zbóż już ponad 23 tysiące lat temu. Te technologiczne innowacje znacznie zwiększyły dostępność i wartość energetyczną pożywienia. Porównanie diety człowieka pierwotnego i współczesnej diety paleo Współczesna dieta paleo, promowana przez wielu zwolenników zdrowego odżywiania (a przynajmniej tak im się wydaje), zazwyczaj eliminuje zboża, rośliny strączkowe oraz produkty przetworzone. Tymczasem dowody archeologiczne wskazują, że już w paleolicie człowiek wykorzystywał przetworzone produkty roślinne – nie tylko spożywał je, ale także poddawał obróbce cieplnej i mechanicznej. To podważa ideę, jakoby naturalna dieta człowieka była głównie oparta na mięsie. Szeroki wachlarz wykorzystywanych pokarmów był raczej regułą niż wyjątkiem. W codziennym menu paleolitycznych społeczności znajdowały się zarówno mięso dużych zwierząt (np. mamuty w Ameryce Północnej), jak i liczne gatunki roślin, owoce, nasiona czy orzechy. Analizy naukowe pokazują, że to właśnie elastyczność w wyborze pokarmów była kluczowa dla przetrwania. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe z orzechów i nasion uzupełniały białko zwierzęce, zapewniając zbilansowaną dietę. To elastyczność żywieniowa pozwoliła człowiekowi opanować niemal wszystkie kontynenty. Źródło: Journal of Archeological Research, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten smak może trafić na talerze obok słodkiego i słonego. Eksperci są podzieleni
Czy „tłusty” lub „skrobiowy” może stać się szóstym podstawowym smakiem? Naukowcy z całego świata próbują to udowodnić – i choć nie ma jeszcze jednomyślności, jeden z kandydatów ma sporą szansę.
Spis treści: Nowy smak? Co zmieni uznanie nowego smaku? Siedem kroków do uznania nowego smaku Od cząsteczki do sygnału mózgu Kto jest blisko uznania? Dlaczego w ogóle to ważne? Czy „tłusty” albo „skrobiowy” może pewnego dnia zostać uznany za szósty podstawowy smak – obok słodkiego i słonego? W 1908 roku japoński chemik Kikunae Ikeda badał substancje czynne w kombu (wodorostach), kiedy dokonał odkrycia, które na zawsze zmieniło naukę o jedzeniu. Zorientował się, że to związek o nazwie kwas glutaminowy nadaje wodorostom wyraźny, mięsno-pikantny posmak. Był zupełnie inny niż znane dotąd podstawowe smaki: słodki, słony, kwaśny i gorzki. Ten nowy smak nazwał umami. Choć ludzie od wieków jedli wodorosty, grzyby, miso, dojrzewające sery i produkty fermentowane, niemal sto lat trwały naukowe spory, zanim umami zostało powszechnie uznane za piąty podstawowy smak. Dopiero w latach 90. XX wieku uzyskało oficjalny status. Stało się tak po serii zakrojonych na szeroką skalę badań psychofizycznych, elektrofizjologicznych i biochemicznych, które potwierdziły, że umami różni się od wszystkich pozostałych smaków. Nowy smak? Czy nadszedł czas, by dodać do tej listy szósty smak? Część naukowców uważa, że tak. Zaproponowali nawet kilku kandydatów. Być może powinien to być smak tłusty. Albo skrobiowy. Może kokumi. A może słona lukrecja. W różnym stopniu badacze w ostatnich latach bronili każdego z tych pomysłów. Nie chodzi o to, że naukowcy celowo „polują” na szósty smak. – W gruncie rzeczy to fundamentalne, oparte na nauce poszukiwanie różnych sposobów, w jakie możemy doświadczać świata poprzez smak oraz tego, jak smak jest wykrywany – wyjaśnia neurobiolożka Emily Liman, kierująca katedrą Harolda Dornsife’a w dziedzinie neurobiologii na Uniwersytecie Południowej Kalifornii i specjalizująca się w biologii zmysłów. Co zmieni uznanie nowego smaku? Przełom w zrozumieniu nauki o smaku pozwoliłby technologom żywności tworzyć smaczniejsze produkty. Mógłby też pomóc lekarzom lepiej diagnozować i leczyć zaburzenia związane z utratą zmysłu smaku. Jednak przekonanie środowiska naukowego do zaakceptowania szóstego smaku nie jest prostym zadaniem. Aby kandydat mógł stać się podstawowym smakiem, musi zostać wykazany jako równie wyraźnie odrębny jak słodycz jagód czy gorycz jarmużu. Na początek warto pamiętać o jednej rzeczy. – Istnieje różnica między smakiem a aromatem – podkreśla Marisa Moore, zarejestrowana dietetyczka z Atlanty, specjalizująca się w żywieniu kulinarnym. – Smak zaczyna się na języku: cząsteczki jedzenia, które zjadamy, mieszają się ze śliną i aktywują nasze kubki smakowe. Te z kolei wysyłają sygnały do mózgu i wywołują wrażenie konkretnych smaków. Wbrew powszechnemu mitowi na języku nie ma „stref” przeznaczonych dla poszczególnych smaków. Podstawowe smaki mogą być wychwytywane przez kubki smakowe rozmieszczone na różnych częściach języka. Poszczególne komórki mogą jednak różnić się wrażliwością na smaki słodki, kwaśny, słony, gorzki i umami. Smak zaczyna się w ustach. Natomiast to, co rejestruje mózg, to całościowe wrażenie łączące smak, konsystencję, temperaturę i zapach. Siedem kroków do uznania nowego smaku – Smak i węch współdziałają w mózgu, żeby stworzyć wrażenie aromatu. Ale to coś innego niż sam smak – mówi Richard Mattes, profesor nauk o żywieniu na Uniwersytecie Purdue. Proces „przepchnięcia” nowej jakości smakowej przez społeczność naukową jest bardzo złożony. – Nie ma powszechnie przyjętego zestawu siedmiu kryteriów, które po prostu odhaczamy, żeby ogłosić: mamy nowy smak – mówi Mattes. – To raczej kwestia naukowego konsensusu. Mimo to przez lata zaproponowano kilka praktycznych kryteriów. Na początku smak musi mieć „podpis chemiczny” – zespół bodźców chemicznych odmiennych od tych, które wywołują inne znane smaki. Następnie, jak wyjaśnia Mattes, na języku, podniebieniu lub w gardle musi istnieć receptor, z którym te bodźce chemiczne mogą się wiązać w obrębie komórki kubka smakowego. Od cząsteczki do sygnału mózgu Ta komórka musi mieć mechanizm, który przekształca sygnał chemiczny w sygnał elektryczny. Potem taki sygnał przekazywany jest nerwami do mózgu. Sygnał elektryczny niesiony przez nerwy smakowe musi aktywować obszary mózgu odpowiedzialne za smak. Ma też wywoływać w mózgu unikalne wrażenie – niezależne od innych smaków. – Nie może się z żadnym innym nakładać – zaznacza Lim. Na koniec musi pojawić się efekt w całym organizmie, wynikający z tego pobudzenia. – Powinna wystąpić fizjologiczna odpowiedź na aktywację tego sygnału sensorycznego – dodaje Mattes. – Na przykład postrzeganie słodkiego smaku uruchamia wydzielanie insuliny w całym organizmie. Kto jest blisko uznania? Poważnym wyzwaniem w uznaniu nowego smaku jest złożoność koniecznych badań. – Trzeba naprawdę wiele udowodnić, żeby stwierdzić, że dany smak istnieje – zauważa Dawn Jackson Blatner, zarejestrowana dietetyczka z Chicago i autorka przepisów dla ogólnokrajowych marek. Żaden z kandydatów na szósty podstawowy smak nie przeszedł jeszcze całego tego wymagającego „toru przeszkód”. Niektóre są jednak bliżej celu niż inne. Tylko jeden z niedawnych kandydatów spełnia niemal wszystkie kryteria. W 2015 roku zespół badaczy z Uniwersytetu Purdue zaproponował uznanie tłuszczu – a ściślej: kwasów tłuszczowych – za szósty podstawowy smak i nadał mu nazwę „oleogustus”. Określenie pochodzi od łacińskich słów „oleo” (tłuszcz) i „gustus” (smak). Wbrew przyjemnemu, kremowemu odczuciu w ustach, z którym wiele osób kojarzy tłuszcz, oleogustus ma smak „zjełczałego oleju”. Jest bardziej zbliżony do goryczy niż do słodyczy czy słoności – wyjaśnia Mattes. Dlaczego w ogóle to ważne? Pomimo wszystkich trudności naukowcy nie przestają badać smaku – i spierać się o to, jaki może być „kolejny wielki smak” – ponieważ smak pełni w naszym życiu ważną rolę. – To kwestia tego, za czym tęsknimy, jak gotujemy i jak bardzo czujemy się syci po posiłku – mówi Blatner, autorka książki „The Superfood Swap”. Źródło: National Geographic
Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
Chemia używana w rolnictwie na dobre przeniknęła do naszych organizmów. Pestycydy pomagają w hodowli żywności, ale sieją spustoszenie w naszych jelitach. Do niedawna brak było dowodów na to, że wykazują jakikolwiek wpływ na pożyteczne bakterie zamieszkujące nasze ciała. Według najnowszych badań z Wielkiej Brytanii mogą prowadzić jednak nawet do chorób psychicznych, a wcześniej po prostu nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy.
Aż 168 środków chemicznych, w tym powszechnie stosowane pestycydy, okazało się toksycznych dla ludzkich bakterii jelitowych. Według naukowców z Cambridge ich obecność w jelitach może prowadzić nie tylko do antybiotykooporności, ale także do wielu innych zaburzeń zdrowotnych. Jak dostały się do naszych ciał i czy możemy coś z tym zrobić? Jak pestycydy trafiają do jelit i jakie są skutki ich obecności? Pestycydy to substancje chemiczne stosowane do ochrony roślin uprawnych przed szkodnikami, grzybami czy chwastami. Do organizmu człowieka trafiają między innymi poprzez spożywanie warzyw i owoców, na których pozostały resztki środków ochrony roślin, poprzez wodę pitną skażoną związkami chemicznymi czy w wyniku kontaktu ze środowiskiem (związki chemiczne potrafią unosić się w powietrzu, np. ze spryskanego niedawno pola uprawnego). W trakcie badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Cambridge przebadano ponad 1000 chemikaliów obecnych w środowisku – w tym właśnie pestycydy (herbicydy i insektycydy) oraz przemysłowe substancje, takie jak plastyfikatory. Odkryto, że aż 168 z nich wykazuje toksyczny wpływ na bakterie tworzące zdrowy mikrobiom jelitowy. Zagrożenie dla naszych jelit Ale czym tak właściwie jest mikrobiom jelitowy? To zespół mikroorganizmów, głównie bakterii (jest ich ponad 4500 gatunków), które pełnią kluczowe funkcje w układzie pokarmowym, metabolicznym i immunologicznym człowieka. Utrzymanie równowagi tej mikroflory jest niezbędne dla zdrowia. Zakłócenia w składzie i funkcji mikrobiomu mogą prowadzić do zaburzeń trawienia, obniżonej odporności, chorób autoimmunologicznych, otyłości, cukrzycy czy zaburzeń nastroju i funkcji układu nerwowego (np. chorób psychicznych). To wszystko wiedzieliśmy, ale najnowsze badanie pozwoliło potwierdzić, że przemysłowe chemikalia mogą stłumić wzrost bakterii, które nas przed tym wszystkim chronią. Badania mikroflory jelitowej Naukowcy z Cambridge za pomocą mechanizmów uczenia maszynowego przeanalizowali 22 kluczowe gatunki bakterii. Ustalono, że narażenie na określone pestycydy skutkuje zahamowaniem ich rozwoju, a w efekcie zaburzeniem mikroflory. To bezpośrednio prowadzi do przewlekłych schorzeń. Toksyczność niektórych związków była zaskakująco wysoka – zwłaszcza wśród powszechnie stosowanych środków ochrony roślin oraz dodatków do tworzyw sztucznych, zmniejszających ich palność. Te chemikalia dostają się do organizmów nie tylko przez żywność, ale także przez powietrze czy wodę. Pestycydy powodują odporność na antybiotyki Jednym z najpoważniejszych skutków działania środków chemicznych na mikrobiom jest wzrost ryzyka rozwoju antybiotykooporności. Naukowcy udowodnili, że niektóre bakterie próbują przystosować się do obecności toksycznych związków, zmieniając swoją aktywność genetyczną. Skutkiem tego jest pojawianie się odporności na najpopularniejsze antybiotyki, np. na popularny lek ciprofloksacynę. Może to prowadzić do sytuacji, w której choroby bakteryjne będą trudniejsze do wyleczenia. Jak chronić się przed pestycydami? Nie mamy wpływu na powietrze, którym oddychamy, ani na wodę, którą pijemy. W tej sprawie możemy wyrażać tylko opór społeczny i wspierać inicjatywy, które starają się chronić środowisko. Możemy jednak zatroszczyć się o jedzenie, które spożywamy. Naukowcy polecają szczególnie dokładne mycie warzyw i owoców, w tym stosowanie specjalnych płynów, które mogą skutecznie zmniejszyć ilość pozostałych pestycydów. Warto wybierać także – w miarę możliwości – żywność z ekologicznych upraw, która według badań zawiera znacznie mniej syntetycznych środków. Z innej beczki zalecane jest także zwiększenie podaży błonnika, która wspomaga rozwój korzystnych bakterii czy stosowanie probiotyków i prebiotyków (np. fermentowanych produktów mlecznych czy kiszonek), które wspomagają odbudowę mikroflory. To proste, ale naprawdę skuteczne nawyki, za które nasze jelita nam podziękują – badania potwierdzają, że naprawdę nie warto ich bagatelizować. Należy pamiętać, że jelita są centrum naszej odporności, która obecnie wcale nie ma lekko. Źródła: Nature Microbiology, University of Cambridge Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego ptaki boją się tego, co nowe? I my możemy się czegoś od nich nauczyć
Ptaki, najbardziej ze wszystkich zwierząt, wystrzegają się nowości. Czemu niepokoją ich zmiany w diecie, z czego wynika ptasia ostrożność i czy możemy się od nich czegoś nauczyć? Nowe badanie wyjaśnia, że to zachowanie służące przetrwaniu ptaków. Nie zawsze jednak wychodzi im na dobre.
Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Cambrige oraz Anglia Ruskin University obejmowało problem neofobii, z której są znane ptaki. Dlaczego tak bardzo – bardziej niż inne zwierzęta – boją się nowości i zmian w diecie? Naukowcy przeprowadzili eksperymenty w 24 krajach i na 6 kontynentach, a wyniki opublikowali w czasopiśmie „PLOS Biology”. Ustalono, że niektóre gatunki są zdecydowanie bardziej ostrożne niż inne. Czym jest neofobia? Neofobię rozumie się najczęściej jako niechęć do spożywania nowych pokarmów. Odgrywa ona kluczową rolę w tym, jak zwierzęta równoważą okazje i ryzyka. Pomaga chronić jednostki przed zagrożeniami, ale często ogranicza ich zdolność adaptacji w nowych miejscach gniazdowania, co może prowadzić do wymierania gatunków ptaków. Badanie ptasiej ostrożności, czyli przez żołądek do serca Przebadano 1439 ptaków z 136 gatunków reprezentujących 25 rzędów taksonomicznych. Sprawdzono, dlaczego niektóre są bardziej ostrożne niż inne, gdy napotykają nieznane wcześniej obiekty podczas karmienia. Eksperymentom poddano m.in. ptaki zimujące w Polsce, ale także te opuszczające nasz kraj. Każdemu zwierzęciu prezentowano znane, lubiane pokarmy, a następnie (lub najpierw) zupełnie nowe dania. Nieznane obiekty miały spójne kolory i fakturę oraz dostosowywano je do wymagań żywieniowych każdego gatunku. Następnie każdemu z ptaków mierzono czas potrzebny do dotknięcia jedzenia w obu scenariuszach. Wydłużone wahanie interpretowano jako neofobię. Które ptaki boją się najbardziej, a której najmniej? Największą ostrożnością charakteryzowały się perkozy i flamingi. Najbardziej odważne okazały się sokoły i bażanty – szybko podchodziły do pożywienia, niezależnie, czy było ono nieznane. Stwierdzono, że neofobię powodowały dwa czynniki: specjalizacja dietetyczna ptaków i ich zachowania migracyjne. Gatunki o węższej diecie mogą być bardziej narażone na zmiany pożywienia, więc naturalnie wystrzegają się nowości. Podobnie gatunki wędrowne, przemierzające ogromne odległości, są narażone na interakcję z szeroką gamą potencjalnie nowych obiektów. Neofobia może niejednokrotnie ratować im życie. Co ciekawe, ptaki zachowywały się spójnie. To znaczy, że jeśli wahały się w jednym badaniu, to ponownie testowane kilka tygodni później zachowywały wrodzoną ostrożność. To sugeruje, że neofobia jest cechą stabilną. Czy warto ostrożnie podchodzić do życia? Chociaż ostrożne ptaki mogą czerpać korzyści z neofobii, to niejednokrotnie jest ona dla nich utrudnieniem. Ma chronić przed ewentualnymi skutkami spożycia szkodliwego pokarmu, ale może być uciążliwa. Przywiązanie do jednego źródła pożywienia jest zgubne i utrudnia adaptację do nowego środowiska. – Neofobia odgrywa ważną rolę w ocenie, jak gatunki mogą reagować na zmiany. Zwierzęta, które są bardziej nieufne wobec nieznanych obiektów lub sytuacji, mogą mieć trudności z adaptacją do czynników takich jak zmiana klimatu czy urbanizacja, podczas gdy gatunki o niższej neofobii mogą być bardziej elastyczne i odporne – mówi dr Rachael Miller, główna autorka badania. Wnioski te możemy przenieść także na ludzi, nie ograniczając ich jedynie do jedzenia. Według naukowców lepsze zrozumienie tendencji behawioralnych ptaków może pomóc ustanowić strategie pomocy zwierzętom. To zaś zwiększy szansę na ich przetrwanie w zmieniających się środowisku. Źródła: PLOS Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak będziemy podróżować w 2026 roku? Oto 5 trendów, które zdominują rynek
Rok 2026 przyniesie zauważalną zmianę w sposobie, w jaki planujemy i przeżywamy podróże. Coraz większe znaczenie mają autentyczne doświadczenia, kontakt z naturą i świadome podejście do odwiedzanych miejsc. Zmieniają się też nasze priorytety – od wyboru kierunku, przez sposób rezerwacji, po to, czego naprawdę oczekujemy od urlopu.
Spis treści: Trend nr 1: Odkrywanie kultury na półkach Trend nr 2: Ucieczka w góry Trend nr 3: Podróże zainspirowane książkami Trend nr 4: Poznawanie ludzi w drodze Trend nr 5: Hotel jako cel podróży Rok 2026 przyniesie zmiany w sposobie, w jaki planujemy i przeżywamy podróże. Według najnowszego raportu serwisu rezerwacyjnego Skyscanner, coraz więcej osób decyduje się na wyjazdy zagraniczne, przeznaczając na nie większe środki, by zapewnić sobie bardziej wartościowe i satysfakcjonujące doświadczenia. W centrum zainteresowania znajdują się dziś spokój, komfort i prawdziwe poznawanie odwiedzanych miejsc – bez pośpiechu i z większą uważnością. Jednocześnie coraz wyraźniej widać zwrot w stronę odpowiedzialnego podróżowania. Turyści częściej omijają przepełnione kurorty, wybierając mniej znane miejscowości, w których wciąż można poczuć lokalny rytm życia. Aż jedna trzecia z nich deklaruje, że celowo unika miejsc dotkniętych nadmierną turystyką. Coraz większą rolę odgrywają też media społecznościowe, które inspirują, pomagają odkrywać nowe destynacje i planować kolejne wyjazdy. Wszystko wskazuje na to, że przyszłość podróży będzie bardziej przemyślana i zrównoważona. Coraz częściej nie chodzi już o to, gdzie jedziemy, ale dlaczego i w jaki sposób to robimy. Jakie zatem trendy podróżnicze będą rządzić w 2026 roku? Trend nr 1: Odkrywanie kultury na półkach W 2026 roku podróżni coraz częściej będą poznawać nowe miejsca nie w eleganckich restauracjach, lecz w... lokalnych sklepach spożywczych. Według raportu, rośnie liczba osób, które w czasie wyjazdów celowo odwiedzają supermarkety, małe targi i automaty z przekąskami, traktując je jako autentyczne źródło wiedzy o danym kraju. Od futurystycznych maszyn z jedzeniem w Tokio po niewielkie sklepy w nadmorskich miasteczkach Hiszpanii – to właśnie tam można najlepiej zrozumieć codzienność mieszkańców. Dane pokazują, że aż 55% amerykańskich podróżnych zawsze lub często zagląda do lokalnych supermarketów za granicą. Turyści szukają w nich nie tylko egzotycznych przekąsek i nieznanych napojów, ale też lokalnych wersji znanych marek. Dla wielu z nich spacer między półkami staje się sposobem na doświadczenie kultury od kuchni – dosłownie i w przenośni. Zakupy na targu czy w małym sklepie spożywczym pozwalają im poczuć się jak miejscowi i odkryć smaki, których nie znajdą w żadnym przewodniku. Trend nr 2: Ucieczka w góry Okazuje się, że coraz więcej podróżnych zamienia plaże na szczyty. Według najnowszych danych, aż 80% turystów planuje spędzić wakacje w górach – i to nie tylko zimą, ale również jesienią oraz latem. Rośnie zainteresowanie miejscami, które oferują ciszę, czyste powietrze i wytchnienie od miejskiego zgiełku. Dla wielu osób góry stają się nową formą luksusu, w której można zwolnić tempo, obcować z naturą i odzyskać równowagę. Jak wskazuje raport, liczba rezerwacji z filtrem „pokój z widokiem na góry” wzrosła aż o 103% w porównaniu z rokiem poprzednim. Aż 62% ankietowanych przyznało, że w góry przyciąga ich spokój i poczucie odosobnienia, 60% docenia czyste powietrze i łagodniejszy klimat, a ponad połowa – niezwykłe, często ukryte wśród skał i dolin miejsca noclegowe. Dane platformy AllTrails pokazują, że w 2025 roku szlaki takie jak Rob Roy Glacier Track w <a href="http://Hotele%20bardziej%20ni%C5%BC%20kiedykolwiek%20wcze%C5%9Bniej%20staj%C4%85%20si%C4%99%20powodem%20do%20podr%C3%B3%C5%BCy%20w%20przysz%C5%82ym%20roku,%20a%20nie%20tylko%20miejscem%20odpoczynku:%2056%%20podr%C3%B3%C5%BCnych%20wybra%C5%82o%20cel%20podr%C3%B3%C5%BCy%20wy%C5%82%C4%85cznie%20na%20podstawie%20zakwaterowania,%20wed%C5%82ug%20raportu%20Skyscannera.%20Serwis%20podaje,%20%C5%BCe%20rezerwacje%20hotelowe%20z%20wykorzystaniem%20filtra%20%E2%80%9Eunikalny%20pobyt%E2%80%9D%20wzros%C5%82y%20o%2060%%20rok%20do%20roku.%20Trend%20ten%20jest%20jeszcze%20bardziej%20popularny%20w%C5%9Br%C3%B3d%20podr%C3%B3%C5%BCuj%C4%85cych%20z%20pokolenia%20milenials%C3%B3w,%20z%20kt%C3%B3rych%2070%%20deklaruje,%20%C5%BCe%20zarezerwowa%C5%82o%20wakacje%20tylko%20ze%20wzgl%C4%99du%20na%20hotel.%20Tury%C5%9Bci,%20kt%C3%B3rzy%20wybieraj%C4%85%20miejsce%20docelowe%20na%20podstawie%20hotelu,%20twierdz%C4%85,%20%C5%BCe%20robi%C4%85%20tak,%20poniewa%C5%BC%20hotel%20nadaje%20charakter%20ca%C5%82emu%20urlopowi.%20Mog%C4%85%20si%C4%99%20zrelaksowa%C4%87%20w%20jednym%20miejscu,%20nie%20ruszaj%C4%85c%20si%C4%99%20z%20miejsca,%20a%20tak%C5%BCe%20dlatego,%20%C5%BCe%20hotel%20pozwala%20im%20ca%C5%82kowicie%20oderwa%C4%87%20si%C4%99%20od%20codzienno%C5%9Bci.">Nowej Zelandii, Palm Jungle Loop w Australii czy Laguna Cinco Hermanos w Ameryce Południowej przeżyły prawdziwe oblężenie letnich wędrowców. Trend nr 3: Podróże zainspirowane książkami W 2026 roku coraz więcej osób będzie pakować do walizki nie tylko przewodnik, lecz także ulubioną powieść. Z danych Skyscannera wynika, że rośnie popularność tzw. podróży literackich – wypraw inspirowanych książkami, ich autorami lub miejscami opisanymi na kartach powieści. Rezerwacje hoteli z filtrem „biblioteka” wzrosły o 70% w skali globalnej, a ponad połowa ankietowanych (55%) przyznała, że już planuje lub rozważa podróż inspirowaną literaturą. „Czytanie i podróżowanie są ze sobą nierozerwalnie związane. Książki inspirują do odkrywania świata, a podróże tworzą przestrzeń, w której można ponownie zanurzyć się w lekturze” – zauważyła Rebecca Sinclair, dyrektorka ds. marki Penguin Books UK. Największą popularnością cieszą się wyprawy śladami bohaterów literackich (33%), pobyty w hotelach i pensjonatach inspirowanych znanymi powieściami (21%) oraz warsztaty i wyjazdy poświęcone pisaniu lub czytaniu (14%). Dla wielu osób taka forma wypoczynku łączy relaks z duchową przygodą – pozwala nie tylko zobaczyć świat, ale też doświadczyć tak, jak widzieli go ulubieni autorzy. Przykładem może być choćby Praga według Dana Browna. Trend nr 4: Poznawanie ludzi w drodze W przyszłym roku nastąpi zmiana w podejściu do podróżowania – coraz więcej osób traktuje bowiem wyjazdy nie tylko jako okazję do odpoczynku, lecz także do nawiązywania relacji i budowania więzi. Z raportu Skyscannera wynika, że jednym z kluczowych trendów będzie potrzeba kontaktu z innymi – od randek podczas podróży, przez spontaniczne przyjaźnie, po wspólne odkrywanie miejsc z lokalnymi mieszkańcami. Aż 53% ankietowanych przyznało, że wyjechało lub rozważa wyjazd zagraniczny właśnie po to, by poznać nowych ludzi – w tym potencjalnych partnerów. Dla wielu podróżnych równie ważne, co odwiedzenie atrakcji turystycznych, jest spotkanie z drugim człowiekiem. 28% respondentów wskazało, że najcenniejsze są dla nich rozmowy z osobami z odmiennych kultur i środowisk, 18% stawia na budowanie trwałych przyjaźni, a 14% chce poznawać świat oczami mieszkańców danego miejsca. Co ciekawe, niemal połowa badanych (42%) przyznaje, że podczas podróży staje się bardziej otwarta na nowe znajomości niż w codziennym życiu. Trend „Catching Flights and Feelings” pokazuje więc, że współczesne podróże coraz częściej mają nie tylko wymiar odkrywczy, ale i emocjonalny – liczy się nie tylko dokąd jedziemy, ale także z kim. Trend nr 5: Hotel jako cel podróży Wakacje coraz częściej zaczynają się od wyboru miejsca noclegu. Dla wielu osób to właśnie hotel staje się główną atrakcją, a nie jedynie bazą wypadową. Jak wynika z raportu Skyscannera, aż 56% podróżnych wskazało, że zdecydowało się na konkretny cel podróży wyłącznie z powodu zakwaterowania. Rezerwacje z użyciem filtra „unikatowy pobyt” wzrosły o 60% w skali roku, co pokazuje, że hotel przestaje być tylko miejscem odpoczynku – staje się sam w sobie częścią doświadczenia. Trend ten szczególnie silnie widoczny jest wśród milenialsów – aż 70% z nich przyznało, że zarezerwowało wakacje właśnie ze względu na wyjątkowy obiekt noclegowy. Jak tłumaczą ankietowani, to hotel określa charakter całego wyjazdu: pozwala w pełni się zrelaksować, zapewnia wrażenie luksusu i oferuje doświadczenie, które trudno odtworzyć w codziennym życiu. W efekcie coraz większym zainteresowaniem cieszą się miejsca, które same w sobie są atrakcją – od butikowych hoteli w historycznych budynkach po ekologiczne domy w koronach drzew. W świecie, w którym podróżni szukają autentyczności i spokoju, to właśnie hotel staje się punktem wyjścia do nowego rodzaju podróży, która zaczyna się i kończy w jednym, wyjątkowym miejscu. Źródła: Skyscanner, Travel Pulse Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy zmysły wymagają… treningu? Eksperci twierdzą, że nie są nam dane na zawsze
Życie bez smaku i węchu nie tylko traci koloryt, ale jest także bardzo trudne. Wiele osób boleśnie przekonało się o tym w trakcie szalejącej epidemii COVID-19. To zmysły, które nie tylko bronią naszego organizmu, ale także wiążą się z pamięcią i emocjami. Dr Grzegorz Sobek podkreśla, że konieczny jest ich regularny trening.
Postrzeganie smaku i zapachu jest uwarunkowane głównie genetycznie. Wpływ na naszą wrażliwość ma także wiek. To jednak nie wszystko: bardzo ważne są także przyzwyczajenia i sposób odżywiania, które mogą osłabiać percepcję smaków. Naukowcy zachęcają do treningu, który może pomóc utrzymać wrażliwość zmysłów. Kto czuje więcej, a kto mniej? Dr Grzegorz Sobek z Katedry Dietetyki Uniwersytetu Rzeszowskiego przypomina, że około 50% populacji ma przeciętną zdolność rozpoznawania smaków. Zgodnie z krzywą Gaussa odpowiednio 25% to tzw. „supertesterzy”, charakteryzujący się ogromną wrażliwością, a pozostałe 25% ma nieco przytępiony smak. Poszczególne osoby mają także swój indywidualny zestaw receptorów zapachowych. Ich mniejsza ilość sprawia, że gorzej odbieramy poszczególne wonie – może nawet prowadzić do braku węchu. Ich duża ilość z kolei naturalnie predysponuje nas np. do zawodu perfumiarza czy sommeliera, ale według dr Sobka zmysły w pewnym stopniu da się wyćwiczyć. Zmysły a wiek – Największą wrażliwość na bodźce smakowe i zapachowe osiągamy między 20. a 25. rokiem życia. Do wieku ok. 45–50 lat utrzymuje się ona na dobrym poziomie, jednak po 60. –65. roku zaczyna stopniowo spadać – tłumaczy PAP naukowiec. Jest to związane z ludzką fizjologią starzenia się. Dla przykładu komórki odpowiedzialne za odczuwanie smaków, zlokalizowane na języku, z wiekiem odtwarzają się w coraz mniejszej liczbie. – To tłumaczy, dlaczego osoby starsze często używają więcej soli. Po prostu wrażliwość na ten smak jest u nich osłabiona, więc aby odczuwać podobne wrażenia co kiedyś, muszą bardziej dosalać potrawy. W podobny sposób spada wrażliwość na smak słodki, co ma bardzo duże znaczenie, ponieważ może wpływać na preferencje żywieniowe, a więc także ryzyko otyłości – wyjaśnia Sobek. Brak smaku i węchu Na percepcję smaków i węchowych wpływ ma także cukrzyca typu 1 oraz sposób odżywiania. Niska podaż białka w diecie oraz niedobory witamin A, E, B, miedzi oraz cynku mogą powodować utratę węchu. To duży problem, bo wrażliwość na zapachy i smaki są bardzo ważne. Udowodniono, że zmysły te są bezpośrednio połączone z układem limbicznym – tą częścią mózgu, która dba o zapamiętywanie i reguluje zachowania emocjonalne. Pamięć węchowa jest odporna na ząb czasu: łatwiej nam przypomnieć sobie zapach sprzed kilkudziesięciu lat niż daną sytuację. Kto z nas nie pamięta zapachu letniego deszczu z dzieciństwa? Jak trenować zmysły? Jeśli zmysły działają słabiej niż kiedyś, to czy można je trenować? Zdaniem dr Sobka wrażliwość na doznania smakowe i zapachowe to umiejętność, którą da się rozwijać. Taki trening może obejmować np. spożywanie potraw z większą uważnością i bez pośpiechu – tak, by skupić się na poszczególnych smakach. Warto też porównywać ze sobą różne gatunki czekolad, jabłek czy pomidorów. Chociaż może wydawać się to nieco zabawne, samo wąchanie przypraw czy owoców pogłębia nasze kompetencje zapachowe: uczy nasz mózg, że ich rozpoznawanie jest dla nas ważne. Należy o to dbać, by długo cieszyć się sprawnymi zmysłami! Źródło: PAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Brokuł może chronić przed rakiem? Mamy na to nowe dowody
Nielubiane przez dzieci, ale skrywające moc witamin. Od wielu lat co i rusz dostajemy dowody na to, że warto włączać brokuły i brukselkę do swojej diety. Teraz mamy jeszcze jeden: ich obecność na talerzu może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
Rak jelita grubego to ciężka choroba. Jak możemy z nią walczyć? Według najnowszych badań za zmniejszenie ryzyka zachorowania na ten nowotwór mogą odpowiadać regularnie spożywane brokuły i brukselki. Jak to działa? Groźny rak jelita grubego Rak jelita grubego jest 3. najczęściej występującym nowotworem na świecie, a 2. pod względem liczby zgonów. Według badań w samym 2022 roku pochłonął 903 859 ofiar śmiertelnych. Rocznie diagnozuje się go około 1,9 mln razy, chociaż na szczęście w przypadku tego nowotworu możliwe jest wczesne wykrycie. Jedną z głównych przyczyn zapadania na tę chorobę jest dieta. Co ważne, jest także tą, nad którą mamy bezpośrednią kontrolę. Ale czy trzeba jeść jedynie brokuły? Życiodajne warzywa Badanie – opublikowane w czasopiśmie „BMC Gastroentrology” – wykazuje, że osoby spożywające więcej warzyw krzyżowych, a do takich zaliczamy np. brokuł, brukselkę, kalafiora czy kapustę, charakteryzowało aż o 20% niższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Analizowało one zbiorcze dane z ponad 17 innych badań, w których udział wzięło 639 539 osób. To próba, która robi wrażenie. Według ustaleń, najlepszy efekt ochronny osiągano przy spożyciu 20–40 gramów warzyw krzyżowych dziennie. Dlaczego brokuł chroni przed rakiem? Warzywa krzyżowe, wśród których prym wiedzie brokuł, są bogatym źródłem dobroczynnych flawonoidów, błonnika, witaminy C i karotenoidy. To także wyjątkowe źródło glukozynolanów, które podczas żucia rozkładają się na bioaktywne izotiocyjaniany – cząsteczki odpowiedzialne nie tylko za charakterystyczny zapach warzyw (szczególnie gotowanych), ale także za ich ochronne, chemoprewencyjne działanie. To właśnie izotiocyjaniany są silnie antynowotworowe. Blokują rakotwórcze enzymy, wywołują śmierć komórek złośliwych, hamują tworzenie nowych naczyń krwionośnych w miejscach występowania nowotworów oraz zatrzymują cykl komórkowy, zapobiegając dzięki temu wzrostowi komórek nowotworowych. Warto jeść brukselkę? Badania wskazują na to, że włączenie do swojej codziennej diety nawet 20 gramów warzyw krzyżowych może pomóc w redukcji ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Warto pamiętać, że efekt się nie skaluje – ustalono, że spożycie powyżej 40–60 gramów nie przynosi dodatkowych korzyści. Naukowcy zauważają jednak, że chociaż badanie sugeruje obiecującą zależność odwrotną pomiędzy większym spożyciem tych warzyw a zachorowalnością, to dane wciąż należy interpretować ostrożnie. Jak zwykle – potrzeba ich jeszcze więcej. Czy warto jeść brukselki i brokuły? Bezdyskusyjnie: warto. Jeśli nawet nie chodzi nam o ich działanie antynowotworowe, to są takimi bombami witamin i korzystnych substancji, z których żal nie skorzystać. Źródło: BMC Public Health, MedicalXpress Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ta jedna zmiana w jedzeniu sprawi, że przestaniesz podjadać – lekarze są zgodni
Sekwencjonowanie składników odżywczych zyskuje na popularności – nie tylko wśród osób z cukrzycą. Coraz więcej dietetyków i badań naukowych wskazuje, że kolejność spożywania posiłku może mieć realny wpływ na poziom cukru, uczucie sytości i ogólne samopoczucie.
Spis treści: Popularność sekwencjonowania w mediach i praktyce Co pokazują badania naukowe? Jak działa to w praktyce? Jak wprowadzić zasadę w codziennym życiu? Coraz więcej badań wskazuje, że tzw. sekwencjonowanie składników odżywczych — czyli spożywanie makroskładników takich jak białko i błonnik w określonej kolejności — może przynieść korzyści każdemu. Jak głosi powiedzenie: czas jest wszystkim — i może się to odnosić do jedzenia tak samo jak do każdej innej dziedziny życia. Jeśli chcesz czuć się dobrze i funkcjonować na najwyższym poziomie, to kolejność spożywania określonych składników może mieć znaczenie. Popularność sekwencjonowania w mediach i praktyce Temat ten zyskuje popularność w mediach społecznościowych, zwłaszcza na TikToku, gdzie pojawia się coraz więcej filmików o tym, jak spożywanie makroskładników w określonej kolejności może ograniczyć podjadanie, poprawić regulację poziomu cukru we krwi i mieć pozytywny wpływ na inne aspekty zdrowia. Najczęściej zaleca się rozpoczęcie posiłku od błonnika (np. surowych, niestężonych warzyw lub owoców), następnie spożycie chudego białka i zdrowych tłuszczów, a na końcu węglowodanów skrobiowych takich jak chleb, ryż, makaron czy ziemniaki. Sekwencjonowanie składników odżywczych to nie nowość — dlaczego więc teraz zyskuje na popularności? – Ludzie lubią jasne wskazówki i zasady – mówi Heidi Skolnick, dietetyczka sportowa z Women’s Sports Medicine Center w nowojorskim szpitalu Hospital for Special Surgery i współautorka książki The Whole Body Reset. – W tym przypadku chodzi dosłownie o kolejność spożywania produktów, by minimalizować skoki poziomu cukru we krwi i zwiększyć uczucie sytości. To bardzo praktyczne podejście, a przy tym niezbyt restrykcyjne. Nie mówi, co masz jeść – tylko w jakiej kolejności. Co pokazują badania naukowe? Co więcej, badania coraz częściej potwierdzają, że sekwencjonowanie naprawdę działa — szczególnie u osób z cukrzycą, reaktywną hipoglikemią (spadkiem cukru po posiłku) lub hipotonią poposiłkową (spadkiem ciśnienia krwi po jedzeniu). Badanie opublikowane w czasopiśmie Nutrients w 2022 roku wykazało, że osoby z cukrzycą typu 2, które jadły warzywa przed węglowodanami skrobiowymi, zgodnie z zaleceniami dietetyków, po pięciu latach miały znaczną poprawę poziomu hemoglobiny A1C (czyli średniego poziomu cukru we krwi z ostatnich trzech miesięcy). Inne badanie z 2024 roku opublikowane w "BMC Nutrition" wykazało, że starsze osoby chore na cukrzycę, które najpierw jadły warzywa, miały większą samodzielność w życiu codziennym, sprawność intelektualną i aktywność społeczną — niż te, które nie stosowały takiej kolejności lub jadły inaczej. – Uważam, że każdy może na tym skorzystać – od niemowląt po dorosłych – mówi Joan Salge Blake, profesorka dietetyki na Uniwersytecie Bostońskim i autorka podcastu o zdrowiu i żywieniu Spot On!. – Jedzenie warzyw bogatych w błonnik na początku ma sens – większość Amerykanów i tak spożywa ich za mało. Jak działa to w praktyce? Mark Alan Effinger, 63-letni przedsiębiorca i twórca produktów z Burlington w stanie Iowa, przekonał się o korzyściach sekwencjonowania na własnej skórze. Choć nie choruje na cukrzycę, w 2023 roku zaczął używać ciągłego monitora glukozy (CGM), by lepiej kontrolować poziom cukru i poprawić swoją wydolność fizyczną i umysłową. – Kiedy zacząłem korzystać z CGM i jadłem normalnie, byłem dosłownie zszokowany częstotliwością, wysokością i długością skoków cukru – wspomina. Zaczął więc eksperymentować z kolejnością jedzenia. Okazało się, że rozpoczynanie posiłku od błonnika i szklanki wody, potem białko, a na końcu węglowodany – to dla niego przełom. – Dzięki tej kolejności nie mam żadnych problemów trawiennych po posiłku ani znużenia. Po prostu czuję się dobrze – mówi. Badania potwierdzają, że kolejność spożywania produktów może ograniczyć skoki cukru po posiłku – także u osób zdrowych. W Nutrients z 2023 roku opublikowano badanie, w którym młode, zdrowe kobiety zjadły pomidora, brokuły, smażoną rybę i gotowany biały ryż – w tej kolejności. Wyniki pokazały, że ich poziom glukozy i insuliny po posiłku był lepszy niż u osób, które zaczęły od ryżu. Spożycie białka lub tłuszczu przed węglowodanami stymuluje też wydzielanie GLP-1 – hormonu jelitowego, który spowalnia opróżnianie żołądka, obniża wydzielanie insuliny i zwiększa uczucie sytości. – Głód można lepiej kontrolować, bo nie ma tylu skoków cukru – mówi Keith Ayoob, dietetyk z Nowego Jorku. Kolejny bonus: warzywa i owoce wymagają żucia, więc automatycznie zwalniają tempo jedzenia. A jak mówi Ayoob: – Mózg potrzebuje 15–20 minut, żeby poczuć sytość. Dlatego zjesz mniej wysokokalorycznych produktów jak chleb, makaron czy słodycze. Poza tym warzywa i owoce zawierają dużo wody, co też przyspiesza uczucie sytości – dodaje Salge Blake. Jak wprowadzić zasadę w codziennym życiu? Choć brzmi to skomplikowanie, wcale takie nie jest. Na śniadanie możesz zjeść najpierw owoce – jagody, melona, pomarańczę – potem jogurt grecki lub jajka, a na koniec granolę albo pełnoziarnisty tost. Na lunch można zacząć od sałatki, zupy warzywnej albo gazpacho, potem pół kanapki. Albo zjeść poke bowl – najpierw warzywa, potem rybę, a na końcu ryż. Na kolację – warzywa w formie przystawki lub sałatki, potem grillowany kurczak albo ryba, a na końcu ziemniaki, ryż czy makaron. – To nie jest dieta, która coś nam zabiera – tylko zmienia kolejność – mówi Ayoob. Skolnick dodaje: – Nie musisz tak jeść codziennie, by zauważyć efekty. Żaden produkt nie jest zakazany, co sprawia, że metoda ta jest łatwa do wdrożenia i utrzymania. Lindsay Malone, 43-letnia mama trójki dzieci i biegaczka, dietetyczka kliniczna z Case Western Reserve University w Cleveland, także stosuje tę metodę i zaleca ją swoim pacjentom. – Zaczynam posiłki od warzyw i białka, potem jem węglowodany. Dzięki temu unikam „rollercoastera cukrowego”, który wcześniej powodował spadki energii i koncentracji – mówi. – A co ciekawe, lepiej też śpię. Jeśli cukier jest stabilny w ciągu dnia, sen w nocy jest głębszy. Używa tej metody również w przypadku dzieci: przed kolacją stawia talerz z warzywami. – Może to nie ich ulubiona część, ale przestają pytać, co będzie na obiad, i przy okazji zjadają trochę błonnika i witamin – śmieje się. Źródło: National Geographic
Lody zdrowsze niż brązowy ryż? Zaskakujące wyniki badań z Uniwersytetu Harvarda
Czy popularny letni deser może kryć w sobie więcej niż tylko orzeźwiający smak? Zaskakujące wyniki kilku badań każą spojrzeć na lody z innej perspektywy. Choć wnioski naukowców budzą ostrożność, ich odkrycia mogą zmienić sposób, w jaki myślimy o tym popularnym przysmaku.
Spis treści: Badania nad prozdrowotnymi właściwościami lodów Dlaczego lody mogą wspierać metabolizm? Naukowcy mają kilka hipotez Z jakiego powodu naukowcy podchodzą do badań o lodach z rezerwą? Lody – wartości odżywcze kontra wysoka zawartość cukru W upalne dni trudno o deser bardziej kojarzący się z latem niż porcja lodów. Ten pozornie prosty, słodki przysmak od lat cieszy się niesłabnącą popularnością, a coraz dziwniejsze smaki lodów podbijają świat. Badania prowadzone na przestrzeni dekad kilkukrotnie sugerowały, że lody mogą nieść ze sobą nieoczekiwane korzyści zdrowotne – choć wnioski te często były pomijane przez środowisko naukowe. Z jakiego powodu? Badania nad prozdrowotnymi właściwościami lodów W artykule dla magazynu „The Atlantic” David Merritt Johns, dziennikarz zajmujący się tematyką zdrowia publicznego przyznał, że zainteresował się tematem prozdrowotnych właściwości lodów, gdy natrafił na badania z 2018 r. prowadzone na Uniwersytecie Harvarda przez Andresa Victora Ardissona Korata. Wynikało z nich, że spożywanie pół szklanki (ok. 64 g) lodów dziennie może wiązać się z niższym ryzykiem chorób serca u osób chorych na cukrzycę. Autor publikacji przeanalizował dane z trzech wieloletnich badań ankietowych, w których uczestnicy regularnie raportowali swoje nawyki żywieniowe i stan zdrowia. Na ich podstawie i przy użyciu modeli statystycznych, oszacował potencjalne zagrożenia zdrowotne związane z konsumpcją różnych produktów. Szczególną uwagę zwrócono na tłuszcze mleczne – ich wpływ na ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 oraz na serce, czyli kluczowy mięsień w naszym organizmie i rozwój chorób sercowo-naczyniowych u osób już cierpiących na tę chorobę. – Nadrzędnym celem było porównanie spożycia tłuszczów mlecznych z innymi grupami produktów. Zauważono, że ryzyko chorób sercowo-naczyniowych było wyższe w przypadku diety bogatej w mięso i rafinowane węglowodany niż w przypadku produktów mlecznych – tłumaczyła Morgan Chojnacki, dietetyczka z UW Medical Center-Montlake. Dlaczego lody mogą wspierać metabolizm? Naukowcy mają kilka hipotez To jednak nie wszystko. David Merritt Johns odkrył również, że podobne wyniki uzyskano już 20 lat temu. Epidemiolog Mark Pereira zauważył wówczas, że desery na bazie nabiału – w tym lody – wiązały się ze znacząco mniejszym ryzykiem wystąpienia u osób z nadwagą zespołu insulinooporności poprzedzającego cukrzycę. Mimo to – jak przyznał – „do dziś nie ma odpowiedzi, dlaczego tak jest”, gdyż naukowcy woleli koncentrować się na potencjalnych korzyściach płynących z jedzenia jogurtu. „Czy teoria, że lody mogą pozytywnie wpływać na metabolizm, może być prawdziwa? To byłoby dość zaskakujące. A jednak istnieje co najmniej kilka argumentów, które za tym przemawiają” – pisał Johns, wskazując m.in. na: niski indeks glikemiczny lodów (niższy niż w przypadku brązowego ryżu), możliwe korzyści wynikające z obecności w nabiale nienaruszonej błony komórkowej tłuszczu mlecznego. Z jakiego powodu naukowcy podchodzą do badań o lodach z rezerwą? Odkrycia te spotkały się jednak z dość sceptycznym odbiorem w środowisku naukowym. – Jako lekarz akademicki nie zamierzam rzucać się na lody na podstawie tych badań – stwierdził John Ford, lekarz zdrowia publicznego i starszy wykładowca kliniczny na Queen Mary University of London w rozmowie z „The Guardian”. Jak wyjaśnił, istnieje wiele możliwych interpretacji wyników tych badań. – Być może ludzie częściej sięgają po lody, aby ochłodzić się po spacerze lub ćwiczeniach. A może ci, którzy wybierają lody zamiast wysokokalorycznego ciasta czekoladowego, częściej dokonują również innych, korzystniejszych wyborów żywieniowych – dodał. Zaznaczył też, że warto byłoby przyjrzeć się profilowi osób chętniej sięgających po lody oraz ich ogólnemu stylowi życia. Ostrożność zalecał także dr Duane Mellor, starszy wykładowca i dietetyk z Aston Medical School. Zwrócił uwagę na ograniczenia badań dotyczących żywienia, które najczęściej opierają się na kwestionariuszach wypełnianych przez uczestników. – Ostatecznie problem polega na tym, że próbujemy przypisać efekt zdrowotny pojedynczemu produktowi, podczas gdy w rzeczywistości jemy różnorodne pokarmy, a o naszym zdrowiu decyduje całościowy sposób odżywiania – podkreślił. Lody – wartości odżywcze kontra wysoka zawartość cukru Mellor przyznał jednak, że lody mogą zawierać składniki odżywcze o potencjalnych korzyściach zdrowotnych, takie jak np. wapń. Poza tym charakteryzują się niskim indeksem glikemicznym. Mimo tego, ich zalety równoważy wysoka zawartość cukru i kalorii. – Dlatego nie powinniśmy traktować lodów jako zdrowej żywności, a jedynie jako produkt, który można spożywać okazjonalnie, w niewielkich ilościach, w ramach zbilansowanej diety – zaznaczył. Źródła: Harvard University, The Atlantic, The Guardian, UW Medicine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czym zajadał się Mieszko I – archeolodzy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
Na stołach pierwszych Piastów królowała wieprzowina, ale również ceniono ryby, w tym duże szczupaki oraz egzotyczne dziś potrawy z dziczyzny: niedźwiedzie łapy w miodzie czy zupę z ogona bobra. Odtworzenie menu sprzed tysiąca lat jest możliwe dzięki analizie niezliczonych kości ze stanowisk archeologicznych.
Spis treści: Królewska wieprzowina Ryby i świt chrześcijaństwa Nietypowe frykasy pierwszych Piastów Prof. Daniel Makowiecki Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przebadał dziesiątki tysięcy odpadków po spożytym mięsie w miejscach kluczowych dla państwa pierwszych Piastów: na Ostrowie Tumskim w Poznaniu i Ostrowie Lednickim. – Pół żartem, pół serio mogę powiedzieć dotykałem najprawdopodobniej kości obgryzanych i przez Mieszka I i przez Bolesława Chrobrego – powiedział prof. Makowiecki w wywiadzie dla „Academii” – magazynu Polskiej Akademii Nauk. Królewska wieprzowina Z badań prof. Makowieckiego wynika, że w Wielkopolsce w czasach pierwszych Piastów dominowała wieprzowina. „I to niezależnie od stanu: jedli ją władcy, dworzanie, duchowni, wojowie, służba i kmiecie. Już w czasach plemiennych świnie dominowały na tamtych terenach, Mieszko niczego nie zmieniał, przyjął ten model i go kontynuował” – zauważył naukowiec. Skąd takie powodzenie wieprzowiny? Prof. Makowiecki zwraca uwagę na to, że locha w jednym miocie ma od kilku do kilkunastu prosiąt. A mięso świń jest soczyste i delikatne. Świnia nie ma wysokich wymagań jeśli chodzi o hodowlę – mogła być wypasana nawet w lasach, gdzie żywiła się sama na przykład żołędziami. Natomiast w innych częściach Polski hodowano przede wszystkim bydło. Ryby i świt chrześcijaństwa A co jeśli chodzi o ryby? Z pewnością nie konsumowano karpia, bo nie widać jego obecności w odkrywanych szczątkach kostnych na stanowiskach archeologicznych. W Gnieźnie archeolodzy odkryli tylko jedną kość karpia z tego okresu, a we Wrocławiu – tylko nieliczne. „Mamy bardzo solidne podstawy, by stwierdzić, że to Krzyżacy upowszechnili karpia, przynosząc z sobą technologię, doświadczenie i zwyczaj jego hodowli w fosach zamkowych, w sztucznie przygotowywanych stawach albo uzdatnianych małych zbiornikach wodnych” – wskazuje prof. Makowiecki. Zatem jakie ryby spożywano? Naukowiec wskazuje na szczupaka. „To ryba bardzo atrakcyjna pod względem konsumpcyjnym. Jest duża, ma mniej tłuszczu niż np. śledź, suszyło się ją na wietrze i w takiej postaci handlowano nią w Europie. W materiałach wykopaliskowych jest bardzo dużo szczupaka. Analizy szczątków pokazują, że w grodach wielkopolskich jedzono sztuki o 10 cm dłuższe niż w osadach czy podgrodziach” – opowiada archeozoolog. Oznacza to, że szczupaka spożywano powszechnie Nietypowe frykasy pierwszych Piastów W grodach piastowskich raczono się też zaskakującymi specjałami. Na przykład niedźwiedzimi łapami, o czym świadczą odkrywane przez archeologów ich kości na osadach. „Ich obecność nie powinna dziwić, jeśli zajrzymy do przepisów kulinarnych z czasów szlacheckich. Według nich łapy niedźwiedzie, przyrządzane w miodzie, były cenionym frykasem obok chrap łosia” – wskazuje prof. Makowiecki. Konsumowano też bobry, które jako zwierzęta pływające traktowano jako pożywienie postne. Jak wskazuje naukowiec z jego ogona przyrządzano zupy, a wydzielinę z gruczołów płciowych stosowano w celach leczniczych. Konie co prawda szanowano, ale też je jadano. „Spożywanie koniny w czasach piastowskich było na porządku dziennym. W swoich badaniach wielokrotnie natrafiłem na kości konia noszące ślady narzędzi rzeźniczych, powstałych po porcjowaniu tuszy na drobne części” – podkreśla naukowiec. Źródło: Academia Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Chilli coraz mniej pikantne. Naukowcy opracowali przyprawę, która neutralizuje ostry smak
Jalapeño, habanero, Carolina Reaper – niektórzy uwielbiają papryczki chilli, a inni na samą myśl sięgają po mleko czy kefir. Dzięki pracy naukowców już niedługo będzie można się cieszyć ich smakiem bez wylanych łez i zgrzytania zębów. W Ohio powstała antyprzyprawa, która ma walczyć z ostrością.
Spis treści: Pomiar ostrości papryczek chilli Czy da się „wyłączyć” ostrość? Papryczki chilli bez łez Jaka jest najostrzejsza papryczka chilli? Niedawne badania przeprowadzone na Uniwersytecie Stanowym Ohio dotyczące papryczek chilli pozwoliły naukowcom zidentyfikować substancje tłumiące ich ostrość. To początek do powstania „antyprzyprawy”, dzięki której możliwe stanie się tłumienie pikantności dań. Pomiar ostrości papryczek chilli Wszyscy amatorzy ostrych przypraw znają zapewne skalę Scoville’a. Znają ją też często Ci, którzy trzymają się na bezpieczny dystans od wszystkiego tego, co pikantne! Została ona opracowana w 1912 roku i – lekko przemodelowana – do dziś pomaga w ocenie ostrości potraw za pomocą jednostek SHU (Scoville Heat Units). Skala opiera się na zawartości dwóch związków chemicznych: kapsaicyny i dihydrokapsaicyny. Naukowcy z Ohio przebadali 10 odmian papryczek chilli, a następnie wytworzyli z nich suchy proszek o jednolitej, określonej przez skalę zawartości kapsaicynoidów. Takie próbki – rozcieńczone w soku pomidorowym – podali grupie badawczej, której zadaniem była ocena ich ostrości. – wszystkie mają tę samą bazę i wszystkie są znormalizowane, więc powinny być podobnie postrzegane, ale tak nie było – komentował wyniki autor badania Devin Peterson, profesor nauk o żywności i technologii z Uniwersytetu w Ohio – To dość wyraźny sygnał, że na odbiór ostrości miały wpływ inne czynniki. Czy da się „wyłączyć” ostrość? Uzyskane wyniki pozwoliły badaczom na stworzenie modeli statystycznych i, wspierając się bibliotekami substancji chemicznych, wytypowanie pięciu związków, które mogłyby potencjalnie obniżać postrzeganie ostrości papryczek. Kolejne testy, wykorzystujące między innymi metodę spektronomii masowej o wysokiej rozdzielczości czy magnetycznego rezonansu jądrowego pozwoliły ostatecznie zawęzić do grono do trzech „tłumików” ostrości: kapsianozydu I, rozeozydu oraz gingerglikolipidu A. Papryczki chilli bez łez Wytypowanie tych związków może zrewolucjonizować światowe postrzeganie pikantności. Według autorów to nie tylko nowe przyprawy, które sprawdzą się w domach zamieszkanych przez osoby o różnej wrażliwości na ostrość. To także możliwość hodowania nowych, neutralizujących ostry smak odmian papryczek czy wykorzystania podczas łagodzenia bólu: do tej pory używano w tym celu samej kapsaicyny, która wywoływała uczucie pieczenia. Misją Laboratorium Petersona jest badanie, jak receptory smaku reagują na różne związki zawarte w żywności. Celem naukowców jest opracowanie metod poprawiających smak zdrowych produktów – bez konieczności dodawania cukru, soli czy tłuszczu. Pozbycie się pikantności może być ważnym krokiem na drodze do tego celu! Jaka jest najostrzejsza papryczka chilli? Najostrzejszą papryczką chilli uznaną przez Księgę Rekordów Guinnessa jest charakterystyczna Carolina Reaper, która osiąga ponad 1,5 mln SHU (służąca według niektórych jako afrodyzjak papryczka jalapeño osiąga „zaledwie” 2,500–8000 SHU). Można jej spróbować, oczywiście w niewielkich stężeniach, w różnorodnych ostrych sosach. Warto nadmienić, że do jej przyrządzania potrzebne są specjalne rękawice! Została ona wyhodowana przez Eda Currie’ego, amerykańskiego kucharza i hodowcę chilli, który – co ciekawe – ma na swoim koncie również papryczkę Pepper X: ponad dwa razy ostrzejszą od Caroliny Reaper. Ta jednak ciągle czeka na swój wpis w księdze rekordów. Być może dzięki antyprzyprawom wkrótce wszyscy będą mogli jej spróbować! Źródło: naukawpolsce.pl; Journal of Agricultural and Food Chemistry. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wstręt to nie kaprys. To naturalny mechanizm chroniący przed zatruciem
Wstręt do jedzenia może oznaczać po prostu to, że nie mamy na coś ochoty. Biologicznie ma jednak dużo ważniejszą rolę: to mechanizm obronny, który ostrzega nas przed spożyciem szkodliwych pokarmów. Ekspertka tłumaczy, czemu jest nam wciąż potrzebny.
Spis treści Instynkt, który wciąż działa Kulturowe uwarunkowania odrazy do jedzenia Dlaczego dzieci nie lubią brokułów? Wiele pokarmów wywołuje naszą zdecydowaną negatywną reakcję. Dla niektórych zapalnikiem będzie szwedzki sfermentowany śledź Surströmming, a dla innych sardyński ser casu marzu z żywymi larwami owadów , polskie kiszone ogórki czy nawet kopytka. Wywoływany przez nie wstręt, chociaż nie zawsze racjonalny, ma jednak zaplecze ewolucyjne. Jego zadaniem jest zabezpieczenie nie tylko naszego zdrowia, ale i życia. Instynkt, który wciąż działa – Choć na przestrzeni wieków jakość jedzenia uległa znacznej poprawie, to wstręt, który chroni przed spożyciem potencjalnie szkodliwych pokarmów, jest nam potrzebny tak samo teraz, jak i dawniej – tłumaczy Polskiej Agencji Prasowej dr Magdalena Tomaszewska-Bolałek, badaczka z Uniwersytetu SWPS. Tłumaczy ona, że sam wstręt działa jako mechanizm obronny, który chroni nas przed spożyciem takiego jedzenia, które może być dla nas potencjalnie niebezpieczne. Wykrywa elementy, które wskazują między innymi na jego zepsucie, stąd u niektórych odraza spowodowana np. kiszonym jedzeniem. Kulturowe uwarunkowania odrazy do jedzenia Ekspertka zastrzega jednak, że nasze obawy w stosunku do potraw z innych kręgów kulturowych mają inne podłoże. Według dr Tomaszewskiej-Bolałek czujemy niechęć do nieznanych nam pokarmów, bo wyrastaliśmy w przekonaniu, że „tego się nie je”. Stąd właśnie nasza niechęć do jedzenia węży, owadów czy żab. Produkty te w Polsce często uważane są za obrzydliwe, a w innych krajach świata są powszechnie spożywane. – Przekonujemy się o tym bardzo szybko przy dyskusji o wprowadzeniu białka owadziego do diety – konstatuje naukowczyni. Dlaczego dzieci nie lubią brokułów? Na rozwój zmysłu smaku czy węchu ma wpływ wiele różnych czynników: tylko niektóre z nich są genetyczne, a większość ma podłoże psychologiczne czy kulturowe. Początek kształtowania się kubków smakowych przypada już na okres prenatalny. Niemowlęta od razu po urodzeniu czują już smak gorzki i słodki – szczególnie ten pierwszy ma niebagatelne znaczenie, ponieważ gorycz instynktownie kojarzy nam się z czymś szkodliwym. Warto zwrócić uwagę, że wiele trujących roślin i grzybów ma gorzki smak, a organizm małych dzieci jest bardziej narażony na zatrucia: dlatego właśnie odczuwają one smaki znacznie intensywniej niż dorośli. To mechanizm, który potencjalnie może uratować ich życie. Niestety, traci na tym między innymi brukselka czy brokuł. Brak wstrętu do zepsutego jedzenia uważany jest nawet za zaburzenie: może on być spowodowany między innymi uszkodzeniami mózgu czy chorobami psychicznymi. Wpływ na odczuwanie smaków i zapachów, jak donosi dr Tomaszewska-Bolałek, mogą mieć także choroby nowotworowe, urazy jamy ustnej czy ekspozycja na substancje chemiczne. I chociaż warto przełamywać swoje bariery kulturowe, próbując potraw z innych części świata, to należy czasem posłuchać swojego wewnętrznego kompasu. Szczególnie, gdy kusi nas jogurt, który już bardzo dawno przekroczył termin swojej przydatności. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.