Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
Gdyby nie Pearl Harbor, II wojna światowa mogłaby potoczyć się inaczej. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała amerykańską bazę na Hawajach. To był początek wojny dla Amerykanów.
W tym artykule: Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Kulisy ataku na Pearl Harbor Początek II wojny światowej dla USA Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Pearl Harbor obecnie Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor to znaczące wydarzenie w historii najnowszej, szczególnie w związku z przebiegiem II wojny światowej. 7 grudnia 1941 roku Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przeprowadziła niespodziewany atak wojskowy na bazę morską Stanów Zjednoczonych w Pearl Harbor na Hawajach. Atak trwał około dwóch godzin i został przeprowadzony przy użyciu samolotów. Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Pearl Harbor znajduje się na wyspie Oahu w stanie Hawaje w USA. Leży niedaleko stolicy – Honolulu. Aby się tam dostać, najpierw należy polecieć na międzynarodowe lotnisko w Honolulu (HNL). To główny port lotniczy obsługujący wyspę Oahu. Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Atak na Pearl Harbor był skrupulatnie zaplanowaną i przeprowadzoną operacją wojskową Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii. Doszło do niego wczesnym rankiem 7 grudnia 1941 roku. Atak był całkowitym zaskoczeniem dla Stanów Zjednoczonych. Japońskie lotniskowce zbliżały się do hawajskiej wyspy Oahu przy zachowaniu ścisłej ciszy radiowej. Dzieje się tak, kiedy nadajniki radiowe, stacjonarne i ruchome, na danym obszarze przestają wysyłać sygnał. To właśnie element zaskoczenia był kluczowy dla powodzenia operacji. Atak powietrzny obejmował dwie fale samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala, wysłana około 7:48, była wycelowana w obiekty wojskowe, lotniska i pancerniki zakotwiczone w Pearl Harbor. Niedługo potem nadeszła druga fala, kontynuująca nalot. Atak spowodował znaczne szkody dla Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych. Szczególnie dotkliwą stratą było zniszczenie pancerników, w tym USS Arizona i USS Oklahoma. Japończycy zdecydowali się na atak, ponieważ chcieli sparaliżowania amerykańskiej Floty Pacyfiku, aby uniemożliwić jej zakłócanie japońskich operacji wojskowych w Azji Południowo-Wschodniej. Siły amerykańskie podjęły odważną, ale ostatecznie nieskuteczną obronę. Reakcja wojsk USA była zbyt chaotyczna wobec niespodziewanego i przytłaczającego charakteru ataku Japończyków. Warto dodać, że celem samolotów nie były wyłącznie obiekty wojskowe. Ostrzeliwano także obszary cywilne, w tym miasto Honolulu. Atak trwał około dwóch godzin. Około godziny 9:45 druga fala nalotu zakończyła swoją misję, a siły japońskie zaczęły się wycofywać. Kulisy ataku na Pearl Harbor W 1940 r. Japonia podpisała pakt z III Rzeszą i Włochami, oficjalnie angażując się w działania wojenne. W tym samym roku dowództwo kraju, na czele z admirałem Isoroku Yamamoto, zaczęło opracowywać plan ataku na Pearl Harbor. Inspiracją miał być brytyjski atak samolotów torpedowych na Tarent na bazę włoskiej marynarki wojennej, przeprowadzony w listopadzie. Miesiąc później Yamamoto przedstawił swój plan szefostwu. W kolejnych miesiącach dopracowywano szczegóły oraz przeprowadzano manewry, które miały przygotować japońskich pilotów. Pojawiły się dwa ważne problemy, które mogły zaważyć o niepowodzeniu nalotu. Pierwszy polegał na tym, jak zrzucić torpedy na płytkich wodach bazy, aby nie ugrzęzły na dnie. W tym celu Japończycy zamówili torpedy typu brytyjskiego, które były mniejsze japońskich oraz zamontowano na nich drewniane stabilizatory. Drugim problemem było ukrycie tak dużej liczby lotniskowców, które miały wypłynąć w stronę Stanów Zjednoczonych. Cesarscy decydenci stwierdzili, że flota skieruje się w stronę Hawajów północną częścią Oceanu Spokojnego, która była rzadko uczęszczana. Głównie ze względu na warunki pogodowe. Bitwa o Los Angeles. Czy w 1942 roku nad Kalifornią przelecieli Obcy? W 1942 roku Los Angeles stało się miejscem jednego z najbardziej tajemniczych wydarzeń II wojny światowej. Wielu sądzi, że tego dnia zachodnie wybrzeże USA nawiedziło UFO. Początek II wojny światowej dla USA Atak na Pearl Harbor wciągnął Stany Zjednoczone w II wojnę światową. Następnego dnia, 8 grudnia 1941 roku.prezydent Franklin D. Roosevelt i Kongres USA wypowiedzieli wojnę Japonii. Chociaż atak na Pearl Harbor był dla Amerykanów zaskoczeniem, to ryzyko wojny Stanów Zjednoczonych z Japonią narastało od wielu lat, jeśli nie dekad. USA były mocno zaniepokojone imperialnymi zakusami Kraju Kwitnącej Wiśni, które w latach 30 doprowadziły do ekspansji poza granice kraju i wypowiedzenia wojny Chinom w 1937 roku. W odpowiedzi amerykański rząd nałożył szereg sankcji i embarg, które miały uderzyć w japońską gospodarkę. Amerykanie chcieli dać sygnał Cesarstwu, aby pohamowało swoją agresywną politykę. Miało to skutek całkowicie odwrotny. Obydwa państwa nie chciały ustąpić, a widmo wojny stawało się coraz bardziej wyraźne. Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Atak na Pearl Harbor spowodował znaczne straty w ludziach w Stanach Zjednoczonych. Oto przybliżone liczby ofiar: Personel wojskowy: zginęło około 2335 żołnierzy, w tym 2008 członków Marynarki Wojennej, 109 żołnierzy piechoty morskiej i 218 żołnierzy armii. Cywile: były też ofiary cywilne. W ataku zginęło około 68 cywilów, a kolejnych 35 zostało rannych. Straty japońskie: straty Japonii były minimalne w porównaniu ze stratami Stanów Zjednoczonych. Potwierdzono, że zginęło tylko 55 japońskich pracowników, a jeden został schwytany. W sumie w ataku na Pearl Harbor zginęło około 2403 Amerykanów, a około 1178 innych zostało rannych. Pearl Harbor obecnie Dziś Pearl Harbor jest miejscem pamięci odwiedzanym przez gości z całego świata. Główną atrakcją Pearl Harbor jest pomnik USS Arizona, który obejmuje zatopiony pancernik. Odwiedzający mogą również zwiedzić inne miejsca historyczne i muzea na terenie kompleksu Pearl Harbor, w tym Muzeum i Park Okrętów Podwodnych USS Bowfin, Pomnik Pancernika USS Missouri oraz Muzeum Lotnictwa Pacyfiku Pearl Harbor. Ze względu dużą liczbę odwiedzających, wskazane jest zaplanowanie wizyty z wyprzedzeniem. Szczególnie jeśli interesują nas wycieczki z przewodnikiem. Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor wywarł głęboki wpływ na amerykańskie społeczeństwo. Wiązało się to między innymi z pobudzeniem opinii publicznej do poparcia wysiłków wojennych i doprowadziło do znacznej mobilizacji zasobów dla aliantów. Pearl Harbor do dziś uchodzi za symbol zarówno charakteru ataków militarnych, jak i odporności i determinacji narodów w czasach konfliktu. Wydarzenia z 7 grudnia 1941 roku na zawsze zapisały się w historii USA. Ich dziedzictwo wykracza daleko poza podręczniki i filmy dokumentalne. Z biegiem lat Pearl Harbor stało się potężnym symbolem w kulturze popularnej. Jedno z najbardziej kultowych przedstawień ataku to film w reżyserii Michaela Baya. W „Pearl Harbor” z 2001 r. główne role zagrali między innymi Ben Affleck, Josh Hartnett i Kate Beckinsale Co prawda obraz spotkał się z krytyką ze względu na romantyczny wątek poboczny i elementy fabularyzowane, jednak niezaprzeczalnie zwrócił uwagę na odwagę i poświęcenie tych, którzy przeżyli atak. Muzycy również inspirowali się wydarzeniami w Pearl Harbor. Utwory „Remember the Alamo” Johnny’ego Casha i „Pearly Gates” Neila Younga składały hołd odwadze tych, którzy walczyli i zginęli tego pamiętnego dnia.
W tej restauracji pracują osoby z demencją. Każde danie jest tu niespodzianką
Zazwyczaj chodzimy do restauracji po to, by otrzymać dokładnie to danie, na które mamy ochotę. W Japonii powstało jednak miejsce, którego fenomen polega na tym, że nigdy nie wiadomo, co trafi na nasz stół. Jak zatem „The Restaurant of Mistaken Orders” stała się międzynarodowym hitem i dlaczego jej przesłanie wykracza daleko poza kulinarny eksperyment?
To miejsce zaskakuje już samym założeniem. Restaurant of Mistaken Orders (czyli w dosłownym tłumaczeniu: restauracja pomylonych zamówień) działa według zasad, które całkowicie odbiegają od tradycyjnych standardów obsługi. Goście wchodzą tu świadomi, że mogą otrzymać zupełnie inne danie, niż zamówili, a możliwość pomyłki jest elementem filozofii tego lokalu. Restauracja zatrudnia osoby z demencją pokazując, że błąd nie musi być powodem do frustracji. Przeciwnie – może stać się początkiem rozmowy, uśmiechu i zmiany spojrzenia na to, jak funkcjonują osoby z zaburzeniami poznawczymi. Wprowadzając klientów w sytuację, w której niepewność i elastyczność są naturalną częścią doświadczenia, lokal oferuje lekcję akceptacji i otwartości, która szybko zdobyła uznanie nie tylko w Japonii, ale i na świecie. Jak powstała „restauracja błędnych zamówień”? Pomysł stworzenia Restaurant of Mistaken Orders narodził się w 2017 roku, kiedy japoński producent telewizyjny Shiro Oguni odwiedził dom opieki dla osób z demencją, przygotowując materiał do jednego ze swoich projektów. Do tamtej pory – jak sam przyznaje – jego wyobrażenia o chorobie były oparte na stereotypach. Demencja kojarzyła mu się z nieustannym zagubieniem, trudnościami w komunikacji i brakiem samodzielności. W domu opieki zobaczył jednak zupełnie inny obraz – osoby starsze wykonywały wiele codziennych czynności bez problemu, o ile miały wsparcie i cierpliwego „przewodnika”. Kluczowym momentem było zdarzenie, gdy w domu opieki zamiast zamówionego burgera podano mu pierogi. Oguni początkowo chciał zwrócić danie, ale zdał sobie sprawę, że taka pomyłka nie odbiera mu przyjemności z posiłku, a może skłonić do spojrzenia z większą empatią na codzienne wyzwania osób z demencją. Zrozumiał wtedy, że to tylko sygnał różnic w funkcjonowaniu, nie zaś powód do krytyki. Ta refleksja doprowadziła go do idei restauracji, w której osoby z demencją mogłyby pracować jako kelnerzy, a klienci byliby świadomi, że ich zamówienie może dotrzeć w nieoczekiwanej formie. Początkowo Oguni obawiał się, że projekt zostanie uznany za nieetyczny albo ośmieszający osoby chore, jednak już pierwsze wydarzenie (zorganizowane jako pop-up) rozwiało jego wątpliwości. Goście reagowali z życzliwością i humorem, a kelnerzy byli dumni z możliwości aktywnego udziału w życiu społecznym. To właśnie wtedy zaczęto nazywać inicjatywę „restauracją niekończącego się śmiechu”. Projekt szybko zaczął inspirować inne kraje. Oguni opracował materiały, które umożliwiały powielanie idei w nowych miejscach, a kolejne wydarzenia zorganizowano m.in. w Korei Południowej i Australii, przy wsparciu crowdfundingu i lokalnych instytucji społecznych. Model, który inspiruje innych. Jak projekt z Japonii stał się wzorem dla świata? Choć Restaurant of Mistaken Orders nie funkcjonuje jako stały lokal, projekt zyskał charakter ogólnokrajowej inicjatywy, która przenosi się z miejsca na miejsce. Każda kolejna odsłona wymaga wynajęcia przestrzeni, przekształcenia jej w pełnoprawną restaurację i zorganizowania pracy zespołu. Dzięki temu koncept zyskuje elastyczność i może docierać do różnych społeczności w Japonii, a jego twórcy podkreślają, że mobilność sprzyja edukacji i przełamywaniu barier. W czasie wydarzeń rolę kelnerów pełnią osoby starsze z demencją, natomiast za przygotowanie posiłków i wsparcie obsługi odpowiada profesjonalny personel. Taki podział obowiązków umożliwia gościom doświadczenie miejsca, w którym nieprzewidywalność jest częścią idei. Atmosfera w restauracji różni się od standardowych lokali, ponieważ goście są świadomi, że mogą otrzymać inne danie, niż zamówili, co od początku zmienia dynamikę spotkania. Zamiast frustracji pojawia się ciekawość, a z czasem także poczucie bliskości z osobami, które zmagają się z chorobą. Zdarza się, że któryś z kelnerów siada przy stoliku, by porozmawiać, wyjaśnić zasady projektu lub opowiedzieć o swoim dniu. Takie interakcje (choć nieprzewidywalne) tworzą unikatowy charakter inicjatywy pokazując, że demencja nie musi oznaczać wykluczenia społecznego. Co istotne, znaczenie projektu rośnie w kontekście globalnych danych. Według analiz opublikowanych w „The Lancet: Public Health”, liczba osób żyjących z demencją na świecie może wzrosnąć z 57 milionów w 2019 r. do 153 milionów w 2050 roku, głównie z powodu starzenia się społeczeństw. Japonia jest jednym z krajów, w których to zjawisko postępuje najszybciej, dlatego podobne inicjatywy stają się szczególnie ważne. Jak podkreśla Oguni, projekt ma wymiar społeczny, a jego celem jest budowanie otoczenia, w którym „niezależnie od demencji możemy żyć razem w harmonii”. Sukces restauracji potwierdza, że zmiana narracji wokół choroby jest możliwa, jeśli zamiast stereotypów i izolacji proponujemy przestrzenie, w których osoby z demencją mogą działać i być widoczne. Źródła: Forbes, The Government of Japan Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Potężne wybuchy na południu Japonii: wulkan zakłóca ruch lotniczy
Japonia regeneruje się po trzech niedzielnych erupcjach wulkanu Sakurajima. Wybuch wyrzucił w powietrze tony popiołu, co zatrzymało ruch lotniczy na południu kraju. Władze ostrzegają również przed innymi szkodliwymi konsekwencjami tego zdarzenia.
Wulkan Sakurajima stanowi jeden z najbardziej monumentalnych widoków kraju ze stolicą w Tokio. Do 2025 roku ostatni wybuch miał miejsce w listopadzie 2019 roku. Wtedy to popiół wzbił się na wysokość ok. 5 kilometrów, co spowodowało liczne utrudnienia dla tamtejszej ludności. Na szczęście w żadnej z dwóch ostatnich erupcji nie doszło do żadnego zgonu. Gdzie doszło do erupcji? Wulkan Sakurajima znajduje się na trzeciej co do wielkości wyspie Japonii – Kiusiu, która ulokowana jest na samym południu kraju. Przez długie wieki, od momentu powstania, tworzył on oddzielną, niewielką wyspę w Zatoce Kagoshima. Po kilkumiesięcznym wypływie lawy, który miał miejsce podczas wielkiego trzęsienia ziemi z 1914 roku, doszło do połączenia wyspy z półwyspem Ōsumi. Od tamtej pory turyści odwiedzający południe Japonii mogą dostać się na wyspę „suchą stopą”. Jak przebiegły wybuchy? Do wybuchów doszło w niedzielę, w godzinach porannych. Pierwsza erupcja miała miejsce o godzinie 01:00 czasu lokalnego, dwie kolejne – o 02:30 i 08:50. W wyniku tych zdarzeń w powietrze zostały wyrzucone materiały piroklastyczne, takie jak popiół wulkaniczny, który wraz z dymem stworzył wysoki na 4,4 kilometra słup. Japońska Agencja Meteorologiczna (JMA) zaznacza, że chmury popiołu przesuwają się w stronę północnego wschodu, co może doprowadzić do opadów popiołu w prefekturach Kagoshima i Miyazaki. Konsekwencje erupcji Niedzielne wybuchy sprawiły, że władze prefektury Kagoshima musiały reagować na utrudnienia związane z unoszącym się w powietrzu popiołem wulkanicznym. Dym, który wzbił się na wysokość ponad 4 kilometrów, uniemożliwił ruch lotniczy w południowej części wyspy Kiusiu. Samoloty nie mogły ani lądować, ani startować z lotniska w Kagoshimie, co zmusiło władze do odwołania 30 lotów. Ponadto JMA apeluje o podjęcie szeregu środków ostrożności związanych z erupcją. Obywateli prosi się m.in. o używanie parasoli i masek oraz o ostrożną jazdę samochodem, która może być utrudniona przez wiszący w powietrzu popiół. Japonia – kraina na styku czterech płyt tektonicznych Wzmożona aktywność sejsmiczna w Japonii wiąże się z jej wyjątkowym ulokowaniem. Kraj ten znajduje się w miejscu, gdzie spotykają się cztery płyty tektoniczne, czyli: płyta pacyficzna, płyta filipińska, płyta eurazjatycka, płyta północnoamerykańska. Płyty pacyficzna oraz filipińska wsuwają się pod płyty kontynentalne, powodując liczne trzęsienia ziemi oraz tworząc wulkany – około 10% wszystkich wulkanów aktywnych na Ziemi leży w Japonii. Japonia znajduje się w strefie tzw. Pacyficznego Pierścienia Ognia, w którym często dochodzi do trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych. Pas otaczający Ocean Spokojny składa się z rowów oceanicznych, łuków wysp wulkanicznych i aktywnych wulkanów. Turystyka na Sakurajima Mimo że wulkan od lat ma status czynnego, funkcjonuje tu wiele atrakcji przygotowanych specjalnie dla turystów. Wśród licznych ścieżek i punktów widokowych, z których podziwiać można nie tylko stożek wulkanu, lecz także rozległe zastygłe pola lawowe, znajdują się również miejsca poświęcone najsłynniejszemu lokalnemu produktowi – rzodkwi Sakurajima, uznawanej za największą odmianę rzodkiewki na świecie. Na Sakurajimę można dostać się zarówno autem, jak i promem z miasta Kagoshima. Władze ostrzegają jednak przed aktywnością japońskiego wulkanu, który w każdym momencie może o sobie przypomnieć. Źródło: Reuters Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zbliża się nowa atrakcja Tokio. Japońska stolica zyska nowy, unikatowy park rozrywki nawiązujący do kultowej kreskówki
Japonia pełna jest nietypowych i tematycznych atrakcji, które rocznie ściągają miliony turystów z całego świata. W najbliższym czasie zrodzi się kolejny pretekst do odwiedzenia „kraju kwitnącej wiśni”. W szczególności zadowoleni będą fani marki Pokémon.
Otwarcie parku PokéPark Kanto planowane jest na luty 2026 roku. To wtedy fani serii o łowcach stworów po raz pierwszy będą mogli przekroczyć wrota pierwszego stałego parku tematycznego marki Pokémon. Co oznacza nazwa parku? Nazwa nawiązuje do początków istnienia marki Pokémon. W pierwszych grach z serii (tj. „Pokémon Red” i „Pokémon Blue”) gracz poruszał się po fikcyjnym regionie Kanto. To właśnie od tego miejsca swoją nazwę wziął powstający park rozrywki. Atrakcja ma przenieść odwiedzających do świata znanego z kultowych gier. Wybór akurat tych części jako motywów przewodnich parku nie dziwi. Ikoniczne pierwsze edycje gier sprzedały się w liczbie ponad 31 milionów kopii na całym świecie i doczekały się wielu kontynuacji – zarówno growych, jak i filmowych czy komiksowych. „Złap je wszystkie!” – czy będzie to możliwe w nowym parku? Najpopularniejsze hasło promujące gry Pokémon nawołuje graczy do samodzielnego chwytania fikcyjnych stworzeń. W przyszłości zobaczenie Pokémonów będzie możliwe nie tylko w grach, ale i w prawdziwym życiu. PokéPark Kanto ma być podzielony na dwie strefy: Pokémon Forest – leśny szlak z postaciami Pokémonów w naturalnych sceneriach, Sedge Town – miasteczko z atrakcjami i fontanną. Całość zostanie zaprojektowana tak, aby odwiedzający mogli najpierw przejść szlakiem pełnym figurek fikcyjnych stworzeń, a później spędzić czas w miasteczku, w którym dostępne będą punkty gastronomiczne i sklepy tematyczne. W parku zaplanowano również wiele atrakcji okazjonalnych, takich jak parady i widowiska sceniczne. Zasady zwiedzania PokéParku Park rozrywki związany z Pokémonami powstaje na terenie istniejącego kompleksu Yomiuri Land, położonego w zachodniej części Tokio. 21 listopada rusza sprzedaż pierwszej puli biletów, dzięki którym będzie możliwe zwiedzenie PokéParku w okresie od 5 lutego do 31 marca 2026 roku. Dla zwiedzających dostępne są dwa typy biletów: Trainer’s Pass: od ¥7 900 (ok. 185 zł) za wstęp do obu stref (Pokémon Forest + Sedge Town), Ace Trainer’s Pass: od ¥14 000 (ok. 330 zł) z dodatkowymi korzyściami. Pokémon – fenomen, który przetrwał dekady Pierwsze gry z serii Pokémon trafiły do japońskiej sprzedaży w 1996 roku. Od tego czasu marka rozprzestrzeniła się po całym świecie, trafiając do graczy na wszystkich zamieszkanych kontynentach. Pierwsze edycje zostały stworzone na konsolę Game Boy, umożliwiając graczom wymienianie się złapanymi stworami. Prawdziwa rewolucja dla marki nadeszła w 2016 roku wraz z pojawieniem się mobilnej gry „Pokémon Go”. Aplikacja, w której użytkownicy mogli kolekcjonować, walczyć i rozwijać swoje Pokémony w prawdziwym świecie, szybko osiągnęła status najpopularniejszej aplikacji mobilnej globu. „Pokémon Go” nadało marce nowy impet i umocniło jej popularność. W ostatnich latach pojawiły się m.in. kolejne edycje gier oraz pełnometrażowy film ukazujący losy najważniejszego Pokémona – Pikachu. Inne bajkowe parki w Japonii Choć PokéPark będzie pierwszym stałym parkiem związanym z Pokémonami, w Japonii istnieje wiele innych atrakcji bazujących na kultowych animacjach. Przykłady: Sanrio Puroland – tokijski park rozrywki inspirowany postaciami Sanrio, m.in. Hello Kitty, Ghibli Park – tematyczne miasteczko nawiązujące do twórczości Hayao Miyazakiego, Moomin Valley Park – odwzorowana Dolina Muminków z fińskiej bajki Tove Jansson. Źródło: Tokyo Cheapo Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Azjatycka Wenecja podbija serca podróżników. Jej popularność rośnie z roku na rok
Wenecja od lat zachwyca swoim urokiem i każdego roku odwiedzana jest przez miliony turystów. Teraz okazuje się, że ma swój azjatycki odpowiednik. W Japonii znajduje się miejscowość, która dzięki niepowtarzalnej zabudowie i położeniu nad wodą budzi coraz większe zainteresowanie wśród podróżnych z całego świata.
Wenecja od dawna uchodzi za jedno z najbardziej romantycznych miejsc na świecie, jednak rosnący napływ turystów sprawia, że jej zwiedzanie bywa coraz większym wyzwaniem. Władze wprowadziły tam dodatkowe opłaty dla osób odwiedzających miasto tylko na jeden dzień, a część podróżnych wybiera noclegi w pobliskim Treviso, które oferuje spokojniejszą atmosferę i niższe ceny. Tymczasem okazuje się, że podobne doświadczenie można znaleźć w Japonii. Niewielka nadmorska wioska znana z tradycyjnych domów rybackich położonych bezpośrednio nad wodą przyciągnęła w 2024 roku niemal 480 tysięcy turystów, czyli około 270 razy więcej niż wynosi liczba jej mieszkańców. Niezwykły charakter tej miejscowości sprawia, że bywa określana mianem azjatyckiej Wenecji. Japońska Wenecja, czyli wioska domów zbudowanych nad wodą Położone około dwóch godzin drogi od Kioto Ine to niewielkie miasteczko rybackie liczące około 1800 mieszkańców. Jego charakter kształtował się przez stulecia w bezpośrednim sąsiedztwie morza, które stanowiło zarówno źródło utrzymania, jak i podstawę lokalnej tożsamości. Najbardziej rozpoznawalnym elementem krajobrazu są tu funaya, czyli drewniane domy wznoszone na palach tuż nad wodą. W dolnych kondygnacjach mieściły się niegdyś miejsca do cumowania łodzi, co pozwalało wypływać na połów dosłownie z progu własnego domu. Taki sposób budowy był naturalną odpowiedzią na warunki zatoki, gdzie spokojna linia brzegowa umożliwiała bezpieczne trzymanie łodzi blisko lądu. W ten sposób uformował się wyjątkowy układ przestrzenny miasteczka, postrzegany dziś jako przykład harmonii pomiędzy człowiekiem a morskim krajobrazem. W ostatnich latach Ine zaczęło przyciągać podróżnych pragnących uciec od zatłoczonych centrów Kioto i Tokio. Zdjęcia oraz krótkie nagrania przedstawiające funaya odbijające się w nieruchomej tafli wody zyskały ogromną popularność w mediach społecznościowych, co sprawiło, że miasteczko stało się bardziej rozpoznawalne. Jednocześnie poprawa połączeń komunikacyjnych, w tym regularne autobusy oraz jednodniowe wycieczki organizowane z Kioto, ułatwiły dostęp do wioski. Wszystko to sprawiło, że miejsce, które przez lata zachowywało niemal niezmieniony rytm życia, stało się jednym z najchętniej wybieranych kierunków przez osoby poszukujące spokojnej i autentycznej Japonii. Wzrost popularności Ine i wyzwania związane z turystyką Rosnąca popularność Ine przyniosła jednak miasteczku zarówno rozgłos, jak i wyzwania. Ponieważ przez miejscowość nie przebiega linia kolejowa, większość gości przyjeżdża samochodami, co znacząco obciąża lokalną infrastrukturę. Wąskie, historyczne drogi, które przez dekady wystarczały niewielkiej społeczności, obecnie szybko się korkują. W okresach świątecznych i podczas weekendów ruch bywa tak intensywny, że część mieszkańców nie jest w stanie nawet wyjechać z własnego podwórka. Co więcej, napływ turystów wiąże się też z naruszaniem przestrzeni prywatnej. Odwiedzający, zachwyceni wyjątkową architekturą funaya, często traktują je jak atrakcję do swobodnego zwiedzania, zapominając, że są to domy, w których toczy się zwykłe, codzienne życie. Zdarza się, że turyści siadają na progach, jedzą pod drzwiami albo głośno przeciągają walizki wąskimi uliczkami tuż pod oknami mieszkańców. Poczucie ciągłego naruszenia prywatności wywołało frustrację, dlatego Stowarzyszenie Turystyki Ine opublikowało komunikat przypominający, że funaya nie są muzeum pod gołym niebem, lecz miejscem zamieszkania. Te trudności szczególnie odczuwają rodziny związane z rybołówstwem, które od pokoleń utrzymują się z morza. „To my dbamy o domy na wodzie. Rząd powinien myśleć przede wszystkim o mieszkańcach, a dopiero potem o turystyce” – podkreślił jeden z lokalnych rybaków. Ze względu na to władze podjęły działania mające złagodzić napięcia. Zwiększono liczbę miejsc parkingowych, zaczęto rozdawać ulotki dotyczące zasad zachowania, a w sezonie na ulicach wprowadzono pracowników kontrolujących ruch. Jednocześnie część mieszkańców dostrzega pozytywne skutki wzrostu zainteresowania Ine. Sklepy i lokale, które wcześniej zamknięto z powodu braku klientów, zaczynają działać ponownie, a miasteczko odzyskuje dawne życie uliczne. „Miasto straciło wiele sklepów, ale turystyka je przywróciła. Młodzi ludzie znów otwierają lokale, a ulice zaczynają tętnić życiem” – stwierdził mieszkaniec Ine. Warto dodać, że sytuacja tej wioski odzwierciedla szerszy trend w całej Japonii, gdzie rekordowy powrót turystyki po pandemii szczególnie obciąża małe miejscowości. Jak dodał Toyoda Yuko z lokalnego urzędu: „Cieszymy się, że tak wiele osób chce zobaczyć nasze miasto. Ale mieszkańcy nie mogą już żyć tak spokojnie jak dawniej. Naszym celem jest stworzenie miejsca, w którym zarówno turyści, jak i mieszkańcy czują się komfortowo”. Źródła: Unseen Japan, Ine Tourist Information Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kwadratowe arbuzy stały się ikoną japońskiej estetyki. Ich ceny zwalają z nóg
Arbuz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych owoców lata, ceniony za swoją soczystość, słodycz i orzeźwiający smak. W Japonii jednak ten popularny owoc przybiera zupełnie nieoczywistą formę. Kwadratowe arbuzy stały się tam symbolem luksusu, precyzji i rzemiosła oraz jednym z najbardziej niezwykłych podarunków, jakie można wręczyć.
W japońskich domach towarowych luksus można dostrzec w miejscach, w których trudno byłoby się go spodziewać. W eleganckich galeriach, wykończonych marmurem i szkłem, obok butików z ubraniami czy salonów jubilerskich, znajdują się niewielkie sklepy przypominające tradycyjne pracownie rzemieślnicze. Ciemne drewno, miękkie światło oraz nienagannie ubrany personel tworzą w nich atmosferę wyciszenia i skupienia. Na lśniących ladach można tam wypatrzeć pojedyncze produkty sezonowe, zapakowane z wyjątkową starannością. Wśród nich szczególną uwagę przyciągają arbuzy o kształcie niemal idealnych sześcianów – ustawione niczym dzieła sztuki, częściej podziwiane niż spożywane. Nie jest to jednak kaprys ani chwilowa moda. Za ich niezwykłą formą stoi przemyślana metoda uprawy, a za ich prestiżem – głęboko zakorzeniona japońska tradycja estetyki, symboliki i sztuki obdarowywania. Skąd więc wziął się pomysł, by nadać arbuzowi tak nietypowy kształt i dlaczego stał się on symbolem luksusu? Skąd wzięły się kwadratowe arbuzy? Pomysł nadania arbuzowi kształtu sześcianu narodził się w latach 70. XX wieku w mieście Zentsuji w prefekturze Kagawa. Lokalny rolnik Tomoyuki Ono poszukiwał wówczas sposobu, który ułatwiłby transport oraz przechowywanie dużych i nieporęcznych owoców. Zauważył, że jeśli rosnący jeszcze młody arbuz zostanie umieszczony w przezroczystej, kwadratowej formie, jego kształt naturalnie dostosuje się do pojemnika. Nie była to więc modyfikacja genetyczna, lecz wykorzystanie mechanicznego ograniczenia wzrostu rośliny – metoda prosta, a zarazem pomysłowa. Początkowo zakładano, że taki arbuz zachowa swój smak i będzie produktem spożywczym o bardziej praktycznym kształcie. Szybko okazało się jednak, że aby owoc zachował idealną formę, trzeba zbierać go, zanim w pełni dojrzeje. W efekcie większość kwadratowych arbuzów… jest twarda, mało słodka i przeznaczona głównie do ekspozycji. Z czasem ich funkcja uległa więc zmianie – stały się przedmiotem luksusowym, kojarzonym z rzemieślniczą precyzją oraz wyszukanym gestem obdarowywania. Dziś kwadratowe arbuzy sprzedawane są przede wszystkim jako prezenty okolicznościowe. Japończycy wręczają je podczas ważnych spotkań, rodzinnych uroczystości lub jako wyraz szczególnego szacunku. Ich cena zaczyna się zwykle od ok. 10 000–20 000 jenów (około 300–600 zł), a najbardziej starannie wyhodowane egzemplarze mogą kosztować nawet 100 000 jenów (ponad 2500 zł). W japońskiej kulturze traktuje się je nie jako owoc, lecz dowód szacunku i rangi relacji między obdarowującym a obdarowanym. Kultura luksusowych owoców w Japonii Co istotne, w Japonii owoce od dawna zajmują szczególne miejsce w kulturze codzienności i to nie jako zwykły element diety, lecz przedmiot starannej selekcji. W społeczeństwie, w którym gest podarunku stanowi ważną część budowania relacji, owoce o wyjątkowej jakości stały się jednym z najbardziej eleganckich sposobów wyrażenia wdzięczności i szacunku. To dlatego w okresach chūgen (latem) oraz seibo (zimą) przekazuje się je bliskim, mentorom, lekarzom czy klientom. Ich nietrwałość nie jest wadą, ponieważ podkreśla ulotność chwili i znaczenie samego gestu. Estetyka owoców w Japonii ma głębokie korzenie jeszcze w dawnych praktykach ofiar składanych na domowych ołtarzach butsudan, gdzie symbolizowały harmonię z naturą i pamięć o przodkach. Z tej tradycji ukształtowało się przekonanie, według którego wygląd i kształt są równie istotne jak smak. Nawet niewielka skaza na skórce może zadecydować o tym, czy owoc trafi na półkę. Na tej podstawie rozwinął się rynek luksusowych owoców, podtrzymywany między innymi przez tokijską Sembikiyę, jedną z najstarszych i najbardziej prestiżowych marek w Japonii. Trafiające tam owoce pochodzą zazwyczaj z małych, rodzinnych gospodarstw, w których rolnicy ręcznie zapylają kwiaty, chronią owoce przed słońcem, a czasem pozostawiają tylko jeden owoc na całej gałęzi, aby skupić w nim pełnię smaku. Źródła: Japanese Taste, Dig Japan, Daily Meal Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Najstarsze dzieje tego rejonu świata pełne są niespodzianek. Poznajcie je.
Spis treści: Najstarsze naczynia ceramiczne świata Kraina obfitości Japoński świt rolnictwa Rytuały i ceremonie pradawnej Japonii Jest rok 14 500 p.n.e. Gdzieś na wschodnich krańcach kontynentu azjatyckiego, w pomroce dziejów, wschodzi w lesie świt. Niektórzy ludzie zbierają chrust, inni kucają, próbując rozpalić ognisko. Jest im zimno i ściślej naciągają swoje okrycia ze zwierzęcych skór na cienkie, tkane ubrania. Część z nich ma długie luźno rozpuszczone włosy, inni spięli je za pomocą kości lub drewnianych spinek. Odkryli właśnie, że tam, gdzie palili ogniska, podłoże staje się twarde jak kamień. Gliniasta, zbita ziemia daje się ugniatać. Kobieta bierze kawałek i kształtuje, wyrabiając otwór kciukiem, zwężając brzegi w ścianki, ściskając je i wygładzając. Następnie wkłada uformowaną glinę do ognia. Wychodzi twarda i wystarczająco nieprzepuszczalna, aby można było w niej przechowywać wodę lub pokarm. Tak powstaje garnek, rewolucyj­ny wynalazek, który przeobrazi życie ludzi. Tysiące lat później kobieta ta i jej towarzysze zostaną nazwa­ni ludem okresu Jōmon, co oznacza „wzór sznurowy”, od wzo­rów przypominających skręcony sznur, które wyciskali na swoich naczyniach. Najstarsze naczynia ceramiczne świata Datowanie metodą węgla radioaktywnego pozwoliło ustalić czas powstania pierwszych wypalanych naczyń kultury Jōmon właśnie na rok 14 500 p.n.e. Bardziej na zachód globu takież na­czynia pojawiły się, w Mezopotamii, dopiero po kolejnych siedmiu tysiącach lat, a Sfinks i piramidy – po kolejnych wielu stuleciach. W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Na długo zaś przed tym, jak lud okresu Jōmon zaczął tworzyć swe gliniane naczynia, świat trwał w objęciach epoki lodowcowej. Znaczna część wody w oceanach zamarzła i poziom mórz spadł tak bardzo, że Azję kontynentalną, obecną Syberię i Koreę, połączy­ły z dzisiejszą Japonią ogromne przestrzenie lądu – mosty lądowe. Przodkowie tego ludu parli na wschód, ku słońcu, podążając za stadami prehistorycznych słoni o długich ciosach oraz jeleni ol­brzymich, w poszukiwaniu łownej zwierzyny i jadalnych roślin. Panowały ostre mrozy, leżał śnieg, szalały zamiecie. Trudno było znaleźć pożywienie. Gdy jednak lud kultury Jōmon nauczył się wyrabiać garnki, mógł gotować warzywa, żołędzie i kasztany, a także zabierać zapasy ze sobą w podróż. Gotowali miękkie pokar­my dla dzieci i bezzębnych starców, ci zaś żyli dzięki temu dłużej i mogli dzielić się swoją mądrością oraz doświadczeniem. Kraina obfitości Około roku 11 000 p.n.e. lodowce się roztopiły. Lód zniknął, poziom morza się podniósł, odcinając mosty lądowe i tworząc wy­spy, które obecnie znamy pod nazwą Japonii. Klimat stał się łagod­ny, ciepły i wilgotny, z obfitymi opadami deszczu. Ci łowcy-zbieracze trafili do krainy obfitości, nieomal raju. W bujnych puszczach liściastych porastających wzgórza można było zbierać orzechy, jagody, korzenie, owoce, nasiona i grzy­by oraz polować na dziki, jelenie, kozice górskie i niedźwiedzie. W wyższych partiach gór myśliwi znajdowali obsydian, twardą skałę wulkaniczną, z której wyrabiali groty strzał i ostrza oszcze­pów. Tam, gdzie dawniej rozciągały się mosty lądowe, teraz znaj­dowały się płytkie morza obfitujące w tuńczyki, morświny, foki i łososie. Ludzie ci odżywiali się skorupiakami, krabami i wodoro­stami, pozostawiając po sobie ogromne kopce wyrzuconych skorup. Ziemia była tak płodna, że w poszukiwaniu pożywienia nie musieli wędrować daleko. Większość tych łowiecko-zbierackich lu­dów nie wyrabiała naczyń, gdyż trudno było je nosić ze sobą. Lecz z czasem przyjęto osiadły tryb życia i rozwinięto bogatą i wyrafi­nowaną kulturę. Liczba ludności powoli urosła od kilku tysięcy do ćwierć miliona. Japoński świt rolnictwa Dziesięć tysięcy lat po ulepieniu pierwszego garnka – około 4000 roku p.n.e. – zaczęły powstawać społeczności. Wznoszono domostwa ziemne kryte grubą strzechą sięgającą gruntu i z pale­niskiem w części centralnej, skąd znad ognia przez okrągły otwór w dachu unosiły się kłęby dymu. Uprawiano soję, tykwę, konopie, fasolę azuki i brzoskwinie. Szczególnie duża społeczność powstała w Sannai Maruyamie na północy wyspy Honsiu. W 2900 roku p.n.e. znajdowało się tam około 700 domów, niektóre z kamienną podłogą, z krytymi strzechą spichlerzami stojącymi na słupach i wieżą obserwacyjną na grubych kolumnach. Istniały też inne społeczności, głównie na Honsiu i Kiusiu. W centralnej części wielu z takich osad znajdo­wały się owalne konstrukcje, gdzie mieszkańcy okolicy spotykali się, aby odprawiać obrzędy i święta. Rzemieślnicy zaczęli trudnić się garncarstwem, wyrabiając wspaniałe naczynia o wybujałych płomienno-falistych wzorach tańczących na rozszerzających się brzegach, używane do gotowania i podawania jedzenia. Każdy garnek był inny i każdy był dziełem sztuki; ludzie ci z pewnością cenili kunszt. Rytuały i ceremonie pradawnej Japonii Wyrabiano też dogū („gliniane figurki”) – pięknie wykona­ne figurki, jedne z wyłupiastymi oczami i misterną fryzurą lub w kształcie kobiety z widoczną ciążą, inne w formie psa lub świni. Figurki dogū pomagają nam wyobrazić sobie ludzi kultury Jōmon oraz ich obyczaje. Wyobrażamy ich sobie w ich domo­stwach, z wytatuowanymi twarzami i ciałami, w ubraniu utkanym z włókien kory morwy lub konopi, z kolczykami w uszach, naszyj­nikami i wisiorami. Wielu nie ma zębów – zostały celowo wybite podczas rytuału przejścia. Tańczą i śpiewają do dźwięku bębnów, cytr i gwizdków z rogu jelenia, a także gromadzą się, gdy szamani, spożywszy wcześniej grzyby lub alkohol, wchodzą w trans i obcują z duchami, prosząc o powodzenie w przedsięwzięciach łowieckich lub ochronę przed wybuchami wulkanów, tajfunami, powodziami czy trzęsieniami ziemi. Sannai Maruyama było ważnym ośrodkiem handlu. Ludzie podróżowali od wioski do wioski lub przepływali w wydrążonych łodziach cieśninę na wyspę Ezo (obecnie Hokkaido), a nawet do Azji kontynentalnej. Handlowali obsydianowymi grotami strzał, wyrobami z laki, ceramiką, nefrytem, bursztynem, solą, bran­soletkami z muszli, igłami z kości i rogów, haczykami na ryby i harpunami. Około 1500 roku p.n.e. klimat zaczął się ochładzać. Niemniej kiedy około 900 roku p.n.e. na wyspie Kiusiu pojawili się rolnicy, przybywający morzem z Półwyspu Koreańskiego, ludzie kultury Jōmon nie poszli za ich przykładem i nie zajęli się uprawą roli. Dla­czego mieliby pracować w pocie czoła, pieląc i orząc, gdy mogli nadal zbierać tyle żywności, ile zapragną? Klimat jednak dalej się ochładzał, żywności było coraz mniej, liczebność ludu kultury Jōmon gwałtownie się więc zmniejszyła. Zbliżały się ogromne zmiany. To jest przedruk z książki autorstwa Lesley Downer pt. „Japonia Od mitycznych początków do popkulturowej potęgi”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Copernicus Center Press. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
To jeden z najbardziej toksycznych kręgowców. W Japonii jest uznawany za przysmak
Ryba fugu należy do najniezwyklejszych mieszkańców morskiej toni. Nie jest specjalnie okazała i nie ma ostrych jak brzytwa zębów, a mimo to stanowi śmiertelne zagrożenie dla polujących na nią drapieżników. Zresztą nie tylko dla nich. Jest niebezpieczna także dla człowieka, tym bardziej, że w Japonii uznaje się ją za kulinarny przysmak. Gdzie występuje ryba fugu? Jakimi mechanizmami obronnymi dysponuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Ryba fugu żyje w azjatyckich wodach Pacyfiku Ryba jak wiele innych? To tylko pozory Biada myśliwemu, który spróbuje zapolować na rybę fugu Obiad, który może okazać się tym ostatnim Rodzaj Takifugu obejmuje 26 gatunków z rodziny rozdymkowatych, której koronnym przedstawicielem jest rozdymka tygrysia (Takifugu rubripes). W Japonii ryba ta jest uznawana za jeden z najbardziej luksusowych przysmaków. Wynika to z faktu, że jej spożycie nie wiąże się jedynie z wyjątkowymi doznaniami smakowymi, ale także z niemałym dreszczykiem emocji. Mówimy tu bowiem o jednym z najbardziej toksycznych zwierząt świata. O tym, jak bardzo niebezpieczny może być obiad składający się z rozdymki tygrysiej, niech świadczy fakt, że w Unii Europejskiej obowiązuje ścisły zakaz serwowania tego specjału. Ryba fugu żyje w azjatyckich wodach Pacyfiku Zasięg występowania rozdymki tygrysiej koncentruje się w północno-zachodnim Pacyfiku. Jej główne siedliska obejmują zachodnią część Morza Japońskiego, Morze Żółte oraz Morze Wschodniochińskie. Północna granica zasięgu fugu sięga japońskiej wyspy Hokkaido, a jej obecność jest udokumentowana również w wodach Rosji oraz Korei. Takifugu rubripes jest azjatyckim gatunkiem subtropikalnym, zamieszkującym wody morskie i słonawe. To ryba demersalna, czyli żyjąca przy dnie. Najczęściej występuje na głębokościach sięgających 100 metrów. Osobniki młode zazwyczaj bytują w słonawych estuariach, oddalając się od wybrzeża w miarę dorastania. Ryba jak wiele innych? To tylko pozory Masywne ciało ryby fugu ma wrzecionowaty kształt. Osiąga do 80 cm długości, przy czym należy podkreślić, że większość przedstawicieli tego gatunku dorasta do około 40 cm. Skórę pokrywają kolce, najliczniej nagromadzone na brzuchu. Ubarwienie jest zmienne, od metalicznie zielonego do niebieskiego. Charakterystyczną cechą ryby fugu jest czarna plama obrzeżona białą linią na boku, tuż za płetwą piersiową i powyżej niej. Skoro o tym mowa, wypada wspomnieć, że tak jak większość rozdymkowatych, Takifugu rubripes nie ma płetw brzusznych. Pojedyncza płetwa grzbietowa nie jest zaopatrzona w promienie cierniste, podobnie zresztą jak płetwy odbytowe i piersiowe. Rozdymka tygrysia w jednej chwili staje się kolczastą kulą Najbardziej charakterystyczną cechą ryby fugu, wspólną dla całej rodziny rozdymkowatych, jest zdolność do nadymania się. W chwili zagrożenia, Takifugu rubripes w mgnieniu oka zmienia kształt ciała z wrzecionowaty tego na kulisty, powiększając przy tym swoje rozmiary kilkukrotnie. Ta niezwykła zdolność jest zasługą wyjątkowej budowy żołądka. Gdy ryba wyczuwa niebezpieczeństwo, otwiera pysk i połyka duże ilości wody, która następnie dociera do elastycznego organu zaopatrzonego w okazały worek powietrzny. Jej ciało przejmuje wówczas kształt zbliżony do balonu i kilkukrotnie zwiększa rozmiary. Mechanizm ten niezwykle skutecznie odstrasza drapieżnika, który orientuje się, że najeżona kolcami kula nie będzie łatwą zdobyczą. Jeżeli jednak spróbuje przypuścić atak, szybko tego pożałuje. Biada myśliwemu, który spróbuje zapolować na rybę fugu Należy bowiem podkreślić, że rozdymka tygrysia wykształciła jeszcze jedną skuteczną broń. Mowa o tetrodotoksynie (TTX), silnej neurotoksynie niebiałkowej. Rozdymka kumuluje tę substancję w organach wewnętrznych, przede wszystkim w wątrobie i jajnikach. W mniejszym stężeniu występuje również w skórze. Tetrodotoksyna działa paraliżująco na układ nerwowy poprzez blokowanie kanałów sodowych błon komórkowych. Umożliwia to depolaryzację komórek nerwowych i mięśniowych, co skutecznie zatrzymuje przewodzenie sygnałów i prowadzi do paraliżu. Trucizna paraliżuje mięśnie szkieletowe, w tym mięśnie oddechowe. Najbardziej szokujący jest fakt, że mimo paraliżu, ofiara zatrucia aż do śmierci zachowuje pełną świadomość. Co ciekawe, rozdymka nie syntetyzuje TTX samodzielnie. Truciznę wytwarzają bakterie, w większości związane ze składnikami diety ryby, na którą składają się przede wszystkim ślimaki i inne bezkręgowce. Obiad, który może okazać się tym ostatnim Może się wydawać, że na całym świecie nie ma nikogo wystarczająco odważnego, kto skonsumowałby rybę zawierającą jedną z najsilniejszych znanych człowiekowi toksyn. Nic bardziej mylnego. W Japonii ryba fugu jest uznawana za prawdziwy przysmak. Serwują ją najlepsze restauracje, a chętnych na obiad z dreszczykiem nie brakuje. Szaleństwo? Tylko pozornie. W tym miejscu należy bowiem zaznaczyć, że w Japonii przygotowywanie i serwowanie ryby fugu jest regulowane prawnie i może być wykonywane wyłącznie przez licencjonowanych szefów kuchni. Chcący uzyskać uprawnienia muszą wykazywać szczegółową wiedzę na temat anatomii ryby i precyzyjnych technik usuwania toksycznych części. Kucharz przygotowujący fugu ponosi pełną odpowiedzialność za życie swoich klientów. Rygorystyczny system licencjonowania zdaje egzamin. W ciągu ostatnich 50 lat, liczba zgonów spowodowanych spożyciem fugu w Japonii spadła z ponad 100 do zaledwie kilku rocznie. Rzadkie przypadki zatruć mają charakter incydentalny i najczęściej są wynikiem działań armatorów i nielegalnych, domowych prób przyrządzenia ryby. Nie istnieje antidotum na zatrucie tetrodotoksyną Praktyka pokazuje jednak, że w większości procesów to właśnie człowiek jest najsłabszym ogniwem. Co się stanie, gdy trująca ryba zostanie niewłaściwie oczyszczona? U ofiary zatrucia w pierwszej kolejności pojawia się uczucie drętwienia warg i języka. Później następuje faza postępująca, objawiająca się zanikiem mowy i połykania, a następnie paraliżem kończyn. W fazie krytycznej dochodzi do paraliżu mięśni oddechowych. Niestety, medycyna nie zna skutecznego antidotum na zatrucie TTX. Standardowym postępowaniem medycznym jest w tym przypadku leczenie podtrzymujące życie. Obejmuje ono sztuczne podtrzymanie układu oddechowego i krążenia, aż do momentu, gdy toksyna zostanie z metabolizowana i jej działanie ustąpi. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nowy ranking najpotężniejszych paszportów świata. Polska wyprzedziła USA
Swoboda podróżowania bez wizy to dziś jeden z najcenniejszych turystycznych przywilejów. Im więcej krajów możemy odwiedzić bez dodatkowych formalności, tym większe poczucie wolności. Najnowszy ranking pokazuje, że ta swoboda nie jest dana wszystkim w równym stopniu – są paszporty, które otwierają niemal cały świat. Gdzie w nim znajduje się Polska?
W świecie, w którym granice przekraczamy nie tylko geograficznie, lecz także kulturowo, paszport stał się czymś więcej niż dokumentem podróży – to miara wolności, prestiżu i możliwości. Im więcej krajów można odwiedzić bez wizy, tym większy wpływ obywatel danego państwa ma na swoją mobilność i sposób poznawania świata. Henley Passport Index, oparty na danych Międzynarodowego Zrzeszenia Przewoźników Powietrznych (IATA), od ponad dwóch dekad analizuje te różnice, tworząc najbardziej wiarygodny obraz globalnej swobody przemieszczania się. Ranking obejmuje 199 paszportów i 227 miejsc docelowych, dzięki czemu stał się ważnym punktem odniesienia nie tylko dla podróżnych, lecz także dla rządów i analityków badających zjawisko nierówności dot. mobilności. Najnowsze zestawienie przyniosło kilka niespodzianek – część państw umocniła swoją pozycję, inne zaś straciły na znaczeniu w wyścigu o najbardziej „potężny” paszport świata. Najpotężniejsze paszporty świata w 2025 roku W najnowszym zestawieniu Henley Passport Index na szczycie znalazł się Singapur – państwo, którego obywatele mogą dziś podróżować bez wizy do aż 193 krajów i terytoriów. To imponujący wynik, potwierdzający pozycję tego niewielkiego, lecz niezwykle wpływowego kraju Azji Południowo-Wschodniej jako globalnego centrum dyplomacji i biznesu. Wysoka mobilność obywateli Singapuru jest efektem długofalowej polityki otwartości oraz rozbudowanej sieci umów międzynarodowych, które zapewniają bezwizowy dostęp do niemal wszystkich zakątków świata. Na drugim miejscu uplasowała się Korea Południowa, której paszport umożliwia wjazd do 190 państw, a tuż za nią Japonia – dawny lider rankingu – z możliwością podróżowania bez wizy do 189 destynacji. Ta dominacja krajów azjatyckich w pierwszej trójce nie jest przypadkiem. To konsekwencja rosnącej roli Azji w globalnej gospodarce, dynamicznego rozwoju sektora technologicznego i coraz silniejszych więzi dyplomatycznych z Zachodem. Paszporty tych państw nie tylko otwierają drzwi do niemal całego świata, ale też symbolizują zaufanie, jakie społeczność międzynarodowa pokłada w ich stabilności, bezpieczeństwie i odpowiedzialnej polityce zagranicznej. Polska awansuje, a Stany Zjednoczone poza pierwszą dziesiątką W tej edycji Henley Passport Index Polska utrzymała silną pozycję wśród najbardziej uprzywilejowanych paszportów świata, zajmując 7. miejsce wraz z Czechami, Maltą i Australią. Obywatele Polski mogą podróżować bez wizy do 185 krajów, co czyni polski paszport jednym z najpotężniejszych w Europie Środkowej. To efekt konsekwentnej polityki otwartości, rosnącego znaczenia Polski w Unii Europejskiej oraz licznych umów dwustronnych w zakresie ruchu bezwizowego. Choć na miejscu czwartym, piątym i szóstym dominują kraje Europy Zachodniej (takie jak Niemcy, Włochy, Hiszpania, Francja czy Szwecja) Polska pozostaje w ścisłej czołówce regionu Europy Środkowo-Wschodniej, wyprzedzając m.in. Chorwację, Estonię czy Słowację. To dowód na rosnące zaufanie międzynarodowe wobec naszego kraju i skuteczność dyplomacji wizowej, która w ostatnich latach znacząco poszerzyła zakres ruchu bezwizowego. Zaskoczeniem rankingu jest natomiast spadek Stanów Zjednoczonych. Po raz pierwszy amerykański paszport znalazł się poza pierwszą dziesiątką, zajmując 12. miejsce (na równi z Malezją) z możliwością bezwizowego wjazdu do 180 destynacji. To znaczący regres w porównaniu z początkiem roku, kiedy USA plasowały się na 9. pozycji. Jak wyjaśnił dr Christian H. Kaelin, prezes Henley & Partners, „spadek popularności paszportów amerykańskich to sygnał fundamentalnej zmiany w globalnej mobilności i w dynamice miękkiej siły”. Eksperci zwracają uwagę, że utrata bezwizowego dostępu m.in. do Brazylii oraz brak obecności na chińskiej liście krajów objętych ruchem bezwizowym pokazują, iż dawne przywileje USA stopniowo ustępują miejsca państwom, które potrafią łączyć rozwój gospodarczy z dyplomacją opartą na współpracy, a nie dominacji. Źródła: Henley Passport Index, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten nieśmiały królik przez całe lata pozostaje dzieckiem. To fenomen w skali świata, który zaskakuje badaczy
Zdawałoby się, że większość ssaków – poza ludźmi – dojrzewa możliwie szybko. Wszystko po to, by jak najszybciej być gotowym do reprodukcji czy walki z zagrożeniami. Japoński królik Amami cieszy się jednak dzieciństwem na niespotykaną skalę w świecie zwierząt, przez lata brykając beztrosko po skalistych wyspach. Starzeje się nawet pięć razy wolniej niż jego krewniacy i zadziwił naukowców – to pierwsze takie odkrycie na świecie.
Wyjątkowy królik Amami z japońskich wysp Amami i Tokunoshima stanowi fenomen na skalę światową. Badacze po raz pierwszy w historii potwierdzili u niego mechanizm opóźnienia wzrostu – do tej pory nie udało się zaobserwować go u żadnego żyjącego ssaka, chociaż podejrzewano podobne u wymarłych już zwierząt. Jego niezwykły cykl życiowy wzbudza podziw biologów i ekologów, ale nie jest dziełem przypadku. Przedłużone dzieciństwo królika Amami Królik Amami (Pentalagus furnessi) to jeden z najbardziej zagrożonych, ale także najbardziej nietypowych ssaków świata – słyszało o nim niewiele osób. Nic dziwnego, ponieważ zazdrośnie strzeże swoich tajemnic i zamieszkuje tylko dwie subtropikalne japońskie wyspy. Jego wyjątkowo wolne tempo wzrostu fascynuje naukowców na całym świecie. Badania zespołu z Okayama University of Science, opublikowane w „Mammal Study” wykazały, że królik ten osiąga pełną dojrzałość dopiero po około pięciu latach życia, podczas gdy jego kontynentalni kuzyni dojrzewają nawet pięć razy szybciej. Przeprowadzono je pod kierownictwem prof. Mugino Kubo. Niezwykłe tempo dojrzewania to nie przypadek, lecz efekt długiej ewolucji w izolowanym środowisku wyspiarskim charakteryzującymi się niewielką liczbą drapieżników, ale i ograniczonymi zasobami pożywienia. Dlaczego ten królik starzej się tak wolno? Specyficzny rozwój królika potwierdziły badania histologiczne jego kości. Wykryto w nich liczne linie zatrzymania wzrostu, nawet u młodych dorosłych osobników. Te „pierścienie przyrostu” świadczyły, trochę jak słoje w przekroju drzewa, o okresowych zahamowaniach rozwoju. To zjawisko w przyrodzie do tej pory znane było jedynie z analiz szczątków wymarłych ssaków – między innymi z basenu Morza Śródziemnego. U żyjących współcześnie zwierząt jest absolutnie wyjątkowe. Naukowcy przypuszczają, że przyczyną jest nietypowa strategia przystosowawcza do wyspiarskiego środowiska. Izolacja geograficzna, ograniczone zasoby pokarmowe i niemal całkowity brak drapieżników na wyspach stworzyły warunki sprzyjające strategii życia „slow” – powolny wzrost i niewielka ilość potomstwa oznacza dużą inwestycję w przeżywalność młodych. Podobnie jest u ludzi, jednak my żyjemy zdecydowanie dłużej i nie wykształciliśmy żadnego mechanizmu „zahamowywania” rozwoju naszych dzieci. Co daje królikom wydłużone dzieciństwo? Jedną z najbardziej fascynujących cech tego ssaka jest wyjątkowa gęstość i solidność jego kości. Wynika to z powolnego rozwoju. Naukowcy wykazali, że kości królika Amami są znacznie bardziej zbite niż u innych przedstawicieli rodziny zającowatych. Dzięki temu jest on mistrzem przetrwania w trudnym, skalistym terenie, w którym liczy się siła i zwinność. Wyjątkowa strategia ma swoje zalety i wady. Z jednej strony powolny rozwój i duża inwestycja rodziców w potomstwo sprzyja w przetrwaniu w stabilnych, niezmiennych warunkach środowiskowych. Z drugiej – niska rozrodczość i długi czas osiągania dojrzałości sprawiają, że populacja królika Amami bardzo wolno odbudowywuje się po nagłych katastrofach. Jak wygląda królik Amami? Królik Amami ma charakterystyczne ciemne futro oraz mniejsze uszy i oczy niż najbliższe mu gatunki. Niegdyś był szeroko rozpowszechniony w Azji, jednak tysiące lat temu przegrał ewolucyjną bitwę i obecnie reprezentują go jedynie dwie skromne populacje na japońskich wyspach. Przy życiu pozostało 5000 osobników, a władze Japonii dokładają wszelkich starań do jego ochrony: został między innymi wpisany na Czerwoną Listę IUCN. W celu ratowania jego populacji na wyspie Tokunoshima przeprowadzono nawet (w latach 2014–2016) całkowitą kastrację polujących na króliki kotów. Amami to wyjątkowy na skalę światową gatunek, o którego przetrwanie powinniśmy zawalczyć. Źródło: Mammal Study, Nippon.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Co łączy najsławniejszego samuraja z Leonardem da Vinci? Dziś jest inspiracją dla popkultury i twórców gier
Miyamoto Musashi – samuraj, artysta, filozof. Jego historia to więcej niż tylko legenda. Niezrównany mistrz miecza od wieków inspirował wojowników, twórców i graczy. Dzięki badaczom odkrywamy, co kryje się za opowieściami o jego pojedynkach, technice walki i życiu.
Spis treści: Jak legenda Musashiego zainspirowała twórców gry „Ghost of Yōtei” Kim był prawdziwy Miyamoto Musashi? Musashi jako artysta i uczony Fakty i mity o pojedynkach Musashiego Dziedzictwo Musashiego w literaturze i współczesności Niewielu wojowników w dziejach zainspirowało tyle opowieści, co Miyamoto Musashi – najsławniejszy samuraj Japonii. Prof. Hitomi Tonomura, historyczka w Uniwersytetu Cambridge, wspomina, jak głęboko jego legenda kształtowała dziecięce zabawy w Japonii. Razem z koleżanką staczały potyczki na kije, naśladując Musashiego i jego technikę dwóch mieczy. – Które dziecko nie zna Musashiego? – pyta retorycznie. Czczony za niezrównane umiejętności, Musashi został unieśmiertelniony w sztuce, literaturze, filmie, teatrze i mandze – a teraz także w bestsellerowej grze wideo z 2025 roku „Ghost of Yōtei”. Jak legenda Musashiego zainspirowała twórców gry „Ghost of Yōtei” Nate Fox, dyrektor kreatywny w Sucker Punch, przyznaje – Gra powstała z inspiracji „Księgą Pięciu Kręgów” Musashiego. Zwłaszcza podejściem do improwizacji i nieustannego szukania każdej przewagi w walce. Dwie postacie również czerpią z dorobku szermierza: sensei uczący bohatera władania dwoma mieczami oraz legendarny mistrz, któremu przypisuje się stworzenie stylu dwusiecznego. – Dodaliśmy też poważne Easter eggs związane z Musashim – mówi Nate Fox. – Skoro nasz bohater walczy dwoma mieczami, musieliśmy uznać, że technika ta wywodzi się od wielkiego mistrza, który ją zapoczątkował. Prawie cztery stulecia po jego śmierci sprawdźmy, co historia mówi o najbardziej trwałej ikonie kultury starożytnej Japonii. Kim był prawdziwy Miyamoto Musashi? Po pierwsze – o Musashim wiemy zaskakująco niewiele na pewno. Sporne są nawet jego imię i rok urodzenia. Wiemy, że był biegłym samurajem urodzonym na początku lat 80. XVI wieku (najpewniej w 1582 albo 1584 r.), który zmarł w 1645 r. Imię „Miyamoto Musashi” było jednym z kilku używanych przez niego w życiu. Nie było to ani imię nadane przy urodzeniu, ani to na jego memoriale. Badacze sądzą, że Musashi prawdopodobnie został adoptowany. Tłumacz i znawca Japonii Alexander Bennett sugeruje też, że biorąc pod uwagę relacje o jego zachowaniu i relacjach z ludźmi, dziś mógłby zostać uznany za osobę w spektrum autyzmu. Musashi zasłynął jako twórca Szkoły Dwóch Mieczy i bywa określany mianem kensei – „świętego miecza”. Musashi jako artysta i uczony Podobnie jak u większości samurajów tamtej epoki, talent Musashiego wykraczał jednak daleko poza walkę. Dorastał u schyłku okresu wojen domowych w Japonii – stulecia konfliktów zakończonego powstaniem siogunatu Tokugawa w 1603 r. Gdy nastał pokój, warstwa samurajska musiała zdefiniować swoją rolę na nowo – z wojowników polowych stawali się uczonymi, urzędnikami i artystami. W książce „Miyamoto Musashi: His Life and Writings” socjolog i praktyk sztuk walki Kenji Tokitsu porównuje Musashiego do Leonarda da Vinci – ze względu na zasięg jego sztuki oraz sposób, w jaki badał granice ówczesnej wiedzy. Musashi był uznanym malarzem sumi-e (monochromatycznego malarstwa tuszem), rzeźbiarzem i kaligrafem. Fakty i mity o pojedynkach Musashiego Pod koniec życia spisał swoje najtrwalsze dzieło – zwoje znane jako „Księga Pięciu Kręgów”. Pisał w nich, że wojownik musi zachować umysł spokojny i skupiony, nie pozwalając, by działaniami rządziła emocja lub rozproszenie. Choć były to przede wszystkim rady dla wojowników, niosą lekcje strategii i filozofii, które oddziałują także na współczesny świat. Większość tego, co wiemy o Musashim, pochodzi nie z historii, lecz z legend. Przez stulecia opowiadacze zapełniali luki w jego biografii pojedynkami, rywalizacjami i niemal cudownymi wyczynami. Według samego Musashiego już w wieku 13 lat stanął do pojedynku i zabił przeciwnika. Twierdził też, że stoczył i wygrał ponad 60 pojedynków – co jest liczbą znaczną, nawet jak na wybitnego samuraja. Najgłośniejszy z nich to starcie z wojownikiem Sasakim Kojirō (zwanym też Ganryū). Wedle legendy Musashi miał zakończyć walkę jednym ciosem drewnianego miecza. Mimo niezliczonych wersji tej historii, a nawet pomnika na wyspie Ganryū, możliwe, że sam Kojirō nigdy nie istniał. Życie Musashiego szybko stało się ulubionym tematem malarzy i dramaturgów – od przedstawień kabuki po obrazy. Choć wiele z nich liczy sobie setki lat, Bennett podkreśla, że pełniły one funkcję fanowskich hołdów, a nie rzetelnych świadectw historycznych. Dziedzictwo Musashiego w literaturze i współczesności Wiek później Musashi narodził się dla nowej publiczności. W 1935 r. pisarz Yoshikawa Eiji rozpoczął w tokijskiej gazecie cykl opowieści o Musashim. Publikacje trwały cztery lata, a następnie zebrano je w książkę, która na nowo wprowadziła Musashiego do powszechnej świadomości. Choć historie te były niemal całkowicie fikcyjne, to właśnie one w największym stopniu uformowały współczesne przedstawienia Musashiego. Życie Musashiego może tonąć w mitach, ale jego wpływ pozostaje niezaprzeczalny. Jego idee koncentracji i samodoskonalenia wciąż rezonują – od sal treningowych sztuk walki po współczesną popkulturę. Źródło: National Geographic
Miniaturowy las olbrzymiego bonsai. Goshin to żywe dzieło sztuki
Bonsai Goshin powstawało przez ponad 70 lat. W najwyższym punkcie osiąga prawie 1,5 m wysokości. Dziś jest ozdobą muzeum.
Starożytna sztuka bonsai na pierwszy rzut oka może się wydawać prosta, ale jej praktykowanie wymaga niezwykłej troski, głębokiej refleksji i systematyczności przez wiele lat. Zwłaszcza gdy tworzysz cały miniaturowy las, taki jak słynny żywy artefakt znany jako Goshin. Historia Goshin Jego historia zaczęła się ponad 70 lat temu, gdy japońsko-amerykański artysta bonsai John Naka odciął wierzchołek dojrzałego drzewa jałowca i zasadził go w donicy. W ciągu kolejnych dwóch dekad otoczył drzewko dziesięcioma innymi, z których każde upamiętniało jedno z jego wnucząt. Naka nazwał ten miniaturowy las Goshin, co w języku japońskim oznacza „obrońca ducha”. Dziś Goshin jest wystawiony w Narodowym Muzeum Bonsai i Penjing, będącym częścią Narodowego Arboretum w Waszyngtonie, jako jedno z najsłynniejszych bonsai na świecie. John Naka zmarł w 2004 r. w wieku 89 lat, ale ostatnie dekady swojego życia poświęcił na nauczanie kuratorów, jak opiekować się tym lasem zgodnie z jego wizją. – Aby drzewo było zdrowe, trzeba pozwolić mu rosnąć i nabierać siły – mówi Michael James, kurator muzeum. – Ale kiedy to robisz, traci swój kształt. Nie wygląda już jak bonsai, więc trzeba je potem przycinać. Oznacza to, że żadne bonsai nigdy nie jest w pełni skończone. Przy odpowiedniej opiece Goshin może żyć przez kolejne lata. Żywy artefakt Choć bonsai jest japońską formą sztuki sięgającą wieków wstecz, pierwsi artyści prawdopodobnie czerpali inspirację z chińskiej praktyki penjing, której początki sięgają dynastii Han, ok. 2 tys. lat temu. Penjing polega na tworzeniu miniaturowych krajobrazów w donicach, które mogą obejmować drzewa, skały, wodę, figurki ludzi i zwierząt oraz inne elementy. Tym, co wyróżnia bonsai, jest nacisk położony na kształtowanie małych drzew przy użyciu specjalnych technik, dzięki którym przypominają one znacznie większe okazy. John Naka i sztuka bonsai John Naka, urodzony w Fort Lupton w Kolorado, odkrył tę sztukę, gdy w wieku ośmiu lat przeniósł się z rodzicami do Japonii, ich rodzinnego kraju. Tam jego dziadek wprowadził go w tajniki bonsai. W wieku dwudziestu kilku lat Naka powrócił do Kolorado, a ostatecznie osiedlił się w Los Angeles, gdzie współtworzył Kalifornijskie Stowarzyszenie Bonsai. W kolejnych dekadach zyskał międzynarodową sławę zarówno jako artysta, jak i nauczyciel. Naka podarował Goshin Narodowemu Muzeum Bonsai i Penjing w 1984 r. Dziś Goshin wyróżnia się spośród innych projektów bonsai Naki ze względu na wielkość drzew – w najwyższym punkcie osiąga prawie 1,5 m wysokości – oraz na to, jak blisko siebie udało mu się je posadzić. Jest to szczególnie trudne do osiągnięcia bez nadmiernego przycinania korzeni, co mogłoby spowodować, że drzewa obumrą. – Każdego roku przyjeżdżał i pomagał kuratorom muzeum pracować nad Goshin – mówi James. – Staramy się zachować las w dokładnie takiej formie, jakiej on by chciał. Goshin – ciekawostki Twórca i dzieło Naka opisał bonsai jako „żywą sztukę”, kiedy w 1984 r. przekazał Goshin Narodowemu Muzeum Bonsai i Penjing. Rodzaje drzew Bonsai można tworzyć z wielu gatunków drzew. Do swojego lasu Naka wybrał jałowiec chiński, którego młode igły dają duże możliwości formowania. Tekstury pnia Artyści bonsai tworzą fragmenty drzewa przypominające martwe drewno, które utraciło korę i zostało wybielone przez słońce. Ogołocone gałęzie nazywane są jin, a pnie bez kory to shari. Zapuszczanie korzeni Istotnym elementem sztuki bonsai jest pielęgnowanie odsłoniętych korzeni zwanych nebari, które rozszerzają się u podstawy, sprawiając, że małe drzewa przypominają znacznie większe. Duże i małe Większe drzewa mogą przyciągać uwagę jako pierwsze, ale Naka uważał, że w układach bonsai równie ważne są wszystkie. Najmniejsze drzewo z tyłu przydaje Goshin głębi. Obnażone w całości Gdy piorun uderza w wysokie drzewa, może powodować obumarcie ich wierzchołków, które wystają ponad koronę liści. Ogołocone pnie na szczycie Goshin naśladują to zjawisko. Wspieranie struktury Artyści bonsai używają drutów, formując gałęzie tak, by unosiły się lub opadały, co potęguje iluzję, że drzewa są znacznie większe niż w rzeczywistości. Dla ptaków W sztuce bonsai liście i gałęzie powinny być rozmieszczone tak, by między nimi była przestrzeń, co nadaje każdemu układowi indywidualny charakter. „Zostaw miejsce, aby ptaki mogły przelecieć” – żartował John Naka. Źródło: archiwum NG
Rozszalałe niedźwiedzie w Japonii. Dlaczego coraz częściej atakują ludzi?
Niedźwiedzie zabiły w tym w Japonii roku rekordową liczbę ludzi. Kolejne ofiary są zaginione, a wielkie drapieżniki coraz śmielej poczynają sobie w Kraju Kwitnącej Wiśni. To jednak nie ich krwiożercza natura powoduje, że muszą zbliżać się ludzkich sadyb.
Głodne niedźwiedzie coraz częściej wkraczają do miast, o czym boleśnie przekonują się mieszkańcy Japonii. Niedobory pożywienia zmuszają je do drastycznych kroków. Rekordowa ilość zabitych przez niedźwiedzie Japońskie ministerstwo środowiska podaje, że 2025 rok jest rekordowym pod względem liczby osób zabitych przez niedźwiedzie. Przynajmniej 7 osób straciło przez nie życie, a ponad 100 zostało rannych. Wielu innych Japończyków uznaje się za zaginionych, a kilka ciał wciąż czeka na stwierdzenie przyczyny zgonu. Nieoficjalne informacje mówią jednak o śladach pazurów. 8 października w prefekturze Iwate odnaleziono ciało 70-letniego mężczyzny z widocznymi śladami ataku niedźwiedzia. Jego śmierć sprawiła, że pobity został poprzedni rekord – w 2023 roku za sprawą tych dużych drapieżników zginęło 6 osób, a 213 zostało rannych. Rok się jednak jeszcze nie skończył. Czemu niedźwiedzie atakują ludzi? Eksperci przypominają, że niedźwiedzie nie atakują ludzi dla zabawy. Najczęściej są bardzo przestraszone, a zbliżają się do miast czy wiosek za sprawą głodu. Wycinanie drzew i zmiany klimatu sprawiają, że brakuje im pokarmu, np. żołędzi. Wzrastająca temperatura wpływa również na rytm ich hibernacji. To sprawia, że drapieżniki są rozdrażnione i bardzo głodne, przez co także agresywne i zdeterminowane do znalezienia pożywienia. Niedźwiedź w supermarkecie Niedźwiedzie atakują nie tylko w lasach. Na początku października dorosły niedźwiedź mierzący 1,4 metra wtargnął do supermarketu w regionie Gunma na północ od Tokio. Zranił 70 i 60-latka, rozpaczliwie próbując znaleźć wyjście z budynku. Zwierzę do sklepu prawdopodobnie ściągnął zapach jedzenia – udał się bezpośrednio na dział rybny, niszcząc szklaną gablotę. Zainteresował go także stos awokado, który doszczętnie zniszczył. W sklepie znajdowało się około 40 osób. O sytuacji wypowiedział się Hiroshi Horikawa, przedstawiciel sieci handlowej, do której należy supermarket. Twierdzi, że chociaż sklep mieści się w terenach górzystych, to nigdy wcześniej nie zdarzyło się, by niedźwiedzie choćby się do niego zbliżyły. Wielkie drapieżniki w Japonii W Japonii żyją dwa gatunki niedźwiedzi: niedźwiedzie himalajskie i niedźwiedzie brunatne. Te drugie mogą ważyć pół tony, są szybsze od człowieka i spotkamy je głównie na północnej wyspie Hokkaido. Oba przedstawiciele rodziny niedźwiedziowatych sprawiają kłopot nie tylko lokalnej ludności: ostatnio drapieżnik zaatakował hiszpańskiego turystę na przystanku autobusowym w malowniczej wiosce Shirakawa-go w centrum kraju. Chociaż co roku w Japonii odstrzeliwuje się tysiące niedźwiedzi, to starzejące się japońskie społeczeństwo sprawia, że spada liczba myśliwych. Jeśli nic się nie zmieni, to nasilające się ataki na ludzi mogą sprawić, że władze będą zmuszone do podjęcia drastycznych kroków. Źródło: The Japan Times, phys.org, AFP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kultowe miasto wprowadza nowy podatek turystyczny. Tak walczy z nadmiarem podróżnych
Rosnąca liczba turystów coraz częściej staje się wyzwaniem dla miast, które do niedawna żyły z ich napływu. Kolejne popularne destynacje decydują się na wprowadzenie opłat, by złagodzić skutki nadmiernej turystyki i zapewnić równowagę między życiem mieszkańców a potrzebami odwiedzających. Najnowsze decyzje władz Kioto pokazują, że era nieograniczonej turystyki powoli dobiega końca.
Turystyka rozwija się w niespotykanym tempie – dziś nie tylko małe miasteczka, ale i wielkie metropolie zmagają się z konsekwencjami nadmiaru gości. Dublin, Barcelona czy Wenecja już wdrożyły ograniczenia i opłaty, by chronić lokalną przestrzeń i jakość życia mieszkańców. Na Lanzarote wprowadzono plan ograniczenia liczby turystów, by zaoferować bardziej wartościowe doświadczenia zamiast masowej konsumpcji. Teraz do tego grona dołącza była stolica Japonii. Władze Kioto właśnie uchwaliły drastyczny wzrost opodatkowania noclegów. Turyści zapłacą więcej. Kioto chce chronić mieszkańców Choć turystyka od lat stanowi fundament gospodarki Kioto, jej dynamiczny rozwój coraz częściej rodzi napięcia między mieszkańcami a przyjezdnymi. W szczycie sezonu historyczne dzielnice, takie jak Gion, przestają przypominać spokojne tradycyjne zaułki – tłumy turystów wypełniają wąskie uliczki, zatrzymują się na środku dróg, by robić zdjęcia gejszom, a nawet wchodzą na prywatne posesje w poszukiwaniu „idealnego ujęcia”. Jak podają japońskie media, wcześniejsze próby ograniczenia tych zachowań (m.in. zakazy fotografowania w niektórych rejonach) nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. W odpowiedzi władze miasta zapowiedziały wprowadzenie nowego podatku turystycznego. To jeden z elementów strategii mającej przywrócić równowagę między turystyką a codziennym życiem mieszkańców. Krytycy podkreślają jednak, że sam podatek może nie rozwiązać problemu, gdyż Japonia notuje rekordowy napływ gości. W 2024 roku kraj odwiedziło ponad 35 milionów zagranicznych turystów, a rząd szacuje, że do 2030 roku liczba ta wzrośnie do 60 milionów. Japonia zaostrza politykę wobec turystów Podatek od zakwaterowania w Kioto wejdzie w życie od marca 2026 roku, stając się jednym z głównych narzędzi walki z nadmierną turystyką. Każdy odwiedzający to miasto będzie musiał zapłacić dodatkową opłatę za nocleg w hotelach czy pensjonatach, a jej wysokość będzie zależna od standardu obiektu. Zgodnie z planem władz, turyści nocujący w luksusowych hotelach zapłacą nawet 10 000 jenów (ok. 238 zł) za osobę za noc, co stanowi dziesięciokrotność dotychczasowych stawek. W przypadku tańszych obiektów podatek wyniesie od 200 do 400 jenów (ok. 4,80–9,50 zł), natomiast w hotelach średniej klasy – 500 do 1000 jenów (ok. 12,10–23,80 zł). Dla pokoi kosztujących poniżej 19 999 jenów (ok. 130 USD) opłata wyniesie 400 jenów, a dla luksusowych pobytów powyżej 100 000 jenów (ok. 653 USD) – maksymalną kwotę 10 000 jenów. Nowy podatek pomoże utrzymać historyczne dzielnice Wpływy z podatku mają podwoić przychody miasta z turystyki i zostać przeznaczone na finansowanie ochrony dziedzictwa kulturowego, modernizację infrastruktury oraz zarządzanie ruchem turystycznym. „Podatek od zakwaterowania służy pokryciu kosztów związanych z podnoszeniem atrakcyjności Kioto jako międzynarodowego miasta kultury i turystyki oraz promocją turystyki” – napisano w oficjalnym komunikacie rządu miasta. Lokalne władze argumentują, że środki te pomogą utrzymać historyczne dzielnice, zmniejszyć korki na ulicach i chodnikach oraz poprawić komfort życia mieszkańców. Choć decyzja władz Kioto budzi mieszane reakcje, wielu ekspertów podkreśla, że może stać się ona wzorem dla innych regionów zmagających się z nadmiernym ruchem turystycznym. Wraz ze wzrostem popularności Japonii, miasta coraz częściej muszą balansować między korzyściami ekonomicznymi a zachowaniem spokoju i autentycznego charakteru miejsc, które przyciągają podróżnych z całego świata. Warto jednak dodać, że z nowej opłaty zwolnione zostaną m.in. grupy szkolne, a w przypadku klęsk żywiołowych lub sytuacji kryzysowych przewidziane będą obniżki stawek. Źródła: Fox News, Euronews, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Japończycy coraz chętniej uczą się polskiego. Co wspólnego ma z tym Chopin i jak im się to udaje?
To, że język polski jest bardzo trudny do nauki dla obcokrajowców, nie jest żadną tajemnicą. Ba, wielu urodzonych nad Wisłą ma problemy z poznaniem jego wszystkich meandrów. Okazuje się, że staje się on coraz bardziej popularny wśród Japończyków, a swój udział ma w tym profesor Koji Morita.
Na III Międzynarodowym Kongresie Języka i Kultury Polskiej, który miał miejsce na Uniwersytecie Szczecińskim, pojawił się Koji Morita – zasłużony japoński profesor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa słowiańskiego i absolwent (doktor) studiów polonistycznych na Instytucie Slawistyki PAN. Od 2013 roku kieruje katedrą polonistyki na tokijskiej uczelni, wykładał również na UJ. Pierwszy podręcznik do nauki polskiego Przyjechał przedstawić swój pierwszy japoński podręcznik do nauki języka polskiego opracowany według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (CERF). Przygotowany jest z myślą o początkujących i obejmuje poziom A1 – to ważne, ponieważ na poziomie B można się już uczyć z podręczników polskich, ale w trakcie nauki od zera wszystko musi być wytłumaczone po japońsku. – Gramatyka jest trudna – tłumaczy profesor. Za pomocą podręcznika chce pomóc swoim rodakom otworzyć się na nowy świat. Dlaczego Japończycy interesują się językiem polskim? Prof. Morita przyznaje, że termin wydania książki był nieprzypadkowy i związany jest z wydarzeniami w naszym kraju. Okazuje się bowiem, że Japończycy tak jak i my, zakochani są w muzyce Fryderyka Chopina. – W tym roku jest Konkurs Chopinowski, więc zainteresowanie Polską jest większe. Muzyka łączy narody, to jest siła Chopina. Dużo Japończyków jedzie do Warszawy. Skoro będą w Polsce, chcą się komunikować choć trochę po polsku. Daje to wielką radość – mówi PAP profesor. Dodaje, że Japończycy, tak jak Polacy, są romantykami, a dla obywateli Kraju Kwitnącej Wiśni inspirująca okazuje się walka o niepodległość, romantyzm i mentalność Polaków. To przyciąga i ciekawi. Czemu język polski jest taki trudny? Koji Morita przyznaje, że najwięcej kłopotów Japończykom w polszczyźnie sprawiają m.in. czasowniki dokonane i niedokonane. Aspekt czasu to wyjątkowy element języków z naszego kręgu kulturowego. – To jest bardzo ważny element gramatyczny języków słowiańskich, a u nas tej kategorii nie ma. Dlatego Japończycy mają problem z „pisać” i „napisać” albo z czasownikami ruchu: „iść”, „chodzić”. U nas jest „iku”, tak jak w angielskim „go”. Jedno słowo „kaku” oznacza pisać i napisać – wyjaśnia polonista. Podoba im się jednak to, że wymowa jest względnie łatwa. Prof. Morita zwraca uwagę na to, że w naszym języku można czytać tak, jak jest napisane. W języku angielskim słowa wymawia się zupełnie inaczej niż zapisuje. Chociaż popularność języka polskiego jako języka obcego nie rośnie drastycznie, to jednak coraz więcej osób pobiera lekcje – widać to po sprzedaży podręczników. Coraz więcej osób z innych krajów odwiedza Polskę, a będąc na miejscu chce się lepiej porozumiewać z mieszkańcami. Źródła: PAP, Światowa Encyklopedia Polonistów Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ostatni mistrzowie katany w Japonii. Ginąca sztuka wykuwania samurajskich mieczy
Dawniej w Kraju Kwitnącej Wiśni działały tysiące rzemieślników wytwarzających tradycyjne miecze – katany. Dziś pozostało ich już tylko kilku.
W przebudowanej stodole, przy jednej z bocznych uliczek na japońskim półwyspie Tango, około 120 km na północ od Kioto, trzej mężczyźni pracują z ogniem. Wśród buchających płomieni, przy piecu osiągającym temperaturę 1300 st.C, Kosuke Yamazoe rytmicznie uderza 7-kilogramowym młotem w rozżarzoną stal. Na tle deszczu iskier opadających na glinianą podłogę Tomoyuki Miyagi pewnie trzyma szczypcami rozpalony metal i dołącza do rytuału uderzeniami mniejszego młotka. Obok, przy zadymionej ścianie, Tomoki Kuromoto parzy herbatę. To siedziba Nippon Genshosha – jednej z ostatnich na świecie kuźni wytwarzających samurajskie miecze, czyli katany. Umierający zawód Od setek lat miecznicy tworzyli ostrza dla japońskich wojowników, w tym legendarnych samurajów. Dawne rejestry wymieniają tysiące nazwisk takich rzemieślników. Tradycja ta zaczęła jednak zanikać po roku 1876, kiedy to w Japonii zakazano noszenia broni w miejscach publicznych. Po II wojnie światowej okupacyjne władze amerykańskie zakazały produkcji katan, co doprowadziło do zniknięcia wielu warsztatów i utraty źródeł utrzymania przez ich właścicieli. Dziś pozostało ok. 200 licencjonowanych mieczników, ale nie wszyscy oni pozostają aktywni. Yamazoe, Miyagi i Kuromoto są jedynymi twórcami katan w regionie, który niegdyś szczycił się kuźniami należącymi do najstarszych w kraju. – To smutne, że ten zawód umiera – mówi Kuromoto. Mimo to wspólnie starają się zachować tę zanikającą sztukę. Trójka kowali po trzydziestce poznała się w czasie wymagającego, 10-letniego stażu w Tokio u mistrzów Yoshikazu i Yoshindo Yoshiharów. To ojciec i syn należący do najbardziej cenionych w Japonii rzemieślników wykuwających miecze. Prace starszego Yoshihary znajdują się m.in. w kolekcji nowojorskiego Metropolitan Museum of Art, zaś jego dziadek był znanym kowalem z okresu Shōwa. Po krótkich epizodach pracy na własną rękę w 2019 r. w opuszczonej stodole należącej do dziadków Yamazoe założyli wspólnie Nippon Genshosha. Miecz za 15 tys. dolarów W Japonii tworzenie mieczy od wieków uznawane jest za formę sztuki. Doświadczeni znawcy potrafią datować ostrza z taką samą precyzją, jak rzeczoznawcy porcelanę czy dendrolodzy wiek drzew. Miecze Nippon Genshosha, wykonywane w pełni ręcznie, kosztują średnio 15 tys. dol. i są pożądane przez kolekcjonerów. Jak większość katan, powstają z tamahagane – specjalnej stali wytwarzanej z piasku żelazistego wydobywanego w prefekturze Shimane leżącej na północ od Hiroszimy. Wysoka cena wynika z czasochłonnego, precyzyjnego procesu produkcji, który może trwać nawet rok. Wszystko zaczyna się od trzydniowego nieprzerwanego wytopu w glinianym piecu. Dzięki odpowiedniemu podgrzewaniu i uderzaniu młotem z metalu usuwany jest żużel – odpad powstały w procesie wytapiania. Stal jest następnie składana w setki cienkich warstw i zgrzewana. Gdy nabierze twardości, nadaje się jej formę i szlifuje ostrze z niezwykłą precyzją. Wielką część magii japońskiego miecza stanowi sposób, w jaki jego powierzchnia odbija światło. – Zamiast odbijać jedną, jednolitą wiązkę, światło zostaje rozbite na drobne refleksy – tłumaczy Kuromoto, obracając właśnie wypolerowane ostrze w promieniach słońca wpadających przez okno. Nowe pomysły Choć rzemieślnicy robią wszystko, by utrzymać starą tradycję przy życiu, stają przed poważnymi wyzwaniami. Zainteresowanie katanami słabnie, a przetrwanie Nippon Genshosha zależy od pozyskania nowej generacji kolekcjonerów. Dlatego też zespół zaczął eksperymentować z hamonem – wzorem umieszczanym na ostrzu. Tradycyjnie hamon odzwierciedla krajobraz związany z miejscem produkcji miecza. – Jeśli jednak ktoś ze Stanów Zjednoczonych chce zobaczyć na ostrzu widok ze swojego okna, wystarczy przesłać panoramiczne zdjęcie, a my go odtworzymy. Wprowadzili też nowatorski sposób prezentacji ostrzy. Zamiast tradycyjnej drewnianej pochwy umieszczają miecze w przezroczystej żywicy. – Chodziło nam o to, by ludzie mogli bezpiecznie podziwiać piękno miecza. Bo jaki sens ma sztuka, jeśli nie można jej oglądać? – podsumowuje Kuromoto. W kraju, który do tradycji odnosi się z wielkim szacunkiem, ci kowale znaleźli delikatną równowagę między historią a współczesnością. – Wydaje się, że zwykli ludzie mają coraz mniej okazji, by obcować z japońską sztuką – mówi Kuromoto. – Ale miecze, dziś jako dzieła sztuki, wciąż mają swoje miejsce we współczesnej kulturze. Źródło: archiwum NG
Archipelag konfliktu. Jak Wyspy Kurylskie stały się zarzewiem sporów rosyjsko-japońskich
Wyspy Kurylskie to wulkaniczny archipelag łączący geograficznie Japonię z Rosją. Od ostatnich trzech wieków jest to terytorium sporne. Właśnie przez południowe Wyspy Kurylskie lub, jak nazywa się je w Japonii, Terytoria Północne, Rosja i Japonia do dziś nie podpisały traktatu pokojowego po drugiej wojnie światowej.
Spis treści: Powstanie Wysp Kurylskich W pierścieniu ognia Ajnowie na Kurylach Między Rosją a Japonią Znajdujący się między Hokkaido a Kamczatką, długi na 1200 kilometrów wulkaniczny archipelag liczy 56 wysp o łącznej powierzchni ponad 10 tysięcy kilometrów kwadratowych. Jest to niewiele mniej niż obszar Libanu. Na tym terenie mieszka około 20 tysięcy ludzi, głównie pracowników wielkich rosyjskich przetwórni rybnych. Bo wyspy te, poza znaczeniem strategicznym, są miejscem zaopatrzenia w ryby ogromnego terytorium rosyjskiego. Powstanie Wysp Kurylskich Archipelag Kurylski jest centralną częścią łuku wyspowego Kuryle–Kamczatka, obejmującego wschodnie Hokkaido, Wyspy Kurylskie oraz południową Kamczatkę. Składa się on z dwóch głównych grzbietów: Małego Grzbietu Kurylskiego i Wielkiego Grzbietu Kurylskiego. Mały Grzbiet obejmuje Półwysep Nemuro we wschodnim Hokkaido, grupę wysp Habomai i Shikotan, a dalej na północny wschód przechodzi w podmorski Grzbiet Witiazia. Wielki Grzbiet obejmuje Półwysep Shiretoko na Hokkaido oraz wszystkie pozostałe wyspy Kurylskie – od Kunashiru aż po Shumshu – i południowy kraniec Półwyspu Kamczackiego. Dane geologiczne wskazują, że powstanie Archipelagu Kurylskiego rozpoczęło się w okresie późnej kredy (ok. 90 mln lat temu), kiedy duży fragment skorupy ziemskiej zderzył się z kontynentem syberyjskim tworząc strefę subdukcji, która zapoczątkowała powstanie rowu Kurylsko-Kamczackiego oraz późniejszy wulkanizm. Aktywność wulkaniczna i wypiętrzanie w rejonie Małego Grzbietu nasiliły się w paleocenie i eocenie, gdy grzbiet Kula–Pacyfik uległ subdukcji pod rów Kurylsko-Kamczacki. Prawdopodobnie właśnie wtedy Mały Grzbiet wynurzył się z morza. Choć formowanie głównego łańcucha Kuryl rozpoczęło się około 30 milionów lat temu, osady wskazują, że wyspy nie wynurzyły się ponad powierzchnię morza aż do wczesnego pliocenu. W pierścieniu ognia Zarówno Kamczatka jak i Wyspy Kurylskie znajdują się w obrębie pacyficznego pierścienia ognia – strefy częstych trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych, otaczającej Ocean Spokojny od Ameryki Południowej aż po Australię. Co jakiś czas ruchy płyt tektonicznych położonych na półkuli północnej wywołują wybuchy lawy, podmorskie trzęsienia ziemi i tsunami. Te ekstremalne zjawiska powodują ogromne szkody. Tylko w czasie trzęsienia ziemi i fali tsunami z 1995 roku zginęło 2000 osób. Tak naprawdę można powiedzieć, że każda wyspa archipelagu jest wulkanem, albo jego częścią. W samym Dużym Łańcuchu jest ponad 160 wulkanów. Powierzchnia wysp – jak na tereny pochodzenia wulkanicznego przystało – jest górzysta. Średnio wznoszą się one na wysokość 500–1000 m n.p.m. Najwyższa góra Wysp Kurylskich Ałaid mierzy 2339 m n.p.m. Równiny znajdują się jedynie na wyspie Szumszu i płaskich wyspach Małego Łańcucha. Na tym terenie panuje klimat umiarkowany morski. W lutym średnia temperatura w ciągu dnia wynosi 6 stopni Celsjusza. Jednak może spaść nawet do minus 25 stopni. Lata są chłodne, z temperaturą od 10 do 17 stopni Celsjusza, w zależności od umiejscowienia wyspy bliżej południa lub północy. Na klimat wysp duży wpływ wywiera zimny prąd morski Oja Siwo. Ajnowie na Kurylach Ludem, który zamieszkiwał Wyspy Kurylskie aż do czasu, gdy stały się terytorium raz rosyjskim, a raz japońskim, byli Ajnowie lub Ajnosi. Ten należący do paleoazjatyckiej grupy językowej lud przybył do południowej części Sachalinu oraz na Wyspy Japońskie i Kurylskie ponad 6 tys. lat temu. Ajnowie prowadzili gospodarkę łowiecko-zbieracką. Łowili ryby, polowali na zwierzęta leśne, a w pewnym momencie rozwoju również uprawiali pola, o czym świadczą odkrycia archeologiczne. Wyznawali religię animistyczną. Wierzyli, że każdy element przyrody – zwierzęta, rośliny, zjawiska naturalne – ma własnego ducha „kamui”. Najbardziej znanym obrzędem jest Iomante, czyli ceremonia odesłania ducha niedźwiedzia. Znaczenie kulturowe i rytualne miały również tatuaże, które nosiły kobiety powyżej wargi. Społeczność Ajnów nie uznawała prywatnej własności ziemi, tereny łowieckie były wspólne dla wszystkich mieszkańców kotan, czyli osady. Również wszelkie problemy omawiano wspólnie, co miało zapobiec knowaniom i aktom agresji. W tej chwili Ajnowie zamieszkują przede wszystkim wyspę Hokkaido. Według ostatniego spisu jest ich tam około 30 tysięcy. Po wielu wiekach prześladowań ich kultura i język są wreszcie chronione. Między Rosją a Japonią Wyspy Kurylskie zostały zasiedlone przez Rosjan w XVII–XVIII w. Wiek później Japonia przejęła najpierw południową część, a w 1875 r. – całość archipelagu. Po konferencji jałtańskiej Wyspy Kurylskie trafiły pod kontrolę ZSRR. Japońską ludność repatriowano i zastąpiono obywatelami radzieckimi. Japonia do dziś rości sobie prawo do czterech południowych wysp, wielokrotnie próbując je odzyskać. Kwestia sporna dotyczy również Sachalinu. W 1875 r. Japonia i Rosja zgodziły się, że Japonia odstąpi Rosji Sachalin w zamian za 18 Wysp Kurylskich. Po wojnie rosyjsko-japońskiej (1905) Japonia odzyskała południową część Sachalinu, a w wyniku rewolucji 1917 r. zajęła cały, lecz w 1924 r. się wycofała. Ostatecznie w 1945 r. ZSRR przejął całą wyspę wraz z Kurylami, wysiedlając ludność japońską. Spór dotyczący czterech najbardziej wysuniętych na południe wysp, zajętych przez ZSRR w 1945 r., ciągnie się do dziś. Władze Japonii twierdzą, że wyspy te były od zawsze częścią ich terytorium – są widoczne gołym okiem z Hokkaido, znajdują się też na starych japońskich mapach. Na konferencji pokojowej w San Francisco w 1951 roku Japonia zrzekła się roszczeń do Sachalinu i Kurylów na północ od czterech wysp najbliższych Hokkaido (Shikotan, Etorofu/Iturup, Kunashiri/Kunashir i grupa Habomai). Zgodziła się też oddać Koreę, Tajwan, wyspy Morza Południowochińskiego, Penghu i roszczenia antarktyczne. Mimo to ZSRR odmówił podpisania traktatu. W latach 90. ubiegłego wieku Rosja rozważała uznanie roszczeń Japonii. W deklaracjach z Tokio (1993) i Moskwy (1998) mowa była o partnerstwie i traktacie pokojowym do 2000 r. Podpisano też porozumienie o współpracy w rybołówstwie (1998). Istniał nawet pięciopunktowy plan prezydenta Rosji Jelcyna. Zakładał on uznanie problemu, demilitaryzację, strefę wolnego handlu, traktat pokojowy z „zarządzaniem wspólnym” oraz przekazanie sprawy przyszłym pokoleniom. W 1999 r. Jelcyn wycofał się z tego zamiaru, a Putin wielokrotnie powtarzał, że transfer Kurylów jest „wykluczony”. Impas trwa do dziś. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Gdzie jest mekka długowieczności? W tym kraju 100 tys. osób ma ponad 100 lat
Przykład Japonii dowodzi, że długoterminowe inwestycje w zdrowie publiczne, wspieranie praktyk kulturowych i wartości społecznych prowadzą do wyjątkowych wskaźników długowieczności.
Co roku, 15 września, Japończycy obchodzą wyjątkowe święto – Dzień Szacunku dla Osób Starszych. To okazja, by uhonorować najstarszych mieszkańców kraju, który od dekad uchodzi za światową stolicę długowieczności. Właśnie wtedy rząd ogłasza najnowsze dane dotyczące liczby stulatków, pokazując skalę przemian demograficznych i społecznych. Z roku na rok liczba ta rośnie, a Japonia bije kolejne rekordy wśród państw rozwiniętych, co pokazuje, jak wielką rolę odgrywa medycyna i kultura dbania o zdrowie. Najnowsze dane potwierdzają bowiem, że kraj ten już po raz 55. z rzędu pozostaje światowym liderem pod względem średniej długości życia. Dlaczego Japończycy żyją tak długo? Sekret długowieczności w Kraju Kwitnącej Wiśni Długość życia Japończyków jest efektem splotu wielu czynników – od diety, przez politykę zdrowotną, aż po podejście społeczne do starzenia się. Tradycyjny model żywienia kładzie nacisk na ryby, soję, warzywa i zieloną herbatę, a przez dekady spożycie czerwonego mięsa, cukru i soli było tam znacznie niższe niż w krajach zachodnich. Rząd konsekwentnie wspierał ten trend – kampanie społeczne uświadamiały obywatelom zagrożenia wynikające z nadmiernego spożycia soli, a system opieki zdrowotnej został rozbudowany tak, aby seniorzy mieli szeroki dostęp do profilaktyki i leczenia. Nie bez znaczenia pozostają także programy socjalne dla osób starszych oraz inicjatywy promujące aktywność fizyczną i społeczną wśród seniorów. W kulturze Japonii wiek nie stanowi tematu tabu, gdyż starość jest traktowana z szacunkiem, a osiąganie długowieczności staje się powodem do dumy. Wszystko to znajduje odzwierciedlenie w danych demograficznych: w 1963 roku w kraju było zaledwie 153 stulatków, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi dokładnie 99 763, z czego prawie 90% stanowią kobiety. To czyni Japonię niekwestionowanym liderem wśród państw rozwiniętych. Jak żyją japońscy stulatkowie? Kluczowe praktyki długowieczności Jednym z charakterystycznych filarów japońskiego stylu życia jest Radio Taiso – trzyminutowy zestaw ćwiczeń kalistenicznych, transmitowany w radiu i telewizji od 1928 roku. Regularne uczestnictwo w tej krótkiej aktywności sprawiło, że miliony osób w całym kraju włączyły ruch do codziennej rutyny. Seniorzy, którzy gromadzą się w parkach i centrach społecznych, zyskują nie tylko lepszą kondycję fizyczną, lecz także możliwość podtrzymywania więzi z innymi, co zapobiega samotności i izolacji. To właśnie takie praktyki pokazują, że rekordowa długość życia nie wynika z jednego „sekretu”, lecz ze splotu powtarzalnych nawyków. Zbilansowana dieta oparta na umiarkowanych porcjach, codzienny ruch i silne sieci wsparcia społecznego tworzą fundament zdrowia w podeszłym wieku. Ważną rolę odgrywa też psychika – badania dowodzą, że optymizm i pozytywne nastawienie do starzenia się realnie przekładają się na dłuższe życie w dobrym zdrowiu. W efekcie japońscy stulatkowie pokazują, że długowieczność to rezultat konsekwentnych działań podejmowanych każdego dnia, a nie wyłącznie kwestia genetyki czy zaawansowanej opieki medycznej. Ich codzienność to raczej spokojny, regularny ruch niż intensywne treningi, a także dbałość o więzi społeczne i poczucie celu. Naukowcy podkreślają, że choć różnice kulturowe są nieuniknione, wiele z tych praktyk można zaadaptować w innych krajach, aby poprawić jakość życia i wydłużyć jego trwanie. Źródło: FTN News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
102-latek zdobył najwyższy szczyt Japonii. Pobił rekord i przeszedł do historii
Nie poddał się zmęczeniu ani ograniczeniom wieku. Japoński senior przeszedł do historii światowej alpinistyki i udowodnił, że marzenia można spełniać nawet po setce, zdobywając legendarną górę Fudżi.
Media na całym świecie obiegła wiadomość o niezwykłym wyczynie 102-letniego Kokichiego Akuzawy. Japończyk ustanowił nowy rekord, zostając najstarszym człowiekiem, który zdobył szczyt Fudżi – najwyższej góry Japonii, wpisanej w 2013 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego dokonanie trafiło do Księgi Rekordów Guinnessa. 102-latek zdobył Fudżi Jak podano, Kokichi Akuzawa rozpoczął wspinaczkę w towarzystwie swojej 70-letniej córki Motoe, wnuczki, jej męża oraz przyjaciół. Grupa spędziła na szlaku dwie noce, zanim 5 sierpnia podjęła ostateczne podejście na szczyt Fudżi, wznoszący się na 3776 metrów n.p.m. – Naprawdę miałem ochotę się poddać w połowie drogi. Dotarcie na szczyt było trudne, ale przyjaciele mnie wspierali i ostatecznie wszystko poszło dobrze. Udało mi się to osiągnąć dzięki pomocy tak wielu osób – przyznał Akuzawa w rozmowie z Associated Press. Do wyprawy przygotowywał się przez trzy miesiące. Codziennie wstawał o 5:00 rano, by odbywać godzinne marsze, a raz w tygodniu zdobywał jedną górę, najczęściej w prefekturze Nagano, położonej na zachód od rodzinnej Gunmy w środkowej Japonii. – Jestem pod wrażeniem, że tak dobrze mi poszło – wyznał, odpowiadając na pytania przekazywane przez 75-letnią córkę Yukiko, która powtarzała mu je do ucha z powodu problemów ze słuchem. Dodał też, że w jego wieku żadna góra nie jest oczywistością. – Lepiej wspinać się, póki jeszcze można – stwierdził. Co istotne, nie było to pierwsze rekordowe wejście Akuzawy na Fudżi. Już w wieku 96 lat został uznany za najstarszego człowieka, który zdobył najsłynniejszą górę Japonii. W kolejnych latach musiał zmierzyć się z problemami z sercem, półpaścem oraz kontuzją po upadku podczas wspinaczki, a mimo to wrócił na szlak. – Fudżi nie jest trudną górą, ale tym razem była trudniejsza niż sześć lat temu. Trudniejsza niż jakakolwiek inna góra wcześniej. Nigdy nie czułem się tak słaby. Nie odczuwałem bólu, ale wciąż zastanawiałem się, dlaczego jestem taki powolny, dlaczego brakuje mi wytrzymałości. Już dawno przekroczyłem swoje granice i tylko dzięki sile wszystkich innych udało mi się to osiągnąć – przyznał. Kim jest Kokichi Akuzawa? Kokichi Akuzawa mieszka w Maebashi, około 240 kilometrów na północny zachód od Tokio. W góry wyruszył po raz pierwszy 88 lat temu i od tamtej pory wracał tam wielokrotnie. Jak sam przyznał, choć magia zdobywania szczytów jest niepowtarzalna, to przede wszystkim ludzie sprawili, że nigdy nie porzucił pasji. – Wspinam się, bo to lubię. Łatwo w górach nawiązać przyjaźnie – podkreślił. Był zdolnym studentem i przez wiele lat pracował jako inżynier projektujący silniki, a później jako inseminator zwierząt gospodarskich. Jak wspomniała rodzina, wykonywał ten zawód aż do 85. roku życia. – Niezależnie od tego, czy lubiłeś się uczyć, czy nie, góry i tak dają radość. Inteligencja nie ma tam znaczenia – wszyscy są równi i razem idą naprzód – ocenił. Dawniej wspinał się samotnie, lecz z biegiem lat, wraz ze spadkiem sił, coraz bardziej polegał na wsparciu innych. Jego rekordowe wejście w ubiegłym miesiącu także było możliwe dzięki pomocy towarzyszy. Jednak odpowiadając, czy spróbuje ponownie zdobyć Fudżi, odparł: „Chciałbym wspinać się wiecznie, ale chyba już nie mogę”. Dziś Akuzawa poranki spędza jako wolontariusz w ośrodku opieki nad seniorami, a wolne chwile poświęca malarstwu w swoim domowym studiu. – Chcę namalować kilka scen ze szczytu Fudżi, miejsc, które niosą ze sobą szczególne wspomnienia, ponieważ to prawdopodobnie był mój ostatni raz na górze – podsumował. Źródła: Fox News, CNN, Associated Press Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Z japońskiej wyspy usunięto zdziczałe koty. Efekt – odrodzenie populacji ptaka na skraju wyginięcia
Uniwersytet w Kioto opublikował wyniki badań ukazujące nietypowy rozwój genetyczny czerwonogłowego gołębia leśnego. Mimo rozwoju w niewielkiej grupie osobników, ten endemiczny ptak uniknął szkodliwych mutacji, które mogłyby trwale zaszkodzić funkcjonowaniu całego gatunku.
Spis treści: Kocia inwazja Jak gołębie odbudowały swój gatunek? Co to oznacza dla ochrony przyrody? Gołąb czerwonogłowy leśny (Columba janthina nitens) to skrajnie zagrożony gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych, który zamieszkuje jedynie japońskie wyspy Ogasawara i Kazan. Ma czerwono-purpurową głowę i szyję, co odróżnia go od pokrewnych gatunków gołębi. Kocia inwazja Do roku 2010 jego populacja systematycznie malała. Spadek spowodowany był obecnością sprowadzonych przez ludzi na wyspę kotów, dla których gołębie stały głównym obiektem łowów. Działalność inwazyjnych drapieżników doprowadziła do dramatycznego zmniejszenia populacji gołębi – w latach dwutysięcznych liczebność spadła do mniej niż 80 osobników. Sytuacja zmusiła japońskie władze do nagłych działań w celu odbudowy populacji. Rząd zdecydował o przeprowadzeniu odłowów kotów z wyspy Chichijima (w archipelagu Ogasawara). Wyłapano aż 131 drapieżników, co doprowadziło do zmniejszenia liczebności kotów do zaledwie 20 osobników. W tym momencie rozpoczął się proces odbudowy populacji gołębi czerwonogłowych, który szybko zainteresował japońskich biologów. Jak gołębie odbudowały swój gatunek? Mogłoby się wydawać, że gatunek, którego rozwój ograniczony jest do niewielkiej grupy osobników zamkniętych na małej wyspie, skazany jest na groźne mutacje zwiększających ryzyko występowania chorób. Mała populacja sprzyja przecież sytuacji, w której krzyżują się ze sobą krewniacy, co prowadzi do ujawniania szkodliwych zmian w kodzie DNA. W przypadku gołębi czerwonogłowych zadziałał jednak zupełnie inny mechanizm Długotrwała izolacja doprowadziła do tzw. genetycznego oczyszczenia – naturalnego procesu „odsiewu” osobników z najbardziej szkodliwymi mutacjami. Gołębie, których kod genetyczny zawierał wadliwe mutacje nie dały rady przetrwać na Chichijima, przez co zagrożenie spowodowane niekorzystnym krzyżowaniem się gatunku zmalało. „Wadliwe” egzemplarze nie miały szansy się rozmnożyć, a na wyspie pozostały jednie zdrowe osobniki. W taki sposób gołębiom udało się sprawnie odbudować gatunek oraz przetrwać krytyczną depopulację. Co to oznacza dla ochrony przyrody? Dotychczas naukowcy przyjmowali, że chów wsobny (kojarzenia krewniacze) niemal zawsze pogarsza kondycję małych populacji, bo ujawnia ukryte mutacje i zmniejsza zdolność do przetrwania. Dzięki wynikom badań naukowców z Kioto wiemy, że małe populacje nie zawsze są skazane na zagładę – w niektórych przypadkach mogą się same „przystosować” genetycznie do trwania w izolacji. Autorzy badania zaznaczają jednak, że wyniki nie są gwarancją długoterminowego sukcesu. Wyspa jest obecnie nadal zamieszkiwana przez mniejszą populację gołębi, niżeli miało to miejsce przed kryzysem. Ptaki nadal są wystawione na wiele wyzwań, takich jak choroby, zmiany klimatu i utrata siedlisk, a ich uważna analiza pozwoli ostatecznie stwierdzić, czy proces genetycznego oczyszczenia można uznać za udany. Należy przyłożyć się do trwającej odbudowy populacji i ograniczyć działania destrukcyjne takie jak sprowadzenie drapieżnych kotów na wyspę endemicznych ptaków. Tym razem naturze być może udało się przetrwać, ale kolejne bezmyślne działania człowieka mogą na stałe zniszczyć strukturę populacyjną takich miejsc. Źródło: Discover Wildlife Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tylko 1 procent. Nowe badania „hibakusha” z Hiroszimy i Nagasaki zaskakują
Skutki promieniowania po Hiroszimie i Nagasaki nie były tak długofalowe, jak wcześniej przypuszczano. Nowa analiza statystyczna pokazała, że zaledwie 1% ocalałych zmarło na nowotwory popromienne.
Osiemdziesiąt lat po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki badania pokazują, że nowotwory popromienne były przyczyną śmierci znacznie mniejszej ilości osób niż dotychczas sądzono. Nowe ustalenia na podstawie rozszerzonej próby badawczej Według nowych badań statystycznych jedynie około 1% osób, które przeżyły wybuchy amerykańskich bomb zmarło w kolejnych latach na nowotwory popromienne. Szacuje się, że do końca 1945 r. w Hiroszimie zginęło 140 tys. osób, a w Nagasaki 74 tys. – głównie na skutek eksplozji, wysokiej temperatury i ostrej choroby popromiennej. Prof. Philip Thomas z Uniwersytetu w Bristolu (Wielka Brytania), ekspert ds. zarządzania ryzykiem, przeanalizował losy 324 tys. ocalałych, znacznie poszerzając próbę w stosunku do wcześniejszych badań prowadzonych przez japońsko-amerykańską Fundację Badań nad Skutkami Promieniowania (RERF). Fundacja przebadała znacznie mniej osób, bo jedynie 87 tysięcy. Z jego obliczeń wynika, że około 3100 ocalałych zmarło (lub może umrzeć w przyszłości) na białaczkę oraz nowotwory innych narządów związane z napromieniowaniem. W analizie prof. Thomas wykorzystał techniki matematyczne i statystyczne, aby oszacować śmiertelność aż do roku 2055 r., kiedy najmłodsi „hibakusha” (tak w Japonii nazywa się ocalałych) osiągną wiek 110 lat. Z jego obliczeń wynika, że ryzyko białaczki rosło przez 2–3 lata po napromieniowaniu i osiągało szczyt po dekadzie. Rozwój guzów litych innych narządów mógł trwać nawet ponad pół wieku. Wnioski naukowców zgodne z wcześniejszymi analizami Badania pokazują także, że nawet osoby narażone na ogromne dawki promieniowania żyły stosunkowo długo. Średnia długość życia ludzi, którzy otrzymali 2,25 Gy (greja) promieniowania wynosiła ponad 78 lat. Taka dawka promieniowania radioaktywnego to ponad trzykrotnie więcej niż potrzeba, by wywołać ostrą chorobę popromienną i stukrotnie więcej niż dzisiejsze normy dla pracowników elektrowni jądrowych w Wielkiej Brytanii. Wyniki badań Thomasa zostały uznane za zgodne z wcześniejszymi analizami, co podkreśliła prof. Sally Berrington z King’s College w Londynie. Zastrzegła jednak, że nie należy ich automatycznie odnosić do innych populacji, ponieważ poziom narażenia na promieniowanie może się różnić. Artykuł prof. Thomasa ukazał się w czasopiśmie „Journal of Biological Physics and Chemistry”. To nie pierwszy raz, kiedy długofalowe skutki promieniowania jonizującego na występowanie nowotworów okazały się słabsze niż sądzono. W 2000 roku raport Komitetu Naukowego ONZ ds. Skutków Promieniowania Atomowego (UNSCEAR) ujawnił, że po wybuchu w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w 1986 roku jednak nie zanotowano wzrostu liczby nowotworów tarczycy wśród dzieci. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To jedno łączy najzdrowszych ludzi świata. Naukowiec nie ma wątpliwości
Niebieskie strefy to miejsca na świecie, w których ludzie żyją wyjątkowo długo i zdrowo. Naukowiec Dan Buettner odkrył, co je łączy – i jak z ich doświadczeń możemy skorzystać wszyscy.
Spis treści: Co definiuje niebieską strefę? Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Na czym polega dieta niebieskich stref? Co jeszcze wpływa na długowieczność? „Niebieskie strefy” mogą zawierać sekret życia do 100 lat i dłużej. Do takich wniosków doszedł Dan Buettner, badacz i podróżnik National Geographic. Od 2004 roku Buettner bada miejsca, które nie tylko charakteryzują się dużym odsetkiem osób powyżej 100. roku życia, ale również skupiskami ludzi, którzy starzeją się bez problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, otyłość, nowotwory czy cukrzyca. Jego odkrycia stały się podstawą książek, w tym „Sekrety niebieskich stref: lekcje z najzdrowszych miejsc na Ziemi”, wzbudziły światowe zainteresowanie tymi rejonami, a nawet zainspirowały serial Netflixa „Live to 100: Secrets of the Blue Zones”. Gdzie znajdują się te „niebieskie strefy”? Co sprawia, że są tak zdrowe? I czego możemy się nauczyć od nich, nawet jeśli nie mieszkamy w ich pobliżu? Oto wszystko, co warto wiedzieć o niebieskich strefach. Co definiuje niebieską strefę? Badania Buettnera doprowadziły do wyodrębnienia pięciu regionów, które określił jako „niebieskie strefy”. Są to „demograficznie potwierdzone, geograficznie zdefiniowane” obszary, w których ludzie dożywają do 100 lat w niezwykłym odsetku – dziesięciokrotnie większym niż w Stanach Zjednoczonych. Mimo że dzieli je ogromna odległość, te certyfikowane niebieskie strefy łączy dziewięć podstawowych zasad, które – jak twierdzą badacze – przyczyniają się do długiego i szczęśliwego życia. Wśród nich znajdują się niskie poziomy stresu, regularny ruch, silne poczucie celu oraz dieta oparta na roślinach. Aby dane miejsce mogło zostać uznane za certyfikowaną niebieską strefę, musi spełniać trzy kryteria: wiarygodną dokumentację dotyczącą urodzin i zgonów, wysoki poziom długości życia na tle świata oraz wysoką lokalną długowieczność. Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Pięć niebieskich stref znajduje się w: Ikarii (Grecja), Okinawie (Japonia), regionie Ogliastra na Sardynii (Włochy), Loma Linda w Kalifornii (USA) Półwyspie Nicoya (Kostaryka). Największa wyspa subtropikalnego archipelagu należącego do Japonii – Okinawa – jest domem dla najdłużej żyjących kobiet na świecie. Podstawowe produkty spożywcze, takie jak słodkie ziemniaki z Okinawy, soja, kurkuma oraz goya (gorzki melon) sprawiają, że mieszkańcy Okinawy żyją długo i zdrowo. To właśnie w Okinawie Buettner rozpoczął swoje badania nad długowiecznością. Położona niedaleko wybrzeża Turcji, na Morzu Egejskim, Ikaria odznacza się jednym z najniższych na świecie wskaźników umieralności w średnim wieku oraz demencji. Badania łączą długowieczność tych greckich super-stulatków z tradycyjną dietą śródziemnomorską, bogatą w warzywa i zdrowe tłuszcze oraz zawierającą niewielkie ilości produktów mlecznych i mięsnych. Górzyste wyżyny Sardynii mogą się pochwalić najwyższą koncentracją stulatków wśród mężczyzn na świecie. Tutejsza ludność spożywa dietę niskobiałkową, która wiąże się z niższym poziomem zachorowalności na cukrzycę i nowotwory oraz mniejszym ryzykiem zgonu u osób poniżej 65. roku życia. Nicoya znajduje się w regionie Ameryki Środkowej o najniższym wskaźniku umieralności w średnim wieku oraz drugiej najwyższej koncentracji stulatków płci męskiej. Sekret długowieczności w tym regionie częściowo tkwi w silnych wspólnotach religijnych, głębokich więziach społecznych i zwyczajach codziennej, niskointensywnej aktywności fizycznej. Wysoka koncentracja Adwentystów Dnia Siódmego w Loma Linda przyczynia się do tego, że mieszkańcy żyją o 10 zdrowych lat dłużej niż przeciętny Amerykanin. Codzienne posiłki w tym przedmieściu Los Angeles opierają się na biblijnej diecie składającej się ze zbóż, owoców, orzechów i warzyw. Na czym polega dieta niebieskich stref? Genetyka odgrywa kluczową rolę w tym, jak długo żyjemy, ale dieta może być „zjazdem na pas lepszego zdrowia” – mówi Buettner. Dieta niebieskich stref oparta jest na nawykach żywieniowych obywateli tych regionów. Około 95 procent tej diety stanowią produkty pochodzenia roślinnego, a 5 procent produkty zwierzęce. Oznacza to podstawę w postaci sezonowych owoców i warzyw, dużej ilości fasoli i słodkich ziemniaków, orzechów i pełnych ziaren. Dieta zachęca do ograniczenia spożycia mięsa, nabiału i ryb. Gdy mieszkańcy niebieskich stref spożywają ryby, wybierają raczej mniejsze gatunki, które nie są przełowione – takie jak sardynki czy anchois. Dieta ta stosuje również zasadę „80%”, która polega na tym, by przestać jeść, gdy czujemy się prawie najedzeni. Co jeszcze wpływa na długowieczność? Wiele badań wskazuje, że dieta niebieskich stref może prowadzić do poprawy zdrowia i wydłużenia długości życia. Zgodnie z badaniami Loma Linda University Adventist Health Study, które śledzą tysiące uczestników od 1974 roku, dieta rybno-wegetariańska może zmniejszyć ryzyko śmierci wśród osób starszych o 18 procent. Jednak zdrowe odżywianie to tylko część obrazu. W końcu – „człowiek nie żyje samym chlebem”. Kluczem do prowadzenia długiego i zdrowego życia może być dobra dieta, ale opiera się również na silnych relacjach i wspólnocie. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba mieszkać w certyfikowanej niebieskiej strefie, aby czerpać z niej korzyści. Źródło: National Geographic
W tym kraju parasol to coś więcej niż praktyczny przedmiot. Ma głęboką symbolikę
W Japonii parasol to nie tylko ochrona przed deszczem czy słońcem, lecz także przedmiot o głębokim, duchowym znaczeniu. Przez wieki pełnił funkcję symbolu władzy i narzędzia kontaktu z boskimi siłami, a dziś wciąż odgrywa ważną rolę w rytuałach i festiwalach.
Spis treści: Okrągły kształt duszy i filar dla bogów. Symbolika japońskich parasoli Jak parasole zakorzeniły się w japońskiej tradycji? W większości krajów parasole kojarzą się z ochroną przed deszczem lub palącym słońcem. W Japonii spełniają jednak jeszcze jedną, znacznie mniej oczywistą, a zarazem głęboko zakorzenioną w tradycji funkcję. Choć turyści często widzą Japończyków korzystających z nich w codzienny, praktyczny sposób, parasole odgrywają w tamtejszej kulturze rolę, której znaczenie wykracza daleko poza kwestie praktyczne. Okrągły kształt duszy i filar dla bogów. Symbolika japońskich parasoli Według Tatsuo Danjyo, emerytowanego profesora nauk humanistycznych z Uniwersytetu Beppu w prefekturze Ōita, w japońskiej tradycji niektóre przedmioty – w tym parasole – mogą pełnić funkcję yorishiro, czyli obiektów przyciągających bogów i duchy. To przekonanie sięga odległej przeszłości. Parasole pojawiły się w Japonii po raz pierwszy między IX a XI wiekiem, lecz początkowo nie służyły ochronie przed deszczem czy słońcem, lecz były symbolami władzy duchowej lub politycznej. Wczesne modele, takie jak sashikake-gasa z długą rączką, były zarezerwowane dla osób religijnych i członków elity. – Okrągły kształt parasola, symbolicznie kojarzony z duszą, oraz rączka przypominająca filar były postrzegane jako miejsce, w którym dusza może się schronić – tłumaczył Danjyo w rozmowie z BBC. Podkreślił, że w religii shintō duszę często przedstawiano w formie kulistej, jako świetlistą energię, co dodatkowo wzmacniało tę symbolikę. Danjyo zaznaczył też, że w XII wieku parasole zaczęły trafiać do powszechnego użytku, jednak ich duchowe znaczenie przetrwało przez kolejne stulecia. Jak parasole zakorzeniły się w japońskiej tradycji? To duchowe znaczenie parasoli znajduje odzwierciedlenie we współczesnych festiwalach w całej Japonii. Podczas Yasurai Matsuri w Kioto, obchodzonego co roku w drugim tygodniu kwietnia, bogato zdobione kwiatami parasole mają symbolicznie „wyprowadzać” z ludzi choroby i dolegliwości. Z kolei podczas Hakata Dontaku, odbywającego się 3 i 4 maja w północnym mieście Fukuoka, ulicami przesuwają się ogromne platformy kasaboko – przejście pod jedną z nich uznawane jest za przynoszące błogosławieństwo zdrowia i pomyślności. Z kolei na wyspie Okinoshima w prefekturze Kōchi, zazwyczaj w dniach 13-16 sierpnia mieszkańcy budują barwne konstrukcje z parasoli, aby ugościć duchy niedawno zmarłych podczas corocznego święta Obon. Co dwa lata, w nocy 16 sierpnia, parasole te niesione są w rytualnym tańcu wokół centralnej platformy, symbolicznie odprowadzając dusze z powrotem do ich świata. Parasole stały się także inspiracją dla jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci w japońskim folklorze – kasa-yōkai, czyli „ducha parasola”. Ta nadprzyrodzona istota pojawia się w dawnych dziełach sztuki, m.in. w „Nocnej Paradzie Tysiąca Demonów”, gdzie porzucone przedmioty codziennego użytku ożywają. Kasa-yōkai, często przedstawiany z jednym okiem i groteskowym obliczem, odzwierciedla animistyczne przekonanie Japończyków, że nawet rzeczy pozornie martwe (zwłaszcza te długo używane i obdarzone uczuciem) mogą posiadać własnego ducha. Źródła: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Nie było huku. Tylko światło” – wstrząsająca relacja świadka z Hiroszimy
Nie było słychać odgłosów samolotów. Ranek był czysty, miejsce chłodne i przyjemne. Wtedy po niebie rozlał się straszliwy błysk. Wydawało się, że rozbłysło słońce – przeczytajcie wstrząsającą relację osoby, która przetrwała eksplozję bomby w Hiroszimie. Mija dokładnie 80 lat od tego wydarzenia.
Spis treści: Strach przed nalotami Zwykły poranek pastora Zignorowane ostrzeżenie Grom z jasnego nieba Ogrom zniszczeń Hiroszimy Wielebny Kiyoshi Tanimoto, pastor kościoła metodystów w Hiroszimie, wstał tego dnia o piątej rano. Był sam, gdyż żona z trzyletnim dzieckiem spędzała noce u przyjaciółki w Ushidzie, północnym przedmieściu Hiroszimy. Ze wszystkich ważnych miast japońskich tylko Kioto i Hiroszima nie zostały masowo odwiedzone przez B-san, Pana B, jak z mieszaniną szacunku i bolesnej poufałości nazywali Japończycy B-29. Strach przed nalotami Tanimoto, jak wszystkich jego sąsiadów i przyjaciół, przepełniała trwoga. Słyszał okrutnie szczegółowe opowieści o masowych nalotach na Kure, Iwakuni, Tokuyamę i inne okoliczne miasta. Był pewien, że wkrótce przyjdzie też pora na Hiroszimę. Źle spał poprzedniej nocy, gdyż ogłoszono kilka alarmów lotniczych. Już od tygodni nękały one Hiroszimę niemal co noc, gdyż B-29 używały jeziora Biwa, na północny wschód od Hiroszimy, jako miejsca spotkania. Niezależnie więc od tego, które tym razem miejsce amerykańskie superfortece planowały zaatakować, gromadziły się nad wybrzeżem nieopodal Hiroszimy. Częstość tych ostrzeżeń, a także fakt, że Pan B pomijał Hiroszimę, niepokoiły jej mieszkańców. Krążyła plotka, że Amerykanie szykują dla tego miasta coś zupełnie wyjątkowego. Zwykły poranek pastora Tanimoto był niskim mężczyzną, gadatliwym i bardzo emocjonalnym. Miał długie czarne włosy z przedziałkiem na środku głowy. Wyraźnie zaznaczona nad brwiami kość czołowa, niewielki wąsik, zarys ust i podbródka nadawały mu osobliwy młodzieńczo-dojrzały wygląd – chłopięcy, a zarazem pełen mądrości, łagodny, a jednak popędliwy. Ruchy miał nerwowe i szybkie, a jednocześnie była w nich miara sugerująca, że jest człowiekiem ostrożnym i rozważnym. Zdecydowawszy, że żona będzie nocować w Ushidzie, Tanimoto zajął się przenoszeniem wszystkich rzeczy z kościoła, który mieścił się w gęsto zaludnionej dzielnicy mieszkalnej Nagaragawa, do domu producenta jedwabiu mieszkającego w Koi, o jakieś 3 kilometry od centrum miasta. Producent ów, Matsui-san, swoją niezamieszkaną posiadłość udostępnił dużej grupie przyjaciół i znajomych, aby tu, w bezpiecznej odległości od przypuszczalnego centrum nalotu, mogli zgromadzić wszystko, co chcieliby uchronić. Tanimoto bez trudu sam przewiózł na taczkach krzesła, pulpity, biblie, wyposażenie ołtarza oraz księgi kościelne. Jednak w przypadku klawiatury organowej i pianina potrzebował pomocy. Przyjaciel o nazwisku Matsuo pomógł mu przetransportować do Koi pianino, w zamian za to Tanimoto obiecał, że pomoże Matsuo przewieźć dobytek córki. Dlatego wstał dzisiaj tak wcześnie. Zrobił sobie śniadanie. Czuł się okropnie zmęczony. Wysiłek związany z transportem pianina, bezsenna noc, tygodnie strachu i nieregularnego odżywiania się, troska o losy parafii – wszystko to sprawiło, że nie bardzo nadawał się do ciężkiej pracy przez kolejny dzień. Do wszystkich więc innych zajęć i trosk dołączyły jeszcze sprawy związane z organizacją ochrony przed nalotami jakichś dwudziestu rodzin. O szóstej rano Tanimoto zjawił się u Matsuo. Okazało się, że czeka ich dźwiganie tansu, dużego japońskiego kredensu, pełnego ubrań i sprzętu domowego. Wyruszyli ze swym ciężarem. Dzień był zupełnie jasny i już teraz zbyt ciepły, aby jego dalsza część mogła być przyjemna. Zignorowane ostrzeżenie Zaledwie po kilku minutach rozległa się syrena alarmu lotniczego – trwające minutę wycie ostrzegało o zbliżaniu się samolotów, ale pośród mieszkańców Hiroszimy nie budziło specjalnego zaniepokojenia, ponieważ sygnał rozlegał się codziennie o tej porze, gdy na niebie pojawiały się maszyny amerykańskiego zwiadu meteorologicznego. Podtrzymując bagaż, pchali taczki ulicami miasta. Hiroszima ma kształt wachlarza. Rozłożona jest na sześciu wyspach, rozdzielonych siedmioma wpływającymi do morza odgałęzieniami rzeki Oty. W głównej dzielnicy handlowej i mieszkalnej, stanowiącej centrum i mającej powierzchnię jakichś 10 metrów kwadratowych, skupiło się trzy czwarte ludności. Jednak w efekcie programów ewakuacyjnych liczba jej mieszkańców zmniejszyła się z 380 tysięcy (najwyższy poziom wojenny) do około 245 tysięcy. Fabryki i przedmieścia rozłożyły się na skrajach centrum. Na południu znajdowały się doki, lotnisko i gęste od wysepek Morze Wewnętrzne. Pozostałe trzy strony delty były ograniczone przez pasma górskie. Tanimoto i Matsuo minęli centrum handlowe, już teraz pełne ludzi, i pokonawszy dwie rzeki, zaczęli się wspinać stromymi uliczkami Koi na obrzeża miasta, gdzie zaczynały się wzgórza. Kiedy opuścili teren gęsto zabudowany, rozległ się sygnał oznaczający koniec alarmu. (Japońscy operatorzy radarów wykryli wprawdzie trzy samoloty, ale uznali, że to lot zwiadowczy). Pchanie taczki do domu producenta jedwabiu było bardzo męczące, gdy więc obaj mężczyźni wreszcie znaleźli się na podjeździe i dotarli do schodów wejściowych, stanęli, żeby trochę odpocząć. Byli ustawieni w taki sposób, że miasto zasłaniał im róg domu. Jak większość budowli w tej części Japonii, dom miał drewniany szkielet i drewniane ściany, które podtrzymywały ciężki dach z płytek ceramicznych. Frontowy hol, ciasno upakowany stosami pościeli i ubrań, wydawał się chłodną, grubo wymoszczoną jaskinią. Naprzeciw domu, po prawej stronie drzwi wejściowych znajdował się duży, nieregularny ogródek skalny. Grom z jasnego nieba Nie było słychać odgłosów samolotów. Ranek był czysty, miejsce chłodne i przyjemne. Wtedy po niebie rozlał się straszliwy błysk. Tanimoto pamięta dokładnie, że rozchodził się ze wschodu na zachód, od miasta w kierunku wzgórz. Wydawało się, że rozbłysło słońce. I on, i Matsuo w przerażeniu – obaj mieli czas na reakcję, znajdowali się bowiem o 3,5 kilometra od centrum – rzucili się do tyłu. Matsuo po frontowych schodach wpadł do domu i zanurkował w stosy pościeli. Tanimoto zrobił cztery kroki, może pięć, i zwaliwszy się między dwa wielkie głazy w ogrodzie, przywarł mocno do jednego z nich. Ponieważ twarz miał wtuloną w kamień, nie widział, co stało się dalej, poczuł natomiast ogromny ucisk, po czym posypały się na niego kawałki drewna i dachówek. Nie słyszał żadnego huku. (Niemal nikt w Hiroszimie nie przypomina sobie, by bomba wydała jakiś dźwięk. Natomiast rybak – człowiek, u którego mieszkały teściowa i szwagierka Tanimoto – który siedział w sampanie nieopodal Tsuzu, widział błysk i słyszał straszliwą eksplozję. Znajdował się około 30 kilometrów od Hiroszimy, ale łoskot był większy niż wtedy, gdy B-29 bombardowały odległe raptem o 8 kilometrów Iwakuni). Ogrom zniszczeń Hiroszimy Ze szczytu wzniesienia pan Tanimoto zobaczył zdumiewający widok. Nie z części Koi, jak oczekiwał, ale z całej Hiroszimy, jak daleko sięgnął wzrokiem przez zadymione powietrze, unosił się gęsty, straszliwy wyziew. Przez opar kurzu zaczęły się przedzierać i blisko, i daleko kłęby dymu. Nie rozumiał, jak zniszczenie o takiej skali mogło spaść z milczącego nieba, przecież nawet kilka lecących wysoko samolotów byłoby słychać. Wszędzie dookoła płonęły domy, a gdy zaczęły spadać wielkie krople wody o rozmiarach kulek z dziecięcych gier, w pierwszej chwili pomyślał, że pewnie pochodzą z węży strażaków, którzy natychmiast wzięli się do gaszenia pożarów. (Były to w istocie krople skondensowanej wilgoci, lecące z wirującej wieży pyłu, gorąca i odłamków, które już wzbiły się na kilometry nad Hiroszimę). Pan Tanimoto zrobił krok w dół, gdy usłyszał, że Matsuo woła, czy z nim wszystko w porządku. Pan Matsuo, bezpiecznie skryty w pościeli zalegającej frontowy hol, teraz się z niej wyczołgiwał. Tanimoto odpowiedział, wylękniony. Myślał o żonie i dziecku, kościele, domu, parafianach, o tym wszystkim, co skryło się w straszliwym mroku. I znowu w przerażeniu poderwał się do biegu, tym razem w kierunku miasta. Wielebny Tanimoto, lękając się o rodzinę i kościół, najpierw podążył najkrótszą drogą, wzdłuż szosy Koi. Był jedyną osobą zmierzającą do miasta, po drodze spotykał setki uciekających – wszyscy doznali jakichś obrażeń. Niektórzy mieli wypalone oczy, a skóra zwisała im z twarzy i rąk. Niektórzy z bólu trzymali wyciągnięte przed siebie ramiona, jak gdyby nieśli coś oburącz. Niektórzy wymiotowali, idąc. Wielu było nagich lub tylko w strzępach ubrań. Zdarzały się nagie ciała, na których gorąco wyryło wzory, ślady po ramiączkach podkoszulków i staników, na skórze niektórych kobiet – białe stroje odbijały światło, ciemne je wchłaniały – widać było zarys kwiatów wyhaftowanych na kimonach. Bardzo często osoby ranne podtrzymywały inne, jeszcze bardziej okaleczone. Niemal wszyscy szli ze spuszczonymi głowami, wzrokiem wbitym w ziemię, w milczeniu, bez żadnego wyrazu na twarzach. To jest przedruk z książki autorstwa Johna Herseya pt. „Hiroszima”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak w przekładzie Jerzego Łozińskiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Nowe życie kawiarenek internetowych – Japonia pokazuje, że to nie przeżytek
Kawiarenki internetowe w Japonii to nie tylko miejsce z dostępem do sieci – dla wielu stały się schronieniem, miejscem oddechu i... sypialnią. Takie kapsuły prywatności zmieniają sposób, w jaki Japończycy radzą sobie z codzienną samotnością.
Spis treści: Mikro-samotność w podróży – czym jest i kiedy staje się potrzebna? Co oferują nowoczesne japońskie kawiarenki internetowe? Kto korzysta z kawiarenek internetowych i dlaczego? Kawiarenka jak jaskinia – doświadczenie z pierwszej ręki Hofu, Japonia: 34° 03' 20" N, 131° 33' 40" E Od pojawienia się Homo sapiens około 300 000 lat temu, nasz gatunek żył i umierał, stłoczony jeden na drugim. Od plejstoceńskich skalnych schronień po trzaskające drzwi sypialni współczesnego nastolatka – ludzie byli poczęci, rodzeni, spali, jedli, wydalali, kłócili się, płakali, tańczyli, mordowali, pracowali i marzyli – zazwyczaj w towarzystwie innych. Tylko królowie i ekscentryczni mistycy cieszyli się tymi czynnościami w samotności. I tak jest nadal – gdy przemierzasz świat pieszo. Mikro-samotność w podróży – czym jest i kiedy staje się potrzebna? Wyobraź sobie życie w ciągłym ruchu. Dni spędzasz pod spojrzeniami obcych, w przestrzeniach publicznych: na polnych drogach, rogach ulic, bazarach, w parkach, na chodnikach, autostradach. Jesteś nomadycznym bohaterem na globalnej scenie. W najlepszych zakątkach świata, gdzie ludzie znają trud, ale mają czym się podzielić (choć niekoniecznie na tyle, by stawiać mury czy płoty), taka ciągła ekspozycja może otwierać drzwi do kilometrów gościnności. Przechodząc pieszo przez Gruzję przez 42 dni, niemal każdej nocy zapraszano mnie do domów w wioskach. Ale nawet bycie gościem zużywa energię psychiczną. Dlatego możliwość popatrzenia w cztery puste ściany w ciszy, we własnym towarzystwie, może być błogosławieństwem. Stąd zalety skromnych japońskich kawiarenek internetowych. Co oferują nowoczesne japońskie kawiarenki internetowe? Oprócz nieograniczonego dostępu do Wi-Fi i dużych konsol do gier, japońskie kawiarenki oferują gorące prysznice i pralki. Znajdziesz tam otwarte barki z napojami, lodami, a czasem i zupą. Ich ściany wyłożone są pokaźnymi zbiorami komiksów manga – dla tych, którzy mają taką słabość. Najlepsze są jednak prywatne pokoiki. Zamykane za drzwiami przypominającymi szafę, ustawione w długich korytarzach, oferują kokon prywatności. W środku czeka biurko mieszczące jeden łokieć, haczyk na plecak i poduszka wielkości sarkofagu do odpoczynku.Wszystko to można wynająć na pół godziny. Kto korzysta z kawiarenek internetowych i dlaczego? Docelowi klienci to przemęczeni pracownicy, którzy przegapili ostatni pociąg, pijani biznesmeni, którzy potrzebują wytrzeźwieć, oraz młodzi ludzie szukający schronienia poza ciasnymi mieszkaniami w japońskich miastach. W ostatnich dekadach stagnacji gospodarczej, tysiące osób zatrudnionych poniżej kwalifikacji zamieszkało w kawiarenkach internetowych – bo są tanie. Osiem godzin w mini-pokoju kosztuje zazwyczaj od 15 do 25 dolarów. Kawiarenka jak jaskinia – doświadczenie z pierwszej ręki Podczas pieszej wędrówki liczącej ponad 1 500 kilometrów przez Japonię, moi towarzysze i ja zazwyczaj zatrzymujemy się w ryokanach – tradycyjnych, rodzinnych pensjonatach. Ale po trudnych etapach marszu po asfalcie, śpimy też w kawiarenkach. Z zewnątrz wyglądają jak brutalistyczne kostki. W środku są często ciemne, ciche i męskie. Unosi się w nich zapach bezosobowego porządku – a czasem samotności. Ale to również element człowieczeństwa. Podążam ścieżkami naszych przodków z epoki kamienia przez kontynenty. Kawiarenki takie jak Kaikatsu Club i Media Café POPEYE to po prostu kolejna jaskinia po drodze – z cieniami na ścianie. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.