Odkryliśmy kolejny sekret stulatków. Ich układ odpornościowy sam niszczy raka
Choć z wiekiem układ odpornościowy człowieka zazwyczaj słabnie, organizmy osób dożywających stu i więcej lat wyłamują się z tego schematu. Najnowsze badania japońskich naukowców wykazały, że u stulatków dochodzi do namnożenia rzadkiego typu limfocytów T, które aktywnie niszczą komórki nowotworowe.
Przeciętna długość życia w krajach rozwiniętych wynosi w tej chwili ok. 81 lat. Osiągnięcie setnych urodzin zdarza się nielicznym, a prawdziwą rzadkością są superstulatkowie – osoby przekraczające 110. rok życia. To, jak ich organizmy radzą sobie z rosnącym ryzykiem zapadania na nowotwory, pozostawało do tej pory zagadką dla nauki. Nowe odkrycie „supermocy” ich układu odpornościowego w końcu uchyla rąbka tej tajemnicy. Limfocyty T: od pomocników do zabójców Limfocyty T pomocnicze stanowią ważną część układu odpornościowego i posiada je każdy człowiek, niezależnie od wieku. Koordynują naszą odpowiedź immunologiczną w walce z różnymi zagrożeniami, np. infekcjami wywołanymi przez chorobotwórcze mikroorganizmy. Jednak okazuje się, że w organizmach stulatków dochodzi do namnożenia ich rzadkiej odmiany. Badanie japońskich naukowców, opublikowane właśnie w „Cell Press” wykazało, że te zwykle łagodne komórki, u osób starszych dużo częściej przekształcają się w rzadką, agresywną odmianę cytotoksyczną, zwaną limfocytem T CD4 CTL. Zamiast tylko alarmować, same ruszają do walki, patrolując ciało w poszukiwaniu komórek zainfekowanych, uszkodzonych lub nowotworowych. Naukowcy odkryli, że ta transformacja zachodzi w momencie, gdy limfocyty tracą ze swojej powierzchni określone białka: najpierw CD27, a następnie CD28. To wyzwala kaskadę zmian, która czyni z nich wyspecjalizowanych zabójców patogenów. A co najciekawsze – zachodzi w najsilniejszym stopniu dopiero w bardzo zaawansowanym wieku. Armia we krwi superstulatków Skala tego zjawiska jest najbardziej zaskakująca u osób wybitnie długowiecznych. Analiza próbek krwi pobranych od grupy japońskich ochotników wykazała, że u osób w wieku 70, 80 i 90 lat udział cytotoksycznych limfocytów T CD4 wynosi zaledwie ok. 4 procent. Sytuacja mocno się zmienia u osób powyżej stu lat – wskaźnik rośnie do 9,6 procent. Prawdziwy przełom widać jednak u superstulatków, u których stanowią one średnio aż 17,6 procent wszystkich limfocytów. Co niezwykle istotne, nie wykazywały one żadnych śladów komórkowego starzenia, co jest typowe dla limfocytów u młodszych osób. Badacze zauważyli również, że w odpowiedzi na stałą obecność antygenów komórki te potrafią same się klonować, tworząc prawdziwe mikroskopijne armie. Średnio około jednej trzeciej tych cytotoksycznych komórek we krwi badanych seniorów, stanowiło idealne kopie jednego, pierwotnego limfocytu. U jednego ze stulatków liczba klonów osiągnęła aż 50 procent, co dowodzi, jak intensywnie organizm może reagować na pojawiające się zagrożenia. Jak starzeje się odporność? Przez całe lata w geriatrii dominował pogląd, że z wiekiem starzeje się także układ odpornościowy, tracąc swoje zdolności obronne. Wyniki prac japońskiego zespołu pokazują jednak coś innego. Jak zauważa immunolog Kosuke Hashimoto z Uniwersytetu w Osace, nawet w ekstremalnie zaawansowanym wieku ludzki układ immunologiczny wciąż zachowuje plastyczność i zdolności do aktywnej adaptacji. Zdolność organizmu do wytworzenia i utrzymania aktywnej armii limfocytów CD4 CTL może być kluczowym czynnikiem decydującym o tym, czy uda nam się przeżyć starość w dobrym zdrowiu. Choć badanie przeprowadzono na stosunkowo małej próbie 28 seniorów i wymaga ono dalszej weryfikacji, to z pewnością otwiera fascynujące perspektywy dla medycyny regeneracyjnej. To kolejny krok do zrozumienia mechanizmów starzenia się i długowieczności, które są intensywnie badane u stulatków i superstulatków. Badano już m.in. zależności między genami a stylem życia, a wśród osób którym nauka się przyglądała są między innymi Sir David Attenborough oraz María Branyas Morera, która dożyła 117 lat. Źródło: Cell Press Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zrozumieli, że odpowiedź nie leży na Marsie. Japończycy lecą na jego księżyc, by rozwiązać zagadkę życia na Ziemi
To nie Czerwona Planeta, ale krążące wokół niej niepozorne, skaliste bryły mogą ukrywać jeden z największych sekretów nauki. Trwa wielki kosmiczny wyścig o to, kto pierwszy przywiezie na Ziemię ułamek tego kosmicznego świata.
Od lat ludzkość z fascynacją wpatruje się w Marsa, wysyłając tam kolejne łaziki. Jednak to nie sama powierzchnia planety, a jej dwa maleńkie, przypominające ziemniaki księżyce – Fobos i Deimos – mogą posiadać klucz do zrozumienia, jak w ogóle powstał Układ Słoneczny i skąd wzięła się woda na Ziemi. Zrozumieli to Japończycy, którzy rzucili wyzwanie największym kosmicznym potęgom. Ich najnowsza misja ma ostatecznie udowodnić, że odpowiedzi na pytania o początki życia należy szukać w surowym, marsjańskim pyle. 10 gramów, które zmieni historię nauki W najbliższych miesiącach z japońskiego centrum kosmicznego Tanegashima wystartuje bezzałogowa sonda MMX (Martian Moons eXploration). Jej głównym celem jest dotarcie na orbitę Marsa, gdzie spędzi około trzech lat, a następnie historyczne lądowanie na powierzchni Fobosa. Misja organizowana jest przez japońską agencję JAXA we współpracy m.in. z NASA, ESA i francuskim CNES. Lądownik ma za zadanie pobrać zaledwie 10 gramów kosmicznego gruntu, podczas gdy na powierzchnię wyjedzie francuski łazik IDEFIX. Kapsuła z cennym materiałem ma wylądować w Australii w 2031 roku. Dlaczego te 10 gramów jest tak ważne? Naukowcy od lat spierają się o pochodzenie księżyców Marsa. Jedna teoria głosi, że są to planetoidy przechwycone przez grawitację Czerwonej Planety z odleglejszych zakątków Układu Słonecznego. Inna (hipoteza „wielkiego zderzenia”) zakłada, że powstały one z odłamków wyrzuconych w kosmos po uderzeniu potężnego obiektu w Marsa. Rozstrzygnięcie tego sporu to nie tylko kwestia zaspokojenia ciekawości. Pozwoli to ustalić, w jaki sposób woda i cenne związki organiczne wędrowały w dawnym Układzie Słonecznym, ostatecznie trafiając na skaliste planety – w tym na Ziemię. Fobos może być kapsułą czasu przechowującą mechanizmy, które dały nam życie. Warto ją sprawdzić. Kosmiczny wyścig mocarstw Japonia ma już na koncie ogromny sukces – w 2020 roku jej sonda Hayabusa-2 przywiozła na Ziemię próbki z dalekiej planetoidy Ryugu. Obecnie jednak Japończycy czują na plecach oddech potężnej konkurencji. Amerykański łazik Perseverance zebrał już wprawdzie próbki na samym Marsie, ale program ich sprowadzenia na Ziemię został de facto wstrzymany po ostatnich decyzjach politycznych w Stanach Zjednoczonych. Tę chwilę słabości bezwzględnie chcą wykorzystać Chiny. Ich potężna misja Tianwen-3, której start zaplanowano na 2028 rok, ma na celu lądowanie na Marsie i może sprowadzić próbki szybciej niż japońskie MMX. Zaczyna się więc wyścig z czasem. Polskie marzenia utopione w Pacyfiku Warto przypomnieć, że pomysł zbadania Fobosa narodził się dużo wcześniej, a ogromną rolę w przeszłym projekcie odegrali Polacy. W listopadzie 2011 roku z kosmodromu Bajkonur wystartowała rosyjska misja Fobos-Grunt. Na jej pokładzie znajdował się CHOMIK – innowacyjny penetrator geologiczny skonstruowany przez Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie. Polskie urządzenie miało wgryźć się w powierzchnię księżyca i pobrać pierwszą w historii próbkę, która następnie miała wrócić na Ziemię. Niestety, wielkie plany legły w gruzach zaraz po starcie. Z powodu awarii komputerów pokładowych – spowodowanej najprawdopodobniej uderzeniem ciężkich jonów promieniowania kosmicznego – Fobos-Grunt nigdy nie odpaliła silników i nie opuściła orbity Ziemi. Po kilku tygodniach bezradnych prób nawiązania łączności (w tym przez stacje ESA), w styczniu 2012 roku sonda utonęła w Południowym Pacyfiku. Dzisiaj, niemal 15 lat po utracie polskiego „Chomika”, to Japonia przejmuje pałeczkę w wyścigu o tajemnice Fobosa. Jeśli jej się uda, zdobędzie być może nie tylko klucz do przeszłości Ziemi, ale i przetrze szlaki. JAXA chce bowiem docelowo wykorzystać księżyce Marsa jako naturalne stacje przesiadkowe dla przyszłych, załogowych misji na Czerwoną Planetę. Źródła: PhysX, The Conversation, CBK PAN Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Matcha stała się ofiarą własnego sukcesu. Światowy boom sprawił, że zaczyna jej brakować
Jeszcze kilkanaście lat temu matcha była poza Japonią produktem niszowym. Dziś zielony proszek trafia do kawiarni, deserów i napojów na całym świecie, napędzany modą na kuchnię japońską, zainteresowaniem zdrowym stylem życia i mediami społecznościowymi. Popularność ma jednak swoją cenę – popyt rośnie szybciej niż możliwości producentów, a dobrej jakości matcha staje się coraz trudniej dostępna i coraz droższa.
Według prognoz globalny rynek matchy może osiągnąć wartość 7,43 mld dolarów do 2030 roku, rosnąc średnio o 7,9% rocznie. Skalę zmian dobrze pokazują również dane z Japonii, która pozostaje najważniejszym producentem tej herbaty. Eksport zielonej herbaty, która coraz cześciej konkuruje z kawą, z kraju osiąga kolejne rekordy, a coraz większą część wysyłanych produktów stanowią herbaty sproszkowane. Tak szybki wzrost zainteresowania ujawnił jednak ograniczenia produkcji, której nie da się zwiększyć z roku na rok. Uprawa surowca wymaga odpowiednich warunków, czasu i wyspecjalizowanych plantacji, a dodatkowym problemem stają się coraz częstsze fale upałów. Czy Japonia będzie w stanie zaspokoić światowy apetyt na matchę? Skąd pochodzi matcha? Z Chin trafiła do Japonii i podbiła świat Choć dziś matcha niemal automatycznie kojarzy się z Japonią, jej początki prowadzą do Chin. Już w czasach dynastii Tang i Song popularne było rozdrabnianie herbaty na proszek i mieszanie jej z gorącą wodą. Zwyczaj ten z czasem stracił tam na znaczeniu, ale został przejęty przez Japończyków i rozwinięty w zupełnie nowym kierunku. Szczególną rolę odegrał mnich zen Eisai, który pod koniec XII wieku przywiózł z Chin nasiona herbaty oraz wiedzę dotyczącą jej przygotowywania. Uprawy zaczęły rozwijać się w okolicach Kioto, a później przede wszystkim w Uji, które do dziś uchodzi za jeden z najważniejszych regionów produkcji wysokiej jakości herbaty. To właśnie w Japonii z czasem udoskonalono również metodę zacieniania krzewów przed zbiorem. Ograniczenie dostępu światła wpływa bowiem na skład liści, zmniejsza ich cierpkość i wzmacnia charakterystyczny smak umami. Z tak przygotowanych liści powstaje tencha – surowiec, który po odpowiednim przetworzeniu i zmieleniu staje się matchą. W ten sposób herbata, która w Chinach stopniowo traciła na znaczeniu, w Japonii stała się ważną częścią kultury zen i ceremonii herbacianej. Dziś kraj nadal pozostaje najważniejszym punktem odniesienia dla matchy premium. Zielony proszek ponownie powstaje na coraz większą skalę również w Chinach, a produkcja rozwija się także w innych częściach Azji. Przez lata chińska matcha była traktowana przede wszystkim jako tańszy składnik słodyczy czy napojów, jednak jej jakość stopniowo rośnie. – Kiedyś panowało przekonanie, że albo musi to być japońska matcha, albo nic. Ale my też mamy dobry produkt – przekonuje Jason Walker z Zhejiang Tea Group. Ta zmiana podejścia do chińskiej herbaty nie jest przypadkowa. W sytuacji, gdy światowe zainteresowanie matchą rośnie znacznie szybciej niż możliwości japońskich plantacji, importerzy coraz częściej zaczynają szukać alternatywnych źródeł dostaw. Dlaczego brakuje matchy? Boom i problemy japońskich plantacji To właśnie gwałtowny wzrost popularności jest jednym z głównych powodów obecnych problemów z dostępnością matchy. Szczególnie chętnie sięgają po nią młodsi konsumenci, dla których stała się alternatywą dla kawy, ale też elementem kojarzonym ze zdrowym stylem życia. W Stanach Zjednoczonych jej sprzedaż detaliczna wzrosła w ciągu trzech lat o 86%. Dużą rolę w tym boomie odegrały również media społecznościowe – intensywnie zielone latte, desery czy wypieki szybko zaczęły pojawiać się na TikToku i Instagramie, napędzając zainteresowanie kolejnymi produktami na bazie matchy. Problem w tym, że w przeciwieństwie do internetowego trendu jej produkcji nie da się zwiększyć z miesiąca na miesiąc. Tencha wymaga zacieniania krzewów przed zbiorem, odpowiedniej obróbki, a najlepszy surowiec pochodzi przede wszystkim z pierwszych, wiosennych liści. Powolny jest również sam proces mielenia. Tradycyjne kamienne młyny produkują niewielkie ilości proszku, ponieważ zbyt szybkie rozdrabnianie powodowałoby wzrost temperatury, a tym samym pogorszenie smaku i koloru matchy. Na ograniczenia wynikające z samej technologii nakładają się problemy japońskiego rolnictwa. Wielu plantatorów jest w podeszłym wieku, młodsze pokolenia nie zawsze chcą przejmować gospodarstwa, a powierzchnia upraw herbaty stopniowo się zmniejsza. Jednocześnie zamówień przybywa. W 2025 roku eksport zielonej herbaty z Japonii wzrósł o 42%, a około 70% wysyłanych produktów stanowiły herbaty sproszkowane, w tym matcha. Sytuację dodatkowo pogorszyła pogoda. Fale upałów uszkodziły część krzewów w rejonie Kioto i przełożyły się na słabsze zbiory, przez co ceny tenchy zaczęły gwałtownie rosnąć. Skutki są już zresztą widoczne nie tylko na plantacjach. Część sprzedawców ogranicza liczbę opakowań, które może kupić jedna osoba, a kawiarnie podnoszą ceny napojów. – Zasadniczo zawsze brakuje mi towaru – przyznał Yuki Ishii, założyciel singapurskiej firmy Tealife. Obecny kryzys nie wynika więc z jednego nieudanego sezonu, lecz z nałożenia się kilku problemów: rekordowego popytu, wolnego procesu produkcji, coraz trudniejszych warunków pogodowych oraz niedoboru ludzi gotowych pracować na plantacjach. Czy matcha naprawdę może się skończyć? Japonia chroni swoją herbatę Nie oznacza to jednak, że matcha całkowicie zniknie ze sklepów i kawiarni. Bardziej prawdopodobne jest, że przez najbliższe lata szczególnie dobre japońskie odmiany pozostaną trudniej dostępne i droższe niż przed rozpoczęciem światowego boomu. Producenci już próbują odpowiedzieć na rosnący popyt. W Shizuoce i Kagoshimie zwiększa się liczba zakładów przetwarzających tenchę, a część rolników przestawia gospodarstwa z produkcji innych rodzajów zielonej herbaty właśnie na surowiec wykorzystywany do matchy. Zachęca ich do tego również japoński rząd, który wspiera modernizację plantacji i rozbudowę produkcji. Ale takich zmian nie da się przeprowadzić natychmiast. Nowe krzewy potrzebują kilku lat, zanim zaczną dawać odpowiednie plony, a przestawienie gospodarstwa wymaga zarówno dodatkowego sprzętu, jak i doświadczenia. Dlatego branża stara się jednocześnie lepiej wykorzystywać to, co już trafia na rynek. Bitwa o jakość matchy Global Japanese Tea Association zachęca na przykład, aby do latte, ciast i deserów stosować matchę z późniejszych zbiorów, natomiast najwyższej jakości proszek pozostawiać do tradycyjnego przygotowywania napoju, gdzie jego subtelny smak rzeczywiście ma znaczenie. Część niedoborów może również złagodzić rosnąca produkcja w Chinach, zwłaszcza że jakość tamtejszej matchy stopniowo się poprawia. Większa liczba dostawców niesie jednak nowe wyzwanie. Im wyższe ceny i większy popyt, tym bardziej opłacalne staje się sprzedawanie produktów gorszej jakości jako japońskiej matchy premium, dlatego dla konsumentów coraz ważniejsze będzie sprawdzanie pochodzenia i jakości produktu. Branża liczy też na to, że z czasem samo zainteresowanie trochę osłabnie. Masahiro Nagata, współzałożyciel Matcha Tokyo, przewiduje, że sytuacja może zacząć się uspokajać w ciągu dwóch-trzech lat. Nie musi to jednak oznaczać powrotu do dawnych cen. Bardziej prawdopodobny jest rynek, na którym matcha nadal pozostanie popularna, ale będzie wyraźniej dzielić się na produkty codziennego użytku oraz droższe, wysokiej jakości odmiany przeznaczone do tradycyjnego picia. Źródła: Reuters, AP News, BBC, Tea Journey Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rozmowa o pracę zaczęła się od pytania o ryż. Tak wygląda rekrutacja w japońskiej korporacji
Spotkanie przy grillu, pytania o rodzinę i zaskakująca wizyta u prezesa – dziennikarz Piotr Milewski opisuje, jak został przyjęty do pracy w japońskiej korporacji.
Jak wygląda rekrutacja w japońskiej firmie, gdy kandydat jest jedynym obcokrajowcem w sześciusetosobowym przedsiębiorstwie? W książce „Planeta K. Pięć lat w japońskiej korporacji” Piotr Milewski z humorem, ale i przenikliwością opisuje pięć lat spędzonych w świecie narad, delegacji, pracowniczych rytuałów i niepisanych zasad. Publikujemy fragment książki, w którym autor wspomina swoje pierwsze spotkania z przyszłymi przełożonymi. Rozmowa kwalifikacyjna przy grillu W sobotni wieczór w połowie lutego stałem przy wyjściu ze stacji kolejowej w centrum Tokio i obserwowałem przelewający się tłum. Byłem tu umówiony z właścicielem agencji pośrednictwa pracy, który zadzwonił dwa dni wcześniej z informacją, że ma dla mnie ofertę. Miał do nas dołączyć przedstawiciel firmy K., który chciał mnie poznać i przeprowadzić ze mną rozmowę kwalifikacyjną. Rosły, ogolony na głowie do samej skóry mężczyzna, na oko pięćdziesięciopięciolatek, pojawił się punktualnie co do minuty, a mimo to zaczął rozmowę od przeprosin za spóźnienie. Na jego twarzy rysował się naturalny uśmiech. Gdyby nie garnitur i neseser, można by go wziąć za buddyjskiego mnicha. Udaliśmy się do malutkiej restauracji serwującej mięso z grilla. Mieściła się ona w niskim, jednopiętrowym budynku przy wąskiej alejce. Na wprost biegła betonowa estakada miejskiej autostrady. Gdy tylko weszliśmy do środka, mężczyzna stanął naprzeciwko mnie, wykonał ukłon i wręczył mi trzymaną w obu dłoniach i obróconą w moją stronę wizytówkę. – Nazywam się I. z firmy K. – powiedział. – Bardzo mi miło. – Hajimemashite! Mirefusuki Piotoru to mōshimasu. Yoroshiku onegai shimasu! (Widzimy się po raz pierwszy! Nazywam się Piotr Milewski. Miło mi pana poznać!) – wyrecytowałem na jednym oddechu formułę powitania i wykonując nieco głębszy ukłon niż on, wręczyłem mu swoją kartę wizytową, własnoręcznie wykonaną i skromniejszą niż jego. – Pan I. jest dyrektorem działu sprzedaży w firmie K. – odezwał się pośrednik, przekazując informację, którą odczytałem już z otrzymanej wizytówki. – Firma K. to bardzo duże i poważne przedsiębiorstwo, jedno z największych na świecie w swojej branży. Po wymianie grzeczności usiedliśmy przy stoliku. Odtąd pan I. był gospodarzem wieczoru, ja gościem, a pośrednik kimś, kto miał zapewnić dobrą atmosferę podczas spotkania i w razie jakichkolwiek nieporozumień znaleźć wyjście z sytuacji. W praktyce zaś jego zadanie polegało na zachwalaniu moich przymiotów, choć właściwie zupełnie mnie nie znał. Tydzień wcześniej wysłałem mu swój życiorys i spotkaliśmy się raptem przed dwoma dniami na krótką pogawędkę o pogodzie i jedzeniu. – Piotoru-san ma niezwykłe doświadczenie. Jest solidny, wiarygodny, pilny i pracowity. Zjeździł prawie cały świat. Zna biegle tyle języków obcych, że sam już nie potrafię wymienić wszystkich. Od dwóch i pół roku mieszka w Japonii i w tak krótkim czasie zdołał opanować nasz trudny język. – Pośrednik przedstawił mnie tak, że prawie nie rozpoznałem się w jego słowach. Przyniesiono kufle z piwem i wznieśliśmy toast. – Za spotkanie! – zawołał pośrednik. – Za spotkanie! – zawtórował mu tubalnym głosem pan I. – Za spotkanie – dołączyłem do nich i stuknęliśmy się kuflami. Zapadła cisza. – Jesteś żonaty? – zapytał mnie niespodziewanie pan I. – Tak – odpowiedziałem zbity z tropu. – Masz dzieci? Ile? Syn? Córka? W jakim wieku? Gdzie się urodziły? – Pan I. zasypał mnie gradem pytań, które zdawały się nie mieć nic wspólnego ze stanowiskiem, o które się ubiegałem: specjalisty zagranicznego w dziale sprzedaży. – Żona jest w ciąży i została u rodziców na Hokkaido – odpowiedziałem. – Żona jest z Hokkaido? – upewnił się. – Tak. Pan I. dolał mi alkoholu, wyraźnie zadowolony z tego, co usłyszał, po czym zadał kolejną serię pytań: – Podoba ci się w Japonii? Pijesz japoński alkohol? A jedzenie? Co smakuje ci najbardziej? Wydawało mi się, że zupełnie nie zwraca uwagi na to, co mówię, zajęty uzupełnianiem płynów w szklankach i grillowaniem mięsa, ale słuchał mnie jednak uważnie, bo gdy między słowami rzuciłem, że lubię japoński ryż, od razu położył mi na talerzu najsmaczniejszy plasterek mięsa i zapytał: – Czy myślisz, że mógłbyś jeść ryż do końca życia? – Chyba tak – odpowiedziałem po chwili, domyślając się, że nie o ryż tu chodzi, lecz o coś więcej. Pan I. uśmiechnął się szeroko. – Centrala naszej firmy mieści się w prefekturze, gdzie uprawiany jest najlepszy ryż w całej Japonii. Mamy tam również najznakomitsze sake – powiedział wyraźnie uradowany i napełnił moją czarkę specjalnie zamówionym trunkiem. Odtąd atmosfera wyraźnie się rozluźniła. Na stole lądowały kolejne półmiski z kiszonkami i surowym mięsem, które pan I. opiekał na grillu i rozdzielał po równo na trzech talerzach. Wznosiliśmy kolejne toasty za pomyślność naszych krajów, zdrowie bliskich i pokój na świecie, a ja bezskutecznie próbowałem bronić się przed kolejnymi porcjami alkoholu. W końcu pan I. zaproponował herbatę, a gdy sączyliśmy ciepły napój, dyskretnie poprosił o rachunek i zapytał, czy nie zgodziłbym się złożyć wizyty w firmie K. – Oczywiście pokryjemy koszty podróży – dodał, właściwie nie czekając na odpowiedź, po czym na swojej wizytówce podkreślił adres tokijskiego biura. – Widzimy się zatem w najbliższy poniedziałek o godzinie dziesiątej – powiedział i pożegnał się ze mną oraz z pośrednikiem. Kontrakt ustalony bez podpisywania kontraktu Dwa dni później, kwadrans po dziewiątej rano, wyszedłem z tokijskiego dworca i szeroką aleją, obsadzoną po obu stronach miłorzębami, ruszyłem pod wskazany adres. Biuro mieściło się na parterze dziewięciopiętrowego budynku. Wchodziło się do niego prosto z ulicy przez szerokie przeszklone drzwi. O dziewiątej pięćdziesiąt pięć stanąłem przed wejściem. Przez szybę ujrzałem niezbyt duże pomieszczenie, w którym przy biurkach siedziało kilku mężczyzn ubranych w ciemne garnitury i białe koszule, w kapciach na nogach. Wpatrywali się w ekrany laptopów lub rozmawiali przez telefon. Poprawiłem krawat i nacisnąłem klamkę. – Ohayō gozaimasu! O-jama shimasu! (Dzień dobry! Przepraszam, że przeszkadzam!) – zawołałem, przeciągając głoski. – Ohayō gozaimasu! – Przywitała mnie elegancko ubrana pięćdziesięciokilkuletnia kobieta z trwałą ondulacją i mocnym makijażem, jak się domyśliłem, pełniąca funkcję sekretarki. Ruchem dłoni przywołała mnie do środka i poprosiła, bym chwilę poczekał. Niebawem z wnętrza biura wyłonił się pan I. – Ohayō! (Witaj!) – Powitał mnie szerokim uśmiechem i klepnięciem po plecach, jakbyśmy znali się już od dawna, a potem zaprowadził do drugiego pomieszczenia, w którym stały kanapa, dwa fotele i niski stolik. Na ścianie wisiała biała tablica magnetyczna oraz kalendarz ze zdjęciem fabryki i logo firmy K. Usiadłem na kanapie, a pan I. przystąpił do omówienia szczegółów kontraktu. W pierwszej kolejności uzgodniliśmy wysokość pensji. Właściwie to potwierdziliśmy kwotę, którą pośrednik ustalił ze mną kilka dni wcześniej, a sobotniego popołudnia w restauracji – delikatnie zasugerował panu I. Suma ta miała być podzielona na dwanaście równych części wypłacanych co miesiąc oraz dwie wyższe wypłacane w połowie oraz na koniec roku – jako premia letnia i zimowa. Umówiliśmy się też, że pracę zacznę w pierwszy poniedziałek kwietnia, który jest w Japonii nie tylko pierwszym miesiącem roku fiskalnego, ale także tym, w którym japońskie przedsiębiorstwa przyjmują nowych pracowników. Dobrze się składało – w połowie marca miał przyjść na świat mój syn. Będę miał czas, by towarzyszyć żonie przy porodzie, a następnie spędzić z dzieckiem pierwsze tygodnie jego życia. Zdążę nacieszyć się śnieżną zimą na Hokkaido, bo kto wie, kiedy będzie następna okazja. I wreszcie bez pośpiechu przygotuję wszystko, co potrzebne do pracy – nowy garnitur, białe koszule, krawaty, buty i aktówkę. Ustaliliśmy także, że pierwsze sześć miesięcy w pracy spędzę na szkoleniu w centrali firmy, na północ od Tokio, a od października przeniosę się do biura w stolicy. Wszystkie te informacje pan I. zapisywał w punktach czarnym markerem na tablicy. Na koniec dopisał jeszcze mój obecny adres i numer telefonu, a także adres centrali firmy oraz numer telefonu do pracownika, który miał się mną zająć na miejscu. Wreszcie nacisnął przycisk i podłączona do tablicy drukarka wypluła wydruk zapisanej treści. Pan I. wyglądał na bardzo zadowolonego. Uśmiechał się szeroko i chwalił moją znajomość japońskiego. Uścisnęliśmy sobie dłonie. – Tylko ubierz się ciepło na wyjazd – powiedział z troską w głosie. – O-ki wo tsukete, ne! (Uważaj na siebie!) – pożegnał się ze mną. Zanim wyszedłem, odprowadzany wzrokiem przez pracowników, sekretarka, nisko się kłaniając, wręczyła mi elegancką kopertę, w której znajdowały się dwa bilety na pociąg. – Itterasshai! (Szerokiej drogi!) – powiedziała, delikatnie się uśmiechając. – Ittekimasu! (Do zobaczenia po powrocie!) – odpowiedziałem. Ekspresem na „japoński koniec świata” Następnego dnia, krótko po jedenastej, siedziałem w wygodnym przedziale ekspresu, który za chwilę miał wyjechać z tokijskiego dworca. Centrala firmy mieściła się trzysta kilometrów od stolicy. Podróż pociągiem przez Japonię minęła mi szybko i dwie godziny później wysiadłem na dużej stacji. Razem ze mną pociąg opuściło kilkanaście osób, głównie mężczyzn ubranych w długie płaszcze i garnitury, z czarnymi neseserami w dłoniach. Ruchome schody zwiozły ich na dół i po chwili zostałem sam w rozległej hali dworca. Było pusto i cicho. Daleko od stołecznego zgiełku i tłumu, daleko od centrum japońskiego świata. Wyszedłem na zewnątrz i poczułem na twarzy lodowaty podmuch. Prószył śnieg. Na ulicach nie wypatrzyłem zbyt wielu osób, a te, które dostrzegłem, przemykały skryte pod grubą warstwą ubrań. Wciąż w najlepsze trwała tutaj zima. Zgodnie z przekazanymi mi instrukcjami wsiadłem do taksówki i wymieniłem nazwę firmy. Kierowca bez słowa zawiózł mnie pod piętrowy budynek, na którym wielkimi niebieskimi literami namalowany był angielski wariant nazwy przedsiębiorstwa K. W środku przywitała mnie młoda dziewczyna ubrana w białą koszulę i szary dwuczęściowy kostium, na który składała się spódnica oraz kamizelka. Na jej twarzy walczyły ze sobą nieśmiałość i ciekawość. Cichym głosem poprosiła, bym chwilę poczekał, a następnie, punktualnie o czternastej, wprowadziła mnie do niedużej sali w parterowym domku naprzeciwko. Znajdowały się tu skórzana sofa, kilka foteli, stolik, duży telewizor oraz piecyk, który ogrzewał pomieszczenie. Pachniało naftą. Dziewczyna postawiła przede mną czarkę gorącej herbaty, a następnie złożyła dłonie na brzuchu, ukłoniła się nisko i wyszła z pokoju. Wkrótce pojawił się pan I. wraz z niższym o głowę mężczyzną. Obaj ubrani byli w identyczne stroje – spodnie w kolorze morskim, seledynowe koszule z długimi rękawami oraz ciemniejsze szarozielone kurtki z wyhaftowaną nazwą przedsiębiorstwa K. i metką, informującą, że zostały one wykonane z butelek PET. Na głowach nosili zielone czapki z daszkiem z logo firmy K. Wymieniliśmy ukłony i grzeczności. – Witamy w K. – zagadał niepewnie drugi mężczyzna, który, jak odczytałem z wręczonej mi wizytówki, był Kierownikiem działu administracji. – Mam nadzieję, że podróż przebiegła spokojnie? – Tak, pociąg jechał bardzo szybko i dotarł punktualnie – odpowiedziałem. – Krajobraz bardzo się zmienia po przekroczeniu gór. „Z długiego tunelu przecinającego granicę dwu okręgów wjechało się w krainę śniegu” – zacytowałem pierwsze zdanie słynnej powieści japońskiego noblisty Yasunariego Kawabaty, „Kraina śniegu”. Nie zrobiło to na nim dużego wrażenia. – No cóż, tutejsza zima nie przypomina tej w Tokio – odparł sucho i uśmiechnął się szeroko. – Bardziej tę w twoim kraju. – Śnieg – wtrącił się pan I. – Mamy go tutaj bardzo dużo. Jest wilgotny i ciężki, niekiedy zapadają się pod nim dachy. Potrafi zasypać wioski w górach i do odśnieżania wzywani są żołnierze, choć w tej okolicy raczej nie ma z nim aż takich problemów. W ciągu kolejnego kwadransa Kierownik działu administracji na przemian z panem I. zadawali mi pytania o rodzinę, hobby, wrażenia z Japonii i preferencje kulinarne. Rozmowa przypominała luźną pogawędkę. Mimo to odpowiadałem z powagą i wyczerpująco, czekając na moment, gdy przejdziemy do tematów związanych z przyczyną mojego przyjazdu. Te jednak się nie pojawiły. Gdy opróżniliśmy czarki z herbatą, Kierownik działu administracji stwierdził, iż nadszedł czas na kolejny punkt mojej wizyty – oprowadzenie po fabrykach firmy K. Idealny porządek, fabryczne hasła i tajemnicze muzeum Moim przewodnikiem był dwudziestokilkuletni chłopak, który przedstawił się jako pracownik działu administracji. Wsiedliśmy do samochodu i po chwili zatrzymaliśmy się przed jednym z zakładów. Weszliśmy do środka. Przed moimi oczami ukazała się rozległa hala szczelnie wypełniona maszynami do obróbki metalu. Wnętrze spowijał zapach oleju oraz ciętej, skrawanej i polerowanej stali. Powietrze wibrowało, a dudnienie, szum i huk zlewały się w melodię o kilku tempach. Pod sufitem przesuwały się ogromne suwnice. Wszystko było tu zielone, poczynając od podłogi i ścian, poprzez metalowe konstrukcje i obudowy maszyn, kończąc zaś na ubraniach pracowników. Na ścianach, podporach i urządzeniach czarną farbą wymalowano napisy: „Bezpieczeństwo jest najważniejsze!”, „Naszym celem – zero wypadków!”, „Z bezpieczeństwem w XXI wiek!”, „Zachowaj czystość i porządek!”, „Jakość zależy od Ciebie!”, „Propozycja ulepszeń – dziś, jutro, pojutrze!”. Rzucał się w oczy panujący wszędzie ścisk, który jednak zdawał się nikomu nie wadzić. Wystarczyło krótkie spojrzenie, by przekonać się, że utrzymywano tu idealny porządek i wzorową organizację. Następnie pojechaliśmy do największej z fabryk. Miała rozmiary boiska do piłki nożnej. Na pierwszy rzut oka jej wnętrze nie różniło się od mniejszego zakładu ani wyglądem, ani kolorystyką – maszyny ustawione były tutaj tak samo gęsto i dominowały takie same odcienie zieleni. Obeszliśmy fragment fabryki, gdy mój przewodnik wskazał ręką na pomieszczenie wybudowane pomiędzy halą produkcyjną a dachem. Wspięliśmy się tam wąskimi metalowymi schodami. Chłopak przekręcił kluczyk w drzwiach i zapalił światła. Przed moimi oczami ukazała się zajmująca niemal sto metrów kolekcja różnej maści przedmiotów. Stanąłem jak wryty. – To firmowe muzeum – wyjaśnił przewodnik, widząc moje zaskoczenie. – Nasz Prezes interesuje się historią. Na dwóch kondygnacjach zebrane zostały eksponaty ukazujące postęp, jaki przez ostatnie stulecie osiągnęła Japonia. Wystawę otwierały słomiane sandały, płaszcze przeciwdeszczowe i stożkowe kapelusze, drewniane cepy, pługi oraz balie i tarki do prania. Dalej wystawione zostały kimona, garnitury, binokle, zabawki, pierwsze pralki, lodówki, maszyny do pisania, aparaty fotograficzne, kalkulatory i komputery. Na końcu lśniły wypolerowane motocykle i samochody. – Mamy tutaj jedno z pierwszych aut wyprodukowanych w Japonii: amerykański model z kierownicą po prawej stronie. – Oprowadzający mnie młodzieniec wskazał na zabytkowy pojazd. – To oczko w głowie naszego Prezesa. Oniemiałem. Wystawa robiła imponujące wrażenie. – Niesamowite! – zakrzyknąłem z zachwytu. – Wiele z wystawionych eksponatów jest, w całości lub w części, dziełem naszej firmy – wytłumaczył z dumą w głosie pracownik. Goście i Prezes nie zmieniają obuwia Z muzeum chłopak zawiózł mnie do najstarszej fabryki, a potem do połączonego z nią biurowca, w którym mieściła się centrala firmy. Był to pięciopiętrowy budynek. Kolejne kondygnacje zajmowały biura poszczególnych działów. Młodzieniec zmienił buty na plastikowe kapcie i powstrzymał mnie, gdy chciałem pójść w jego ślady. – Jesteś gościem – wytłumaczył – a goście i Prezes nie muszą zmieniać obuwia. Wjechaliśmy windą na czwarte piętro. Chłopak wprowadził mnie do przestronnego pokoju i wskazał na jeden ze skórzanych foteli. Potem pożegnał mnie krótko i wyszedł. Zostałem sam. Rozejrzałem się dookoła. Na wewnętrznej ścianie wisiała piękna kaligrafia i pamiątkowy dyplom, a zewnętrzne wypełniały duże okna zasłonięte szczelnymi żaluzjami. Zastanawiałem się, jaki widok kryje się za nimi, gdy otworzyły się drzwi i do środka wszedł niewysoki, szczupły mężczyzna ubrany w ciemne spodnie i jasnożółtą koszulę. Trudno było określić jego wiek. Mógł mieć sześćdziesiąt kilka lat, ale równie dobrze o wiele więcej. Skóra na jego twarzy zachowała gładkość i połysk, włosy – poza srebrnymi końcówkami – głęboką czerń, a oczy – wesoły blask. Mocno ścisnął moją dłoń na przywitanie. To był on. Shachō. Założyciel firmy K. Prezes. Szef. Ojciec. Stwórca. Usiadł w fotelu naprzeciwko mnie, podwinął rękawy, po czym postawił przede mną na stoliku ciemnobrązową fiolkę ze złotą zakrętką. Na etykiecie, obok japońskiej nazwy, zapisane było także kilka symboli chemicznych oraz liter alfabetu greckiego. W środku znajdował się ekstrakt z ziół i roślin leczniczych wraz z zestawem witamin i minerałów. – Piotoru-san, witaj w firmie K. – Prezes przywitał mnie spokojnym głosem. – Przyjechałeś do nas z Polski. Bardzo podziwiam Polaków. Kopernik, Szopen, Maria Skłodowska-Curie, Wałęsa – wymieniał na jednym oddechu kolejne nazwiska, a potem dodał: – Twój kraj ma ciekawą, ale trudną historię. Odkręcił zakrętkę buteleczki i zachęcił mnie do pójścia w jego ślady. – Doskonałe na koncentrację. Prawdziwy zastrzyk energii – powiedział i opróżnił zawartość fiolki. Uczyniłem to samo. Napój miał słodko-gorzki, nieco chemiczny smak przypominający syrop na kaszel, który na długo pozostawał w ustach. Odłożył pustą butelkę i zaczął mówić o historii Europy i Azji, o inwazji Mongołów na Japonię w trzynastym wieku i o etymologii słowa kamikaze. Usłyszałem też krótkie sprawozdanie z wycieczki zakładowej do Austrii i na Węgry, połączone z autorską wersją historii rozkwitu i upadku Habsburgów. Słuchałem jego monologu uważnie, by nie przegapić chwili, gdy padnie jakieś pytanie o moje kompetencje, doświadczenie zawodowe, oczekiwania, plany albo cele. Prezes nie zadał jednak żadnego. Raczył mnie za to kolejnymi datami i tematami, aż poczułem, że zaczyna mi się kręcić w głowie. Niewiele pomogła krótka przerwa, podczas której sekretarka przyniosła dwie czarki z herbatą. Z ulgą przyjąłem stwierdzenie Prezesa, że cieszy się z mojej wizyty, i pytanie, czy chciałbym dodatkową porcję napoju, które odebrałem za znak, iż spotkanie dobiega końca. Chwilę potem Prezes uścisnął moją dłoń i wyszedł z pokoju. Niemal natychmiast pojawił się młody pracownik działu administracji, który odprowadził mnie do windy, a potem odwiózł na dworzec kolejowy. – Dziękujemy, że zechciałeś wybrać się na „japoński koniec świata” – pożegnał mnie w poczekalni, upewniając się najpierw, że pociąg nie ma opóźnienia, a ja wiem, z którego peronu ma odjechać. To jest fragment książki Piotra Milewskiego „Planeta K. Pięć lat w japońskiej korporacji”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Świat Książki. Śródtytuły, pogrubienia i linki zostały dodane przez redakcję.
Oaza w skwarze kokushobi. „Lodówka dla ludzi” ma ratować Japonię przed ekstremalnym upałem
Gdy temperatury w Japonii biją rekordy, inżynierowie zaproponowali coś zupełnie nieoczekiwanego. Stworzyli urządzenie przypominające automat z napojami, będące w rzeczywistości przenośną kabiną chłodzącą dla ludzi.
Ekstremalne fale upałów nawiedzają w tym roku nie tylko Europę. W Japonii dni z temperaturą przekraczającą 40 st. Celsjusza nazywane są kokushobi, co oznacza „okrutnie gorące dni”. Japoński dostawca sprzętu przemysłowego TRUSCO Nakayama oraz firma Sanden Retail Systems zaproponowały niecodzienne urządzenie, które ma pomóc przetrwać taki skwar. Budka Do Hiemon Box to coś w rodzaju mobilnej lodówki dla jednej osoby. Może pomóc tam, gdzie tradycyjna klimatyzacja jest niemożliwa do zainstalowania. Lodówka dla ludzi? Czemu nie Do Hiemon Box to dwumetrowa kabina ze stali nierdzewnej, z izolacją ze styropianu, odporna na warunki atmosferyczne. Urządzenie utrzymuje wewnątrz temperaturę 15 st. Celsjusza, dodatkowo kierując nawiew o temperaturze 5 stopni bezpośrednio na kark, głowę i ramiona użytkownika. Taki nawiew pozwala złagodzić objawy wyczerpania cieplnego w około 10 minut. Aby zapobiec szokowi termicznemu, inżynierowie zaprogramowali trzy tryby chłodzenia oraz timer wyłączający nawiew po 20 minutach. Mobilna budka zużywa o połowę mniej energii niż standardowa klimatyzacja i działa po podłączeniu do zwykłego gniazdka elektrycznego. Oczywiście warto pamiętać o prawach fizyki. Do Hiemon Box działa jak tradycyjna lodówka – zużywa energię, by „wypompować” ciepło ze swego wnętrza i uwalniać je na zewnątrz. Jeśli postawimy budkę w zamkniętym pomieszczeniu, będzie je dodatkowo dogrzewać. Rozwiązanie do miasta i na budowę Mobilność i prosta obsługa sprawiają, że „ludzka lodówka” idealnie wpisuje się w potrzeby miejskie i przemysłowe. Wyposażona w kółka z blokadą oraz opcjonalne uchwyty na dźwig, może być łatwo transportowana na place budowy czy imprezy plenerowe. Pierwsze egzemplarze trafiły już do użytku publicznego, m.in. do urzędu miasta Maebashi. Koszt rzędu 1,5 miliona jenów to dobra inwestycja w bezpieczeństwo pracowników. Nowa kategoria upałów: nadejście ery kokushobi W Japonii jest ostatnio tak gorąco, że dotychczasowe określenia na fale upałów przestały wystarczać. Tradycyjnie używano tam określeń: natsubi na dni letnie, od 25°C, manatsubi na dni powyżej 30°C oraz moshobi, na upały powyżej 35°C. Ekstremalne temperatury zmusiły jednak meteorologów do wprowadzenia terminu kokushobi – określającego „okrutnie gorące dni”, w których temperatura przekracza 40°C. Słowo to wybrano w ogólnokrajowym głosowaniu. Źródła: Hyperbeast, Interia
Trzęsienie ziemi w Japonii uszkodziło jedną z największych atrakcji w kraju. To już drugi raz w tym wieku
Japonia podnosi się po trzęsieniu ziemi, które nawiedziło kraj kwitnącej wiśni. Mieszkańcy wyspy Kiusiu mierzyli się ze wstrząsami o magnitudzie 6,8. W wyniku zjawiska sejsmicznego runęła m.in. część XVII-wiecznego zamku.
Trwa liczenie strat po ostatnim japońskim trzęsieniu ziemi. Najtragiczniejszy los spotkał galerię handlową Aeon Mall w mieście Kumamoto na zachodzie wyspy Kiusiu. Służby informują o co najmniej kilku zabitych oraz kilkudziesięciu zaginionych, którzy przepadli pod gruzami walącego się budynku. Dramat spotkał również starszy budynek, stanowiący jedną z największych atrakcji kraju. Fragment Zamku Kumamoto runął już po raz drugi w tym wieku. Trzęsienie ziemi nawiedziło japońską wyspę We wtorek około godziny 16:30 trzęsienie ziemi uderzyło w wyspę Kiusiu, znajdującą się na południu Japonii. Początkowo szacowano magnitudę na 7,1, jednak ostatecznie zweryfikowano ją na 6,8 w skali Richtera. Potężne wstrząsy zachwiały gruntem pod największymi miastami prefektury Kumamoto. Zniszczeniu uległy budynki, drogi (np. fragment głównej autostrady wyspy) oraz mniejsze biznesy prowadzone przez mieszkańców Kiusiu. Japońska premier Sanae Takaichi informuje o kolejnych stratach, które przyniósł niszczycielski żywioł. Na ten moment wiadomo, że we wtorkowym trzęsieniu ziemi straciło życie co najmniej 13 osób, a około 100 z obrażeniami trafiło do lokalnych szpitali. Zagadką pozostaje los osób uznanych jak dotąd za zaginione, których stan zdrowia nie jest jeszcze znany służbom porządkowym. Na ostateczną liczbę poszkodowanych należy więc jeszcze poczekać do momentu, aż mierzący się z potwornymi upałami ratownicy przeprowadzą dokładne przeszukanie poszkodowanych terenów. Upadek zabytkowego muru Wśród budowli, które runęły pod wpływem sejsmicznego żywiołu, znajduje się fragment XVII-wiecznego zamku Kumamoto. Częściowemu zniszczeniu uległ kamienny mur tej kilkusetletniej fortecy, otaczający majestatyczną twierdzę. Osunęły się również stojące na murze głazy. Świadek zdarzenia w rozmowie cytowanej przez BBC przyznał, że konstrukcja nie zawalała się po trochu, lecz całościowo runęła w jednym momencie. W wyniku tego zdarzenia nie ucierpiała żadna osoba. To już drugi raz w XXI wieku, kiedy podobny los spotkał zamek Kumamoto. W 2016 r. w wyniku wstrząsów o sile 7,3 zawaliły się fragmenty murów obronnych, dwie wieże runęły całkowicie, a z dachu spadły elementy dekoracyjne. Lokalne władze mówiły wtedy o katastrofie, która zniweczyła 60 lat prac konserwatorskich skupionych wokół zabytku. Powtarzalność tego typu sytuacji spowodowana jest geograficznym położeniem Japonii. Kraj ten znajduje się na obszarze tzw. Pacyficznego Pierścienia Ognia – terenie, na którym dochodzi do ok. 90% wszystkich trzęsień ziemi na świecie. Zarząd zamku ogłosił, że ze względu na zaistniałe zniszczenia obiekt — w trosce o mieszkańców narażonego na kolejne wstrząsy miasta — pozostanie zamknięty przez kilka następnych dni. Historia Zamku Kumamoto Zamek Kumamoto to jedna z najbardziej okazałych i historycznie znaczących twierdz w Japonii. Swoją potężną, uznawaną za nie do zdobycia formę zawdzięcza wojownikowi Katō Kiyomasie, który w latach 1601–1607 przekształcił go w imponującą rezydencję. Budowla słynie ze spektakularnych, stromo wyprofilowanych murów kamiennych musha-gaeshi, które skutecznie uniemożliwiały wspinaczkę wrogim wojownikom. Unikatową cechą zamku są przemyślane systemy przetrwania na wypadek oblężenia, w tym powszechnie sadzone wokół drzewa miłorzębu (dzięki którym twierdza bywa nazywana zamkiem Miłorzębowym) zapewniające pożywienie oraz elementy konstrukcyjne wykonywane z jadalnych materiałów. Historii zamku nie da się opowiedzieć, pomijając liczne pożary oraz trzęsienia ziemi. Obecnie, w trakcie prac renowacyjnych, które nastąpiły po trzęsieniu z 2016 roku, władze będą musiały rozpocząć kolejny etap naprawczy. Źródła: BBC, New York Times, TVN24, Kumamoto Guru Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
Czy jedzenie może być ważniejszym powodem podróży niż najsłynniejsze atrakcje? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego właśnie lokalna kuchnia najlepiej pozwala zrozumieć odwiedzane miejsca oraz które kraje najbardziej zaskoczyły ją pod względem kulinarnym.
Justyna Świetlicka odwiedziła dziesiątki krajów i przekonuje, że najlepsze wspomnienia z podróży często rodzą się nie podczas zwiedzania zabytków, lecz przy stole. W rozmowie z Sabiną Ziębą dietetyczka opowiada o smakach, których szuka podczas wyjazdów, potrawach, które budziły w niej opór, a także o miejscach, które kulinarnie zachwyciły ją najbardziej – i tych, które okazały się największym rozczarowaniem. Dlaczego Justyna Świetlicka poznaje świat przez jedzenie? „Jem wszystko, co jedzą lokalni ludzie” Choć podróże Justyny Świetlickiej często kojarzą się z rowerowymi wyprawami i aktywnym odkrywaniem świata, sama podróżniczka przyznaje, że to właśnie jedzenie zajmuje w nich szczególne miejsce. Jej zdaniem lokalna kuchnia pozwala lepiej zrozumieć historię, kulturę i codzienność mieszkańców niż wiele popularnych atrakcji turystycznych. Dlatego podczas wyjazdów stara się próbować wszystkiego, co jedzą miejscowi – nawet jeśli dla wielu osób wydaje się to nietypowe. W Meksyku zdecydowała się spróbować chapulines, czyli smażonych świerszczy, a w Peru zjadła świnkę morską, która – jak przyznaje – wzbudziła w niej największe opory. – To była chyba najdziwniejsza rzecz, którą zjadłam. Jak była na talerzu ze swoimi małymi stópkami, to jednak było trochę… dużo – wspomina. Największe kulinarne rozczarowanie spotkało ją natomiast w Australii. Mimo zachwycającej przyrody, brakowało jej tam bogatej tradycji kulinarnej, którą odnajdywała wcześniej choćby w Peru, Tajlandii czy Japonii. Jak podkreśla, są miejsca, gdzie nawet rezygnacja ze zwiedzania nie oznacza straconego dnia, bo sam spacer od jednej restauracji do drugiej staje się podróżą przez lokalną kulturę. Japonia zachwyciła, Hongkong rozczarował. Które smaki Justyna Świetlicka zapamiętała najbardziej? Spośród wszystkich odwiedzonych krajów największe wrażenie zrobiła na Justynie Japonia. Zachwyciło ją nie tylko samo jedzenie, ale także filozofia stojąca za jego przygotowaniem. Zwraca uwagę, że wiele japońskich restauracji specjalizuje się zaledwie w kilku daniach, dzięki czemu kucharze mogą przez lata doskonalić jedną recepturę. – Masz trzy dania albo tylko zupę soba czy ramen. Oni osiągają mistrzostwo i naprawdę przykładają się do jakości składników – mówi. Szczególnym sentymentem darzy również tajską papaya salad, którą zamawiała niemal każdego dnia i do dziś wybiera, gdy tylko pojawia się w menu restauracji. Nie wszystkie kulinarne odkrycia okazały się jednak równie udane. Hongkong, który wcześniej znała z entuzjastycznych opinii innych podróżników, pozostawił po sobie mieszane wspomnienia. Poza kilkoma potrawami, takimi jak podsmażane pierożki czy słynne pineapple buns, większość dań nie spełniła jej oczekiwań. W rozmowie z Sabiną Ziębą podróżniczka wspomina również o podróży rowerowej przez Indie i przyznaje, że mimo obaw nigdy nie doświadczyła poważniejszych problemów żołądkowych. Jej zdaniem kluczem jest rozsądek – unikanie nieprzegotowanej wody i odpowiednie przygotowanie organizmu przed wyjazdem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Jedzenie to tylko jeden z tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada także o samotnych wyprawach rowerowych przez Koreę Południową, Japonię i Indie, życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Justyna Świetlicka przejechała Azję na dwóch kółkach. „Na rowerze każdy kilogram ma znaczenie”
Czy podróż rowerowa może całkowicie zmienić sposób odkrywania świata? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, jak spontaniczny wyjazd do Skandynawii przerodził się w samotną wyprawę przez Koreę Południową i Japonię oraz dlaczego właśnie rower daje jej poczucie największej wolności.
Justyna Świetlicka od lat podróżuje po świecie, jednak nie zawsze wybiera samolot czy samochód. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o tym, jak odkryła podróżowanie rowerem, dlaczego zdecydowała się samotnie przejechać ponad 2400 kilometrów przez Koreę Południową i Japonię oraz co sprawia, że właśnie ten sposób przemieszczania pozwala jej najpełniej doświadczać odwiedzanych miejsc. Jak Justyna Świetlicka zaczęła podróżować rowerem? „Ta podróż całkowicie mnie wciągnęła” Choć dziś Justyna Świetlicka ma za sobą tysiące kilometrów przejechanych rowerem, początkowo wcale nie planowała takiej formy podróżowania. Jak opowiada w podcaście „Solo przez świat”, pierwsze doświadczenia zdobywała jeszcze z poprzednim partnerem podczas pobytu na Lanzarote. Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero kilka lat później, kiedy spontanicznie wybrała się z przyjaciółmi do Szwecji. – Mega chciałam spać w namiocie, bo wydawało mi się to takie super romantyczne, ale jakoś się bałam. Przez to, że byłam z innymi ludźmi, dodawało mi to odwagi – wspomina. Mimo deszczu, silnego wiatru i dalekich od idealnych warunków wyjazd okazał się dla niej jedną z najcenniejszych podróżniczych lekcji. – Pomimo tego, że padało, wiało i nie było super przyjemnie, to była jedna z fajniejszych przygód w moim życiu – mówi. Początkowo planowała zakończyć wyprawę w Danii i wrócić do Polski pociągiem przez Niemcy, jednak szybko zmieniła zdanie. – Tak bardzo mi się spodobało, że stwierdziłam: przedłużę sobie ten wyjazd i wrócę rowerem do Polski – opowiada. Zaledwie miesiąc później wyruszyła do Korei Południowej, gdzie odkryła liczący około 600 kilometrów szlak Czterech Rzek. Kiedy dowiedziała się, że z Korei można promem dostać się do Japonii, postanowiła pojechać jeszcze dalej. Jak przyznaje, od lat kieruje się prostą zasadą: „Martwmy się chronologicznie” – najpierw podejmuje decyzję, a dopiero później zastanawia się, jak rozwiązać pojawiające się po drodze problemy. 2400 kilometrów przez Koreę i Japonię. „Rower jest moim sweet spotem” Podróż przez Koreę Południową i Japonię okazała się pełna niespodzianek. Najbardziej zaskoczyły Justynę nie tylko wysokie temperatury i wilgotny klimat, ale także sama Japonia, do której początkowo podchodziła z dużym dystansem. – W ogóle o Japonii nigdy jakoś nie marzyłam. Myślałam: „Wszyscy się nią zachwycają, co tam pewnie nie ma nic ciekawego” – przyznaje. Na miejscu szybko zmieniła jednak zdanie. – Japonia mnie bardzo pozytywnie zaskoczyła. Zrozumiałam, skąd te zachwyty. Jedzenie jest najlepszym jedzeniem na świecie – mówi, dodając z uśmiechem, że jako Polka i tak najbardziej lubi ziemniaki oraz chleb. Jednym z najpiękniejszych wspomnień z tej wyprawy był jednak nocleg z wyjątkowym widokiem. – Rozbiłam się przy jeziorku i spałam z widokiem na górę Fuji. Wtedy moim zdaniem warto było wyciągnąć ten namiot – wspomina. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla jednak, że największą wartością podróżowania rowerem nie są spektakularne miejsca, lecz droga prowadząca do ich odkrycia. Jej zdaniem właśnie tempo jazdy pozwala zobaczyć znacznie więcej niż podróż samochodem czy samolotem. Co więcej, wysiłek włożony w dotarcie do celu sprawia, że widoki docenia się zupełnie inaczej. – Jeżeli nie zasłużę sobie na ten widok, to nie sprawia mi takiej satysfakcji. Jak wiesz, że sama wjechałaś rowerem na tę górę i nagrodą jest zjazd, to jest niesamowite – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Samotna rowerowa wyprawa przez Koreę Południową i Japonię to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiedziała również o życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, swojej najtrudniejszej wyprawie rowerowej przez Indie, randkowaniu w podróży, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dlaczego w Japonii tak trudno znaleźć kosz na śmieci? Turyści nie kryją frustracji
Wielu podróżnych odwiedzających Japonię po raz pierwszy szybko zauważa coś, co może wydawać się zaskakujące – niezwykle trudno znaleźć tam publiczny kosz na śmieci. Dla turystów przyzwyczajonych do koszy ustawionych na ulicach, dworcach czy w parkach jest to często jedno z najbardziej nieoczekiwanych doświadczeń podczas pobytu. Zjawisko to może wydawać się szczególnie paradoksalne w kraju, który od lat uchodzi za jeden z najczystszych i najlepiej zorganizowanych na świecie. Jak więc mieszkańcy radzą sobie z utrzymaniem porządku w przestrzeni publicznej?
Japonia od lat fascynuje podróżnych swoją kulturą, nowoczesnymi technologiami i wyjątkową dbałością o przestrzeń publiczną. Dla wielu odwiedzających pobyt w Kraju Kwitnącej Wiśni wiąże się jednak również z pewnymi wyzwaniami organizacyjnymi, które mogą zaskoczyć osoby przyzwyczajone do europejskich standardów. Potwierdzają to wyniki badania przeprowadzonego przez Japońską Narodową Organizację Turystyczną (JNTO) wśród zagranicznych turystów opuszczających kraj. Aż 22% respondentów wskazało trudności ze znalezieniem miejsca do wyrzucenia śmieci jako największą niedogodność napotkaną podczas podróży. Problem ten wyprzedził nawet barierę językową (15%) oraz zatłoczenie najpopularniejszych atrakcji turystycznych (13%). Choć dla wielu przyjezdnych brak koszy pozostaje źródłem frustracji, za tym charakterystycznym elementem japońskiej rzeczywistości kryją się konkretne uwarunkowania historyczne, społeczne i kulturowe. Dlaczego w Japonii tak trudno znaleźć kosz na śmieci? Brak publicznych pojemników na odpady nie oznacza jednak, że w Japonii problem śmieci został zignorowany. Wręcz przeciwnie – przez lata wykształcił się tam model oparty przede wszystkim na indywidualnej odpowiedzialności mieszkańców za utrzymanie porządku. Osoby kupujące przekąski, napoje czy gotowe posiłki zazwyczaj zabierają opakowania ze sobą i wyrzucają je dopiero po powrocie do domu, biura lub miejsca zakwaterowania. W wielu przypadkach noszenie przy sobie niewielkiej torby przeznaczonej na odpady jest czymś całkowicie naturalnym. Dla zagranicznych turystów może to być zaskakujące, ponieważ w wielu krajach przyzwyczajono się do możliwości pozbycia się śmieci niemal na każdym rogu ulicy. Znaczenie mają również normy społeczne związane z codziennym funkcjonowaniem w przestrzeni publicznej. W Japonii spożywanie posiłków podczas spaceru przez długi czas było postrzegane jako zachowanie nieeleganckie, dlatego wiele osób zjada zakupione produkty w pobliżu punktu sprzedaży lub zabiera je do domu. To właśnie z tego powodu problem najczęściej dotyka przyjezdnych. Gdzie podziały się kosze na śmieci? Jak zauważa prof. Chris McMorran, wykładowca japonistyki, szczególnie kłopotliwe bywa to dla turystów podróżujących oszczędnie, którzy chętnie kupują gotowe przekąski w sklepach typu konbini (spożywczych) lub na ulicznych straganach. – Po skończonym posiłku na próżno szukają miejsca, gdzie można wyrzucić śmieci – tłumaczy badacz. Na obecny wygląd japońskich miast wpłynęły również wydarzenia z przeszłości. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu kosze były znacznie powszechniejsze, zwłaszcza na stacjach kolejowych i w metrze. Sytuacja zmieniła się jednak po ataku gazem sarin przeprowadzonym przez sektę Aum Shinrikyo w tokijskim metrze w 1995 roku. Tragedia, w której zginęło kilkanaście osób, doprowadziła do zaostrzenia środków bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej. W kolejnych latach część operatorów transportu stopniowo usuwała pojemniki na odpady, uznając je za potencjalne miejsca ukrywania niebezpiecznych przedmiotów. W efekcie rozwiązanie wprowadzone początkowo ze względów bezpieczeństwa z czasem stało się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów codzienności w Japonii. Czystość w Japonii to kwestia odpowiedzialności, a nie wygody Choć dla wielu turystów brak publicznych koszy wydaje się niedogodnością, w Japonii jest on częścią znacznie szerszego podejścia do porządku i gospodarowania odpadami. Kraj ten od lat rozwija jeden z najbardziej szczegółowych systemów segregacji śmieci na świecie. W zależności od gminy odpady mogą być dzielone nawet na kilkanaście lub kilkadziesiąt kategorii, a mieszkańcy zobowiązani są do przestrzegania precyzyjnych harmonogramów odbioru poszczególnych materiałów. Takie rozwiązanie pozwala skutecznie zwiększać poziom recyklingu i ograniczać ilość odpadów trafiających na wysypiska. Jak zauważa prof. Michael Sheridan z Temple University Japan, przyczyn takiego modelu należy szukać nie tylko w kwestiach organizacyjnych. – W Japonii brakuje publicznych koszy na śmieci z powodu problemów z bezpieczeństwem, cięć budżetowych i silnego poczucia odpowiedzialności osobistej – wyjaśnia. Za tym podejściem stoją również głęboko zakorzenione wartości kulturowe. Czystość od stuleci odgrywa ważną rolę zarówno w tradycji shintō, jak i buddyzmie, a dbanie o wspólną przestrzeń traktowane jest jako obowiązek każdego członka społeczeństwa. Zdaniem Sheridana to właśnie ten aspekt często umyka zagranicznym gościom. – Najważniejszym wnioskiem dla turystów nie jest to, że Japonia jest niewygodna, ale to, że wkraczają w środowisko, w którym utrzymanie czystości jest postrzegane jako zbiorowa odpowiedzialność, a nie tylko usługa świadczona dla ich wygody – podkreśla ekspert. Rosnąca liczba odwiedzających sprawia jednak, że system ten bywa wystawiany na próbę. Szczególnie widoczne jest to w miejscach odwiedzanych przez miliony turystów każdego roku. W Narze, słynącej z oswojonych jeleni swobodnie poruszających się po mieście, pozostawiane przez przyjezdnych plastikowe odpady stały się na tyle poważnym problemem, że po śmierci kilku zwierząt zdecydowano się ustawić dodatkowe pojemniki na śmieci w najpopularniejszych punktach turystycznych. Podobne wyzwania pojawiają się również w tokijskiej dzielnicy Shibuya, gdzie lokalne władze regularnie poszukują sposobów na ograniczenie ilości odpadów pozostawianych przez odwiedzających. Mimo tych wyjątków podstawowa zasada pozostaje jednak niezmienna: to nie infrastruktura, lecz odpowiedzialność mieszkańców i gości ma być fundamentem utrzymania porządku w przestrzeni publicznej. Źródła: CNN, USA Today, Internship in Japan Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odkryto „piekielny statek”. Na jego pokładzie zginęło ponad 1000 jeńców wojennych
Hōfuku Maru to japoński statek towarowy, który podczas II wojny światowej został zarekwirowany przez Cesarską Armię Japońską. W 1944 roku został zatopiony na Morzu Południowochińskim przez Amerykanów. Po 82 latach został w końcu odnaleziony u wybrzeży Filipin.
Piekielne statki, czyli „Hellships”, to japońskie statki i okręty, które w czasie wojny na Pacyfiku służyły do transportowania alianckich jeńców wojennych. Na pokład trafiali także internowani cywile czy robotnicy przymusowi z Azji. Swoją nazwę jednostki te zawdzięczają przerażającym warunkom, jakie na nich panowały. Ludzi przewożono w ładowniach bez odpowiedniej wentylacji, toalet i z bardzo ograniczonym dostępem do wody pitnej. Stosowano wobec nich przemoc, a rannym i chorym nie udzielano pomocy. Nie bez powodu mówiło się o nich także „pływające obozy koncentracyjne”. Piekielne statki, czyli japońskie obozy koncentracyjne na wodzie Z drugiej strony każdy ze statków mógł w każdej chwili paść ofiarą alianckich nalotów i bombardowań. W latach 1942–1945 podczas wojny na Pacyfiku co najmniej kilkanaście „piekielnych statków” zostało zatopionych przez Amerykanów i Brytyjczyków. Jednym z nich był Hōfuku Maru, japoński statek towarowy oddany do służby w 1918 roku. W okresie międzywojennym był własnością linii żeglugowych K Line, a w 1941 roku, na rok przed wybuchem wojny na Pacyfiku, został zarekwirowany przez Cesarską Armię Japońską. Jednostka została zatopiona 21 września 1944 roku przez amerykańskie samoloty. Od tego czasu wrak spoczywał na dnie Morza Południowochińskiego, ale dokładna jego lokalizacja była nieznana. Dzięki wysiłkom badacza Josha Gatesa we współpracy z naukowcami z Fundacji Pamięci „Piekielnych Statków” i archeologami podwodnymi, udało się po 82 latach odnaleźć ten statek. Jak odkryto Hōfuku Maru? Wrak został zidentyfikowany u wybrzeży filipińskiej wyspy Luzon. Znajduje się na głębokości ponad 50 metrów u wybrzeży prowincji Zambales, regionu przybrzeżnego na zachodnim wybrzeżu wyspy. Odkrycie Hōfuku Maru było możliwe dzięki analizie dokumentów przechowywanych w amerykańskich i japońskich archiwach wojskowych. Badacze z Fundacji Pamięci „Piekielnych Statków” odkryli materiały wskazujące, że statek zatonął ponad 50 kilometrów od miejsca, które przez dziesięciolecia uznawano za najbardziej prawdopodobną lokalizację katastrofy. To właśnie ta informacja pozwoliła wyznaczyć nowy obszar poszukiwań. – Byliśmy absolutnie zszokowani, że japońskie źródła zawierały informacje o miejscu ataku na konwój i o tym, które jednostki zostały trafione. To był niezbity dowód – powiedział Randy Anderson, założyciel Fundacji. Po wytypowaniu nowego rejonu ekspedycja wykorzystała sonar do zlokalizowania wraku. Następnie badacze zeszli pod wodę. Podczas badań wykonano szczegółową dokumentację fotogrametryczną, a także natrafiono na ludzkie szczątki, co dodatkowo podkreśliło wyjątkowy charakter odkrycia. Zdaniem autorów nie ma już praktycznie wątpliwości, że odnaleziony wrak to właśnie Hōfuku Maru. Wielkość jednostki, układ masztów i ładowni oraz charakterystyczne rozłamanie kadłuba na dwie części odpowiadają zarówno zachowanym planom statku, jak i relacjom z dnia jego zatonięcia. Podwodny cmentarz alianckich jeńców Statek został trafiony torpedą i zatonął w ciągu zaledwie kilku minut. – Wszystkie elementy układanki do siebie pasują. To jednostka o odpowiednich rozmiarach, znajdująca się we właściwym miejscu i pochodząca z właściwego okresu. Jestem przekonany, że to Hōfuku Maru – stwierdził Tim Beckensall, jeden z badaczy uczestniczących w projekcie. Dla uczestników ekspedycji odkrycie ma jednak znaczenie nie tylko naukowe, ale i symboliczne. Wrak jest bowiem miejscem spoczynku prawdopodobnie ponad tysiąca alianckich jeńców wojennych, którzy zginęli podczas katastrofy. – Historia „piekielnych statków” jest rozdziałem II wojny światowej, który domaga się przypomnienia. Mamy nadzieję, że to odkrycie przyniesie choć odrobinę ukojenia rodzinom ponad tysiąca żołnierzy, którzy oddali życie w wojnie. To zaszczyt pomagać w zachowaniu pamięci o nich. Nie są już zaginieni – powiedział Gates. Odkrycie zostanie zaprezentowane w odcinku serialu dokumentalnego „Expedition Unknown” zatytułowanym „W poszukiwaniu Piekielnych Statków”. Premiera odbędzie się 24 czerwca na amerykańskim Discovery. Źródło: Discovery Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Koniec taniego Kraju Kwitnącej Wiśni? Japonia wprowadza rewolucyjne opłaty i mandaty od 2026 roku
Japonia od lat znajduje się na szczycie podróżniczych marzeń Polaków. Jednak rosnąca lawinowo liczba turystów zmusiła tamtejsze władze do radykalnych kroków. Jeśli planujesz podróż do Japonii w 2026 roku, musisz przygotować się na spore zmiany. Od drastycznych podwyżek podatków wyjazdowych, przez surowe mandaty karne na ulicach Tokio, aż po ograniczenia na kultowych szlakach – Kraj Kwitnącej Wiśni przestaje przymykać oko na turystyczny chaos. Sprawdziłem zaktualizowany przewodnik po przepisach, które bezpośrednio dotkną polskich podróżnych.
Spis treści: Walka ze śmieciami w Tokio – strażnicy Shibuya wypisują mandaty na miejscu Droższe pożegnanie z Azją. Drastyczny wzrost „Sayonara Tax” od 1 lipca Co musi wiedzieć Polak? Przepisy wjazdowe i pułapki prawne MSZ Informacje praktyczne dla Polaków – jak zaplanować wyprawę do Japonii? Jeszcze niedawno słaba pozycja japońskiego jena przyciągała do Kraju Kwitnącej Wiśni rekordowe tłumy globtroterów, czyniąc tę niezwykle egzotyczną destynację relatywnie przystępną cenowo. Według oficjalnych danych, w samym 2025 roku Japonię odwiedziło oszałamiające 42,7 miliona międzynarodowych turystów. Efekt? Masowa turystyka (tzw. overtourism) zaczęła paraliżować codzienne życie mieszkańców i niszczyć bezcenne zabytki. Japoński rząd podjął rękawicę. Z początkiem czerwca 2026 roku weszły w życie nowe, rygorystyczne przepisy, a kolejne rewolucje podatkowe zaplanowano już na lipiec. Polscy turyści, choć nadal zwolnieni z obowiązku wizowego, przed wejściem na pokład samolotu muszą poznać nowe realia, by unknąć drastycznych kar finansowych. Walka ze śmieciami w Tokio – strażnicy Shibuya wypisują mandaty na miejscu Jednym z największych zaskoczeń dla Polaków lądujących w Tokio jest... niemal całkowity brak publicznych koszy na śmieci. To pokłosie traumy po atakach sekty Najwyższa Prawda w latach 90. Japończycy są przyzwyczajeni do noszenia odpadków ze sobą do domów, jednak turyści rzadko przestrzegają tej niepisanej zasady. Do tej pory kończyło się na upomnieniach, ale limit cierpliwości został wyczerpany. W tokijskiej dzielnicy Shibuya ruszyła właśnie bezwzględna kampania pod hasłem „If you throw trash, you lose cash” (Śmiecisz – tracisz gotówkę). Osoby przyłapane na rzucaniu papierków, butelek czy niedopałków na chodnik spotkają się z natychmiastową reakcją. Władze skierowały na ulice specjalne, 50-osobowe patrole urzędników uprawnionych do wlepiania mandatów na miejscu. Kary wynoszą obecnie 2000 jenów (około 55-60 PLN). Co ważne z perspektywy zagranicznego turysty, system został w pełni zcyfryzowany – mandat można opłacić nie tylko gotówką, ale też kartą płatniczą lub za pomocą kodu QR. Pakując się do Japonii, warto zaopatrzyć się w mały, wodoodporny woreczek strunowy na osobiste śmieci, który będziecie nosić w plecaku przez cały dzień. Droższe pożegnanie z Azją. Drastyczny wzrost „Sayonara Tax” od 1 lipca Kolejną istotną zmianą, która bezpośrednio wpłynie na budżet każdego polskiego podróżnika, jest nowelizacja podatku wyjazdowego, znanego powszechnie jako Sayonara Tax. Opłata ta została wprowadzona w 2019 roku i do tej pory wynosiła symboliczne 1000 jenów, będąc automatycznie doliczaną do ceny biletu lotniczego lub morskiego. Rząd Japonii oficjalnie ogłosił, że od 1 lipca 2026 roku podatek ten wzrośnie aż trzykrotnie – do kwoty 3000 jenów. Choć z powodu historycznie niskiego kursu jena kwota ta po przeliczeniu na polską walutę nie zrujnuje budżetu (jest to równowartość około 18-20 USD, czyli ok. 75 PLN), sam trend pokazuje determinację rządu. Pieniądze te mają zostać celowo przekierowane na rozbudowę infrastruktury radzącej sobie z nadmiarem turystów. Z funduszy tych zostaną sfinansowane m.in. nowoczesne bramki biometryczne (rozpoznawanie twarzy) na lotniskach Haneda i Narita, co ma skrócić gigantyczne kolejki do kontroli paszportowej, a także wsparcie renowacji mniej znanych, regionalnych zabytków poza głównym szlakiem Tokio-Kioto. Co musi wiedzieć Polak? Przepisy wjazdowe i pułapki prawne MSZ Oficjalne komunikaty polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych przypominają o fundamentalnych zasadach wjazdu, które w obliczu zaostrzenia kontroli celnych nabierają kluczowego znaczenia. Obywatele RP mogą podróżować do Japonii bez wizy do 90 dni w celach turystycznych. Choć paszport nie musi posiadać trzymiesięcznej ważności po powrocie (wystarczy, by był ważny w dniu opuszczania kraju), to japońscy urzędnicy imigracyjni bardzo skrupulatnie weryfikują cel wizyty. Rekomenduje się wcześniejsze zarejestrowanie podróży w systemie Odyseusz oraz bezwzględne wypełnienie deklaracji imigracyjnych i celnych online za pośrednictwem oficjalnej platformy Visit Japan Web jeszcze przed wylotem z Warszawy. Pozwala to wygenerować kody QR, które znacznie przyspieszają procedury lotniskowe. Uwaga na leki i żywność! Japońskie prawo celne należy do najbardziej restrykcyjnych na świecie. Polscy turyści często nie zdają sobie sprawy, że wwożenie popularnych w Polsce leków bez recepty, zawierających pseudoefedrynę czy kodeinę (np. popularne środki na przeziębienie i zatoki), bez specjalnego, wcześniejszego zezwolenia (Yakkan Shoumei) jest traktowane jako przestępstwo narkotykowe! Podobnie wygląda kwestia żywności: obowiązuje bezwzględny zakaz wwożenia kabanosów, wędlin, owoców czy nasion, nawet jeśli zostały zakupione w strefie bezcłowej na Lotnisku Chopina. Ponadto, z uwagi na bezpieczeństwo, w Tokio obowiązuje całkowity zakaz lotów prywatnymi dronami – złamanie tego przepisu grozi natychmiastowym aresztem i ogromną grzywną. Informacje praktyczne dla Polaków – jak zaplanować wyprawę do Japonii? Planowanie wyjazdu do Japonii w 2026 roku wymaga strategicznego podejścia, szczególnie ze względu na rosnące koszty lokalnego transportu (ceny kultowych biletów sieciowych na superszybkie pociągi JR Pass wzrosły w ostatnich latach o kilkadziesiąt procent, sprawiając, że czasem bardziej opłaca się kupować bilety odcinkowe na Shinkanseny). Jak dolecieć z Polski? Najwygodniejszą opcją są bezpośrednie rejsy PLL LOT z Warszawy (WAW) na lotnisko Tokio-Narita (NRT). Lot trwa około 11-13 godzin w zależności od trasy omijającej przestrzeń powietrzną Rosji. Alternatywą są loty przesiadkowe popularnymi liniami bliskowschodnimi (Emirates, Qatar Airways) z przesiadką w Dubaju lub Dosze, bądź liniami europejskimi (Lufthansa, Air France) przez Frankfurt lub Paryż. Kiedy lecieć i pogoda? Najlepsze okresy na wizytę to wiosna (marzec – maj), czyli czas kwitnienia wiśni (sakura), oraz jesień (październik – listopad), gdy przyroda mieni się ognistymi barwami klonów (momiji). Wtedy pogoda jest najbardziej stabilna, a temperatury oscylują wokół przyjemnych 15-22°C. Unikajcie wyjazdów od czerwca do sierpnia – japońskie lato jest niezwykle upalne, wilgotne, a od czerwca do lipca trwa pora deszczowa (tsuyu). Dodatkowo od sierpnia do października występuje podwyższone zagrożenie tajfunami. Pieniądze i technologia: Choć Japonia to kraj nowoczesny, w wielu tradycyjnych restauracjach i świątyniach nadal rządzi gotówka. Polskie karty płatnicze (Visa/Mastercard) bywają odrzucane w mniejszych terminalach. Najlepszym rozwiązaniem jest wypłacanie gotówki bezpośrednio na miejscu – polskie karty debetowe bez problemu współpracują z bankomatami w sieci sklepów 7-Eleven. Pamiętajcie również, że w Japonii panuje inne napięcie w sieci (100 V, wtyczki typu amerykańskiego z dwoma płaskimi bolcami), co oznacza konieczność zabrania adaptera. Źródła: On-the-spot fines and higher taxes: The new rules and fees for travelling to Japan in 2026, Time Out, 5 czerwca 2026, Informacje dla podróżujących – Japonia, Oficjalny portal Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP (Gov.pl), Visit Japan Web – Official Immigration and Customs Service, Japan Digital Agency, 2026. Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Poezja i ślady w słojach drzew pozwoliły japońskim naukowcom rozszyfrować kosmiczną zagadkę z XIII w.
Japońscy naukowcy odkryli ślady ogromnego bombardowanie protonami przyspieszonymi do dziewięciu dziesiątych prędkości światła. Doszło do niego ponad 800 lat temu. Ślady zdarzenia zachowały się w słojach żywotnikowców japońskich.
Średniowieczne zapiski z dziennika japońskiego dworzanina i poety Fujiwary no Teiki, żyjącego w latach 1162–1241, stały się punktem wyjścia do poszukiwań dawnych słonecznych zdarzeń protonowych (SPE – solar proton event). W dzienniku można znaleźć informację, że w lutym 1204 roku poeta zobaczył „czerwone światła na północnym niebie nad Kioto”. Zorza polarna nad Kioto Poeta miał prawo nie wiedzieć, że ma do czynienia z zorzą polarną, ponieważ Kioto leży na 35° szerokości północnej, co jest stosunkowo niską szerokością geograficzną dla obserwacji zorzy polarnej. Jednak jak przekonaliśmy się w ostatnich latach maksimum słonecznego, silna burza geomagnetyczna może doprowadzić do pojawienia się zorzy również na średnich szerokościach geograficznych. Nie tylko Fujiwara no Teiki obserwował to niezwykłe zjawisko. W niebo spoglądali również chińscy astronomowie. Powstanie zorzy polarnej wiąże się z koronalnymi wyrzutami masy ze Słońca bombardującymi ziemską magnetosferę, ale wystąpienie wyjątkowo silnej zorzy jest dobrym punktem wyjścia do poszukiwań historycznych SPE. Wyjaśnijmy, że słoneczne zdarzenie protonowe to zjawisko bombardowania protonami przyspieszonymi do dziewięciu dziesiątych prędkości światła przez rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. SPE mogą być niezwykle niebezpieczne, stanowiąc zagrożenie dla astronautów i statków kosmicznych. Pole magnetyczne Ziemi zatrzymuje większość protonów, lecz czasami część z nich przenika przez ziemską osłonę magnetyczną i trafia do atmosfery, gdzie zderza się z gazami, tworząc atomy szczególnego rodzaju węgla – węgla-14. Ten następnie rozprzestrzenia się po planecie i zostaje wchłonięty przez organizmy żywe – w tym drzewa. Dymiący pistolet Właśnie dlatego badacze z Okinawa Institute of Science and Technology (OIST) skupili się na drzewach. Konkretnie na pozostałościach żywotnikowców japońskich z północnej Japonii, pochodzących z przełomu XII i XIII wieku. Zespół pod kierownictwem Hiroko Miyahary odkrył węgiel-14 w słojach datowanych na okres od zimy 1200 roku do wiosny 1201 roku. Słoje te stanowią „dymiący pistolet” wskazujący na „subekstremalne” zdarzenie SPE. – Poprzednie badania historycznych SPE koncentrowały się na rzadkich, ekstremalnie silnych zdarzeniach. Nasza praca stanowi podstawę do wykrywania subekstremalnych SPE – napisała Hiroko Miyahara w oświadczeniu. Wyjaśnijmy, że tzw. subekstremalne SPE występują częściej i mają energię wynoszącą około 10–30% energii najbardziej ekstremalnych SPE. Mimo to są niebezpieczne. – Subekstremalne SPE są trudniejsze do wykrycia, ale nasza metoda pozwala teraz skutecznie je identyfikować i lepiej rozumieć warunki, w których najczęściej występują – dodała badaczka. Bombardowanie protonami W opisywanym okresie tzw. cykl słoneczny był o kilka lat krótszy niż współcześnie spotykany 11-letni cykl. W pierwszych latach XII wielu Słońce znajdowało się w wyjątkowo aktywnej fazie – przynajmniej tak sugerują dowody zachowane w słojach drzew i historycznych zapisach. Wskazują one, że między rokiem 1200 a 1204 n.e. Ziemię bombardował strumień protonów oraz wzmożone koronalne wyrzuty masy. Aby lepiej zrozumieć to, co się wydarzyło, zespół naukowców z Okinawy wykorzystał metodę zwaną dendroklimatologią. To badanie tego, jak odstępy między słojami drzew odzwierciedlają zmiany klimatyczne. Pozwoliło to odkryć, że w tym okresie Słońce musiało być wyjątkowo aktywne. – Zebrane w ten sposób precyzyjne dane nie tylko pozwoliły nam dokładnie datować subekstremalne zdarzenia protonowe, ale także umożliwiły wyraźne odtworzenie cykli słonecznych tego okresu. Obecnie aktywność Słońca zmienia się w 11-letnich cyklach, ale odkryliśmy, że w tamtym czasie cykl trwał zaledwie siedem do ośmiu lat, co wskazuje na bardzo aktywne Słońce. Datowane przez nas SPE wystąpiło w szczytowym momencie jednego z tych cykli – podsumowała Hiroko Miyahara. Źródło: Proceedings of the Japan Academy, Series B Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To drzewo to biologiczny fenomen. Przetrwało epokę dinozaurów i bombę atomową
Do polskich kin właśnie trafił film „Milcząca przyjaciółka”, opowiadający o niezwykłej relacji człowieka z drzewem. W centrum historii znalazł się miłorząb japoński – gatunek od lat uznawany za jeden z najbardziej niezwykłych na świecie. To drzewo fascynuje nie tylko swoim wyglądem i długowiecznością, ale również symboliką, która od wieków wiąże je z pamięcią, odpornością i przemijaniem. Nic więc dziwnego, że twórcy filmu uczynili z niego cichego świadka ludzkich emocji i historii rozgrywających się na przestrzeni dekad.
W ostatnich latach coraz częściej mówi się o „inteligencji” roślin, ich zdolności do komunikacji oraz wpływie natury na ludzką psychikę. Naukowcy badają, w jaki sposób drzewa reagują na otoczenie, wymieniają informacje i tworzą skomplikowane sieci zależności przypominające naturalne systemy komunikacji. Jednocześnie rośnie zainteresowanie terapeutycznym wpływem kontaktu z przyrodą – od leśnych kąpieli po ogrody wspierające zdrowie psychiczne. W tym kontekście miłorząb japoński zajmuje miejsce szczególne. To jeden z najstarszych gatunków drzew na Ziemi, który przetrwał miliony lat niemal bez zmian i stał się symbolem wytrwałości oraz pamięci. Miłorząb japoński przetrwał miliony lat. Ocalał nawet po Hiroszimie Miłorząb japoński, znany również jako miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), od lat uznawany jest za jedno z najbardziej niezwykłych drzew na świecie. Naukowcy określają go mianem „żywej skamieniałości”, ponieważ jego przodkowie pojawili się na Ziemi ponad 200 milionów lat temu, jeszcze w czasach dinozaurów. Skamieniałości liści bardzo podobnych do współczesnych miłorzębów odkryto m.in. w Chinach i datowano na wczesną jurę. Co wyjątkowe, współczesne drzewa niemal nie różnią się od swoich pradawnych odpowiedników. Paleobotanicy podkreślają, że miłorząb jest biologicznym fenomenem – jedynym żyjącym przedstawicielem całego rzędu miłorzębowców (Ginkgoales), który w odległej przeszłości obejmował wiele różnych gatunków roślin. Większość z nich wyginęła jednak miliony lat temu wraz ze zmianami klimatu i rozwojem nowych gatunków roślin kwitnących. Przez długi czas sądzono nawet, że miłorząb całkowicie zniknął ze środowiska naturalnego i przetrwał wyłącznie dzięki uprawie prowadzonej przez ludzi. Gatunek został ocalony przede wszystkim przez mnichów buddyjskich i mieszkańców Chin, Korei oraz Japonii, którzy od wieków sadzili drzewa w pobliżu świątyń i klasztorów. W Europie miłorząb pojawił się dopiero w XVIII wieku, prawdopodobnie za sprawą podróżników i kupców związanych z Holenderską Kompanią Wschodnioindyjską. Dziś można go spotkać na całym świecie, także w polskich parkach i ogrodach botanicznych. Drzewo słynie z niezwykłej wytrzymałości – jest odporne na mróz, zanieczyszczenia powietrza, grzyby oraz owady, dlatego doskonale radzi sobie nawet w centrach dużych miast. Miłorzęby należą również do najbardziej długowiecznych drzew na świecie. Za jeden z najstarszych uznawany jest okaz rosnący przy świątyni Gu Guanyin w chińskim Xi’an, którego wiek szacuje się na ponad 1400 lat. Każdej jesieni tysiące turystów przyjeżdżają tam obserwować spektakularny moment, gdy drzewo niemal jednocześnie zrzuca wszystkie liście, tworząc wokół świątyni naturalny złoty „dywan”. Według części źródeł w Chinach mogą istnieć nawet starsze drzewa mające około 3,5 tysiąca lat, choć ich dokładny wiek nadal pozostaje przedmiotem badań. Szczególne miejsce w historii miłorzębu zajmuje jednak Hiroszima. Po zrzuceniu bomby atomowej w 1945 roku większość roślinności w mieście została doszczętnie zniszczona, jednak sześć miłorzębów rosnących w pobliżu epicentrum eksplozji przetrwało katastrofę i po pewnym czasie ponownie wypuściło liście. Dla wielu mieszkańców Japonii stały się symbolem nadziei i odrodzenia po jednej z największych tragedii XX wieku. Do dziś pozostają pod szczególną ochroną i są traktowane jako żywe pomniki historii. Właściwości miłorzębu japońskiego fascynują naukowców. Roślina od wieków wykorzystywana jest w medycynie Miłorząb japoński od stuleci zajmuje wyjątkowe miejsce w medycynie naturalnej i do dziś pozostaje jedną z najczęściej badanych roślin wykorzystywanych w suplementacji. W tradycyjnej medycynie chińskiej ceniono przede wszystkim jego nasiona, które stosowano m.in. w leczeniu problemów oddechowych i krążeniowych. Na Zachodzie znacznie większą popularność zdobyły jednak ekstrakty z liści miłorzębu, które zaczęto badać pod kątem wpływu na pamięć, koncentrację i funkcjonowanie mózgu. Roślina zawiera dużą ilość substancji aktywnych, w tym flawonoidy, terpeny, przeciwutleniacze, witaminę C i E, selen oraz związki wspierające ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. To właśnie dzięki wysokiej zawartości antyoksydantów miłorząb od lat pojawia się w badaniach dotyczących procesów starzenia się organizmu i chorób neurodegeneracyjnych. Preparaty z Ginkgo biloba bywają stosowane pomocniczo przy problemach z pamięcią i koncentracją, zaburzeniach krążenia mózgowego czy przewlekłym zmęczeniu psychicznym. Badania sugerują również, że roślina może poprawiać przepływ krwi, zwiększać elastyczność naczyń krwionośnych oraz ograniczać ryzyko tworzenia zakrzepów. Z tego powodu ekstrakty z miłorzębu często wykorzystywane są także przy szumach usznych, zawrotach głowy czy zaburzeniach równowagi. Niektóre analizy wskazują ponadto, że związki zawarte w liściach mogą wspierać funkcje poznawcze u osób starszych oraz poprawiać zdolność uczenia się w okresach wzmożonego wysiłku intelektualnego. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że wokół właściwości miłorzębu przez lata narosło wiele uproszczeń. W wywiadzie dla „Yale Environment 360” paleobotanik Peter Crane zwracał uwagę, że wyniki badań nad skutecznością ekstraktów „pozostają niejednoznaczne”, a część analiz przynosi sprzeczne rezultaty. – Istnieją pewne dowody na to, że jest pomocny w określonych aspektach, ale trudno jednoznacznie udowodnić jego skuteczność – tłumaczył badacz. Mimo to zainteresowanie rośliną nie słabnie, a miłorząb pozostaje jednym z najpopularniejszych składników suplementów wspierających pamięć i koncentrację na świecie. Ciekawostką pozostaje również charakterystyczny zapach owoców żeńskich drzew, który przez wielu porównywany jest do zjełczałego masła lub nawet... wymiocin. Jak wyjaśniał Crane, może być to pozostałość dawnego mechanizmu rozsiewania nasion przez zwierzęta, które przyciągał intensywny aromat mięsistej osłonki. Same nasiona są jadalne i w części Azji uznawane są za przysmak dodawany m.in. do zup i dań ryżowych, choć eksperci ostrzegają, że spożywane w nadmiarze mogą działać toksycznie. Miłorząb od dawna fascynuje więc nie tylko botaników, lecz także lekarzy, farmaceutów, kucharzy i naukowców badających procesy starzenia się mózgu oraz wpływ substancji roślinnych na funkcjonowanie ludzkiego organizmu. Źródła: Britannica, Yale Environment 360, Roots Plants Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jedyne takie lotnisko na świecie. Japoński port zmienia się w królestwo Pokémonów
Wraz z początkiem lipca jedno z japońskich lotnisk przejdzie diametralną metamorfozę. Port lotniczy Noto Satoyama stanie się pierwszym tego typu obiektem poświęconym w całości kreskówce Pokemon. Nowy wygląd ma wnieść nieco radości w obszar, który ucierpiał na skutek trzęsienia ziemi.
Fenomen świata Pokémon – z którego wywodzą się ikony popkultury, takie jak Pikachu, Bulbasaur czy Snorlax – już dawno wykroczył poza granice Kraju Kwitnącej Wiśni. To jednak w Japonii obecność tej marki jest najbardziej odczuwalna. W ojczyźnie „kieszonkowych potworów” powstają nie tylko kolejne centra handlowe czy parki rozrywki im dedykowane, ale i projekty znacznie większego formatu. Teraz fani serii zyskują unikalną okazję, by dosłownie wzbić się w przestworza w towarzystwie swoich ulubionych bohaterów. Dzięki nowej inicjatywie na lotnisku Noto Satoyama, podróżowanie staje się częścią wielkiej przygody w świecie Pokémon. Transformacja w klimacie Pokémon Port lotniczy Noto Satoyama (położony na półwyspie Noto w środkowej części wyspy Honsiu) przeszedł totalną „Poke-metamorfozę”. Motywy z kultowej serii przejmą wszystkie cztery kondygnacje lotniskowego budynku. W centralnej części dumnie prezentować się będzie Pikachu „pilotujący” samolot, natomiast parter ozdobi mural łączący świat fantastyczny z malowniczą naturą półwyspu Noto. Pokemony spotkamy dosłownie wszędzie – od filarów po tablice informacyjne na drugim piętrze, gdzie postacie „pomagają” w lotniskowych formalnościach. Lotnisko stanie się prawdziwą atrakcją nie tylko dla fanów kultowej serii. Ci, którzy jeszcze nie zagłębili się w przygody Asha Ketchuma zyskają świetny pretekst do rozpoczęcia swojej pokemonowej przygody. Pokemonowy lek Decyzja o przekształceniu lotniska w przestrzeń rodem ze świata Pokémon to znacznie więcej niż tylko komercyjny zabieg mający przyciągnąć turystów. Inicjatywa ta ma głęboki wymiar społeczny – jak wyjaśniają władze portu, projekt zrodził się w odpowiedzi na tragiczne trzęsienie ziemi, które nawiedziło półwysep Noto w 2024 roku, niosąc ze sobą setki ofiar i ogromne zniszczenia. Nowy, bajkowy wizerunek lotniska ma być symbolem odrodzenia i nadziei. Wprowadzając do surowych, terminalowych wnętrz mnóstwo barw, zabawy i pozytywnej energii, twórcy chcą podarować odrobinę uśmiechu i beztroski przede wszystkim najmłodszym, których życie zostało naznaczone przez tę katastrofę. Zmiany na lotnisku Metamorfoza lotniska to jednak nie tylko uczta dla oczu, ale i dla podniebienia. W restauracji An-non fani będą mogli skosztować tematycznych potraw i napojów. Z kolei butik Serendipity przygotował bogatą ofertę gadżetów – od koszulek i breloków, aż po unikalne akcesoria podróżne, jak choćby przywieszki do bagażu. Aby ułatwić zwiedzanie regionu, w weekendy oraz wakacje uruchomiono specjalną linię autobusową łączącą lotnisko z urokliwą, XVI-wieczną Kanazawą. Warto jednak nie zwlekać z planowaniem podróży zbyt długo – projekt ma charakter czasowy. Pokémonowe królestwo zniknie z terminalu 30 września 2029 roku. Źródło: TimeOut Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Przeszedł piechotą całą Japonię. „Moim celem było po prostu robić swoje i gadać do siebie”
Kissy to zadymione, trzeszczące ośrodki miejscowych społeczności. Posiedź we właściwej przez godzinę, a nawet jeżeli nie spotka cię nic szczególnego, wyjdziesz stamtąd z lepszym pojęciem o okolicy, w której się znalazłeś.
Spis treści: Kissaten „Siema” Cesarska toaleta Papierosy i kawa Tu czas płynie inaczej W wielkim skrócie: mam czterdzieści jeden lat. Kiedy miałem dziewiętnaście, przeprowadziłem się do Japonii. Bardzo dużo chodzę tutejszymi starymi drogami; zwykle samotnie, zawsze kompulsywnie. Chodzę po dwadzieścia, trzydzieści kilometrów, czasem więcej, aż stopy zaczynają mi omdlewać, miejscami piec, jakby zostały zmielone. Przestaję dopiero, gdy wiem, że nie zdołam już postawić ani jednego kroku. I to samo robię następnego dnia. I kolejnego. Powtarzam tę czynność codziennie tygodniami, miesiącami. Przychodzi mi to z łatwością, całkiem jakby moje ciało czekało na to przez całe życie. Robię zdjęcia tym, których spotykam, temu, co zobaczę, banałom życia, które mijam po drodze. Nagrywam swoje spostrzeżenia na dyktafon, gadając do siebie jak tamta kobieta z siatami, którą widywaliśmy wałęsającą się po chodnikach naszego przedmieścia. (Dlaczego nikt z nas nie próbował jej pomóc?) Każdego wieczoru przez trzy, cztery albo i pięć godzin przeglądam i segreguję fotografie, opracowuję notatki, robię pranie, gawędzę z właścicielami i właścicielkami zajazdów, tworzę archiwum. Dokąd to wszystko prowadzi? Tutaj, trzymasz to w ręku. To przypomina praktykę ascetyczną. Golę nawet głowę, jakbym był zawodowym żebrakiem, dla którego jałmużną są opowieści. To wędrówka, owszem, ale też seria związków z ludźmi i przedmiotami: sens rodzi się w pokazie slajdów złożonym z twarzy, dawnych opowieści, nowych opowieści, historii, pól, wspinaczek przez sosnowe lasy i salony pachinko. Kissaten „Siema” Przy drodze przed sobą widzę coś, co może być kissą, tanią restauracją w starym stylu. Te lokale stały się moimi ulubionymi miejscami na świecie. Kissaten, w skrócie kissa, to japoński bar atmosferą przypominający amerykańskie dinery z połowy ubiegłego wieku, tyle że z całkowicie własną estetyką właściwą światom lustrzanym. Niskie laminowane stoły, niskie krzesła. Mówią na nie „krzesła kanapowe”. (Cudowne – krzesła kanapowe!) Kissy to zadymione, trzeszczące ośrodki miejscowych społeczności. Posiedź we właściwej przez godzinę, a nawet jeżeli nie spotka cię nic szczególnego, wyjdziesz stamtąd z lepszym pojęciem o okolicy, w której się znalazłeś. Płócienne markizy lokalu, do którego akurat się zbliżam, wyglądają jak potargane przez burze. Wierz mi, miejsce wydaje się opuszczone. Tak jakby zostało zamordowane i wrzucone do rowu, potem ktoś je wyciągnął, poddał oględzinom, stwierdził, że jest do niczego, i cisnął z powrotem w rów. Ale tego dnia jest gorąco, ja czuję pragnienie, a napis u wejścia pozdrawia: „Siema”. W środku właścicielka pogrążona w lekturze gazety w uniesionej ręce trzyma kopcącego papierosa. Nie podnosi wzroku znad strony. – Tostów nie ma – mówi. (Często podają tosty). – Jest kawa mrożona? – Tak, kawa jest. (Kawę mrożoną podają zawsze). Cesarska toaleta Lokal jest pusty. Korzystam z toalety, która jest w doskonałej formie: tradycyjny fajansowy otwór w podłodze z porcelanowych kafelków. Toaleta z innej epoki, przy korzystaniu wymaga dobrego poczucia równowagi i mięśni pośladków godnych zapaśnika sumo. Widziałem kiedyś toaletę wykonaną specjalnie dla cesarza. Znajdowała się w wiosce przy innym historycznym szlaku, znanym jako Kiso-ji, daleko od tej kissy. Setki lat temu rozeszła się tam pogłoska, że przez wieś ma przejeżdżać cesarz. A niech by tak musiał akurat do sracza! Więc zbudowali mu przepiękną ubikację – drewnianą. (Tak jest, drewnianą ubikację). Dziura w podłodze w kształcie zaokrąglonego prostokąta, obrzeżona gałęziami cyprysu, wypełniona piaskiem, z poręcznym uchwytem pomocnym przy utrzymywaniu równowagi. Wystarczy podwinąć kimono i mocno się chwycić. Sufit stanowiła misternie wyplatana strzecha. Zaprawdę chytrze pomyślane miejsce opróżniania bebechów w dystyngowany sposób. Skąd ten dół z piachem, zupełnie jakby cesarz był kotem? Stąd, że jego stolec należało poddać badaniu. Zajmował się tym Wielki Przesiewczy. Facet, który analizował każde cesarskie wypróżnienie, by można było mieć pewność, że z bóstwem wszystko w porządku. Co za robota! Możesz nie wierzyć, ale takie fuchy istnieją. Te historie, które sobie opowiadamy, to, jak wywyższamy jednego człowieka ponad innego – takie uznaniowe, takie dziwaczne. Z tamtej toalety pośrodku niczego nikt nigdy nie skorzystał. Ale miasteczko przemieniło ją w swego rodzaju relikwię, traktuje jak atrakcję. Jeśli jest się w pobliżu, można odwiedzić to miejsce. Papierosy i kawa Tutaj, w Siemie, ubikacja jest mniej więcej taka sama, tylko zamiast piasku ma kanalizację i nie ulega wątpliwości, że korzystano z niej tysiące razy. Obok znajduje się wyszczerbiona aluminiowa popielnica. Lokal, niegdyś wypełniony dymem tytoniowym, wciąż jest przesiąknięty spalinami z płuc tysiąca palaczy. Ze względu na igrzyska olimpijskie prawodawstwo w ostatniej dekadzie uległo zmianom. (Olimpiada przemieniła Tokio już wcześniej, w 1964 roku, i po raz kolejny w 2020 roku). W 2000 roku, kiedy tu przyjechałem, miało się wrażenie, że palą wszyscy i wszędzie. Trzeba było wziąć prysznic trzy razy, żeby się pozbyć zapachu dymu z włosów. Teraz jest bardziej restrykcyjnie. Prawie nigdzie nie można palić. Te stare kissy opierają się jako ostatnie. Przy tym utrzymują dawne porządki głównie z szacunku do stałych bywalców, którzy palili w tych wnętrzach co rano przez większość życia. Wracam z toalety i na stoliku czeka już mrożona kawa. Właścicielka sprawia wrażenie, jakby nie ruszyła się w ogóle z miejsca, jakby kawa sama się zrobiła. Biorę łyk. Krzywię się, kaszlę. Jest zaskakująco słodka. Przypomina mi się kawa, którą można dostać w obozie u podnóża Annapurny (jednego z pierwszych celów, do których podróżowałem sam): rozpuszczalna, z masą cukru. Gdy tam dotarłem, głowa pękała mi z powodu choroby wysokościowej. Nad obozem zwieszał się skalny parapet wyrastający z czoła imponującej moreny. Ponieważ nie mogłem zasnąć, wypuściłem się sam w noc z termosem słodkiej kawy wciśniętym pod kurtkę, usiadłem na krawędzi tej rozległej zamarzłej równiny i wpatrywałem się w górujące nade mną szczyty Maćhapućhare, Hiunćuli, Singu Ćuli i Gangapurny, no i rzecz jasna w samą ośmiotysięczną boską Annapurnę. Wskazówka zegara się poruszyła, a ja skończyłem dwadzieścia osiem lat, czując się tak małym i zagubionym, jak czułby się każdy w takim miejscu, miejscu podobnym do Księżyca. Wtedy jeszcze tego nie wiedziałem, ale zbliżałem się do końca trudnej dekady życia i sprawy miały niebawem zacząć się układać. Za to w tamtej chwili ze wszystkich sił musiałem się powstrzymywać, żeby nie rzucić się z krawędzi na spotkanie całego tego piękna i samotności. Tu czas płynie inaczej Odchrząkuję i zagaduję: To miejsce długo już działa, co? Właścicielka się śmieje i mówi: Siema? Będzie trzyijści pięć lat, jak prowadzę ten lokal. Może trzyijści sześć. Raczy’ trzyijści pięć. Dodaje, jeszcze trochę rechocząc: Do licha, całkiem długo. Moglibymy zwinąć interes w tej chwili. Moglimy zamknąć dawno temu. Na Półwyspie Kii czas płynie inaczej. Trudno to wytłumaczyć, ale tutaj jak gdyby się zatrzymał w bardzo konkretnym momencie, czterdzieści lat temu, a wszystko, co dziś zostało, utraciło precyzję i zatacza błędne koła. W tej nieprecyzyjności czuję jakąś łagodność, coś w rodzaju rozgrzeszenia. Do medytowania nad przeszłością Półwysep nadaje się równie dobrze jak każde inne miejsce. Ludzie tutaj utrzymują zdrowe stosunki z rozkładem. Porządny sztorm mógłby zmieść stąd wszystko w jedną noc. I w porządku, wydają się mówić, a czasami mówią to wprost. Patrzę dookoła po przyrządach do parzenia kawy i stołkach. Do ściany przytwierdzono karnety na pieczątki. Kup dziewięć filiżanek, a dziesiątą otrzymasz w prezencie. Coś w tym stylu. Kissy tradycyjnie utrzymują instytucję karnetów dla swoich stałych klientów. Chociaż to, czy stali klienci Siemy jeszcze dychają, to osobna kwestia. W kącie szklany stół z dżojstikiem z każdej strony i ekranem do gier wideo pod blatem. Gdy byliśmy dzieciakami, uwielbialiśmy tak spędzać czas. Tłusta pizza, Pac-Man za ćwierć dolara i godziny lata ulatniały się jak dym. Tu ekran jest wyłączony, wygląda, jakby nigdy go nie włączono. Zepsute od dawna?, pytam. Wieki, odpowiada właścicielka. Nie kwestionuje mojego prawa do bycia tutaj, nie wadzi jej wielki plecak, który dźwigam. To mój pierwszy dzień chodzenia od dłuższego czasu i nie bardzo mam konkretny plan. Ale to, że natknąłem się na Siemę, to, że piję tę smętną mrożoną kawę, rozmyślając o pozbawionych życia morenach i cesarskich toaletach – to wszystko wydaje mi się dobrym znakiem. Moim celem jest po prostu robić „swoje”, chodzić dawnymi drogami Półwyspu przez trzydzieści, może czterdzieści dni. Zobaczymy, jak wyjdzie. Nigdzie się nie spieszę. Zrzędliwa sprezzatura właścicielki mi imponuje. Kobieta jest niewiarygodnie wyluzowana. Zwisa jej po całości. Mówi ogólnikami, zagadkami, jakby rozgrywała ze mną partię ping-ponga, zamiast piłeczki zagrywając mokrą gąbkę. Moglibyśmy gadać o tylu rzeczach. A gadamy akurat o kompetencji albo niekompetencji rządu. O tym, że wirus to, wirus tamto. Świat się wykoleił i nie wiadomo, czy się naprostuje. Kto wie, gdzie się zaczaił wirus, zresztą, do diabła, kogo to obchodzi. Mówi: Mam mieć pretensję, że ktoś chce się napić? Teraz już z każdego może wyleźć praktycznie wszystko. Mogę tylko się roześmiać i przyznać jej rację. I dopijam słodką ciecz, płacę i pytam, czy wolno mi sfotografować lokal. Odburkuje przyzwalająco. Pochmurny dzień, słabe światło. Na ścianie pożółkły od dymu papierosowego portret piękności z amerykańskiego Południa. Tak przelatują kolejne dziesięciolecia. To jest przedruk z książki autorstwa Craiga Moda „Gdzie rosną cedry. Zapiski z wędrówki przez Japonię”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Znak Literanova. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Japończycy płacą majątek, by zniknąć bez śladu. Mogą legalnie zacząć nowe życie
Czasami codzienność staje się tak przytłaczająca, że pojawia się myśl o całkowitym zniknięciu i rozpoczęciu wszystkiego od nowa. W Europie pozostaje ona najczęściej w sferze wyobrażeń, jednak w Japonii przybiera realny wymiar. Istnieje tam zjawisko, które pozwala dosłownie „wyparować” – bez łamania prawa i z pomocą wyspecjalizowanych firm. Na czym polega fenomen johatsu i dlaczego tysiące osób decydują się na tak radykalny krok?
W sytuacji, gdy życie zaczyna wymykać się spod kontroli, a presja społeczna, problemy finansowe czy osobiste stają się trudne do udźwignięcia, w Japonii istnieje rozwiązanie, które dla wielu osób stanowi ostateczną formę ucieczki. Zjawisko to określane jest mianem johatsu, czyli „ludzi, którzy wyparowali” – osób, które świadomie zrywają kontakt z dotychczasowym życiem i zaczynają wszystko od nowa w innym miejscu. Skala tego fenomenu jest znacząca, gdyż szacuje się, że każdego roku znika w tym kraju nawet około 100 tysięcy osób. W odpowiedzi na to powstała cała nisza usług, w ramach której specjalne firmy pomagają w organizacji takiego „zniknięcia”, oferując wsparcie logistyczne, transport, a nawet pomoc w rozpoczęciu nowego życia w anonimowości. Johatsu w Japonii – skąd wzięło się to zjawisko i dlaczego ludzie znikają? Termin johatsu pojawił się w Japonii już w latach 60. XX wieku i początkowo odnosił się do osób uciekających z nieudanych małżeństw. W społeczeństwie, w którym rozwody były rzadkie i obarczone silnym piętnem społecznym, formalne zakończenie związku często postrzegano jako porażkę. Dla wielu łatwiejszym rozwiązaniem okazywało się więc całkowite zerwanie kontaktów i rozpoczęcie życia w innym miejscu. Z czasem zjawisko to zaczęło przybierać szerszy wymiar, szczególnie w latach 90., kiedy Japonia zmagała się z długotrwałą stagnacją gospodarczą. Utrata pracy, rosnące zadłużenie oraz presja związana z utrzymaniem statusu społecznego sprawiły, że coraz więcej osób decydowało się na radykalny krok, jakim było zniknięcie. Współcześnie przyczyny johatsu są znacznie bardziej złożone i obejmują zarówno kwestie ekonomiczne, jak i społeczne czy psychologiczne. Część osób ucieka przed przemocą domową, inni próbują zerwać z toksycznymi relacjami lub wymagającym środowiskiem pracy. W Japonii ogromną rolę odgrywa presja społeczna związana z osiągnięciami zawodowymi i edukacyjnymi – niepowodzenia, takie jak utrata pracy czy niezdany egzamin, mogą prowadzić do poczucia wstydu i izolacji. W skrajnych przypadkach decyzja o zniknięciu bywa postrzegana jako jedyna droga ucieczki przed społecznym napiętnowaniem. Nie bez znaczenia pozostaje także zjawisko karōshi, czyli śmierci z przepracowania, które od lat stanowi jeden z najbardziej ekstremalnych przejawów kultury pracy w Japonii. Skala zjawiska jest trudna do jednoznacznego oszacowania, ponieważ nie wszystkie przypadki są rejestrowane w oficjalnych statystykach. Szacuje się jednak, że każdego roku znika nawet około 100 tysięcy osób. Co istotne, część z nich robi to korzystając z pomocy wyspecjalizowanych firm. Johatsu pozostaje przy tym tematem tabu – podobnie jak kwestie zdrowia psychicznego czy samobójstw – co dodatkowo utrudnia jego pełne zrozumienie. W efekcie zjawisko to funkcjonuje na styku społecznej rzeczywistości i milczącego przyzwolenia, wpisując się w specyfikę japońskiej kultury, w której zachowanie twarzy i unikanie konfrontacji często mają kluczowe znaczenie. Jak działa johatsu i dlaczego jest legalne? Kulisy „znikania” w Japonii Wraz z rosnącą popularnością zjawiska johatsu w Japonii powstał cały sektor usług, który umożliwia przeprowadzenie takiego „zniknięcia” w sposób zorganizowany i – co istotne – zgodny z prawem. Kluczową rolę odgrywają tu tzw. yonige-ya, czyli firmy specjalizujące się w nocnych przeprowadzkach. Ich działalność polega na kompleksowym przygotowaniu klienta do porzucenia dotychczasowego życia: od szybkiego opróżnienia mieszkania, przez rozwiązanie umów z dostawcami usług i dezaktywację numerów telefonów, aż po pomoc w znalezieniu nowego miejsca zamieszkania. W zależności od skali operacji koszt takiej usługi może wynosić od około 50 do nawet 300 tysięcy jenów. Firmy te podkreślają, że współpracują wyłącznie z osobami, które nie uciekają przed odpowiedzialnością karną, lecz podejmują decyzję o zniknięciu dobrowolnie. Osoby, które decydują się na samodzielne działanie, często korzystają z poradników dostępnych w internecie, zawierających wskazówki dotyczące zmiany miejsca pobytu czy ograniczenia śladów w dokumentach. Po „zniknięciu” wielu johatsu przenosi się do mniej zaludnionych dzielnic dużych miast lub na obszary peryferyjne, gdzie łatwiej zachować anonimowość. Wybierają miejsca zamieszkania, które nie wymagają rozbudowanej weryfikacji tożsamości, korzystając z tanich kwater czy kafejek internetowych. Ich nowe życie często wiąże się z podejmowaniem prostych, nisko płatnych prac fizycznych, co pozwala funkcjonować poza oficjalnym systemem społecznym. Z punktu widzenia prawa zjawisko to znajduje się w szarej strefie, ale nie jest traktowane jako przestępstwo. Japońskie przepisy silnie chronią prywatność jednostki, co oznacza, że dorosła osoba ma prawo zmienić miejsce zamieszkania i zerwać kontakt z otoczeniem bez konieczności informowania bliskich. Organy ścigania zazwyczaj nie podejmują działań, jeśli nie istnieją przesłanki wskazujące na przestępstwo lub zagrożenie życia. Dodatkowo restrykcyjne regulacje dotyczące ochrony danych osobowych uniemożliwiają ujawnienie miejsca pobytu nawet członkom rodziny. W praktyce oznacza to, że bliscy osób, które zdecydowały się na johatsu, pozostają często bez realnych narzędzi do ich odnalezienia, a jedyną możliwością jest skorzystanie z usług prywatnych detektywów. Źródła: BBC, GaijinPot Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sokushinbutsu to rytuał umierania za życia. Mnisi świadomie przygotowywali ciało do wiecznej medytacji
Mumifikacja występuje w wielu kulturach świata, jednak japoński rytuał sokushinbutsu jest unikatowy na skalę globalną. Praktyka ta zakłada świadome, wieloletnie przygotowanie organizmu do stanu pośmiertnej nienaruszalności. To sprawia, że osoby, które się jej poddały, po śmierci nie są postrzegane jako martwe, a jako istoty znajdujące się w stanie wiecznej medytacji.
Spis treści: Od Kūkaia do shugendō Trzy tysiące dni, prowadzące do nienaruszalności Demistyfikacja „cudu” Gdzie można zobaczyć sokushinbutsu? Termin „sokushinbutsu” tłumaczy się dosłownie jako „Budda w tym oto ciele”. Odnosi się to do fundamentalnej idei osiągnięcia pełnego oświecenia nie w przyszłych inkarnacjach, a w obecnej, fizycznej formie. Praktyka z pogranicza religii, antropologii i biologii, której poddawali się mnisi buddyjscy, jest enigmatyczna i mroczna, a to sprawia, że niezwykle silnie oddziałuje na zachodnią wrażliwość. Od Kūkaia do shugendō Korzenie tej radykalnej ścieżki sięgają IX wieku i są nierozerwalnie związane z postacią Kūkaia, znanego pośmiertnie jako Kōbō Daishi – założyciela szkoły buddyzmu ezoterycznego Shingon. Po powrocie ze studiów w Chinach dynastii Tang, Kūkai przyniósł do Japonii nauki mikkyō (tajemnych słów), które kładły nacisk na możliwość transformacji własnego ciała w naczynie boskiej mądrości. Według hagiografii i ludowych przekazów, Kūkai nie umarł, a wszedł w stan głębokiej medytacji w swojej pustelni na górze Kōya, gdzie ma przebywać do dziś, czekając na nadejście Maitrei, Buddy Przyszłości. Praktyka sokushinbutsu ewoluowała przede wszystkim dzięki tradycji shugendō – nurtu łączącego buddyzm wadżrajany, shintō i taoizm. Wyznawcy tego nurtu, zwani yamabushi, wierzyli, że góry są miejscem o szczególnej mocy, zamieszkałym przez bóstwa i duchy, a surowy trening w ich obrębie pozwala na nabycie nadprzyrodzonych zdolności i oczyszczenie z karmicznych zanieczyszczeń. Region Dewa Sanzan, obejmujący trzy święte szczyty: Haguro, Gassan i Yudono, stał się centrum tych praktyk ze względu na swój odizolowany charakter i obecność specyficznych źródeł mineralnych, które, jak się później okazało, odegrały kluczową rolę w biologicznym sukcesie mumifikacji. Trzy tysiące dni, prowadzące do nienaruszalności Proces stawania się sokushinbutsu był precyzyjnie zaplanowaną transformacją, trwającą zazwyczaj niemal dziesięć lat. Każdy etap służył stopniowemu eliminowaniu z organizmu wilgoci i substancji podatnych na gnicie i rozkład, takich jak tłuszcz i mięśnie. Jednocześnie, tkanki były nasycane naturalnymi konserwantami. Eliminacja zapasów energetycznych W pierwszej fazie mnich rezygnował ze spożywania większości pokarmów, które wcześniej pojawiały się w jego jadłospisie. W tym okresie dieta składała się przede wszystkim z nasion, orzechów, pąków kwiatów i jagód. Towarzyszył temu intensywny wysiłek fizyczny, w tym wielokilometrowe biegi po górskich szlakach, medytacje pod lodowatymi wodospadami oraz nocne czuwania. Celem było drastyczne obniżenie poziomu tkanki tłuszczowej, która po śmierci jest głównym pożywieniem dla bakterii. Dieta drzewna Po osiągnięciu stanu skrajnego wychudzenia, asceta wchodził w fazę mokujiki-gyō. Jadłospis ograniczał się wówczas do kory drzew (najczęściej sosnowej), igliwia, żywicy i korzeni. Ten ekstremalny reżim nie tylko dalej redukował masę ciała, ale również wpływał na skład chemiczny organizmu. Niektóre źródła wskazują, że mnisi połykali również kamienie, co miało służyć stłumieniu głodu i prawdopodobnie dostarczeniu specyficznych minerałów. W tym czasie ciało stawało się niemal całkowicie pozbawione mięśni, a skóra zaczynała ściśle przylegać do kości. Toksyczna impregnacja i osuszanie Najbardziej drastycznym elementem przygotowań było picie naparu sporządzonego z soku drzewa urushi. Substancja ta zawiera silnie toksyczną żywicę, którą stosuje się w procesie produkcji tradycyjnej japońskiej laki. Spożycie napoju wywoływało gwałtowną reakcję organizmu: wymioty, wzmożone pocenie i biegunkę. To prowadziło do ekstremalnego odwodnienia. Kluczowe znaczenie miał fakt, że toksyczna substancja kumuluje się w tkankach, czyniąc je trującymi dla owadów, które mogą zaatakować ciało po śmierci. Dodatkowym wsparciem w procesie konserwacji była woda ze świętych źródeł góry Yudono, charakteryzująca się wysokim stężeniem arsenu. Środek o silnym działaniu bakteriobójczym przenikał do organizmu, zapobiegając namnażaniu się mikroorganizmów. Ostateczna medytacja Gdy mnich czuł, że śmierć jest bliska, przechodził do ostatniego etapu, zwanego dochū nyūjō. Był on zamykany w ciasnej drewnianej komorze, którą następnie umieszczano kilka metrów pod ziemią. Skrzynia była wyłożona węglem drzewnym, który absorbował resztki wydostającej się z ciała wilgoci. Jedynym połączeniem ze światem żywych była cienka bambusowa rurka, która miała za zadanie dostarczać tlen, i sznur połączony z dzwonkiem. W ten sposób, raz dziennie mnich dawał znak swoim uczniom, że proces transformacji wciąż trwa. Moment, w którym dzwonek milkł, oznaczał śmierć fizyczną i wejście w ostateczny stan nyūjō. Wówczas rurka była usuwana, a grób szczelnie zamurowywany na okres kolejnych 1000 dni. Po tym czasie komora była otwierana, by sprawdzić, czy ciało zachowało nienaruszalność. Jeśli mnich „odrodził się” jako sokushinbutsu, jego ciało przenoszono do świątyni, ubierano w uroczyste szaty i wystawiano do publicznej czci jako żywy symbol triumfu ducha nad materią. Demistyfikacja „cudu” Nauka potwierdza skuteczność ascetycznych praktyk i wywaru urushi, jednak należy podkreślić, że czasami mnisi pomagali naturze. W latach 60. XX wieku grupa japońskich naukowców pod przewodnictwem profesora Kosei Ando z Uniwersytetu Waseda przeprowadziła pierwsze szczegółowe badania anatomiczne i antropologiczne zachowanych mumii. Badacze odkryli, że niektóre ciała nosiły ślady dodatkowych zabiegów, wykonanych już po śmierci. Stwierdzono między innymi, że zwłoki były osuszane dymem. Najbardziej zaskakujące odkrycie dotyczyło śladów laparotomii. Stwierdzono, że u niektórych mnichów, pośmiertnie usunięto organy wewnętrzne i mózg, a pustą przestrzeń wypełniono wapnem. Koniec epoki Praktyka sokushinbutsu została oficjalnie zakazana w 1877 roku przez rząd Meiji. Nowe władze, dążąc do modernizacji Japonii na wzór zachodni, uznały akt samomumifikacji za barbarzyński i niecywilizowany. Z prawnego punktu widzenia proces ten zaczęto klasyfikować jako pomoc w odebraniu sobie życia. Ostatnim mnichem, który potajemnie i nielegalnie zdołał ukończyć rytuał, był Bukkai-shōnin (w 1903 roku). Jego ciało, ekshumowane dopiero po II wojnie światowej, spoczywa w świątyni Kannon-ji w Niigacie. Gdzie można zobaczyć sokushinbutsu? Obecnie w całej Japonii znajduje się około 16 do 18 zidentyfikowanych mumii, z czego aż osiem spoczywa w prefekturze Yamagata, w pobliżu gór Dewa Sanzan. Miejsca te można zwiedzać, ale wymaga to szacunku i przestrzegania specyficznych reguł etykiety świątynnej. Świątynia Ryūsuiji Dainichibō (Tsuruoka, Yamagata) To jedno z najważniejszych miejsc kultu, gdzie spoczywa Shinnyokai-shōnin. Mnich ten osiągnął stan sokushinbutsu w wieku 96 lat. Jego ciało jest uważane za najlepiej zachowane w Japonii. Co sześć lat odbywa się uroczysta ceremonia zmiany szat mumii. Stare są cięte na małe kawałki i sprzedawane jako potężne amulety ochronne. Świątynia Chūrenji (Góra Yudono, Yamagata) Miejsce spoczynku Tetsumonkai-shōnina, byłego samuraja, który po uśmierceniu dwóch przeciwników uciekł do świątyni i oddał się ascezie. Świątynia ta słynie nie tylko z obecności „żywego Buddy”, ale również ze wspaniałych malowideł sufitowych, przedstawiających niebiańskie postaci. Szaty Tetsumonkaia są zmieniane co 12 lat. Świątynia Kaikōji (Sakata, Yamagata) W tej świątyni przechowywane są dwa ciała sokushinbutsu: Chūkaia i Enmyōkaia. Mnisi ci siedzą obok siebie w specjalnych niszach, sprawiając wrażenie, jakby wciąż prowadzili cichy, duchowy dialog. Świątynia Nangakuji (Tsuruoka, Yamagata) Spoczywa tam Tetsuryūkai – mnich, który zmarł w 1878 roku, już po oficjalnym zakazie praktyki przez rządy Meiji. Ciekawostką jest, że mimo pożaru, który zniszczył budynek świątyni w 1956 roku, ciało pozostało nienaruszone, co wierni uznali za kolejny dowód jego nadprzyrodzonej mocy. Świątynia Honmyōji (Tsuruoka, Yamagata) Przechowuje ciało Honmyōkaia, najstarszego z mędrców regionu Dewa Sanzan. Świątynia ta przez długi czas była zamknięta dla postronnych. Udostępniono ją zwiedzającym dopiero około 2008 roku, co czyni ją miejscem bardziej intymnym i mniej skomercjalizowanym. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Dlaczego w Japonii istnieją 72 pory roku? Ten system zmienia sposób myślenia i podróżowania
Podczas gdy większość świata funkcjonuje w rytmie czterech pór roku, w Japonii tradycyjny kalendarz dzieli czas znacznie precyzyjniej – na krótkie, kilkunastodniowe mikrosezony. To nie tylko sposób obserwowania przyrody, lecz także element filozofii życia, który sprzyja większej uważności i pozwala dostrzegać subtelne zmiany zachodzące w naturze na co dzień.
Tradycyjny japoński kalendarz to znacznie więcej niż podział roku na wiosnę, lato, jesień i zimę. Jego struktura opiera się na dawnym systemie 24 okresów zwanych sekki, które dodatkowo dzielą się na jeszcze krótsze, kilkudniowe etapy – kō. Każdy z nich opisuje konkretne zjawiska przyrodnicze, takie jak kwitnienie roślin, migracje zwierząt czy zmiany temperatury. Choć system ten wywodzi się z tradycji chińskiej i przez lata pozostawał w cieniu zachodniego kalendarza, dziś ponownie zyskuje na znaczeniu, przyciągając osoby poszukujące głębszego kontaktu z naturą i bardziej świadomego przeżywania upływu czasu. Japoński kalendarz i mikropory roku – skąd wzięły się kō? Złożony system japońskiego kalendarza ma swoje korzenie w dawnych rozwiązaniach stosowanych w Azji Wschodniej, a jego obecna forma jest efektem wielowiekowej ewolucji. Choć współcześnie w Japonii funkcjonuje przede wszystkim kalendarz gregoriański (seireki), równolegle wykorzystywany jest system nazw er cesarskich (gengō), a także rzadziej spotykane, historyczne sposoby odmierzania czasu. Fundamentem tradycyjnego kalendarza był jednak model księżycowo-słoneczny, który dotarł do Japonii z Chin przez Półwysep Koreański już w VI wieku. Opierał się nie tylko na obserwacji cykli natury, lecz także na elementach takich jak chiński zodiak czy system rokuyō, przypisujący dniom określoną pomyślność lub jej brak. Kluczowa zmiana nastąpiła w okresie Edo, kiedy astronom Shibukawa Shunkai (uznawany za pierwszego oficjalnego astronoma Japonii) dostrzegł niedoskonałości dotychczasowego kalendarza i opracował jego nową wersję. Uwzględnił w niej długość roku wynoszącą 365 dni oraz dostosował system do rzeczywistych warunków panujących na archipelagu. Wprowadzony przez niego podział roku na 24 główne okresy (sekki), a następnie na 72 krótsze etapy (kō), został oficjalnie przyjęty w 1685 roku. Każde kō trwa zaledwie kilka dni i opisuje bardzo konkretne zjawiska przyrodnicze – od pojawiania się pierwszych pąków, przez migracje zwierząt, aż po zmiany temperatury i długości dnia. W przeciwieństwie do pierwotnego chińskiego systemu, japoński kalendarz został przeorganizowany tak, aby odzwierciedlać lokalny klimat, florę i faunę. Poszczególne okresy otrzymały poetyckie nazwy, a ich przebieg powiązano z rytmem natury charakterystycznym dla Japonii – od Risshun, czyli początku wiosny przypadającego na początek lutego, po Daikan, oznaczający najchłodniejszy moment roku na przełomie stycznia i lutego. Choć dziś większość Japończyków na co dzień posługuje się kalendarzem zachodnim (wykorzystywanym w administracji, dokumentach i życiu codziennym) elementy tradycyjnego systemu wciąż pozostają obecne. Widoczne są m.in. w odniesieniach do sezonowości, kalendarzach zawierających oznaczenia rokuyō czy w praktykach związanych z określonymi momentami roku. W niektórych środowiskach, takich jak ogrodnictwo czy ceremonia herbaciana, mikropory roku nadal pełnią funkcję praktycznego punktu odniesienia, wyznaczając odpowiedni czas na konkretne działania i rytuały. Mikropory roku w Japonii – jak wyglądają i co oznaczają w praktyce? Tradycyjny japoński kalendarz wyróżnia się tym, że nie opisuje czasu w sposób ogólny, lecz poprzez konkretne, obserwowalne zmiany w przyrodzie i codziennym życiu. Poszczególne mikropory roku nie są więc abstrakcyjnymi kategoriami, ale odzwierciedleniem tego, co faktycznie dzieje się w otoczeniu – od pierwszych oznak wiosny po subtelne sygnały nadchodzącej zimy. A które z mikropór roku są w Japonii najważniejsze? Otóż jedną z nich jest okres Shunbun (21 marca – 4 kwietnia), związany z równonocą wiosenną, który symbolizuje moment odrodzenia natury. To właśnie wtedy przypada czas kwitnienia wiśni, zwiększonej aktywności ptaków i pierwszych prac rolniczych, a także rodzinnych zwyczajów, takich jak porządki czy odwiedzanie grobów przodków. Wraz z nadejściem lata kalendarz koncentruje się na intensyfikacji zjawisk pogodowych i zmianie rytmu życia. Okres Taisho (23 lipca – 7 sierpnia) odzwierciedla szczyt wysokich temperatur i wilgotności, które mają bezpośredni wpływ na codzienność mieszkańców. To czas licznych festiwali letnich, sezonowych pozdrowień oraz wydarzeń odbywających się na świeżym powietrzu, które wpisują się w specyfikę japońskiego lata. Z kolei przejście do jesieni nie następuje nagle, lecz stopniowo zaznacza się w przyrodzie. Okres Risshū (8 – 22 sierpnia) sygnalizuje pierwsze, często ledwo zauważalne zmiany – chłodniejsze podmuchy wiatru, charakterystyczne odgłosy cykad czy pojawiające się mgły. W tym czasie obchodzone jest także święto Obon, podczas którego Japończycy symbolicznie witają duchy przodków, co dodatkowo podkreśla związek kalendarza z rytmem życia społecznego i duchowego. Zimowy okres Tōji (22 grudnia – 4 stycznia) natomiast związany jest z przesileniem zimowym i skupia się na mniej oczywistych oznakach zmian zachodzących w naturze. Zamiast spektakularnych zjawisk uwagę kieruje się na detale – pierwsze pąki roślin, zmiany w zachowaniu zwierząt czy powolne wydłużanie się dnia. Towarzyszą temu praktyki mające przynieść zdrowie i pomyślność, takie jak kąpiele z dodatkiem owoców yuzu czy spożywanie sezonowych potraw. Dlaczego japoński kalendarz mikropór roku zyskuje dziś na znaczeniu? Tak szczegółowy podział czasu sprawia, że kalendarz przestaje być jedynie narzędziem organizacyjnym, a zaczyna pełnić funkcję przewodnika po rytmie natury. Zwracając uwagę na momenty przejściowe i krótkie, często pomijane etapy między jedną a drugą porą roku (które w rzeczywistości kształtują codzienne doświadczenie otoczenia), pozwala dostrzec zmiany, jakie w standardowym podziale na cztery pory roku łatwo umykają. Takie podejście znajduje również zastosowanie w podróżowaniu. Planowanie wyjazdu z uwzględnieniem mikropór roku umożliwia bowiem poznanie mniej oczywistych aspektów Japonii – zarówno pod względem przyrody, jak i lokalnych zwyczajów czy sezonowych wydarzeń. Może to oznaczać kontakt z naturą w jej bardziej kameralnym wydaniu, a także uniknięcie największego natężenia ruchu turystycznego. Zamiast koncentrować się wyłącznie na najpopularniejszych momentach w roku, uwaga kieruje się na to, co aktualnie dzieje się w danym miejscu. – W tradycyjnym japońskim kalendarzu pory roku są podzielone na mniejsze części, co pozwala nam dostrzec nawet najmniejsze zmiany w naturze. Uświadamiając sobie te drobne zmiany, możemy doświadczać świata w sposób bardziej subtelny i głęboki – podkreślała Marie Kondo w rozmowie z BBC. Jak dodała, takie podejście zmienia również sposób przeżywania podróży, gdyż skupienie się na sezonowych elementach – od lokalnych produktów po charakter powietrza – sprawia, że doświadczenie staje się pełniejsze i bardziej świadome. Właśnie dlatego tradycyjny japoński kalendarz, mimo że na co dzień pozostaje w cieniu systemu zachodniego, ponownie przyciąga uwagę. Dla wielu osób staje się sposobem na zwolnienie tempa i oderwanie się od nadmiaru bodźców, a także próbą bardziej uważnego funkcjonowania w świecie, który coraz częściej wymusza pośpiech i ciągłą dostępność. Źródła: Sakuraco, Nippon, BBC, The New York Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak zastosować metodę Marie Kondo na wakacjach? Te zasady zmieniają życie w podróży
Marie Kondo zdobyła światową popularność jako ekspertka od porządkowania i autorka metody, która zmieniła sposób myślenia o organizacji przestrzeni. Jej zasady można jednak zastosować nie tylko w domu, lecz także w podróży – od pakowania walizki po podejście do samego wyjazdu. Co w takim razie radzi Japonka?
Urodzona w Tokio autorka i osobowość telewizyjna stała się symbolem minimalistycznego podejścia do życia, opartego na świadomych wyborach i eliminowaniu nadmiaru. Jej filozofia, koncentrująca się na zatrzymywaniu tylko tych rzeczy, które „wywołują radość”, zyskała globalne uznanie i znalazła zastosowanie nie tylko w organizacji domowej przestrzeni, lecz także w codziennych nawykach. W najnowszej swojej książce „Letter From Japan” Marie Kondo przybliża kulturowe inspiracje stojące za tym podejściem, pokazując, jak łączyć porządek z uważnością i spokojem. Te same zasady można przenieść również na grunt podróżowania, które dla wielu osób bywa źródłem stresu. Jak więc zastosować metodę Kondo podczas wyjazdu i co naprawdę warto zabrać ze sobą w drogę? Jak spakować walizkę metodą Marie Kondo? Zastosowanie metody Marie Kondo w podróży zaczyna się od zmiany podejścia do samego pakowania – warto świadomie wybierać tylko te rzeczy, które rzeczywiście będą potrzebne i komfortowe w użyciu. Kluczowe staje się uporządkowanie przestrzeni w walizce w sposób, który ogranicza chaos i pozwala szybko odnaleźć każdy element bez konieczności przekopywania się przez zawartość bagażu. Pomocne wówczas okazuje się grupowanie rzeczy według funkcji oraz oddzielanie ich w mniejszych organizerach lub woreczkach, dzięki czemu ubrania, kosmetyki czy akcesoria nie mieszają się ze sobą i pozostają łatwo dostępne przez cały wyjazd. – Segreguję w małych woreczkach np. ubrania na co dzień, odzież „po domu”, kosmetyki do makijażu, kosmetyki do pielęgnacji skóry, suplementy i elektronikę z kablami – podkreśla Kondo. Równie istotna jest selekcja, ponieważ ograniczenie liczby przedmiotów nie oznacza rezygnacji z wygody, lecz jej zwiększenie. – W podróż zabieram ze sobą tylko niewielką liczbę rzeczy, starannie dobierając te, które naprawdę dają radość – zaznacza autorka w rozmowie z BBC. Jak podróżować bez stresu? Rady Marie Kondo To podejście można rozszerzyć na cały proces podróżowania, szczególnie na momenty, które zwykle kojarzą się z napięciem i pośpiechem. Zamiast traktować pobyt na lotnisku wyłącznie jako etap logistyczny, warto nadać mu bardziej osobisty wymiar i potraktować jako przestrzeń na drobne rytuały, które poprawiają samopoczucie. Kondo zwraca uwagę na znaczenie świadomego przeżywania tych chwil: „Nawet drobne gesty mogą mieć ogromny wpływ na to, jak się czujesz”. Przygotowanie wcześniej rzeczy, które sprawiają przyjemność (jak książka, ulubiony zapach czy drobny rytuał pielęgnacyjny) pozwala odzyskać poczucie kontroli i spokoju. Jednocześnie zmiana perspektywy, polegająca na uważnej obserwacji otoczenia i docenieniu samego momentu podróży, pomaga ograniczyć stres i nadać tym chwilom większe znaczenie. Równie ważny jest pierwszy kontakt z pokojem hotelowym, który w dużej mierze decyduje o komforcie całego pobytu. Zamiast pozostawiać rzeczy w walizce, warto od razu uporządkować przestrzeń i nadać jej bardziej osobisty charakter. Eliminacja nadmiaru bodźców wizualnych (takich jak ulotki, zbędne przedmioty czy rozproszone elementy wyposażenia) pozwala stworzyć spokojniejsze otoczenie sprzyjające odpoczynkowi. – Wyjmując wszystko z walizki i umieszczając rzeczy w szufladach lub wieszając je w szafie, sprawiam, że przestrzeń staje się bardziej „moja” – wyjaśnia Kondo. Wówczas porządkowanie nie jest obowiązkiem, lecz świadomym działaniem, które pomaga szybciej poczuć się swobodnie nawet w zupełnie nowym miejscu. Czym jest „oczyszczenie” w podróży? Marie Kondo w swojej książce opisuje różne japońskie koncepcje kulturowe i pokazuje, jak można je przenieść na codzienne nawyki – również w kontekście podróżowania. Jedną z nich jest idea oczyszczenia (Jōka), rozumiana nie jako pojedynczy rytuał, lecz jako sposób przechodzenia z jednego stanu do drugiego z większą uważnością. W praktyce oznacza to chwilowe zatrzymanie się i świadome „wejście” w nowe miejsce, zamiast natychmiastowego działania i pośpiechu. Autorka podkreśla, że nie stosuje jednego, konkretnego schematu, lecz stawia na proste gesty, które pomagają odzyskać równowagę. – Dla mnie „oczyszczenie” oznacza chwilę, w której mogę się zatrzymać, uspokoić i świadomie odnaleźć się w nowym miejscu – wyjaśnia. Może to być spokojny oddech po wyjściu z samolotu, rozciągnięcie ciała czy krótka chwila skupienia. Takie działania pomagają zmniejszyć napięcie i łagodnie wejść w rytm podróży, niezależnie od kierunku. Jak doświadczać Japonii według Marie Kondo? Mniej pośpiechu, więcej uważności To podejście szczególnie dobrze wpisuje się w sposób poznawania Japonii, gdzie – jak podkreśla Kondo – warto zwracać uwagę nie tylko na najbardziej oczywiste atrakcje, lecz także na to, co subtelne i często pomijane. Zamiast intensywnego zwiedzania proponuje zwolnienie tempa i uważne obserwowanie codzienności. Nawet pozornie proste doświadczenia, takie jak smak tradycyjnego bulionu dashi czy cisza panująca w środkach transportu, mogą odsłonić głębię lokalnej kultury. – Mam nadzieję, że poświęcisz chwilę, aby docenić samo to poczucie spokoju. W Japonii ukojenie często tkwi nie tylko w tym, co widoczne, ale także w atmosferze i ciszy danego miejsca – zaznacza. Istotnym elementem tej filozofii jest także szacunek wobec odwiedzanych miejsc. Kondo odwołuje się do japońskiego przysłowia „Ptak w locie nie mąci wody”, które w kontekście podróżowania oznacza odkrywanie świata w sposób uważny i nienarzucający się. – Podróżowanie oznacza zanurzenie się w kulturze, otoczeniu i codziennym życiu ludzi. Dlatego staram się traktować wszystko z troską i spędzać czas z wdzięcznością – podkreśla. Jak dodaje, turyści powinni respektować przestrzeń, w której się znajdują – od sposobu poruszania się po miejscach publicznych po kontakt z lokalną społecznością. Według niej to właśnie te drobne, świadome działania sprawiają, że podróż staje się bardziej autentyczna i pogłębiona. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Delfiny są bardzo inteligentne. Niestety, ludzie wciąż na nie polują i zmuszają je do niewolniczej pracy
Delfiny są zabijane na mięso w Japonii i zamykane w delfinariach na całym świecie. Film dokumentalny „Reiwa” pokazuje ten nieludzki proceder.
Reiwa (jap. 令和) to nazwa ery panowania cesarza Japonii Naruhito, obowiązująca od 1 maja 2019 r. Rząd Japonii poinformował, że oficjalne tłumaczenie nazwy nowej ery w języku angielskim brzmi „Beautiful Harmony”, czyli „Piękna Harmonia”. „Reiwa” to również tytuł filmu dokumentalnego, który wyprodukowaliśmy wraz z Katarzyną Kozak. Porusza on temat polowań na delfiny w Japonii, procederu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade – oraz zamykania delfinów w niewoli, w wodnych parkach rozrywki, delfinariach, oceanariach i innych miejscach tego typu. Film jest dostępny na YouTube. Delfiny są zagrożone – także w Polsce Delfiny to ruchliwe ssaki, jedne ze szczytowych oceanicznych drapieżników. Badania naukowe wykazały, że te zwierzęta są samoświadome, posiadające bardzo mocno rozwinięty system nerwowy, przejawiają wiele umiejętności kognitywnych. Ich życie społeczne jest bardzo rozbudowane, są emocjonalne. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku miał miejsce boom na delfinaria. Przyczyniła się do tego głównie popkultura, a naturalna, „uśmiechnięta” fizjonomia delfina zaczęła stać się jego przekleństwem. View oEmbed on the source website Dlaczego w Polsce zajęliśmy się delfinami? Przeciwstawiamy się jakiejkolwiek formie przemocy i eksploatacji zwierząt, tym bardziej w cyrkach – bo tym są tak naprawdę delfinaria. Choć w Polsce nie ma delfinariów – Polacy korzystają z tego typu „rozrywki” np. podczas wakacyjnych wyjazdów do Turcji, Egiptu, Dubaju i innych miejsc, które kupują delfiny z japońskiego miasta Taiji. Ruch turystyczny, dla którego delfiny są magnesem, przynosi krociowe zyski. Pojedynczy, wytresowany delfin butlonos może być wart od 100 tys. do 1,5 miliona dolarów. Cena zależy głównie od stopnia wytresowania delfina, od tego, jak się z nim „pracuje”, od jego charakteru. Poprzez różne programy kontaktu z widzami, pokazy, sesje pływania, karmienia, możliwość robienia sobie zdjęć z delfinem, generuje on dla morskiego parku roczny przychód ponad 1 miliona dolarów. Właściciele delfinariów, inwestując w pozyskanie i wytrenowanie delfina, oczekują zwrotu z tej inwestycji i zysków. A żeby były zyski, delfiny muszą pracować, pracować, pracować. Do współudziału przy tworzeniu filmu „Reiwa” zaprosiliśmy ekspertów: Jakuba Banasiaka – psychologa zachowań zwierząt, członka „Dolphinaria Free Europe Coalition”, uczestnika badań nad zachowaniami dzikich delfinów, eksperta w dziedzinie dobrostanu delfinów trzymanych w niewoli, problematyki whale & dolphin watching i delfinoterapii, współpracownika Fundacji Viva!, Roberta Maślaka – biologa z Uniwersytetu Wrocławskiego zaangażowanego na rzecz humanitarnej ochrony zwierząt, zabierającego głos w istotnych społecznie problemach związanych z warunkami życia gatunków nieudomowionych w niewoli, współautora projektu dotyczącego zachowania i dobrostanu niedźwiedzi. Obaj eksperci podejmowali działania w sprawie zapobieżenia budowie delfinariów w Polsce. Krwawe polowania w Japonii Bardzo ważne materiały, bez których dokument nie uzyskałby ostatecznego kształtu, pochodzą bezpośrednio z Japonii – od Kunito Seko, mieszkańca Taiji działającego w tej sprawie od wielu lat. To dzięki niemu wiemy, co dzieje się każdego dnia w tym mieście. Jego praca jest trudna, wymaga podejmowania niełatwych decyzji, aby relacjonować działania myśliwych z Taiji. Seko jest okiem i uchem setek ludzi działających w tej sprawie. Każdego ranka, około godziny 6 czasu japońskiego, rozpoczyna live streaming i prezentuje, co dzieje się w porcie Taiji. Następnie, gdy myśliwi wypłyną na polowanie, relacjonuje ich powrót lub sam proces polowania, gdy myśliwi namierzą stado. Ukazuje światu, jak myśliwi, tworząc formację z łodzi i ścianę dźwięku, zapędzają delfiny w pobliże wybrzeża. Następnie – już innymi łodziami – zamykają stada w małych zatokach, gdzie dokonują rzezi lub wyłapują delfiny do niewoli. Agencja rybacka z Taiji, w prefekturze Wakayama w Japonii zwraca uwagę na kultywowanie tradycji polowań na delfiny, ale również na fakt, że delfiny migrujące wzdłuż wschodniego wybrzeża Japonii, z ciepłym prądem Kuro Siwa, pustoszą okoliczne wody z ryb. To bardzo częsta uwaga ludzi, którzy sami pustoszą oceany. Brak ryb jest efektem przełowienia, które zgotował nam światowy przemysł rybacki. Obecnie tylko 1% Japończyków spożywa mięso delfina. Można je znaleźć w sklepie w Taiji oraz w okolicznych miasteczkach, ale spożycie nawet na tym obszarze jest znikome. Tak naprawdę polowania istnieją z powodu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade. Każdego roku pomiędzy wrześniem a końcem lutego (choć w marcu zezwala się na polowania na jeszcze dwa gatunki delfinów), w Japonii ma miejsce sezon polowań na delfiny. Kwoty połowowe ustala ministerstwo rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa. Gdyby delfiny były pod jurysdykcją ministerstwa środowiska, znajdowałyby się pod ochroną. Pomóż delfinom Ten dokument to krzyk rozpaczy i wołanie o opamiętanie skierowany do turystów oraz użytkowników delfinariów, delfinoterapii oraz wszystkich form wykorzystywania delfinów. To również forma nacisku na administrację japońską w celu zakończenia corocznych polowań na delfiny w Japonii. Czy biuro podróży, z którego korzystasz, promuje i sprzedaje wycieczki do delfinarium? Wiele polskich firm turystycznych wciąż to robi, łącznie z rynkowymi liderami. Za kilkanaście dni ruszamy z oficjalną kampanią razem z Fundacją Międzynarodowy Ruch Na Rzecz Zwierząt Viva!, ale już teraz potrzebujemy głosu każdego z was. Pomóż przekonać polskich touroperatorów, aby przestali wspierać biznesy oparte na niewoli delfinów. Proszę – podpisz petycję online „NIE! dla delfinarium”. Źródła: Dzikie Życie, Magazyn Vege Edwin Radzikowski Rocznik 1975, założyciel polskiego oddziału Fundacji kpt. Paula Watsona, aktywista prozwierzęcy i prośrodowiskowy, organizator wielu akcji w przestrzeni publicznej oraz social mediach. Weganin. Wychodzący poza warunkujące ramy współczesnego świata, pełny pasji i chęci ku eksperymentowaniu, niewykształcony artysta. Grafik, poeta, aktor, muzyk. Poszukiwacz światła.
Podziemny japoński teleskop zapoluje na widma gwiazd. Umarły nim powstała Ziemia
Tysiąc metrów pod górą Ikeno w rejonie Kamioka w mieście Hida w Japonii znajduje się cylindryczny zbiornik wypełniony 50 tysiącami ton wody. Dzięki ostatniej modernizacji ten wodny teleskop polujący na neutrina stał się wystarczająco czuły, by wykryć słabą „poświatę” wszystkich eksplodujących gwiazd we Wszechświecie.
Niewielu astronomów ma tyle szczęścia co Duńczyk Tycho Brahe. Ten znakomity naukowiec mógł na własne oczy obserwować jasną supernową, która rozświetliła niebo w 1572 roku i była widoczna przez kolejne dwa lata. Te potężne kosmiczne eksplozje, często jaśniejsze niż cała galaktyka, w naszej galaktyce zdarzają rzadko. Ocenia się, że mniej niż jeden procent gwiazd jest na tyle masywnych, by zakończyć swe życie jako supernowa. Mowa o gwiazdach o masach co najmniej około ośmiokrotnie większej od masy Słońca. Neutrino, niewidzialna cząstka W całym rozległym Wszechświecie do eksplozji supernowych dochodzi nawet raz na sekundę. Ale nawet, jeśli uda się nam dostrzec niektóre z nich dzięki coraz potężniejszym teleskopom, to dostrzeżony rozbłysk stanowi jedynie niewielką część całej historii. Większość energii supernowej jest unoszona przez neutrina – niemal niewidzialne cząstki, często nazywane „cząstkami duchami”, ponieważ przenikają przez niemal wszystko, co napotkają na swojej drodze. W każdej jednej sekundzie miliardy tych widmowych cząstek przechodzą przez nasze ciała. Niektóre z nich podróżowały przez kosmos ponad 10 miliardów lat, zanim dotarły na Ziemię. Naukowcy nauczyli się wykrywać neutrina. Dzięki niezwykle potężnemu teleskopowi zakopanemu głęboko pod ziemią w Japonii, astronomowie mogą wkrótce uchwycić ślad tych gwiezdnych „duchów” – a wraz z nim pozostałości po eksplozjach gwiazd, które zginęły nawet 10 miliardów lat temu. Wszystko dzięki modernizacji japońskiego teleskopu Super-Kamiokande (Super-K, ang. Super-Kamioka Neutrino Detection Experiment), która znacząco zwiększyła jego zdolność wykrywania neutrin pochodzących z supernowych. Złapane w wodzie Super-K jest wielkoskalowym wodnym detektorem tzw. promieniowania Czerenkowa. Promieniowanie Czerenkowa powstaje, gdy naładowana cząstka porusza się w ośrodku szybciej niż światło w tym ośrodku, tworząc charakterystyczny stożek promieniowania wykorzystywany w detekcji cząstek elementarnych. Głównym elementem instalacji jest cylindryczny zbiornik wykonany ze stali nierdzewnej, o wysokości i średnicy wynoszących około 40 metrów. W jego wnętrzu znajduje się około 50 000 ton ultra-czystej wody, a ściany pokryte są blisko 13 000 fotopowielaczami, które pełnią rolę bardzo czułych detektorów światła. Fotopowielacze rejestrują stożek promieniowania Czerenkowa, emitowany przez naładowane cząstki poruszające się w wodzie z prędkością większą niż prędkość światła w tym ośrodku. Cząstki te powstają w wyniku oddziaływania neutrin z protonami, neutronami lub elektronami w wodzie. Umieszczenie eksperymentu kilometr pod ziemią pozwala znacząco ograniczyć wpływ promieniowania kosmicznego, które mogłoby zakłócać pomiary. Eksplodujące gwiazdy z całego Wszechświata W ramach najnowszej modernizacji urządzenia dodano do wody w detektorze niewielką ilość siarczanu gadolinu, pierwiastka charakteryzującego się bardzo dużą zdolnością wychwytywania neutronów. Dzięki temu możliwe stało się znacznie skuteczniejsze rozpoznawanie zdarzeń neutrinowych, ponieważ wychwycony przez gadolin neutron emituje charakterystyczne promieniowanie gamma, które stanowi dodatkowy sygnał dla fotopowielaczy. – Dla mnie, jako astrofizyka cząstek elementarnych, byłoby to prawdopodobnie jedno z najbardziej ekscytujących osiągnięć naukowych w moim życiu. Oznaczałoby bowiem, że moglibyśmy obserwować cząstki powstałe jeszcze zanim powstała Ziemia, ponieważ teleskop jest obecnie wystarczająco czuły, by wykryć słabą „poświatę” wszystkich eksplodujących gwiazd we wszechświecie – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation” dr Pablo Martinez Mirave, ekspert w dziedzinie teoretycznej fizyki wysokich energii, fizyki astropartykułowej oraz fizyki grawitacji z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Na tropie zbiorowej historii masywnych gwiazd Jeśli naukowcom uda się wykryć łączny sygnał ze wszystkich supernowych, jakie kiedykolwiek wystąpiły, przybliży nas to do odpowiedzi na wiele pytań. – Pozwoli nam to również badać śmierć gwiazd na przestrzeni całej historii Wszechświata, korzystając z cząstek, które podróżują w naszym kierunku przez miliardy lat, nie zatrzymując się ani razu – napisał naukowiec. Bo choć neutrina są niemal niewidoczne, niosą ze sobą historię każdej gwiazdy, która kiedykolwiek eksplodowała — i teraz, po raz pierwszy, możemy być w stanie je wykryć. Jeśli więc rok 2026 rzeczywiście przyniesie pierwszą wyraźną detekcję, będzie to początek nowej ery w astronomii. Po raz pierwszy nie będziemy obserwować jedynie spektakularnych eksplozji pojedynczych pobliskich gwiazd, lecz zbiorową historię wszystkich masywnych gwiazd, które kiedykolwiek powstały i umarły. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
Punch, młody makak japoński z ZOO w Ichikawie, coraz lepiej odnajduje się w stadzie po odrzuceniu przez matkę. Choć dziś ma nowych towarzyszy i rzadziej szuka pocieszenia w pluszowej zabawce, biologów nadal zastanawia, dlaczego w ogóle doszło do tak rzadkiego zachowania.
Punch przyszedł na świat 26 lipca 2025 roku w ogrodzie zoologicznym w mieście Ichikawa, niedaleko Tokio. Jego historia zyskała światowy rozgłos, gdy do sieci trafiły zdjęcia i filmy przedstawiające osamotnionego malca kurczowo trzymającego pluszową zabawkę po odrzuceniu przez matkę. Sława Puncha przybrała takie rozmiary, że ZOO musiało wprowadzić ograniczenia dla odwiedzających i nakaz zachowania ciszy. Jego sytuacja w stadzie na początku nie była wesoła – inne małpy go prześladowały. Nowe informacje są optymistyczne: Punch ma przyjaciół i coraz lepiej sobie radzi. Biolodzy z uniwersytetu Concordia zastanawiają się jednak dlaczego w ogóle doszło do porzucenia przez matkę. Okazuje się że w naturze coś takiego się praktycznie nie zdarza. Przełom w integracji ze stadem Obecnie sytuacja Puncha uległa znacznej poprawie. Siedmiomiesięczny maluch coraz śmielej nawiązuje kontakty społeczne w grupie liczącej około 60 osobników. Coraz częściej widuje się go w towarzystwie dorosłych małp, na których plecy próbuje się wspinać. Makaki zaczynają go akceptować: iskać i przytulać. Punch stopniowo uczy się skomplikowanych zasad panujących w małpiej społeczności. Wcześniej wychowywany przez ludzi małpek nie potrafił się odnaleźć. Dzięki naturalnej elastyczności behawioralnej swojego gatunku, ma jednak ogromną szansę na pełną integrację ze stadem. Pożegnanie z pluszakiem Punch coraz rzadziej korzysta ze swojego ukochanego pluszaka. Zabawka została mu podsunięta tuż po urodzeniu, aby nauczyć go odruchu chwytania, który u noworodków makaków jest niezbędny do trzymania się futra matki. Przez kilka miesięcy pluszowy orangutan był jedynym źródłem komfortu: Punch tulił się do niego w trudnych chwilach. Dziś dyrektor ZOO, Shigekazu Mizushina, z optymizmem podkreśla, że Punch „wyrasta” z pluszaka. Wciąż sypia z nim każdej nocy, ale opiekunowie liczą, że w końcu zacznie zasypiać z innymi członkami stada. Makaki w naturze są niezwykle troskliwe Porzucenie noworodka jest wśród makaków japońskich niemal niespotykane w naturze. Małpy te słyną z niezwykle silnego instynktu macierzyńskiego. Badacze z uniwersytetu Concordia obserwują dzikie makaki na wyspie Awaji w Japonii od ponad 25 lat. Twierdzą że dzikie matki nie porzucają swoich dzieci, nawet jeśli są chore. Przywołują przykłady niezwykłej wręcz opieki nad słabszymi młodymi. Jedna z nich np. podtrzymywała swoje niepełnosprawne dziecko, pomagając mu chodzić. Inna nosiła dziecko kilka lat dłużej, niż zwykle robią to makaki. Nawet w przypadku śmierci młodego matka potrafi nosić jego ciało przez wiele dni. Jeśli któraś z matek słabo sobie radzi, zawsze może liczyć na pomoc innych samic w stadzie. W niewoli może tego zabraknąć. Dlaczego matka odrzuciła Puncha? Przypadek Puncha według biologów wynika prawdopodobnie właśnie ze specyfiki życia w niewoli. Sądzą, że jego matka mogła być zestresowana otoczeniem lub brakowało jej odpowiednich wzorców społecznych. Statystyki wskazują, że w ogrodach zoologicznych do porzuceń u makaków dochodzi w około 7,7% przypadków, najczęściej u matek o niskiej randze w stadzie lub rodzących po raz pierwszy. Źródła: The Conversation, The Independent Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Te miejsca lada dzień zakwitną na różowo. Spektakularne wiśnie zobaczysz blisko Polski
Kwitnące wiśnie to niekwestionowany symbol japońskiej wiosny, który co roku przyciąga tysiące turystów spragnionych widoku różowych płatków. Choć tradycja hanami wywodzi się z Azji, podobne spektakle przyrody można dziś podziwiać w sercu Nowego Jorku czy na ulicach europejskich miast.
W tym artykule: Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Tak wygląda Central Park wiosną Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Japonia przywodzi na myśl na wiele skojarzeń, ale wiosną są to przede wszystkim kwitnące wiśnie. Różowawe kwiaty symbolizują efemeryczną naturę życia i piękno nowych początków. Każdej wiosny, poza pandemiczną przerwą, do Japonii przylatują tysiące turystów aby na własne oczy zobaczyć ten wyjątkowy spektakl w przyrodzie. W parkach, świątyniach i sanktuariach robi się wtedy tłoczno. Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Sezon kwitnienia wiśni w Japonii zwykle rozpoczyna się na południu, a następnie przesuwa się na północ. Zaczyna się na przełomie marca i kwietnia i zazwyczaj trwa około pięciu tygodniu. Szczyt kwitnienia przypada w różnym czasie w zależności od regionu i pogody. Najpopularniejszym miejscem do oglądania kwitnących wiśni w Japonii jest park Ueno w Tokio. Inne sprawdzone miejscówki to: Ścieżka Filozofów w Kioto, park Nakanoshima w Osace, ogród Shukkeien w Hiroszimie. Oglądanie kwitnących wiśni to nie tylko atrakcja turystyczna. To wiekowa tradycja, nazywana przez Japończyków hanami. Pod koniec marca i na początku kwietnia ludzie zbierają się w parkach, aby śpiewać, pić sake, a nawet pisać wiersze. Wszystko ku chwale otaczającego piękna. Współcześnie zakochani i całe rodziny wykorzystują ten czas na sesje fotograficzne w plenerze. Kwiat wiśni jest integralną częścią kultury japońskiej. Motyw ten pojawia się w dziełach sztuki, literaturze, a nawet na monetach jenów. Przypomina o kruchości życia i docenianiu każdej chwili. Tak wygląda Central Park wiosną Nie tylko w Japonii wiosna patrzy przez różowe okulary. Kwitnące wiśnie są również symbolem nowojorskiego Central Parku. Jedna z odmian (Okame) rosnących wzdłuż zachodniej strony zbiornika wodnego zdążyła już zakwitnąć. Kolejne dopiero czekają na swój szczyt. Nowojorczycy i turyści mogą śledzić, gdzie w Central Parku jest już różowo za pomocą aplikacji przygotowanej przez Central Park Conservancy. David Bayne, kierownik ds. zarządzania krajobrazem wytłumaczył w komunikacie prasowym, że łagodne przejście z zimowej aury na wiosenno-letnią sprzyja wczesnemu kwitnięciu wiśni. Nagłe upały mogłyby zaburzyć rytm przyrody. Łącznie w Central Parku na ponad 340 hektarach rosną cztery rodzaje wiśni: Kwanzan (znany z ciemnoróżowego odcienia), Higan (białe i różowe kwiaty), Yoshino (białe kwiaty), Okame (różowe kwiaty). Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Pola Marsowe w Paryżu Trudno o bardziej malownicze miejsce na piknik niż Pola Marsowe w Paryżu. Szczególnie wiosną robi się tam jeszcze bardziej fotogenicznie. To zasługa kwitnących wiśni. Co prawda nie ma ich tam tak wiele jak w Central Parku, ale to nie szkodzi. Okolica, w tym wieża Eiffla, dopełnia wrażenia estetyczne. Bonn w Niemczech Mniej oczywistym wyborem jest Bonn położone w zachodnich Niemczech. W kwietniu turystyka sprowadza się tam do dwóch ulic: Heerstrasse i Breite Straße. Rosnące wzdłuż nich wiśnie zostały przywiezione z Japonii po zjednoczeniu Niemiec. Heerstrasse jest nazywana przez mieszkańców „Aleją Kwitnącej Wiśni” i nie ma co się dziwić. Wiosną wygląda jak różowy tunel. Taka sceneria przyciąga fotografów z całego kraju i zagranicy. Kersenbloesempark w Amstelveen/Amsterdamie Znanym i sprawdzony miejscem jest również Kersenbloesempark położony niedaleko lotniska Amsterdam Schiphol. Podarowane miastu przez Japanese Women’s Club w 2000 roku prawdziwe japońskie drzewa sakura tworzą jeden z najlepszych ogrodów kwitnących wiśni w Europie. Każde drzewo ma nawet swoją własną nazwę – są to imiona kobiet w języku japońskim lub holenderskim. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Święto kwitnącej wiśni odwołane. Mieszkańcy mówią wprost: to kryzys
Co roku sezon kwitnienia wiśni zamienia Japonię w różowo-białą bajkę, która przyciąga miliony turystów z całego świata. Tradycja Hanami stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli kraju i magnesem dla zagranicznych podróżnych. W nadchodzących tygodniach w całej Japonii rozpoczną się festiwale organizowane z tej okazji. Jednak nie wszystkie samorządy zdecydowały się je utrzymać. W jednej z miejscowości w pobliżu Tokio wydarzenie zostało odwołane z powodu nadmiernego napływu turystów.
Japonia od lat znajduje się w czołówce podróżniczych marzeń – przyciąga zarówno futurystycznym obliczem Tokio, historycznym Kioto, jak i mniej oczywistymi miejscami (czyli np. azjatycką Wenecją), które zyskują popularność dzięki mediom społecznościowym. Po pandemicznym załamaniu branża turystyczna w kraju przeżywa rekordowe odbicie, a liczba zagranicznych gości bije kolejne historyczne wyniki. Problem w tym, że największe obciążenie coraz częściej spada nie na metropolie, lecz na małe miejscowości, które nie są przygotowane na tak intensywny ruch. Jednym z symboli tego napięcia stała się położona u stóp góry Fudżi Fujiyoshida, gdzie lokalne władze zdecydowały się odwołać festiwal kwitnącej wiśni, argumentując decyzję względami bezpieczeństwa i komfortu mieszkańców. Napływ turystów do Japonii. Festiwal w Fujiyoshidzie odwołany Powrót zagranicznych podróżnych do Japonii po pandemii okazał się bardziej obfity, niż przewidywano. W 2025 roku kraj odwiedziło aż 42,7 miliona turystów – to najwyższy wynik w historii i wyraźny wzrost względem niemal 37 milionów gości rok wcześniej. Osłabiony jen dodatkowo zwiększył atrakcyjność Japonii jako kierunku podróży, czyniąc ją bardziej dostępną cenowo. Szczególnie mocno odczuły to najpopularniejsze miasta. W Kioto mieszkańcy od miesięcy skarżą się na tłumy oraz zachowania turystów, którzy zaczepiają gejsze ubrane w kimona, próbując robić im zdjęcia bez zgody. Coraz częściej jednak problem wykracza poza metropolie i dotyka mniejszych miejscowości, których infrastruktura nie była projektowana z myślą o masowej turystyce. W Fujiyoshidzie (mieście położonym u podnóża góry Fudżi w prefekturze Yamanashi) sytuacja stała się nie do wytrzymania. Lokalne władze informowały o permanentnych korkach, niedopałkach papierosów wyrzucanych na ulice, wchodzeniu na prywatne posesje oraz przypadkach załatwiania potrzeb fizjologicznych w ogrodach mieszkańców. – Za pięknym krajobrazem góry Fuji kryje się rzeczywistość, w której spokojne życie mieszkańców jest zagrożone. Czujemy że jesteśmy w kryzysie – oświadczył burmistrz miasta Shigeru Horiuchi. W rezultacie podjęto decyzję o odwołaniu odbywającego się od dekady festiwalu kwitnącej wiśni, który co roku przyciągał około 200 tysięcy osób. – Aby chronić godność i warunki życia naszych obywateli, postanowiliśmy zakończyć festiwal – podkreśliły władze. Odwołany festiwal nie zatrzyma tłumów. Hanami przyciąga miliony Decyzja o zakończeniu 10-letniego festiwalu nie oznacza, że okolice Fujiyoshidy nagle opustoszeją. Władze miasta nie mają złudzeń, że nawet bez festiwalu park Arakurayama Sengen (słynący z widoku na górę Fudżi, pięciopiętrową pagodę Chureito i aleję kwitnących wiśni) będzie przeżywać oblężenie. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Japonii, regularnie pojawiające się w mediach społecznościowych, przewodnikach i na tysiącach zdjęć. W szczycie sezonu miasto notuje ponad 10 tysięcy odwiedzających dziennie, a turyści potrafią ustawiać się w wielogodzinnych kolejkach, by uchwycić idealne ujęcie góry Fudżi w otoczeniu różowych kwiatów. Samorządowcy wskazują, że napływ gości napędzają m.in. korzystny kurs jena oraz viralowa popularność miejsca w internecie. Aby ograniczyć chaos, planowane jest zwiększenie liczby pracowników porządkowych, utworzenie tymczasowych parkingów i instalacja przenośnych toalet. Wregionie podejmowano już bardziej radykalne kroki – ustawiano bariery zasłaniające widok na Fudżi, wprowadzano opłaty oraz limity wejść na niektóre szlaki. Mimo to sezon kwitnienia wiśni pozostaje jednym z najważniejszych momentów w japońskim kalendarzu turystycznym. W marcu i kwietniu parki, świątynie i nadrzeczne bulwary w całym kraju – od Tokio i Kioto po Hiroszimę czy Fukuokę – wypełniają się mieszkańcami i gośćmi z zagranicy organizującymi pikniki pod kwitnącymi drzewami. To tradycja sięgająca setek lat, łącząca estetyczne doświadczenie z refleksją nad ulotnością życia. Wiele miast nadal organizuje własne wydarzenia i iluminacje nocne (yozakura), które przyciągają tłumy mimo rosnących obaw. Odwołanie jednego festiwalu nie zmienia więc faktu, że kwitnąca wiśnia pozostaje symbolem Japonii – i jednym z największych magnesów dla turystów. Źródła: ABC News, The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zagadka przodków Japończyków rozwiązana. Tak wyglądała wielka pradziejowa migracja
Przodkowie dzisiejszych Japończyków jako jedni z pierwszych na świecie wykonywali naczynia ceramiczne. Mowa o kulturze Jomon. Teraz naukowcy dowiedzieli się, jak przebiegało zasiedlenie Japonii przez tę społeczność. Nie obyło się bez niespodzianek.
Kultura Jomon narodziła się około 16 000 lat temu i istniała przez ponad dziesięć tysiącleci. Jej przedstawiciele byli pionierami, którzy jako jedni z pierwszych na świecie wytwarzali kunsztowne naczynia ceramiczne. W przeciwieństwie do innych ludów tej epoki, Jomon nie byli typowymi łowcami i zbieraczami, bo budowali trwałe osady. Zasiedlenie Japonii to ciągle zagadka Do tej pory archeolodzy uznawali, że Japonia została zasiedlona przez kilka fal osadników tej społeczności i to różnymi morskimi drogami. Obrazować to miały różnice w stylu życia tych pradziejowych ludów w zależności od miejsca życia na archipelagu Wysp Japońskich. Genetyczny wehikuł czasu Aby sprawdzić, czy ludzie Jomon rzeczywiście mieli wielu przodków, zespół profesora Hirokiego Ooty z Uniwersytetu Tokijskiego zajrzał w głąb ich genów. Badacze przeanalizowali mitochondrialne DNA pobrane z kości 40 pradziejowych szkieletów. Do porównania użyto dane genetyczne opracowane we wcześniejszych projektach badawczych, ale też szczątki kilkunastu zmarłych z wykopalisk w prefekturze Chiba, które do tej pory nie zostały przeanalizowane w ten sposób. Naukowcy nie chcieli badać DNA współczesnych Japończyków, bo ich geny są wymieszane z późniejszymi przybyszami. Skupili się wyłącznie na materiale sprzed tysięcy lat. Do pogłębionej analizy danych wykorzystali zaawansowane modele statystyczne. Jedna wielka japońska rodzina Wyniki analiz okazały się zaskakujące dla badaczy. Okazało się, że lud Jomon nie był mieszanką różnych plemion, lecz jedną wielką „rodziną”. Wywodzili się z jednego genetycznego pnia. Dane sugerują, że ich przodkowie przybyli do Japonii w ramach jednej, wspólnej fali migracyjnej około 25 tys. lat temu. Podział na grupę wschodnią i zachodnią nastąpił znacznie później, już po osiedleniu się na wyspach. – Wykazaliśmy, że różnice genetyczne zaobserwowane między wschodnimi i zachodnimi mieszkańcami archipelagu niekoniecznie wskazują na to, że osoby o różnym pochodzeniu migrowały do ​​Japonii wieloma drogami. Różnice te można raczej wyjaśnić przypadkowymi zmianami, które nastąpiły, gdy osoby mające tych samych przodków rozprzestrzeniały się i rozlokowały oddzielnie na japońskim archipelagu – opowiada Koki Yoshida, współautor badania. Podziały bywają naturalne Dlaczego obie grupy społeczności Jomon tak bardzo się od siebie oddaliły i różniły, co widać na przykład w wykonywanych zabytkach? Kluczem do rozwiązania zagadki okazało się środowisko naturalne. Badania pokazały, że między 13 000 a 8 000 lat temu populacja Jomon gwałtownie wzrosła. Ten wybuch demograficzny był jednak widoczny głównie we wschodniej części Japonii. Gęste lasy liściaste dawały mnóstwo roślinnego pożywienia, a rzeki były pełne łososi i pstrągów. Dla łowców i zbieraczy był to raj, w porównaniu z mniej zasobną w dary natury zachodnią częścią dzisiejszej Japonii. – Różnice w klimacie i w dostępnie do zasobów pożywienia mogły stworzyć warunki, w których mieszkańcy wschodniej części [Japonii – przyp. NGP] mogli żyć stabilniej i dokonywać szybszej ekspansji demograficznej, co jest zgodne z tym, co widzimy w zapisach – mówi Yoshida. Wygląda więc na to, że to natura, a nie różne społeczności ukształtowały dwa oblicza pradziejowej Japonii. Ile pradziejowego DNA kultury Jomon u dzisiejszych Japończyków? Należy jednak zaznaczyć, że społeczności Jomon nie są jedynymi przodkami dzisiejszych Japończyków. Dzisiejsza pula genowa mieszkańców archipelagu jest wynikiem wymieszania się z kolejnymi migrantami, którzy zaczęli przybywać do Japonii dopiero kilka tysięcy lat temu. Analizy chromosomu Y wykazały, że około 35% współczesnych mężczyzn z głównych wysp Japonii posiada linię genetyczną pochodzącą bezpośrednio od ludu Jomon. Niewątpliwie starożytna Japonia kryje nadal wiele zagadek. Źródło: Anthropological Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.