Nie tylko badaczka szympansów. Co Jane Goodall powiedziała nam o nas samych?
Jane Goodall nie żyje. Zmarła w wieku 91 lat. Przez dekady była nie tylko badaczką szympansów, która odsłoniła przed nami ich świat i pokazała, jak bardzo są do nas podobne. Swoją rolę pojmowała znacznie szerzej. Wykorzystując własną popularność, przekonywała, że ochrona środowiska jest naszą powinnością i koniecznością. I była w tym autentyczna.
Spis treści: Od marzeń dziecka do badaczki Jane Goodall i National Geographic Fundamenty pracy Dziedzictwo, które wykracza poza naukę Jane Goodall przez dekady była nie tylko pionierką badań nad szympansami, ale też jedną z najważniejszych rzeczniczek praw zwierząt i natury. Swoją przełomową pracą z szympansami w Afryce pomogła ludziom zrozumieć, że zwierzęta są istotami czującymi i inteligentnymi. Od marzeń dziecka do badaczki Prymatolożka, etolożka, działaczka na rzecz ochrony przyrody, obrończyni zwierząt i edukatorka, dr Jane Goodall zmarła w wieku 91 lat. Instytut Jane Goodall 1 października 2025 r. ogłosił, że jego założycielka, Posłanka Pokoju ONZ, odeszła z przyczyn naturalnych. – Dr Jane Goodall wniosła w ten świat tyle światła, przepięknie pokazując, jak wiele może dokonać jedna osoba – mówi Jill Tiefenthaler, dyrektorka generalna National Geographic Society. – Poznać Jane to poznać niezwykłą naukowczynię, obrończynię przyrody, humanistkę, edukatorkę, mentorkę i, co może najważniejsze, niezmienną orędowniczkę nadziei. Jej wczesne badania terenowe nad zachowaniami szympansów w Rezerwacie Gombe Stream w Tanganice (dziś Tanzania) odsłoniły bogaty katalog wspólnych dla ludzi i małp zachowań społecznych oraz emocji. Biograf Dale Peterson pisał o niej jako o „kobiecie, która zdefiniowała człowieka na nowo”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-02-122211-Jane-Goodall-conservationist-and-chimpanzee-champion-dies-at-91--National-Geo-1e050ee.png" width="539" height="810" alt="Jane Goodall obserwuje rodzinę szympansów na drzewie w Gombe na początku lat 60. XX w. Gdy zaczynała badania, nie miała jeszcze formalnego wykształcenia naukowego. Zamiast numerów, jak było w zwyczaju, nadawała szympansom imiona: Fifi, Flo, Mr. McGregor czy David Greybeard. /Fot. Hugo Van Lawick/Nat Geo Image Collection" title="Jane Goodall obserwuje rodzinę szympansów na drzewie w Gombe na początku lat 60. XX w. Gdy zaczynała badania, nie miała jeszcze formalnego wykształcenia naukowego. Zamiast numerów, jak było w zwyczaju, nadawała szympansom imiona: Fifi, Flo, Mr. McGregor czy David Greybeard. /Fot. Hugo Van Lawick/Nat Geo Image Collection" /> Jej rodzinny dom w Bournemouth, ceglany, w stylu wiktoriańskim, był pełen kobiet. Jane, jej mama Vanne, siostra Judy i inne kobiety rodziny tworzyły przestrzeń wolności i samodzielności. Jane od dziecka marzyła o Afryce i badaniu zwierząt. Już wtedy pojawiało się u niej silne poczucie misji, które miało prowadzić ją przez całe życie. Jane Goodall i National Geographic Goodall zwróciła uwagę National Geographic Society w 1961 r. Jej mentor, paleoantropolog Louis Leakey, przekonał Komitet ds. Badań i Eksploracji, że jego asystentka z Muzeum Coryndona w Nairobi zasługuje na wsparcie. Choć komitet był sceptyczny – w końcu przedstawiano mu kobietę bez formalnego wykształcenia, samotną w dzikiej Afryce – Leakey miał w rękawie asa: udokumentowane odkrycie Jane, że szympansy tworzą narzędzia. To przykuło uwagę badaczy. Przyznano Jane środki, a relacje z jej pracy w magazynie „National Geographic” i telewizji uczyniły z niej ikonę nauki. Goodall sama mówiła z ironią: – Byłam „okładkową dziewczyną” „National Geographic”. Relacje w mediach bywały seksistowskie, ale dzięki nim stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy nauki XX wieku. Jej współpraca z Towarzystwem National Geographic trwała przez cztery dekady. To wtedy Jane pokazała światu Davida Siwobrodego – szympansa, który jako pierwszy jej zaufał. To on znalazł się na torcie weselnym Jane, gdy ta poślubiła dokumentującego jej pracę fotografa Hugo van Lawicka. Fundamenty pracy Jane nie była jedynie badaczką. Żyła tak, jak nauczała – chodziła boso po buszu, żywiła się skromnie, nie przywiązywała wagi do rzeczy materialnych. Obserwując Flo – matriarchinię swojej pierwszej „rodziny” szympansów – widziała w niej troskę i czułość. Uważała, że świat potrzebuje właśnie tego: uważności i wsparcia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-02-122438-Jane-Goodall-conservationist-and-chimpanzee-champion-dies-at-91--National-Geo-b0d06b7.png" width="1202" height="808" alt="Jane Goodall robi notatki, obserwując bawiące się szympansy w Gombe w 1990 r. Dzięki wieloletnim, uważnym badaniom zrozumiała, jak bardzo szympansy przypominają ludzi. ‘Na początku myślałam, że są milsze od nas’ – mówiła w 1995 r. w wywiadzie dla National Geographic. – ‘Ale czas pokazał, że potrafią być równie okropne’./Fot. Michael Nichols/Nat Geo Image Collection." title="Jane Goodall robi notatki, obserwując bawiące się szympansy w Gombe w 1990 r. Dzięki wieloletnim, uważnym badaniom zrozumiała, jak bardzo szympansy przypominają ludzi. ‘Na początku myślałam, że są milsze od nas’ – mówiła w 1995 r. w wywiadzie dla National Geographic. – ‘Ale czas pokazał, że potrafią być równie okropne’./Fot. Michael Nichols/Nat Geo Image Collection." /> Od dziecka miała bliski kontakt ze zwierzętami: pies Rusty, rudzik z gniazdem na półce z książkami, dżdżownice. To były jej pierwsze lekcje zrozumienia i szacunku do innych istot. W dorosłym życiu przeniosła te wartości na działania globalne. Walczyła z wykorzystywaniem zwierząt w badaniach, z handlem mięsem dzikich gatunków w Afryce, wzmacniała świadomość o roli jednostki w ochronie środowiska. Goodall nie tylko mówiła, ale także działała. Potrafiła porwać tłumy, wejść na scenę z okrzykiem szympansa i poruszyć emocje setek ludzi. – A co, jeśli dziś przyjdzie tu tylko jedna osoba, która odmieni los planety? – pytała. Dziedzictwo, które wykracza poza naukę Goodall widziała w zwierzętach istoty czujące, myślące i przeżywające emocje. Nadawała im imiona zamiast numerów, opisywała ich charaktery, obserwowała depresję, żałobę, przywiązanie i brutalność. – Myślałam, że są jak my, tylko lepsze – powiedziała kiedyś, gdy zobaczyła, że społecznościom szympansów też nieobce są brutalność i morderstwo. To była dla niej trudna lekcja. Ale również potwierdzenie, że nasze zachowania mają głębokie korzenie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-02-122717-Jane-Goodall-conservationist-and-chimpanzee-champion-dies-at-91--National-Geo-1be65ac.png" width="1216" height="812" alt="Jane Goodall pochyla się, gdy szympans Jou Jou wyciąga do niej rękę w Brazzaville w Kongu, 1990 r. Wspominając swoją młodość i pierwsze, pełne zachwytu odkrycia dotyczące tych fascynujących, złożonych stworzeń, które stały się jej życiowym powołaniem, mówiła: ‘Ta młoda kobieta wciąż tam jest, wciąż jest częścią dojrzalszej mnie, ekscytująco szepcząc do ucha’. /Fot. Michael Nichols/Nat Geo Image Collection." title="Jane Goodall pochyla się, gdy szympans Jou Jou wyciąga do niej rękę w Brazzaville w Kongu, 1990 r. Wspominając swoją młodość i pierwsze, pełne zachwytu odkrycia dotyczące tych fascynujących, złożonych stworzeń, które stały się jej życiowym powołaniem, mówiła: ‘Ta młoda kobieta wciąż tam jest, wciąż jest częścią dojrzalszej mnie, ekscytująco szepcząc do ucha’. /Fot. Michael Nichols/Nat Geo Image Collection." /> Choć uhonorowano ją wieloma nagrodami i orderami – Legią Honorową, Orderem Imperium Brytyjskiego, Medalem Schweitzera, doktoratami honoris causa – nie one były jej celem. Misja zawsze była dla niej najważniejsza. Nawet jeśli wymagała podróżowania 300 dni w roku, życia w nieustannym ruchu i zmęczeniu. Zapytana, czy czuje się bardziej naukowczynią, czy mistyczką, odpowiedziała: mistyczką. Dla niej nauka była narzędziem. To intuicja i współczucie prowadziły ją przez życie. Źródło: National Geographic
Nie miała przygotowania naukowego, nikt nie wróżył jej szczęścia. Jane Goodall stała się legendą
Jane Goodall, dziś uważana za symbol ochrony swoich ukochanych małp, nie od razu cieszyła się uznaniem. Jej historia zaczęła się w 1960 roku, gdy jako pełna pasji miłośniczka zwierząt, ale bez formalnego wykształcenia naukowego, rozbiła obóz w Tanganice, by obserwować szympansy. Co wydarzyło się potem?
Spis treści: Jane Goodall – biografia Jak Jane Goodall została naukowczynią Tragiczne kulisy badań w Afryce Co grozi szympansom? Dziedzictwo Jane Goodall Jane Goodall kojarzą nie tylko osoby pasjonujące się życiem dzikich zwierząt. Przez kilkadziesiąt lat działalności badawczej w Afryce Brytyjka doczekała się statusu autorytetu w tym zakresie. W szczególności ukochała sobie małpy, a konkretnie szympansy. Do dziś, mimo sędziwego wieku – w 2024 r. skończyła 90 lat – pozostaje aktywna zawodowa. Co prawda nie prowadzi już działalności badawczej, ale cały czas udziela się publicznie w roli ekspertki. Goodall jest znana przede wszystkim z pionierskiej pracy nad badaniem szympansów w środowisku naturalnym. Jednym z jej najważniejszych odkryć jest zaobserwowanie, że szympansy używają narzędzi, co wcześniej uważano za cechę wyłącznie ludzką. To odkrycie miało ogromne znaczenie dla nauki, ponieważ zmieniło definicję narzędzi jako „czegoś wytworzonego przez człowieka”. Jane Goodall – biografia Niewiele osób może powiedzieć, że ich życie diametralnie zmieniło się w konkretnej chwili. A właśnie tak było z Jane Goodall. Rankiem 14 lipca 1960 r. stanęła na kamienistej plaży jeziora Tanganika. To była jej pierwsza wizyta w tym miejscu. Wtedy jeszcze nazywało się Gombe Stream Game Reserve (ustanowiony przez brytyjski kolonialny rząd obszar chroniony, na którym jednak można było polować) i zajmowało niewielki obszar. Jane miała ze sobą namiot, kilka talerzy, starą lornetkę i afrykańskiego kucharza imieniem Dominic. Za namową osób, które obawiały się o jej bezpieczeństwo w głuszy, towarzyszyła jej matka. Goodall przyjechała badać, a przynajmniej spróbować badać szympansy. Prawie wszyscy byli przekonani, że jej się nie uda. W powodzenie przedsięwzięcia wierzył chyba tylko paleontolog Louis Leakey, który zlecił jej to zadanie. Jane Goodall witali tubylcy, którzy pomogli jej rozbić obóz na plaży w pobliżu swoich sieci rybackich. Około godz. 17 ktoś powiedział, że widział szympansa. Tego wieczora Jane zapisała w dzienniku: „Ruszyliśmy jego śladem i w końcu go dostrzegłam. Małpa zamajaczyła w oddali. Uciekł, kiedy zrównaliśmy się z grupą rybaków, którzy się na niego gapili. Badaczka zauważyła powyginane gałęzie, spłaszczone w kształt gniazda na pobliskim drzewie”. Ta krótka obserwacja na temat szympansiego gniazda rozpoczęła jedną z najbardziej znaczących sag współczesnej etologii. W historii nauki na zawsze zapisały się punkty zwrotne losów tego miejsca i symboliczne wydarzenia, które składają się na jego legendę. Początkowo młoda panna Goodall była zaledwie bystrą absolwentką szkoły dla sekretarek w Anglii, która zawsze kochała zwierzęta i marzyła o tym, żeby badać je w Afryce. Pochodziła z rodziny silnych kobiet, w której brakowało pieniędzy i mężczyzn. Podczas pierwszych tygodni pobytu w Gombe z trudem dawała sobie radę. Po omacku szukała metodologii badań, tracąc czas przez gorączkę (prawdopodobnie malarię). Przewędrowała dziesiątki kilometrów po zalesionych górach, a mimo to zobaczyła niewiele szympansów. Dopiero po jakimś czasie starszy samiec o szpakowatej brodzie obdarzył ją zaufaniem. Nazwała go Dawidem Siwobrodym. To między innymi dzięki niemu poczyniła trzy obserwacje, które wstrząsnęły ówczesną antropologią. Ustaliła, że szympansy jedzą mięso (wcześniej uważano je za wegetarian), używają narzędzi (np. łodyg roślin, które wtykają w kopce termitów) i potrafią te narzędzia stworzyć (obdzierając łodygi z liści). Każde z tych odkryć pomniejszało różnicę w inteligencji i kulturze między Homo sapiens a Pan troglodytes. Najbardziej epokowa była obserwacja dotycząca sporządzania narzędzi. To ona wywołała największe poruszenie w kręgach antropologów, bo od zawsze uważano, że właśnie to odróżnia nas od zwierząt. Louis Leakey, podekscytowany wiadomością od Jane, napisał do niej, że trzeba na nowo zdefiniować „narzędzie” i „człowieka”, albo uznać szympansy za ludzi. To pamiętne słowa, które sygnalizują nadejście nowej ery w pojmowaniu istoty człowieka. Warto też pamiętać, że przełomowe dla nauki obserwacje zostały poczynione przez Jane (wszyscy tak ją nazywają) w ciągu pierwszych czterech miesięcy pracy. Zaczęła z wysokiego C. Jednak prawdziwe znaczenie jej misji w Gombe odkryjemy dopiero, patrząc z perspektywy czasu. Największym osiągnięciem badań w Gombe nie jest wcale to, że Jane Goodall w pewnym sensie na nowo zdefiniowała człowieka. Ważniejsze było podniesienie poprzeczki badaczom zachowań małp na wolności i podkreślenie znaczenia zarówno indywidualnych cech osobniczych, jak i wzorów kolektywnych zachowań. Opracowała program badawczy składający się z ustalonych procedur i kodeksu etycznego. Wprowadziła intelektualny ferment. Stworzyła związek między światem nauki a konkretną społecznością szympansów. Aż trudno uwierzyć, że to dzieło jednej osoby. Projekt Gombe się rozwijał, przechodził kryzysy, ewoluował tak, że przekroczył wyobrażenia zarówno Jane, jak i Louisa Leakeya. Zaczęto wykorzystywać mapy satelitarne, zdobycze endokrynologii i genetyki molekularnej. Na przykład analiza molekularna próbek kału i moczu zwierząt żyjących na wolności pozwoliła zauważyć zależności między kodem genetycznym szympansów a mikrobami, które u nich wykryto. Ale im więcej wiemy o szympansach z Gombe, tym więcej mamy powodów do troski o ich przetrwanie. Jak Jane Goodall została naukowczynią Pomysł na życie podsunął Jane Louis Leakey. Już po pierwszym sezonie pracy w Gombe postanowił zapisać ją na studia doktoranckie w zakładzie etologii uniwersytetu w Cambridge. Tymczasem Jane wydawało się to nierealne z dwóch powodów. Po pierwsze, nie miała żadnego tytułu naukowego (nawet licencjatu). Po drugie, zawsze interesował ją naturalizm, ewentualnie dziennikarstwo – słowo „naukowiec” nie pojawiało się w jej marzeniach. Kiedy już rozpoczęła studia w Cambridge, okazało się, że nie po drodze jej z kadrą wydziału, bo kwestionowała uznawane przez wszystkich pewniki. – Przeżyłam szok, kiedy powiedziano mi, że wszystko robiłam źle. Dosłownie wszystko – notowała. Przez 15 miesięcy w Gombe zebrała mnóstwo materiału, większość na podstawie cierpliwych obserwacji zwierząt, którym nadała imiona: Dawid Siwobrody, Mike, Olly i Fifi. Takie spoufalanie się nie było mile widziane w Cambridge. Uważano, że przypisywanie zwierzętom indywidualności i zdolności do odczuwania to antropomorfizacja, a nie etologia. Na szczęście przypomniała sobie o pierwszym nauczycielu, który gdy była jeszcze dzieckiem, przekonał ją, że to nieprawda. Jej pierwszym nauczycielem był pies Rusty. Nie można dzielić życia ze zwierzęciem o wykształconym mózgu i nie uświadomić sobie, że zwierzęta mają osobowość. Nie dała się stłamsić i 9 lutego 1966 r. została dr Jane Goodall. W 1968 r. ten niewielki rezerwat przyrody też w pewnym sensie wkroczył w dorosłość – stał się Parkiem Narodowym Gombe. Jane otrzymywała już wtedy fundusze na badania od Towarzystwa National Geographic. Wyszła za mąż, urodziła syna. Była sławna na całym świecie – m.in. dzięki artykułom w naszym magazynie oraz filmowi „Panna Goodall i szympansy”. W celu zdobycia funduszy i zapewnienia ciągłości badań przekształciła swoją bazę w Gombe Stream Research Center (GSRC). W 1971 r. ukazała się bestsellerowa książka „W cieniu człowieka”, w której opisywała pierwsze lata w Gombe. Zaczęła też gościć studentów i badaczy, którzy pomagali w obserwacjach małp. Leakey był najbardziej hałaśliwym piewcą jej zasług dla współczesnej prymatologii. Jej podopieczną była wtedy m.in. Anne Pusey, dziś szefowa katedry antropologii ewolucyjnej w Duke University oraz kierowniczka Centrum Studiów nad Naczelnymi w Instytucie Jane Goodall (założonym w 1977 r.). Tragiczne kulisy badań w Afryce Nie zawsze w trakcie badań było sielankowo. Nocą 19 maja 1975 r. trzej Amerykanie i Holenderka zostali porwani przez rebeliantów, którzy przeprawili się przez jezioro Tanganika z Zairu. Zakładników w końcu zwolniono, ale przyjmowanie gości z zagranicy w Gombe Stream Research Center nie wydawało się już zbyt bezpieczne, jak mówił Anthony Collins. Collins był wtedy młodym brytyjskim biologiem z ogromnymi bokobrodami. Zajmował się pawianami oliwkowymi – drugim po szympansach najbardziej zauważalnym w Gombe gatunkiem. Poza prowadzeniem badań pełnił różne funkcje w Instytucie Jane Goodall i w samym GSRC, z krótkimi przerwami, przez niemal 40 lat. 19 maja 1975 r. wspomina jako dzień, w którym świat Gombe zmienił się na zawsze. Collins był tej krytycznej nocy nieobecny, ale szybko przyjechał na miejsce. – Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło – powiedział. Minus był taki, że zagraniczni badacze nie mogli już pracować w Gombe. Przez kilka lat nawet Jane nie mogła tam przebywać bez wojskowej ochrony. Plusem było to, że z dnia na dzień odpowiedzialność za zbieranie danych spadła na zatrudnionych na miejscu Tanzańczyków. Każdy z nich miał za sobą przynajmniej roczne szkolenie, ale i tak większość pełniła funkcje pomocnicze. Znajdowali szympansy, identyfikowali rośliny. Pilnowali, żeby mzungu (czyli biali) badacze bezpiecznie wracali do obozu przed zmrokiem. Po porwaniu Tanzańczycy przejęli pałeczkę. Prace wstrzymano tylko na jeden dzień. Konflikty międzyludzkie to niejedyne burze nawiedzające Gombe. Polityka szympansów też potrafi być przesycona agresją. Począwszy od 1974 r. stado Kasekela (główny obiekt badań w Gombe) przeprowadziło serię ataków na mniejsze stado Kahama. Ten okres zapisał się w historii Gombe jako Wojna Czteroletnia i doprowadził do śmierci niektórych osobników, wyniszczenia Kahamy i zajęcia jego terytorium przez szympansy ze stada Kasekela. Nawet wewnątrz społeczności Kasekela zdarzają się brutalne walki o pozycję samca alfa. Bywało, że jedna matka zabijała dziecko innej samicy. – Kiedy zaczynałam badania w Gombe, myślałam, że szympansy są łagodniejsze od nas. Czas pokazał, że to nieprawda, potrafią być tak samo okrutne i podłe – pisała Jane. Gombe nigdy nie było Edenem. Nie ustrzegło się przed zarazą. W 1966 r. pojawiła się epidemia wirusa (prawdopodobnie polio, którym zwierzęta zaraziły się od ludzi), przez którą sześć szympansów zmarło lub zaginęło. Sześć innych zostało częściowo sparaliżowanych. Dwa lata później Dawid Siwobrody zaginął z czterema innymi osobnikami podczas epidemii choroby układu oddechowego (prawdopodobnie grypy). Dziewięć szympansów zmarło na początku 1987 r. na zapalenie płuc. Te wydarzenia pokazały, jak bardzo szympansy są podatne na choroby przenoszone przez ludzi. Właśnie dlatego naukowcy pracujący w Gombe są tak wyczuleni na punkcie chorób zakaźnych. Co grozi szympansom? Ich obawy rosną wraz ze zmianami zachodzącymi w krajobrazie poza granicami parku. Mieszkańcy okolicznych wiosek od zawsze ledwo wiązali koniec z końcem. Na początku lat 90. XX w. z powodu wycinania lasów i erozji Park Narodowy w Gombe był już swoistą ekologiczną wyspą graniczącą z trzech stron z obszarami zmienionymi przez człowieka i jeziorem Tanganika z czwartej. Na tej wyspie mieszkało około stu szympansów. Naukowcy wiedzieli, że to za mało, by zniwelować negatywne skutki chowu wsobnego lub przetrwać kolejną epidemię choroby bardziej zakaźnej niż polio i bardziej śmiertelnej niż grypa. Jane uświadomiła sobie, że musi coś zrobić. Sama obserwacja ukochanej populacji szympansów nie wystarczy. Najlepiej poznana populacja szympansów świata żyje niejako na samotnej wyspie, na terenie zbyt małym, żeby mógł zapewnić długoterminowe przetrwanie. Wygląda też na to, że część małp umiera na chorobę podobną do AIDS. Gatunek ludzki ma z szympansami wiele wspólnego, ale to podobieństwo wzbudza największy smutek. – To przerażające, że szympansy zaczynają umierać w młodszym wieku – mówi Jane. – Jak długo wirus jest obecny w ich populacji? Skąd pochodzi? Jak wpływa na inne populacje? – pyta. Jeśli szympansy w Afryce mają przetrwać, trzeba na to odpowiedzieć jak najszybciej. Nowoczesne metody badawcze oparte na genetyce molekularnej przynoszą na szczęście nie tylko przerażające odkrycia. Pozwalają też odpowiedzieć na pytania dotyczące ewolucji szympansów i zasad rządzących ich stosunkami społecznymi, np. kim są ojcowie poszczególnych szympansów z Gombe. Intymna więź łącząca matki z młodymi jest oczywista i została szczegółowo opisana. Jednak ponieważ samice kopulują z wieloma samcami, ojcostwo jest znacznie trudniejsze do ustalenia. Pytanie o identyfikację ojca pociąga za sobą następne: jak rywalizacja samców o miejsce w hierarchii – te pokazy siły, by zdobyć i utrzymać status samca alfa – wpływa na sukces reprodukcyjny? Młoda badaczka Emily Wroblewski znalazła odpowiedź, analizując próbki odchodów. Okazało się, że samce stojące wyżej w hierarchii mają więcej potomstwa, ale niektóre gorzej sytuowane samce też nieźle sobie radzą. Ich strategia opiera się na większym zaangażowaniu w okresie, który spędzają wyłącznie z samicą (jako para) na wspólnych wędrówkach i kopulacji, oraz na wybieraniu młodszych samic, mniej atrakcyjnych z punktu widzenia rozrodczego. Jane przewidziała taką konkluzję dwie dekady wcześniej na podstawie samej obserwacji zwierząt. Napisała wtedy: „Samiec, któremu uda się rozpocząć i utrzymać związek z płodną samicą, ma prawdopodobnie większe szanse zostać ojcem jej dziecka, niż gdyby oboje znajdowali się w grupie, nawet gdyby był samcem alfa”. Dziedzictwo Jane Goodall Jane zakończyła karierę badawczą w 1986 r., tuż po ukazaniu się jej znakomitej publikacji „Szympansy z Gombe”. Dziś spędza 300 dni w roku w podróży, udzielając wywiadów, wygłaszając wykłady, spotykając się z członkami rządów i uczniami w szkołach, zbierając fundusze dla Instytutu Jane Goodall. Przed 50 laty Louis Leakey wysłał ją, by badała szympansy, ponieważ myślał, że ich zachowanie może powiedzieć coś o przodkach człowieka, którymi sam się zajmował. Jane zignorowała jego oczekiwania i poświęciła swoją karierę szympansom. I była to bardzo dobra decyzja. Sama postać Jane Goodall jest uważana za legendę, choć badaczka cały czas żyje i ma się dobrze. Jej życiorys i dokonania są inspiracją dla książek i seriali. Niedawno Disney rozpoczął prace nad biograficznym filmem o Jane. Obraz pokaże historię jej ponad sześćdziesięcioletniej pracy, poświęconej badaniu interakcji społecznych i rodzinnych szympansów w ich naturalnym środowisku. The Jane Goodall Institute już wcześniej współpracował z Disneyem przy filmie dokumentalnym „Szympans”. Badaczka nie tylko poparła projekt, ale także zgodziła się pełnić funkcję producentki wykonawczej. Scenariusz do filmu napisze Eleanor Catton, nowozelandzka autorka nagrodzonej powieści „The Luminaries”, która oprócz książki stworzyła także adaptację miniserialu „Wszystko, co lśni”. Producentem filmu będzie także Appian Way Productions, firma założona przez Leonardo DiCaprio. Źródło: National Geographic Polska
„Nie jest jeszcze zbyt późno na działanie”. Jane Goodall daje nadzieję światu
„Wierzę, że nadal istnieje okno czasowe, aby zabliźniać rany, które zadaliśmy naszej planecie” – pisze światowej sławy badaczka zwierząt Jane Goodall. Jej najnowsza książka pod wymownym tytułem „Księga nadziei” jest manifestacją optymizmu i pozytywnego podejścia.
W tym artykule: Jane Goodall uważa, że ludźmi może kierować dobro Dlaczego nadzieja jest ważna dla Jane Goodall W czym Jane Goodall upatruje nadzieję dla świata Miałem zaszczyt poznać Jane Goodall, gdy odwiedziła Polskę w 2011 r. Wręczałem jej nagrodę na Planete Doc Film Festival. Byłem pod wrażeniem spokoju i siły Jane. Z uśmiechem zniosła zamieszanie organizacyjne wokół festiwalowego spotkania. Miała rękę na temblaku, więc gdy przekazywałem jej wyjątkowo ciężką statuetkę, zaoferowałem, że ją potrzymam. „Spokojnie, dam sobie radę” – odparła Jane, przejmując ode mnie nagrodę. I tak właśnie było. Jane Goodall uważa, że ludźmi może kierować dobro „W 1960 r. zagorzała miłośniczka zwierząt bez naukowego wykształcenia rozbiła obóz w Tanganice. Zamierzała obserwować szympansy. Dziś nazwisko Jane Goodall jest synonimem ochrony jej ukochanych małp” – tak pisaliśmy o niej na łamach National Geographic w 2011 r. Jane Goodall w ostrych słowach o pandemii. „Sprowadziliśmy ją przez brak szacunku dla świata przyrody” „Musimy nawiązać nowe relacje ze światem przyrody. Musimy wykształcić nowy sposób myślenia, aby przetrwać w świetle kryzysów spowodowanych zmianą klimatu i utratą zasobów naturalnych... Jane stała się ikoną ruchu obrony przyrody. Symbolem zaangażowania, ludzką twarzą nauki i sumieniem naszej cywilizacji. Nie tak dawno temu ostrzegała: „ludzkość będzie skończona, jeżeli nie dostosujemy się do nowej rzeczywistości”. Chodziło głównie o drastyczne zmiany sposobu produkcji żywności, który nie jest dostosowany do wyzwań stawianych nam przez coraz gorszą sytuację epidemiologiczną i równie dramatyczne zmiany klimatu. Dziś Jane dobiega dziewięćdziesiątki i mam wrażenie, że tylko przybyło jej siły. Dowodzi tego chociażby lektura jej najnowszej książki, którą napisała wraz Douglasem Abramsem i Gail Hudson. Już we wstępie do „Księgi nadziei” czytamy: Za każdym razem jednak, gdy pogrążałam się w depresji, przypominałam sobie wspaniałe opowieści o odwadze, wytrwałości i determinacji tych, którzy walczą z „siłami zła”. Tak, wierzę, że zło istnieje. Jednak dużo bardziej przejmujące i inspirujące są głosy osób, które stawiają im czoła. Nawet gdy tracą w tej walce życie, ich czyny rozbrzmiewają na długo po ich odejściu, dając nam natchnienie i nadzieję – nadzieję, że tym dziwnym, wewnętrznie skonfliktowanym stworzeniem ludzkim, które sześć milionów lat temu wyewoluowało od małpy, kieruje dobro. Dlaczego nadzieja jest ważna dla Jane Goodall Trudno dziś o powody do optymizmu. Pogłębiający się kryzys klimatyczny, pokłosie pandemii COVID-19, wojna w Ukrainie – czy dla świata jest jeszcze nadzieja? Oddajmy znów głos Jane: "Nienawidzę podróżować". Mówi Jane Goodall, kobieta, która stała się ikoną National Geographic [WYWIAD] "Ludzie czasem mówią mi, że podziwiają moją odwagę. A ja pytam, dlaczego moją?". Z dr Jane Goodall, wybitną badaczką szympansów i ikoną ekologii, rozmawia Julia Lachowicz. Nadzieja jest pojęciem często źle rozumianym. Ludzie uważają, że to po prostu bierne myślenie życzeniowe. Mam nadzieję, że coś się wydarzy, ale nie zamierzam nic robić w tym kierunku. Takie podejście jest przeciwieństwem prawdziwej nadziei, która wymaga działania i zaangażowania. Wiele osób zdaje sobie sprawę z tragicznego stanu naszej planety, ale nie robi nic z powodu poczucia bezsilności i beznadziei. Dlatego ta książka jest tak ważna. Mam nadzieję (!), że pomoże ona ludziom zrozumieć, że ich czyny – choć wydawać się mogą mało istotne – mają ogromne znaczenie. Skumulowane skutki tysiąca etycznych działań mogą pomóc uratować i uleczyć nasz świat dla przyszłych pokoleń. A po co miałbyś podejmować jakiekolwiek działanie, jeśli nie miałbyś nadziei na to, że odniesie ono skutek? W czym Jane Goodall upatruje nadzieję dla świata To kluczowa kwestia dla przyszłości naszej planety. W obliczu trudności wielu z nas wpada w panikę („wszyscy zginiemy!”) lub apatię („nic już się nie da zrobić”). Takie emocje nie pomogą nam w wypracowaniu rozwiązań. Jane pokazuje nam – po raz kolejny – że istnieje inna droga, prowadząca ku lepszej przyszłości. W „Księdze nadziei” Jane skupia się na czterech powodach do nadziei: wspaniałym intelekcie, wytrzymałości natury, mocy młodych ludzi, niezłomnym duchu ludzkim. Dla mnie Jane jest uosobieniem tej ostatniej cechy. Biorąc do ręki „Księgę nadziei” czułem się tak, jakbym znów stał obok niej i słyszał jej głos: „Spokojnie, damy sobie radę”. Ja jej wierzę. „Księga nadziei. Podręcznik przetrwania w trudnych czasach”, Jane Goodall, Douglas Abrams, Gail Hudson (Wydawnictwo Media Rodzina 2022).
Jane Goodall w ostrych słowach o pandemii. „Sprowadziliśmy ją przez brak szacunku dla świata przyrody”
„Musimy nawiązać nowe relacje ze światem przyrody. Musimy wykształcić nowy sposób myślenia, aby przetrwać w świetle kryzysów spowodowanych zmianą klimatu i utratą zasobów naturalnych” – powiedziała Jane Goodall w ostatnim wywiadzie.
– Zasadniczo sprowadziliśmy ją [pandemię] na siebie poprzez brak szacunku dla świata przyrody, zmuszając zwierzęta do zbliżenia się do ludzi, ułatwiając patogenowi przeskakiwanie ze zwierzęcia na człowieka. Miejmy nadzieję, że ta pandemia obudziła ludzi. Musimy nawiązać nowe relacje ze światem przyrody – stwierdziła sławna przyrodniczka i pionierka badań nad naczelnymi w rozmowie z agencją AFP. Goodall twierdzi też, że pandemia COVID-19 uwydatniła potrzebę stworzenia przez ludzi nowych, bardziej zrównoważonych relacji z naturą. Uważa, że najwyższy czas zwrócić uwagę na kilka głównych problemów, przed którymi stoi dzisiejszy świat, w tym niezrównoważony styl życia w krajach rozwiniętych i szkodliwe praktyki rolnicze. – Mamy szalone przekonanie, że możemy mieć nieograniczony rozwój gospodarczy na planecie z ograniczonymi zasobami naturalnymi i rosnącą populacją ludzi i zwierząt. Musimy wypracować jakąś zrównoważoną populację, zwłaszcza zwierząt gospodarskich. Rolnictwo komercyjne niszczy ogromne obszary naturalnych siedlisk, aby uprawiać tam ziarno potrzebne do wykarmienia miliardów tych zwierząt. A do tego wykorzystuje się wiele paliw kopalnych – powiedziała Goodall w innym wywiadzie, dla „The Guardian”. Goodall zaapelowała o podjęcie jak najszybszych działań. – Musimy w jakiś sposób stworzyć bardziej zrównoważoną, bardziej ekologiczną gospodarkę. Musimy wypracować nowy sposób myślenia, aby przetrwać w świetle kryzysów spowodowanych zmianą klimatu i utratą zasobów naturalnych – dodała. Jane Goodall: Ludzkość będzie skończona, jeżeli nie dostosujemy się do nowej rzeczywistości Ikona ruchu obrony przyrody ostrzegła przed rychłym krańcem naszej cywilizacji, jeżeli tejże cywilizacji nie uda się dostosować do wymagań świata po pandemii. Chociaż przez Goodall przemawiają emocje, to jej słowa znajdują potwierdzenie w badaniach naukowych. Dotychczasowe badania nad koronawirusem wywołującym COVID-19 wykazały, że ma on pochodzenie naturalne. Z kolei światowej sławy epidemiolog Jean-Jacques Muyembe-Tamfum, który w 1976 roku był jednym z pierwszych badaczy wirusa Eboli, już od pewnego czasu ostrzega, że zbliżenie między dzikimi zwierzętami a ludźmi – spowodowane niszczeniem siedlisk zwierząt – może okazać się dla nas groźne. Wirusy odzwierzęce coraz częściej mogą przeskakiwać na ludzi i adaptować się, ostatecznie doprowadzając do kolejnych epidemii. Goodall nagrodzona za dorobek życia Okazją do udzielenia wywiadów była ostatnio przyznana przyrodniczce nagroda. Jane Goodall została uhonorowana prestiżową Nagrodą Templetona za 2021 r. Nagroda w postaci honorarium w wysokości 1,5 miliona dolarów, jest przeznaczona dla tych, którzy wykorzystują moc nauki do zgłębiania najważniejszych tajemnic wszechświata oraz miejsca i celu ludzkości w tym wszechświecie – można przeczytać w opisie nagrody. Wśród dotychczasowych laureatów nagrody są m.in. Dalajlama i Matka Teresa. Nie miała przygotowania naukowego, nikt nie wróżył jej szczęścia. Jane Goodall stała się legendą W 1960 r. zagorzała miłośniczka zwierząt bez naukowego wykształcenia rozbiła obóz w Tanganice. Zamierzała obserwować szympansy. Dziś nazwisko Jane Goodall jest synonimem ochrony jej ukoch... Jane Goodall jest najbardziej znana ze swojej pracy z dzikimi szympansami, dzięki której zmieniła sposób, w jaki postrzegamy te zwierzęta i ich relacje z ludźmi. Swoje badania nad szympansami rozpoczęła w 1960 roku w lesie Gombe w Tanzanii. Dokonała kilku rewolucyjnych odkryć podczas obserwacji zwierząt, w tym tej, że szympansy są w stanie tworzyć proste narzędzia i się nimi posługiwać. Wcześniej tę cechę uważano za typowo ludzką. W 1977 roku Goodall założył Jane Goodall Institute, organizację zajmującą się ochroną przyrody, która wspiera ochronę szympansów i promuje zrównoważony styl życia. Przyrodniczka wciąż aktywnie działa na rzecz ochrony zagrożonych gatunków, środowiska i bioróżnorodności.
Jane Goodall: Ludzkość będzie skończona, jeżeli nie dostosujemy się do nowej rzeczywistości
Ikona ruchu obrony przyrody ostrzegła przed rychłym krańcem naszej cywilizacji, jeżeli tejże cywilizacji nie uda się dostosować do wymagań świata po pandemii.
Ludzkość będzie skończona, przekonuje Jane Goodall, słynna etolożka i badaczka wielkich małp afrykańskich, jeżeli nie wprowadzimy drastycznych zmian do sposobu produkcji żywności. Obecny nie jest dostosowany do wyzwań stawianych nam przez coraz gorszą sytuację epidemiologiczną i równie dramatyczne zmiany klimatu. View oEmbed on the source website Pojawienie się COVID-19 widzi jako skutek nadmiernego wyzyskiwania przyrody przez człowieka. Ścinamy lasy, doprowadzamy do znikania całych gatunków a pozostałe przy życiu dzikie zwierzęta wyganiamy z ich naturalnych habitatów. Nowy koronawirus przeskoczył na ludzi najpewniej właśnie z powodu nienaturalnych kontaktów z zarażonymi zwierzętami. Możliwe, że właśnie na jednym z targowisk sprzedających dzikie osobniki. - Intensyfikacja produkcji rolnej prowadzi do powstawania rezerwuarów chorób zwierzęcych zdolnych przechodzić na społeczeństwo i skutecznie mu szkodzić – tłumaczy Goodall, która wspólnie z dwoma unijnymi komisarzami wzięła udział w sieciowym seminarium ”Pandemics, wildlife & intensive animal farming” (Pandemia, dzika przyroda i intensywne rolnictwo) zorganizowanym przez organizację pozarządową Compassion in World Farming. View oEmbed on the source website Dwa znajome nazwiska na liście uczestników seminarium, to Sylwia Iwona Spurek – polska prawniczka i posłanka Parlamentu Europejskiego View oEmbed on the source website oraz Janusz Wojciechowski, unijny komisarz ds. rolnictwa. View oEmbed on the source website - Człowiek sam na siebie ściągnął pandemię przez brak szacunku do zwierząt i ochrony środowiska – stwierdziła Goodall przekonując, że musimy odejść od obecnych metod stosowanych w rolnictwie i przestać niszczyć naturalne obszary bytowania zwierząt. Od tego zależeć będzie sytuacja epidemiologiczna i funkcjonowanie klimatu w nadchodzących dekadach. Jeżeli nadal będziemy traktować Ziemię jak fabrykę żywności, stworzymy tak zajadłe wirusy i bakterie, które oprą się najsilniejszych środkom farmakologicznym. – Jeżeli nie zaczniemy działać inaczej, będziemy skończeni. Dłużej tak nie pociągniemy – ostrzega ekolożka. Jane Goodall zwróciła uwagę, że dużym problemem jest zarówno masowe ubóstwo jak i rozdmuchana konsumpcja. Ludzie biedni są zdesperowani by zdobyć jedzenie dla swoich rodzin. Z takim nastawieniem dobro zwierząt czy roślin schodzi na drugi plan. Niestety taj samo pościg za dobrami materialnymi, chęć akumulacji majątku prowadzą do przemocy i niszczenia natury. Prowadząca seminarium brytyjska badaczka sugerowała masowy bojkot towarów produkowanych i sprzedawanych z pogwałceniem prawa i szkodzących środowisku. – Doszliśmy do punktu zwrotnego w naszej koegzystencji z przyrodą. Pandemia oraz związany z nią kryzys ekonomiczno-społeczny są lekcją, z której musimy wynieść ważną naukę. Jeżeli chcemy mieć przyszłość, musimy przestawić się na dietę opartą o produkty roślinne. Dla dobra zwierząt, planety i zdrowia naszych dzieci – podsumowała Goodall.
"Nienawidzę podróżować". Mówi Jane Goodall, kobieta, która stała się ikoną National Geographic [WYWIAD]
"Ludzie czasem mówią mi, że podziwiają moją odwagę. A ja pytam, dlaczego moją?". Z dr Jane Goodall, wybitną badaczką szympansów i ikoną ekologii, rozmawia Julia Lachowicz.
Julia Lachowicz: Jak to się stało, że dziewczynka z Bournemouth w Wielkiej Brytanii, która w dzieciństwie nie miała telewizora, a na własne oczy widziała jedynie kury, psy i koty, zapragnęła badać szympansy w dalekiej Afryce? Jane Goodall: Ależ to nieprawda, że nie widziałam małpy w dzieciństwie! Gdy skończyłam roczek, dostałam od taty maskotkę – małpkę, którą nazwałam Jubilee. Dziś jest łysa i sfatygowana, po tym jak kolejne pokolenia dzieci okazywały jej miłość. Chociaż tak naprawdę wszystko zaczęło się od robaków. One były moją pierwszą fascynacją. Mama opowiadała mi, że przynosiłam je ze sobą do łóżka i chciałam z nimi spać. Gdy tylko nauczyłam się chodzić, zainteresowałam się kurami i tym, jak to się dzieje, że one znoszą jajka. Potrafiłam godzinami siedzieć w kurniku, żeby zobaczyć, jak z tak małej kury wychodzi duże jajko. Ale na dobre Afryką zauroczyłam się po przeczytaniu historii o doktorze Dolittle, który zabiera zwierzęta z cyrku do Afryki. Uwielbiałam tę książkę. Przeczytałam ją kilka razy. A później sprawę przypieczętował Tarzan. Zakochałam się w nim bez pamięci. Ale on przecież kochał inną Jane! - Tak, tę zrzędliwą, niefajną Jane. Nigdy nie mogłam zrozumieć, dlaczego nie wybrał mnie. Przecież lepiej bym się sprawdziła w tej roli (śmiech). Ale miłość i tak pozostała. Dlatego pracowałam jako kelnerka, żeby zarobić na swoją pierwszą wyprawę na Czarny Kontynent. I udało się. Miałam 23 lata, wybrałam się do Afryki i odmieniłam swoje życie. Punktem zwrotnym było spotkanie ze znanym paleontologiem Louisem Leakeyem? - Długo nie mogłam uwierzyć, że miałam tak ogromne szczęście, bo okazało się, że ten znany naukowiec poszukuje kogoś takiego jak ja. Czyli kobiety ze świeżym spojrzeniem i z ogromną pasją do zwierząt. Uważał bowiem, że dziewczyny są bardziej cierpliwe i w konsekwencji są lepszymi obserwatorkami. Dlatego zaproponował mi pracę z szympansami w Tanzanii, w Parku Narodowym w Gombe. Zgodziłam się od razu. Jednak za pierwszym razem nie mogłam jechać tam sama. Afryka wydawała się wtedy dzika i niebezpieczna dla młodych panienek. Szczególnie takie miejsce jak wybrzeże jeziora Tanganika. Dlatego pojechała tam pani z mamą. Jak udało się ją namówić? - Ludzie czasem mówią mi, że podziwiają moją odwagę. A ja pytam, dlaczego moją? Przecież byłam młoda, beztroska, pełna zapału i energii. Prawdziwie odważna za to była moja mama, która rzuciła swoje ustatkowane życie w Anglii, by siedzieć w buszu w Afryce i czekać codziennie, aż jej szalona córka wróci z gór z obserwacji szympansów. To ona musiała zmagać się z codziennością w Gombe. Zrobiła w tym czasie dużo dobrego dla lokalnych społeczności. Nauczyła ich podstaw pielęgniarstwa. Dla mnie to ona jest prawdziwą bohaterką. A wszystko to zrobiła, żeby spełnić moje marzenie. Udało się? - To mało powiedziane. Mogłam poznać życie szympansów w sposób, w jaki nikt inny wcześniej tego nie zrobił. Na początku moje badania nie były brane na poważnie przez świat naukowców, bo nie miałam żadnego dyplomu. Nawet licencjatu, ponieważ mojej rodziny nie było stać, żeby posłać mnie do szkoły wyższej. Ale Louis Leakey pomógł mi kolejny raz i przekonał profesorów z Cambridge, żeby przyjęli mnie na doktorat. Zgodzili się, ale jak przyszłam na uniwersytet, dali mi odczuć, że wszystko, co robiłam, było złe. Że nie powinnam nadawać szympansom imion, tylko numery. Że nie powinnam się do nich emocjonalnie przywiązywać i tak dalej. Ja jednak nie przejmowałam się tym za bardzo i kontynuowałam badania w Gombe. Czy któryś szympans był pani szczególnie bliski? - Dawid Siwobrody, pierwszy szympans, który mi zaufał po miesiącach bezskutecznego czekania. Na początku nie chciały mieć nic wspólnego z „białą małpą”, czyli ze mną. Ale Dawid przełamał się i pociągnął za sobą resztę stada. To też u niego pierwszego zauważyłam umiejętność tworzenia narzędzi. Zobaczyłam, jak bierze trawę i wykorzystuje ją do wyciągania termitów z kopca. To było rewolucyjne odkrycie, bo wtedy wszyscy byli przekonani, że jedynie człowiek potrafi używać narzędzia. Louis Leakey, gdy usłyszał o mojej obserwacji, napisał, że albo przedefiniujemy słowa „człowiek” i „narzędzie”, albo zaliczymy szympansy do rasy ludzkiej. To był wielki przełom i Dawid miał w tym swój udział. Innymi szympansami, które darzę szczególnymi emocjami, jest Flo – pierwsza samica, która podążyła za Dawidem i Fifi, maluch, który odszedł od matki i delikatnie dotknął mojego nosa. To był jeden z najbardziej poruszających momentów w moim życiu. Ale w jaki sposób je pani odróżniała? - (śmiech) To trochę jest tak jak z Europejczykiem, który jedzie po raz pierwszy do kraju azjatyckiego i na pierwszy rzut oka wszyscy wydają się mu podobni. A po paru dniach zaczyna ich odróżniać. Szympansy mają różne rysy i charaktery. Na przykład niektóre obdarzone są wielkim poczuciem humoru. Poczuciem humoru? - Wiele razy widziałam, jak mały szympans nie wiedział, gdzie jest mama. Płakał, łkał. A mama tymczasem na szczycie drzewa zaśmiewała się z malca. Były też wśród nich szympansy niebezpieczne? - Niestety tak. Odkryłam, że są jak ludzie, mają też czarną stronę charakteru. Potrafią nawet zabić przedstawiciela swojego gatunku. A dla mnie najgroźniejszy był moment, gdy Frodo przewrócił mnie i zaczął po mnie skakać. Odszedł na chwilę, po czym wrócił i pchnął mnie na krzaki, za którymi był wielki spadek. Gdyby nie te krzewy, nie siedziałabym dziś tutaj. Ale jestem przekonana, że Frodo zdawał sobie z nich sprawę, bo przecież, gdyby chciał mnie zabić, zrobiłby to bez problemu. Czy w takich chwilach miała pani momenty zwątpienia? - Moje wszystkie momenty zwątpienia spowodowane były przez ludzi, nie szympansy. 19 maja 1975 r. trzech studentów zostało porwanych z obozu w Gombe. Bandyci żądali okupu i uwolnili ostatniego porwanego dopiero dwa miesiące później. To był dla mnie szok i straszne przeżycie. Ja w tym czasie spałam w oddalonym o milę domku, z moim synem Grubem. Nie bała się pani wychowywać dziecko w takich warunkach? - Moim zdaniem on miał wspaniałe dzieciństwo. Takie, o jakim sama marzyłam. Z naturą, beztroskie, wśród zwierząt. Grub od urodzenia kochał wodę i nad nią spędzał prawie cały czas. Staraliśmy się zapewnić mu jak najnormalniejsze warunki. Do dziewiątego roku życia sami go uczyliśmy w domu, potem wysłaliśmy do szkoły w Wielkiej Brytanii. Choć na tyle pokochał Afrykę, że wrócił tu na stałe. Pani za to wyjechała z Afryki w 1978 r. I z naukowca przemieniła się w aktywistkę walczącą o środowisko. - To była dramatyczna zmiana sposobu życia. Od tamtego czasu nie istnieje dla mnie „normalny” dzień. Codziennie jestem w innym miejscu. Mam konferencje, wykłady, wywiady. Staram się zainspirować ludzi do działania. Przekonuję innych, że małe zmiany w naszym życiu pozwolą nam uratować naszą planetę i mówię o potrzebie zmiany myślenia na temat przyszłości Ziemi. Spotykam się z członkami Roots & Shoots, organizacji, którą założyłam i która działa już w ponad 120 krajach na rzecz ochrony zwierząt, roślin i biednych społeczności. I tak przez trzysta dni w roku. Dla wielu podróżników i naszych czytelników brzmi to jak spełnienie marzeń. - O wręcz przeciwnie. To istny koszmar. Ja tak naprawdę nienawidzę podróżować. A najlepiej czuję się w moim rodzinnym domu, z siostrą, kiedy nie muszę wieczorem zastanawiać się, w jakim mieście się jutro obudzę.
Wyjatkowe spotkanie z Jane Goodall, Jamesem Cameronem i innymi Odkrywcami
National Geographic Magazine organizuje niezwykłe internetowe spotkanie z legendami Towarzystwa
Już w najbliższą niedzielę, 13 stycznia, na profilu NGM na Google+ odbędzie się wyjątkowe spotkanie, w którym udział wezmą m .in. Jane Goodall (znana ze swojej pracy z małpami człekokształtnymi w Afryce), James Cameron (słynny reżyser i badacz dna oceanu) czy Robert Ballard (odkrywca wraku Titanica). Spotkanie obserwować może każdy kto zarejestruje się w serwisie Google+. Kilku szczęśliwców będzie nawet miało okazję, by samemu zadać pytanie gościom. Można je zgłaszać, dodając film na YouTube, opatrzony tagiem #NatGeo125. Pytania można też przesyłać za pomocą Twittera i Google+ (również dodając do nich tag #NatGeo125). Więcej informacji o spotkaniu i jego uczestnikach można znaleźć tutaj. Serdecznie zapraszamy!
Stowarzyszenie NATIONAL GEOGRAPHIC uruchamia GLOBALny fundusz badawczy
Stowarzyszenie National Geographic poinformowało dziś o uruchomieniu Globalnego Funduszu Badawczego (Global Exploration Fund). Jest to nowa inicjatywa wspierająca projekty badawcze, poszukiwawcze oraz te, których celem jest ochrona przyrody i dziedzictwa narodowego. Fundusz będzie prowadził działalność za pośrednictwem regionalnych centrów zlokalizowanych w różnych krajach. Pierwsze regionalne centrum Funduszu otwierane w Sztokholmie oferować będzie granty m.in. dla polskich naukowców, badaczy oraz poszukiwaczy przygód.
Przy wsparciu Swedish Postcode Lottery, National Geographic otwiera swój pierwszy regionalny fundusz w Sztokholmie. Rozpoczyna tym samym działalność na rzecz naukowców i badaczy z północnej Europy, którzy poszukują korzystnych rozwiązań dla naszej planety. Niektórzy są zdania, że ‘złota era’ odkrywców minęła. Ja z kolei uważam, że jesteśmy na początku najświetniejszej w historii ery badawczej - powiedział Terry Garcia, wiceprezes National Geographic ds. programów misyjnych. Jest jeszcze wciąż wiele do zbadania i odkrycia na naszej planecie. Globalny Fundusz Badawczy został stworzony w oparciu o 100-letnie doświadczenie National Geographic w finansowaniu projektów naukowych, badawczych i ochronnych za pośrednictwem grantów przyznawanych na określone cele. O granty mogą się ubiegać przedstawiciele następujących 14 krajów: Belgii, Danii, Estonii, Finlandii, Niemiec, Islandii, Irlandii, Łotwy, Litwy, Holandii, Norwegii, Polski, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii. Oceną zgłaszanych projektów zajmie się rada naukowa składająca się z wiodących naukowców z regionu Europy Północnej. Misją Postcode Lottery jest gromadzenie funduszy dla organizacji pozarządowych oraz zwiększanie świadomości prowadzonych przez nie działań - powiedział Niclas Kjellström-Matseke, prezes Swedish Postcode Lottery. Wsparcie Globalnego Funduszu Badawczego National Geographic jest doskonałym sposobem wypełniania naszej misji. Na czele sztokholmskiego biura National Geographic stanie dyrektor wykonawczy Stefan Nerpin. Zespół pracujący w Sztokholmie będzie pierwszym punktem kontaktu dla starających się o granty, zainteresowanych programem oraz potencjalnych sponsorów. Ogromnie się cieszę, że mogę być częścią tego przedsięwzięcia i mam nadzieję, że to regionalne biuro National Geographic stanie się znaczącym dostawcą finansowania źródło finansowania dla naukowców i badaczy z północnej Europy - powiedział Nerpin. Naszym celem jest również znalezienie dodatkowych źródeł dochodów, tak abyśmy mogli kontynuować rozwój tego program i wspierać jak największą liczbę badaczy. Od 1890 roku, National Geographic finansuje granty we wszystkich zakątkach ziemi — uzupełniając braki w wiedzy o świecie, przyczyniając się do dokonywania czasem spektakularnych odkryć o ogromnym znaczeniu dla ludzkości. Pod koniec 2011 roku, łączna liczba grantów National Geographic sięgnęła 10 000, a ich wartość 153 miliony dolarów. Większość grantów przyznawanych przez National Geographic finansuje badania z dziedziny antropologii, archeologii, biologii, geologii, geografii, oceanografii oraz paleontologii. Granty National Geographic umożliwiły dokonanie niezliczonych odkryć, które rzucają nowe światło na różnorodność i bogactwo naszej planety, a także pomagają w ich zachowaniu. Wyniki prac w terenie są udostępniane opinii publicznej na całym świecie poprzez różne kanały komunikacyjne National Geographic takie jak magazyny, audycje, Internet, wydarzenia specjalne, wystawy oraz platformy edukacyjne. Wśród osób, które otrzymały granty znajdują się badacz polarny Robert Peary; Hiram Bingham, odkrywca zaginionego miasta Inków Machu Picchu; antropolodzy Louis i Mary Leakey; prymatolog Jane Goodall; Robert Ballard, badacz świata podwodnego i odkrywca Titanica; antropolog Wade Davis; biolog oceaniczny Sylvia Earle; archeolog wysokogórski Johan Reinhard; oraz paleontolog Paul Sereno. Dodatkowe informacje na temat Globalnego Funduszu Badawczego oraz procedur aplikacyjnych, dostępne są na: www.nationalgeographic.com/gef/northerneurope/.
W majowym wydaniu National Geographic Polska:
■ Święci i grzesznicy – 2000 lat papiestwa ■ Przeklęty biznes – handel dzikimi zwierzętami ■ Jane Goodall i jej szympansy
Spis treści znajdziesz tutaj