Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
Ali Agca, sprawca jednego z najgłośniejszych zamachów w historii, zasłynął z ataku na papieża Jana Pawła II. Obywatel Turcji należący do skrajnie nacjonalistycznej organizacji Szare Wilki oddał na placu Świętego Piotra w Watykanie strzały, które poważnie zraniły Ojca Świętego. Skazany po tym akcie na dożywocie, po blisko 30 latach opuścił więzienie. Do dzisiaj niektóre szczegóły zamachu pozostają niewyjaśnione.
Spis treści: Burzliwe dzieciństwo Agcy Pierwszy zamach Zamach na papieża Przyczyny zamachu Przebaczenie i nawrócenie Kim stał się Ağca po zamachu? Gdy 13 maja 1981 roku o 17:17 na placu Świętego Piotra w Watykanie padły strzały, cały świat na chwilę zamarł. Pojmany chwilę później Ali Agca – autor zamachu na papieża Jana Pawła II – zaczął wykrzykiwać frazę „I only, I only” (tylko ja, tylko ja), której dokładnego znaczenia nie wyjaśniono aż do dzisiaj. Czego jeszcze nie wiemy o żyjącym do dziś tureckim zamachowcu? Burzliwe dzieciństwo Ağcy Ali Ağca, a właściwie Mehmet Ali Ağca, przyszedł na świat w 1958 roku w ubogiej rodzinie zamieszkującej turecką, południowo-wschodnią prowincję. Panująca tam bieda zmusiła młodego obywatela do zdobywania pieniędzy mało etycznymi sposobami. Ağca od najmłodszych lat zaczął parać się drobnymi kradzieżami i przemytem przez granicę turecko-bułgarską. Nielegalna działalność sprawiła, że przyszły zamachowiec został dostrzeżony przez ekstremistyczną organizację Szare Wilki, która w tamtym czasie odpowiadała za szereg aktów agresji wewnątrz kraju ze stolicą w Ankarze. Skrajnie nacjonalistyczna grupa kierowała się ideą panturkizmu – poglądu, według którego kraj powinien dążyć do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich w jeden organizm. Swoje poglądy Szare Wilki manifestowały poprzez akty skrajnej agresji wywołujące chaos w XX-wiecznej Turcji. Do jednego z takich działań miał wkrótce zostać zaangażowany przyszły zamachowiec na życie papieża. Pierwszy zamach Dwa lata przed historycznymi wydarzeniami z placu Świętego Piotra Ali Ağca miał szansę wykazać się w bojówkowych strukturach. Na cel zamachu został wytypowany turecki dziennikarz Abdi İpekçi. Szarym Wilkom nie podobały się lewicowe poglądy głoszone przez redaktora ze Stambułu, za które İpekçi zapłacił własnym życiem. 1 lutego 1979 roku ofiara została zastrzelona przez Ağcę na ulicy. W przeciwieństwie do późniejszego zamachu, sprawcy udało się uciec, a do więzienia trafił dopiero jakiś czas później, po tym, gdy anonimowy donosiciel złożył zeznania obciążające mordercę İpekçiego. Okres odsiadki Ağcy nie trwał jednak zbyt długo. Już w 1980 roku, czyli kilka miesięcy po osadzeniu, terroryście udało się uciec z tureckiego więzienia i przedostać do Bułgarii. Ucieczka Turka do dziś pozostaje niewyjaśniona – według wielu w procesie tym musiała uczestniczyć dobrze zorganizowana grupa zewnętrzna, która ułatwiła mordercy opuszczenie więziennych murów. Zamach na papieża Do najsłynniejszych wydarzeń z udziałem Alego Ağcy doszło 13 maja 1981 roku. Tego dnia papież Jan Paweł II wjechał swoim papamobile na plac Świętego Piotra w Watykanie, by tradycyjnie pozdrowić wiernych. W wiwatującym tłumie znajdował się 23-letni wówczas Turek, którego wizyta w Stolicy Apostolskiej miała odmienić bieg historii. Podczas gdy Karol Wojtyła pozdrawiał ludzi zgromadzonych w sercu Watykanu, zamachowiec oddał dwa strzały w korpus papieża. Po oddaniu strzałów Ağca skierował się pędem w stronę wyjścia z placu. Według niektórych przekazów terrorysta miał jeszcze rzucić w kierunku papamobile granat, ale szybka interwencja służb porządkowych uniemożliwiła to działanie. Miesiąc po zatrzymaniu obywatela Turcji rozpoczął się jego proces sądowy, zakończony po dwóch dniach wyrokiem dożywocia. Już wtedy wiadomo było, że zamach na głowę Kościoła okazał się nieudany, a Jan Paweł II przeżyje atak Alego Ağcy. Przyczyny zamachu Do dziś nie wiadomo, jakie przesłanki kierowały Ağcą w momencie oddawania strzałów na placu Świętego Piotra. Wiemy, że na dwa lata przed wydarzeniami z Watykanu zamachowiec otwarcie krytykował papieża, pisząc do tureckiej gazety, że jeśli Jan Paweł II przyjedzie z pielgrzymką do Turcji, zostanie tam zabity. Mimo gróźb papieska wizyta przebiegła bez jakichkolwiek zakłóceń. Większość teorii tłumaczących motywy ataku odnosi się do tzw. bułgarskiego śladu. Zachodni śledczy i dziennikarze, badając sprawę, zaczęli się bowiem doszukiwać możliwych związków Ağcy z bułgarskim wywiadem i służbami bloku wschodniego, które miały być zamieszane w przygotowanie zamachu na Karola Wojtyłę. Polski papież wraz z Lechem Wałęsą byli w latach 80. traktowani jako symbole oporu wobec komunizmu. To zrodziło hipotezy, że morderstwo mogło być elementem walki z tym politycznymi, wrogimi wobec Związku Radzieckiego działaniami. Początkowe zeznania Ağcy przybliżały śledczych do wersji zakładającej udział bułgarskiego wywiadu w zamachu. Przed sąd doprowadzono nawet kilku pracowników bułgarskiej ambasady w Rzymie, którzy mieli zlecić zamach i pomagać Turkowi w jego realizacji. Brak jednoznacznych dowodów doprowadził jednak do uniewinnienia bułgarskich oskarżonych, a kolejne, pełne sprzeczności zeznania Ağcy dodatkowo osłabiły tę wersję wydarzeń. Karol Wojtyła w trakcie swoich wystąpień otwarcie podkreślał, że nie wierzy w obecność tzw. bułgarskiego śladu. Przebaczenie i nawrócenie Jednym z najsłynniejszych aktów świętości, których dopuścił się Jan Paweł II, było przebaczenie człowiekowi, który kiedyś targnął się na jego życie. Do historii przeszło spotkanie ofiary z atakującym z grudnia 1983 roku. Zdjęcie wykonane podczas ich 25-minutowej rozmowy znalazło się na okładce amerykańskiego tygodnika „Time”. Szczątkowych informacji z owianej tajemnicą rozmowy udzielił przyjaciel Wojtyły, ks. Andrzej Bardecki, który zjadł z papieżem śniadanie dzień po odwiedzinach Ağcy. Zamachowiec miał w trakcie spotkania odnosić się wielokrotnie do wydarzeń z portugalskiej Fatimy, gdzie na początku XX wieku trójce dzieci objawiła się Matka Boska, przepowiadająca przyszłość ludzkości. Niemal 35 lat później przebywający już na wolności Ağca, w rozmowie z reporterem „Superwizjera” Jackiem Tadzikiem wrócił do tamtych wydarzeń. Tłumaczył, że zamach był częścią boskiego planu, który zakładał – według trzeciej tajemnicy fatimskiej – śmierć papieża. W kolejnych latach, podczas gdy Ağca pozostawał w więzieniu, Jan Paweł II podejmował kolejne działania w trosce o skazanego zamachowcę. W 1987 roku gościł w Watykanie matkę osadzonego, a w 2000 roku na prośbę głowy Kościoła Turek został zwolniony z włoskiego więzienia i przewieziony do ojczystego kraju, gdzie miał odbyć resztę kary. Wolność odzyskał 18 stycznia 2010 roku – po niemal trzech dekadach spędzonych za kratami. Kim stał się Ağca po zamachu? Wypowiedzi Ağcy w XXI wieku skupiają się w głównej mierze na jego chrześcijańskim nawróceniu. W 2009 roku zamachowiec chciał zostać ochrzczony, a jako miejsce przyjęcia pierwszego sakramentu wyznaczył sobie Watykan – miejsce, w którym kilkadziesiąt lat wcześniej wystrzelił pociski w stronę głowy Kościoła. Mehmet Ali Ağca starał się również o polskie obywatelstwo. W 2008 roku jego obrońca złożył wniosek w polskim konsulacie w Ankarze, który został jednak odrzucony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Ostatnie wydarzenia związane z mieszkającym obecnie w Turcji Ağcą dotyczą jego chęci uczestnictwa w pielgrzymce papieża Leona XIX do tureckiej miejscowości Iznik. Służby porządkowe nie dopuściły jednak Turka do uroczystości, a on sam tłumaczył swoją decyzję chęcią powitania głowy Kościoła na obchodach 1700. rocznicy Soboru Nicejskiego. To już kolejna sytuacja, w której były zamachowiec został odsunięty od kościelnych wydarzeń. W 2014 roku mężczyzna złożył kwiaty przy grobie Jana Pawła II w Watykanie, po czym natychmiast został wydalony z Włoch. Źródła: Dzieje.pl, Polityka, EWTNS News, WP, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Grób Jana Pawła II to wyraz prostoty i pokory. Jest świadectwem życia i pontyfikatu papieża
Grób Jana Pawła II stał się jednym z najważniejszych celów pielgrzymkowych współczesnego chrześcijaństwa. Dla wiernych jest to miejsce cichej modlitwy i głębokiej refleksji. Stało się jednym z najważniejszych punktów na religijnej, historycznej i kulturowej mapie XXI wieku – świadectwem życia człowieka, którego pontyfikat przyczynił się do upadku systemu totalitarnego i który zainicjował dialog między religiami i kulturami, nadając Kościołowi katolickiemu nową dynamikę na progu trzeciego tysiąclecia.
Spis treści: Pierwsze miejsce pochówku papieża Ostatnia podróż Jana Pawła II Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Jak trafić do grobu Jana Pawła II? 31 marca 2005 roku stan zdrowia papieża Polaka uległ gwałtownemu pogorszeniu. Gdy udał się do swojej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze i wysoka gorączka. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. 2 kwietnia Jan Paweł II zaczął tracić przytomność. Jeszcze tego samego dnia doszło u niego do gwałtownego wzrostu temperatury. Wieczorem zapadł w śpiączkę. O godzinie 21:37 Renato Buzzonetti, osobisty lekarz papieski, stwierdził śmierć papieża, który był wzorem nie tylko dla społeczności katolickiej, ale także dla ludzi wszystkich wyznań. Pierwsze miejsce pochówku papieża Pogrzeb Jana Pawła II, który 8 kwietnia odbył się na Placu Świętego Piotra, był jednym z największych zgromadzeń w historii chrześcijaństwa. Według różnych szacunków, w ceremonii uczestniczyło od 2 do 4 milionów osób. Po uroczystościach pogrzebowych trumnę z ciałem papieża złożono w Grotach Watykańskich, tradycyjnej nekropolii papieży, znajdującej się pod posadzką bazyliki św. Piotra. Spoczęło tam ponad 90 biskupów Rzymu, a także wybrane osoby świeckie, w tym królowa Krystyna Wazówna i Maria Klementyna Sobieska. Papież spoczął w niewielkiej absydzie o białych ścianach, a jego trumnę przykryto prostą płytą nagrobną. Pierwotny grób Jana Pawła II znajdował się w miejscu o szczególnym znaczeniu duchowym – w pobliżu tradycyjnej lokalizacji grobu św. Piotra. Od samego początku skromne miejsce pochówku stało się celem niekończących się pielgrzymek, a wąskie korytarze Grot Watykańskich z trudem mieściły tłumy wiernych. Papież Polak nie miał jednak spocząć tam na zawsze. Ostatnia podróż Jana Pawła II Proces beatyfikacyjny Jana Pawła II, wydarzenie bezprecedensowe w nowożytnej historii Kościoła, został oficjalnie otwarty 28 czerwca 2005 roku i od tamtego dnia postępował w niezwykle szybkim tempie. Kluczowym momentem było uznanie cudu za wstawiennictwem papieża Polaka – niewytłumaczalnego z medycznego punktu widzenia uzdrowienia francuskiej zakonnicy, siostry Marie Simon-Pierre, z zaawansowanej choroby Parkinsona. Po zatwierdzeniu cudu, Benedykt XVI ogłosił, że beatyfikacja odbędzie się 1 maja 2011 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego. Translacja doczesnych szczątków papieża Proces przeniesienia ciała Jana Pawła II rozpoczął się w piątek, 29 kwietnia. Pierwotny grób w Grotach Watykańskich został otwarty, a potrójna, zapieczętowana trumna – wydobyta i przeniesiona przed grób św. Piotra na czas modlitwy. 1 maja trumnę wniesiono do bazyliki i ustawiono przed głównym ołtarzem. Przez resztę dnia i całą noc, setki tysięcy pielgrzymów oddawało cześć nowemu błogosławionemu. 2 maja, w godzinach wieczornych, po zamknięciu świątyni dla wiernych, nastąpiło ostateczne, prywatne złożenie trumny w docelowym grobie. Miejsce wiecznego spoczynku papieża Polaka Na miejsce wiecznego spoczynku Jana Pawła II wybrano kaplicę św. Sebastiana w Bazylice św. Piotra. Wcześniej spoczywał tam błogosławiony Innocenty XI, papież znany ze swojej roli w odsieczy wiedeńskiej, co stanowi potwierdzenie statusu tej przestrzeni jako miejsca zarezerwowanego dla pontyfikatów o szczególnym znaczeniu historycznym. Miejscu temu patronuje wczesnochrześcijański męczennik, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci w hagiografii. Według tradycji, był on przywódcą przybocznej straży cesarza Dioklecjana. Gdy wypomniał władcy okrucieństwo wobec chrześcijan, został skazany na śmierć. Przywiązano go do słupa i przeszyto strzałami. Legenda głosi, że nieszczęśnik przeżył wyrok. Gdy wrócił do zdrowia, ponownie udał się do cesarza i zarzucił mu barbarzyństwo. W przypływie gniewu, władca rozkazał bić go pałkami, aż skona. Sebastian najprawdopodobniej zginął około roku 288. W centralnym punkcie kaplicy, nad grobem papieża, znajduje się monumentalny ołtarz z mozaiką przedstawiającą „Męczeństwo św. Sebastiana”. Dzieło zostało wykonane w XVIII wieku przez Piera Paola Cristofariego, dyrektora Watykańskiego Studia Mozaiki. Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Trumnę z ciałem Jana Pawła II złożono pod prostą, pozbawioną jakichkolwiek zdobień płytą z białego marmuru. Na jej gładkiej powierzchni widnieje jedynie prosty, zwięzły napis – „SANCTUS IOANNES PAULUS PP. II”, co oznacza „Święty Jan Paweł II, papież”. Bezpośrednio po przeniesieniu ciała do kaplicy, inskrypcja brzmiała: „BEATUS IOANNES PAULUS PP. II”, czyli „Błogosławiony Jan Paweł II, papież”. Obecny wydźwięk zyskała po kanonizacji, która odbyła się 27 kwietnia 2014 roku. Minimalistyczna forma grobu wyraźnie kontrastuje z barokowym przepychem otaczającej go bazyliki. Na tle marmuru i monumentalnych dzieł, prostota papieskiego grobowca wydaje się odzwierciedlać jego pontyfikat. Będąc przywódcą cieszącym się ogromnym autorytetem, człowiek ten zawsze stawiał w centrum swojego nauczania osobistą pokorę i kontakt z drugim człowiekiem, nie doczesną potęgę i splendor. Jak trafić do grobu Jana Pawła II? Żeby znaleźć kaplicę św. Sebastiana, po wejściu do bazyliki jednymi z głównych wrót należy skierować się w prawo. Miejsce pochówku papieża znajduje się w drugiej kaplicy od wejścia, tuż za Pietą dłuta Michała Anioła – marmurową rzeźbą, przedstawiającą Maryję trzymającą w ramionach ciało Jezusa Chrystusa. Grób Jana Pawła II znajduje się przed ołtarzem głównym. Należy wspomnieć, że wizyta przy grobie papieża prawie na pewno będzie wiązać się z oczekiwaniem w długiej kolejce. Nie ma ściśle wyznaczonego limitu czasowego dla odwiedzających to miejsce, ale straż bazyliki pilnuje, by nikt ze stojących przed grobem nie przebywał tam zbyt długo. Dzięki temu ruch odbywa się dość płynnie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ilu było papieży? Dzieje biskupów Rzymu od św. Piotra po Franciszka
Papiestwo to jedna z najstarszych instytucji świata. Przez dwa tysiące lat Kościołem katolickim kierowały setki Ojców Świętych. Ich wybór i pontyfikaty kryją wiele fascynujących historii.
Spis treści: Kościół na kościach Pierwszy papież Leon I Wielki – usta Piotra Grzegorz Wielki – misjonarz aniołów Mikołaj I Wielki – boski zastępca Grzegorz VII – gromowładny Aleksander VI – diabeł na tronie Piotra Pius IX – dogmatyk nieomylny Pius X – katolicki McCarthy Jan XXIII – papież bez korony Jan Paweł II – herezja „wojtylianizmu”? Ilu było papieży? Kim był pierwszy papież? Ilu było papieży? W ich gronie zdarzali się zarówno święci, jak i zbrodniarze, intelektualiści i prostacy, polityczni geniusze i miernoty. Jedni przeszli niemal bez echa, inni odcisnęli piętno na całej historii chrześcijaństwa i świata. Na 266 papieży w historii ponad 90 wyniesiono na ołtarze. Kilka lat temu dołączył do nich błogosławiony Jan Paweł II, czwarty w historii biskup Rzymu, któremu nadano tytuł „Wielki”. Każdy kolejny papież cieszy się coraz większym zainteresowaniem mediów. Cóż, nikt w historii świata nie nauczył się tak zręcznie łączyć władzy duchowej z wpływami politycznymi jak właśnie papieże. Najdobitniej wyraził to Bonifacy VIII, mówiąc, że biskup Rzymu dysponuje mieczem i świeckim, i duchowym. Dzięki temu przywódcy Kościoła katolickiego mają wpływ na to, co się dzieje zarówno na salonach władzy, jak i w sypialniach wiernych. O czymś takim przez wieki marzyli rozmaici tyrani, monarchowie absolutni i dyktatorzy. Bezskutecznie. W dodatku władców autorytarnych na ogół się nienawidzi, a papieży się słucha i oddaje im cześć. Kościół na kościach Wiosną 1942 r. prałat Ludwig Kaas, niemiecki duchowny od 10 lat mieszkający w Watykanie, w środku nocy zszedł do podziemi Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Późna godzina wyprawy nie była przypadkowa. Kiedy trzy lata wcześniej Pius XII powierzył mu nadzór nad pracami wykopaliskowymi w watykańskich grotach, zastrzegł, że wszystko musi się odbywać w ścisłej tajemnicy. Kiedy Kaas wszedł do odkrytej przez archeologów starożytnej niszy grobowej, jego oczom ukazała się kupka kości przemieszanych z ziemią i fragmentami materiału. Czyżby odnaleziono szczątki św. Piotra, o których mówiono, że są zakopane gdzieś pod największą świątynią świata? Prałata Kaasa niezwykłe znalezisko musiało mocno wzruszyć, ale i przerazić. Zdaniem Carla Carlettiego z watykańskiego „L’Osservatore Romano” niemiecki duchowny padł ofiarą psychozy, jaka panowała wśród mieszkańców Watykanu. Bano się, że każdego, kto naruszy groby rzymskich męczenników, spotka nieszczęście. Źródłem legendy o tajemniczej klątwie był fakt, że większość osób, które w czasie XVII-wiecznej przebudowy bazyliki natrafiły na znajdujące się w jej podziemiach grobowce, pomarła w niewyjaśnionych okolicznościach. Dlatego właśnie Kaas domniemane szczątki św. Piotra ukrył w watykańskich grotach. Znaleziono je dopiero po kilkunastu latach. Badania potwierdziły, że należą do mniej więcej 70-letniego mężczyzny, dobrze zbudowanego, zmarłego jakieś 2 tys. lat temu. Prof. Margherita Guarducci, epigraficzka, odczytała znajdującą się na wspomnianym wcześniej przypuszczalnym grobie apostoła inskrypcję: „Tu jest Piotr”. 26 czerwca 1968 r. papież Paweł VI ogłosił oficjalnie, że szczątki św. Piotra ostatecznie zidentyfikowano. – Gdyby relikwii Piotra nie było w Rzymie, trzeba by je było wymyślić. Zresztą niewykluczone, że tak się stało. Naukowcy nigdy nie potwierdzili jednoznacznie, że czczone w Watykanie szczątki rzeczywiście należały do apostoła – mówi prof. Zbigniew Mikołejko, szef Zakładu Badań nad Religią w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. – Mamy tu do czynienia z archetypem ofiary założycielskiej. Tak jak śmierć Chrystusa na krzyżu legła u podstaw Kościoła, tak ciało Piotra nadawało moc papiestwu – dodaje. Rozumiano to następująco: skoro św. Piotr, pierwszy papież, zmarł męczeńsko w Rzymie, to tym samym ustanowił w tym mieście centrum chrześcijaństwa. Na takim fundamencie budowali swą potęgę kolejni papieże uważający się za jego następców. – Bez większej przesady można powiedzieć, że chrześcijaństwo to religia grobów i kości – podsumowuje prof. Mikołejko. Dlatego przez wieki, gdy ktoś chciał podważyć papieski prymat, zgłaszał wątpliwości co do autentyczności relikwii. Robili tak już XII-wieczni waldensi, twierdząc, że Księcia Apostołów w Rzymie nigdy nie było. Podobnie Marcin Luter i inni twórcy reformacji głośno wątpili w istnienie grobu pierwszego papieża w Watykanie. W końcu gdyby biskupi Rzymu nie byli następcami Księcia Apostołów, któremu sam Jezus powierzył klucze Królestwa Niebieskiego, nie mogliby przez wieki rządzić Kościołem i – w pewnym sensie – światem. Dlatego faktu tego w Kościele katolickim nie można nawet podważać. Wprost sformułował to w 1870 r. Sobór Watykański I w kontrowersyjnej konstytucji Pastor Aeternus: „Gdyby kto mówił, że biskup Rzymu nie jest następcą św. Piotra – niech będzie wyklęty”. Ale nie zawsze tak było. Potęgę papiestwa (a w niektórych momentach historii także jego odrażającą legendę) budowali stopniowo konkretni ludzie. A pierwszym w długim szeregu był oczywiście apostoł Piotr. Pierwszy papież Nie słyszano, by Piotr kiedykolwiek uczestniczył w procesji przybrany w klejnoty i jedwabie czy w złotej koronie otoczony rycerzami – ironizował w XII w. oburzony papieskim przepychem Bernard z Clairvaux. Rzeczywiście, sam Piotr po śmierci Jezusa ani nie żył w dostatku, ani nie miał ambicji przywódczych. Z całą pewnością cieszący się prestiżem Paweł potrafił się przeciw niemu zbuntować. W liście do Galatów opisuje konflikt, który miał z pierwszym papieżem w Antiochii. – Otwarcie się mu sprzeciwiłem, zasłużył bowiem na naganę (Ga, 2, 11) – relacjonował. Piotr zresztą ustąpił. Nie ma tu mowy o jakimkolwiek poczuciu papieskiej nieomylności. Nie ma też dowodów, że był uznawany za przywódcę Kościoła. Żadne źródło nie mówi też o tym, jakoby swoją władzę przekazał jakiemukolwiek sukcesorowi. Według prof. Eamona Duffy’ego, historyka papiestwa z Uniwersytetu Cambridge, urząd ukształtował się dopiero prawie sto lat po śmierci Piotra. – Nie sposób wskazać konkretnej daty, ale proces ten zakończył się w połowie II w. – uważa. Uznano wtedy, że przed śmiercią św. Piotr nałożył ręce na głowę następcy, wyświęcając go tym samym na kolejnego biskupa. Ten zrobił podobnie ze swoim z kolei sukcesorem. I tak od pierwszego apostoła ciągnie się nieprzerwany łańcuch święceń nazywany „sukcesją apostolską”. Brzmi efektownie, tyle że jedynym dowodem na to jest wiara późniejszych o kilka stuleci chrześcijan. Mimo przekonania, że Piotr zginął męczeńską śmiercią w Rzymie, przez stulecia nikt nie traktował jego następców jako głów Kościoła. Ale wraz z końcem prześladowań ambicje biskupów Rzymu rosły. Damazy I (366–384) jako pierwszy do objęcia urzędu użył siły. Na jego prośbę robotnicy kopiący katakumby (mieli opinię zakapiorów) zmasakrowali zwolenników konkurenta. Jego następca Syrycjusz (384–399) kazał nazywać się papieżem, choć jeszcze do VI w. tytułu tego używali inni dostojnicy chrześcijańscy. Bonifacy I (418–422) zabronił podważać decyzje biskupa Rzymu... Niewiele to miało wspólnego z pokorą i prostotą św. Piotra, ale działało. Leon I Wielki – usta Piotra Ukoronowaniem tego procesu był pontyfikat Leona I (440–461), pierwszego na tym urzędzie, który zyskał przydomek „Wielki”. Bez przesady można powiedzieć, że był to hierarcha, który stworzył papiestwo. Uważał się za dziedzica pierwszego biskupa Rzymu, a co za tym idzie – samego Chrystusa. Nie krył, że ma ambicje rządzenia całym chrześcijańskim światem. – Piotr przemawia przez Leona – orzekli wprost biskupi zgromadzeni na Soborze Chalcedońskim. Wyrobił sobie taki autorytet, że w 422 r. zdołał przekonać wodza Hunów Attylę, by nie równał Wiecznego Miasta z ziemią. Ale upadek starożytnego Rzymu i tak zbliżał się wielkimi krokami. W 476 r. germańscy władcy zajęli Italię, a papieże stali się de facto poddanymi barbarzyńskich królów. Wielu wieszczyło papiestwu upadek, ale biskupi Rzymu nie po raz ostatni pokazali, że nie ma takich przeciwieństw losu, których nie potrafiliby wykorzystać. Szybko się zorientowali, że prostackich władców, którzy nagle trafili na rzymskie salony (jeden z nich, Teodoryk, podpisywał się, używając szablonu wyciętego w złotej płytce!) można łatwiej owinąć wokół papieskiego palca niż kiedyś cesarza. Na wspomnianym już Soborze Chalcedońskim ustaliła się teoria pentarchii. Uznano, że w Kościele jest pięć najważniejszych patriarchatów, czyli stolic biskupich: Rzym, Konstantynopol, Aleksandria, Antiochia i Jerozolima. – Spośród nich cztery ostatnie reprezentowały Wschód, a tylko Rzym leżał na Zachodzie. – Podczas gdy patriarchowie Wschodu musieli się ze sobą dzielić prestiżem i władzą, papież nie miał konkurencji. Także to powodowało, że jego wpływy rosły – tłumaczy ks. dr Marek Blaza, historyk Kościoła. – Na początku XIII w. Innocenty III posunie się tak daleko, że swój stosunek do pozostałych stolic patriarszych przyrówna do relacji Chrystusa i czterech zwierząt Apokalipsy, które oddają mu hołd. Kooperację stopniowo zastępowała subordynacja i podporządkowanie – dodaje ks. dr Blaza. Grzegorz Wielki – misjonarz aniołów To, że przyszłość papiestwa nie leży w sojuszu z Bizancjum, ale pogańskiej północy, wyraźnie dostrzegł Grzegorz I Wielki (590–604), uważany przez wielu za największego papieża wszech czasów. W jego przypadku (co w historii Kościoła nieczęsto się zdarzało) polityczny geniusz łączył się z osobistą świętością. Przed wyborem na biskupa Rzymu kilka lat spędził w klasztorze, gdzie oddawał się modlitwom i wyczerpującym postom. Wyrafinowane spory teologiczne szczerze go nudziły, preferował to, co w religii emocjonalne i łatwe do przyswojenia: kult relikwii, opowieści o cudach, straszenie piekłem. W perspektywie mającego się wkrótce rozpocząć masowego nawracania pogan okazało się to strzałem w dziesiątkę. Trudno jednak powiedzieć, czy była to przemyślana decyzja strategiczna, czy wyraz prywatnych upodobań intelektualnych. W 596 r. Grzegorz Wielki zorganizował pierwszą papieską misję do pogan. Według św. Bedy geneza tej decyzji była dość niezwykła. Papież miał się kiedyś udać na rzymski targ niewolników. Zobaczywszy tam przystojnych, świetnie zbudowanych blondynów, spytał ich, skąd są. Gdy w odpowiedzi usłyszał „Anglowie”, zrozumiał, że aniołowie. Uznał to za znak od Boga – postanowił nawrócić naród „Aniołów”. Wkrótce wykupił grono 17-letnich brytyjskich niewolników i uczynił z nich mnichów, przygotowując zapewne do podjęcia misji. Operacja zakończyła się sukcesem, a Kościół Anglii do dziś czci Grzegorza jako swego założyciela. Ewangelizacja Brytanii była kamieniem milowym w rozwoju papiestwa – oznaczała, że władza biskupa Rzymu przekracza granice cywilizowanego świata i rozciąga się na wszystkie ludy. Aby podkreślić ten fakt, Grzegorz Wielki rozsyłał biskupom i władcom maleńkie relikwiarze w kształcie klucza, w których miały się znajdować opiłki żelaza z łańcuchów św. Piotra. Taki gest lepiej przemawiał do wyobraźni niż najlepsze traktaty teologiczne poświęcone papieskiemu prymatowi. Mikołaj I Wielki – boski zastępca Papieże zwracali się ku Zachodowi, ale więzy ze Wschodem ciągle były silne i – szczerze mówiąc – coraz bardziej uwierały. Wybrany w 649 r. Marcin I jako pierwszy odmówił wystąpienia do cesarza o zgodę na objęcie urzędu. Był to policzek wymierzony dworowi w Konstantynopolu. W obawie przed zemstą, porwaniem, a nawet zabójstwem papież zamieszkał w bazylice laterańskiej (jego łóżko stało przy ołtarzu). Mimo to urzędnicy cesarscy dopadli go i zaaresztowali. Chronicznie chory Marcin cierpiał na ciągłe biegunki i wymioty – tymczasem przez półtora miesiąca nie pozwalano mu się umyć. Poniżonego biskupa Rzymu przewieziono do Konstantynopola, gdzie publicznie zdarto z niego liturgiczne szaty, ciągano po ulicach, chłostano. Wreszcie zesłano na Krym, gdzie zmarł. Wbrew pozorom jego męczeństwo nie osłabiło, lecz umocniło autorytet Rzymu – stał się symbolem wierności Chrystusowi nawet za cenę krwi. Pokazało też, że jeśli papiestwo ma przetrwać, powinno sobie poszukać silnego protektora – i z całą pewnością nie może nim być cesarz bizantyjski. Padło na Karolingów – władców państwa Franków, których z papiestwem łączyli wspólni wrogowie – islam i Longobardowie, zagrażający Rzymowi. W efekcie sojuszu frankoński władca Pepin Krótki ofiarował biskupowi Rzymu ziemie, tworząc państwo kościelne. Dokument poświadczający donację w 754 r. złożono symbolicznie (gdzieżby indziej!) na grobie św. Piotra. Moc apostolskich relikwii najwyraźniej zadziałała – państwo w formie zbliżonej do tej, którą nadał mu Pepin, przetrwało ponad tysiąc lat, do XIX w. W ramach układu papież – powołując się na teologiczne uzasadnienia – pozwolił Pepinowi na koronację królewską. Syn Pepina Karol Wielki poszedł jeszcze dalej i w Boże Narodzenie 800 r. wynegocjował u papieża tytuł cesarza. Odtąd papieże stawali się nie tylko duchowymi przywódcami, ale też świeckimi monarchami na całkiem pokaźnym terytorium. Właśnie wtedy Mikołaj I (858–867), trzeci w kolejności i ostatni przed Janem Pawłem II papież, który zyskał przydomek „Wielki”, ogłosił, że biskup Rzymu jest „zastępcą Chrystusa na ziemi”. Tylko on może zdejmować z urzędu biskupów. Synod ani nawet sobór bez papieskiej akceptacji nie mają żadnej władzy. Mikołajowa wizja urzędu biskupa Rzymu w zasadzie przetrwała do czasów współczesnych, a on sam cieszy się w Kościele chwałą świętości. Po jego śmierci kolejni papieże robili wszystko, żeby zaprzepaścić wypracowaną przez niego pozycję. Urząd papieski stał się przedmiotem walk rzymskich rodzin, które traktowały go jak trampolinę do wzmocnienia lokalnych wpływów. W latach 872–1012, nazywanych „ciemnym wiekiem papiestwa”, co najmniej jedna trzecia papieży ginęła w wyniku zamachów. Jana VIII śmiertelnie pobito, Jana X uduszono, a antypapieżowi Janowi XVI wyłupiono oczy, odcięto język, wargi, nos i ręce. W 897 r. Stefan VI kazał wyciągnąć z grobu nadpsute zwłoki znienawidzonego z powodów politycznych poprzednika Formozusa, ubrał je w papieskie szaty, posadził na tronie i odbył nad nimi sąd. Martwemu papieżowi odcięto palce, a zbezczeszczone zwłoki wrzucono do Tybru. Po kilku miesiącach karta się odwróciła – Stefana uduszono, a ciało poprzednika, na którym się pastwił, wyłowiono i pochowano z honorami. Szokujące? W świetle mentalności epoki zrozumiałe. – Trup był dla ówczesnych ludzi realnym nosicielem idei, które wyznawał lub reprezentował zmarły. Tak jak oddawano cześć relikwiom świętych, tak bezczeszczono zwłoki wrogów. Ćwiartując ciało swego poprzednika, Stefan w symboliczny sposób niszczył jego dzieło, dokonania i pamięć o nim – tłumaczy prof. Mikołejko. Grzegorz VII – gromowładny Po serii słabych nastała seria papieży potężnych. Kryzys przełamała reforma Mikołaja II (1058–1061), który wprowadził obowiązującą do dziś zasadę wyboru biskupa Rzymu przez kardynałów, czyli konklawe. Notabene swego czasu tygodnik katolicki „America” zaapelował do papieża, by do grona elektorów włączyć świeckich i kobiety, jednak ów apel raczej nie znajdzie posłuchu. – Jestem w stanie sobie wyobrazić, że do kolegium kardynalskiego będą dopuszczeni świeccy, ale nie ma mowy, by zdominowali to grono i decydowali o wyborze papieża – zapewnia ks. dr Andrzej Luter, teolog i publicysta. Proces emancypacji papiestwa spod władzy świeckiej osiągnął kulminację za pontyfikatu papieża Grzegorza VII (1073–1085), jednego z największych, jacy rządzili w Watykanie. Uważał on, że każdy biskup Rzymu jest zwierzchnikiem wszystkich władców na ziemi, także cesarza, którego może zdjąć z tronu. W najsłynniejszym dokumencie swego pontyfikatu „Dictatus papae” pisał on, że Kościół Rzymski nigdy nie pobłądził oraz że po wsze czasy nigdy w żaden błąd nie popadnie. Z punktu widzenia teologicznego od takiego stwierdzenia już tylko krok do dogmatu o nieomylności papieża, który katolicy przyjmą osiem wieków później. Grzegorz stanowczo też zabronił władcom świeckim obsadzania urzędów kościelnych. Musiało do doprowadzić do sporu z Henrykiem IV, który przy pomocy posłusznych sobie biskupów ogłosił zdjęcie papieża z urzędu. Odpowiedzią był dekret o ekskomunice i pozbawieniu tronu cesarza ubrany w liryczną formę żarliwej modlitwy do św. Piotra. – W Twoim imieniu związuję cesarza więzami klątwy. Niech dzięki temu lud uzna, że Tyś jest Piotr Opoka i na Twojej skale Syn Boga Żywego zbudował Kościół – pisał papież. Wkrótce w tajemniczych okolicznościach zmarł wierny Henrykowi arcybiskup Utrechtu. W dodatku w tamtejszą katedrę uderzył piorun tuż po tym, jak modlił się w niej wyklęty przez Rzym władca. Dla wielu biskupów były to widome znaki rozstrzygające, po której stronie opowiadają się Niebiosa. Tym łatwiejsze do odczytania, że wola Opatrzności współgrała z ich ambicjami. Wzrastające wpływy cesarza zaczęły im bowiem doskwierać. Henryk musiał ustąpić, we włosiennicy i boso udał się do zamku w Canossie, gdzie przebywał papież, i przez trzy dni błagał go o uchylenie klątwy. Grzegorz VII miłosiernie udzielił cesarzowi rozgrzeszenia, ale mógł święcić triumfy. Przełom tysiącleci to jeszcze jedno ważne wydarzenie: rozejście się dróg katolicyzmu i prawosławia. – Od tej pory Rzym wzmacniał swoją pozycję w chrześcijaństwie zachodnim, a władza papieży rosła. Wyjątkiem był okres schizmy zachodniej. Gdy w tym samym czasie panowało dwóch albo trzech papieży, ich autorytet siłą rzeczy malał. Ale na soborze w Konstancji przezwyciężono i ten problem – tłumaczy ks. dr Blaza. Aleksander VI – diabeł na tronie Piotra Przemożny wpływ na kształtowanie się urzędu biskupa Rzymu miały też osoby mierne, których grzechy na wieki zaciążyły na wizerunku papiestwa. Pierwszym etapem upadku była trwająca ponad pół wieku niewola awiniońska, kiedy papieże w obawie o własne bezpieczeństwo musieli opuścić Rzym. Symbolem degrengolady moralnej stały się rządy rozpustnych papieży renesansu, zwłaszcza Aleksandra VI Borgii, ojca licznych nieślubnych dzieci, łapówkarza, organizującego orgie z prostytutkami i kupczącego urzędami kościelnymi. Po jego śmierci w Watykanie rozeszła się pogłoska, że był on opętany przez diabła. Miały o tym świadczyć pośmiertne zmiany zaobserwowane przy jego trumnie. – Twarz zmieniła barwę na kolor owoców morwy lub najciemniejszej tkaniny i pokryta była niebiesko-czarnymi plamami. Nos był opuchnięty, usta wydęły się w tym miejscu, gdzie język zgiął się wpół, a wargi wydawały się to wszystko wypełniać. Wygląd twarzy był znacznie bardziej przerażający niż wszystko, co do tej pory widziano. […] Cieśle przygotowali trumnę nazbyt wąską i krótką, położyli więc mitrę papieża u jego boku, a jego samego zawinęli w stary dywan i wciskali do trumny na siłę pięściami – zapisał Johann Burchard, papieski mistrz ceremonii. Współcześni historycy niezwykłe zjawiska przypisują nie tyle szatanowi, ile działaniu trucizny, którą podano znienawidzonemu papieżowi. W takich okolicznościach pojawienie się reformacji było już tylko kwestią czasu. Trudno się też dziwić, że Marcin Luter czy Jan Kalwin z biskupów Rzymu uczynili swoich największych wrogów. Pius IX – dogmatyk nieomylny Od czasu reformacji Kościół zaczął być traktowany jako instytucja wsteczna, walcząca z postępem i nowoczesnością. W awangardzie tej walki szli papieże. Dało się to odczuć zwłaszcza w czasie najdłuższego w dziejach papiestwa pontyfikatu Piusa IX (1846–1878). Co ciekawe, on sam pochodził z postępowej arystokratycznej rodziny, o której mawiano, że w jej domu „nawet koty są liberalne”. Jako papież szybko się jednak z liberalizmu wyleczył. We Włoszech trwał właśnie proces jednoczenia kraju pod hasłami liberalno-rewolucyjnymi, co oznaczało ograniczenie wpływów państwa kościelnego. Kiedy w 1870 r. wojska włoskiego króla Wiktora Emmanuela zajęły Rzym, oznaczało to koniec istniejącej przez ponad tysiąc lat papieskiej monarchii. W encyklice „Ubi nos” papież nazwał likwidację podległego sobie terytorium świętokradztwem, ogłosił się więźniem Watykanu i zaprzestał sprawowania uroczystych ceremonii w bazylice św. Piotra. Msze papieskie przywrócił jego następca Leon XIII (1878–1903), ale przez dziesiątki lat papieże konsekwentnie nie opuszczali wzgórz watykańskich. Stopniową utratę wpływów politycznych kierowanej przez siebie instytucji Pius IX rekompensował wzmacnianiem wpływów w sferze duchowej. W 1854 r. ogłosił dogmat o niepokalanym poczęciu Maryi, do dziś nieuznawany ani przez prawosławie, ani przez protestantyzm. – Najważniejszą sprawą nie jest sam dogmat, lecz sposób, w jaki został ogłoszony – komentował szambelan papieski George Talbot. Przez wieki bowiem trwał w Kościele spór, czy papież musi zatwierdzać uchwalone przez sobór dogmaty, czy nie. Pius posunął się jednak o krok dalej – ogłosił dogmat jedynie mocą papieskiej decyzji. W Kościele zawrzało, dlatego w 1870 r. na Soborze Watykańskim I ogłoszono kontrowersyjny dogmat o nieomylności papieża. W jego myśl papież jednoosobowo może ogłaszać prawdy wiary, bez oglądania się na kogokolwiek. Opór części hierarchów przyniósł zastrzeżenie, że papieska nieomylność dotyczy tylko nauczania obejmującego wiarę i moralność, dokonywanego uroczyście, ex cathedra. Nie zmieniło to faktu, że w sferze symbolicznej jeszcze nigdy papiestwo nie miało takich kompetencji duchowych. Podczas głosowania nad dogmatem nad Watykanem rozpętała się ogromna burza. Przeciwnicy odczytali to jako gniew Niebios. – Nie zapominajcie o górze Synaj i Dekalogu – odpowiedział im kard. Henry Manning, architekt nowej regulacji, przypominając, że gdy Mojżesz odbierał kamienne tablice, Bóg też zesłał burzę. W jego ustach nieomylność papieska była równoznaczna z dziesięciorgiem przykazań. Jak się okazało, w sferze praktycznej kontrowersyjny dogmat niewiele znaczył. W ciągu 140 lat od ogłoszenia znalazł zastosowanie tylko raz – w 1950 r., kiedy Pius XII ogłosił naukę o wniebowzięciu Maryi. Pius X – katolicki McCarthy W wiek XX Kościół wchodził więc bardziej scentralizowany niż kiedykolwiek przedtem. Do papieskiej nieomylności Pius X (1903–1914) dorzucił praktykę, że za nominacjami biskupimi na całym świecie stoi biskup Rzymu. Sam przeglądał wszystkie akta kandydatów – nie zdarzało się to żadnemu poprzednikowi w historii. Wprowadził też przepis, że każdy biskup raz na pięć lat musi zameldować się w Watykanie, osobiście składając papieżowi relację z własnej pracy duszpasterskiej. Za jego czasów w Kościele doszło do prawdziwej czystki osób, na których padł choć cień podejrzeń o nieprawomyślność. Powołano nawet tajemną Sodalicję św. Piusa V, której członkowie wyszukiwali i osądzali nieprawomyślnych teologów. – Otwierano i fotografowano prywatne listy, profesorowie teologii donosili na studentów, oskarżając ich o herezję na podstawie wygłoszonych na zajęciach referatów – zwraca uwagę prof. Eamon Duffy z Uniwersytetu w Cambridge. Atmosfera była bliższa makkartyzmowi niż ewangelii. Autorytarny sposób zarządzania wzrastał z pontyfikatu na pontyfikat. – Nie potrzebuję współpracowników, tylko ludzi, którzy będą wykonywać moje polecenia – oznajmił tuż po wyborze Pius XI. W 1929 r. w wyniku traktatu z Benito Mussolinim stał się zresztą władcą świeckim, uzyskując władzę nad suwerennym, istniejącym do dziś państewkiem watykańskim. W końcu tak mocno uwierzył w swą nieomylność, że zabierał głos w niemal każdej sprawie – plam na Słońcu, osiągnięć medycyny, a tuż przed śmiercią podobno przygotowywał przemówienie do uczestników kongresu gazowniczego. Jan XXIII – papież bez korony Próbą odwrócenia tendencji do poszerzania władzy biskupa Rzymu był rewolucyjny pod niemal każdym względem pontyfikat Jana XXIII (1958–1963). Papież ten zwołał Sobór Watykański II – pierwszy w historii Kościoła niepotępiający żadnej herezji. Już samo zaproszenie do Watykanu ponad 3 tys. biskupów z całego świata stanowiło szok dla potężniejącej z roku na rok Kurii Rzymskiej. Rodziło się pytanie, po co papieżowi sobór, skoro już prawie sto lat temu proklamowano jego nieomylność. Jednoosobowo mógł on przecież ogłosić wszystko, co chciał. Jego następca Paweł VI (1963–1978) zrobił rzecz z punktu widzenia władzy papieskiej jeszcze bardziej rewolucyjną – stworzył organ doradczy zwany synodem biskupów. Znaczną część jego członków mianował nie papież, ale lokalne episkopaty całego świata, dokonując wyboru swoich przedstawicieli. W dodatku po tradycyjnej koronacji papieską tiarą Paweł VI zrezygnował z jej noszenia (już jego poprzednika, ze względu na bezpośredniość i skromność, nazywano „papieżem bez korony”). Potrójną koronę zlicytowano na aukcji zorganizowanej w Stanach Zjednoczonych, a uzyskany z niej dochód zasilił kościelne akcje charytatywne. Od tej pory żaden jego następca nie nałożył już tej oznaki władzy monarszej, zadowalając się jedynie przyjęciem paliusza – symbolu władzy kapłańskiej papieża. Jan Paweł II – herezja „wojtylianizmu”? Jeśli wziąć pod uwagę styl pontyfikatu, ćwierćwiecze rządów Jana Pawła II (1978–2005) było kontynuacją drogi obranej przez papieży odnowy soborowej. Ale pod względem sposobu sprawowania władzy stanowił on całkowite odwrócenie zapoczątkowanej przez poprzedników tendencji. Wojtyła, nauczony doświadczeniem prześladowanego Kościoła w Polsce, postanowił ponownie scentralizować Kościół. Zdyscyplinował katolickie uniwersytety, doprowadzając do usunięcia z nich nieprawomyślnych teologów. Wcześniej żaden papież nie zdobył tak masowej popularności jak on – przez co dla wielu stał się ikoną nie tylko katolicyzmu, ale i chrześcijaństwa. Nie wszędzie wywołuje to entuzjazm. Już po śmierci papieża emerytowany prymas Belgii kard. Godfried Danneels stwierdził na przykład, że w czasach Jana Pawła II Kościół przypominał wielką firmę dbającą o udziały w rynku. – Nie ma sensu być wielkim kaznodzieją, jeśli uwaga świata ma się skupić wyłącznie na kaznodziei – mówił w wywiadzie dla włoskiego miesięcznika „30 Giorni”, równocześnie sprzeciwiając się przyspieszonej beatyfikacji polskiego papieża. Takich głosów było więcej (watykaniści ukuli nawet termin „wojtylianizm” – jako synonim przesadnego kultu Wojtyły). Ilu było papieży? Do stycznia 2025 roku Kościół katolicki miał 266 papieży, począwszy od św. Piotra, który według tradycji był pierwszym biskupem Rzymu. Ostatnim papieżem był Franciszek, który objął urząd 13 marca 2013 roku jako następca Benedykta XVI. Jego następca zostanie wybrany wiosną 2025 r. Lista papieży obejmuje różne okresy historii, w tym czasy rozłamów (np. wielka schizma zachodnia, gdy było kilku rywalizujących ze sobą papieży). W niektórych przypadkach istnieją kontrowersje dotyczące legitymizacji pontyfikatów, ale Kościół uznaje tę oficjalną liczbę. Źródło: National Geographic Polska
Czy Jan Paweł II oddał cześć pogańskiemu wężowi? Papieżowi zarzucano, że czcił voodoo
Afrykańskie wizyty polskiego papieża w Togo i Beninie wywołały oburzenie konserwatystów. Ich zdaniem przesadził z ekumenizmem, oddał cześć pogańskiemu wężowi i czcił voodoo.
W tym artykule: Wizyta Jana Pawła II w Beninie Na czym polegał kult wodu i voodoo Papież i wąż Papież Polak w 1993 roku odwiedził Benin. To zachodnioafrykański kraj, z którego w przeszłości ściągano niezliczone tumy niewolników do Ameryki. A wraz z nimi religie, które mieszały się z chrześcijaństwem w rozmaite synkretyczne kulty, takie jak haitańskie wodu, santeria, obeah, candomblé. Dziś Benin to kraj, w którym większość stanowią chrześcijanie i muzułmanie. Niemniej tamtejsze wodu jest religią nie tylko oficjalnie uznawaną przez państwo, ale zarazem przenikającą życie całego społeczeństwa i mieszającą się z innymi kultami. Wizyta Jana Pawła II w Beninie Wizyta Jana Pawła II była utrzymywana w duchu ekumenizmu. Czyli w duchu poszanowania starych afrykańskich tradycji – zdecydowanie nadmiernego, zdaniem niektórych krytyków papieża. W Beninie tylko delikatnie przekonywał miejscowych chrześcijan, że przyjmując nową wiarę nie sprzeniewierzyli się przodkom. Nie skrytykował starych wierzeń. Wyściskał się za to z kilkudziesięcioma miejscowymi kapłanami wodu. Dał się posadzić na drewnianym tronie. Spokojnie wysłuchał przemówienia gospodarzy, wyjaśniających: „Pan życia wie, że wodu nie ma nic wspólnego z szatanem lub diabłem. To Bóg jest ostatecznym przedmiotem kultu wodu”. Na czym polegał kult wodu i voodoo Konserwatywni krytycy papieża zaczęli przypominać o wyuzdanych tańcach, ofiarach z kogutów i innych tradycjach kojarzonych z wodu oraz z voodoo. Czyli zabobonami funkcjonującymi na marginesie legalnego kultu. Oblicza wudu. Reportaż ze świata duchów W hollywoodzkich filmach obrzędy wudu przedstawiane są krwawo i tajemniczo. Okazało się, że w rzeczywistości wyglądają całkiem podobnie. „Przeciętnemu człowiekowi Zachodu słowo voodoo przywodzi na myśl wiele obrazów, które wszystkie bez wyjątku są wybitnie odpychające. Tajemnicze rytuały odbywające się w scenerii ognia piekielnego, których uczestnicy opętani przez demoniczne bóstwa tańczą w totalnym zatraceniu, w rytm hipnotycznych uderzeń bębnów. Zaklęcia intonowane przez oszalałych szamanów, którzy przebijają szpilkami lalki przedstawiające upatrzone przez nich ofiary. Zombie, żywe trupy – bezduszne, bezmyślne snujące się po karaibskich polach postacie, niegodziwie wskrzeszone z grobu, by kontynuować istnienie w ohydnym doczesnym stanie. Składanie ofiar ze zwierząt (a niekiedy z ludzi). Szczypta ludożerstwa stanowi dopełnienie tego »napoju czarownic«” – pisali antymoderniści, chętnie powielając mity o wodu rodem z amerykańskich filmów. „Te obrazy stanowią krwawy materiał wyjściowy, z którego powstają koszmary. Tego rodzaju obrazy, na dobrą sprawę, wykorzystują z powodzeniem hollywoodzcy producenci horrorów. Okazują się one być również zasadniczo prawdziwe, ponieważ rzeczywistość jaka stoi za takimi filmami jest równie ponura i wstrząsająca jak jej kinowe wyobrażenie” . Papież i wąż Na dodatek jednym z najważniejszych bóstw jest w religii wodu wąż Damballah. W haitańskiej ikonografii ukryto go pod postaciami świętego Patryka lub Mojżesza – poskromicieli węży. Jednak w Beninie nie ma już mowy o takich dwuznacznościach. W Ouidah, stolicy wodu, znajduje się słynna Świątynia Pytonów. Chrześcijaninowi, obeznanemu z Biblią, trudno o gorsze skojarzenia. Jan Paweł II miał już z podobnymi wężami do czynienia wcześniej. W pobliskim Togo w 1985 roku wziął nawet udział w religijnej ceremonii. Choć brakuje szczegółów na ten temat, krytycy papieża nie pozostawili na nim suchej nitki: „Jan Paweł II, znany z tego, że nigdy nie unikał kamer, poprosił, jak się twierdzi, aby nie towarzyszyli mu fotoreporterzy w czasie, gdy będzie odwiedzał wioskę na odległej wyspie, by uczestniczyć w ceremonii. Stojąc wraz z przywódcą voodoo przed chatą węża w środku wioski, rzucił obierzyny ogórka na ziemię przed jej wejściem. Chwilę później, wypełznął z niej wąż. Naczelnik voodoo zwrócił się wtedy do »papieża«, wykrzykując, że pojawienie się gada oznacza, iż wężowemu bóstwu spodobała się jego ofiara” . Chrześcijańscy antymoderniści zarzucili papieżowi bałwochwalstwo. Podobnie odrzucili też nawołujący do ekumenizmu Sobór Watykański II. Pomimo to wizytę w Beninie – w życzliwej atmosferze – złożył również następca Jana Pawła II papież Benedykt XVI. A do wspierania międzyreligijnego dialogu wezwał benińskich biskupów wiosną 2015 roku Franciszek I. Bibliografia: Alan Cowell, Pope Meets Rivals in „the Cradle of Voodoo”, w: „The New York Times”, 5 lutego 1993 roku, John Kenneth Weiskittel, Jan Paweł II i voodoo Adam Węgłowski, Żywe trupy. Prawdziwa historia zombie, Znak Horyzont 2016 Pope tells Benin Bishops to promote interreligious dialogue Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Beskid Mały wcale nie jest najniższy, a jego walory oceniane są bardzo wysoko. Do tego rosnąca popularność. Po prostu: Wielki Beskid Mały!
Kierując się na południe Polski od strony Śląska lub Krakowa, trafiamy na widniejący w oddali pas górski, który tworzą nachodzące na siebie pasma Beskidów. Region ten rozciąga się pomiędzy rzeką Sołą na zachodzie a Sakwą na wschodzie i, choć jego góry nie imponują wysokością, cieszy się rosnącą popularnością. Beskidzkie trasy prowadzą urokliwymi dolinami rzek wijącymi się i wznoszącymi na górskie przełęcze. Przebiegają przez wioski mieszczące się na stokach gór. W Beskidzie czas płynie inaczej, wolniej, podobno ludzie stają się bardziej życzliwi, nawet jedzenie smakuje lepiej! Pieszo, rowerem, a może na nartach? Jedną z atrakcji jest Góra Żar, szczyt leżący niedaleko Żywca. Wznosi się ponad Czernichowem, Międzybrodziem Żywieckim oraz Międzybrodziem Bialskim. Ze szczytu rozpościera się panorama okolicy. Na miejscu znajduje się zbiornik wodny Elektrowni Szczytowo-Pompowej Porąbka-Żar, tor saneczkowy i liczne trasy rowerowe. Góra przyciąga również paralotniarzy. Kolorowe paralotnie urozmaicają i tak już piękny widok. Kierując się przez Leskowiec w stronę Przełęczy Kocierskiej natrafiamy na Czarny Groń. Szczyt Pracicy, choć nie najwyższy, jest wspaniałym miejscem na piesze i rowerowe wycieczki. To też możliwość uprawiania narciarstwa. Swoja przygodę pierwsi narciarze rozpoczęli już 1953 roku na pierwszym w Beskidach wyciągu zaczepowym. - U podnóża Czarnego Gronia znajduje się park linowy, korty tenisowe, lodowisko, oberża, hotel czy nawet spa. Jest to więc miejsce zarówno dla rodzin z dziećmi, par, czy wytrawnych piechurów i narciarzy – tłumaczy Elżbieta Wisiorek, wiceprezes kompleksu Czarny Groń. Śladami Jana Pawła II W Beskidzie Małym warto odwiedzić wieś Rzyki, która zyskała szczególną sympatię Jana Pawła II. Znajduje się tu stara kuźnia, przy której Papież odpoczywał po górskich wędrówkach oraz jego ulubiony szczyt – Jawornica. Zwany od 1981 roku Groniem Jana Pawła II, jest jedynym w Polsce szczytem nazwanym imieniem papieża. Znajduje się tu Szlak Białych Serc, przystosowany do możliwości osób starszych i niepełnosprawnych. Trasa prowadzi do zlokalizowanej na szczycie kaplicy, w której zobaczyć można ołtarz z inskrypcją: „Jest nas troje: Bóg, góry i ja”. Trzy jaskinie Na wschodzie Beskidu Małego coś dla siebie znajdą grotołazi. Celem ich wyprawy powinna stać się Grota Komonieckiego, czyli jaskinia leżąca 700 m n.p.m., na południowy wschód od szczytu Łamana Skała. Grota ma powierzchnię 115 m2, 2 metry wysokości i 15 szerokości. Uroku jaskini dodaje strumień potoku Dusica spływający po płycie skalnej, który zamarza w zimie i tworzy niepowtarzalne formy lodowe. Nieopodal groty znajduje się wodospad Dusicy – największa taka atrakcja w Beskidzie Małym. Oprócz najbardziej popularnej Jaskini Komonieckiego region oferuje grotołazom trzy inne groty – Czarne Działy I, II i III. Nawet jezioro! A po górskich wycieczkach może odpoczynek nad wodą? Malownicze Jezioro Międzybrodzkie rozlewa się na długości ok. 5 km. Z powodzeniem przyciąga piaszczystymi i trawiastymi plażami, a także widokiem błękitnej tafli na tle szczytów. Beskid Mały to miejsce dla wymagających turystów, którzy chcą się zmęczyć na trasach, ale także dla całych rodzin – seniorów i dzieci. Trasy górskie są zróżnicowane i każdy da sobie na nich radę, a zdobyte szczyty oferują dodatkowe atrakcje, takie jak trasy saneczkowe, piękne widoki, smaczne jedzenie i serdecznych ludzi w schroniskach.
Labirynt w kształcie portretu Jana Pawła II
Największy na świecie portret Jana Pawła II otwarty w polu kukurydzy w Kurozwękach. Oto jego zdjęcie z lotu ptaka!
Przy Pałacu w Kurozwękach (Świętokrzyskie) otwarto niezwykłą atrakcję: stworzony na polu kukurydzy labirynt w kształcie Jana Pawła II. To największy portret Ojca Świętego na świecie! - W ten sposób chcieliśmy uczcić kanonizację Jana Pawła II. To dobry pomysł, żeby przypomnieć młodszym pokoleniom osobę, która jest już postacią historyczną – mówi Travelerowi Witold Świtalski z Pałacu w Kurozwękach, w którym każdego roku powstają labirynty. Miały już kształt m.in. piłki nożnej, indiańskiej wioski, Koziołka Matołka czy Fryderyka Chopina. Papież w kukurydzy ma gigantyczne rozmiary, zajmuje bowiem aż 4 hektary pola. Aby go stworzyć zasiano ok. 480 tys. nasion kukurydzy. Najlepiej oglądać go z lotu ptaka, np. lecąc motolotnią (przeloty organizowane są na miejscu), tak jak to zrobiliśmy. W samym labiryncie też nie brakuje atrakcji. Ścieżki mają łączną długość ponad 3,5 km. Jednak można wybrać się na krótszą wycieczkę przechodzącą przez specjalne punkty z łamigłówką. Po przejściu wszystkich punktów i wpisaniu hasła w krzyżówkę można wygrać wycieczkę do Rzymu. Labirynt powstawał przez dwa tygodnie. Kiedy zaczęła wyrastać kukurydza, wytyczono ścieżki w kształcie Papieża Polaka i je wypalono.
Okładka amerykańskiego National Geographic z kwietnia 1982 r. jest pierwszą i jak do tej pory ostatnią, na której znalazł się materiał z Polski
I wcale nie chodziło wówczas o reportaż, a dodatek do numeru w postaci bogato ilustrowanej mapy zatytułowany Twarz i wiara Polski. Jego centralnym punktem był esej noblisty Czesława Miłosza, który w zwięzłej formie starał się wyjaśnić amerykańskiemu czytelnikowi zawiłości polskiej historii od chrztu do stanu wojennego, w którego realiach żyli Polacy w chwili publikacji numeru (fragment poniżej). Dumny ze związku zawodowego, Kościoła i swojej pracy, śląski górnik przypina do odświętnego munduru znaczki z podobizną papieża i logotypem Solidarności – pisał Peter Miller o zdjęciu, które trafiło na jego okładkę. Anonimowy górnik w barbórkowym stroju, przedstawiciel arystokracji ludu pracy, znalazł się w sąsiedztwie sylwetek najważniejszych zdaniem redakcji Polaków: m.in. Mikołaja Kopernika, Jana III Sobieskiego, Fryderyka Chopina, Karola Wojtyły, ale i Josepha Conrada. Kolaż uzupełniały historyczne mapy ziem polskich oraz fotoreportaż autorstwa Francuza Brunona Barbeya, który uwiecznił m.in. kolejkę przed sklepem w Chełmnie, węgiel na lubelskiej ulicy, orkę pługiem konnym w Nowej Hucie, a także koncert solidarnościowy z sierpnia 1981 r. Barbey wydał potem album ze zdjęciami z Polski. Skromne miejsce, jakie Polska zajmuje na mapie nie oznacza, że nie będzie miała ona wpływu na polityczną przyszłość Europy. Zwycięstwo strajku polskich robotników z kwietnia 1980 roku było pierwszym triumfem oddolnego ruchu społecznego w historii całego bloku radzieckiego, gdzie wszystko musi być kontrolowane przez władzę centralną. Czy nie jest tak, że niemożliwe staje się możliwym dzięki niezwykłej sile ludzkiego ducha? Bardzo wymownym jest fakt, że polska klasa pracująca na swojego lidera wybrała Lecha Wałęsę, którego za przywódcę uważają nie tylko robotnicy, ale i inteligencja. –Czesław Miłosz
Ósma rocznica śmierci papieża Jana Pawła II
Karol Wojtyła zmarł 2 kwietnia 2005 roku w Watykanie.
Mimo wszystko wciąż jest obecny w naszym życiu. W tym roku zobaczymy go jeszcze raz dzięki nowej technologii. Centrum Myśli Jana Pawła II w Warszawie przygotowało dla upamiętnienia rocznicy śmierci papieża specjalne przedsięwzięcie: „Wojtyła 3D. Masz duszę”. Co kryje się za tą nazwą? Organizatorzy zaplanowali kilka wydarzeń: wystawy, interaktywną kampanię społeczną, uroczyste czuwanie na placu Piłsudskiego oraz zajęcia edukacyjne dla licealistów. Co jest ważniejsze: duch czy ciało? Karol Wojtyła nie miał wątpliwości ciało i dusza tworzą jedność, razem kreują człowieka. – Myśląc o człowieku, często mamy przed oczami ciało. Naturalnie nie jest ono bez znaczenia, Jan Paweł II zwracał jednak uwagę, że człowiek bez duszy nie istnieje – przypomina Norbert Szczepański, dyrektor Centrum Myśli Jana Pawła II. – Technologia 3D stwarza pozory, że obraz, z którym obcujemy, jest realny. Karol Wojtyła niczego nie udawał. Nadszedł czas, aby dostrzec w nim głębie, nie tylko jednowymiarowy obraz z fotografii. Aby tak się stało, najpierw tej głębi musimy poszukać w sobie. Dlatego droga, jaka wiedzie od „Wojtyły 3D” do „Masz duszę” jest drogą w obie strony – wyjaśnia Michał Łuczewski z Centrum Myśli Jana Pawła II. Szczegóły: Na placu Piłsudskiego odbędzie się od godz. 21.00 uroczyste czuwanie. W trosce o warszawiaków, którzy będą chcieli oddać hołd Ojcu Świętemu i pomimo niepogody pojawią się na placu Piłsudskiego, czuwanie ze sceny zostało przeniesione do specjalnego namiotu, gdzie w spokoju, w bardziej komfortowych warunkach będzie można oddać się modlitwie. W namiocie przez cały czas czuwania znajdować się będą relikwie bł. Jana Pawła II, oprawę muzyczną zapewni Chór Centrum Myśli Jana Pawła II. Przy stacji Metro Centrum z kolei pojawią się mimowie, którzy w ciągu dnia odegrają etiudę „Ruch zaczyna się w duszy”. W ten nietypowy sposób warszawiacy będą zachęcani do wzięcia udziału w wieczornych uroczystościach. – Od ok. godz. 18.00 na Placu będą wyświetlane filmy z udziałem ludzi, którzy znali Jana Pawła II. Tradycją czuwania jest także zbiórka, która wspiera Fundację „Żyć z Chorobą Parkinsona”. Tym razem, podobnie jak roku temu, na Placu Piłsudskiego będą sprzedawane zamiast zniczy, żółte i białe tulipany, symbol świętości – opowiada Zofia Borkowska, dyrygent Chóru Centrum Myśli Jana Pawła II.
Cztery dni koncertów na zakończenie podhalańskiego lata – Sojka, Andrus, Armia, Closterkeller, Habakuk, Jelonek, Pustki, Ankh, Łada Gorpienko, Atmasfera, EKT Gdynia, Yeskiezsirumem, Łowcy.B, Konkurs Piosenki Różnej i ...Papua etnografa Kuby Urbańskiego.
Czeka nas 50 godzin muzyki, 13 koncertów, dwa występy kabaretów, spotkanie z podróżnikiem i co najmniej 20-tu wykonawców w przesłuchaniach konkursowych. Cztery dni ( od środy do soboty), w krajobrazie najpiękniejszej panoramy Tatr Wysokich, na najwyższej scenie RP (1138 m n.p.m.). Zohylina w gwarze góralskiej oznacza miejsce osłonięte od wiatru, gdzie można się schronić, znaleźć dla siebie azyl, przeczekać zły czas. Muzyczna Zohylina to azyl dla wartościowej, ponadczasowej muzyki i słowa. Festiwal organizowany od 4 lat przez Fundację Harcerstwa Polskiego Schronisko Głodówka w tym roku odbywa się w trzech miejscach: Bukowinie Tatrzańskiej (Schronisko Głodówka), Nowym Targu (Miejski Ośrodek Kultury) i Zakopanem (Sanktuarium na Krzeptówkach). Muzyczną Zohylinę rozpoczyna niezwykły koncert w niezwykłym miejscu. „Tryptyk Rzymski” do słów Jana Pawła II w Sanktuarium na Krzeptówkach wykona kwintet Stanisława Sojki. Nie ulega wątpliwości, że będzie to jedno z najważniejszych wydarzeń muzycznych roku na Podhalu. To medytacje, rzecz o „zdziwieniu” człowiekiem i światem. Muzyka Sojki eksponuje słowa Wielkiego Papieża. Mam uczucie, wręcz przekonanie, że to nie ja pisałem muzykę. Prowadziło mnie słowo za, słowem, zdanie za zdaniem – powiedział po ukończeniu dzieła. Drugi dzień Muzycznej Zohyliny upłynie po większej w klimatach piosenki autorskiej, literackiej – w różnych językach i brzmieniach. Już od 10.00 trwają na Głodówce przesłuchania Konkursu Piosenki Różnej. Artur Andrus – doskonale znany z radiowej Trójki i telewizyjnego Szkła Kontaktowego zaprosi w nowotarskim MOKu na swój autorski program i poprowadzi kolejne koncerty. EKT Gdynia, jeden z najpopularniejszych zespołów śpiewających szanty, rozpocznie czwartkowe granie na plenerowej scenie przy Schronisku Głodówka. Mieszkająca w Polsce ukraińska piosenkarka, związana z krakowskim Loch Camelot, Łada Gorpienko zaśpiewa m.in. piosenki Okudżawy i Wysockiego. Jeszcze dobrze przed północą zagrzmi Closterkeller , czyli zdrowa porcja klimatycznego rocka z poetyckimi tekstami charyzmatycznej Anji Orthodox. A po północy – ciąg dalszy piosenek z dobrym tekstem – wystąpią laureaci konkursu Piosenki Różnej , poprzedniej edycji Muzycznej Zohyliny – Chwila Nieuwagi i H'ernest. Łowcy.B to pomieszanie absurdu z terapią nerwic, a wszystko w atmosferze radosnej nieprzewidywalności. Wiadomo jednak, że zdarzy się to w piątek o 16.00 w Nowym Targu (MOK). Potem trzeba pędzić po MOC na Głodówkę, gdzie o 19.00 zagrają Pustki – czyli Leśmian, Wyspiański, Broniewski w klimatach alternatywnego rocka rodem z …Nowego Jorku. Jelonek też poeta, tyle, że skrzypiec. Prócz Paganiniego , Vivaldiego wirtuozersko i z wielkim czadem zagra Chopina i Hendrixa. Pozostająca w doskonałej kondycji Armia sprawi, że MOC będzie z nami. Jak oni to robią, że po ćwierć wieku grania mają energię porównywalną z tą ze słynnej „Legendy”(1990)? Po północy przypomni się kultowy ANKH, w rockowo-jazzującym programie „Free Sound”. Sobota, ostatni dzień Muzycznej Zohyliny, to dzień na uspokojenie emocji i powrót do źródeł. O 17.00 rozpoczną laureaci Konkursu Piosenki Różnej. Dobrze ukołysze Habakuk, jeden z najlepszych regałowców na naszej ziemi. Yeskiezsirumem po ormiańsku znaczy „kocham Cię”. Ich folk różnych stron świata posplata się z poezją bliższą krajowi nad Wisłą. Na finał ukraińska Atmasfera, laureat publiczności z Woodstocku 2009, utrzyma klimat grając atmosferyczny folk z różnych szuflad. Potem już tylko statki światła popłyną ponad Tatry, jak te puszczane wodami Gangesu – aby tu wrócić za rok. Przybywajcie na Głodówkę! Termin: 24-27 sierpnia br. Program, karnety, info – www.muzycznazohylina WYNIKI KONKURSU! 1. dzień konkursu Poprawna odpowiedź na pierwsze pytanie: Która to już edycja "Muzycznej Zohyliny" w tym roku?: W tym roku będzie 4 edycja "Muzycznej Zohyliny" Oto lista laureatów, którzy poprawnie odpowiedzieli na pytanie: Weronika Gorzkowska Monika Grzędowska Karolina Solecka 2. dzień konkursu Poprawna odpowiedź na drugie pytanie: Który z zespołów występujących na festiwalu "Muzyczna Zohylina 2011" śpiewa do słów Bolesława Leśmiana, Danuty Wawiłow, Stanisława Wyspiańskiego, Tadeusza Gajcego i Władysława Broniewskiego?: Jest to zespół Pustki Osobą, która poprawnie odpowiedziała na to pytanie jest: Katarzyna Wyskida 3. dzień konkursu Poprawna odpowiedź na trzecie pytanie: Jak się nazywa ostatnia płyta studyjna Closterkeller?: Płyta nosi tytuł Aurum Oto lista laureatów, którzy poprawnie odpowiedzieli na pytanie: Marta Łysiak Katarzyna Skorupińska Bartek Prokocki 4. dzień konkursu Poprawna odpowiedź na czwarte pytanie: Wymień 3 tytuły książek autorstwa naszej redaktor naczelnej Martyny Wojciechowskiej: Książki Martyny Wojciechowskiej to: "Zapiski (pod)różne" "Kobieta na krańcu świata" "Przesunąć horyzont" "Etiopia. Ale czat!" Oto lista laureatów, którzy wymienili wszystkie książki: Mateusz Mistarz Amelia Stasik