Widzieliście już meduzoida z filmu „Avatar: Ogień i popiół”. Jest inspirowany prawdziwym zwierzęciem!
Meduzoid z Avatara, nowe stworzenie z filmu Jamesa Camerona, wbrew pozorom nie jest całkowicie fikcyjny. Inspiracją były prawdziwe organizmy, a współscenograf Dylan Cole zdradza, jak wyglądał proces ich tworzenia.
Spis treści: Podniebna meduza i dziecięca intuicja Camerona – jak powstają stworzenia z Avatara Natura jako najstarszy projektant Avatara Meduzoid, który unosi się jak żagiel – jak twórcy ożywili podniebną meduzę Czy meduzy potrafią latać? Naukowiec i scenograf mówią: tak! Nie jest tajemnicą, że świat Pandory wykreowany przez Jamesa Camerona, cenionego filmowca związanego z National Geographic jest inspirowany florą i fauną naszej planety. 19 grudnia na ekrany polskich kin wszedł trzeci już film z tego uniwersum – „Avatar: Ogień i popiół”, w którym widzowie poznają jeszcze więcej fantastycznych organizmów. Podniebna meduza i dziecięca intuicja Camerona – jak powstają stworzenia z Avatara Jedno z intrygujących stworzeń w filmie pełni również rolę środka transportu, używanego przez nowy klan – Wędrowców Wiatru. Ta istota, przypominająca sterowiec, znana jako Meduzoid, szybuje po niebie z rozpostartymi, półprzezroczystymi skrzydłami, niosąc swoich pasażerów. – To w zasadzie galeon piracki zawieszony pod gigantyczną meduzą – mówi Dylan Cole, współscenograf filmu, który pomagał stworzyć tę osobliwą formę życia. Choć stworzenia z filmu są fikcyjne, sposób ich „ożywiania” jest bliższy nauce, niż mogłoby się wydawać. Artyści pracujący przy filmie stworzyli dziwaczne – i często bioluminescencyjne – istoty, zamieszkujące pandoriański świat Avatara. Centralnymi postaciami Avatara są Na’vi – obcy gatunek, który łączy głęboka więź z naturą. Często tworzą bliskie relacje ze zwierzętami, a Meduzoid jest jednym z najnowszych przykładów. Dylan Cole, jako część zespołu odpowiedzialnego za ożywienie tych idei, bierze „ziarna” pomysłów reżysera i pomaga im rozkwitnąć w pełne, dopracowane kreacje. Cameron czasem – jak mówi Dylan Cole – „widzi coś niewyraźnie”. – Naszą robotą jest doprowadzić ten obraz do ostrości. Na początku zespół często nie wie dokładnie, do czego zmierza. – To jak robienie portretu jednego z jego dzieci, choć nigdy go nie spotkałeś – tłumaczy. – Do finału prowadzi nas intuicja. Natura jako najstarszy projektant Avatara Na szczęście najlepszą inspiracją okazuje się natura. Kopiowanie świata przyrody to – jak podkreśla prof. Leif Ristroph, fizyk eksperymentalny z New York University – „strategia, która sprawdza się od dawna”. – W naturze można znaleźć rozwiązania, o jakich nawet nie przyszłoby nam do głowy marzyć – dodaje. Choć „Avatar” to science fiction, projektanci podchodzą do jego świata jak do realnego miejsca. Fragmenty ziemskiej rzeczywistości zostają przekształcone, zyskują nowe znaczenia albo zostają osadzone w zupełnie innym kontekście. – To dość aroganckie sądzić, że w jedno popołudnie szkicowania zrobimy coś lepszego niż miliony lat ewolucji – komentuje Dylan Cole. Meduzoid, który unosi się jak żagiel – jak twórcy ożywili podniebną meduzę Twórcom zależy, by wszystko wyglądało możliwie wiarygodnie. Dlatego szukają inspiracji w niezwykłych organizmach, które mogą „pożyczyć” cechy ich fikcyjnym stworzeniom. Projektowanie oparte na researchu jest dla Camerona wyjątkowo istotne – i trudno się temu dziwić. Jako nieustraszony podróżnik i eksplorator ma szczególną słabość do świata mórz. Wiele pandoriańskich zwierząt czerpie więc z życia morskiego – w końcu Cameron odwiedził najgłębszy punkt oceanu. Meduzoid to bioluminescencyjna meduza o długości około 152 metrów. Wytwarza wodór, by unosić się w powietrzu, a zwisające czułki służą jej do żerowania – podobnie jak u portugalskiego żeglarza. Ponieważ w filmie Meduzoid ma przenosić przez niebo gondole klanu Tlalim – Wędrowców Wiatru, projektanci dodali mu żagle w kształcie muszki. Dzięki nim członkowie klanu mogą nim sterować. Aby kontrolować Meduzoida, Tlalim mocują olinowanie do „żył” na jego żaglach. Dylan Cole jednak założył, że Na’vi uznaliby przebijanie ciała zwierzęcia za okrucieństwo. Dlatego w żaglach umieścił naturalne, przypominające ciernie guzki, o które można zaczepić linki. Czy meduzy potrafią latać? Naukowiec i scenograf mówią: tak! Meduzoid jest holowany przez stworzenie przypominające morską płaszczkę – zwaną płaszczką wiatru. – Wzięliśmy pomysł mątwy i daliśmy jej ciało jak worek gazowy – tłumaczy Dylan Cole. – Ma pojedynczą, cienką „pelerynę”wokół ciała, która porusza się ruchem sinusoidalnym. Meduzy jako inspiracja mogą wydawać się zaskakujące – w końcu zwykle dryfują z prądem i mają niewielką kontrolę nad kierunkiem. Ptaki są bardziej oczywistym punktem odniesienia, gdy myślimy o locie. Ale prof. Leif Ristroph zauważa, że wiele stworzeń morskich „lata” na swój sposób. Ciecze i gazy to w fizyce płyny, dlatego obowiązują je te same prawa. Prof. Ristroph wyjaśnia, że zatarcie granicy między pływaniem a lataniem pozwala spojrzeć na pływające zwierzę i zadać pytanie: – Czy ta sama strategia, albo podobna, mogłaby posłużyć do latania? W ramach własnych badań prof. Ristroph zbudował maszynę latającą, która naśladowała ruch meduzy i wytwarzała siłę nośną. I zadziałało. – Taka konstrukcja ma pewne właściwości stabilizujące, więc statek nie przewraca się tak łatwo – dodaje. Jak Pandora uczy empatii? Twórcy liczą na coś więcej niż zachwyt Pierwsze pomysły naukowców są często ograniczane przez fizykę. – Eksperymenty są mocno ograniczone grawitacją, fizyką i matematyką – tłumaczy prof. Leif Ristroph. – Mamy te wygodne barierki. Dylan Cole z kolei ma własne „barierki”, które mają zapewnić emocjonalne wejście widza w historię. – Nie możemy pójść zbyt daleko w obcość – mówi. – Widz musi umieć się z tym utożsamić. Jeśli postacie są zbyt „inne”, trudno uwierzyć w ich życie, zmagania i zwycięstwa. A wtedy film po prostu przestaje działać. Poza samą przyjemnością z oglądania, Dylan Cole liczy na realny efekt. Chciałby, by empatia wobec Pandory przełożyła się na coś więcej w naszym świecie. Pandora czerpie z prawdziwych ekosystemów, zwierząt i społeczności Ziemi – dlatego twórcy mają nadzieję, że ich wizja rozbudzi zachwyt nad naturą jako taką. – Zakochując się w Pandorze, ludzie w pewnym sensie zakochują się też w Ziemi – podkreśla Dylan Cole. – Zaczynają interesować się naszym światem i ochroną środowiska. Źródło: National Geographic
Spacer z duchami po Titanicu. James Cameron o swojej wyprawie do wraku
Wędrując po zatopionym statku od komnaty do komnaty, odkrywca i filmowiec sprawdza trafność swojej scenografii.
Zdalnie sterowany robot Gilligan wysunął się ze swojego doku na dziobie podwodnego pojazdu Mir 1 i zniknął w przepastnym żelaznym wnętrzu. Pojazd zaparkowaliśmy na górnym pokładzie najsłynniejszego wraku w historii, w nieprzeniknionych ciemnościach i pod ciśnieniem 3,5 tys. ton/m2. Jedno i drugie zawdzięczaliśmy kilometrom wody nad naszymi głowami. Siedząc bezpiecznie we wnętrzu Mira, operuję silnikami sterowanymi za pomocą dżojstika. Urządzenie spenetrowało już pokład F, rozwijając za sobą cienki światłowód niczym Tezeusz nić Ariadny w labiryncie. Maleńki robot znajdował się siedem pokładów pode mną, a mimo to miałem wrażenie, że moja świadomość zagnieździła się w jego wnętrzu, że jego kamery są moimi oczyma bacznie obserwującymi korytarze statku. Niebezpieczeństwa czyhające na niego czyhały na mnie; moje serce biło jak szalone. Za zakrętem omal nie przygwoździł mnie upadający sopel pordzewiałego żelastwa, stalaktytopodobne dzieło bakterii powoli niszczących stal. Minąłem wejście i nagle moje światła odbiły się niezliczonymi błyskami od ściany pokrytej połyskliwymi niebieskimi i zielonymi kaflami. Tekowe szezlongi leżały na podłodze poprzewracane, ale w niewiarygodnie dobrym stanie. Nad nimi widniała pozłacana kopuła ozdobiona arabeskami. – Przekaż im, że jesteśmy w łaźni tureckiej – powiedziałem do Mike’a Arbuthnota, archeologa, który siedział obok mnie. Włączył mikrofon i wysłał wiadomość na powierzchnię. Archeologiczne poszukiwania we wnętrzu statku rozpoczęliśmy w roku 1995, gdy zacząłem filmować wrak w ramach przygotowań do filmu Titanic. Wtedy rozporządzaliśmy jedynie nieporęcznym zdalnie sterowanym pojazdem Snoop Dog, który był niewiele więcej niż rekwizytem filmowym. Mimo to zdołał dotrzeć główną klatką schodową statku do pokładu D. W jego światłach dostrzegliśmy, że bogato zdobione boazerie w dużej mierze pozostały nietknięte. Snoop osiągnął koniec uwięzi i nie mógł zagłębić się dalej, ja natomiast nie umiałem przestać się zastanawiać, co się kryje w mroku, poza zasięgiem jego reflektorów. Po wejściu filmu na ekrany zleciłem konstrukcję dwóch zrobotyzowanych pojazdów podwodnych, które miały nam umożliwić prawdziwą eksplorację wnętrz wraku. W roku 2001 i ponownie w 2005 zanurzyłem się kilkakrotnie do wraku Titanica i wpuściłem roboty głęboko do środka. W rezultacie zdołaliśmy sfotografować i opisać około 65 proc. zachowanych wnętrz, w tym kabiny pierwszej klasy, hall recepcyjny pierwszej klasy i sale restauracyjne, kabiny i pomieszczenia wspólne klasy trzeciej. Odkrycia sypały się jedno za drugim. W jadalni i hallu znaleźliśmy wciąż nieuszkodzone witraże. Ocalały ręcznie rzeźbione mahoniowe boazerie na ścianach i drewniane kolumny; niektóre nadal pokryte oryginalną białą farbą. Przetrwały żyrandole z rżniętego kryształu w apartamentach klasy pierwszej. Doskonale zachowane mosiężne łóżka. Filigranowe żeliwne kratki kanałów wentylacyjnych. Kiedy mój wzrok po raz pierwszy spoczął na idealnie zachowanym mosiężnym przycisku windy, miałem wrażenie, że gdybym go nacisnął, kabina zaraz by nadjechała. Titanic zatonął podczas dziewiczego rejsu, zanim jego luksusowe wnętrza sfotografowano, stąd większość archiwalnych zdjęć, które posłużyły do odtworzenia wnętrz na planie filmowym, pochodziła z siostrzanego Olympica. Teraz dopiero dowiadywaliśmy się, jak Titanic wyglądał naprawdę. Wiem już, gdzie scenografia dobrze oddała rzeczywistość, a gdzie się pomyliliśmy. Ze wszystkich znalezisk na wyobraźnię najbardziej działają te przedmioty, których musiała dotykać ludzka ręka. W kabinie Henry’ego Harpera na pokładzie D w zrujnowanej szafie nadal tkwi melonik. W kabinie Edith Russell na pokładzie A znad toaletki wciąż błyszczy lustro. Ale teraz odbija światła robota, a nie przerażoną twarz Edith, gdy – nim pognała do szalupy – wpadła do kabiny po przynoszącą szczęście świnkę maskotkę. W innym apartamencie, choć wydaje się to niemożliwe, na toaletce nadal stoją obok siebie karafka i szklanka. Gdyby szklanka była pusta, wypłynęłaby z uchwytu, gdy woda zalała kabinę. Ale ktoś z niej pił i opróżnił tylko do połowy, więc została na miejscu do dzisiaj. W dźwiękoszczelnym pomieszczeniu łączności radiowej przetrwał telegraf bez drutu. Dźwigniowe przełączniki tkwią na pozycjach, w których pozostawili je radiooperatorzy Harold Bride i Jonathan Philips. Widać z nich, że przed opuszczeniem stanowiska, gdy woda zalewała już pokład, odłączyli zasilanie. Mamy nawet zdjęcie transformatora, który naprawili w przeddzień katastrofy. Wbrew zaleceniom przełożonych dwóch młodych maniaków radiowych zdołało odtworzyć pełną moc urządzenia. Niewykluczone, że dzięki temu uratowali 712 osób, bo bez pełnej mocy nadajnika radiowy sygnał SOS nie zostałby odebrany przez statek Carpathia i nikt nie pospieszyłby na ratunek rozbitkom. Zdjęcia wykonane przez roboty pozwalają nam dotknąć historii. W 2001 r. chciałem dotrzeć na pokład C, do apartamentu Idy i Isidora Strausów, starszych małżonków, którzy woleli umrzeć razem, niż zostać rozdzieleni zgodnie z regułą, że miejsca w szalupach przysługują tylko kobietom i dzieciom. Ich apartament należał do najefektowniejszych na statku i to na jego wyposażeniu wzorowaliśmy się, robiąc scenografię do kabiny Rose. Mówię o pomieszczeniu, w którym w mojej fikcyjnej fabule Jack Dawson rysował portret bohaterki. Robotem Jake dotarłem aż do kabiny ochmistrza, a przy okazji odkryłem jego sejf, ale do znajdującego się po sąsiedzku apartamentu Strausów nie mogłem się przedostać. Udało mi się dopiero w 2005 r. z Gilliganem, który jest nieco mniejszy od swego poprzednika. W przestronnym pomieszczeniu w świetle reflektorów robota wnętrze mieniło się złotem. W doskonałym stanie zachował się nie tylko misternie rzeźbiony mahoniowy kominek, lecz nawet stojący na nim pozłacany zegar, taki sam jak na archiwalnym zdjęciu i jaki odtworzyliśmy w filmie. To była surrealistyczna chwila, fikcja i prawda stopione w jedno w głębinach Styksu. Zanurzałem się do wraku 33 razy i za każdym razem przebywałem tam średnio 14 godz., więc spędziłem na statku więcej czasu niż sam kapitan Smith. Najżywsze wspomnienia zachowałem ze spacerów z duchami po labiryncie korytarzy i schodów Titanica za pomocą zdalnie sterowanego robota – mojego awatara. Monumentalna ruina tkwi w upiornym bezczasie, ni to na tym, ni na tamtym świecie. Stalaktyty rdzy przeobraziły elegancję pierwszej dekady ubiegłego stulecia w fantasmagoryczną grotę, surrealistyczne zaświaty, w których rządzi logika snu. Eksplorując to miejsce, wciąż miałem niepokojące poczucie déja vu. Na planie filmowym przez wiele tygodni przebywałem przecież na tym statku, w jego wiernie odtworzonych wnętrzach, więc teraz, jeszcze zanim skręciłem za węgieł, już wiedziałem, co tam zobaczę. Całkiem jakbym był u siebie w domu.
Życie w otchłani, czyli jak James Cameron eksplorował Rów Mariański
Latami snuł marzenia o zejściu na dno Rowu Mariańskiego, najgłębszego miejsca na ziemi. Aby je spełnić, reżyser i odkrywca James Cameron zaprojektował i zbudował własny futurystyczny batyskaf, który nazwał DEEPSEA CHALLENGER. Po siedmiu latach projektów, testów i badań pozostało tylko jedno pytanie: czy jednostka przetrwa ogromne ciśnienie panujące na głębokości 11 tys. metrów? Odpowiedź na nie miała nadejść pod koniec dwumiesięcznej ekspedycji w 2012 roku.
05:15, 26 MARCA 2012 11° 22’ N, 142° 35’ E (pd. zach. od Guam, zachodni Pacyfik) Zbliża się świt. Otacza mnie czarny jak smoła ocean. Deepsea Challenger, mój batyskaf, miota się i kołysze w rytm przetaczających się po nim fal Pacyfiku. Cała załoga krząta się już od północy, gdy rozpoczęliśmy procedurę poprzedzającą zanurzenie. Zaliczyliśmy ledwie parę godzin niespokojnego snu, ale adrenalina robi swoje. W tak trudnych warunkach w czasie tej ekspedycji jeszcze nie nurkowałem. Zewnętrzne kamery rejestrują dwóch nurków, którzy obok mojego kokpitu przygotowują batyskaf do zejścia – z trudem utrzymują w wodzie równowagę. Kabina to w istocie stalowa kula o średnicy 109 cm – z kolanami pod brodą spędzę w niej najbliższe osiem godzin. Gołymi stopami wyczuwam 180-kilogramowy właz, który odgradza mnie od świata zewnętrznego. Każdy chce wiedzieć, czy to klaustrofobiczne uczucie. Dla mnie są to okoliczności przytulne i dodające otuchy. W polu widzenia mam cztery monitory: trzy wyświetlające obrazy z tylnych kamer i dotykowy ekran sterowania. Wściekle zielony statek podwodny skierowany jest pionowo w dół, niczym torpeda wycelowana w sam środek ziemi. Obracam trójwymiarową kamerę zamocowaną na wysięgniku, by widzieć front batyskafu. Nurkowie przygotowują się do odłączenia worka wypornościowego, który utrzymuje jednostkę na powierzchni. Wyobrażałem sobie ten moment od wielu lat. Szczerze mówiąc, w ciągu minionych tygodni wiele rozmyślałem o wszystkim, co może się nie udać. Dziś jestem całkowicie spokojny. Razem z batyskafem stanowimy całość. Uczestniczyłem w pracach projektowych i znam go jak własną kieszeń – każdą funkcję i najmniejszą słabość. Od tygodni szkoliłem się w jego pilotowaniu i teraz instynktownie sięgam do właściwych przycisków i przełączników. Nie ma już miejsca na obawy. Skupiam się na realizacji celu i odczuwam dziecięcą ciekawość. Jedziemy. Biorę głęboki oddech i włączam mikrofon. Zgłaszam gotowość do rozpoczęcia schodzenia. Odczepiajcie, odczepiajcie! Worek został odpięty. Batyskaf zanurza się jak kamień. Po kilku sekundach sylwetki nurków są już daleko. Robią się coraz mniejsze, aż wreszcie zamyka się nade mną ciemność. Aparatura wskazuje, że zanurzam się z prędkością 150 m/min. Naprawdę tu jestem. Marzyłem o tym od dawna, a teraz – po siedmiu latach prac projektowych, po wielu miesiącach budowy batyskafu, po wszystkich emocjach i stresach związanych z ekspedycją – wreszcie nurkuję na dno Głębi Challengera, najgłębszego miejsca na ziemi. 05:50, GŁĘBOKOŚĆ: 3810 M; PRĘDKOŚĆ: 1,8 M/S Po zaledwie 35 minutach osiągam głębokość, na której spoczął wrak Titanica. Schodzę z prędkością czterokrotnie większą niż rosyjskie batyskafy Mir, których używaliśmy w 1995 r.do sfilmowania najsłynniejszego wraku świata. Wtedy wydawało mi się, że Titanic leży tak głęboko, że zejście do niego to jak lot na Księżyc. Tymczasem teraz mknę jeszcze głębiej i wydaje mi się to zupełnie naturalne. Mija kolejne 15 minut i osiągam 4760 m. Na tej głębokości leży wrak pancernika Bismarck, który badałem w 2002 r. Wtedy żarówka w jednej z moich lamp implodowała z siłą granatu – tuż obok kadłuba batyskafu Mir. Po raz pierwszy na własne oczy widziałem efekt działania ciśnienia. Jeśli kadłub Deepsea Challengera nie wytrzyma, to niczego nie poczuję. Nastąpi CIĘCIE. Temperatura wody: 1,7°C. Na powierzchni było 30°C. Temperatura kabiny gwałtownie spada, na ściankach skrapla się woda. Bose stopy oparte o stalowy właz zaraz mi zmarzną. Jest tak ciasno, że kilka minut zajmuje mi włożenie skarpet i nieprzemakalnego obuwia. Zakładam też wełnianą czapeczkę, bo zimno mi w głowę, a poza tym – co tu ukrywać – muszę wyglądać jak każdy szanujący się badacz głębin. Ciemność za oknem przeszywa tylko światło moich lamp – plankton przesuwa się jak śnieżyca za szybą samochodu. 06:33, 7070 M; 1,4 M/S Jestem na maksymalnej głębokości osiąganej przez najgłębiej zanurzającą się osobową łódź podwodną – chińską Jiaolong. Kilka minut temu musiałyby zawrócić rosyjski Mir, francuski Nautile oraz japoński Shinkai 6500. Żaden z tych załogowych batyskafów nie może zejść tak głęboko, a przecież są produktami programów rządowych. Tymczasem nasza zielona torpeda jest inicjatywą całkowicie prywatną, którą budowaliśmy na przedmieściach Sydney – między hurtownią artykułów hydraulicznych i sklepem ze sklejką. Członkowie zespołu, z których większość po raz pierwszy w karierze pracowała nad statkiem podwodnym, pochodzili z Kanady, Chin, USA, Australii i Francji. 06:46, 8230 M; 1,3 M/S Pobiłem swój rekord samodzielnego nurkowania sprzed trzech tygodni w Rowie Nowej Brytanii, na wschód od Papui-Nowej Gwinei. Trudno uwierzyć, że zostało mi jeszcze 2740 m. Czas zaczyna się dłużyć. Sprawdziłem wszystkie punkty na liście kontrolnej przed rozpoczęciem procedury schodzenia i teraz – w trakcie długiej i cichej drogi w dół – mogę już tylko śledzić głębokościomierz. Ciszę od czasu do czasu przerywa jedynie syk elektromagnetycznego zaworu tlenu. Myślę o ogromnej sile, która napiera na właz pod moimi stopami. Woda wykorzysta najmniejszą nieszczelność – wedrze się do środka i niczym laser przetnie wszystko na swojej drodze, również mnie. 07:43, 10 850 M; 0,26 M/S Minęła kolejna godzina. Na ostatnich 2740 m batyskaf zwolnił. Odrzuciłem część balastu, czyli stalowych kulek, które uwolniłem elektromagnetycznie. Jestem prawie neutralny – ani za ciężki, ani za lekki – i bardzo powoli opadam. Wykonuję ruchy samym sterem. Głębokościomierz wskazuje, że do dna pozostało 46 m. Kamery wszystko rejestrują, światła są skierowane w dół. Mocno ściskam drążki steru i śledzę obraz z kamer. Trzydzieści metrów… dwadzieścia siedem… dwadzieścia cztery… powinienem chyba już coś widzieć. Dwadzieścia jeden… osiemnaście… Jest! Rozmyty zarys dna. Jest gładkie jak skorupka jajka. Żadnych znaków szczególnych. Nie ma nic, co pozwoliłoby ocenić odległość. Delikatnie poruszam sterem pionowym. Pięć sekund później dno lekko się unosi. Pusta przestrzeń pode mną faluje jak jedwabny szal. Nie mam nawet pewności, czy to już twardy grunt. Puszczam na chwilę drążek steru, aby skierować lampy na otoczenie batyskafu. Woda jest idealnie przejrzysta. Doskonała widoczność: w zasięgu wzroku nie ma dosłownie nic. Dno jest zupełnie bez wyrazu i w każdym miejscu wygląda dokładnie tak samo. Schodziłem na dno mórz i oceanów ponad 80 razy i pierwszy raz widzę taką pustkę. Absolutną. 07:46, 10 898,5 M; 0 M/S Kieruję statek w dół, aby maksymalnie zbliżyć się do dna. Kamera z wysięgnika pokazuje, że spód maszyny osiada ok. 10 cm i dopiero staje. Jestem na dnie. Zejście zajęło dwie i pół godziny. Z dna odrywa się smuga mułu i unosi niczym dym z papierosa. Wtedy odzywają się z góry – 11 km nade mną: „Deepsea Challenger, zgłasza się powierzchnia. Kontrola komunikacji”. Głos jest słaby, ale zaskakująco przejrzysty. Z naszych obliczeń wynikało, że na takiej głębokości nie można się porozumiewać głosowo. Jeszcze raz spoglądam na głębokościomierz i uruchamiam mikrofon: – Powierzchnia, zgłasza się Deepsea Challenger. Jestem na dnie. Głębokość: 35 756 stóp... system podtrzymywania życia w porządku, ogólnie wszystko w porządku. Mija kilka sekund, zanim moje słowa dotrą z samego dna na powierzchnię oraz nim usłyszę odpowiedź: „Przyjąłem”. Komunikacja w wykonaniu byłego żołnierza piechoty morskiej jest jeszcze bardziej przyziemna. Cóż, tak ich szkolą. Wyobrażam sobie jednak, że wszyscy tam uśmiechają się od ucha do ucha i głośno klaszczą. Wiem, że Suzy, moja żona, jest teraz dużo spokojniejsza, śledząc wskazania urządzeń telemetrycznych. Jestem dumny z całego zespołu, z ich osiągnięcia. 10 898,5 m. Na imprezach i tak będę zaokrąglał do 11 tys., a co! Jestem zaskoczony tym, co słyszę: „Powodzenia, kochanie!”. To Suzy, która była przy mnie cały czas w trakcie ekspedycji. Nie okazywała swoich obaw i mogłem liczyć na jej pełne wsparcie. Bierz się do roboty. Na dnie mam zostać maksymalnie pięć godzin, a do zrobienia jest mnóstwo rzeczy. Zmieniam położenie batyskafu, by rozejrzeć się po okolicy. Dziwny i obcy świat. Uruchamiam hydraulikę, otwieram zewnętrzny właz przedziału badawczego i zaczynam sterować ramieniem roboczym. Za chwilę pobiorę pierwszą próbkę z dna. Od samego początku nie chodziło o zbudowanie batyskafu tylko po to, żeby pobić rekord głębokości. Zależało mi, aby projekt miał wartość naukową. Przecież to bez sensu pokonać kolejną granicę, wtargnąć do mało znanego świata i nie dokonać pomiarów – tak po prostu wrócić z pustymi rękami. Próbki zabezpieczone, więc mogę strzelić kilka zbliżeń zegarka Rolex Deepsea – szwajcarska firma jest partnerem naszej ekspedycji. Zegarek znajduje się na wysięgniku i cały czas działa, pomimo że panuje tu ciśnienie 1147 kg/cm2. W 1960 r. porucznik Don Walsh oraz Jaques Piccard, w ramach projektu amerykańskiej marynarki wojennej, zeszli w ogromnym batyskafie Trieste na tę samą głębokość – oprócz mnie tylko oni dotarli tak głęboko. Również mieli ze sobą specjalny egzemplarz Rolexa, który także okazał się odporny na ciśnienie. Tymczasem u mnie nie wszystko jednak przebiega zgodnie z planem. Chwilę po zrobieniu zdjęć zauważam w wodzie żółte bańki – nieszczelność układu hydraulicznego. W ciągu kilku minut tracę kontrolę nad ramieniem i włazem do części badawczej. Próbek już nie zbiorę, ale kamery są sprawne, więc kontynuuję rekonesans. 09:10, 10 897 M; 0,26 M/S Płynę w kierunku północnym, lekko manewrując sterem strumieniowym. Unoszę się nad – jak ujmują to geolodzy – równiną osadów abysalnych. Wygląda niczym pokryty świeżym śniegiem parking, który ciągnie się aż po horyzont. Jedyną formą życia wydają się tu być nieliczne obunogi wielkości płatków śniegu. Lada chwila powinienem dotrzeć do „ściany” rowu, która jest tak naprawdę – zgodnie ze wskazaniem mapy sonarowej dna – zaledwie niezbyt stromym wzniesieniem. Mam nadzieję, że natrafię tam na formacje skalne, w których może kryć się jakaś forma życia. Póki co obserwowałem otoczenie na monitorach. Teraz czas dotknąć dna, zgodnie z daną sobie dawno temu obietnicą. Jestem tak głęboko, że po prostu muszę to wszystko zobaczyć na własne oczy. Kilka minut zajmuje mi utorowanie sobie drogi do okienka. Kontempluję spokój i bezruch wszechogarniające to dziwne miejsce tak bardzo oddalone od cywilizacji. Do tej pory nie widział go absolutnie nikt. Walsh i Piccard nurkowali 37 km na zachód, w innej części Rowu Mariańskiego, która nazywa się Głębią Witiaź. Doskonale pamiętam wszystkie pozostałe nurkowania, gdy schodziłem nawet na 8230 m w Rowie Nowej Brytanii. Na dnie zawsze widziałem ślady robaków morskich, strzykw albo innych stworzeń. Tutaj niczego podobnego nie dostrzegam. Mam przed sobą niezmąconą niczym – być może od bardzo dawna – powierzchnię dna oceanu. Oczywiście zdaję sobie sprawę, że to nie próżnia i najprawdopodobniej w pobranych chwilę wcześniej próbkach osadu odkryjemy jakiś nowy gatunek bakterii. Mimo to cały czas mam wrażenie, że dotarłem do granicy życia. Jestem zachwycony. Czuję się niesamowicie wyróżniony, że to właśnie mnie przyszło ujrzeć to pradawne środowisko. Zdaniem części naukowców z naszego zespołu życie miało swój początek właśnie tu – w nieprzebranej i ciemnej głębinie – mniej więcej 4 mld lat temu. Wszystko zaczęło się od energii chemicznej, powoli i stopniowo generowanej w trakcie wciągania jednej płyty tektonicznej pod drugą, co uwalniało nagromadzoną materię. 10:25, 10 877 M; 0,26 M/S Dotarłem do północnego krańca głębi i powoli sunę w górę łagodnego wzniesienia. Znajduję się ok. 1,5 km na północ od miejsca, w którym zszedłem na samo dno. Do tej pory zauważyłem i sfotografowałem dwa możliwe ślady życia: galaretowatą kroplę mniejszą od dziecięcej piąstki, przyczepioną do dna, i ciemną rysę na dnie, mniej więcej 1,5-metrową – być może kryjówkę jakiegoś stworzenia. Dwa akumulatory są już na wyczerpaniu, kompas miga, a sonar uparcie milczy. Straciłem dwa z trzech sterów na prawej burcie, co spowalnia batyskaf i utrudnia sterowanie. Ekstremalne ciśnienie robi swoje. Czas ucieka, a ja cały czas liczę, że natrafię na formacje skalne – podobne do tych w Rowie Nowej Brytanii – skrywające inną faunę. Nagle batyskaf gwałtownie skręca w prawo. Sprawdzam status steru – właśnie padł ostatni na prawej burcie. Teraz mogę się tylko kręcić w kółko. Nie zbiorę więcej próbek, nie ruszę się dalej, a więc nie mam tu już czego szukać. Spędziłem na dnie mniej niż trzy godziny, choć zakładałem, że pobędę tam dłużej. Niechętnie kontaktuję się z załogą na powierzchni, aby przekazać informację o planowanym wynurzeniu. 10:30, 10 877 M; PRZYSPIESZENIE DO 3 M/S Nadszedł czas na zrzucenie balastu. Tej chwili zawsze towarzyszą emocje. Jeśli ciężarki nie odpadną, to po prostu nie wrócę na powierzchnię. Koniec historii. Latami projektowałem mechanizm ich odrzucania, który potem uważnie budowali i skrupulatnie testowali inżynierowie – to najbezpieczniejszy system na całym batyskafie. Nie mogę odpędzić złych myśli, ale tym razem nie przeciągam momentu zwolnienia balastu. Klik. Słyszę znajomy dźwięk dwóch 243-kilogramowych ciężarów zsuwających się po torze i uderzających w dno oceanu. Batyskaf zachwiał się. Dno zaczyna błyskawicznie znikać w ciemnej otchłani. Statek się rozpędza, osad gwałtownie wypada z przedziału badawczego – przypomina to odłamki lodu odpryskujące ze zbiorników na ciekłe paliwo w trakcie startu rakiety Saturn V. Czuję, jak moją łupiną rzuca na wszystkie strony. Wynurzam się z prędkością ponad 3 m/s (rekordową dla tej jednostki), a więc na powierzchni będę w niewiele ponad godzinę. Wyobrażam sobie ciśnienie, które – niczym ogromny wąż dusiciel – powoli luzuje swój ucisk wokół batyskafu. Jestem coraz spokojniejszy, obserwując malejące wartości. Wracam do świata skąpanego w słońcu i pełnego powietrza. Wracam do Suzy. DEEPSEA CHALLENGER - Projektanci batyskafu James Cameron i Ron Allum chcieli stworzyć smukłą podwodną rakietę. Chodziło o możliwość szybkiego zanurzenia, by maksymalnie wydłużyć pobyt na dnie. (Grafika: Nick Kaloterakis, mapa: Maggie Smith, NGM, fot. Central Press/Getty Images -Bathyscaph, Ron Allum Deepsea Systems oraz University of Sydney - Pianka Syntaktyczna. ) Warto wiedzieć: DEEPSEA CHALLENGE to ekspedycja realizowana wspólnie przez Jamesa Camerona, National Geographic Society i firmę Rolex. Więcej informacji: deepseachallenge.com. James Cameron. (Fot. Marco Grob) Od redakcji: Osiem miesięcy po zakończeniu ekspedycji Deepsea Challenge zespół ogłosił wstępne rezultaty badań naukowych. Wyniki analizy zarejestrowanych obrazów i próbek pobranych w trakcie zanurzenia w Rowie Mariańskim – i 12 innych zejść batyskafu pod wodę – ujawniły szereg form życia: w samej Głębi Challengera aż 20 tys. bakterii. Inne przykłady: izopody (powyżej) i sześć gatunków obunogów podobnych do krewetek; niektóre są z pewnością zupełnie nowe. (Ciekawostka: jeden z obunogów odkrytych w Głębi Challengeraprodukuje związek, który jest obecnie poddawany badaniom jako potencjalne lekarstwo na chorobę Alzheimera). Analizy zebranych danych mogą przybliżyć sposoby przystosowania się do życia w środowisku ekstremalnych ciśnień, a może nawet rzucić więcej światła na początki życia na ziemi. I jeszcze jedna niespodzianka – ponowne obliczenia głębokości osiągniętej w trakcie zejścia na dno Głębi Challengera wykazały 10 908 m, co – biorąc pod uwagę margines błędu – oznacza wyrównanie rekordu batyskafu Trieste (10 912 m). Ekspedycji Deepsea Challenge ujawniła w głębiach Rowu Mariańskiego szereg form życia m.in. widoczne na zdjęciu izopody. (Fot. Mark Thiessen)
James Cameron nurkuje w Rowie Mariańskim
James Cameron – badacz-rezydent Towarzystwa – zostaje pierwszym człowiekiem, który samotnie nurkuje w Rowie Mariańskim w ramach projektu DEEPSEA CHALLENGE, ekspedycji organizowanej łącznie przez Camerona, National Geographic oraz markę Rolex w celu prowadzenia badań oceanicznych.
Wyjatkowe spotkanie z Jane Goodall, Jamesem Cameronem i innymi Odkrywcami
National Geographic Magazine organizuje niezwykłe internetowe spotkanie z legendami Towarzystwa
Już w najbliższą niedzielę, 13 stycznia, na profilu NGM na Google+ odbędzie się wyjątkowe spotkanie, w którym udział wezmą m .in. Jane Goodall (znana ze swojej pracy z małpami człekokształtnymi w Afryce), James Cameron (słynny reżyser i badacz dna oceanu) czy Robert Ballard (odkrywca wraku Titanica). Spotkanie obserwować może każdy kto zarejestruje się w serwisie Google+. Kilku szczęśliwców będzie nawet miało okazję, by samemu zadać pytanie gościom. Można je zgłaszać, dodając film na YouTube, opatrzony tagiem #NatGeo125. Pytania można też przesyłać za pomocą Twittera i Google+ (również dodając do nich tag #NatGeo125). Więcej informacji o spotkaniu i jego uczestnikach można znaleźć tutaj. Serdecznie zapraszamy!
Najświetniejszy statek, jaki przed wiekiem przemierzał oceany, dzięki nowym zdjęciom nadal pobudza naszą wyobraźnię.