Raj? Nie dla mieszkańców. Co się dzieje na Jamajce?
Biel piasku i błękit Morza Karaibskiego są na Jamajce towarem luksusowym. I nie tyczy się to turystów, którzy za egzotyczne wakacje muszą zapłacić z własnej kieszeni. Coraz więcej plaż staje się niedostępnych dla ludności lokalnej, której więzi z linią brzegową są sukcesywnie zrywane.
Pamiętam swój wyjazd do Egiptu. Po dziesięciu dniach intensywnej wędrówki po pustyni i upalnych metropoliach skierowałem się w stronę Morza Czerwonego. Po dotarciu do Hurghady od razu ruszyłem ku wodzie, chcąc się schłodzić. Na mojej drodze stanął jednak najpierw jeden, a potem drugi hotelowy szlaban. Po kolejnej nieudanej próbie sforsowania resortowych zasieków zdecydowałem się wrócić do swojego apartamentu i zaznać kąpieli w basenie. Tego dnia nie było mi dane popływać w Morzu Czerwonym. Sytuacja w tamtym regionie egipskiego wybrzeża do złudzenia przypomina realia linii brzegowej Jamajki. Z tą różnicą, że na karaibskiej wyspie problem z zażyciem kąpieli mają nie tylko turyści, którzy nie nocują w jednym z nadmorskich hoteli, lecz także miejscowa ludność – związana z wodą na długo przed tym, zanim wylano pierwsze fundamenty pod turystyczną rewolucję. Rajskie plaże nie dla lokalnych mieszkańców W ostatnich latach Jamajka wyrosła na jedną z najpopularniejszych destynacji turystycznych na Morzu Karaibskim. W 2024 roku wyspa gościła aż 4,3 miliona turystów, z których większość spędzała czas na rajskich jamajskich plażach. Problem w tym, że tereny zaanektowane przez przybrzeżne, ekskluzywne hotele trudno dziś nazwać wspólną własnością Jamajczyków. W praktyce obywatele Jamajki nie mogą korzystać z dużej części wybrzeża, jeśli nie są gośćmi jednego z nadmorskich resortów. Według danych zbieranych przez Jamaica Beach Birthright Environmental Movement (JaBBEM), jedynie 0,6% całej, liczącej 1022 kilometry linii brzegowej Jamajki stanowią publiczne plaże dostępne dla wszystkich. Oznacza to, że mniej niż jeden procent plaż na Jamajce jest dostępny dla lokalnych mieszkańców, którzy chcą popływać, uprawiać sport lub spędzać czas z rodziną. Jak podkreśla Monique Christie z JaBBEM, w całym Montego Bay – największym ośrodku turystycznym Jamajki – funkcjonują dziś zaledwie cztery publiczne plaże. Większość miejsc, które przez lata były częścią codziennego życia Jamajczyków, została sprywatyzowana i znajduje się obecnie w rękach hoteli, restauracji oraz beach barów. Prywatyzacja jamajskich plaż Obecne realia jamajskiej linii brzegowej są, zdaniem wielu, pozostałością po czasach kolonialnego panowania nad wyspą. Na tropikalnej Jamajce nadal obowiązuje dokument z 1956 roku – Beach Control Act (ang. Ustawa o Kontroli Plaż), na mocy którego państwo jest formalnym właścicielem wybrzeża, a obywatelom nie gwarantuje się publicznego prawa do pływania ani swobodnego korzystania z plaż. W praktyce oznacza to, że władze mogą przekazywać nadmorskie tereny w prywatne ręce, często zagranicznym inwestorom. Proces gwałtownej prywatyzacji terenów przybrzeżnych znacząco przyspieszył w ciągu ostatnich pięciu lat. Pod koniec 2025 roku, po tym jak huragan Melissa dotkliwie zniszczył znaczną część zachodniej i południowej Jamajki, władze zdecydowały się na intensywną promocję turystyki. Hasła w rodzaju: „najlepszym sposobem, by pomóc, jest powrót” miały zachęcić zagranicznych turystów do przyjazdu na wyspę. Pojawia się jednak pytanie, czy zwiększony ruch turystyczny rzeczywiście przekłada się na odbudowę jamajskiej gospodarki. Jak podaje dziennikarka Lebawit Lily Girma w artykule dla BBC, jedynie 40% z 4,3 mld dolarów przychodów z turystyki pozostaje w kraju. Większość środków trafia do prywatnych właścicieli hoteli typu all inclusive, którzy kontynuują inwestycje. Do końca dekady na Jamajce ma powstać około 10 tys. nowych pokoi hotelowych, z czego wiele – w tym duże kompleksy w Montego Bay – zostanie zlokalizowanych bezpośrednio przy linii brzegowej, jeszcze bardziej ograniczając przestrzeń dostępną dla mieszkańców. Jak podróżować po Jamajce? Devon Taylor, prawnik związany z JaBBEM apeluje, aby przed przyjazdem na Jamajkę dokonać rozeznania, czy wydawane przez turystów pieniądze trafiają do lokalnych społeczności. Jednym z miejsc, które wciąż opiera się galopującej prywatyzacji, pozostaje Seven Mile Beach w miejscowości Negril na zachodzie kraju. Tamtejsze wybrzeże zapewnia dostęp do wielu publicznych, ogólnodostępnych plaż, a większość działających w okolicy obiektów noclegowych prowadzona jest przez rdzennych Jamajczyków, którzy od lat rozwijają własne biznesy turystyczne. Inne miejsca polecane przez JaBBEM to m.in.: Treasure Beach – czarne, publiczne plaże na południu kraju, Winnifred Beach – dzika, wschodnia plaża o silnych związkach z lokalną społecznością, Bob Marley Beach – ukryta plaża, na której w przeszłości mieszkał i tworzył Bob Marley, ikona reggae. Źródła: BBC, JaBBEM Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dramatyczne relacje Polaków z Jamajki. „To makabryczne. Jest jak w filmie katastroficznym”
Kilka dni temu huragan Melissa uderzył w Jamajkę, przynosząc porywy wiatru przekraczające 200 km/godz. i intensywne opady, które zalały zachodnie rejony wyspy. Najbardziej ucierpiały nadbrzeżne obszary: domy zostały zniszczone, linie energetyczne uszkodzone, a drogi w wielu miejscach pozostają nieprzejezdne z powodu osuwisk i przewróconych drzew. Choć cyklon przesunął się dalej nad inne wyspy Karaibów, jego skutki Jamajczycy będą odczuwać przez wiele miesięcy. Na miejscu są także Polacy, którzy w poruszających słowach opisali nam, jak wygląda życie po kataklizmie.
Spis treści: Jak po huraganie Melissa wygląda Kingston? Relacja polskiej turystki z Montego Bay Polska Misja Katolicka w sercu zniszczeń Huragan Melissa początkowo rozwinął się nad Morzem Karaibskim jako tropikalna burza, lecz sprzyjające warunki doprowadziły do jego gwałtownego rozwoju — w ciągu kilkudziesięciu godzin przekształcił się w cyklon najwyższej kategorii. Gdy dotarł do Jamajki, wiatr zrywał dachy, a ulewne deszcze zamieniały ulice w rwące rzeki. W wielu obszarach nie było prądu, mosty się zawaliły, a służby ratownicze miały utrudniony dostęp do najbardziej poszkodowanych. Najmocniej ucierpiały regiony St. Elizabeth i Westmoreland, gdzie żywioł zniszczył setki domów i odciął od świata całe społeczności. Polacy przebywający na wyspie opisują krajobraz po burzy jako zrujnowany — zalane domy, brak łączności i długie kolejki po wodę pitną stały się nową codziennością. Jak po huraganie Melissa wygląda Kingston? Zdołaliśmy się skontaktować m.in. z Michałem Biernackim, polskim inżynierem od roku mieszkającym w Kingston. Na co dzień pracuje on przy rozbudowie terminala kontenerowego dla firmy CMA, a na wyspie towarzyszy mu żona i dwie córki. Jak mówi, życie w tropikach oznacza ciągłe czuwanie między spokojem a stanem gotowości. – Przyjechaliśmy tu po huraganie Beryl, więc już wcześniej doświadczyliśmy skutków takiego żywiołu, czyli wysokich cen, braków w sklepach, pustych stoisk z owocami i warzywami. Teraz przeszliśmy przez Melissę – opowiada. – Przygotowania zaczęliśmy około dwóch tygodni wcześniej, gdy pojawiły się pierwsze prognozy o możliwości przejścia huraganu przez Jamajkę. Kupiliśmy zapasy żywności, wody butelkowanej, paliwa, sprawdziliśmy agregat i zabezpieczyliśmy dokumenty – relacjonuje. Ddodaje, że rodzinę w Polsce uprzedził, iż kontakt może zostać zerwany na tygodnie, a lokalnie ustalił, kto w razie potrzeby ma łączność satelitarną. Choć w jego okolicy nie ogłoszono ewakuacji, inżynier zwraca uwagę na brak jasnych instrukcji i powolną reakcję władz. – Według mnie komunikaty ostrzegawcze były spóźnione. Wielu Jamajczyków wierzyło, że „Bóg ochroni wyspę”, że „zawsze mamy szczęście, więc to nas ominie”. Kiedy huragan był już bardzo blisko, w sklepach zaczęło brakować podstawowych produktów, m.in. chleba, jajek – wspomina. Na dwa dni przed nadejściem żywiołu pojawiły się informacje, że Kingston znajdzie się poza głównym nurtem cyklonu. Dzięki temu w stolicy, jak opisuje, nie widać bardzo poważnych zniszczeń. – Nie ma zalanych dzielnic, dachy zostały, tylko gdzieniegdzie zwisają kable – mówi, podkreślając, że najgorsze wiadomości dochodzą z zachodu wyspy. Relacja polskiej turystki z Montego Bay Podobnego zdania na temat przygotowania mieszkańców wyspy do nadciągającego huraganu jest Paulina Dobrosmysloff, która w czasie żywiołu przebywała na Jamajce na wakacjach. – Naszym zdaniem Jamajczycy, a przynajmniej większość z nich, całkowicie zignorowali zbliżające się zagrożenie. Jedynym zaleceniem ze strony hotelu było to, by pozostać w pokojach, nic więcej – relacjonuje w rozmowie z National Geographic Polska. Paulina spędzała ten czas w hotelu Riu Reggae, w popularnej wśród Polaków miejscowości Montego Bay, położonej na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy, stosunkowo blisko szlaku huraganu. Jak opisuje, „przerwy w dostawach prądu zdarzały się, ponieważ hotel zasilany jest agregatem. Dopóki jest paliwo, nie powinno być problemów z elektrycznością. Wieczorem widać tylko linię brzegową z oświetlonymi resortami, a zaraz za murami panuje przerażająca ciemność”. Z jej relacji wynika, że wielu gości nie wychodziło z pokoi, a dostęp do podstawowych produktów stawał się coraz trudniejszy. – Drugiego dnia po huraganie zaczęło brakować jedzenia i wody. O wodzie w kranie można zapomnieć. Na początku była jeszcze dostępna w butelkach, później zaczęła być wydawana w papierowych kubeczkach, podobnie jak porcje żywieniowe – mówi. Turystka zwraca również uwagę na trudną sytuację mieszkańców.– To nasz drugi raz na Jamajce i po raz pierwszy spotkaliśmy się z tym, by personel hotelu prosił o pieniądze lub o jedzenie – przyznaje. Najbardziej poruszyło ją jednak zachowanie niektórych gości: „Dla mnie osobiście najtragiczniejszy jest brak człowieczeństwa, który w takich sytuacjach wychodzi na wierzch – próżność, roszczeniowość i egocentryzm niektórych osób w obliczu tragedii są po prostu przygnębiające”. Polska Misja Katolicka w sercu zniszczeń Najbardziej dramatyczna sytuacja panuje z kolei na południowym zachodzie Jamajki, w rejonie Black River w prowincji St. Elizabeth, który znalazł się niemal w samym centrum żywiołu. To właśnie tam działa Polska Misja Katolicka, od lat niosąca pomoc lokalnej społeczności. Po przejściu huraganu teren przypomina krajobraz po bitwie – zniszczone domy, zerwane dachy, brak wody i prądu. Na miejscu pracują polscy misjonarze i wolontariusze, którzy od pierwszych chwil po przejściu kataklizmu starają się pomóc mieszkańcom. – Przeżyliśmy huragan i jako misja podejmujemy swoje obowiązki. Zaczynamy od sprzątania – pewnie zajmie nam to parę tygodni, ale odkładanie tego na później mogłoby tylko pogorszyć sytuację. Wszystko wokół wygląda jak z filmu katastroficznego: połamane kikuty drzew, ani jednego zielonego listka. Większość ludzi w naszej okolicy straciła dachy lub całe domy. Odbudowa potrwa lata – mówi ksiądz Marek Bzinkowski. – Nie mamy wody już od ponad miesiąca, prądu także. Cała infrastruktura, czyli słupy i przewody, jest zniszczona. Optymiści wierzą, że do końca roku uda się nas podłączyć do sieci. Mimo wszystko nie tracimy ducha – próbujemy się organizować, by pomóc ludziom zdobyć chleb i materiały do naprawy domów. Cudem jest, że nasz kościół ocalał, więc możemy się spotykać na modlitwie – dodaje w rozmowie z nami. Podobne emocje towarzyszą wolontariuszom misji. Marta, jedna z nich, przyznaje, że to doświadczenie wszystko zmieniło. – Cieszę się, że żyjemy, bo docierają wiadomości o ofiarach. To było makabryczne – kontenery i dachy fruwały w powietrzu, ludzie byli przerażeni. Nasza misja działa tu od 27 lat: prowadziliśmy szkołę, klinikę, wolontariat, pomagaliśmy w budowie domów. Teraz z tego wszystkiego prawie nic nie zostało. Jedynie kościół stoi nietknięty – tłumaczy. Jak podkreśla, potrzeby są ogromne. – Brakuje wody do picia, benzyny do generatora, suchej żywności... Potrzebujemy ludzi do pomocy, żeby choć oczyścić teren. To, co widzimy, jest jak z filmu katastroficznego – tylko sto razy gorzej. Ale żyjemy i to cud. Wierzymy, że jeśli Bóg da siłę, damy radę – podsumowuje. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najszybszy człowiek świata ustanowił „rekord XXII wieku”. Pomógł mu... lęk przed pająkami
Kibice nieprzypadkowo nadali mu przydomek „Błyskawica”. Najszybszy człowiek świata w czasach swojej świetności bił rekord za rekordem, a rywali zostawiał daleko w tyle.
W tym artykule: Kim jest najszybszy człowiek świata? Prędkość „Błyskawicy” Osiągnięcia Usaina Bolta Polka była najszybszą kobietą świata – Czy państwo to widzą?! To jest po prostu rekord XXII wieku – krzyczał z zachwytu Włodzimierz Szaranowicz, który w 2009 r. komentował na antenie TVP męski finał biegu na 100 m podczas mistrzostw świata w Berlinie. To właśnie wtedy legendarny Usain Bolt – jako pierwszy człowiek w historii – przebiegł najkrótszy spośród lekkoatletycznych dystansów poniżej 9,6 sekundy. Poprawił tym samym własny rekord globu o 0,11 sek. i na trwałe zapisał się w dziejach światowego sportu. Kim jest najszybszy człowiek świata? Za najszybszego człowieka na Ziemi powszechnie uznaje się rekordzistę świata na dystansie 100 metrów. Nieprzerwanie od ponad 15 lat jest nim Usain Bolt, który w 2009 r. ustanowił niebotyczny rekord globu w tej konkurencji. Podczas światowego czempionatu w Berlinie najlepszy sprinter wszech czasów pokonał najkrótszy z rozgrywanych na otwartym stadionie biegów w czasie 9,58 sekundy i przełamał nieosiągalną do tej pory dla nikogo barierę 9,60 sek. Do Jamajczyka należy również rekord na dwukrotnie dłuższym dystansie, który także został ustanowiony w stolicy Niemiec. Cztery dni po zdobyciu złotego krążka na 100 metrów, liczący blisko dwa metry wzrostu Bolt w wielkim stylu triumfował w biegu na 200 m, ponownie łamiąc magiczną granicę. 20 sierpnia 2009 r. uzyskał czas 19,19 sek. „Król sprintu” niezwykle udane dla siebie mistrzostwa zwieńczył złotym medalem w sztafecie 4x100 m, ustanawiając przy okazji... rekord świata w tej konkurencji (37,31 s.). Trzy lata później, podczas igrzysk w Londynie, Jamajczycy – Usainem Boltem w składzie – poprawili ten wynik aż o 0,47 sek. Prędkość „Błyskawicy” Przez lata wiele osób zadawało sobie pytanie: dlaczego Bolt jest taki szybki? Sam zainteresowany w jednym z wywiadów zdradził, że w sukcesach na bieżni pomaga mu... arachnofobia, czyli lęk przed pająkami, z którym się zmaga. – Na starcie wyobrażam sobie, że moi rywale to wielkie pająki. Dlatego tak szybko uciekam! – przyznał. Fenomen „Błyskawicy”, jak nazywany bywa Bolt, postanowili zbadać także naukowcy. Według modelu matematycznego opublikowanego ponad dekadę temu na łamach „European Journal of Physics”, najszybszy człowiek świata w czasie bicia rekordu globu osiągnął prędkość 12,2 m/s, a więc niespełna 44 km/h. Badaczom udało się ustalić, że do ruchu używane było zaledwie 8% energii mięśni Jamajczyk. Z kolei pozostałe 92% odpowiadało za pokonywanie oporu powietrza. Co ciekawe, wykonana wówczas analiza masy ciała, wysokości i ciepłoty ciała jamajskiego sprintera wykazała, że „współczynnik oporu aerodynamicznego Bolta był mniej korzystny niż w przypadku przeciętnego człowieka”. – To pokazuje, jak niezwykłe są jego zdolności. Potrafi bić rekordy, chociaż nie jest tak aerodynamiczny, jak inni ludzie – podkreślił Jorge Hernandez z Uniwersytetu Autonomicznego w Meksyku cytowany przez PolskieRadio.pl. Osiągnięcia Usaina Bolta Usain Bolt to jeden z najbardziej utytułowanych sportowców w historii. Jamajski sprinter na swoim koncie ma osiem złoty medali olimpijskich, wywalczonych w Pekinie, Londynie i Rio de Janeiro w biegach na 100 i 200 metrów oraz sztafecie 4x100 m. Na mistrzostwach globu 11-krotnie stawał na najwyższym stopniu podium, dwukrotnie sięgał po srebrny i raz po brązowy krążek. W latach 2008, 2009, 2011, 2012, 2013 i 2016 uznawany był najlepszym lekkoatletą roku (World Athlete of the Year). Bogatą w sukcesy karierę zakończył po mistrzostwach świata w Londynie w 2017 r., na których zdobył jeden brązowy medal na dystansie 100 metrów. Podczas ostatniego biegu w stolicy Wielkiej Brytanii – sztafety 4x100 m – Bolt doznał kontuzji i nie dobiegł do mety. Halina Konopacka była prawdziwą legendą. W czasie wojny bohatersko ratowała polski skarb Halina Konopacka na rzutni nie miała sobie równych i zawsze była pierwsza. Pierwsza też usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego” na igrzyskach olimpijskich, zapisując się tym samym na stałe w... Polka była najszybszą kobietą świata Rekord świata na 100 metrów wśród pań – nieprzerwanie od ponad trzech dekad – należy do Amerykanki Florence Griffith-Joyner. 16 lipca 1988 r. trzykrotna mistrzyni olimpijska z Seulu pokonała najkrótszy lekkoatletyczny dystans na stadionie w czasie poniżej 10,5 sekundy. Druga na liście wszech czasów, Jamajka Elaine Thompson-Herah, w 2021 r. uzyskała wynik 10,54 sek. Podium uzupełnia jej utytułowana rodaczka, Shelly-Ann Fraser-Pryce, z czasem 10,6 sek. Niewiele osób wie, że nieoficjalny tytuł „najszybszej kobiety świata” swego czasu piastowała nasza rodaczka. Stanisława Walasiewicz, bo o niej mowa, była jedną z najlepszych sprinterek XX-lecia międzywojennego. W 1932 r. została pierwszą i jak do tej pory jedyną polską mistrzynią olimpijską w biegu na 100 m. Na rozgrywanych w Los Angeles igrzyskach trzykrotnie wyrównywała rekord globu (11,9 sek.), należący wówczas do Holenderki Tollien Schuurman. Walasiewiczówna w swoim dorobku miała również m.in. srebro igrzysk olimpijskich w Berlinie, siedem medali (w tym cztery złote) Światowych Igrzysk Kobiet oraz dwa tytuły indywidualnej mistrzyni Europy. Ponadto 24-krotnie sięgała po mistrzostwo Polski w różnych konkurencjach. Począwszy od biegów sprinterskich na 60, 100 i 200 m, przez skok w dal, na rzucie oszczepem kończąc. Wybitna lekkoatletka zginęła tragicznie 4 grudnia 1980 r. w czasie napadu na sklep w Cleveland po postrzeleniu przez napastnika. Przypomnijmy, że aktualny rekord Polski wynosi 10,93 s. i został ustanowiony podczas krajowego czempionatu w 1986 roku przez Ewę Kasprzyk. Bliska wyrównania, a nawet poprawienia tego wyniku była halowa wicemistrzyni świata i wicemistrzyni Europy Ewa Swoboda, która w 2023 r. na zawodach w Chorzowie uzyskała czas słabszy zaledwie o 0,01 sekundy od blisko 40-letniego rekordu Polski. Źródła: polskieradio.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Dlaczego warto odwiedzić Jamajkę w 2023 r.? Reggae, dancehall i triathlon to dopiero początek
Jamajka to karaibska stolica dobrej zabawy. Wyspa cieszy się coraz większą popularnością wśród turystów. Podróżnych przyciąga jednak nie tylko muzyka i dancehall.
W tym artykule: Wakacje na Jamajce: festiwale muzyczne w 2023 r. Jamajka na sportowo Jamajka ciekawostki. Co warto wiedzieć o wyspie Boba Marleya? Słoneczna Jamajka ma szansę zostać turystycznym hitem najbliższych sezonów. Minister turystyki Edmund Bartlett przewiduje, że w 2023 r. zainteresowanie kierunkiem przekroczy poziom sprzed pandemii. Wyspa nieprzypadkowo jest nazywana kulturalną stolicą Karaibów i okolic. To w końcu kolebka reggae czy street dance. Przez cały rok na Jamajce są organizowane huczne imprezy – nie tylko muzyczne, ale też sportowe. Planując wakacje na Jamajce, warto zajrzeć do kalendarza imprez. Oto najciekawsze wydarzenia zaplanowane na 2023 r. Wakacje na Jamajce: festiwale muzyczne w 2023 r. Rebel Salute odbywa się co roku w styczniu, od 1994 roku, z okazji urodzin DJ-a i promotora Tony'ego Rebela (ur. 1962). Festiwal różni się od innych podobnych wydarzeń tym, że nie spożywa się na nim alkoholu ani mięsa. Data: 20–21 stycznia 2023 Lokalizacja: Grizzly's Plantation Cove, Priory, St. Anna Reggae Sumfest to największy festiwal muzyczny nie tylko na Jamajce, ale na całych Karaibach. Wybór miejsca nie powinien zaskakiwać. To właśnie Jamajka dała światu reggae i ukształtowała gatunki takie jak R&B, hip-hop, ska czy reggaeton. Co ciekawe, cieszący się nie mniejszą popularnością dancehall powstał właśnie w salach tanecznych Kingston. Młodzi ludzie tańczyli na parkiecie do piosenek granych ze sprzętu domowego. Data: 16–22 lipca 2023 Lokalizacja: Montego Bay Jamajka to jednak nie tylko reggae. Na innych festiwalach muzycznych można usłyszeć między innymi jazz, blues, a nawet rock. Warto pamiętać o tych wydarzeniach: Jamaica Jazz & Blues Festival, One World Ska & Rocksteady Music Festival, Back to the Island. Jamajka na sportowo Reggae pojawia się nie tylko na scenie muzycznej. W Negril co roku jest organizowany Reggae Marathon. Zawodowi biegacze i amatorzy dają się ponieść dobremu nastrojowi i biegają w maratonach i półmaratonach lub biegu na 10 km w rytmach karaibskiej muzyki. Data: 4 grudnia 2023 Lokalizacja: Negril Entuzjastów sportu na pewno zainteresuje też triathlon terenowy Jakes. Pierwszy etap to 300-metrowa przeprawa przez morze przy Treasure Beach na południowym wybrzeżu. Następnie 25-kilometrowa trasa rowerem i wreszcie siedmiokilometrowy bieg w terenie. Wyścig kończy się nagrodami dla wszystkich i wielką imprezą. Co na Jamajce może oznaczać wielka impreza? Najlepiej przyjechać i przekonać się samemu. Data: 29 kwietnia 2023 Lokalizacja: Treasure Beach Jamajka w domu? Piekło w gębie Jak sobie zrobić Jamajkę metoda chałupnicza? Potrzeba grilla, większego balkonu, sporo chili i jeszcze więcej napojów chłodzących, żeby ugasić pożar w ustach. Jamajka ciekawostki. Co warto wiedzieć o wyspie Boba Marleya? Jamajka uchodzi w Polsce za egzotyczny kierunek. Z roku na rok coraz więcej biur podróży organizuje jednak wakacje na wyspie, dzięki czemu staje się bardziej dostępna. Przed wyjazdem warto poznać najważniejsze informacje i ciekawostki o Jamajce: Jamajka to trzecia co do wielkości wyspa na Karaibach. Flaga Jamajki powstała, gdy Jamajka uzyskała niezależność od Wielkiej Brytanii. Barwy narodowe wybrano w trakcie konkursu na projekt flagi. To złoto, zieleń i czerń. Z Jamajki pochodzi Usain Bolt, jeden z najszybszych biegaczy na świecie. Jedna trzecia wszystkich Jamajczyków mieszka w Kingston, stolicy kraju. Motto Jamajki brzmi: „Z wielu, jeden naród”. Ponad 90 procent populacji ma pochodzenie afrykańskie. Jamajczycy są ludźmi uduchowionymi i wyznają wiele religii, w tym chrześcijaństwo, hinduizm, judaizm i islam. Wielu z nich to rastafarianie, wyznawcy wiary opartej na chrześcijaństwie, która wyrosła z ruchu praw obywatelskich w latach 30. XX wieku. Ian Fleming napisał wszystkie swoje thrillery o Jamesie Bondzie na Jamajce. Pierwotnie mieszkańcy Jamajki uprawiali kukurydzę i pochrzyn. Dziś wyspa słynie z uprawy trzciny cukrowej, bananów i mango. Żadna z tych roślin nie jest rodzima. Jamajka produkuje kawę Blue Mountain, jedną z najrzadszych i najdroższych na świecie. W 1994 roku Jamajka jako pierwszy karaibski kraj uruchomiła własną stronę internetową – www.jamaicatravel.com. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jamajka to nie tylko plaża i palmy. Oto 7 miejsc, które warto zobaczyć
To fakt: na zwiedzaniu zabytków oszczędzimy, bo prawie ich tu nie ma. Ale Jamajka ma coś więcej do zaoferowania niż leniwe popołudnia.
Poznaj 7 miejsc, które warto zobaczyć na Jamajce >>>
Jak sobie zrobić Jamajkę metoda chałupnicza? Potrzeba grilla, większego balkonu, sporo chili i jeszcze więcej napojów chłodzących, żeby ugasić pożar w ustach.
To nie jest kuchnia dla delikatnych podniebień. Jamajczycy uwielbiają chili i dodają jej od serca, zwłaszcza do mięs. Należąca do tej samej rodziny co pieprz turecki roślina zawiera kapsaicynę, związek chemiczny, którego aktywny składnik działa na receptory bólu oraz błonę śluzową, powodując uczucie pieczenia i ostrości w ustach. Ostrość papryki chili mierzy się według skali Scoville’a (jej nazwa pochodzi od twórcy tego testu Wilbura Scoville’a, który stworzył go w 1912 r.). Jamajskie papryczki maja miedzy 100 tys. a 200 tys. SHU (Scoville Hotness Unit – ang. jednostka ostrości Scoville’a). Dla porównania pimento to tylko ok. 500 SHU, a tabasco od 2,5 tys. do 8 tys. Rekord należy do trynidad scorpion butch T o mocy 1 463 700 jednostek stężenia kapsaicyny. Kluczem do kuchni regionu jest jerk. Oznacza on marynatę z gałki muszkatołowej, ziela angielskiego, czarnego pieprzu, tymianku, cynamonu, czosnku, cebuli, oleju, soku z limonki i innych cytrusów. Jerk to także sposób przygotowywania i konserwacji mięsa przejęty przez zbiegłych w góry niewolników od rdzennych mieszkańców Jamajki – Indian Arawaków. Metoda ta polega na nacieraniu dużych płatów mięsa mieszanka chili i miejscowych ziół, a następnie pieczeniu ich nad ogniem. Dzisiaj przed każdym jamajskim domem stoi grill – najczęściej własnej konstrukcji. Na rozpalone węgle wrzuca się gałązki drzewa allspice, czyli po prostu ziela angielskiego. Dzięki temu mięso nabiera wspaniałego aromatu. Do wypróbowania na balkonie w Warszawie czy Gdańsku. A co wrzucić na karaibski grill? Jamajczycy kochają koźlinę. To mięso lekkostrawne i bardzo smaczne, ale w Polsce trudno dostępne. Lubią tez ryby i owoce morza, no i oczywiście kurczaka. Ach, jeszcze jedno! Na wszelki wypadek proszę sobie od razu przygotować napoje chłodzące. Polecam drink na bazie rumu. Oczywiście z parasolką! Kurczak w karaibskiej marynacie jerk – przepis Ainsleya Harriotta Składniki: udko kurczaka, ze skórą i z kostką , skrzydełka Marynata – 2 papryczki scotch bonnet (lub inne papryczki chili; marynata będzie ostrzejsza, jeśli zostaną do niej dodane pestki) UWAGA! Przed krojeniem ostrej papryki dłonie należy nasmarować olejem. Można też kroić ją w lateksowych rękawiczkach. – posiekana cebula – kawałek imbiru, obrany i pokrojony – 1 łyżeczka mielonego ziela angielskiego – listki świeżego tymianku – 50 ml ciemnego sosu sojowego – 50 ml octu tymiankowego (do butelki z octem winnym włożyć gałązkę tymianku i odstawić na tydzień) Przygotowanie W mięsie kurczaka zrobić głębokie ukośne nacięcia. Udka razem ze skrzydełkami włożyć do miski. W Benderze zmiksować składniki marynaty. Mięso nacierać szpatułką, starając się unikać kontaktu naszej skóry z marynatą. Pierś należy natrzeć z obu stron, wciskając marynatę w uprzednio porobione nacięcia. Udko i skrzydełka odstawić (przykryte folią) do lodówki na 24 godz. Rozpalić grill i odczekać 40 min do godziny, aż węgle przygasną i pokryją się warstwą popiołu. Piersi piec 25 do 30 min, a skrzydełka 15 do 20 min. Ainsley Harriott, rodowity londyńczyk należący do grona najpopularniejszych brytyjskich szefów kuchni.
Czyli o tym, że nie samym reggae Jamajka żyje.
Jeszcze w latach 50. wszystkie imprezy na wyspach opierały się na odgrywaniu amerykańskich hitów rhythm’n’bluesowych. Gdy jednak za morzem królować zaczął rock, zdegustowana nowym brzmieniem jamajska publiczność wymusiła na swoich artystach coś własnego. Tak narodziło się ska – dynamiczne, oparte na podkreśleniu wszystkich czterech nut w takcie. Gatunek w latach 60. podbił Jamajkę, by rozlać się na cały świat. Nie udałoby się to, gdyby nie miał legendarnych już reprezentantów. Tu palma pierwszeństwa należy się The Skatalites (na zdjęciu). To zespół instytucja. Skład się zmieniał, założycieli już dawno nie ma na tym świecie, ale ich następcy niosą dalej pochodnię, wciąż grając kultowe Guns of Navarone. A jednak realia na wyspie się zmieniały. Skoczne, optymistyczne granie nie pasowało ani do przestępczych zachowań młodzieży, ani do rozczarowania, jakim okazała się wolność. Ludzie przestali tak chętnie podrygiwać, więc i tempo należało zwolnić. Tak narodziło się kołyszące rock-steady. Od tego był już tylko jeden krok do powszechnie znanego reggae – wystarczyło dodać ideologię. Kto jednak zastanawia się, czy można było zwolnić tempo jeszcze bardziej, powinien sprawdzić dub. Początkowo bazował na elektronicznym przetwarzaniu istniejących już nagrań reggae. Z czasem zyskał autonomiczną pozycję. Co więcej, dzięki osobom takim jak Lee „Scratch” Perry stał się fundamentem gatunków elektronicznych – drum’n’bassu, trip-hopu, a ostatnio dubstepu. Lata 80. przyniosły spadek zainteresowania korzenną jamajską muzyką. Wielu twórców wyemigrowało, a wyspę zasypywać zaczęły coraz łatwiej dostępne syntezatory. Wówczas, wraz z przebojowym Sleng Teng Wayne’a Smitha i Kinga Jammy’ego, popularność zyskał dancehall. Miał bujać na parkietach, spełniając czysto użytkowe zadanie. I buja nieprzerwanie do dzisiaj, a jego echa słychać w nagraniach twórców latynoskich, raperów, ale i fascynatów egzotycznych brzmień.
Być kobietą... W różnych częściach świata to określenie ma odmienne znaczenie. Dziś, w XXI w., kobieta nadal bywa traktowana jak istota drugiej kategorii. Przysługuje nam mniej praw, co wynika z tradycji i uwarunkowań kulturowych. Szacuje się, że 60 mln dziewczynek nie narodziło się z powodu celowej aborcji – w Chinach czy Indiach chłopcy są dla rodziców bardziej wartościowi. Mamy gorszy dostęp do edukacji (70 proc. dzieci nieobjętych nauką stanowią dziewczynki), opieki medycznej (1400 kobiet umiera każdego dnia na skutek komplikacji okołoporodowych) oraz rynku pracy.W marcowym wydaniu National Geographic sporo miejsca poświęcamy właśnie kobietom. Począwszy od prześladowanych Afganek, przez członkinie Gulabi Gang, które bambusowymi kijami same wymierzają sprawiedliwość, aż po Marię Skłodowską-Curie. Podczas przygotowywania artykułu o jedynej kobiecie, która dwa razy otrzymała prestiżową Nagrodę Nobla, dotarło do mnie, jak wielką determinacją musiała się wykazać nasza badaczka. W końcu w 1906 r. jako pierwsza kobieta zaczęła wykładać na Sorbonie. O wadze jej dokonania niech świadczy np. fakt, że Francuzki prawa wyborcze otrzymały dopiero w roku 1944! I żeby zakończyć optymistycznie – są jednak miejsca, gdzie to kobiety rządzą. Zapraszam Was w podróż do ludu Mosuo z południowych Chin. Ech, chciałabym choć przez miesiąc spróbować takiego życia...
Spis treści: Wywiad z Jolantą Sierakowską-Dyndo o kobietach w świecie islamu. Na przykład o tym, dlaczego rozwód bywa dla nich dobrym interesem. Zawoalowany sprzeciw. Trzy dekady wojny, bieda, plemienne obyczaje. Rzeczywistość Afganistanu – trudna dla wszystkich – okrutna jest zwłaszcza dla kobiet. Mosuo. Małżeństwo się nie sprawdza. Tak przynajmniej twierdzi lud Mosuo, w którym to kobiety dzierżą władzę i wybierają sobie dowolną liczbę partnerów. Skłodowska-Curie. Uczona o niezwykłych: sile woli, umyśle, osobowości. Jej noblowskiego dubletu nie powtórzyła żadna kobieta w ponadstuletniej historii nagrody. Różowy gang. Bambusowy kij i różowe sari i to strój członkiń tej armii. Sprawiedliwości szukają poza strukturami państwa – czasem tylko napiętnują winowajcę, czasem w ruch idą kije. Węgorze. Ryby inne niż wszystkie. Wystarczy powiedzieć, że potrafią wypełznąć na brzeg, żeby podjeść wyłożoną tam karmę dla psów. Tragarze pyłku. Ponad 200 tysięcy gatunków stworzeń zapyla ziemskie kwiaty. Od ich pracowitości zależy ogromna część żywności, jaką dysponujemy. Tylko dla prenumeratorów: Jiuzhaigou. Wizyta w miejscu, w którym Chińczycy z gigantycznych miast mogą poczuć mistyczne piękno dzikiej przyrody.
Jamajka - raj na ziemi i odrobina piekła
Była odwiedzana już przed drugą wojną światową, ale to amerykańskie elity filmowe przyczyniły się do stworzenia jej legendy – raju na ziemi (oczywiście dla milionerów, których życie polega na opróżnianiu kolejnych drinków na brzegu basenu). Jaka jest naprawdę Jamajka? Co kryje się za folderowym obrazkiem, na którym zielone palmy pochylają pióropusze liści nad złotym piaskiem bezkresnych plaż łaskotanych lazurem morza?
Północne i zachodnie brzegi wysepki, bo to dość mały kraj, oblepiły, ciągnące się kilometrami palmowych gajów i wysokich murów, ekskluzywne ośrodki hotelowe o czystych białych plażach i przymilnych uśmiechach usłużnego personelu. Wyprawa poza nie odbywa się najczęściej w klimatyzowanych busach. Wiozą one gości do rześkich wodospadów, w których kąpał się zapewne w swoim czasie sam Errol Flynn, bohater większości przedwojennych hollywoodzkich filmów przygodowych, czy też do kiczowatego muzeum Boba Marleya, znajdującego się w stolicy wyspy, KINGSTON. Ten sposób „turystycznego sprzedawania” Jamajki nie jest najszczęśliwszy. Goście uraczeni kilkoma podobnymi wycieczkami nie pamiętają na końcu, gdzie ich zabrano podczas krótkiej przerwy w leżakowaniu. Poza tym są izolowani od miejscowej ludności i nie mają okazji, by poznać jej kulturę.Wschodnia i południowa strona wyspy to zupełnie inny świat pod względem kulturowym, a nawet klimatycznym. Cieszące się nienajlepszą sławą slumsy Kingston są jednocześnie miejscem najbardziej dzikich imprez, z jakich słyną Karaiby, a zwłaszcza Jamajka. To tu odbywają się największe koncerty gwiazd muzyki reggae, a raczej jej nowoczesnej odmiany, czyli dudniącego megawatami basowego dancehallu. W konkursach na dancehall queen kandydatki na miss parkietu robią wszystko, włącznie ze stawaniem na głowie i symulowaniem stosunku, aby przyciągnąć uwagę rozgrzanej publiczności. Kingston to właściwie jedyne miasto na wyspie. Przynajmniej tak uważa wielu Jamajczyków, którzy mówiąc, iż jadą do „town”, mają zwykle na myśli stolicę. To tu mieszczą się najważniejsze studia nagraniowe. Niektóre z nich mogą zwiedzać fani jamajskiej muzyki – najważniejszego, obok rumu i bardzo dobrej kawy, towaru eksportowego wyspy. W mieście w sąsiedztwie slumsów rządzonych przez narkotykowe gangi, gdzie nawet policja rzadko się zapuszcza, znajdziemy pozostałości dawnej stolicy piratów. W XVII w. Port Royal był jednym z najbogatszych miast Morza Karaibskiego. Stały tu ceglane domy wyposażone w wodociągi, a w licznych domach publicznych i tawernach kwitły hazard i rozpusta. To ściągnęło gniew Watykanu, który uznał to miejsce za „najbardziej zepsute miasto chrześcijańskiego świata”. Może dlatego trzęsienie ziemi, które pochłonęło lwią część Port Royal, wielu ludzi odczytało jako dzień Sądu Ostatecznego. Ze stolicy trzeba bezwzględnie wybrać się w Góry Błękitne. Zaczynają się pół godziny drogi za miastem i ciągną na wschód, gdzie przechodzą w John Crow Mountains. Doświadczymy tam autentycznej gościnności i znajdziemy wilgotne, spowite mgłą plantacje najdroższej i rzekomo najlepszej na świecie kawy. Nie jest wykluczone, że przy okazji trafimy też na ukryte w dżungli poletka marihuany... Choć dżungla to chyba nieodpowiednie słowo. Góry Błękitne aż po same szczyty porasta bowiem las mgielny – wilgotna plątanina tropikalnych roślin korzystających z nadmiaru wody czerpanej wręcz z powietrza. Niezliczone odmiany paproci drzewiastych, pnączy, porostów, mchów, jeszcze za dnia zatopione w leśnym półmroku, przypominają las z bajki. Wkraczając na wąskie ścieżki, mamy wrażenie, że zaraz natkniemy się na zbiegłych z plantacji niewolników ukrywających się przed ścigającym ich angielskim oddziałem. Kiedy wspinamy się na szczyt Blue Mountain, aby poobserwować stamtąd wschód słońca (przy dobrej pogodzie można dostrzec nawet wybrzeża Kuby), naszą drogę rozjaśniają chmary świetlików. A dźwięki, jakie ta puszcza z siebie wydaje, są ciekawsze niż najprzyjemniejsze jamajskie reggae, i to bynajmniej bez uprzedniej konsumpcji wyrobów tutejszych plantatorów konopii indyjskich. Dla wielu gości odwiedzających Jamajkę to jeden z głównych celów podróży, mimo ryzyka, jakie wiąże się zwłaszcza z ich wywozem z kraju. Konopie prawdopodobnie sprowadzili na wyspę indyjscy robotnicy przywiezieni na tutejsze plantacje po zniesieniu przez Anglię niewolnictwa. Wraz z narkotykiem Hindusi wnieśli też ze sobą specyficzne wierzenia, wchłonięte później i zmodyfikowane przez bardzo religijnych Jamajczyków. To tu narodził się w latach 30. XX w. rastafarianizm. Dużo mniej problematyczną używką, z której słynie Jamajka, jest kawa. Uprawiana na małych poletkach w górach jest bardzo ceniona przez koneserów i przez wielu uważana za najlepszą, a na pewno najdroższą na świecie. Co ciekawe, na wyspie mało kto ją pija – zapewne ze względów ekonomicznych. Jeżeli kawa dla Jamajczyków to zwykle kubek przesłodzonej Nescafé z mlekiem, to rumem delektują się tylko najlepszym. Od grubego biznesmena zamawiającego drinki na werandzie hotelu w Negril po starszych panów w gustownych, podniszczonych marynarkach. Już od rana w przydrożnej budzie z desek nazywanej szumnie barem, sączą oni ze szklanek do herbaty 70-proc. czysty White Lightning czy lepszy i droższy Wray & Nephew. Bliższą znajomość z rumem turyści nawiążą na pewno podczas wizyt na plantacjach trzciny cukrowej i w położonych tuż przy nich małych destylarniach. Najbardziej znana jest posiadłość Appleton koło MAGGOTTY w parafii St. Elisabeth. Wycieczka po takim rumowym królestwie musi się oczywiście zakończyć małą degustacją. Pragnący ją kontynuować mogą niezwłocznie udać się do hotelowego baru albo (to propozycja dla odważniejszych) na jedną z gorących jamajskich potańcówek. Najtańszą opcją jest drink na plaży zakupiony w lokalnym sklepiku, gdzie całkiem spora buteleczka kosztuje nie więcej niż równowartość dwustu kilkudziesięciu dolarów. Dolarów jamajskich naturalnie, bo na wyspie używa się takiej waluty, przeliczanej na amerykańskie w stosunku 70 do 1. A to oznacza wydatek nieprzekraczający 10 złotych. Jamajczycy mają też i swoje mroczne strony. W czołówce list przebojów notorycznie goszczą tu piosenki o strzelaniu do gejów czy paleniu lesbijek. Ich wykonywaniu na koncertach zwykle towarzyszy szalony aplauz publiczności buchającej ogniem z prostych w użyciu zestawów złożonych z aerozolu i zapalniczki. Wyspiarze nie są bynajmniej pruderyjni, a jedynie skrajnie homofobiczni. Nie bądźmy więc zdziwieni, kiedy na przykład brodaty czterdziestoletni rastaman będzie nam tłumaczył, że nie jada się jajek, bo wychodzą z otworu, który służy do czegoś innego, albo kiedy pośmiewiskiem stanie się amator seksu oralnego, bo nie powinien poruszać się w zakazanych rejonach. Zdrowy i jurny wyspiarz może liczyć natomiast na respekt i poważanie w swojej wiosce. Już kilkuletni chłopcy w sposób jednoznaczny poruszają biodrami do dyskotekowych rytmów. Na „dorosłych imprezach” można zaobserwować znacznie odważniejsze sceny. Obficie konsumuje się wówczas sprzedawane w barach liczne bezalkoholowe drinki wzmagające ponoć potencję – zabawne nalepki na butelkach dosadnie ilustrują ich działanie. A jest ono wszędzie widoczne – dwudziestoparoletni mężczyzna, który nie ma kilkorga dzieciaków, najlepiej każdego z inną kobietą, podejrzewany jest przez otoczenie o homoseksualizm. Z tego też powodu atletycznie zbudowani młodzieńcy nie stronią od towarzystwa niezbyt atrakcyjnych, bo zazwyczaj podstarzałych, ale za to bardzo bogatych Austriaczek czy Amerykanek. Czy to wakacyjna miłość, czy raczej namiętność do pieniędzy, przekona się ten, kto zimą w celu podładowania akumulatorów ucieknie na Jamajkę z pozbawionej słonecznego światła Europy.