Przepowiedzieli śmierć króla, szukali zaginionych rycerzy. Niezwykłe sekrety astrologów Jagiellonów
Przepowiednia o złowróżbnej gwieździe, astrologiczne śledztwo w sprawie bitwy pod Warną i medyczne diagnozy stawiane na podstawie Księżyca. W późnym średniowieczu horoskopy Jagiellonów nie były marginesem, lecz kluczowym elementem polityki i życia codziennego wawelskiego dworu. Badaczka średniowiecza z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak odkrywa karty dawnych prognostyków i sprawdza, dlaczego polscy królowie potrafili przesunąć moment nałożenia korony tylko dlatego, że tak doradzili im krakowscy uczeni.
Spis treści: Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców Horoskopy dynastyczne i przepowiednie dla Jagiellonów Horoskopy, zdrowie i przepowiednie śmierci „Zamek piękny na wzgórzu” – tymi słowami Piotr z Abiano opisał w swoim dziele Astrolabium planum, czyli horoskop wyznaczony na urodziny Zygmunta zwanego później Starym. Ludzie średniowiecza i nowożytności wierzyli bowiem, że losy nasze są zapisane w gwiazdach i – jeśli było ich na to stać – prosili o wyznaczenie horoskopu dla swoich dzieci, aby poznać ich przyszłość. W gwiazdach szukano także rozwiązań w kwestii wygranej wojny, nadchodzących rokowań czy też płci mającego się narodzić dziecka. Słowo horoskop pochodzi od dwóch greckich słów – godzina i obserwować i oznacza wyznaczenie punktu Zodiaku w godzinie rozpoczęcia jakiegoś wydarzenia. Były także wystawiane tzw. prognostyki, czyli na podstawie ruchu gwiazd starano się przewidzieć, co się stanie. Papież Leon X nawet je kolekcjonował i miał w swoich zbiorach horoskop Jezusa. Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców W Polsce z okresu późnego średniowiecza mamy zachowany szereg horoskopów, które nasi władcy kazali sobie wystawiać z różnych powodów. Koronację Kazimierza Jagiellończyka wyznaczono – wedle astrologów – na 22 czerwca, ale odbyła się dwa dni późnej co – jak podaje Długosz – matematycy (czyli astrologowie) szczególnie ganili. Zresztą, pomimo wiary w astrologię, często zmieniano daty ważniejszych wydarzeń. Koronacja najstarszego syna Kazimierza Jagiellończyka, Władysława, na króla Węgier także odbyła się kilka dni po wyznaczonym przez astrologów terminie. Większość jednak z zachowanych horoskopów dotyczy poczęcia i narodzenia. Najstarszym polskim zachowanym horoskopem jest ten wystawiony dla królowej Jadwigi z datą 16 września 1398 roku, czyli w dniu poczęcia jedynego dziecka Jadwigi i Jagiełły. Horoskop wystawił zapewne czeski spowiednik królowej i astrolog Jan Szczekna, który prognozował, że parze królewskiej urodzi się jednak syn, acz dodawał, że pomiary mogą być niedokładne. Napisał za to, na jakiej podstawie doszedł do tego, że poczęte dziecko będzie płci męskiej. Określił, że poczęcie nastąpiło w znaku Strzelca, ale sam przyznawał, że Strzelec jest znakiem zmiennym i alternatywa urodzenia dziewczynki była równie silna. Horoskopy dynastyczne i przepowiednie dla Jagiellonów Najstarszy zachowany horoskop urodzeniowy także należy do Elżbiety Bonifacji, córki Jadwigi i Jagiełły i pochodzi z 22 czerwca 1399 roku, a jego autorem jest także Jan Szczekna. Horoskopy urodzeniowe wystawiano także dla wszystkich synów Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską oraz wszystkich dzieci Kazimierza Jagiellończyka z Elżbietą Rakuską. Z przekazów Długosza znamy prognostyki z horoskopów Władysława Jagiellończyka (Warneńczyka), który miał zdobyć władzę nad wieloma królestwami i księstwami, jednak losy nie dadzą mu długiego życia – co się ostatecznie spełniło. Drugi z synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej miał gorąco kochać swoją matkę, ale prognozowano, nie będzie żył długo. To się również spełniło, bowiem Kazimierz zmarł po roku. Natomiast ostatni syn, również Kazimierz, wedle horoskopu miał doczekać wprawdzie sędziwego wieku, ale jego rządy nie miały być dobre. Wszystkie te horoskopy wystawiał astrolog Henryk Czech, który wywnioskował, że ostatni z królewiczów, Kazimierz, poczęty był pod złowróżbną gwiazdą, a za jego panowania kraj spotkają różne nieszczęścia, o ile nie ocali go boże miłosierdzie. Jak widać, zawsze zostawiano sobie jakąś furtkę. Dodano także, że Kazimierz z pewnością będzie królem, urodził się bowiem w 1 stopniu Koziorożca kiedy to, wedle starożytnych astrologów, na świat przychodzą władcy. Istniał jeszcze jeden typ horoskopów – wystawanych po śmierci danej osoby, aby np. zrozumieć, dlaczego zmarły wiódł tak fatalne lub bardzo dobre życie. Dzięki horoskopom starano się także odnaleźć ludzi zaginionych. Takie zlecał np. Zygmunt Luksemburski po zaginięciu (bo nie wiedziano początkowo, co się stało) Zawiszy Czarnego w jego ostatniej bitwie oraz Kazimierz Jagiellończyk i Zofia Holszańska, aby znaleźć odpowiedź, czy Władysław zginął w bitwie warneńskiej w 1444 roku. Horoskopy, zdrowie i przepowiednie śmierci Horoskopy wyjaśniały także różne zjawiska, np. odpowiednia koniunkcja planet miała odpowiadać za zarazy. Długosz podaje, że horoskop wystawiony przez nieznanego astrologa z Czech – być może ciągle słynnego Henryka – miał głosić, iż liczne koniunkcję planet, zaćmienia Księżyca i kometa zwiastowały śmierć Władysława Jagiełły. Horoskopy wystawiano także dla prognozowania zdrowia władców. Ten wystawiony dla kardynała Fryderyka Jagiellończyka, syna Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety za rok 1501 przewidywał, że w czerwcu i końcu października pojawią się u niego niegroźna słabość, której przyczyna będzie zimno, natomiast w lipcu kardynał będzie cierpiał z nadmiaru ciepła. Ponadto astrolog stwierdzał, że „kwadratura Słońca i Marsa” wywoła u kardynała artretyzm. Starano się ustalić na podstawie horoskopów, jak długa będzie długość życia badanego, czy dana osoba przeżyje chorobę oraz jaka była przyczyna śmierci. W horoskopie Kazimierza Jagiellończyka znajdują się informacje, że Księżyc w trzecim domu pozwala stwierdzić, iż władca przeżyje 66 lat, co odpowiadało średniej długości życia związanej z tą planetą. Nic dziwnego zatem, że Jakub z Zalesia, naczelny astrolog Kazimierza Jagiellończyka, kiedy władca ciężko zachorował w wieku 65 lat przekazał mu ten złowróżbny prognostyk, uświadamiając władcy rychłe nadejście śmierci. Źródło: Uniwersytet Śląski Nasz ekspert prof. Bożena Czwojdrak Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Laureatka nagrody im. S. Herbsta (1999) oraz konkursu im. A. Heymowskiego (2004). Współredaktorka czasopisma „Średniowiecze Polskie i Powszechne”. Zajmuje się genealogią szlachecką i możnowładczą oraz badaniami nad dworami monarchów w Polsce późnego średniowiecza. Należy do Komisji Historycznej PAN, Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana. Jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego oddział w Krakowie, przewodniczącą Zespołu Studiów Słowiańskich i Wschodnioeuropejskich Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz kierownikiem Zespołu Badań nad Dworami i Elitami Władzy przy Instytucie Historii PAN w Warszawie. Współprowadząca podcast historyczny National Geographic Polska.
Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
Przez wieki wyobrażano ją sobie jako delikatną średniowieczną monarchinię z idealizowanych obrazów. Tymczasem badania szczątków Jadwigi Andegaweńskiej pokazują zupełnie inny obraz – była wyjątkowo wysoka, miała jasne włosy i rysy twarzy odbiegające od późniejszych artystycznych wizji. Naukowcy spróbowali odtworzyć, jak naprawdę mogła wyglądać jedna z najbardziej fascynujących królowych w historii Polski.
Spis treści: Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Królowa, która chciała stworzyć centrum nauki w Krakowie Tragiczny finał życia królowej Jadwigi Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Naukowcy odtworzyli jej wizerunek Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Jadwiga była trzecią i najmłodszą córką władcy Węgier Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Wedle ostatnich badań urodziła się na pewno w 1374 roku, acz data dzienna jest ciągle dyskusyjna. Początkowo ojciec przeznaczał ja na tron wiedeński, gdzie miała rządzić u boku Wilhelma Habsburga. Ich zaręczyny – sponsalia de futuro – odbyły się w Hainbergu w 1378 roku, ale do dopełnienia małżeństwa czekano na dojście obojga dzieci do pełnoletności. Po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 roku matka Jadwigi, wbrew wcześniejszym układom z panami polskimi, starszą córkę, Marię, ukoronowała na króla Węgier. Po dwóch latach pertraktacji z Koroną, młodszą zmusiła do objęcia tronu w Polsce. Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Przybycie Jadwigi do Polski w 1384 roku zostało okupione kilkumiesięczną wojną domową. Nie wszyscy bowiem akceptowali osobę Andegawenki na tronie. Ostateczne 16 października 10-letnia, więc – zgodnie z prawem – niepełnoletnia jeszcze Jadwiga, została koronowana na króla Polski. W tzw. międzyczasie panowie polscy rozpoczęli negocjacje z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, w kwestii poślubienia przez niego Jadwigi. Wszystko to było toczone poza plecami Andegawenki, która była przekonana o tym, że poślubi Habsburga. Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Sami zainteresowani – kiedy okazało się, że w 1385 roku Jagiełło rozpoczął oficjalne starania o rękę Jadwigi – postanowili doprowadzić do dopełnienia zawartego wcześniej mariażu, czyli konsumpcji małżeństwa. Pomimo przybycia Wilhelma do Krakowa panowie polscy udaremnili tajne spotkanie Jadwigi z Habsburgiem. Książę austriacki został zmuszony do opuszczenia Krakowa. W tym samym czasie trwały przygotowania do ślubu z Jagiełłą. Ponieważ nie było jeszcze portretów, Jadwiga wysłała do wielkiego księcia swojego zaufanego dworzanina – Zawiszę Oleśnickiego, aby przyjrzał się jej przyszłemu mężowi i przekazał jej prawdziwy, nie lukrowany obraz tegoż. Wedle przekazu Jana Długosza, Jagiełło miał przejrzeć misję Zawiszy i zaprosił go do łaźni, aby mógł mu się dokładnie przyjrzeć. Do ślubu doszło w lutym 1386 roku. Habsburgowie jednak nie pogodzili się z utratą korony polskiej. Wytoczyli proces kanoniczny parze królewskiej, który został jednak oddalony przez papieża. Na początku 1387 roku panowie polscy wykorzystali pochodzenie Jadwigi, aby odebrać z rąk węgierskich Ruś Czerwoną. Ta zgodnie z układami Ludwika Węgierskiego i Kazimierza Wielkiego powinna być w rękach polskich. Andegawence na czele wojsk nie sprzeciwił się prawie żaden z urzędników węgierskich i praktycznie bezkrwawo udało się przejąć tę ziemię. Jadwiga angażowała się w kwestie polityczne – w 1393 roku zaangażowała się w zażegnanie sporu pomiędzy wielkim księciem litewskim Witoldem, a bratem Jagiełły Skirgiełłą. W 1397 próbowała pokojowo rozwiązać spór z zakonem krzyżackim, spotykając się z wielkim mistrzem Konradem von Jungingenem. Królowa, która chciała stworzyć centrum nauki w Krakowie Andegawenka podjęła próbę fundacji bursy w Pradze dla studentów z Litwy. Przede wszystkim jednak rozpoczęła u boku męża starania o reaktywację uniwersytetu w Krakowie, na co uzyskano zgodę papieża w 1397 roku. Sama Jadwiga bardzo interesowała się światem nauki, muzyki, sztuki. Dl niej rozpoczęto sporządzanie „Psałterza Floriańskiego” – trójjęzycznego dzieła, którego otrzymania już nie doczekała. Dostała także dzieło czeskiego teologa Henryka Bitterfelda „De contemplacione et vita activa”, które wywarło na nią wielki wpływ. Królowa była fundatorką lub współfundatorką kościoła karmelitów na Piasku pod Krakowem i klasztoru benedyktynów słowiańskich na Kleparzu. Dotowała cystersów w Koprzywnicy i wielkopolskim Lądzie, dominikanów w Sandomierzu i szereg kościołów, klasztorów i szpitali. Tragiczny finał życia królowej Jadwigi Jej małżeństwo z Władysławem Jagiełłą nie było jednak udane, choć nie było między nimi wielkiej różnicy wieku – najpewniej około 12 lat. Jednakże różnice kultur, temperamentu i charakteru powodowały, że para królewska spotykała się bardzo rzadko, co zresztą przełożyło się na bardzo późną ciążę królowej. Dopiero we wrześniu 1398 roku królowa zaszła w ciążę, o czym informuje nas jej horoskop, wystawiony przez jej spowiednika Jana Szczeknę. Astrolog pomylił się jednak typując syna, co – po narodzinach córki, Elżbiety Bonifacji, zaznaczył na marginesie horoskopu. Niestety, ciężki poród, spowodowany najpewniej szczupłą, wręcz męską budową ciała królowej, przyczynił się do szybkiej śmierci córeczki oraz władczyni. Córkę zdążono jeszcze ochrzcić imionami jej matki i papieża, który został jednym z wielu ojców chrzestnych. Matce do śmierci nie powiedziano jednak o zgonie królewny. Jadwiga nie przeżyła długo córki, zmarła 17 lipca 1399 roku. Pochowano ją w katedrze krakowskiej przy głównym ołtarzu. W XX wieku przeniesiono ją do okazałego sarkofagu, sporządzonego na początku tego wieku przez Antoniego Madeyskiego. Władczyni jednak już tam nie ma. W XXI wieku przeniesiono jej szczątki pod tzw. Czarny Krzyż, który – wedle tradycji – Jadwiga miała przywieźć ze sobą z Budy. Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Naukowcy odtworzyli jej wizerunek Podczas przenosin szczątków Jadwigi dokonano także badań. Dzięki nim wiemy, że królowa była dosyć wysoka jak na ówczesne czasy. Pomiary kości jej ciała dały średni wynik około 173–175 wzrostu. Miała szczupła budowę ciała, co – być może – przyczyniło się do ciężkiego porodu i śmierci władczyni i jej córki. Miała regularne rysy twarzy i była blondynką, bowiem zachowały się jej włosy wplecione w materię sukni grobowej. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Nowy wizerunek Jadwigi Andegawenki powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów, realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów. Źródło: Uniwersytet Śląski, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów politycznych epoki – rozszerzenia wpływów Jagiellonów w Europie Środkowej. – opowiada prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska. W tym samym czasie jego bracia obejmowali kolejne władze: Jan Olbracht, Aleksander Jagiellończyk i Zygmunt Stary zasiadali na tronie w Krakowie. W efekcie dynastia kontrolowała równocześnie kilka kluczowych państw regionu. Jak zauważa prof. Czwojdrak, była to sytuacja niemal bez precedensu – rodzinna sieć władzy, oparta nie tylko na polityce, ale też na relacjach osobistych. Bracia, którzy współpracowali Jagiellonowie utrzymywali ze sobą bliskie kontakty, korespondowali i wspierali się politycznie. Zygmunt Stary jeszcze jako młody książę spędził wiele czasu na dworze węgierskim Władysława, ucząc się realiów rządzenia poza Polską. Ta współpraca sprawiała, że mimo podziału na różne państwa dynastia działała w pewnym sensie wspólnie. Postać Władysława Jagiellończyka wymyka się prostym ocenom. Z jednej strony – władca ustępliwy, z drugiej – człowiek dobrze wykształcony i sprawny dyplomata, który potrafił utrzymać władzę w trudnych warunkach politycznych. Być może jego rządy najlepiej opisuje napięcie między ambicją a kompromisem – napięcie, które definiowało całą epokę Jagiellonów w Europie Środkowej. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Dlaczego Jagiellonowie wymarli tak szybko? Tajemnice królewskiego rodu
Dynastia, która stworzyła jedno z największych państw Europy, zniknęła zaskakująco szybko. Jeszcze w XVI wieku Jagiellonowie rządzili rozległymi terytoriami od Bałtyku po Dunaj – a potem nagle zabrakło następców. Czy o ich końcu zdecydował przypadek, biologia, czy może polityczne wybory? Posłuchaj nowego odcinka podcastu National Geographic Polska, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o końcu wielkiej dynastii.
Spis treści: Od potęgi do kryzysu sukcesji Biologia, polityka, przypadek Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Kiedy Kazimierz Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka doczekali się licznego potomstwa, wydawało się, że przyszłość dynastii Jagiellonów jest więcej niż bezpieczna. Para królewska miała aż trzynaścioro dzieci – wśród nich przyszłych władców, duchownych i świętego. Od potęgi do kryzysu sukcesji – Można było odnieść wrażenie, że Jagiellonowie „zabezpieczyli się na pokolenia” – a sam Kazimierz Jagiellończyk mógł odchodzić spokojny o los tronu – opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, w rozmowie z Łukaszem Załuskim. – Rzeczywistość okazała się jednak znacznie bardziej skomplikowana. Choć synowie Kazimierza obejmowali trony w Polsce, Czechach i na Węgrzech, kolejne pokolenia nie były już tak liczne ani tak trwałe – tłumaczy badaczka epoki. Część potomków nie doczekała się dzieci, inni umierali młodo, a jeszcze inni wybierali drogę kariery kościelnej zamiast zakładania rodzin. W efekcie dynastia, która wydawała się niemal „nieśmiertelna”, zaczęła się kurczyć. Biologia, polityka, przypadek W rozmowie w podcaście National Geographic Polska prof. Czwojdrak zwraca uwagę, że nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie o wymarcie Jagiellonów. Na ich los złożyło się kilka czynników: późne małżeństwa, niewielka liczba potomków w kolejnych pokoleniach, a także realia polityczne, które nie zawsze sprzyjały stabilnej sukcesji. Nie bez znaczenia był również zwykły przypadek – coś, czego dynastie nie są w stanie kontrolować. Symbolicznym końcem dynastii była śmierć Zygmunta II Augusta w 1572 roku. Król nie pozostawił legalnego następcy, co doprowadziło do bezprecedensowej sytuacji w historii Polski – wolnej elekcji. To właśnie wtedy zakończyła się epoka Jagiellonów, a Rzeczpospolita weszła w nowy etap swoich dziejów. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
Poczet królów polskich Matejki to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii polskiej sztuki, ale czy rzeczywiście pokazuje prawdziwe twarze władców? Prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, na ile te wizerunki są zgodne z historią.
Spis treści: Nie było fotografii – były źródła pośrednie Co mówi współczesna nauka? Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach „Poczet królów i książąt polskich” to seria rysunków stworzona przez Jana Matejkę w latach 1890–1892. Cykl ten przedstawia 44 polskich władców – królów i książąt – a także cztery postacie kobiece: księżne i królowe. Posłuchaj nowego odcinka wideopodcastu National Geographic Polska. Rozmówczynią Łukasza Załuskiego jest prof. Bożena Czwojdrak, historyczka i mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Nie było fotografii – były źródła pośrednie Matejko pracował w XIX wieku, przedstawiając postaci sięgające nawet wczesnego średniowiecza. Oczywiście nie dysponował żadnymi realistycznymi portretami większości władców. Dlatego opierał się na różnych typach źródeł: miniatury i iluminacje rękopisów – np. kroniki średniowieczne, gdzie pojawiały się schematyczne przedstawienia władców, monety i pieczęcie – szczególnie cenne, bo często powstawały za życia danego władcy, nagrobki i rzeźby – np. sarkofagi królewskie na Wawelu, wcześniejsze portrety (jeśli istniały) – zwłaszcza dla władców od XVI wieku wzwyż. W przypadku postaci takich jak Bolesław Chrobry czy Mieszko I, materiał ikonograficzny był bardzo skromny lub wręcz symboliczny. Matejko musiał więc uzupełniać luki własną wizją. Co mówi współczesna nauka? Współcześni historycy i archeolodzy są zgodni, że Jan Matejko z dużą starannością oddawał realia poszczególnych epok, szczególnie w zakresie ubioru oraz insygniów władzy – oczywiście w granicach wiedzy dostępnej w XIX wieku. Jednocześnie podkreśla się, że wygląd twarzy wielu przedstawionych władców ma charakter w dużej mierze hipotetyczny, zwłaszcza w przypadku postaci z najwcześniejszych okresów historycznych, dla których brak wiarygodnych źródeł ikonograficznych. Mimo tych ograniczeń dzieła Matejki mają ogromne znaczenie edukacyjne i kulturowe – to one w dużej mierze ukształtowały wyobrażenie Polaków o wyglądzie dawnych władców. Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Tak, choć uczestniczył tylko w otwarciu grobów dwojga polskich władców. – Jan Matejko był przy otwarciu grobowców Jadwigi Andegaweńskiej i Kazimierza Wielkiego. Można by więc podejrzewać, że tych dwoje królów Polski jest mniej więcej zbliżonych na wizerunkach malarza do ich faktycznych wyglądów – mówi prof. Bożena Czwojdrak i dodaje – Większości władców Matejko sobie po prostu wyobrażał. Badaczka epoki zwraca też uwagę, że w porównaniu z naszymi sąsiadami, na ziemiach Królestwa Polskiego nie powstawało wcale tak wiele wizerunków władców. Czesi w tym czasie malowali swoich królów i królowe na potęgę. – My mamy pecha, bo do nas praktycznie nie docierała z Zachodu kultura obrazu. Ja z zazdrością patrzę na moich kolegów historyków czeskich, którzy wydawali przy okazji rocznicy śmierci Karola Luksemburskiego wydawali albumy z wizerunkami swojego władcy. A my nawet nie wiemy, jak wyglądała Jadwiga Andegaweńska – mówi mediewistka w podcaście National Geographic Polska. Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Dzięki projektowi National Geographic, którego celem była rekonstrukcja wizerunków władców z dynastii Jagiellonów, możemy przyjrzeć się obliczu królów i królowych z tej dynastii. Dynastia Jagiellonów przez niemal dwa stulecia wywierała decydujący wpływ na dzieje Polski, Litwy, Czech i Węgier, będąc okresem politycznej potęgi oraz rozkwitu kultury, często nazywanym złotym wiekiem. Znane nam z tradycji artystycznej wizerunki tych władców są jednak w dużej mierze efektem twórczej interpretacji. „Nowy Poczet Jagiellonów” podejmuje próbę odtworzenia ich wyglądu w oparciu o wiarygodne źródła historyczne, przywracając bardziej autentyczny obraz postaci, które odegrały kluczową rolę w historii regionu. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jagiellonowie docenieni. Projekt „National Geographic Polska” nominowany w prestiżowym konkursie
Nowy Poczet Jagiellonów to propozycja, która zrywa z podręcznikowym podejściem do historii. „National Geographic Polska” tchnął nowe życie w postacie władców, opierając się na badaniach i faktach. Nasza inicjatywa została nominowana w prestiżowym plebiscycie „Archeologiczne Sensacje 2025”.
Redakcja czasopisma „Archeologia Żywa” rozpoczęła kolejną edycję plebiscytu „Archeologiczne Sensacje”, którego celem jest pokazanie dokonań w zakresie polskiej archeologii. W ramach konkursu doceniane są nie tylko spektakularne odkrycia, ale także codzienna, często niewidoczna praca badawcza. Nowy Poczet Jagiellonów – czy będzie najważniejszą premierą? W plebiscycie „Archeologii Żywej” znajduje się 10 kategorii, w których przyznawane są laury. Nowy Poczet Jagiellonów, czyli inicjatywa „National Geographic Polska”, została nominowany w kategorii „Najważniejsza premiera dziedzictwa”. W jej ramach wyróżniane są wydarzenia, projekty lub inicjatywy, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do promocji i ochrony dziedzictwa kulturowego w 2025 roku. – Jako redakcja „National Geographic Polska” chcieliśmy zmierzyć się z utrwalonymi wyobrażeniami i zaproponować wizerunki władców z dynastii Jagiellonów oparte na źródłach, badaniach i współczesnych narzędziach, a nie na schematach powielanych od pokoleń – komentuje redaktor naczelny „National Geographic Polska” Łukasz Załuski. – To próba przywrócenia im ludzkiego wymiaru i pokazania, że dziedzictwo historyczne może być jednocześnie rzetelne naukowo i atrakcyjne wizualnie. Nominacja w plebiscycie „Archeologii Żywej” to dla nas ogromne wyróżnienie – dodał Załuski. Skarby, wykopaliska, publikacje – archeologicznych sensacji jest więcej W pozostałych dziewięciu kategoriach wskazano dziesiątki innych przedsięwzięć. W konkursie nominowano na przykład najskuteczniej popularyzowane badania, najciekawszą publikację archeologiczną, wystawę muzealną, skarb czy zdjęcie. – Każdy rok przynosi w Polsce setki, a w praktyce tysiące nowych danych archeologicznych, bo mówimy o kraju, na którego terenie zarejestrowano już blisko pół miliona pozycji w ewidencji zabytków archeologicznych i wciąż dochodzą kolejne – mówi redaktor naczelny „Archeologii Żywej” dr Radosław Biel. Pilna potrzeba popualaryzacji W ocenie dr. Biela potrzebujemy rzetelnej popularyzacji, opartej na aktualnym stanie badań. A z jego znajomością bywa różnie, o czym świadczy na przykład tylko pozorna wiedza na temat nawet najsłynniejszego polskiego stanowiska archeologicznego – Biskupina. – Archeologia jest zresztą wyjątkowa, bo może być nauką naprawdę wspólną, nie tylko w kwestii ochrony zabytków, ale również odkrywania tajemnic przeszłości. Tym bardziej cieszy nas, gdy polskie odkrycia coraz częściej pojawiają się także na stronie i łamach „National Geographic Polska” – dodaje dr Biel. „Archeologiczne Sensacje” – każdy z was może wybrać faworyta W tym konkursie głosy oddaje zarówno jury, jak i internauci. Głosowanie potrwa do godz. 19:00, 2 stycznia 2026 roku, a wyniki plebiscytu zostaną ogłoszone 15 stycznia 2026 o godz. 19:00 w trakcie specjalnej transmisji na kanale YouTube. Szczegółowe informacje o nominacjach oraz formularz do głosowania dostępne są na stronie: https://archeologia.com.pl/archeologiczne-sensacje-2025/. Zachęcamy do wsparcia projektu naszej redakcji! Dziennikarz „National Geographic Polska” Szymon Zdziebłowski jest jednym z jurorów w konkursie „Archeologiczne Sensacje”, ale nie nominował i nie typował zwycięzców w kategorii „Najważniejsza premiera dziedzictwa”. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jak wyglądała Anna Jagiellonka? Pierwsza historyczna rekonstrukcja wizerunku królowej
Pierwsza dama polskiego tronu, która przez dekady pozostawała starą panną. Teraz, dzięki historycznej rekonstrukcji, możemy wreszcie zobaczyć, jak wyglądała Anna Jagiellonka – kobieta, która wbrew przeciwnościom została królową Polski.
Spis treści: Dzieciństwo Anny Jagiellonki i edukacja na królewskim dworze Nieudane zaręczyny i kandydaci do ręki królewny Anny Anna Jagiellonka i Henryk Walezy – miłość czy polityka? Małżeństwo z Stefanem Batorym – królowa i samotność Rekonstrukcja wizerunku Anny Jagiellonki – jak wyglądała? Była jedną z najbardziej niedocenionych postaci dynastii Jagiellonów. Przez dziesięciolecia pozostawała w cieniu silnych mężczyzn i ambitnej matki, a jej życie obfitowało w rozczarowania, polityczne kalkulacje i samotność. Anna Jagiellonka – kobieta, która mimo wszystko sięgnęła po koronę i zapisała się w historii jako ostatnia z rodu Jagiellonów. Dziś, dzięki historycznej rekonstrukcji, możemy po raz pierwszy spojrzeć jej w oczy i zobaczyć, jak naprawdę wyglądała. Dzieciństwo Anny Jagiellonki i edukacja na królewskim dworze Urodziła się 18 grudnia 1523 roku w Krakowie jako czwarte dziecko Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Wychowywana pod surowym okiem matki uczyła się włoskiego, łaciny, sztuki haftu, a rozrywki znajdowała w grze w warcaby, szachy i kości. Choroba ojca, skandal obyczajowy brata i związane z tym problemy spowodowały, że w momencie śmierci Zygmunta Starego w 1548 r., 25-letnia Anna wówczas nie miała jeszcze żadnego konkurenta do swojej ręki. W myśl ówczesnych obyczajów była więc starą panną. Wydawało się, że karta odwróci się właśnie w tym roku, bowiem o rękę Anny rozpoczął starania Albrecht Hohenzollern zwany Alcybiadesem, margrabia na bawarskim Kulmbach. Niestety, zarówno bliskie pokrewieństwo, jak i nie najlepsza opinia o kandydacie spowodowały, że dwór polski wraz z Boną odrzucili tę kandydaturę. Po śmierci ojca Anna wraz z matką i siostrami wyjechała na Mazowsze, gdzie przebywała przez 8 lat. Powodem tego wyjazdu był ostry konflikt matki z Zygmuntem Augustem na tle małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną. Co za tym idzie, także kompletna izolacja Anny od jedynego brata. Nieudane zaręczyny i kandydaci do ręki królewny Anny Przez te wszystkie lata, zarówno Bona jak i Zygmunt podejmowali próby, aby wydać trzy córki za mąż. Niestety, wszelkie próby w przypadku Anny spełzały na niczym. Jedyną rozrywką królewny były w tym czasie śluby, ale nie własne, lecz rodzeństwa. Zygmunt poślubił Katarzynę Habsburżankę, a Zofia – księcia brunszwickiego Henryka. Po ślubie siostry królowa Bona wyjechała do Włoch. Anna wraz z Zofią pozostały na utrzymaniu brata. Początkowo przebywały w Warszawie, a później, wraz z bratem, w Wilnie. W 1560 r. o rękę młodszej siostry, Katarzyny, poprosił książę Finlandii, Jan. Ponieważ w zwyczaju polskim nie było mowy o wydaniu młodszej siostry przed starszą, Jan – według instrukcji wydanej przez Zygmunta Augusta – musiał poczekać na zamążpójście Anny. A ta doczekała się w końcu aż 3 konkurentów. Byli nimi: książę Magnus, brat króla Danii, znany awanturnik, a także – jak określiła go w liście Katarzyna Jagiellonka – „nie ma jednego oka i ubogi pijanica”; Gottard Kettler, były wielki mistrz zakonu Kawalerów Mieczowych, a od 1561 r. świecki książę Kurlandii. Tu jednak przeszkodą w małżeństwie było szlacheckie, nie książęce pochodzenie Kettlera; Magnus Waza – ten trzeci kandydat pojawił się w wyniku wspomnianej klauzuli, wystawionej przez Zygmunta Augusta, o wstrzymaniu mariażu Katarzyny przed ślubem z Anną. Zdesperowany Jan namówił młodszego brata, Magnusa, aby ów oświadczył się o rękę Katarzyny. Dwór polski, nie zważając na chorobę psychiczną Magnusa, wyraził zgodę na podwójny mariaż Wazów z Jagiellonkami. W rezultacie doszło jednak tylko do jednego małżeństwa – Jana z Katarzyną. Strona polska, której bardzo zależało na jakimkolwiek mariażu z Wazami, zezwoliła na ślub Katarzyny. Anna w chwili jej ślubu miała już 39 lat. Do śmierci brata przebywała prawie cały czas w Warszawie. W tym czasie czynione były desperackie próby wydania Anny za mąż. W 1564 r. o rękę Anny poprosił Ryszard Wittelsbach. Okazało się jednak, iż posag, jaki wyznaczono Annie – 32 tys. złotych – był zbyt mały i Ryszard wycofał swoją deklarację. W 1468 r. siostra Anny, Zofia, swatała ją z 23-letnim Eberhardem, synem księcia wirtemberskiego. Ten jednak zmarł zaraz po wyrażeniu zgody Anny na to małżeństwo. Anna Jagiellonka i Henryk Walezy – miłość czy polityka? W 1572 roku zmarł król Zygmunt August. Przed Anną stanęła szansa na coś więcej niż zamążpójście. Jako jedyna z Jagiellonów, która pozostawała w kraju mogła liczyć na szersze zainteresowanie wśród europejskich polityków, którzy – wraz z jej ręką – chcieli zdobyć także tron polski. Tym bardziej, że bezpotomny Zygmunt spadkiem obdarzył swoje siostry. Anna stała się bardzo bogatą, lecz 49-letnią panną. Najpewniej to wówczas uwierzyła Henrykowi Walezemu, który rozpoczął starania, aby wraz z jej ręką otrzymać koronę polską. Starania Anny w wyborze Henryka jako pierwszego króla elekcyjnego uwieńczone zostały sukcesem. W 1573 r. Walezy został królem Polski. Jednakże Anna, pomimo słabości, jaką czuła do przystojnego 19-latka, nie zadbała o to, aby wśród licznych warunków, którymi obwarowany był tron polski, znalazł się ten o jej poślubieniu. Henryk także nie przejawiał dążności do tego mariażu, lecz – nie chcąc sobie zrazić królewny – odwiedził ją kilkakrotnie. Posunął się nawet do tego, że trzymał jej dłoń w swojej, o czym Anna skrzętnie donosiła w listach siostrom. Wkrótce okazało się, że zarzucono całkowicie myśl o małżeństwie Henryka z Anną, co było zarówno po myśli panów polskich, jak i samego Walezjusza. A w czerwcu 1574 r. – po ucieczce tegoż do Francji, i jego szybkiej detronizacji – upadły też nadzieje Anny na poślubienie przystojnego Francuza. Małżeństwo z Stefanem Batorym – królowa i samotność Pojawili się jednak nowi kandydaci do tronu, który zdobyć mogli poprzez rękę Anny. Księżniczka bowiem tym razem starała się dopilnować własnego interesu przy układach z kandydatami do tronu polskiego. Miała potężny argument w ręku – 13 grudnia 1575 r. została oficjalnie wybrana na władczynię naszego kraju. Ostatecznie wybór padł na księcia Siedmiogrodu, Stefana Batorego. 1 maja 1576 r. zakończyło się staropanieństwo Anny. Niestety, mąż spędził w jej sypialni nie więcej niż 2–3 noce, a gdy Anna podjęła próbę odwiedzenia w niej męża, ów noc spędził gdzie indziej. W związku z tym Anna jedyną radość mogła czerpać z faktu ślubu, mężem bowiem już się nacieszyć nie mogła. W dodatku przedłużający się mariaż z wiekową już Jagiellonką nie miał żadnych szans na to, by zaowocował potomkiem. W związku z tym szlachta coraz bardziej była skłonna doprowadzić do rozwodu tej pary i ponownego ożenku Batorego z kimś bardziej sposobnym wiekiem. W 1586 r. zmarł Batory, a Anna Jagiellonka owdowiała. Pozostało jej jednak prawo do tronu. Szansy tej jednak nie potrafiła wykorzystać. Wycofując się z życia politycznego, ubiegała się jednak o tron dla swojego siostrzeńca – syna Anny i Jana – Zygmunta Wazy. Przy wydatnej pomocy Anny, w 1587 r. Zygmunt został trzecim elekcyjnym królem polskim. Zygmunt nie odwdzięczył się ciotce w podobny sposób. Starał się odsunąć ją od wszelkich spaw politycznych, a najlepiej także i ze swojego dworu. Anna sama wycofała się z życia politycznego, gdy Zygmunt wyruszył po tron szwedzki. Władczyni nie podjęła nawet próby przejęcia chociażby władzy w Polsce. Zmarła 9 września 1596 roku w Warszawie. Siostrzeniec odwdzięczył się jej dopiero po śmierci, wyprawiając słuszny pogrzeb. Rekonstrukcja wizerunku Anny Jagiellonki – jak wyglądała? Odtworzenie wiernego wizerunku Anny Jagiellonki było znacznie mniejszym wyzwaniem niż rekonstrukcja twarzy wcześniejszych Jagiellonów. Podczas panowania ostatnich władców z tej dynastii coraz powszechniejsze stawało się bowiem malowanie dworskich wizerunków. To dzięki zachowanym obrazom wiemy, że Anna Jagiellonka, choć miała wątpliwą sławę brzyduli, była raczej zupełnie zwyczajnej urody. Być może opinia ta wynikała z jej staropanieństwa – efektu zaniedbań matki i brata. O tym, jak wyglądała Bona i inni władcy z tej epoki, przeczytasz na naszej stronie w sekcji Jagiellonowie. Wizerunek Anny Jagiellonki powstał w ramach projektu National Geographic Polska. Więcej historycznych rekonstrukcji twarzy Jagiellonów można znaleźć na National-Geographic.pl, gdzie do ściągnięcia jest również bezpłatny ebook poświęcony tej dynastii. Źródło: National Geographic Polska
Tak wyglądał król Zygmunt August. Pierwsza naukowa rekonstrukcja
Ostatni z Jagiellonów, który zbudował Rzeczpospolitą Obojga Narodów – choć brakowało mu silnej ręki w polityce, przeprowadził jedną z najważniejszych unii w dziejach Polski. Oto, jak w rzeczywistości wyglądał.
Spis treści: Dzieciństwo i droga Zygmunta Augusta na tron Sercowe problemy króla Zygmunta Czy mógł powstać polski kościół narodowy? Zygmunt II August – król reformator Jak wyglądał Zygmunt II August? Rekonstrukcja wizerunku króla Zygmunt II August, ostatni z dynastii Jagiellonów na polskim tronie, to postać pełna kontrastów. W powszechnym uznaniu historyków jest uznawany za króla o słabym charakterze, ale silnych uczuciach, monarchę rozpiętego między wpływem dominującej matki a własnymi pragnieniami. Choć jego panowanie naznaczone było osobistymi dramatami i politycznymi napięciami, to właśnie za czasów Zygmunta Augusta doszło do historycznego zjednoczenia Polski i Litwy w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Poznaj życie ostatniego Jagiellona oraz obejrzyj pierwszą naukową rekonstrukcję wizerunku króla, która powstała w ramach projektu naukowego National Geographic Polska. Dzieciństwo i droga Zygmunta Augusta na tron Zygmunt August urodził się 1 sierpnia 1520 roku jako drugie dziecko Bony i Zygmunta Starego. Od początku był oczkiem w głowie matki, która zadbała o jego solidne wykształcenie. Jednocześnie zaborcze działania Bony wobec syna prawdopodobnie wpłynęły na słaby charakter przyszłego króla. Zygmunt od początku był szykowany do przejęcia tronu. Już w wieku 6 lat przyjmował wraz z matką hołd przedstawicieli miasta Bari, skąd pochodziła Bona. W 1529 roku został w Wilnie wyniesiony na tron wielkoksiążęcy, a rok później, znowu z inicjatywy Bony, koronowany na króla, mimo że wciąż żył jeszcze jego ojciec Zygmunt Stary. Królowa obawiała się bowiem elekcyjności tronu i zmiennych nastrojów panów polskich. Sercowe problemy króla Zygmunta Z inicjatywy ojca i przy wielkiej niechęci matki, w 1538 roku zaręczył się z Elżbietą Habsburżanką. 5 lat później doszło do zaślubin polsko-austriackiej pary. Szybko okazało się, że królowa ukrywała przed mężem silną epilepsję, co spowodowało, że trzy miesiące po ślubie Zygmunt wyjechał na 5 lat na Litwę. Była to jego pierwsza samodzielna decyzja i pierwsze lata spędzone bez kurateli Bony. Tam właśnie poznał i szczerze pokochał Barbarę Radziwiłłównę, z którą od tej pory łączył go gorący romans. W 1544 roku z inicjatywy ojca przejął rządy na Litwie, co spowodowało poważny kryzys w kontaktach z matką. Tam także dowiedział się o śmierci swojej żony, Elżbiety, która zmarła w wyniku epilepsji w 1545 roku. Zorganizował królowej uroczysty pogrzeb w Wilnie, myśląc już zapewne o poślubieniu Barbary. Wbrew wszystkim doprowadził w 1547 roku do jej poślubienia. Rok później zmarł Zygmunt Stary, a nowy następca od razu wywołał skandal, ujawniając swoje tajne do tej pory małżeństwo z Radziwiłłówną. Król był jednak nieugięty w decyzji. Co więcej, doprowadził nawet w 1550 roku do koronacji chorej już bardzo na raka szyjki macicy nowej żony, zmieniając dla niej nawet ceremoniał koronacji. Barbara zmarła rok później, pozostawiając Zygmunta w kolejnej żałobie. Czy mógł powstać polski kościół narodowy? Podczas panowania Zygmunta Augusta trwał ciągły konflikt z Moskwą. W związku z tym król szukał – wbrew matce – pomocy u Habsburgów. Zawarty sojusz potwierdziło kolejne małżeństwo Zygmunta z Habsburżanką, kolejną córką Ferdynanda – Katarzyną. Trzy lata później Bona, protestując przeciwko temu małżeństwu i pokłócona z synem, wyjechała na zawsze z Polski. Tymczasem w kraju zaczął rosnąć w siłę, jak i zresztą w całej Europie, ruch reformacji. Naciskano na władcę, aby utworzył, wzorem Henryka VIII, kościół narodowy. Z tych planów nic nie wyszło, ale władca coraz częściej musiał tłumić konflikty pomiędzy protestantami a katolikami. W takiej atmosferze król próbował toczyć swoją politykę. W 1557 roku udało mu się, uprzedzając w tym Iwana Groźnego, przejąć Inflanty. W 1561 roku wielki mistrz zakonu krzyżackiego, Gotard Kettler, złożył Zygmuntowi hołd, a Inflanty stały się lennem Polski i Litwy. Zygmunt II August – król reformator Na sejmie w 1562 roku doszło do ugody między szlachtą i królem, w wyniku czego przeprowadzono szereg reform. Doprowadzono m.in. do: konfiskaty nieprawnie dzierżonych dóbr królewskich, ustalenia, że ćwierć dochodów z dóbr zostanie przeznaczona na wojsko – tzw. wojsko kwarciane, podjęcia decyzji o unii realnej Polski i Litwy. Ostatecznie zawarto ją w Lublinie w 1569 roku. Do Korony wcielono województwa: kijowskie, bracławskie, podlaskie i wołyńskie. Ustanowiono wspólny sejm, wspólna tez miała być polityka zagraniczna, ale zaznaczono nadrzędność Korony nad Litwą tym, że urzędy koronne w hierarchii stały wyżej niż litewskie. Nowe państwo otrzymało nazwę Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Pomimo dużych reform sytuacja polityczna nie była stabilna. W latach 1563–1570 toczyła się wojna ze Szwecją, zwana wojną północną, która toczyła się głownie na terenie Inflant. Zakończyła się w momencie, kiedy szwagrowi Zygmunta, Janowi III, udało się obalić brata i przejąć tron szwedzki. Trzecie małżeństwo Zygmunta nie było szczęśliwe. Katarzyna jawnie szpiegowała męża na rzecz Wiednia. Ostatecznie, kiedy nie udały się wieloletnie starania króla polskiego o unieważnienie tego mariażu, władca odesłał ja do Radomia. Katarzyna ostatecznie wyjechała z kraju i osiadła w Linzu, gdzie zmarła w 1572 roku. Kilka miesięcy po niej zmarł także Zygmunt August. Jak wyglądał Zygmunt II August? Rekonstrukcja wizerunku króla Odtworzenie wiernego wizerunku króla Zygmunta Augusta było znacznie mniejszym wyzwaniem niż rekonstrukcja twarzy wcześniejszych Jagiellonów. Podczas panowania ostatniego władcy z tej dynastii coraz powszechniejsze stawało się bowiem malowanie dworskich wizerunków. To dzięki zachowanym obrazom wiemy, że Zygmunt August miał szczupłą i pociągłą twarz, ciemną brodę i oczy. O tym, jak wyglądała Bona i inni władcy z tej epoki, przeczytasz na naszej stronie w sekcji Jagiellonowie. Wizerunek Zygmunta II Augusta powstał w ramach projektu National Geographic Polska. Więcej historycznych rekonstrukcji twarzy Jagiellonów można znaleźć na National-Geographic.pl, gdzie do ściągnięcia jest również bezpłatny ebook poświęcony tej dynastii. Źródło: National Geographic Polska
Jak wyglądała królowa Bona? „Młoda i bardzo urodziwa”
Ślub królowej Bony w Krakowie był tak bogaty, jak żaden wcześniej na Wawelu. Włoszka była bardzo urodziwa. Potrafiła dobrze administrować i zarządzać. To nie wszystkim się spodobało.
Spis treści: Skąd Włoszka wzięła się na polskim tronie? Ślub, jakiego nigdy wcześniej nie widziano Problematyczna królowa dla... mężczyzn Czasy panowania królowej Bony Śmierć królowej Bony Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Bona była córką księcia włoskiego Giana Galeazza Sforzy oraz Izabeli Aragońskiej. Urodziła się 2 lutego 1494 roku o godzinie 13.30 w Vigevano. Tak dokładny zapis jej narodzin znamy z modlitewnika polskiej królowej. Kiedy jej ojciec utracił władzę w Mediolanie, rodzina przeniosła się do Bari. W tym samym czasie, po śmierci Barbary Zapoyli, dwór polski szukał kolejnej małżonki dla owdowiałego Zygmunta Starego. Skąd Włoszka wzięła się na polskim tronie? Dzięki powiązaniom z Habsburgami w polu zainteresowań polskiego dworu znalazła się także młoda i bardzo urodziwa Włoszka z Bari. W imieniu władcy polskiego na rokowania przedślubne wyruszyli sekretarz koronny Jan Konarski oraz kasztelan kaliski Stanisław z Ostroroga. Bona otrzymała zapewnienie o sporym posagu, a obydwie strony zabezpieczyły się w razie zerwania zaręczyn bądź niedopełnienia warunków umowy kwotą 200 tysięcy dukatów. 6 grudnia 1517 roku, niedaleko Neapolu, odbył się ślub per procura Bony i Stanisława Ostroroga, który reprezentował Zygmunta. Ślub, jakiego nigdy wcześniej nie widziano Ze względu na srogą zimę wyruszono do Polski dopiero w początkach lutego. Wspaniały orszak dotarł do Krakowa w połowie kwietnia. Trzy dni później doszło do zaślubin Bony i Zygmunta, a także koronacji włoskiej księżniczki na królową Polski. Z przekazów źródłowych wynika, że dotąd takiego przepychu i bogactwa jeszcze nie oglądano. Z Boną przybyło bardzo wielu Włochów, a na dworze Zygmunta, miłośnika renesansu, przebywał szereg czołowych humanistów. Oprawa zaślubin obfitowała nie tylko w wyśmienite jadło i trunki, ale także wiersze i inne utwory tworzone na cześć młodej pary. Jednym z najbardziej znanych jest utwór Jana Dantyszka, który tworzył go w trakcie uczty poślubnej. Problematyczna królowa dla... mężczyzn Wychowanie nowej królowej, chociaż bardzo staranne, dalekie było od tego, które preferowano na dworze polskim. Bona znała świetnie klasyków, Wergiliusza, Cycerona. W rodzinnym kraju przeszła bardzo szybko kurs świadomości politycznej. Znała prawo, potrafiła dobrze administrować i zarządzać, ale była... kobietą. Dla polskich elit politycznych ambitna Włoszka była nie do zaakceptowania. Królowa chciała mieć realny wpływ na władzę i rozpoczęła starania o utworzenie własnego stronnictwa, dzięki któremu mogła to osiągnąć. Królowa zastała mocno zubożony skarb królewski po nadaniach poprzedników. Wiedząc, że płynność i stabilność finansowa dają podstawę silnej monarchii i państwu, umiejętnie podsuwała Zygmuntowi pomysły na naprawę istniejącej sytuacji. Czasy panowania królowej Bony Czasy ich panowania to szereg reform, m.in. dotyczących skarbu czy wojska, z których jednak nie wszystkie udało się przeprowadzić. Należało bowiem umiejętnie pozyskiwać sobie poparcie rodzącej się już magnaterii, ale jednocześnie nie zapominać o szeregach średniej i drobnej szlachty. Ta zyskiwała coraz większą świadomość polityczną, a poprzez sejmiki także i wpływy na elity rządzące. W tym wszystkim Bona musiała i umiała się odnaleźć. Jednocześnie wydzielała swój czas na wychowanie dzieci, które gromadnie zaczęły przychodzić na świat. W 1519 roku urodziła się parze królewskiej pierworodna córka, Izabela. Czyli późniejsza królowa Węgier i żona Jana Zapoyli, brata pierwszej żony Zygmunta Starego, Barbary. Po niej, w 1520 roku, przyszedł na świat ukochany syn Bony, Zygmunt August. W dwa lata później urodziła się Zofia, późniejsza żona Henryka, księcia Brunszwiku. Rok po niej Anna, królowa Polski. I w końcu najmłodsza Katarzyna, żona Jana Wazy, która Szwecji i matka późniejszego władcy polskiego – Zygmunta III Wazy. W 1527 roku parę królewska spotkała tragedia, Bona, będąca wówczas najpewniej w piątym miesiącu ciąży, przedwcześnie urodziła syna, Olbrachta, który zmarł jeszcze tego samego dnia. Królowa zaś w wyniku wypadku nie zaszła już więcej w ciążę. Tym bardziej zatem skupiła się na opiece i dobrym wychowaniu pozostałych dzieci, sama wybierając im opiekunki i nauczycieli. Szczególną opieką otoczyła jedynego syna, Zygmunta Augusta. Chcąc zabezpieczyć jego przyszłość, doprowadziła w 1529 roku za życia męża do elekcji syna wpierw na wielkoksiążęcy tron litewski i Polski, a w rok później do jego koronacji. Miało mu to zagwarantować rządy po śmierci Zygmunta Starego. Był to chyba największy sukces królowej, jaki udało jej się osiągnąć w Polsce. Realizując krok po kroku politykę wzmacniania finansowo domeny królewskiej, królowa wpierw w oparciu o własne zapisy wienne, a później o kolejne skupowane przez siebie dobra, tworzyła silny ośrodek finansowy na Litwie i Mazowszu. Była także zwolenniczką włączenia Śląska do Korony oraz odzyskania Prus, walcząc z wpływami Habsburgów i Hohenzollernów w Polsce. Przez długi czas, mając poparcie syna, udawało jej się realizować swoje plany. Jednak Zygmunt za zgodą ojca objął w 1544 roku samodzielne rządy na Litwie. Wkrótce wyszedł na jaw jego romans i małżeństwo z Barbarą Radziwiłłówną. Wpływy Bony znacznie zmalały. Po śmierci Zygmunta Starego królowa pozostała sama z córkami. Syn, na którego wsparcie tak liczyła, zajęty był na Litwie. Obrażona na niego, wyjechała na kilka lat na Mazowsze, próbując odzyskać utracone wpływy i porozumieć się z Zygmuntem Augustem. W końcu, zrezygnowana, podjęła decyzję o opuszczeniu kraju i powrocie do Włoch. Śmierć królowej Bony Przed wyjazdem musiała zrzec się praw do wszystkich dóbr w Koronie i na Litwie. W rok po powrocie do Bari, dokładnie 19 listopada 1557 roku, zginęła otruta przez Gian Lorenzzo Papacodę, starostę Bari i jego syna Francesca. Pochowano ją w kościele świętego Mikołaja w Bari. Tu do dziś znajduje się jej wspaniały nagrobek, ufundowany – co charakterystyczne – nie przez ukochanego syna, a córkę Annę. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Bony Sforzy powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Zygmunt Stary wiódł życie bogatego kawalera. Nie spodziewał się objęcia tronu
Zygmunt Stary nie wierzył, że kiedykolwiek zostanie królem. Prowadził rozrywkowe życie i ucztował z kochanką. Gdy korona znalazła się na jego skroni, sporo uległo zmianie. Jakim był władcą?
Spis treści: Rozrywkowe życie Zygmunta Starego W drodze po koronę W poszukiwaniu godnej małżonki Pasmo wojen i konfliktów Polityka krajowa Zygmunta Starego Panowanie Zygmunta Starego pod znakiem mecenatu Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Zygmunt był piątym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, urodzonym 1 stycznia 1467 roku. Podobnie jak bracia był wychowywany pod czujnym okiem Jana Długosza i Filippo Buonaccorsiego, zwanego Kallimachem. Początkowo nikt, nawet sam Zygmunt, nie liczył się z faktem, że może on kiedykolwiek zasiąść na tronie polskim – zbyt wielu braci było przed nim. Zygmunt wiódł zatem życie bogatego kawalera, brylując głownie na dworze brata Władysława, króla Czech i Węgier. To zresztą Władysław dał mu ostatecznie w zarząd w 1499 księstwo głogowskie, a w 1501 księstwo opawskie. Następnie dał mu namiestnictwo Łużyc, a później mianował go starostą całego Śląska. Rozrywkowe życie Zygmunta Starego Z współczesnych Zygmuntowi opinii wynika, że był tam dobrym gospodarzem – zreformował sądownictwo, dbał o bezpieczeństwo kupców na drogach, co wzmogło rozwój handlu. Nie przeszkadzało mu to wieść jednocześnie rozrywkowego życia. W rachunkach wydatki szły głównie na wino, rozrywki, szaty oraz prezenty dla stałej kochanki, Katarzyny Telniczanki. Zygmunt miał z nią trójkę dzieci: Jana, późniejszego biskupa wileńskiego, Reginę i Katarzynę. W 1506 roku został wezwany na Litwę przez umierającego brata Aleksandra, który chciał przekazać mu władzę. Przed Zygmuntem zaczęły się otwierać nowe perspektywy… W drodze po koronę Już we wrześniu 1506 roku stany litewskie wybrały go wielkim księciem. Wkrótce panowie polscy na sejmie piotrkowskim przekazali mu koronę. Oficjalna koronacja odbyła się w styczniu 1507 roku na Wawelu. W spadku po bracie otrzymał konflikt z Moskwą i Zakonem Krzyżackim. Wojna z księciem moskiewskim Wasylem III toczyła się w latach 1507–1508, a następnie od 1512 roku i nie przebiegała dobrze dla strony polskiej. Wojska moskiewskie plądrowały ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego, zdobywając Smoleńsk. Chwilowo odwróciło się to w 1514 roku, kiedy Konstanty Ostrogski rozbił wojska moskiewskie pod Orszą. Jednak sytuacja była nadal trudna, bowiem Maksymilian Habsburg zawarł w tym roku sojusz z Moskwą. W poszukiwaniu godnej małżonki Zmieniły się także układy. Katarzyna Telniczanka, stała kochanka u boku Zygmunta, nie nadawała się na żonę króla polskiego. Została zatem przez niego odesłana. Zygmunt zaś zmusił podskarbiego Andrzeja Kościeleckiego, aby ją poślubił i adoptował jego dzieci. Mając załatwioną sprawę z Katarzyną, Zygmunt zaczął rozglądać się za partią godną króla polskiego. Jego wybór padł na Barbarę Zapoylę, którą poślubił w 1512 roku. Był to także element polityki, mający na celu przeciwstawić się rosnącej potędze Habsburgów. W tym celu w 1515 roku zwołano zjazd monarchów w Wiedniu, w którym wzięli udział cesarz Maksymilian Habsburg, Zygmunt Stary i Władysław Jagiellończyk. Zgodnie z ustaleniami, cesarz obiecał pośrednictwo w rozmowach Polski i Litwy z Krzyżakami i Moskwą, a wzmocnieniem tego sojuszu były mariaże. Anna, córka Władysława, miała poślubić jednego z wnuków cesarza, a wnuczka Maksymiliana miała poślubić Ludwika, syna Władysława. Początkowo układ ten był dla nas bardzo korzystny. Regulował układ sił w Europie i gwarantował długotrwały pokój. Kiedy jednak Ludwik zginął pod Mochaczem w 1526 roku, otwarły się przed Habsburgami drogi do tronu Czech i Węgier. Pasmo wojen i konfliktów Pomimo układów wojna z Moskwą ciągle trwała. Ostatecznie działania wojenne zakończył rozejm w 1537 roku. Cały czas trwał także konflikt z Zakonem Krzyżackim, pomimo tego, że w 1511 roku wielkim mistrzem został siostrzeniec króla polskiego Albrecht Habsburg. Ów odmawiał zawarowanego w pokoju toruńskim hołdu królowi polskiemu, aż ostatecznie sprzymierzył się z Moskwą. W rezultacie w 1519 roku wypowiedziano mu wojnę, która trwała do 1521 roku, kiedy zawarto rozejm na 4 lata. W jego wyniku zdecydowano się na sekularyzację zakonu i przyjęcie przez Polskę Prus jako księstwa lennego. Układy podpisano w 1525 roku. Albrecht złożył wówczas wujowi na rynku krakowskim słynny hołd, znany z przekazów źródłowych i obrazu Jana Matejki. W 1515 roku, w wyniku powikłań poporodowych, zmarła Barbara Zapoyla. Nową wybranką króla polskiego została Włoszka, Bona Sforza. To zepsuło na nowo stosunki z Habsburgami, Bona bowiem starała się nastawić męża przeciwko nim. Do otwartego konfliktu doszło po śmierci Ludwiga w bitwie pod Mochaczem, kiedy Zygmunt próbował przejąć trony czeski i węgierski. Próbował także wesprzeć swojego zięcia, Jana Zapoylę, w przejęciu tronu węgierskiego, ale bezskutecznie. Kiedy w 1540 roku Jan zmarł, córkę Zygmunta, Izabellę, obwołano regentką, a jej syna, Jana Zygmunta, któlem. Zygmunt, pomimo nacisków Bony, nie wsparł córki, prowadząc politykę prohabsburską. Skutkiem tego były zaręczyny, a później małżeństwo Zygmunta Augusta z Elżbietą Habsburżanką. Polityka krajowa Zygmunta Starego Poza skomplikowaną polityką zagraniczną władca zmagał się także z problemami w kraju. W 1537 roku doszło do słynnej wojny kokoszej, kiedy szlachta, zebrana pod Lwowem, ogłosiła się sejmem rokoszowym. Postawiła władcy postulaty: zagwarantowania elekcyjności tronu; unifikacji ustroju Prus oraz księstw zatorskiego i oświęcimskiego; zrównania duchowieństwa ze szlachtą w kwestii obowiązkowego udziału w wyprawach; przeznaczanie annat na rzecz obronności kraju; ustanowienia przy królu stałych rezydentów reprezentujących senat i izbę poselską. Wszystko to było skutkiem polityki Bony, która doprowadziła za życia Zygmunta do koronacji ich syna, Zygmunta Augusta. Od tego momentu Zygmunta zaczęto określać przydomkiem Stary, w odróżnieniu od syna. Panowanie Zygmunta Starego pod znakiem mecenatu Zygmunt Stary był wybitnym mecenasem kultury. To za jego panowania Wawel przekształcił się w renesansową perłę, czego dokonał na zlecenie króla Bartolomeo Berecci. Powstała słynna kaplica Zygmuntowska projektu Franciszka Florentczyka oraz ufundowany został dzwon zygmuntowski. Ponadto król wprowadził reformy odbudowy domeny królewskiej. Podjęto prace nad reformą monetarną i kodyfikacją prawa. Zygmunt, po śmierci ostatnich książąt, inkorporował do Polski w 1529 roku Mazowsze. Zmarł w Krakowie 1 kwietnia 1548 roku w wieku 81 lat. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Zygmunta Starego powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Jak wyglądał Aleksander Jagiellończyk? „Krępy o pociągłej twarzy”
Król Aleksander Jagiellończyk był wszechstronnie wykształcony i znał języki obce. Jednak jego panowanie nie było łatwe. Zmagał się z Zakonem Krzyżackim, Tatarami, Moskwą, a skarbiec świecił pustkami.
Spis treści: Jak wyglądał Aleksander Jagiellończyk? W drodze na królewski tron Koronacja Aleksandra na króla Polski W kleszczach najazdów Nihil novi, czyli „reforma” państwa Śmierć Aleksandra Jagiellończyka Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Aleksander był czwartym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki i ostatnim, przy narodzinach którego asystowała jego babka, Zofia Holszańska. Urodził się bowiem 5 sierpnia 1461 roku, a w ponad miesiąc później Zofia zmarła. Jak wyglądał Aleksander Jagiellończyk? Opisywano go, jako mężczyznę średniego wzrostu, o pociągłej twarzy, ciemnych włosach i krępej sylwetce. Podobnie jak starsi braci od 1467 roku trafił pod skrzydła Jana Długosza, a później nad jego wykształceniem czuwał Filippo Buonaccorsi, czyli Kallimach. Młodzi Jagiellonowie byli zatem wszechstronnie wykształceni, znali języki obce i lubili grę w szachy. Pierwsze wystąpienie Aleksandra to rok 1479, kiedy to osiemnastoletni królewicz odebrał przysięgę wierności, składaną zgodnie z postanowieniami drugiego pokoju toruńskiego władcom polskim przez wielkiego mistrza krzyżackiego. W drodze na królewski tron Po śmierci starszego brata, Kazimierza, późniejszego świętego i patrona Litwy, Aleksander został szykowany na objęcie tronu wielkoksiążęcego na Litwie. W tym celu do śmierci ojca towarzyszył mu w wyjazdach na Litwę oraz obradach sejmowych. W maju 1492 roku, tuż przed swoją śmiercią, Kazimierz powierzył mu rządy na Litwie. Wówczas także rozpoczęły się rozmowy na temat małżeństwa Aleksandra z księżniczką moskiewską Heleną, córka Iwana III. Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka nowy władca Polski, Jan Olbracht, potwierdził decyzję ojca. Stany litewskie także zatwierdziły na sejmie Aleksandra jako wielkiego księcia. Pierwszymi decyzjami, jakie musiał podejmować nowy wielki książę, było zabezpieczenie wschodniej granicy państwa litewskiego ze strony Moskwy. Temu miały służyć rokowania z Iwanem i planowane małżeństwo z Heleną. W 1493 roku pertraktacje te zostały sfinalizowane. Książę moskiewski postawił jednak ważny warunek, że jego córka nie zrezygnuje nie swojej prawosławnej wiary. To automatycznie eliminowało Helenę jako kandydatkę na królową Polski. Bez przejścia na wiarę rzymskokatolicką nie miała szans na koronację w katedrze krakowskiej. W wyniku takich obostrzeń małżeństwo było zawierane dwukrotnie – w katedrze wileńskiej oraz w cerkwi. Helena była bardzo urodziwa, a także bardzo lojalna wobec męża. Stała u jego boku także wówczas, kiedy jej ojciec łamał dotychczasowe układy, a nawet wzywał ja do powrotu. Małżeństwo było bezdzietne, choć istnieje prawdopodobieństwo, że Helena była przy nadziei, o czym pisała w liście do matki. Jeśli tak, to ciąża musiała skończyć się poronieniem na dość wczesnym etapie, bowiem nie odnotowały jej żadne inne źródła. Pomimo spotkań Aleksandra w Lewoczy i Parczewie oraz deklarowania pomocy przy planowanej na 1497 roku wyprawie mołdawskiej króla polskiego, udział w niej Aleksandra był więcej niż skromny. Wynikało to w dużej mierze z obaw przed najazdem władcy moskiewskiego, który ciągle był bardzo niepewnym sojusznikiem. Obawy te okazały się zresztą niebezpodstawne. W 1500 roku doszło do ataku Moskwy, wspieranej przez Mengli Gireja. Przygotowywana przez Aleksandra wyprawa przeciwko Moskwie została jednak przerwana przez śmierć Jana Olbrachta. Koronacja Aleksandra na króla Polski Początkowo wcale nie było oczywiste, że nowym królem Polski zostanie Aleksander. Do rywalizacji o tron krakowski stanęli bowiem zarówno władca Czech i Węgier Władysław, jak i królewicz Zygmunt. Ostatecznie jednak Zygmunt szybko wycofał swoją kandydaturę. Panowie polscy stwierdzili, że trzy trony to zbyt dużo jak na Władysława. Powierzyli tron polski Aleksandrowi. Nowy władca zatrzymał także tron wielkoksiążęcy na Litwie. Koronacja nowego władcy odbyła się w grudniu 1501 roku. Tym razem u jego boku nie było królowej, z racji swojego wyznania Helena nie mogła dostąpić tego zaszczytu. Tym niemniej w oficjalnej tytulaturze zwracano się tak do niej. Wyjątek stanowiła Elżbieta Rakuska, która nie zaakceptowała wybranki syna i siłą chciała zmusić ją do zmiany wyznania. Helena znalazła tu jednak wielkie wsparcie u boku męża, który poprzez brata kardynała próbował wpłynąć na matkę, aby ta zmitygowała się w swoich działaniach. W kleszczach najazdów Problem Heleny nikł jednak wobec innych. Zakon krzyżacki próbował przekreślić ugody toruńskie, Mołdawia, wsparta Turcją, coraz bardziej się burzyła, a teść, Iwan III ciągle szukał pretekstu do wojny. W rezultacie w 1501 roku wybuchła kolejna wojna z Moskwą, a kilka miesięcy później na ziemie Korony najechali Tatarzy. Nie mając siły walczyć jednocześnie na dwóch frontach, Aleksander musiał zawrzeć niekorzystny pokój w 1503 roku, w którym tracił dla Litwy ziemię siewierską i czernihowską. W tzw. międzyczasie zmarł brat Aleksandra, kardynał Fryderyk, któremu władca powierzył zarząd nad senatem. W rezultacie skarbiec pod nieudolnymi rządami kardynała zaczął świecić pustkami. Na sejmie w 1504 roku podjęto próbę reform w kwestiach finansów i administracji. Zakazano wówczas łączenia wysokich stanowisk świeckich i duchownych. Nihil novi, czyli „reforma” państwa Na słynnym sejmie radomskim z 1505 roku kontynuowano plan reform. Efektem był słynna konstytucja Nihil Novi, czyli akt gwarantujący, że nowe prawo nie może być ustanowione bez zgody władcy, senatorów oraz posłów ziemskich. Na zjeździe tym zatwierdzono także testament matki Aleksandra i wdowy po Kazimierzu Jagiellończyku – Elżbiety Rakuskiej. W ramach reform Aleksander zapoczątkował także gruntowny remont, który po jego śmierci kontynuował jego brat – Zygmunt Stary. Śmierć Aleksandra Jagiellończyka Już w czasie obrad władca zmagał się z chorobą. Po rozległym udarze był częściowo sparaliżowany. Mianował wówczas wicekrólem kasztelana krakowskiego Spytka z Jarosławia na czas swej choroby, a sam wyjechał na Litwę. Wyjazd ten nie był dobrym pomysłem. Źle leczony władca coraz bardziej zapadał na zdrowiu. Umierając, wezwał do siebie Zygmunta, chcąc uczynić go swoim następcą. Zmarł w Wilnie 19 sierpnia 1506 roku i tam został pochowany. Helena była do końca u jego boku. Po śmierci władcy nie wyjechała z kraju, zostając na Litwie aż do śmierci. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Aleksandra Jagiellończyka powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Jak wyglądał Jan Olbracht? Za jego panowania miała „wyginąć szlachta”
Wszechstronnie wykształcony, wysoki, z szeroką twarzą i jasnymi włosami. I z charakterystycznie wyglądającą wargą. Czego dowiedzieliśmy się o wyglądzie króla Jana Olbrachta dzięki projektowi Nowy Poczet Jagiellonów?
Spis treści: Jak wyglądał Jan Olbracht? Droga Jana Olbrachta na polski tron Razem przeciwko Habsburgom – Jan Olbracht zjednoczony z bratem Nieudane działania wojenne Jana Olbrachta Śmierć Jana Olbrachta Jan Olbracht (czyli Wojciech), urodził się 27 grudnia 1459 roku jako trzeci syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Był ponoć ulubieńcem matki, najbardziej zresztą do niej podobnym. Jak wyglądał Jan Olbracht? Miał szeroką twarz, jasne włosy, i zaczątki słynnej później wargi Habsburgów [przypadłość genetyczna, przy której dolna warga przerasta w rozmiarze górną i żuchwa jest z reguły nazbyt rozwinięta – przyp. red.], był wysokiego wzrostu i miał piwne oczy. Razem ze swoimi braćmi trafił na naukę do Jana Długosza a później Filippa Buonaccorsi zwanego Kallimachem. Mógł się zatem pochwalić gruntownym humanistycznym wykształceniem. Po śmierci władcy Czech Jerzego z Podiebradu, zgodnie z umowami tron praski trafił w ręce najstarszego z synów Kazimierza Jagiellończyka – Władysława. Wówczas zaczęto przygotowywać kolejnych – Kazimierza do objęcia tronu polskiego, a Jana Olbrachta do tronu wielkoksiążęcego na Litwie. Obaj przebywali ciągle boku władcy, a Olbracht dodatkowo uczestniczy w wyjazdach ojca na Litwę poznając swój przyszły kraj, w którym miał sprawować władzę. Kiedy jednak w 1484 roku zmarł Kazimierz, Jan Olbracht automatycznie stał się kandydatem do tronu polskiego, a na Litwę typowano kolejnego Jagiellona – Aleksandra. Kazimierz Jagiellończyk powierzył wówczas Janowi Olbrachtowi zarząd nad Rusią. Ten sprawował go sumiennie i z dużym talentem, szczególnie podczas starcia z Tatarami pod Kopystrzynem. Droga Jana Olbrachta na polski tron W 1490 roku zmarł na Węgrzech Maciej Korwin i nagle tron węgierski stał się polem rywalizacji pomiędzy dwoma braćmi. Władysław uważał bowiem, że to on powinien zasiąść w Budzie, natomiast Kazimierz Jagiellończyk forsował na ów tron właśnie Jana Olbrachta. Mając tylu synów władca Polski mógł sobie pozwolić na takie rozwiązanie. Możni węgierscy popierali Władysława, licząc na to, że ów, jako władca czeski, nie zabierze dawnych terytoriów czeskich, które były teraz pod władaniem Węgier. Natomiast szlachta stała za kandydatura Janą Olbrachta. Doszło do podwójnej elekcji i potężnego sporu między braćmi. Spór miała zakończyć ugoda koszycka, która przewidywała tron węgierski dla Władysława w zamian za księstwo głogowskie dla Jana Olbrachta. Ponieważ młodszy brat nie chciał się poddać, a Władysław nie dotrzymywał ugody koszyckiej, w początkach 1492 roku doszło jednak do walki, którą przegrał Jan Olbracht. Po jego powrocie do kraju, w kilka miesięcy później, zmarł Kazimierz Jagiellończyk. Razem przeciwko Habsburgom – Jan Olbracht zjednoczony z bratem W tej sytuacji nie było innego wyjścia. We wrześniu 1492 roku w katedrze krakowskiej Jan Olbracht został królem polskim. Wielkim księciem litewskim mianowano Aleksandra Jagiellończyka. Nowy władca szybko dogadał się z bratem, Władysławem. Wspólnie zawarli układ wymierzony przeciwko rosnącej już potędze Habsburgów. Odebrał hołd od ówczesnego wielkiego mistrza krzyżackiego Jana von Tiefena i uzyskał zgodę szlachty na podwyższenie podatków, w zamian za odpowiednie przywileje. Wiosną 1494 roku w Lewoczy spotkał się z bratem Aleksandrem. To z tego spotkania pochodzić ma powiedzenie jednego z Jagiellonów, że ich obrady były tak tajne, że gdyby ich koszula umiała mówić to by ja spalił. Prawdopodobnie już wówczas była omawiana kwestia wojny z Turcją. W tym celu król budował swoje poparcie w kraju. W 1496 roku wydał wielki przywilej piotrkowski, którym zakazywał mieszczanom nabywania dóbr ziemskich i ograniczał dostęp chłopów do studiów na uniwersytecie. Zamykał innym stanom niż szlachta drogę do obejmowania wyższych stanowisk duchownych oraz wprowadzał ulgi celne dla produktów nabywanych przez szlachtę. W 1497 roku plany Jana Olbrachta były już jasne. Pod pretekstem wojny z Turcją chciał opanować Mołdawię i osadzić tam młodszego brata – Zygmunta. Pomimo tego, że armia Olbrachta liczyła około 50 tysięcy wojska, to stanowiło ją jedynie pospolite ruszenie szlachty polskiej o wątpliwej wartości bojowej. Swoich wojsk nie podesłał Władysław, ograniczył swoją pomoc także Aleksander. Nieudane działania wojenne Jana Olbrachta W sierpniu wojska Jana Olbrachta weszły na terytorium Mołdawii. Wówczas Stefan, hospodar mołdawski, nakazał królowi polskiemu opuścić swoje terytorium, mimo, że początkowo wyraził zgodę na przemarsz wojsk polskich. W tej sytuacji rozpoczęto oblężenie Suczawy, które zakończono po trzech tygodniach w wyniku interwencji króla Czech i Węgier Władysława. Mimo że wcześniej gwarantowano wycofującym wojskom polskim bezpieczny odwrót, oddziały polskie zostały znienacka zaatakowane przez wojska mołdawskie i tureckie w okolicach Bukowiny. Kompletne zaskoczenie przerodziło się w klęskę. Zginęło kilka tysięcy osób, a porażka ta przeszła do historii pod hasłem – za króla Olbrachta wyginęła szlachta. Prawdopodobnie to wydarzenie doprowadziło do załamania nerwowego władcy oraz silnej, wyniszczającej gorączki. Konsekwencje nieudanej wyprawy mołdawskiej ponoszono jeszcze długo. W 1498 roku na Wołyń i Podole wkroczyły wojska tureckie. Nie mając wsparcia z żadnej ze stron, Jan Olbracht musiał zdecydować się na rozmowy pokojowe. W 1501 roku zawarto pokój z Turcją na czas nieokreślony. Śmierć Jana Olbrachta Ostatnie wydarzenia nadwątliły jednak mocno zdrowie króla. Nie pomogła mu w tym odmowa złożenia hołdu przez kolejnego wielkiego mistrza krzyżackiego Fryderyka Hohenzollerna. Władca, załatwiwszy sprawy z Turcją, rozpoczął przygotowania do wojny z zakonem. Jego zdrowie już mu na to nie pozwoliło. Zmarł 17 czerwca 1502 roku w kolejnym ataku wyniszczającej gorączki. Pochowany został w katedrze krakowskiej na Wawelu, gdzie spoczywa do dziś. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Jana Olbrachta powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk? „Przystojna twarz o klasycznych rysach”
Kazimierz Jagiellończyk był jednym z najlepszych władców Polski i Litwy. Z jego nagrobka w katedrze krakowskiej patrzy na nas przystojna twarz o klasycznych rysach. Jak ten władca wyglądał naprawdę?
Spis treści: Kazimierza Jagiellończyka droga do władzy Kazimierz Jagiellończyk – władca z charakterem Wojna z Krzyżakami Zmagania Kazimierza Jagiellończyka z opozycją Dziedzictwo Kazimierza Jagiellończyka Jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk? Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Urodził się 30 listopada 1427 roku, jako trzeci syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Z racji daty urodzenia nosił też drugie imię – Andrzej. Urodzić się miał pod nieszczęśliwą gwiazdą, jak przekazał zainteresowanym rodzicom nadworny astrolog. Jest faktem, iż kilka miesięcy wcześniej Zofia była oskarżana o niewierność, ale nikt w ciągu całego panowania oficjalnie nie podważył legalności tegoż syna Jagiełły. Jako młodszego, nie brano go pod uwagę jako kandydata do tronu polskiego. Miał zatem czas zaobserwować, jak wyglądały rządy jego starszego brata, Władysława, wpierw wspomagane przez Radę Królewską a później, od momentu osiągnięcia pełnoletności – samodzielne. Kazimierza Jagiellończyka droga do władzy W 1438 r. Czesi zaproponowali mu, aby objął ich tron po śmierci Zygmunta Luksemburczyka. Jednak opozycja, na czele której stał biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki, udaremniła ów zamiar. Kazimierz zapamiętał niewątpliwie ową lekcję, a szczególnie negatywnie nastawionego do tych planów biskupa. Zresztą prawie cale rządy jego starszego brata upłynęły pod przemożnym wpływem Oleśnickiego, który wywierał niezwykle istotny nacisk na młodego króla. W 1440 roku, właśnie pod wpływem biskupa krakowskiego, Władysław przyjął propozycję korony ze strony Węgier i wyjechał do Budy. W tym samym czasie doszło do zamachu na Litwie na ówczesnego wielkiego księcia Zygmunta Kiejstutowicza. Aby załagodzić sprawę, Kazimierz Jagiellończyk wyjechał na Litwę z orszakiem rycerzy, gdzie wkrótce, bez zgody panów polskich, objął tron wielkoksiążęcy. Po śmierci brata pod Warną w 1444 r. to jemu zaproponowano koronę Polski. Kazimierz, pomny wpływów biskupa krakowskiego, i nie chcąc popaść – podobnie jak brat – pod jego zależność, wstrzymywał się z decyzją kilka lat. W rezultacie niezadowolenie z powodu przedłużającego się bezkrólewia spadło na biskupa krakowskiego, a o to chodziło młodemu królewiczowi. Ostatecznie przyjął koronę i 25 czerwca 1447 roku został koronowany w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Wincentego Kota na króla Polski. Kazimierz Jagiellończyk – władca z charakterem Młody władca od samego początku pokazał, iż nie chce być królem malowanym. Dobrał sobie grono współpracowników, wywodzące się z byłego ugrupowania, skupionego wkoło jego matki, Zofii, czym pomału, ale skutecznie odsuwał biskupa krakowskiego i jego ludzi od polityki. Już na samym początku pokazał swój charakter, odmawiając zaprzysiężenia przywilejów, czego standardowo domagała się szlachta. Sprawę te odsuwał zresztą o kilka lat, a zaprzysiągł je dopiero w momencie, gdy poparcie możnych było mu potrzebne w sprawie pruskiej. Odkładanie spraw przywilejów oraz walka z opozycją, na której czele stał Zbigniew Oleśnicki było udane, bowiem w polityce zagranicznej Kazimierz odnosił spore sukcesy. W 1452 r. udało się opanować Oświęcim i zmusić tamtejszego księcia, Jana, do złożenia mu hołdu lennego. Ostatecznie samo księstwo zakupiono w 1457 r. Wojna z Krzyżakami W 1456 r. zhołdowano także księstwo zatorskie. Poważna polityka jednakże zaczęła się z chwilą, gdy 6 marca 1454 r., na prośbę Związku Pruskiego z Mikołajem Bażyńskim na czele Kazimierz, wydał akt inkorporacji Prus do Korony. Rozpoczął tym wojnę z Zakonem Krzyżackim zwaną wojną trzynastoletnią. Jej początkowe etapy były wprawdzie dla nas niepomyślne (klęska pod Chojnicami, 1454), ale druga połowa zdecydowanie przeważyła szalę zwycięstwa na naszą stronę (Świecino, bitwa na Zalewie Wiślanym 1462–63). Prowadzone pertraktacje doprowadziły do podpisania II pokoju toruńskiego (19 X 1466) i uzyskania Prus, Warmii i ziemi chełmińskiej oraz zapewnienia sobie hołdów każdorazowych Wielkich Mistrzów zakonu z pozostałych terenów Prus. Problemy podczas wojny wykorzystała szlachta, wymuszając na Kazimierzu w 1454 r. dwa przywileje wystawione w Cerekwicy i Nieszawie. Zabraniały one królowi zwoływania pospolitego ruszenia oraz nakładania nowych podatków bez zgody szlachty. Zmagania Kazimierza Jagiellończyka z opozycją Od początku swojego panowania Jagiellończyk zmagał się z ugrupowaniem Oleśnickiego, przeciwnemu polityce Kazimierza. Najlepiej ilustruje to kwestia wręcz buntu wobec decyzji króla w sprawie przyłączenia Wołynia i Podola, czy też staranie się biskupa krakowskiego o tytuł kardynała poza plecami władcy. Były to jednak ostatnie wystąpienia Oleśnickiego. Jego wpływy już nigdy nie były tak znaczne, jak w schyłkowym panowaniu Jagiełły i latach rządów Władysława zwanego Warneńczykiem. Nic dziwnego też, iż po śmierci biskupa w 1455 r. polityka Kazimierza znalazła większe poparcie u szlachty i możnych. W 1462 r. udało się inkorporować do Korony ziemie: sochaczewska, wiską, rawską i bełską. W 1471, po śmierci władcy czeskiego Jerzego z Podiebradów, w wyniku zawartych układów tron czeski objął najstarszy syn Kazimierza – Władysław. Był to początek szeroko rozumianej polityki dynastycznej, jaką prowadził Jagiellończyk. W tym samym roku podjęto nieudaną próbę osadzenia na tronie węgierskim młodszego syna, Kazimierza. W 1490 roku Władysław, będący już królem Czech, przejął także koronę litewską. W rękach Jagiellonów były zatem cztery państwa – Litwa, Polska, Czechy i Węgry. W 1478 r. Kazimierz z biskupem warmińskim Mikołajem Tungenem Kazimierz toczył wojnę zwaną popią, opornego biskupa popierali Krzyżacy. W konsekwencji, na tle kontrowersji w obsadzeniu biskupstwa warmińskiego, wybuchła wojna z Zakonem Krzyżackim i wspierającymi go Węgrami. Zakończyło ją dopiero złożenie hołdu lennego przez wielkiego mistrza Martina Truchsetza von Wetzhausen 9 października 1479. Dziedzictwo Kazimierza Jagiellończyka Kazimierz zmarł w Grodnie o wschodzie słońca 7 czerwca 1492 r. Pochowany został w katedrze krakowskiej na Wawelu. Za jego panowania upowszechniała się oświata, prowadzona przez szkoły parafialne. Głównymi przedstawicielami polskiego piśmiennictwa byli: historyk Jan Długosz (opiekun synów Kazimierza), pisarz polityczny Jan Ostroróg, pisarz i dyplomata Filip Kallimach (także opiekun synów Kazimierza), filozof i astronom Wojciech z Brudzewa. Rzeźbiarz Wit Stwosz w 1489 r. ukończył prace nad ołtarzem głównym w Kościele Mariackim w Krakowie. 10 lutego 1454 król ożenił się z Elżbietą z Habsburgów, zwaną Rakuszanką lub „matką królów". Z tego małżeństwa doczekał się 13 dzieci. 4 synów zostało królami (Władysław, Aleksander, Jan Olbracht i Zygmunt Stary), jeden kardynałem (Fryderyk), a jeden uznany za świętego (Kazimierz). Pięć ich córek wydanych zostało za mąż za książąt panujących w zachodniej Europie. Jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk? Z nagrobka Kazimierza w katedrze krakowskiej patrzy na nas przystojna twarz króla, o klasycznych rysach. Z przekazów kronikarskich wiemy, że był brunetem, po ojcu i matce, zapewne także z ciemnymi oczami. Był niewątpliwie inteligentny, uparty, świetny w dyplomacji, gorszy w prowadzeniu wojen. Nie da się jednak ukryć, że był jednym z najlepszych władców Polski i Litwy. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Kazimierza Jagiellończyka powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Jak wyglądał Władysław Warneńczyk? „Urody średniej”
Postać króla Władysława Warneńczyka jest pełna tajemnic. Te dotyczą też jego wyglądu. „Był król Władysław urody średniej, czarnych włosów a oczu, wdzięczny we wejrzeniu, śniadej płci i oblicza” – czytamy w późniejszej kronice. Co wiemy o tym władcy?
Spis treści: Trudna koronacja na króla Polski Polityczne przepychanki za panowania Warneńczyka Władysław Warneńczyk królem Węgier Tragiczny dla Warneńczyka konflikt z Turcją Jak wyglądał Władysław Warneńczyk? Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? 31 października 1424 roku urodził się Władysławowi Jagielle, z jego czwartej żony, księżniczki holszańskiej Zofii, pierworodny syn, który imię otrzymał po ojcu. Ponieważ Jagiellonowie nie byli dynastią dziedziczną, Władysław Jagiełło zapewnił swojemu synowi sukcesję w Jedlnie w 1430 roku, kosztem przywilejów dla szlachty. Istotnie, kiedy zmarł Jagiełło, panowie rady koronnej z biskupem krakowskim na czele ustalili na 29 czerwca 1434 roku koronację młodego, bo liczącego zaledwie 10 lat Władysława. Termin ten jednak został przesunięty na 25 lipca, kiedy to koronowano Jagiellończyka na króla Polski. Trudna koronacja na króla Polski Uroczystości koronacyjne zostały jednak zakłócone poprzez wystąpienie Spytka z Melsztyna z kilkoma osobami, które protestowały przeciwko tejże. Kilka tygodni wcześniej ta sama grupa w Opatowie zwołała w tej sprawie protestacyjny wiec. Wiedziano bowiem, iż biskup krakowski, mający dyktatorskie zapędy, będzie miał niesamowity wpływ na młodego króla i de facto prawie rządzić państwem, czego spora część młodszych przedstawicieli szlacheckich nie chciała. Od ich wieku nazwano zresztą ich iuniores. W okresie panowania Władysława stali się znaczącą siłą opozycji. Jak się należało spodziewać, Zbigniew Oleśnicki odegrał znaczną rolę w rządach młodego władcy. W 1438 roku mieliśmy szansę na zdobycie korony czeskiej. Zwolnił się tamtejszy tron po śmierci Zygmunta Luksemburczyka, a spora część Czechów nie aprobowała Albrechta Habsburga, wyznaczonego przez Zygmunta na swojego następcę. Polityczne przepychanki za panowania Warneńczyka Padła propozycja przekazania korony Polsce, a Władysław wyznaczył (naturalnie za zgodą Rady) kandydaturę Kazimierza. Problem w tym, iż Zbigniew Oleśnicki, nie widząc korzyści z takiego posunięcia, kategorycznie sprzeciwiał się jakimkolwiek kontaktom z husyckimi Czechami. W rezultacie, zanim przekonano opornego biskupa, zanim wyruszyły wojska na Czechy, straciliśmy szansę, a Albrecht Habsburg przejął koronę. 16 grudnia 1438 roku na walnym zjeździe w Piotrkowie uznano pełnoletność Władysława. Od tej pory de facto mógł sam podejmować decyzje. Niestety, ciągle był jednak pod przemożnym wpływem biskupa krakowskiego. Ta kwestia, zaprzepaszczenie szansy czeskiej oraz usilne blokowanie przez Oleśnickiego dostępu do urzędów przedstawicielom iuniores doprowadziło w rezultacie do zawiązania przez tych ostatnich konfederacji (3 maj 1439), zwanej od miana jej przywódcy konfederacją Spytka z Melsztyna. Zakończyła się jednak tragicznie – śmiercią jej głównego przywódcy pod Grotnikami (6 maja 1438). Śmierć głównego przywódcy otworzyła jednak szanse na zdobycie urzędów dla pozostałych, bowiem Oleśnicki musiał trochę ustąpić w stosowanych przez siebie blokadach. Wkrótce jednak sprawy państwa skierowały się w inną stronę. Po śmierci Albrechta Habsburga Węgrzy zaproponowali koronę i rękę wdowy po nim, Elżbiety (będącej w ciąży), właśnie Władysławowi. Zbigniew Oleśnicki, jakby w rekompensacie za nieudaną sprawę czeską, silnie agitował za przejęciem tej propozycji. W marcu przybyli posłowie węgierscy z uroczystym zaproszeniem oraz zapewnieniem, iż Elżbieta, wdowa po Albrechcie wyraża zgodę na ślub, i nie zmieni jej nawet, gdyby powiła syna. Władysław Warneńczyk królem Węgier Ponieważ Władysław przystał na przedstawioną mu propozycję, w katedrze krakowskiej odbyła się uroczysta ceremonia powołania go przez Węgrów na tron w Budzie. W kwietniu tegoż roku Władysław wyjechał z całym orszakiem, aby objąć tron węgierski. Już na samym początku przywitała go niepomyślna wieść, iż Elżbieta urodziła syna, i wbrew umowom, postanowiła go obwołać królem. Pomimo koronacji małego Władysława (syna Elżbiety) w maju 1440 roku, zwolennicy Jagiellończyka doprowadzili 17 lipca w Białogardzie do jego koronacji. Po pewnym czasie, nie bez wybitnej pomocy strony polskiej, udało się umocnić Władysława na tronie węgierskim. Niestety, nie udało mu się już powrócić do Polski, na co liczyliśmy. Fakt ten negatywnie nastawił możnych polskich wobec biskupa krakowskiego, ale nie zmieniło faktu, iż Polska na dłuższy czas pozostała bez obecności władcy. W imieniu Władysława na terenie naszego państwa sprawowali władzę wyznaczeni tzw. tutorzy. Małopolskę i ziemie ruskie miał w opiece Jan z Czyżowa, a Wielkopolskę i ziemie łęczycko-sieradzką Wojciech Malski. Było to jednak zbyt mało, aby polityka naszego kraju mogła być sprawnie prowadzona. Tragiczny dla Warneńczyka konflikt z Turcją Tymczasem Władysław został na Węgrzech zaangażowany w sprawę z Turcją, zagrażającą zarówno papiestwu, jak i samym Węgrom. Faktycznie Władysław III podjął w 1443 r. zbrojną wyprawę przeciwko Turcji, zakończoną zwycięstwem i 10-letnim rozejmem w Segedynie. Jednak za usilną namową legata papieskiego Juliana Cesariniego, zapewnił on pomoc floty burgundzkiej i weneckiej, która okazała się obietnicą bez pokrycia. Dwudziestoletni król zerwał rozejm, po czym w 1444 r. poprowadził przeciw Turcji źle przygotowaną krucjatę chrześcijańską, złożoną z ok. 25 tys. wojsk węgiersko-polsko-wołoskich. Po początkowych sukcesach skończyła się ona wielką klęską i śmiercią Władysława III 10 listopada w bitwie pod Warną nad Morzem Czarnym. Ponoć głowę polskiego króla sułtan turecki przechowywał potem, jako trofeum wojenne, w garnku z miodem przez wiele lat. Nigdy nie odnaleziono ciała monarchy, dlatego szerzyły się opowieści o jego bohaterstwie i cudownym ocaleniu, które spowodowały zwlekanie z koronacją Kazimierza Jagiellończyka. Jak wyglądał Władysław Warneńczyk? Władysław nie zdążył się ożenić, a tym bardziej spłodzić dzieci. Nie znaleziono też nigdy jego ciała. Niewiele wiadomo także o jego wyglądzie. Marcin Bielski w dużo późniejszej kronice przedstawił jego sylwetkę w następujący sposób: „Był król Władysław urody średniej, czarnych włosów a oczu, wdzięczny we wejrzeniu, śniadej płci i oblicza”. Pusty sarkofag w katedrze krakowskiej jest tylko symbolicznym wyobrażeniem tego władcy. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek króla Władysława III Warneńczyka powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów, realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Tak wyglądali Jagiellonowie. Posłuchaj podcastu National Geographic Polska
W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska rozmawiamy z prof. Bożeną Czwojdrak o kulisach powstawania pierwszej najbliższej historycznej prawdy rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów.
Spis treści: Dlaczego Jagiellonowie? Nowy poczet Jagiellonów Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Jak stworzyć portret pamięciowy po 600 latach? Na tak postawione pytanie redakcja National Geographic Polska musiała sobie odpowiedzieć rok temu, kiedy narodził się pomysł rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Nowe wizerunki znajdziecie m.in. w kwietniowym wydaniu magazynu National Geographic Polska. Dlaczego Jagiellonowie? Z jakiegoś powodu władcy z tej dynastii nie pozostawili po sobie zbyt wielu wizerunków. To zaskakujące, bo w swojej epoce byli jednym z najsilniejszych rodów w Europie. Jagiellonowie nie tylko zapewnili Polsce i Litwie silną pozycję w Europie, ale także przyczynili się do rozwoju demokracji szlacheckiej i kultury renesansowej. Oto 4 powody, dla których ta dynastia tak silnie zapisała się w historii Polski. Unia Polski i Litwy – Jagiellonowie byli architektami unii polsko-litewskiej, która rozpoczęła się w 1385 roku aktem unii w Krewie. Dzięki nim powstało jedno z największych państw Europy – Rzeczpospolita Obojga Narodów. Potęga terytorialna – w XV i XVI wieku państwo Jagiellonów obejmowało Polskę, Litwę, część Rusi, a także Węgry i Czechy, czyniąc je jednym z największych i najpotężniejszych organizmów politycznych Europy. Złoty wiek Polski – panowanie Jagiellonów to okres rozwoju kultury, nauki i gospodarki. W XVI wieku, za Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta, Polska przeżywała swój "złoty wiek", będąc jednym z najbardziej rozwiniętych krajów Europy. Obrona przed zagrożeniami zewnętrznymi – Jagiellonowie skutecznie bronili swoich ziem przed zakonem krzyżackim (m.in. bitwa pod Grunwaldem w 1410 roku), Moskwą oraz Turkami osmańskimi, stabilizując sytuację w regionie. Nowy poczet Jagiellonów Inspiracją do pracy nad Jagiellonami było uderzające poczucie, że w powszechnym przekonaniu to, jak naprawdę wyglądali polscy królowie, opieramy przede wszystkim na poczcie Jana Matejki. Ba, te wizerunki są tak głęboko wyryte w naszych wyobrażeniach, że trafiły na polskie banknoty. Do współpracy zaprosiliśmy m.in. prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Dzięki badaniom naukowczyni udało nam się dotrzeć do wszelkich zachowanych źródeł historycznych, z których następnie ilustrator Marcin Bondarowicz stworzył rysunkowe portrety. Efekt można zobaczyć w kwietniowym wydaniu magazynu National Geographic Polska, sukcesywnie na National-Geographic.pl. Już dziś można oglądać urzeczywistniony wizerunek Władysława Jagiełły. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o Jagiellonach, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Nie lubił bogatych strojów i miał bardzo ciemne oczy
Król Władysław Jagiełło był szczupły i średniego wzrostu. Uwagę zwracał jego charakterystyczny nos i bardzo ciemne oczy. Jak wyglądała jego droga do władzy?
Spis treści: Jagiełło. Od władzy na Litwie po tron Polski Wojny z Krzyżakami Co dalej z dynastią jagiellońską? Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Jagiełło, wielki książę litewski, syn Olgierda Giedyminowicza i księżniczki twerskiej Julianny, urodził się, wedle najnowszych badań, około 1362/1363 roku. Miał liczne rodzeństwo, w tym dziesięciu braci. Jagiełło. Od władzy na Litwie po tron Polski Po śmierci ojca, po krótkim konflikcie ze stryjem Kiejstutem, rozpoczął samodzielne rządy na Litwie. Śmierć Kiejstuta, do której być może przyłożył rękę oraz dogadanie się z jego synem Witoldem pozwoliło Jagielle prowadzić własną politykę rządów. Tym samym mógł też podjąć decyzję o przyjęciu ręki Jadwigi Andegaweńskiej a wraz z nią – korony polskiej. Aktem krewskim z 1385 roku potwierdził warunki ugody z panami polskimi, decydując się tym samym na przyjęcie chrztu wraz ze swoimi poddanymi. W styczniu 1386 przybył do Korony, aby w lutym tego roku ochrzcić się, przyjmując imię Władysław. Następnie poślubił Jadwigę, aż w końcu 4 marca tego roku założył na skronie polską koronę. Swoje rządy rozpoczął od realizacji części postanowień aktu krewskiego, czyli chrystianizacji Litwy. Ta część umowy została wypełniona, ale plany panów polskich w kwestii wcielenia tego kraju do Korony spaliła na panewce. Wobec oporu Witolda i bojarów litewskich doszło w 1401 roku do zawarcia unii wileńsko-radomskiej, w wyniku której Witold został wielkim księciem litewskim, a Jagiełło jego zwierzchnikiem. W kolejnej unii, podpisanej w Horodle w 1413 roku władca potwierdził odrębność Litwy od Polski i rozszerzył przywileje panów polskich na wybrane rodziny bojarów litewskich. W miarę dobrą współpracę króla polskiego z Witoldem próbował popsuć na zjeździe w Łucku w 1429 roku władca czeski i węgierski Zygmunt Luksemburski, proponując ambitnemu Witoldowi koronę królewską. Konflikt polsko-litewski przerwała śmierć Witolda w 1430 roku, ale tylko chwilowo, bowiem niefortunna nominacja Jagieły na opróżniony tron wielkoksiążęcy na Litwie swojego najmłodszego brata, Świdrygiełły, spowodowała, że wybuchł on na nowo. Dopiero detronizacja Świdrygiełły w 1432 roku i nominacja na to stanowisko Zygmunta Kiejstutowicza doprowadziła do nowej unii, grodzieńskiej i gwarancji dożywotności Zygmuntowi na wielkoksiążęctwie a następnie tron ten miał przejść w ręce synów Jagiełły. Wojny z Krzyżakami Sprawa litewska nie była jedyną, która absorbowała rządy Jagiełły. Przez szereg lat Litwa miała konflikt z państwem Zakonu Krzyżackiego, które próbowało ją podbić pod pretekstem chrystianizacji tych terenów. Chrzest Litwy z 1386 roku wytrącił ten argument, ale rejzy krzyżackie na Litwę nie ustały. Władysław Jagiełło umiejętnie wmówił Polakom, że Krzyżacy, z którymi mieli pokój od 1343 roku, są ich wrogami, i małymi krokami doprowadził do konfliktu, który w założeniu miał całkowicie zlikwidować problem krzyżacki. W rezultacie doszło do wybuchu tzw. wielkiej wojny (1409–1411), z najsłynniejszą bitwą pod Grunwaldem (15 lipca) – wielkim triumfem polityki militarnej Jagiełły. Niestety, rezultat sukcesu militarnego nie przełożył się na rokowania pokojowe. Rozejm zawarty w lutym 1411 roku w Toruniu, pod naciskiem papieża, cesarza i innych państw sympatyzujących z Krzyżakami oddawał Polsce jedynie ziemię dobrzyńską, a Litwie Żmudź. Kolejne próby mediacji zakończyły się wojną głodową w 1414 roku, którą przerwano pod naciskiem papieża. Nie rozstrzygnął tego konfliktu także sobór w Konstancji, a wyrok Zygmunta Luksemburskiego z 1420 roku we Wrocławiu, którym oddawał zakonowi wszystkie sporne ziemie, łącznie z Pomorzem Gdańskim, nie został przyjęty przez stronę polską. W tej sytuacji wznowiono działania wojenne, zakończone pokojem nad jeziorem Melno, który oddawał na wieki Litwie Żmudź. Co dalej z dynastią jagiellońską? Przez cały okres panowania Władysława Jagiełły głównym punktem była jednak kwestia dziedziczności tronu i posiadania dziedzica, który ten tron mógłby przejąć. Małżeństwo z Jadwigą Andegaweńską zakończyło się jej śmiercią w 1399 roku, wraz ze śmiercią jej córki, Elżbiety Bonifacji. Drugi mariaż króla, z Anną Cylejską (1402–1416), wnuczką ostatniego władcy piastowskiego na tronie polskim, Kazimierza Wielkiego, także zakończył się narodzinami córki, Jadwigi. Nie spodziewając się więcej potomków, Jagiełło doprowadził do złożenia hołdu Jadwidze, jako jego następczyni na tronie polskim, która miała panować po jego śmierci u boku swojego narzeczonego, Fryderyka Hohenzollerna. Po śmierci Anny król polski poślubił jedną ze swoich poddanych, wdowę po Wincentym Granowskim i córkę wojewody sandomierskiego Ottona z Pilicy – Elżbietę. Małżeństwo to wywołało skandal obyczajowy, bowiem panowie polscy nie chcieli zgodzić się na taki mariaż, ani na koronację szlachcianki. Król jednak doprowadził do realizacji swoich planów i w 1417 roku poślubił Elżbietę oraz koronował ją na królową. Mariaż ten, choć niewątpliwie jako jedyny wynikał z uczucia, nie trwał długo. Elżbieta, już w momencie zaślubin ciężko chora, zmarła w maju 1420 roku bezpotomnie. Dopiero ostatnie, dość niespodziewane małżeństwo Jagiełły z młodziutka księżniczką ruską Sonką Holszańską (która na chrzcie przyjęła imię Zofii) doprowadziło do narodzin potomków płci męskiej. Zofia urodziła Jagielle aż trzech synów: Władysława, zwanego pośmiertnie Warneńczykiem (1424), Kazimierza, zmarłego młodo w 1427 roku oraz narodzonego w tym samym roku kolejnego Kazimierza, późniejszego króla polskiego. To spowodowało, że król rozpoczął zabiegi o uznanie synów na tronie polskim okupione wystawieniem szeregu przywilejów dla panów polskich. Ostatecznie przywilejem jedlnieńsko-krakowskim (1430–1433) uznano tron dla synów Jagiełły, aczkolwiek tylko na zasadzie elekcji w zamian za szereg ulg i przywilejów, m.in. uznania nietykalności osobistej szlachty. Władysław Jagiełło zmarł w nocy z 31 maja na 1 czerwca 1434 roku w Gródku pod Lwowem. Pochowany został w katedrze krakowskiej, gdzie wystawiono mu okazały sarkofag. Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Jan Długosz przekazał nam wizerunek władcy inteligentnego, bystrego, z poczuciem humoru, inteligentnego, czującego się w zawiłych meandrach dyplomacji jak ryba w wodzie. Król był szczupły, średniego wzrostu, o ciemnych, prawie czarnych oczach, szybko tworzących się zakolach, o twarzy z charakterystycznym nosem. Miał ambiwalentny a może wręcz niechętny stosunek do bogatych strojów, jabłek i alkoholu, za to lubił ruch, a szczególnie łowy. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Władysława Jagiełły powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Nowy Poczet Jagiellonów. Poznaj prawdziwe oblicze władców Polski
Epoka Jagiellonów określana jest w dziejach Polski jako jej „złoty wiek”. Jak naprawdę wyglądali ówcześni władcy? National Geographic Polska we współpracy z ekspertami przygotował Nowy Poczet Jagiellonów.
Spis treści: Dlaczego potrzebny jest Nowy Poczet Jagiellonów? Kto stoi za projektem Nowy Poczet Jagiellonów? Jak naprawdę wyglądali Jagiellonowie? Epoka Jagiellonów, często określana jako „złoty wiek” historii Polski, przypada na lata panowania tej dynastii na tronie Rzeczypospolitej (1386–1572). Przez 186 lat władcy z tej linii nie tylko rządzili Polską, ale także Czechami i Węgrami, odgrywając kluczową rolę w kształtowaniu polityki oraz kultury Europy Środkowej i Wschodniej. Dzięki strategicznym małżeństwom, dyplomacji i działalności politycznej, Jagiellonowie stworzyli jeden z najbardziej wpływowych związków dynastycznych ówczesnej Europy. Ich fascynująca historia do dziś budzi zainteresowanie. Przyczyniły się do tego również dzieła kultury, takie jak seriale „Królowa Bona” czy współczesna produkcja „Korona Królów”. Ciekawostką jest, że Zygmunt August – ostatni z rodu Jagiellonów – był nie tylko mecenasem sztuki, ale również pierwszym królem, który uczynił Wilno jednym z centrów intelektualnych epoki renesansu. Natomiast Jadwiga, jako jedyna królowa w historii Polski, została kanonizowana. Dlaczego potrzebny jest Nowy Poczet Jagiellonów? W powszechnej świadomości wizerunki Jagiellonów nadal opierają się na znanym poczcie autorstwa Jana Matejki – arcydziele XIX-wiecznej sztuki, ale nienawiązującym bezpośrednio do realiów epoki. W przypadku słynnego matejkowskiego Pocztu królów i książąt polskich artysta nierzadko opierał się na wyglądzie znajomych sobie osób. Portretując polskich królów, obdarzył ich postacie wyrazistymi cechami charakteru, które uczyniły je łatwo rozpoznawalnymi dla przyszłych pokoleń. Niekoniecznie odnosząc się do historycznej prawdy. Nowy Poczet Jagiellonów ma na celu zrewidowanie tych wyobrażeń i stworzenie wizerunków zgodnych z aktualnym stanem wiedzy historycznej. Kto stoi za projektem Nowy Poczet Jagiellonów? – Dlaczego Jagiellonowie? Dynastia ta często kojarzona ze złotym wiekiem Polski i wciąż budzi wiele emocji. 186 lat panowania Jagiellonów pozostawiło po sobie zarówno sukcesy, jak i porażki. Władcy z tej dynastii rozszerzyli wpływy na Czechy i Węgry, ale często działali chaotycznie – zauważa redaktor Naczelny National Geographic Polska i pomysłodawca Nowego Pocztu Jagiellonów, Łukasz Załuski. W jego ocenie w ten sposób powstały najwierniejsze dotychczas rekonstrukcje twarzy władców z dynastii Jagiellonów. Od strony naukowej nad projektem czuwała mediewistka prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. – Podstawą pracy nad każdą postacią był gruntowny historyczny research. Potem wraz z rysownikiem uszczegóławialiśmy każdy element twarzy, fryzury, koloru oczu, kształt nosa, ust, brody. Podobnie z figurą władczyni bądź władcy, strojem, kolorem tegoż, jeśli któryś z nich miał – o czym wiemy – mówi prof. Bożena Czwojdrak. Na podstawie naszych ustaleń i dokumentacji zdjęciowej rysownik szkicował postać. – Jako artysta rysownik musiałem zmierzyć się z mocno utrwalonymi obrazami autorstwa Jana Matejki. Jego Poczet królów niemal całkowicie zdominował bowiem zbiorową wyobraźnię, mimo że w dużej mierze stanowił autorską wizję artysty. Chciałem przeformułować to obrazowanie, stworzyć całkowicie nowe wizerunki władców Polski w oparciu o dostępne źródła i opracowania naukowe – tłumaczy Marcin Bondarowicz. Przy koloryzowaniu wizualizacji przez Bondarowicza wspierał go Mateusz Doroszko – inżynier z firmy AI REV. Jak naprawdę wyglądali Jagiellonowie? Z efektami zespołu ekspertów pracujących nad Nowym Pocztem Jagiellonów można zapoznać się w kwietniowym wydaniu National Geographic Polska (4/2025). Kolejne wizualizacje będziemy publikować sukcesywnie na national-geographic.pl.