Co bieganie robi z człowiekiem? Zobacz zdjęcia PRZED i PO [GALERIA]
Przedstawiamy eksperyment fotograficzny "PRZED i PO" - cykl portretów biegaczy, które zostały wykonane przed biegiem i zaraz po przekroczeniu mety. Zdjęcia zrobili: Iwona El Tanbouli-Jabłońska (dyrektor artystyczna National Geographic Polska) i Maciej Jabłoński (f11-studio.pl).
ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ PRZED I PO >>> - Jak się czujesz? Miałeś kryzys? Który fragment był najtrudniejszy? - te i inne pytania zadajemy kolejnemu biegaczowi zaraz po przekroczeniu mety. Stają prosto przed obiektywem w naszym prowizorycznym studiu fotograficznym. Właśnie przebiegli 53 kilometry podczas IV Zimowego Ultramaratonu Karkonoskiego im. Tomka Kowalskiego. Z ust bucha para, pot pokrywa skórę, łapczywie chwytają za butelkę z wodą. Na twarzach widać zmęczenie i podekscytowanie. Dzień przed biegiem wyglądali zupełnie inaczej. Wyczuwało się oczekiwanie, ciekawość, niepewność. Teraz, po walce z samym sobą i ciężkimi warunkami na trasie, ukazują swoje emocje. W większości przypadków są po prostu szczęśliwi. Więcej zdjęć można znaleźć na fanpage'u pracowni fotograficznej F11 oraz na naszym instagramowym koncie @natgeopl. Iwona El Tanbouli, Maciej Jabłoński
Co siedzi w głowie himalaisty i dlaczego warto nauczyć się być "wielkim przegranym"? Wywiad z Simone Moro
„Żeby być dobrym wspinaczem, trzeba mieć niezłomną polską mentalność”- mówi Simone Moro, jeden z najbardziej znanych i doświadczonych himalaistów na świecie, w rozmowie z dyrektor artystyczną National Geographic Polska - Iwoną El Tanbouli-Jabłońską.
Simone Moro to obecnie jeden z najbardziej znanych i doświadczonych himalaistów na świecie. To także bardzo rozmowny i towarzyski Włoch, w którego żyłach płynie wschodnioeuropejska krew. Spotkałam się z Simone podczas VIII Festiwalu Górskiego Wondół Challenge w Szczyrku, by dowiedzieć się dokąd zmierza himalaizm zimowy w momencie, kiedy do zdobycia został jeden szczyt. Legendarne K2. Iwona El Tanbouli-Jabłońska: Po ostatniej wyprawie Polaków na K2 pojawia się wiele pytań o zdobywanie gór wysokich zimą. Kiedy uznaje się zimowe wejście? Simone Moro: Na ten moment wszystkie zimowe ekspedycje to te, które przestrzegają astronomicznego kalendarza. Więc jeśli Polacy zdobyliby K2 przed 20 marca, cieszyłbym się razem z nimi. (Zima na półkuli północnej trwa od 21 grudnia do 20 marca [przyp. red.]). Myślałeś, żeby zdobyć K2 zimą? Oczywiście. Kiedy wchodziłem zimą na Broad Peak, kupiłem również pozwolenie na wejście na K2. Tak było taniej. Jeśli pogoda by pozwoliła, zaatakowałbym również K2. Pogoda była jednak niesprzyjająca. Oprócz tego moja żona miała sen, w którym ginę właśnie na K2. Sam nie wiem, czy powinienem sprawdzić, czy sen był proroczy? Jeśli tak, to będzie moje ostatnie wejście w życiu. Myślę jednak, że K2 zimą należy do Polaków. Oni rozpoczęli rozdział zimowego himalaizmu i oni powinni go zakończyć. Przyjaźnisz się z Denisem Urubko i masz z nim dobre relacje. Co myślisz o jego decyzji? W mojej opinii decyzja Urubki była niesłuszna. Trzeba jednak dodać, że zasady można zmieniać i jeśli wszyscy wspinacze na świecie ustanowiliby nowe reguły, co do zimowego wejścia na ostatni ośmiotysięcznik, oczywiście bym je respektował. To nie znaczy, że Urubko postąpił źle, a wszyscy inni mają rację. Powtórzę, powinniśmy przestrzegać zasad. Czyich zasad? Denisa Urubki czy uczestników wyprawy, w której brał udział? Rozmawiamy o całej tej sytuacji, o decyzjach, o relacjach, nie będąc świadkami tamtejszych wydarzeń. Decyzje podejmowane na górze są bardzo trudne. Tam jest naprawdę niebezpiecznie, a media niestety wywierają presję. Wielu wspinaczy zginęło podczas zimowych wypraw. Właśnie przed 28 lutym. Czy to znaczy, że ich śmierć była niepotrzebna? Denis to silny gość o pancernej psychice. Wspinam się z nim od 15 lat. Szanuję jego i Krzysztofa Wielickiego. Powiem tak: jeśli bierzesz udział w wyprawie, to powinieneś przestrzegać zasad panujących na wyprawie, nawet jeśli są inne niż twoje. Zasady można jednak zmienić, ale na samym początku, nie w trakcie gry. Co siedzi w głowie himalaisty, który musi czekać tygodniami na poprawę pogody? Widziałem wielu wspinaczy, którzy uciekli z base campu, bo eksplodowała im psychika. Nie umieli znaleźć motywacji, żeby zostać dłużej. Czekanie jest bardzo trudną sprawą. Zaczynasz robić rzeczy, których nie powinieneś. Na przykład jakie? Na przykład wspinanie kiedy warunki są złe, a widoczność słaba. Kiedy serce podejmuje decyzję bez porozumienia z głową, nic dobrego z tego nie wynika. Nawet jeśli te decyzje są podejmowane w imię miłości do gór, a nie są racjonalne - zginiesz. Kochać, to coś wspaniałego, więc po co umierać z tego powodu? Dlatego zawsze masz plan B? Dobrze nauczyć się być wielkim przegranym, po to żeby stać się wielkim zwycięzcą. Kiedy robisz naprawdę coś trudnego i niebezpiecznego, musisz być przygotowany na niepowodzenie czy rezygnację ze swoich planów i czekanie nie tygodniami, ale nawet latami. Nanga Parbat jest dobrym przykładem. Szczyt był atakowany zimą trzydzieści jeden razy w przeciągu trzynastu lat. K2 atakowano zimą tylko trzy razy. Kto wie, może K2 nie puści w ciągu kolejnych kilkunastu lat? Anatolij Bukriejew (kazachski himalaista, zginął w 1997 r. na Annapurnie [przyp.red.] był dla Ciebie mentorem i wzorem do naśladowania. Czy Twoja relacja z Tamarą Lunger jest podobna? Anatolija nie da się zastąpić. Anatolij był dla mnie nauczycielem, a ja byłem jego uczniem. Kiedy szukałem innego wspinacza natknąłem się na młodego chłopaka z Kazachstanu imieniem Denis. Uciekał z Rosji. Pomogłem mu zorganizować paszport. Znajomość z Tamarą zaczęła się podobnie. Też na początku jej pomagałem i uczyłem, a ona szybko stała się bardzo silna. Tak silna jak Denis i Anatolij razem wzięci. Nie próbujcie nawet z nią konkurować. Z przyjemnością patrzyłem jak ze świetnej narciarki staje się wybitnym wspinaczem. Gdy zobaczyłem wyczyny Tamary podczas wspinaczki na K2 (2014 r.) nie miałem wątpliwości, że to z nią chciałbym się wspinać. A do tego jest bardzo wrażliwą dziewczyną. Potrafi płakać, gdy coś ją wzruszy. Anatolij też czasem płakał, Denis nie płakał nigdy. To dwa różne charaktery, ale to Tamara jest teraz moim oficjalnym partnerem. Twoja natura jest bardziej rosyjska niż włoska. Czy nie powinieneś urodzić się Rosjaninem? Kinga Baranowska też stwierdziła, że mam wschodni temperament. Zawsze fascynowali mnie silni ludzie z Europy Wschodniej. Warunki w latach 80-tych były u was trudniejsze niż w pozostałej części kontynentu, a mimo to mieliście takich himalaistów jak Kukuczka, Zawada, Berbeka, Czok… I często pytam samego siebie, czy jestem tak samo silny jak oni? Dlatego staram się zbliżyć do ich historii. Trudne zimowe wspinanie, to prawdziwy test. Często powtarzam alpinistom: żeby być dobrym wspinaczem, trzeba mieć niezłomną polską mentalność. Czy uważasz, że jesteśmy świadkami zmiany w sposobie zdobywania gór wysokich? Czy to koniec dużych ekspedycji w stylu oblężniczym? Wszystko możliwe. I moim zdaniem, pierwszą osobą, która zmieni zdanie będzie Krzysztof Wielicki. Jest bardzo doświadczony, dużo widział i dużo się nauczył. Nadchodzą czasy zimowego wspinania w górach wysokich w stylu alpejskim. Zdałem sobie sprawę, że brałem udział w takiej wspinaczce właśnie z Denisem Urubko. Wchodziliśmy na Makalu (2009 r.). Było nas dwóch, mieliśmy jedną kuchenkę i zrobiliśmy to w stylu alpejskim. Jedno wyjście, a następnie atak szczytowy. Można powiedzieć, że mieliśmy szczęście, bo pogoda nam sprzyjała, a może dlatego, że byliśmy szybcy, bo było nas tylko dwóch i nie zakładaliśmy obozów? Biorąc udział w dużych ekspedycjach zdałem sobie sprawę, że to nie jest styl, który mi odpowiada. Wolę być w małej grupie, co nie znaczy, że duże wyprawy są złe. Przypuśćmy, że K2 zostanie zdobyte. Co dalej? Odpowiem metaforycznie. Alpinizm jest jak książka. W momencie, kiedy człowiek zdobędzie K2 zimą nie oznacza, że zamykamy książkę. Przekładamy tylko kolejną stronę. Zamyka się pewien rozdział. Rozdział pierwszych zimowych wejść. Możliwe, że otwieramy następny rozdział. Zdobywanie ośmiotysięczników w stylu alpejskim lub wyznaczania zimą nowych dróg. Są jeszcze niezdobyte siedmiotysięczniki. Przygoda eksplorowania gór wysokich nigdy nie zostanie zakończona. A jaki jest kolejny rozdział Simone Moro? Jako profesjonalista staram się trzymać najwyższy poziom, mimo że mam już 50 lat. Na obecną chwilę młodsi wspinacze nie są w stanie mnie wyprzedzić. Jestem z tego dumny. Ale to nie przychodzi samo. Trenuję codziennie. Chciałbym wrócić do wspinania technicznego i mam, co do tego pewne plany. Cały czas myślę o trawersie Everest-Lhotse bez tlenu. Nikomu to się jeszcze nie udało. Może to znak, że to ja będę tym pierwszym? W skrócie, moje plany na przyszłość wiążą się z eksperymentowaniem na wysokościach. (Simone Moro próbował trawersu 3 razy: w 1997 r. z Anatolijem Bukriejewem, w 2000 r. z Denisem Urubko i w 2001 r. [przyp. red.]). Czym jest dla Ciebie wysokość? Wysokość to dla mnie przede wszystkim cisza, spokój i ucieczka od tego, co widzimy na co dzień. Gdy jestem na szczycie, zaczynam rozumieć, że w życiu nic nie jest oczywiste. Śmiech znajomych, ciepło domowego kominka czy po prostu szklanka wody stają się wtedy dla mnie czymś bardzo wyjątkowym. Nabierają dodatkowego znaczenia. Właśnie tak się poczułem, kiedy byłem na Syberii. W kompletnej ciszy na środku ogromnego pustkowia. Gdy jestem na wysokości czuję, że mam wybór - że mogę uciec od tych wszystkich przyziemnych rzeczy. I to właśnie ten wybór pozwala mi zrozumieć, ile te rzeczy dla mnie znaczą. Bycie na wysokości nauczyło mnie prawdziwie doceniać wszystko to, co dla ludzi zazwyczaj wydaje się oczywiste. Rozmawiała: Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska.
Ta kobieta zdobyła wszystkie 14 ośmiotysięczników. Dziewczyna z K2
Przeczytaj wywiad z alpinistką, która bez dodatkowego tlenu i pomocy tragarzy pokonała najwyższe góry świata!
Iwona El Tanbouli: Jest 14 ośmiotysięczników, ale to właśnie liczba 13 miała w Twoim życiu duże znaczenie. Wiesz dlaczego? Gerlinde Kaltenbrunner: Bo urodziłam się 13-tego? Tak ale są jeszcze dwa inne powody. Jakie? W wieku 13 lat po raz pierwszy spróbowałaś wspinaczki na poważnej ścianie. I wtedy po raz pierwszy poczułam i doświadczyłam, co znaczy prawdziwa wspinaczka. To było na Sturzhahn w Toten Gebirge. Kawał ściany, może nie wysoki ale te wszystkie operacje z liną, dotyk ciepłej skały, eksponowany teren – to wszystko mnie fascynowało. Wtedy zdałam sobie sprawę, że wspinanie jest dla mnie czymś więcej niż tylko aktywnością. Kolejna 13-stka to wyprawa na Dhaulagiri. Dokładnie 13-tego maja 2007 roku zeszła lawina. Byłaś wtedy w obozie II razem z dwójką swoich przyjaciół. Ty przeżyłaś, oni nie. Pamiętam ten dzień bardzo dokładnie. Mgła i silny wiatr. Zdecydowaliśmy, że zaczekamy 2h. Jeśli pogoda się poprawi ruszymy w górę, jeśli nie, zawrócimy. Wróciłam do swojego namiotu i poczułam, że coś mi się wali na głowę. Lawina porwała namiot. Przy uprzęży miałam nóż. Użyłam go do rozcięcia ściany i wygramoliłam na powierzchnię. Zdałam sobie sprawę, że namiot, w którym byli Ricardo i Santiego został przysypany. Moja pomoc była spóźniona. Gdy ich odkopałam już nie żyli. Czy to było szczęście? Uratowało mnie tylko to, że mój namiot był rozstawiony dzień wcześniej i podłoga nie zdążyła przymarznąć do śniegu. Namiot chłopaków stał już tam 2 tygodnie. Po prostu zleciałam razem z lawiną a oni zostali przez tę lawinę przysypani. Tego dnia dostałam drugą szansę. Można powiedzieć, że narodziłam się po raz drugi. 13 lat - tyle zajęło Ci skompletowanie korony himalajów. Chyba nigdy nie policzyłam ile to trwało. Teraz wbrew przesądowi mogę powiedzieć, że 13-tka jest moją szczęśliwą liczbą. W wyścigu do zdobycia korony Himalajów byłaś tylko Ty i Edurne Pasaban. Co czułaś gdy zdałaś sobie sprawę, że możesz być pierwszą kobietą na świecie, która zdobędzie wszystkie ośmiotysieczniki? Po wejściu na Gasherbrum II (2005 r.) dowiedziałam się, że jest jakiś wyścig. Niestety to media nakręciły całą sytuację. Przyjaźnię się z Edurne i ona była tego samego zdania. Razem weszłyśmy na Broad Peak (2007 r.), żeby pokazać, że żaden wyścig między nami nie ma miejsca. Ale media nie były tym zainteresowane. Kiedy byłam dzieckiem brałam udział w wielu zawodach narciarskich. Ścigałam się i walczyłam o najlepsze miejsce. Jednak góry wysokie to nie jest dobre miejsce do tego. Nigdy moich wejść nie traktowałam jako wyścig. To co Cię motywowało do podejmowania kolejnych wyzwań? Dla mnie zawsze najważniejszą rzeczą był fakt, że wejdę na szczyt bez użycia dodatkowego tlenu i pomocy tragarzy. Jeśli nie mogłabym w ten sposób działać w górach, po prostu bym tego nie robiła. Dlaczego? Byłoby to sprzeczne z moimi przekonaniami i zasadami, którymi kieruję się w życiu. Tam wysoko jestem ja i góra. Moje umiejętności, predyspozycje, siła i wola przetrwania. Jeśli moje ciało nie pozwoliłoby mi osiągnąć celu na moich warunkach, po prostu nie wspinałabym się. Wbrew pozorom to mało skomplikowane. Ale góry rządzą się swoimi prawami. Czasami musimy podejmować decyzje, które się nam nie podobają. To zależy. Z naturą nie można walczyć, bo i tak się nie ma szans. To ona wyznacza obszar, do którego nas dopuści. Trzeba to uszanować i docenić. Cele osiąga się cierpliwością i ostrożnością. Rozmawiasz z górami? Traktuję je jak osobę. Rozmyślam o nich, rozmawiam. Wsłuchuję się i obserwuję. Śnisz o górach? Tak. Koszmary? Ciężko było właśnie po tregedii na Dhaulagiri. Miałam koszmary. Trochę czasu zajęło mi zaakceptowanie i pogodzenie się z tą sytuacją. Z faktem, że żyjesz? Że tylko przypadek zdecydował kto nie wróci z tej wyprawy. A te dobre sny o górach? Bardzo często śni mi się K2. Teraz już mniej, ale zawsze jest to dobry sen. K2 lśni w słońcu. Podejmowałaś sześć prób wejścia na ten szczyt. Dopiero za siódmym razem Ci się udało. Czy to nie było igranie z życiem? Zawsze słucham mojego wewnętrznego głosu. Jeśli mówi mi, żebym została w bazie, zostaję. Czasami nie jest to łatwe szczególnie kiedy pogoda jest sprzyjająca. Na K2 robiłam sześć podejść w ciągu czterech wypraw. Każdą próbę wejścia na szczyt, jeśli skończyła się szczęśliwie a ja czułam się dobrze, uważam za udaną. Ten jedyny raz kiedy poczułam, że powinnam odpuścić był wtedy, gdy zginął Fredric Ericsson. To było silne przeżycie i myślałam o K2 jeszcze bardziej intensywnie niż do tej pory. Na tyle intensywnie, żeby wrócić tam za rok. Wielu powie, że to głupie. I pewnie będą mieć rację. Śnił mi się Fredrick. Uznałam ten sen za proroczy. Czułam, że tylko wyjazd w Karakorum i spróbowanie raz jeszcze przywróci mi wewnętrzny spokój. Chciałam być w dobrych relacjach z tą górą. Zdecydowałam się wejść na K2 zupełnie nową drogą. Od północy. Udało się. K2 było Twoim ostatnim ośmiotysięcznikiem. Kiedy w 2012 roku stanęłam na szczycie, to był najpiękniejszy moment w całej mojej karierze wspinaczkowej. Spełnienie wszystkich pragnień, oczekiwań i wysiłków podjętych we wcześniejszych wyprawach. A podoba Ci się ta góra? Z wyglądu. Ze wszystkich ośmiotysięczników najbardziej. I najwięcej dla mnie znaczy i już wiem, że nigdy na nią nie wrócę. Bo… To już zamknięty rozdział. Jestem jej wdzięczna za łaskawość. Lepszego zakończenia nie mogłabym sobie wyobrazić. Jest jeszcze nie zdobyta zimą? Nie skorzystam. Czy uważasz, że właśnie K2 jako ten jedyny szczyt nie zdobyty zimą , powinien stać się symbolem góry niezdobytej? Może w obecnych czasach kiedy wyprawy w Himalaje się skomercjalizowały i ludzie, którzy nie mają umiejętności ale mają pieniądze stają na szczytach, byłoby to wartościowe i dające do myślenia. Ale nie mnie oceniać te rzeczy. Teraz kiedy nie jeździsz w góry wysokie tęsknisz za nimi? Cały czas pozostaję w łączności z górami. Wspinam się w różnych rejonach Europy. Wyjeżdżam do Nepalu czy Indii na 5-cio i 6-cio tysięczniki… Nie, nie tęsknię. To była świadoma decyzja. Rozdział góry wysokie uważam za zamknięty. Czujesz się z siebie dumna, że jesteś jedyną kobietą na świecie, która zdobyła koronę himalajów bez tlenu i pomocy tragarzy? Nigdy nie czułam dumy z tego powodu. Nigdy nie czułam się lepsza. Każdy ma swoją drogę i każdy ma prawo przeżyć życie na swój sposób. Wiadomo, że dążenie do tego, żeby być szczęśliwym jest naturalne. Niektórym to wychodzi lepiej innym gorzej. Wielu traktuje życie jak wyścig a nie jak poszukiwanie własnej drogi. Każdy ma swoje K2. Ja na moim już byłam. Gerlinde Kaltenbrunner była gościem 13 Spotkań z Filmem Górskich w Zakopane, które odbyły się w dniach 30 sierpnia – 3 września, 2017 roku. Rozmawiala Iwona El Tanbouli-Jabłońska.
Maimuna i Safiratou przeżyły piekło. Co to znaczy być dziecięcą panną młodą? [FOTOREPORTAŻ]
Maimuna i Safiratou zostały zmuszone do ślubu jako dzieci. To, przez co przeszły, można nazwać piekłem. Kobiety żyją, ale nie wszystkie młode dziewczęta w Nigrze mają tyle szczęścia, co one.
– Myślę, że miałam radosne dzieciństwo. Mieszkałam z rodzicami, chodziłam do szkoły i pomagałam w domu. Jak każde dziecko. Aż do tamtego dnia… – mówi 20-letnia Maimuna Adu. Pięć lat temu jej dziecięcy świat runął. Maimuna Adu urodziła czworo dzieci, tylko dwoje przeżyło (fot. Iwona El Tanbouli-Jabłońska/f11-photo.pl) Swoim doświadczeniem dzieli się także 30-letnia Safiratou Sani. – Uwielbiałam się uczyć. Od dziecka nauka była moją pasją. Chciałam osiągnąć coś w życiu, zdobyć wykształcenie i wesprzeć rodzinę. Kiedy to się stało, miałam 16 lat – mówi Safiratou ze smutkiem w oczach. Bassaraoua to niewielka wieś w południowym Nigrze, położona kilkanaście kilometrów od granicy z Nigerią. To też jeden z najbardziej niebezpiecznych regionów w kraju, regularnie narażony na ataki terrorystów z Boko Haram. Nieurodzajne ziemie rzadko przynoszą obfite plony. Nic dziwnego: w Nigrze tylko 3% ziem jest uprawna. Reszta to Sahara. Stolica, Niamey jest oddalona od wioski o niemal 700 km, co oznacza 10-godzinną, żmudną podróż prowizorycznymi drogami. Dla mieszkańców wioski jest praktycznie nieosiągalna. Bassaraoua to cały świat dla jej mieszkańców. Zarówno życie Maimuny, jak i Safiratou diametralnie zmieniło się po ślubie. Decyzję o zamążpójściu Maimuny podjęła jej rodzina, a dziewczyna nie miała na nią wpływu. – Nie wiedziałam, co się ze mną dzieje. Po ślubie przeprowadziłam się do domu rodzinnego męża i bardzo szybko zaszłam w pierwszą ciążę. Zniosłam ją bardzo ciężko, a dziecko rodziłam w ogromnych bólach. Po porodzie straciłam pokarm i bardzo długo dochodziłam do siebie. Niestety niemowlę zmarło na skutek niedożywienia. Maimuna Adu została wydana za mąż, kiedy miała 15 lat (fot. Iwona El Tanbouli-Jabłońska/f11-photo.pl) Głód w Nigrze jest powszechny. UNICEF szacuje, że ponad 380 tysięcy dzieci poniżej 5. roku życia z powodu niedożywienia jest na granicy życia i śmierci. Najmłodsze dzieci cierpią najbardziej, a ich osłabione i wyniszczone organizmy są narażone na inne choroby takie jak malaria, zapalenie płuc czy biegunka, która jest śmiertelnym zagrożeniem. Maimuna jeszcze cztery razy zachodziła w ciążę. Dwójka dzieci niestety zmarła z powodu niedożywienia. Przeżyła tylko córka Haua (4 lata) i syn Jonas (rok). Teraz dzieci są zdrowe, ale co będzie, kiedy przyjdzie kolejna pora sucha? Czy i wtedy wystarczy pożywienia? – Dzieci są jeszcze małe, ale chciałabym, aby w przyszłości poszły do szkoły i zdobyły wykształcenie, czyli coś, czego ja zostałam pozbawiona – mówi Maimuna. Safiratou poprawia swój wielobarwny strój. Milczy chwilę, a kiedy zaczyna mówić – waży słowa, jakby chciała jak najdokładniej przybliżyć swoje losy. Po języku, którego używa można poznać, że jest osobą wykształconą. – Moi rodzice byli przeciwni edukacji. Na szczęście któregoś dnia w odwiedziny przyjechał brat ojca, który jest nauczycielem. Przekonał moją rodzinę, żeby posłała mnie do wiejskiej szkoły. Wtedy byłam szczęśliwa. Safiratou Sani miała 16 lat, gdy została wydana za mąż (fot. Iwona El Tanbouli-Jabłońska/f11-photo.pl) Safiratou ukończyła szkołę podstawową i zdobyła dyplom. Aby kontynuować edukację, musiała przeprowadzić się do większego miasta, Maradi, gdzie mieszkała jej dalsza rodzina. Niestety dziewczynka w domu krewnych doświadczyła przemocy i była bardzo brutalnie wykorzystywana jako pomoc domowa. Musiała uciekać. Kiedy wróciłam do wioski, do domu rodzinnego, byłam załamana. – Wtedy rodzice zdecydowali, że muszę wyjść za mąż i założyć rodzinę. Miałam niespełna 16 lat, a mój mąż 23. Cały ślub i wesele przepłakałam. Nie chciałam wychodzić za mąż. Nie znałam tego człowieka – mówi ze łzami w oczach. Dziewczyna zaakceptowała swojego męża 8 miesięcy po ślubie. Teraz mają czwórkę dzieci: trzech synów i córkę. Wszystkie chodzą do szkoły. Wczesne małżeństwa – idą zmiany? Maimuna zapytana o to, co sądzi o zmuszaniu dzieci do ślubu odpowiada – Wczesne małżeństwa są złe. Dziewczynki powinny znać swoje prawa, uczyć się i same podejmować decyzje o swojej przyszłości. Po śmierci trojga naszych dzieci, mój mąż też zmienił zdanie na temat wczesnych małżeństw. Wszyscy w wiosce wiedzą teraz, że małżeństwa dzieci nie są dobre. – Jestem zdecydowanie przeciwna zmuszaniu dzieci do małżeństwa – wtóruje jej Sefiratou. – Mój mąż początkowo cieszył się ze ślubu, ale kiedy widział mój smutek, sam stał się nieszczęśliwy. On też jest teraz przeciwnikiem wczesnych małżeństw. Safiratou Sani miała 16 lat, gdy została wydana za mąż (fot. Iwona El Tanbouli-Jabłońska/f11-photo.pl) Mieszkańcy Bassaraoua niedawno całkowicie porzucili praktykę zmuszania dzieci do małżeństwa. To jeden z niewielu sukcesów w tym kraju. Niestety w Nigrze około 75% nastoletnich dziewcząt pada ofiarą wczesnych małżeństw. Ponadto, co trzecia kobieta w wieku 15-19 lat jest w ciąży lub już urodziła dziecko. Władze kraju oficjalnie starają się wyeliminować przypadki wczesnych małżeństw. Rząd w ostatnim czasie wydał dekret dotyczący ochrony dziewcząt w szkołach. Ma im zapewnić dostęp do edukacji aż ukończenia 16. roku życia. Tyle szczęścia co Maimuna i Safiratou nie miała mama 5-miesięcznej Hadissy. Zmarła podczas porodu na skutek krwotoku wewnętrznego. Osierociła 7 dzieci. Hadissa początkowo była karmiona mlekiem kozim, ponieważ w jej wiosce nie było żadnej innej kobiety, która mogłaby wykarmić dziewczynkę. Stan dziewczynki pogarszał się z dnia na dzień, straciła dużo na wadze i osłabła. Diagnoza jest prosta: niedożywienie. Hadissą zaopiekowała się jej ciocia – Zuera. Kobieta, aby ratować siostrzenicę, wybrała się w długą i niebezpieczną drogę po pomoc. Nic nie posiadała. Dobrzy ludzie pożyczyli jej pieniądze, dzięki którym mogła przyjechać z Hadissą do ośrodka intensywnego leczenia niedożywienia wspieranego przez UNICEF w Mayahi. Teraz Hadissa znajduje się pod opieką lekarzy i otrzymuje niezbędną pomoc. Odwaga ciotki i szybka reakcja lekarzy może uratować jej życie. Z powodu braku środków 60% głodujących dzieci w Nigrze nie otrzymało w tym roku żadnej pomocy. Wiele dzieci nie wie, czy i kiedy zje kolejny posiłek. UNICEF jest główną organizacją, która w Nigrze niesie pomoc żywnościową. Wystarczy niewiele, aby uratować życie dziecka. Na przykład za 86 zł można kupić 6 puszek terapeutycznego mleka w proszku, ratującego życie najmłodszym dzieciom. W leczeniu niedożywienia UNICEF od lat z powodzeniem stosuje pastę terapeutyczną złożoną ze zmielonych orzeszków ziemnych. Jedna saszetka dostarcza dziecku aż 500 kcal. Wystarczą trzy saszetki dziennie, aby w ciągu tygodnia dziecko przybrało na wadze kilogram. Taka miesięczna terapia leczenia niedożywienia u dziecka kosztuje zaledwie 122 zł. Dla wielu dzieci i ich rodzin w Nigrze codzienny posiłek jest nieosiągalny. Wiedzą, co to znaczy umierać z głodu. Chciałabym mieć własny biznes. Pozwoliłby nam nie martwić się o przyszłość, mówi Safiratou. O bezpieczeństwie żywnościowym mówi też Maimuna. – Moje marzenie? Mieć wystarczającą ilość pożywienia na każdy dzień. Tylko tyle i aż tyle. UNICEF Polska prowadzi akcję „Pomoc dla Nigru”. Organizacja apeluje o środki na ratowanie i leczenie niedożywionych dzieci w Nigrze. Wystarczy wejść na stronę unicef.pl/niger i przekazać darowiznę jednorazowo lub miesięcznie. Środki zebrane w Polsce zostaną przeznaczone m.in. na żywność terapeutyczną i leczenie niedożywienia u dzieci, suplementację witaminą A i żelazem, zakup tabletek odrobaczających, szczepienia przeciwko odrze oraz zapewnienie dostępu do czystej wody, sanitariatów i zestawów higienicznych.
Fotografowanie w duecie i sztuka portretowania | PODCAST "FOTOGRAF MIESIĄCA. STORYTELLERS"
Czym jest magiczny "moment między mrugnięciem powiek", jak zaciągnąć przed obiektyw najważniejsze kinowe nazwiska i jak wygląda praca w fotograficznym tandemie? Opowiadają: fotograf miesiąca - Iwona El Tanbouli-Jabłońska i Maciej Jabłoński (F11 studio). Posłuchajcie!
"Podczas wspinania myślisz tylko o wspinaniu. Reszta problemów nie istnieje". Wywiad z Tommy'm Caldwellem
To jeden z najmocniejszych wspinaczy na świecie. Tommy Caldwell odwiedził Polskę podczas XXIII Festiwalu im . Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju, gdzie promował film o swoim przejściu Dawn Wall. Przeczytajcie, co mówił Iwonie El Tanbouli -Jabłońskiej i Maciejowi Jabłońskiemu o swojej pasji i wyzwaniach.
Jesteś teraz na europejskim tournée promującym film” Dawn Wall”. Czy wyobrażałeś sobie, że kiedyś twoja pasja zmieni się w pracę? Tommy Caldwell: Gdy zaczynałem się wspinać jako dziecko, nigdy nie myślałem, że chciałbym to robić profesjonalnie. Mój ojciec byłby zachwycony, gdyby miał szansę żyć ze wspinania. Był górnikiem. Wspinał się, bo to kochał. Ja nie spodziewałem się, że będę z tego żył. To właśnie ojciec wprowadził Cię w świat wspinaczkowy. Po raz pierwszy zabrał mnie na wyprawę jak miałem 7 lat. Od tego czasu wyjeżdżaliśmy wspólnie dość często. Parę razy prawie nie zginąłem. Mój ojciec dużo ryzykował. Ja taki nie jestem i nie chciałbym stawiać własnych dzieci w podobnej sytuacji. Coś się zmieniło od kiedy masz dzieci? Wcześniej, gdy nie byłem tatą, planowałem jedną lub dwie duże ekspedycje rocznie. Teraz nie czuję takiej potrzeby. Wolę zostać w domu z rodziną lub razem z nimi spędzić czas na wspólnym wyjeździe. Chciałbyś, żeby poszły w Twoje ślady? Tak. Wspinanie wychodzi mi w życiu najlepiej. Jako ojciec mogę dać im dobry przykład, w tej konkretnej dziedzinie sportu. Często mówisz, że podczas wspinania wszystko jest proste. ​A przecież wszystko jest trudne? Podczas wspinania myślisz tylko o wspinaniu. Reszta problemów na ten moment nie istnieje. Bycie na ziemi wydaje mi się zdecydowanie bardziej skomplikowane w tym znaczeniu. Co czułeś jak się dowiedziałeś, że człowiek, którego zepchnąłeś z urwiska, przeżył? Odetchnąłem z dużą ulgą. Nikogo nie zabiłem. Przez ten cały czas od wypadku miałem z tyłu głowy dziwny stres i nieprzyjemne uczucie, że w ogóle byłem w stanie narazić czyjeś życie. Byłem załamany. [W 2000 roku Tommy Caldwell wraz z przyjaciółmi przebywał na wyprawie wspinaczkowej w Kirgistanie. Tam zostali porwani przez uzbrojonych rebeliantów będących w konflikcie z władzami tego kraju. Podczas odprowadzania do obozu Tommy zepchnął w przepaść jednego z rebeliantów. Tym sposobem wspinaczom udało się uciec. przyp.red.] I dlatego wymyśliłeś sobie klasyczne przejście Dawn Wall. Drogi niemożliwej do zrobienia? To był dla mnie trudny moment. Żyłem ze świadomością, że zabiłem człowieka. Rozstałem się po wielu latach z dziewczyną. Podczas prac stolarskich obciąłem sobie wskazujący palec… Dla wspinacza sportowego, to przecież koniec! Pewnie tak. Wypracowałem technikę chwytania używając kciuka. Dużo trenowałem. Ojciec zbudował dla mnie specjalne urządzenie do trenowania mięśni dłoni. Ja po prostu czułem, że muszę pojechać do Yosemite zmierzyć się z Dawn Wall. Za pierwszym razem nie byłem w stanie zrobić tej trasy. Powiedziałem Kevinowi [Kevin Jorgeson partner z prześcia Dawn Wall przyp.red.], że powinniśmy nakręcić o tym film. Potem co roku przyjeżdżała ekipa filmowa nagrywać nasze próby. Nie przeszkadzała wam obecność kamery? Droga, którą zrobiliście, to najtrudniejsza klasyczna wielowyciągowa droga na świecie. Nawet jak kręciliśmy trudne momenty, cały czas byłem skoncentrowany. Gdy się wspinam, to nie myślę, że ktoś na mnie patrzy. Nie obchodziło mnie jak będę wyglądał. Siedem lat zajęło nam pokonanie tej trasy. W sumie przez ten czas można się przyzwyczaić do obecności kamery. Dawn Wall było Twoją obsesją. Chyba tak. Przez ponad 10 dni próbowałem pokonać trudne miejsce. Wymagało ono wyskoku do bardzo małej krawądki. W skakaniu nie jestem dobry. Na sztucznej ściance w domu odtworzyłem dokładnie to problematyczne miejsce. Ćwiczyłem ten wyskok chyba z tysiąc razy. Jeszcze nigdy w życiu nie czułem niczego takiego. Dawn Wall siedziało mi w głowie. Czyli skałę El Capitan znasz jak własną kieszeń? Tak, mogę tak powiedzieć. Na El Capie spędziłem więcej czasu niż ktokolwiek inny do tej pory. Topografię wielu ścian znam bardzo dobrze. Wychowałem się i mieszkam w Kolorado. Często też podróżuję po zachodzie kraju. Ale mimo wszystko Yosemite to wyjątkowe miejsce. Ciężko mi tam nie wracać. Jak się poczułeś gdy Adam Ondra, rok po tym jak zrobiłeś Dawn Wall, przeszedł tę drogę? Wkurzyłeś się? Absolutnie nie. Niesamowicie obserwuje się wspinacza, od dzieciństwa do teraz, który pokonuje najtrudniejsze trasy i ciągle się rozwija. To taki Bruce Lee wspinaczki. Nadal wspinasz się z Kevinem, czy może szukasz kogoś innego? Wspinam się głównie z Kevinem i Alexem. [Alexem Honoldem, przyp . red]. Ciężko jest znaleźć dobrego partnera. Nawet jak ma się tyle znajomości. Jeśli chodzi o Down Wall, to Kevin był bardzo zapalony na ten pomysł. Chętnie wracał ze mną w Yosemite. Jak tylko miał chwilę zwątpienia i pojawiał się ktoś inny, na przykład Chris, [Chris Scharma, przyp. red.] wtedy Kevin robił się zazdrosny i wracał. Alexa Honolda traktujesz jako konkurencję? Zdecydowanie nie. Alex to mój najlepszy przyjaciel. Kevin jest dla mnie bardziej konkurencją, jeśli miałbym wybierać. Jakie to uczucie przebywać w ścianie kilkanaście dni i poruszać się wyłącznie w pionie? Dla ludzi to nie jest naturalny kierunek. Jak już człowiek zejdzie na ziemię, to jakby wrócił z księżyca. Nie trzeba się do niczego wpinać, trzymać, czy asekurować. Można swobodnie iść przed siebie. Bardzo fajne uczucie. Czy ufasz swojemu ciału i umiejętnościom w 100%-tach? O nie nie! Wybieram takie trasy, które są odpowiednio trudne, aby być wyzwaniem, a nie pogromem. Skończyłeś 40 lat. Czujesz, że jesteś w szczytowej formie? Najmocniejszy czułem się mając około 32 lat. Wtedy trenowaniu poświęcałem każdą chwilę. Teraz nadrabiam doświadczeniem. A to dużo pomaga w osiąganiu większych, bardziej ambitnych projektów. To ciekawe, bo ludzie zazwyczaj podejmują ambitne wyzwania gdy są młodsi. Mają w sobie więcej tzw. „życiowej głupoty”. Zdecydowanie masz rację. Ale teraz mając więcej doświadczenia, podejmuję bardziej przemyślane decyzje. Znam swoje możliwości i wybieram drogi, które są w zakresie moich możliwości. Twój poziom wciąż jest bardzo wysoki. Nauczyłem się, że wspinaczka to nie tylko sama czynność, ale też cała logistyka wyprawy. Bez doświadczenia, nawet przy najlepszej witalności, nie uda się zdobyć pewnych ścian, czy szczytów. Może jakbym był bardziej odważny w młodości i porywał się na trudniejsze drogi, to miałbym więcej szczęścia. Ja jednak zawsze byłem ostrożny. O czym myślisz gdy się wspinasz? Zależy od trasy i stylu w jakim się wspinam. Będąc w ścianie, wbrew pozorom, czasu jest sporo. Można sobie gdzieś usiąść i popatrzeć w dół. Usiąść? Na skalnej półce, czy na stanowisku w uprzęży… I co wtedy? Nic. Staram się odpocząć. Ale podczas samej czynności wspinania jedyne o czym myślę, to o następnym ruchu. Bardzo lubię to uczucie. Całkowitego skupienia. Masz wspinaczkowego idola? Mój „idol” dość często się zmienia. W młodości podziwiałem ojca, potem imponowali mi wspinacze ze złotego okresu wspinaczki. To co najbardziej lubię w tej społeczności to fakt, że jest dosyć mała, a „idole” nie są wcale tacy niedostępni. Prędzej czy później będziesz się z nim wspinał jako partner. Jakieś plany na najbliższą przyszłość? Minęły trzy lata od pracy nad Down Wall i bardzo brakuje mi właśnie takich dużych projektów. Ale jak na razie nie myślę o niczym konkretnym. Obstawiam, że cały czas będę gdzieś w górach. Jak dzieci trochę podrosną, to powrócę do większych ekspedycji. Ale to później. Teraz jest czas dla dzieci. Rozmawiali: Iwona El Tanbouli i Maciej Jabłoński. Tommy Caldwell był gościem na tegorocznym XXIII Festiwalu im . Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju. 25 października do kin wchodzi film „Dawn Wall” z Tommym Caldwellem w roli głównej. Film opowiada o zmaganiach wspinaczy na jednej z najtrudniejszych tras wielowyciągowych na świecie.
„Nie łudzę się, że zmienię świat. Najbardziej zależy mi na szczerości”. Wywiad z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską [STORYTELLERS]
Dyrektor artystyczna National Geographic Polska, Fotograf Miesiąca w cyklu Storytellers - Iwona El Tanbouli-Jabłońska - opowiada o początkach swojej fotograficznej drogi, najtrudniejszych wyzwaniach, momentach, gdy nie miała siły sięgnąć po aparat i zmianach, jakie dokonały się w podejściu do fotografowania na łamach magazynu z "żółtą ramką".
Joanna Kinowska: Skąd się wziął aparat w Twoim życiu? Czemu nie rzeźbienie, rysowanie, pisanie wierszy? Iwona El Tanbouli-Jabłońska: Na początku, czyli jeszcze w liceum plastycznym, na podstawie zdjęć, które zrobiłam, wykonywałam rysunki albo kolaże. Aparat traktowałam jako jedno z narzędzi obok farb, węgla czy ołówka. Zawsze wolałam rysunek niż malarstwo. I jakoś bardziej ciągnęło mnie do monochromatycznych obrazów. A fotografia wtedy była dla mnie medium czarno-białym. Zamiast malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych, wybrałam fotografię. To wszystko jakoś tak naturalnie się działo. Bez przełomowych zwrotów akcji typu: obudziłam się i poczułam, że będę fotografować. JK: Zawsze masz aparat przy sobie? Czy są sytuacje przewidziane, na przykład wyjazd i wtedy aparat w ręce, czy na tak zwany niedzielny spacer, albo sytuacje w domu, też jest aparat gotowy? ITJ: Aparat jest w pobliżu, ale nie zabieram go za każdym razem, kiedy wychodzę z domu. To jest fajne, jak ktoś robi fotografię uliczną czy dokumentalną. Musi być szybki i czujny. Ja raczej wymyślam sobie temat i później go realizuję. Zupełnie inna bajka jest jak wyjeżdżam na zdjęcia. Wtedy aparat zawsze mam blisko siebie. JK: Zdjęcie zaplanowane wcześniej czy reagujesz na to, co przed tobą? Kiedy podnosisz aparat i robisz zdjęcie? ITJ: To jest odruch. Myślę, że intuicja gra tu pierwsze skrzypce i pewnie moja wrażliwość na obraz, światło, ludzi. Nie ma tu żadnej złożonej historii, że nagle coś poczułam, jakiś impuls, który kazał mi się zatrzymać i według bressonowskiej teorii decydującego momentu, nacisnąć spust migawki. Tej czynności nie nazwałabym też potrzebą, bo też nigdy nie czułam, że potrzebuję rejestrować rzeczywistość. JK: Powiedziałaś: „Zdałam sobie sprawę, że fotografując, mogę prowadzić narrację. I mogę to robić bardzo świadomie, i dokładnie tak jak chcę”. O czym najbardziej lubisz opowiadać? A może nie tylko lubisz, ale musisz? ITJ: Tak, to była duża zmiana. Poczułam, że fotografie mogą mieć znaczenie i tak jak ciąg słów w powieści wzbudzać wzruszenie, śmiech, złość, obrzydzenie, niechęć, podniecenie. I w zasadzie, to był moment, kiedy podświadomie, bez wiedzy na ten temat, zaczęłam edytować swoje zdjęcia. Robiłam takie książeczki, ręcznie np. rok z życia córki. Z tektury wycinałam strony, łączyłam je sznurkiem i na każdej tekturce przyklejałam zdjęcia czy wycinki ze stykówek. Coś tam dorysowałam, coś napisałam… Zaczynałam opowiadać. Opowiadać obrazem. JK: W twoim archiwum są czarno-białe portrety, eksperymenty formalne, a wreszcie są zaangażowane i niemal interwencyjne reportaże. Który materiał, mógłby nam najwięcej powiedzieć o tobie, o tym jak patrzysz, co czujesz, to o czym chcesz powiedzieć światu? ITJ: Żaden w całości (śmiech). Raczej każdy po trochu. Zdjęcia powstawały w różnych momentach życia. W projekcie Storytellers Fotograf Miesiąca pokazuję prace z okresu około 15 lat. Robiąc portrety z serii „Nieme Kino” moją fascynacją był świat kina i muzyki filmowej. Interesowałam się niszowymi produkcjami. To, że mogłam fotografować wybitnych twórców było dla mnie spełnieniem. Później do każdego innego projektu podchodziłam z nowym bagażem doświadczeń i też z inną wiedzą na temat fotografii. Albo z inną świadomością. To, że dane zdjęcie wygląda tak, a nie inaczej, to wypadkowa rzeczy, które na mnie zadziałały, które przeżyłam. Na przykład fotoreportaż z Nigru, to najtrudniejszy dla mnie projekt jak do tej pory. Codziennie widziałam cierpienie dzieci. Jestem matką i pewnie ten fakt wpłynął na sposób, w jaki na nie patrzyłam. I to, że jestem kobietą też pewnie miało wpływ. I może nawet to, że przeczytałam książkę Martína Caparrósa „Głód”. I to, że pracując w National Geographic, mam do czynienia z trudnymi tematami. Często o przemocy wobec dzieci, kobiet, zwierząt. Suma przeżyć, widzianych wcześniej obrazów, przeczytanych słów, to wszystko razem rezonuje i uwidacznia się z pewnością w mojej pracy. Fot.(powyżej) Rafał Hamrol, Janusz Schwertner JK: Właśnie, to szalenie mnie interesuje. Ponoć Iksiński już nie chce tego oglądać, przesycił się. Tak mówią od lat wydawcy i nie chcą już żadnych trudnych obrazów. Z drugiej strony, niestety, trudne obrazy przyciągają widza, ale tylko na chwilę. Widz obejrzy i pójdzie dalej, bez reakcji. Jak to jest z trudnymi obrazami w National Geographic? ITJ: W lifestylowym magazynie szczęście sprzeda się lepiej niż cierpienie. Z kolei w tabloidach „im krwawiej, tym ciekawiej”. Iksiński też się zmienia pod wpływem łatwego i nieograniczonego dostępu do informacji i obrazów. Staje się bardziej odporny na patrzenie na nieszczęście. Niestety jest to również zasługa fotografów i dziennikarzy. Wiadomości i zdjęcia pełne są konfliktów i przemocy. Teraz bez żadnego wysiłku, siedząc na kanapie z komputerem na kolanach, możemy zobaczyć jak na ulicy umiera człowiek. Zło przyciąga i przytrzymuje dłużej niż tylko na chwilę. Ikoniczne zdjęcia, to w większości te, ukazujące śmierć albo ból. A jak jest z trudnymi obrazami w National Geographic? To nie jest magazyn newsow i zdjęcie ciała w kałuży krwi na ulicy w Ciudad Juárez raczej się tu nie znajdzie. Znajdzie się natomiast fotoreportaż o tajemniczych morderstwach młodych kobiet w tym najniebezpieczniejszym mieście na świecie. Albo projekt długoterminowy o przeszczepie twarzy młodej Amerykanki. Od momentu, kiedy decyduje się na serię operacji i cały proces leczenia, który trwa parę lat. Są to tematy trudne i też trudne zdjęcia. Pokazanie ich jest dużą odwagą. Redakcji i wydawcy. JK: Dobrze, że to się dzieje. Jeszcze wróćmy do Nigru i twojego najtrudniejszego emocjonalnie materiału. Jak się tam znalazłaś, po co? Wiedziałaś, co zastaniesz? I o czym właściwie mówią te zdjęcia? ITJ: Przygotowywałam się mentalnie do tego wyjazdu około dwa miesiące. Czytałam o Nigrze i sytuacji, jaka tam panuje. Wiedziałam, że spotkam obrazy pełne bólu i cichego cierpienia, niemocy i bezradności. Wyjazd został zorganizowany przez UNICEF Polska, który zadbał też o wszystkie bieżące dane na temat niedożywionych dzieci, nieletnich matek, złych warunków życiowych. Niger to jeden z najbiedniejszych krajów na świecie. Pojechałam tam uzbrojona w te wszystkie informacje i zastałam dokładnie to, na co byłam przygotowana. Pomyślałam nawet w swojej bezczelności, że jestem prawdziwą profesjonalistką. Nie do końca. Nie mogłam przygotować się na płacz i ciche jęki cierpiących kobiet. Na zapach choroby mieszający się z zapachem płynu do dezynfekcji. Na suche i gorące powietrze, które potęgowało to doznanie. Ale najbardziej poruszająca była bliskość, a raczej odległość, w jakiej się znajdowałam od tych wszystkich potrzebujących pomocy ludzi. Bezbronnych, nieświadomych innego życia niż to, które wiodą. Wypełnionego głodem, bólem i wszechobecną biedą. JK: I ty z aparatem… ITJ: Cały czas podczas tej wizyty towarzyszyło mi silne poczucie odpowiedzialności i obowiązku. Odpowiedzialności za dokumentowanie rzeczywistości, w której się znalazłam i którą zobaczyłam. I uważam, że każdy też powinien mieć poczucie obowiązku refleksji nad tym, co znaczy na nią patrzeć. Nad zdolnością przyswojenia tego, co pokazują zdjęcia. Mam cichą nadzieję, że może na chwilę przybliżą jakąś cząstkę tej rzeczywistości ludziom, którzy głodu nigdy nie czuli. JK: Mówisz, że miałaś na miejscu poczucie obowiązku. Chciałaś pokazać coś ważnego widzom. Jest w tym miejscu też chęć zmiany świata? ITJ: Nie łudzę się, że zmienię świat. To jest niemożliwe. Najbardziej zależy mi na szczerości. To mogę – oddać szczerze i najlepiej jak umiem, to na co patrzę. Truizm, wiem, ale aktualny i prawdziwy. JK: Od lat jesteś edytorką zdjęć. Własne prace edytuje się najtrudniej. Masz jakieś wypracowane własne sposoby? ITJ: To jest naprawdę droga przez mękę. Oczywiście, że nie mam. Selekcję z dużego zbioru robię dość sprawnie. Pierwszą lubię zrobić jak najszybciej, w możliwie najkrótszym czasie od wykonania zdjęć. Najlepiej tego samego dnia wieczorem, a najczęściej w nocy. Z drugą selekcją jest trochę więcej zabawy, bo często wracam do tych, które już odrzuciłam. Ten etap też jeszcze idzie sprawnie. Dopiero potem, kiedy już mam zbiór, z którego będę wybierać pod konkretną narrację, to się zaczynają schody. Nagle okazuje się, że tę historię mogę opowiedzieć na dziesięć różnych sposobów, że ta narracja wcale nie musi być liniowa, tylko może iść innym kluczem. Mając tego świadomość, czuję się jak ten osiołek, któremu w żłobie dano. Nie umiem się zdecydować, który sposób edycji będzie lepszy. W końcu dochodzę do momentu, w którym czuję pewien stopień zadowolenia. Nie za duży (śmiech). I nagle zdjęcie z końca przeskakuje na początek. No i masz! Wszystko się zmienia. JK: A jak ze zdjęciami innych ludzi? ITJ: Tego dylematu kompletnie nie mam, kiedy edytuję zdjęcia nie swoje. Też bywają oczywiście poszukiwania i rozmowy, ale jak już razem z twórcą znajdziemy wspólny mianownik, to wszystko ładnie się łączy. I żadne zdjęcie nie przeskakuje z końca na początek. JK: Współpracujesz z mężem. On nie pomaga w edycji? ITJ: Zdjęcia robimy razem, ale edycją zajmuję się ja. Pytam oczywiście Maćka i pokazuję mu wybory, ale zawsze ostateczne zdanie w tym temacie mam ja. I Maciek się z nim zgadza (śmiech). JK: Od około 50 lat bardzo modne jest działanie grup fotograficznych i artystycznych, w ostatnich latach mamy prawdziwą erę kolektywów. Ty pracujesz w duecie z mężem. Opowiedz więcej o tej współpracy i też jak się godzi pracę z domem w takiej sytuacji. ITJ: Temat fotografii w naszym domu po prostu jest. Poznaliśmy się na studiach fotograficznych. Maćka poznawałam między innymi za pośrednictwem zdjęć, które pokazywał na zajęciach czy przeglądach. Podobały mi się, tak jak sam Maciek (śmiech). Nasza łazienka często zmieniała się w ciemnię, a na szybach w oknach suszyły się baryty. To, że w domu rozmawiamy o fotografii, czy o filmach jest dla mnie tak naturalne jak wspólne posiłki przy stole. Fotografujemy w duecie szmat czasu. Zawsze działamy symultanicznie i o dziwo, nie wchodzimy sobie w kadr. Potem wszystkie zdjęcia wrzucamy do jednego wora. Nie robimy oddzielnych folderów - to moje, a to twoje. Zawsze tak było. Nie ma też między nami rywalizacji. Jak Maciek zrobi zdjęcie, które mi się podoba, czuję uznanie, że zauważył coś, obok czego ja przeszłam obojętnie. (Brzmi idealnie, prawda?). Po tylu latach wspólnej pracy poznaliśmy swoje słabe i mocne strony. Praca w duecie z Maćkiem to wiele korzyści, z których często nie zdaję sobie sprawy, bo są tak oczywiste, że o nich zupełnie zapominam. Nieustannie się czegoś od siebie uczymy i nawzajem inspirujemy. Mamy wspólną ciekawość. JK: Brzmi idealnie… Nie ma żadnych kłótni merytorycznych? ITJ: To nie są kłótnie, bo nie obrażamy się później na siebie. To raczej dyskusje i potrafią być bardzo wartkie, a nawet wybuchowe. Ale rzadko się to zdarza. Przeważnie wtedy, gdy jednej stronie brakuje argumentu. Na przykład przy selekcji zdjęć, często robimy ją razem, ja odrzucam jedno, a Maciek mówi, że jest w porządku. Ja na to, że to banał i muszę przekonać go, że to banał, a on mnie, że w porządku. Czasem nie jest łatwo. JK: Działacie wspólnie pod szyldem F11. Maciek robi też filmy. Ciebie nie ciągnie do filmowania? ITJ: F11 - Studio to nasza firma, w której działamy na wielu obszarach. Projektowanie graficzne, publikacje albumowe, identyfikacje wizualne, branding no i oczywiście fotografia, a ostatnio także film. Ostatnio właściwie głównie film i fotografia. Filmowaniem i montażem zajmuje się Maciek. Ja nie potrafię ogarnąć ruszającego się obrazu. Za dużo zmiennych. Pomagam mu natomiast przy budowaniu historii, na etapie powstawania scenariusza. JK: „National Geographic” to nie tylko magazyn, kanał TV, firma, to pojęcie – idea, pewna misja trwająca już od ponad 100 lat. Zmienia się z czasem. Fotografia zajmuje w niej miejsce centralne. Budzi pewne skojarzenia, jest w pewnym sensie „szkoła fotografowania NG”: robiąca ogromne wrażenie kompozycja, zajrzenie w oczy bohaterom i wspaniały kolor. To ciągle aktualne skojarzenia? ITJ: Poniekąd aktualne. Bo fotografie nie mogą pozostawić czytelnika obojętnym. I to się cały czas udaje. Dużo zmienił rozwój technologiczny i fotografia cyfrowa. Sprzęt fotograficzny jest lżejszy i mniejszy. Także dostęp do świata stał się łatwiejszy. Teraz dotrzeć do rdzennych plemion żyjących w Amazonii jest prościej niż chociażby 10-15 lat temu. No i oczywiście sama forma fotoreportażu też się zmienia. Zdjęcia są bardziej spektakularne i zaskakujące. Często w fotoreportażach pojawiają się ujęcia z drona lub z kamery GoPro. „National Geographic” reaguje na te zmiany. Przykładem mogą tu być zdjęcia sępów Charliego Hamiltona Jamesa. Fotograf umieścił kamerkę GoPro we wnętrzu padliny. Nadleciały sępy i powstały zdjęcia, których tradycyjny aparat nigdy by nie uchwycił. Na łamach magazynu publikowane też są projekty nie mające nic wspólnego z fotografią reportażową. Na przykład portrety mieszkańców Pyongyang francuskiego fotografa Stephana Gladieu. To aranżowane portrety tzw. ustawki. Czegoś takiego wcześniej nie było. Cieszę się bardzo na te zmiany, bo dzięki temu w magazynie pojawiają się też projekty dokumentalne i długoterminowe. Jednym z moich ulubionych jest opowieść Eugenii Arbugajewej, ukazujące jej rodzinne strony z zimnej i surowej Arktyki. JK: Och, Arbugajewa jest niesamowita! Mówisz o ułatwieniach, otwarciu na technologię, nowym lepszym świecie. Tymczasem wróćmy do tego momentu robienia zdjęcia. Byłaś w wielu miejscach na świecie, przekraczając własne granice, zapisując to, co widzisz. Byłaś kiedyś w sytuacji, w której nie mogłaś lub nie chciałaś – zrobić zdjęcia? ITJ: Byłam w sytuacji, w której nie mogłam, bo nie byłam w stanie utrzymać aparatu. Fizycznie nie miałam na to siły. To było na Kilimandżaro. Pojechaliśmy tam rejestrować przebieg najwyższego maratonu na świecie. Maciek robił film, ja fotografowałam. To była pionierska impreza. Weszliśmy na szczyt dość szybko (5 dni) i w noc przed maratonem, już po zejściu ze szczytu, zaczęłam mieć objawy choroby wysokościowej. Rano - zero siły. Niemoc. Ból głowy. Płytki oddech. Jakby ktoś spuścił ze mnie powietrze. A tu trzeba raz jeszcze wejść na szczyt z biegaczami. Na start maratonu. Z trudem wygramoliłam się z namiotu. Zobaczyłam, że jestem w absolutnie niesamowitym miejscu – Crater Camp, wypłaszczenie zaledwie 120 m pod szczytem utkane blokami lodowymi o regularnych kształtach sześcianów i prostopadłościanów. I to światło wczesnego poranka. No, po prostu bajka! Tylko fotografować! I co? I nic! Na myśl, że muszę wykonać czynności, żeby dotrzeć do aparatu, jeszcze bardziej opadłam z sił. Zdjęcie ze startu maratonu nie powstało, tak jak i z zapierającego dech w piersiach widoku z Crater Camp. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website JK: Trochę jak w „Sekretnym życiu Waltera Mitty”, zostało Ci oglądanie. Tak sobie rozmawiamy o bywaniu w świecie, o podróżach, fotografowaniu daleko. Stykam się z tym od lat, że przecież w podróży łatwiej być fotografem. Zawsze to coś nowego, innego, jakaś pamiątka będzie, albo egzotyczny projekt. Najtrudniej się fotografuje na własnej ulicy, własne sprawy. Masz taki projekt. I wiem też, że jeszcze walczysz ze sobą, czy go pokazywać… ITJ: Odsłanianie się jest trudne. Przynajmniej dla mnie. Temat, o który pytasz, wymusza to i jeśli nie odkroję kawałka siebie, wiem, że nie zadziała. Gromadzę obrazy i wspomnienia. Przekładam je z jednej szufladki do drugiej. Cały czas jeszcze w sobie. I powoli dojrzewam do większej i moim zdaniem trudnej formy, jaką jest książka fotograficzna. To będzie opowieść o bliskiej mi osobie i śmierci, której miało nie być. To intymne, czułe i drgające uczucia, na przekazanie których szukam sposobu. Chcę, żeby było bardziej o pragnieniu życia niż poczuciu pustki, której wypełnić się nie da. JK: To zupełnie inny charakter opowiadania, prawda? I wymaga czasu, innej energii. Wiem, że to będzie ważna książka. Osobiste projekty przecież też robiłaś wcześniej. Może z osobistych pobudek, przemyśleń, nie o samej sobie, czy najbliższych. Opowiedz proszę o tych zdjęciach. ITJ: Niewątpliwie, to jeden z ważniejszych dla mnie projektów. Zdjęcia przedstawiają portrety par sportowców: olimpijczyka i paraolimpijczyka z tej samej dyscypliny. A historia ich powstania jest dość trudna. Parę lat temu uległam poważnemu wypadkowi. W jednej sekundzie całe życie przeskoczyło na inne tory i powrót do sprawności był wielką niewiadomą. Leżąc w szpitalu i czekając na operację kręgosłupa, złożyłam sobie obietnicę: jeśli operacja się uda i będę mogła chodzić, to zrobię coś dla osób niepełnosprawnych. Nie wiedziałam jeszcze co. Do tematu wróciłam dwa lata po wypadku. Akurat był to rok przed Igrzyskami w Rio i pomyślałam, że to dobry początek. Powstał kalendarz „PARA.Olimpijczycy”. Zdjęcia też pojawiły się na citylightach w dużych miastach, jako kampania sportu paraolimpijskiego - jedyna w kraju. W projekcie pomagało mi sporo osób. Bardzo im jestem wdzięczna. Stworzyliśmy fajny zespół, w którym czuliśmy, że to ważna sprawa, że wspólnie zwracamy uwagę mediów i sponsorów na sportowców niepełnosprawnych. Od początku do końca wymyśliłam ten projekt, nie wiedząc, że stanie się ważnym głosem w tym, jak się okazało trudnym i niechcianym temacie w naszym kraju. Fot. (powyżej) Running Creatives JK: Pamiętam ten projekt. Robił ogromne wrażenie! Brawo! A teraz wyobraź sobie, że masz nieskończone środki, wolną rękę w wyborze tematu i lokalizacji (i nieograniczone wolne od życia codziennego i pracy w redakcji). Dokąd jedziesz i co byś chciała zobaczyć i sfotografować? ITJ: Odpowiem ci dzisiaj, że na tę chwilę ciągnie mnie w miejsca odludne. Na przykład do głębokiej Syberii, gdzie przytulam się do Nieńcow i spędzam z nimi kilka miesięcy. Nie wiem, gdzie będę chciała wyruszyć za rok? Życie jest zmienną, a ja ciągle uczę się reagować na te zmiany. Ale tak ogólnie, to nie ma konkretnego miejsca. Poczucie bycia w drodze jest dla mnie kwintesencją podróży, a w podróży dzieje się dużo rzeczy w nas samych. Otwierają się klapki, które były zamknięte i pojawiają się nowe możliwości. Te fotograficzne też. I jestem przekonana, że gdybym wyruszyła w taką podróż, bez obciążeń i ograniczeń, to przełożyłoby się to na moje patrzenie na świat. JK: Bardzo ci zatem życzę dobrej podróży! Dziękuję za rozmowę.
Tatrzańscy Szerpowie. Nosiče dźwigają na plecach nawet 100 kg [FOTOGRAF MIESIĄCA]
Nosiča spotkamy tylko w słowackiej części Tatr. Kim jest? Czym się zajmuje? Dlaczego to robi? Słowackim tragarzom przyjrzała się Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska, bohaterka cyklu Storytellers Fotograf Miesiąca.
Na własnych plecach, bez względu na porę roku, niosą ciężkie ładunki. Ich waga bardzo często przekracza 100 kg. Latem muszą stawić czoła upałom i nagłym burzom, a zimą największym niebezpieczeństwem są zamiecie i lawiny. Ci tatrzańscy szerpowie to Nosiče. Nosiča spotkamy tylko w słowackiej części Tatr. Ich celem jest dostarczenie zaopatrzenia do wysoko położonych górskich schronisk. Na swoich barkach wnoszą wszystko, co potrzebne jest do funkcjonowania schroniska. Od materiałów budowlanych, butli z gazem czy drewna na opał, po artykuły codziennego użytku, żywność, piwo a nawet wodę. Ci górscy tragarze są zwykle spokojni i bardzo skoncentrowani na swojej pracy. Bardzo poważnie traktują to zajęcie, bo istotą bycia Nosičem jest coś więcej niż tylko wykonywanie trudnej pracy. To przynależność do określonej społeczności, która ma własne zasady i tradycję. Nosiče przychodzą i odchodzą - niektórzy trwają dzień, inni miesiąc. Prawdziwe legendy słowackich Tatr to ci, co decydują się na tę pracę do końca życia. Iwona El Tanbouli-Jabłońska, F11 studio Projekt "Tatrzańscy Szerpowie" to fotoreportaż i docelowo - film dokumentalny. Całość jest w trakcie realizacji. Część zdjęć można znaleźć na naszym Instagramie @natgeopl, a zajawka filmu - wyróżniona w konkursie krótkich form filmowych "Kręcimy w Tatrach" podczas 15. Spotkań z Filmem Górskim w Zakopanem - dostępna jest już teraz. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website
Czy za pomocą aparatu można zdemaskować artystę? "Nieme kino" - portrety twórców filmowych [STORYTELLERS]
Przed obiektywem Iwony El Tanbouli-Jabłońskiej i Maćka Jabłońskiego stanęli znani reżyserzy, scenarzyści, aktorzy i kompozytorzy. Wszystkie fotografie zostały zrobione analogowo aparatem wielkoformatowym. Dyrektor artystyczna National Geographic Polska, bohaterka cyklu Fotograf miesiąca Storytellers opowiedziała o kulisach pracy nad portretami.
– Tylko nie fotografujcie mnie z tej strony. Wczoraj miałem wyrwany ząb i nie chcę wyglądać jak chomik – powiedział Wim Wenders jak rozstawialiśmy się przed nim z naszym wielkim aparatem. Był spokojny, skupiony i obserwował każdy nasz ruch bardzo uważnie. Wyraźnie było czuć, że wszystko lubi mieć pod kontrolą. – Good job! – powiedział po skończonych zdjęciach i poklepał nas po ramieniu. Poczuliśmy się prawie jak przy odbiorze Oscara. Usłyszeć słowa uznania od takiego twórcy, to nie byle co. Teraz patrząc na te portrety, z perspektywy czasu, zdaję sobie sprawę, że były to przede wszystkim bardzo wartościowe spotkania. Każda osoba, która stanęła przed obiektywem była wyjątkowa i miała do zaoferowania dużo więcej niż mogliśmy sobie wyobrazić. A nie były to przypadkowe osoby. Wybieraliśmy tych twórców, których film, gra aktorska, czy muzyka miały na nas jakiś wpływ. Takie było początkowe założenie projektu i w takim duchu powstały pierwsze portrety. Stąd Lech Majewski siedzący na dnie basenu w kopalni Korfanty w Katowicach, a za nim na ścianach krzyże. A dokładnie kształt krzyży ułożony z terakoty, którą wyłożone były ściany basenu. Zauważyliśmy to będąc w tym obiekcie i od razu wiedzieliśmy, że to będzie sceneria dla Majewskiego, reżysera filmu “Angelus”, którego akcja dzieje się właśnie na Śląsku i opowiada o Janowskiej gminie okultystycznej. W podobnym duchu sfotografowaliśmy Jiriego Menzla (reżyser “Jak obsługiwałem angielskiego króla”), który wcielił się w rolę kelnera. Bardzo był zadowolony z tego pomysłu i nasze spotkanie nie mogło zakończyć się inaczej jak wspólnym czeskim piwem. Ale chyba najbardziej zaskoczyliśmy Rutgera Hauera. Był wtedy w Polsce przy realizacji filmu “Młyn i krzyż”. Uparłam się, że musimy sportretować go z gołębiem. Mieliśmy pół dnia, żeby znaleźć ptaka i przejechać pół Polski. To nawiązanie do sceny z “Blade Runner’a” – jednego z moich ulubionych filmów – gdzie młody wtedy aktor trzyma gołębia w dłoniach. Maciek pędził autem, a ja rozgrzałam telefon do czerwoności. W końcu trafiliśmy do miejscowego hodowcy, który zapytał przepitym głosem – Jaki kolor chcecie? Ale oddacie? – Gołębia wypożyczyliśmy na dwie godziny i oddaliśmy w stanie nienaruszonym. A Rutger wziął drobne stworzenie w swoje duże dłonie i przytulił do twarzy. Nie musieliśmy nic mówić i wyjaśniać. – Chodź maleńki. Nie bój się. Nie jestem androidem. – powiedział – Takiej niespodzianki, tu w Polsce, się nie spodziewałem! – dodał i złowieszczo łypnął okiem w stronę obiektywu. Nasze filmowe portrety są proste, jak z początków fotografii. Symboliczne, bez nadmiaru szczegółów czy detali. Zależało nam na uniwersalności przekazu i sprawdzeniu, czy można fotograficznie choć trochę zdemaskować autora. Oczywiście w dobrym tego słowa znaczeniu. Naszymi bohaterami głównie byli reżyserzy, którzy sami tworzą nową rzeczywistość na potrzeby filmu. Interesowało nas, jak będą reagować. Czy poddadzą się naszej wizji, czy wejdą w swoją rolę? Petr Zelenka, którego mieliśmy przyjemność spotkać dwa razy, miał niełatwe zadanie. Musiał zdjąć buty, skarpety i spodnie. Otulić się kołdrą i “ograć” tę kołdrę, w taki sposób jak czuje. Oczywiście natychmiast domyślił się, że chodzi nam o scenę z jego filmu “Opowieści o zwyczajnym szaleństwie”, gdzie kołdra zaczyna żyć własnym życiem i atakuje głównego bohatera. Petr świetnie wcielił się w rolę bohatera swojego filmu, a my zrobiliśmy zdjęcie o jakie nam chodziło. Były też sytuacje, gdzie słowa stawały się zbędne. Joannę i Krzysztofa Krauze zaprosiliśmy do domu. W salonie, tam gdzie światło najpiękniej wpada przez okno, stał stół. Nic więcej. Joanna wskoczyła na stół a Krzysztof usiadł obok. To było to. Zrobiliśmy cztery zdjęcia i już wiedzieliśmy, że wśród nich mamy właśnie to właściwe. Mimo, że efektu nie mogliśmy zobaczyć od razu. Tak jak teraz na aparatach cyfrowych. Aparat, mimo że duży, bardzo duży, bardziej nam pomagał niż przeszkadzał. Wcale nie przestraszał i nie budował dystansu pomiędzy nami i bohaterem. Czasami nawet miałam wrażenie, że wręcz go skracał. Z dużym zainteresowaniem wszyscy patrzyli ile czynności trzeba wykonać, aby zrobić jedno zdjęcie. Nakrywaliśmy się czarną płachtą, ustawiali łamanie, ostrość, znów pod płachtę, kolejna kontrola ostrości, następnie włożenie kasety, wyciągnięcie szyberka, chwycenie wężyka ze spustem migawki i ten magiczny moment – wszystko zamierało na setne sekundy – pstryk. Potem ponowne włożenie szyberka, wyjęcie kasety i zdjęcie gotowe. Jeszcze tylko wywołać i naświetlić. Niezła gimnastyka. Byliśmy jak w transie. Myślę, że ta cała ceremonia im się podobała. W końcu to były osoby świadome fotografii pewnie bardziej niż my. Nawet przychodziły mi takie myśli, że niektórzy odczuwali zadowolenie z tego pozowania. Ale nigdy nie miałam odwagi o to zapytać. Większość portretów powstała u nas w domu. Nie mamy studia fotograficznego. Mieszkamy na poddaszu i bardzo ładnie wpada światło przez okna połaciowe. Jest takie jedno miejsce w salonie, gdzie o odpowiedniej porze światło jest bardzo miękkie. Często jako tło służył arkusz czarnego papieru. W zasadzie jedynym naszym warunkiem, na którym nam zależało, to było światło dzienne. Od razu informowaliśmy o tym naszych bohaterów. Po zmroku nie fotografujemy. Już na etapie ustawiania aparatu wybieraliśmy kadr docelowy. Później po wywołaniu błony negatywowej tzw. sheetki, naświetlaliśmy stykówkę. Stykówka była spora, 4x5 cala. To nam wystarczało do naszego archiwum. Szaleliśmy z formatem na wystawach. Były to wydruki wielkoformatowe 3x4 m każdy. Zawieszaliśmy te ogromne płachty na budynkach podczas festiwalu filmowego Era Nowe Horyzonty. Dwa razy w Cieszynie, raz we Wrocławiu. Bardzo miło wspominam tamten czas. Tekst i zdjęcia: Iwona El Tanbouli-Jabłońska ZOBACZ PORTRETY "NIEME KINO"
56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem
Trzęsienie ziemi w Nepalu 25 kwietnia 2015 roku trwało niecałą minutę. Niedługo, ale w głowach Nepalczyków - wieczność. Julia Lachowicz - dziennikarka polskiej edycji National Geographic i Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna magazynu, rok po zdarzeniu dotarły na miejsce katastrofy. Przypomnijmy tekst i zdjęcia bohaterki cyklu Fotograf Miesiąca Storytellers.
Tekst: Julia Lachowicz Zdjęcia : Iwona El Tanbouli-Jabłońska, Maciej Jabłoński, F-11 Studio Godzina 11.55, Katmandu. Rameshwor Maharjan, dla przyjaciół Rama, wyjmuje z kosza rzeczy do prania i wrzuca je do miski. Ostatnio dużo pracował i nie ma już w co się ubrać. Jest przewodnikiem po mieście, a to przeżywa turystyczny boom. Żona Ramy i ich 11-letnia córka są u teściowej. Zaraz po nie pojadę – planuje. Dokładnie w tym czasie Dileep Kumar, nauczyciel w prywatnej podstawówce, stoi na dachu swojego domu, pod zbiornikiem z wodą. Zamyka na chwilę oczy i myśli o tym, że już sześć dni jest tatą. Sherpa Pega też się zamyśla, odpoczywającw namiocie w bazie pod Mount Everestem. Jest w pracy. Urodził się u stóp największej góry świata i jak większość mężczyzn z jego wioski zdecydował się pracować z obcokrajowcami, którzy chcą stanąć na jej szczycie. Sam zresztą też o tym marzy. Przed nim druga próba. Rok temu, gdy po raz pierwszy wybrał się na taką wyprawę, przeszkodziła mu lawina. Zabiła 16 jego znajomych Szerpów. Ale teraz o tym nie myśli. Chce się chwilę zdrzemnąć. Godzina 11.56, Katmandu. Wstrząs. Miska z praniem ląduje na podłodze. Komórki nie działają. Rama nie może dodzwonić się do żony. Wypada z domu i bezmyślnie pędzi na plac Durbar usiany zabytkowymi świątyniami. To tu bawił się jako dziecko z kolegami, to tu modlił się do Śiwy w jego świątyni, to tu oprowadzał turystów, dumny, że takie dziedzictwo przetrwało tysiące lat. Najpiękniejszy plac świata, zapewniał obcokrajowców. Gdy widzi, że właśnie część zabytków zmieniła się w kupy gruzu, a reszta chwieje się niepewnie, jakby za chwilę miała runąć, zaczyna płakać. Z bezsilności. Sekundy po tym, jak kontener z wodą wali się centymetry obok głowy Dileepa, ten zbiega na dół. Widzi żonę klęczącą nad córką. Odruchowo robi to samo. Czuje, jak gruzy spadają mu na głowę. Tradycyjne nepalskie cegły są niewypalane, a więc kruche. Rozsypują się jak babki z piasku. Malutka Mahira nie wydaje z siebie żadnego dźwięku. Śpi chroniona ciałami rodziców. Dileep powoli odrzuca porozbijane cegły i resztki domowych urządzeń. Z pomocą brata Dileepa w końcu wychodzą. Ale Mahira dalej ma zamknięte oczy. Próbują ją dobudzić. Krzyknie dopiero pół godziny później. Ten płacz Dileep pamięta lepiej niż ten po porodzie. Wie, że Mahira sześć dni po przyjściu na świat dostała drugie życie. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website W Himalajach rozlega się wtedy huk. Pega Sherpa najpierw nie wie, co się dzieje. Chce wyjść z namiotu, ale ziemia trzęsie się tak mocno, że nie może utrzymać się na nogach. W tym momencie nie wie jeszcze, że trzęsienie ma magnitudę 7,8. Że przez kolejne dni będą powracać wstrząsy wtórne. Że za niecały miesiąc z jeszcze większą siłą ziemia zatrzęsie się w rejonie Dolakha na wschodzie kraju. I że Nepal nie będzie już nigdy tym samym Nepalem co o 11.55. Powoli wychodzi z namiotu. Patrzy w górę. Widzi ogromną lawinę, która sunie wprost na obóz. Zaczyna biec, jak wszyscy. Ukrywa się pod głazem. Lawina przelatuje mu nad głową. Baza pod Everestem pokrywa się kilkudziesięcioma centymetrami śniegu. Nie widać kolorowych namiotów, flag modlitewnych, leżaków do opalania ani sznurków na pranie. Jest biało i zupełnie cicho. Dopiero kilkadziesiąt sekund po lawinie rozlegają się krzyki. Później okaże się, że w bazie zginęło 21 osób, a ponad 60 odniosło rany. I że z jego klientów wszyscy szczęśliwie się uratowali. 8712 zabitych, 22 493 rannych, 79 tys. zniszczonych budynków. W tym kultowa wieża Darahara, która królowała nad stolicą przez 183 lata, a od niedawna służyła za najlepszy punkt widokowy w mieście. ONZ szacuje, że trzęsienia w 28-milionowym Nepalu dotknęły ponad 8 mln ludzi, zostawiając wielu z nich bez dachu nad głową. Raport Narodowej Komisji ds. Planowania straty związane z ubiegłorocznymi wstrząsami szacuje na mniej więcej 7 mld dolarów, choć nieoficjalnie mówi się nawet o 10 mld, połowie PKB kraju. Stupa Buddhanath to jedna z ikon Katmandu, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. I miejsce, ​do którego pielgrzymują buddyści z całego świata. Szczególnie Tybetańczycy, dla których jest to najważniejsza świątynia poza granicami Tybetu. Podczas trzęsienia odpadł wierzchołek stupy, na którym namalowane były wszechwidzące oczy. Prace nad odbudową zaczęły się kilka miesięcy temu, choć na razie efektów nie widać. Dla biednego państwa te statystyki są bezlitosne, choć byłyby znacznie bardziej przerażające, gdyby nie fakt, że trzęsienie wydarzyło się w sobotę, kiedy szkoły, urzędy i biurowce były zupełnie puste. Że zastało Nepalczyków w dzień, a nie w nocy, kiedy ludzie są najbardziej bezbronni. Że była ładna pogoda, więc wiele osób znalazło się tego dnia na świeżym powietrzu, gdzie podczas trzęsienia jest najbezpieczniej. Nepal od lat ma pod górkę. I to wcale nie z powodu królujących nad nim Himalajów, ale rządzących nim władców. Wciśnięty pomiędzy dwa giganty, Indie i Chiny, walkę wpisał w swoją historię. Pokazują to najlepiej dzieje ostatniego stulecia, kiedy rozgrywała się prawdziwa wojna o tron: królowie nie chcieli ustąpić, zaś społeczeństwo domagało się zmian. Gospodarka coraz bardziej się chwiała. Szczególnie od czasu rządów maoistów w latach 90. Nepal zaczął być wymieniany pośród najbiedniejszych krajów świata. W 2015 r. znalazł się zresztą w niechlubnej trzydziestce państw z najniższym PKB. I coraz mocniej zależał od pomocy rozwojowej z zewnątrz. Największe szanse na to, że wreszcie stanie na nogi, widziano w turystyce. Przynajmniej dopóki 25 kwietnia 2015 r. nie wybiła godzina 11.56. Światowej klasy zabytki w Katmandu z listy UNESCO, górskie wioski w dolinie Lantang, zielone doliny w regionie Dolakha zatrzęsły się, by za chwilę zupełnie zmienić oblicze. Bez prądu, bez wody, bez prywatności. Bez pięknej architektury, drewnianych rzeźbionych okiennic zdobiących świątynie, bez malowanych stup. A co gorsza bez turystów. Właściciele restauracji i hoteli na Thamelu, turystycznej dzielnicy Katmandu, szacują, że obroty spadły im nawet o 70 proc. Co więcej nic nie wskazuje na to, by w tym sezonie miało być lepiej. Część podróżników odwołuje przyjazdy ze strachu przed kolejnymi wstrząsami i lawinami. Inni – bo słyszeli, że tego pięknego Nepalu już nie ma. – Prawda jest taka, że dopóki nie odbudujemy kraju, trudno liczyć na przyjezdnych – mówi Sundar Shresthu, przedsiębiorca, który w trzęsieniu stracił wszystko. Matkę, sklep i budynek, w którym działał hotel. Sundar mieszka w Singati na wschodzie kraju, w rejonie Dolakha. Tylko 180 km od stolicy, ale aż 10 godzin drogi samochodem terenowym. I 20 km od epicentrum drugiego trzęsienia z 12 maja 2015 r. Miasteczko Singati przestało wtedy istnieć. Oficjalne dane podają, że zostało zniszczone w 99 proc., choć ten jeden procent naprawdę trudno tam dostrzec. Sundar i reszta mieszkańców Singati na pomoc w odbudowaniu miasta czekają jak na Godota. Bo ta, choć obiecana wiele miesięcy temu, ciągle nie przychodzi. Pierwsze dni po trzęsieniu to była pełna mobilizacja. Nawet do Singati, mimo zniszczonych dróg i trudnego dostępu, trafiła pomoc humanitarna, głównie od organizacji pozarządowych. Dość szybko pojawiły się więc namioty, jedzenie i czysta woda. Wsparcie do Nepalu napływało z całego kraju, regionu, świata. Premier Indii Narendra Modi w ciągu 15 minut od pierwszego wstrząsu zaoferował pomoc i jeszcze tego samego popołudnia wysłał tam 450-osobową ekipę. Kolejne kraje, organizacje pozarządowe i prywatne osoby zgłaszały chęć działania. Na niebie nad Katmandu jeszcze nigdy nie krążyło tyle samolotów. Do tego stopnia, że jednopasmowe lotnisko nie dawało rady wszystkich przyjmować. Mimo że pracowało non stop, niektóre samoloty były odsyłane z powrotem. Pomocy było dużo, choć nie każda trafiona. – Dostajemy produkty takie jak puszki z tuńczykiem i majonez. One się nam nie przydadzą. Potrzebujemy zboża, soli i cukru – mówił Ram Sharan Mahat, ówczesny minister finansów Nepalu, parę dni po katastrofie. W Kathmandu prace związane z odbudową ruszyły dość sprawnie. Są jednak miejsca, które od roku zostały nie uprzątnięte. Jedynie prowizoryczne ogrodzenie z blachy falistej oddziela użytkową część miasta od zburzonej wieży. – Ponieważ znajomi wiedzieli, że mieszkam w Nepalu, niemal od razu zaczęli nam przesyłać pieniądze. Bez naszych próśb. Chcieli pomóc i ufali, że my te pieniądze sensownie wydamy – opowiada Magdalena Pietruszka-Pandey, Polka, która wyszła za Nepalczyka i od trzech lat mieszka w Katmandu. – Na początku dowiadywaliśmy się, co jest najbardziej potrzebne poszkodowanym, kupowaliśmy i jechaliśmy w teren. Ale po kilku tygodniach zdecydowaliśmy się założyć fundację i mieć pełną transparentność działań. Wszystkie wpłacone pieniądze idą na rzecz odbudowy szkoły w wiosce Dumre i projekt Mała Polska w Nepalu. Zdecydowaliśmy, że konkretna pomoc dla konkretnych ludzi to najlepsze, co możemy Nepalowi dać – dodaje. W Dumre cała wieś, razem z wolontariuszami z Polski i nepalskimi inżynierami, bierze udział w pracach przy szkole. Dzieci uczą się teraz w czymś, co nawet trudno nazwać barakiem. Dwie ławki. Wszystko na ziemi, bez tablicy, bez drzwi. Dwa kroki dalej urwisko. Dyrektor szkoły Mahendra Pandey, który przychodzi prawie codziennie oglądać postępy budowy, komentuje krótko: „mamy szczęście”. Jednak nie wszyscy je mają. W miejscach, gdzie dotarła pomoc, jest światełko nadziei. Ale wiele wsi i miasteczek pozostawionych jest samych sobie. Organizacje pozarządowe wszystkich problemów nie załatwią. A od rządu poszkodowani dostali na razie: kilka kilogramów ryżu, arkusze blachy falistej, namiot na pierwsze tygodnie. Potem 15 tys. rupii nepalskich, czyli ok. 540 zł na rodzinę. Pół roku później 10 tys. rupii (ok. 350 zł) na ciepłe ubrania dla całej rodziny. Tymczasem kilogram ryżu w Nepalu kosztuje 80 rupii, wywrotka piasku nawet do 8 tys. Jak widać, na wiele te pieniądze nie starczają. Statystyki Narodowej Komisji ds. Planowania mówią, że po trzęsieniu w Nepalu liczba ludzi żyjących poniżej granicy ubóstwa (ustalonej wtedy na 1,25 dol. dziennie) wzrosła prawie o milion. Wszyscy są zgodni, że aby odbudować Nepal, potrzeba pomocy na dużo większą skalę. Plany są. Rząd obiecuje na przykład, że zacznie poszkodowanym rodzinom dawać korzystne dwuprocentowe pożyczki na budowanie domów. Mają wynosić 2,5 mln rupii dla mieszkańców doliny Katmandu, półtora dla ludzi z innych rejonów. Niestety pieniędzy tych, 10 miesięcy po trzęsieniu, nadal nie widać. Choć media donoszą, że do rządu Nepalu po kataklizmie wpłynęło ponad 4,5 mld dolarów. Faktycznie ogromne sumy wydają się rozpływać w powietrzu. Shakya Prabin, aktywista CEmSoJ, organizacji działającej na rzecz mniejszości i osób dyskryminowanych w Nepalu, za ten stan rzeczy wini polityków. Trzęsienie ziemi wykorzystali oni do swoich celów i szybko uchwalili budzącą sprzeciwy konstytucję. Proces jej pisania trwał siedem lat i nie zapowiadało się, że szybko się skończy. Konsultacje społeczne w Nepalu, w którym żyje ponad sto grup etnicznych, nie należą do prostych. Każdy chciał, by jego prawa zostały uznane. Chodziło głównie o poprowadzenie granic regionów tak, by nie dzieliły grup etnicznych, uznanie języków mniejszości za oficjalne i swobodę religijną. Jednak po trzęsieniu politycy postanowili wykorzystać możliwość przyśpieszonego trybu uchwalania konstytucji i zrobili to niemal z dnia na dzień. W czerwcu przedstawili gotowy dokument. Tekst faworyzuje interesy głównie grupy rządzącej. Niektórzy na zgłoszenie poprawek mieli dwa dni. – Nowa konstytucja nie bierze pod uwagę potrzeb grup marginalizowanych w Nepalu i spowodowała protesty w całym kraju. To, co się im nie podoba, to m.in. zapis, że język nepalski, którym część społeczeństwa nie mówi, jest jedynym obowiązującym w szkołach i urzędach. To samo z religią. Główną został hinduizm, choć wielu z nas jest innego wyznania. Do tego stopnia, że zabrania się (pod karą więzienia!) spożywania mięsa krów nawet tym, dla których ta nie jest zwierzęciem świętym. Ludzie czują, że władze wykorzystały trzęsienie do swoich celów – tłumaczy Shakya Prabin. Zamiast zajmować się powrotem do normalności, politycy pracowali głównie nad załatwianiem własnych interesów. A kraj ogarnęła fala protestów powodująca chaos. Na granicy indyjsko-nepalskiej mniejszość Madhesi, która walczy o uznanie swoich praw, zaczęła blokować drogę. W konsekwencji gaz, ropa i benzyna, które dotychczas tą drogą trafiały do Nepalu, stały się towarem deficytowym. Od września 2015 r. do lutego 2016 r. ceny poszły w górę kilkakrotnie. – Gdy zaczęliśmy wznosić szkołę w Dumre, oszacowaliśmy koszty na 100 tys. zł. Kryzys paliwowy podniósł je trzykrotnie – opowiada Magdalena Pietruszka-Pandey. Jako drugi powód Shakya Prabin podaje fakt, że większość pomocy skupiła się w Katmandu, choć miasto nie ucierpiało w takim stopniu jak wiele miejsc na prowincji. – Doniesienia, że stolica została zupełnie zrujnowana, nie są prawdziwe. Zniszczenia są znaczne, ale miasto zachowało w dużej części swój charakter. Jednak tu trafiło najwięcej pomocy, bo było to logistycznie najprostsze i najbardziej medialne. Nie trzeba wyjeżdżać daleko, by dostrzec tę różnicę. Wystarczy ruszyć 10 km od Katmandu, np. do Khokany, gdzie sytuacja jest zupełnie inna. W miejscu pięknego kiedyś miasta powstało obozowisko z płacht PCV i blachy falistej, ozdobione wszystkim tym, co udało się wyciągnąć spod gruzów. Kawałkami plastiku, worków, śmieci. A nawet szybami, bo te paradoksalnie często przetrwały, choć żaden z inżynierów nie jest w stanie wytłumaczyć dlaczego. Tymczasowe domy stawiano wszędzie tam, gdzie znaleziono skrawek wolnego miejsca: na parkingach, pomiędzy jezdniami dróg, na polach uprawnych, a nawet na rondach. Z lotu ptaka mienią się teraz srebrem i odcieniami niebieskiego: w takim kolorze najczęściej były płachty. Miały służyć przez kilka dni, tygodni, miesięcy. Pomóc przetrwać najtrudniejsze chwile. Jak się okazało, prawie rok po trzęsieniu nie ubyło ich prawie wcale. Tymczasowy dom służy 23-letniej Sachicie i jej ojcu od roku. Tak jak poletko przed nim, na którym uprawiają warzywa. W takim domostwie z blachy falistej od 10 miesięcy mieszka Man Devi Maharjan. Pomieszczenie ma nie więcej niż 5 m2 powierzchni. Znajduje się pomiędzy główną drogą a kanałem, z którego wszyscy czerpią wodę, choć jej jakość pozostawia wiele do życzenia. To tereny prywatne, za które ona i jej mąż muszą płacić. Mieszka tu osiem osób. Wśród nich babcia. Wskutek trzęsienia ma zranioną nogę, która nie zagoiła się do dziś. Wygląda, jakby bakterie wżarły się w nią tak mocno, że noga nie będzie już nigdy sprawna. Do szpitala nie ma jak dojechać. Na leki pieniędzy brak. Nie ma tu też prądu, wody, okien. Jest kilka koców i naprędce zbudowanych łóżek. No i palenisko przed domem. Gdy nie ma czym palić, jedzą tłuczony ryż, bo taki nie wymaga gotowania. Nie, Man Devi Maharjan nie jest przyzwyczajona do takiego życia. Wcześniej było znacznie lepiej. Prowadzi mnie do swojego domu sprzed trzęsienia, jakieś 300 m dalej. Piękna kamienica z cegły. Na niej naklejka w kolorze czerwonym. Tak oznaczano domy po trzęsieniu. Zielone: nadają się do mieszkania. Czerwone: mieszkać nie wolno. W środku ściany są zupełnie popękane, sufit zapadnięty. Jedynie plakat z piłkarzem wskazuje na to, że kiedyś ktoś tu mieszkał. Pod plakatem stało łóżko jej syna. W rogu naprzeciwko 19 lat wcześniej go rodziła. – Po trzęsieniu nie mieliśmy co jeść. Tradycyjnie zapasy jedzenia trzyma się w Nepalu na parterze. Żeby móc coś włożyć do garnka, trzeba było wyłuskiwać ryż z gruzów ziarenko po ziarenku – opowiada. Teraz mają małe poletko przy kanale i jedzą głównie to, co sami wyhodują: szpinak, ziemniaki, marchewkę. Plus dużo ryżu. I przypraw: kuminu, kurkumy i chili. To nimi pachnie tu powietrze. I pyłem potłuczonych cegieł. Man devi maharjan, tak jak miliony innych Nepalczyków, nie ma szans na to, by wrócić do swojego domu przez kolejne kilka lat. Musi zaprzyjaźnić się z blaszakiem, z chłodem zimą, wilgocią w trakcie monsunu, upałem latem. Przewiduje, że może za 3–4 lata uda im się wybudować coś lepszego. Czy będzie odporne na trzęsienie? Ona kręci głową. Choć rząd stworzył projekty domów, które mają wytrzymać wstrząsy, i nakazuje, by każdy nowy budynek spełniał te normy, nie spotkałam nawet jednej osoby, którą byłoby stać na postawienie czegoś takiego. – Może za kilkanaście lat – wyrokuje Man Devi. Inżynierowie apelują, żeby nie popełniać błędów dziadków. Ci po trzęsieniu w 1934 r. odbudowali Nepal, używając niewypalanych cegieł (a według specjalistów nawet zamoczenie ich w wodzie poprawiałoby ich wytrzymałość), bez fundamentów i odpowiednich wzmocnień. Ale koszt zbudowania odpornego na trzęsienia ziemi domu to nawet 10 mln rupii. Suma dla większości mieszkańców kraju nieosiągalna. Siedmioletnia Monika z przyjaciółką bawią się tym, co pozostało na ulicach po trzęsieniu. Gruzy to dla nich teraz plac zabaw. W tle mama Moniki robi pranie w misce. Za chwilę wykąpie w niej swoją córkę. Jeżeli rząd nie pomoże teraz w wybudowaniu takich domów, tragedia się powtórzy. Naukowcy ostrzegają, że trzęsienia na tych terenach będą się zdarzać coraz częściej. O tragedię sprzed roku obwiniają ulewne deszcze, które wypełniły wodą koryta rzek w Indiach i Bangladeszu. Spowodowało to wzrost nacisku na płyty tektoniczne, którego rezultatem było trzęsienie. Badania opublikowane w magazynie Science wskazują jednak, że nie cała energia skumulowana pod ziemią została uwolniona. Przesunęła się jedynie na zachód od miasta Pokhary, aż do indyjskiego Delhi, i ciągle czeka na ujście. Nie wiadomo też, kiedy ono nastąpi. Do tego zmiany klimatu uruchamiają procesy geologiczne, które do tej pory były uśpione. Co sprawia, że jeszcze trudniej jest takie kataklizmy przewidzieć. Stuk-puk, stuk-puk, stuk-puk. To teraz dźwięk Nepalu. Gdziekolwiek się pojedzie, słychać uderzenia młotków. Efektów pracy jeszcze nie widać, bo ta jest bardzo mozolna. Stuk-puk. Przenoszenie pojedynczych cegieł. Stuk-puk, wykonywanie robót, do których przydałby się dźwig i koparka, a nie kawałek worka i sklecony naprędce kilof. Mimo to Nepalczycy nie tracą zdolności do pozytywnego myślenia. Jest 25 stycznia 2016 r. Katmandu. Rama stoi na placu Durbar w miejscu, gdzie kiedyś stała dziewięciopiętrowa wieża Basantapur z XVIII w. Ikona Nepalu. Rama z tą samą energią co kiedyś opowiada o najwspanialszym placu świata. Nie ma piękniejszego, zapewnia. Dileep bawi się właśnie ze swoją 10-miesięczną córką Mahirą w domu dyrektora szkoły, który pozwolił mu mieszkać u siebie, dopóki nie wybuduje czegoś lepszego dla swojej rodziny. Mahira już raczkuje, zaczyna nawet wstawać. A Sherpa Pega zajada tybetańskie pierożki momo z ostrym sosem obok zburzonej stupy Buddhanath. W tym sezonie zamierza po raz kolejny wybrać się pod, a może wreszcie na Mount Everest. – Skoro dwa lata z rzędu udało mi się przeżyć, teraz też mi się uda – kwituje pytanie, czy się nie boi. Dziewięć miesięcy po trzęsieniu moi rozmówcy pytani o traumę patrzą na mnie ze zdziwieniem. I odpowiadają, że przecież takiego wydarzenia nie da się przewidzieć. Koszmary nocne? Nie mają. Lęki? Nie słyszeli o nich. „To nie trzęsienie ziemi, a budynki zabijają” – powtarzają jak mantrę, która wydaje im się pomagać zrozumieć to, co się stało. Przed trzęsieniem ziemi na plac Durbar w Katmandu codziennie przychodziły tłumy, by podziwiać tutejsze zabytki: Pałac Królewski, strzeżony przez boga-małpę Hanumana, wieża Basantapur, której jak widać na zdjęciu już nie ma; rezydencję żywej bogini kumari czy świątynię Wisznu. W Nepalu znajdują się trzy place Durbar. W Patanie, Bhaktapurze i Katmandu. I wszystkie trzy figurują na liście UNESCO. Pomoc psychologiczna tutaj nie istnieje. – I, ku mojemu zaskoczeniu, nie jest potrzebna. Nepalczycy zupełnie inaczej sobie z takimi wydarzeniami radzą. Tam gdzie nasza psychika się załamuje, oni potrafią żyć, wierząc, że tak właśnie miało być. Pomaga im religia, ale też bardzo bliskie więzi rodzinne – mówi Magdalena Pietruszka-Pandey, która z zawodu jest psycholożką i psychoterapeutką. Jej mąż Sujan Pandey dodaje: my przegadujemy to ze sobą i nie potrzebujemy do tego specjalistów. Ta umiejętność patrzenia pozytywnie na teraźniejszość i nierozpamiętywanie przeszłości daje Nepalowi ogromną siłę. Większą niż jakiekolwiek dotacje i pomoce międzynarodowe. Jednak gdy chodzi się po gruzach sprzed roku, chciałoby się Nepalczykom życzyć, by starczyło im jej także do patrzenia w przyszłość. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website
Fotograf Miesiąca: Iwona El Tanbouli-Jabłońska. „Zrozumiałam, że fotografując, mogę prowadzić narrację” [STORYTELLERS]
Bohaterką naszego cyklu Fotograf Miesiąca Storytellers jest Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska, podwójna laureatka Grand Front za okładki magazynu. Jak zaczęła się jej przygoda z fotografią? Jakie były punkty zwrotne w jej karierze fotograficznej?
Iwona El Tanbouli-Jabłońska - dyrektor artystyczna National Geographic Polska, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu na wydziale fotografii i komunikacji multimedialnej. Fotografią zajmuje się od ponad 20 lat. Jak sama twierdzi, już w liceum plastycznym fotografowała obiekty, a później na podstawie zdjęć wykonywała rysunki i kolaże. – Wtedy, mając 16-17 lat, fotografię traktowałam bardzo instrumentalnie. To było jedno z narzędzi. Taka składowa w procesie twórczym bardzo naiwnego i młodego twórcy. Chociaż uświadomiło mi to ważną rzecz: zauważyłam, że moje myślenie o obrazie jest monochromatyczne. Między innymi dlatego zdecydowałam się na studia fotograficzne. Wtedy pojęcie fotografii kojarzyło mi się właśnie z czernią i bielą. Pierwsze lata studiów to poszukiwania i dobra zabawa. Nieprzespane noce spędzone w ciemni, eksperymenty, szare palce od odczynników, próby z własnoręcznie zrobioną camerą obscura, dziwne instalacje fotograficzne, których teraz nie jestem w stanie zrozumieć, plenery fotograficzne i czasem zbyt nudne rozmowy o nowinkach technologicznych. To wszystko zadziałało i nagle poczułam, jakbym odkryła nową planetę! Zdałam sobie sprawę, że fotografując, mogę prowadzić narrację. I mogę to robić bardzo świadomie, i dokładnie tak jak chcę. Większość jej pracy koncentruje się głównie na reportażu i długoterminowych projektach, które realizuje w fotograficznym duecie z Maciejem Jabłońskim w F11 Studio, którego są założycielami. – Na studiach wydarzyło się coś jeszcze. Poznałam Maćka i szybko zorientowaliśmy się, że mamy podobną wrażliwość i estetykę. Zaczęliśmy razem realizować projekty i skończyło się na wspólnej magisterskiej pracy dyplomowej. Chyba po raz pierwszy w historii uczelni. Udało nam się przekonać dziekana, że jesteśmy w stanie obronić zdjęcia, które zrobimy razem. Był to cykl fotografii wielkoformatowych “Nieme Kino - portrety twórców filmowych”. Od tamtej pory pracujemy razem, jako duet fotograficzny. Jesteśmy też małżeństwem. Iwona prowadzi warsztaty i przeglądy portfolio, wiele razy wystąpiła w roli jurorki w konkursach fotograficznych. Jest podwójną laureatką Grand Front za okładki National Geographic Polska, wielokrotnie uhonorowana “Best Edit” przez National Geographic Society za najlepsze layouty. – Po studiach rozpoczęłam pracę jako fotoedytor prasowy, potem jako grafik, a obecnie jako dyrektor artystyczna. Cały czas w prasie. Przy każdym z tych zajęć towarzyszyła mi fotografia. Po pierwsze zawodowo, bo robiliśmy z Maćkiem komercyjne portrety. Po drugie, jako hobby i pasja, której dawaliśmy upust podczas naszych podróży. To chyba wtedy podświadomie zaczęłam odczuwać satysfakcję z rejestrowania zastanej rzeczywistości. Bez upiększania, ingerowania, poprawiania. Zaczęły pojawiać się tematy trudniejsze i bardziej zaangażowane społecznie. A największą niespodzianką z jakiej zdałam sobie sprawę, był fakt, że nie potrafię zrobić pojedynczego zdjęcia. I już na etapie zauważenia motywu, który chcę sfotografować, szukam kontynuacji. Kolejne odkrycie to edycja zdjęć! Otworzył się nowy rozdział. To, co wcześniej robiłam intuicyjnie, teraz mogę robić z premedytacją. A sposobów na opowiadanie obrazem jest tyle, ile gwiazd na niebie. Bardzo lubię patrzeć w gwiazdy. ​
Czy pandemia wpłynęła na wybory konkursowe Grand Press Photo 2020? Zobacz zwycięskie zdjęcia
Znamy zwycięzców najważniejszego konkursu fotografii prasowej w Polsce! Czy Zdjęcie Roku oddaje nastrój wydarzeń minionych dwunastu miesięcy? - pyta Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska. Zapraszamy do przeczytania komentarza i obejrzenia zwycięskiej galerii.
W tegorocznej edycji konkursu nadesłano ponad 5,2 tys. zdjęć, z których jury zakwalifikowało do finału 42 zdjęcia pojedyncze, 15 fotoreportaży, cztery projekty dokumentalne w kategoriach głównych oraz dwa zdjęcia pojedyncze i trzy fotoreportaże w kategorii Young Poland. Ogólnopolski Konkurs Fotografii Prasowej Grand Press Photo 2020 wygrał Jacek Szydłowski („Dziennik Wschodni”). Zdjęcie Roku jego autorstwa przedstawia lekarkę z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 4 w Lublinie na dyżurze w specjalnym namiocie do segregacji pacjentów podczas pandemii koronawirusa. Autor Zdjęcia Roku otrzymał główną nagrodę w wysokości 10 tys. zł, a jego zdjęcie wykonane 23 marca, zdobyło też pierwszą nagrodę w kategorii Wydarzenia. Jury Grand Press Photo przewodniczył Pieter Ten Hoopen szwedzki fotoreporter, członek agencji VU w Paryżu i współzałożyciel firmy Civilian Act w Sztokholmie, czterokrotny laureat World Press Photo (2008, 2010 oraz dwukrotnie w 2019) i trzykrotny zdobywca tytułu Fotografa Roku w Szwecji. W jury zasiadali też: Beata Łyżwa-Sokół („Gazeta Wyborcza”), Maksymilian Rigamonti (Press Club Polska i ZPAF, laureat Grand Press Photo 2012 i 2019), Maarten Schilt (Schilt Publishing & Gallery), Radu Sigheti (Reuters), Andrzej Zygmuntowicz (ZPAF). Grand Press Photo organizują magazyn „Press” i Fundacja Grand Press. Konkurs przeznaczony jest dla zawodowych fotoreporterów pracujących w redakcjach prasowych, internetowych, w agencjach fotograficznych oraz dla freelancerów. Zobacz zwycięskie zdjęcia: Zdjęcie roku Grand Press Photo 2020 I miejsce w kategorii WYDARZENIA (zdjęcie pojedyncze) Autor: Jacek Szydłowski, „Dziennik Wschodni” Lekarka z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 4 w Lublinie podczas dyżuru w specjalnym namiocie do segregacji pacjentów podczas pandemii koronawirusa. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii WYDARZENIA Autor: Jakub Gruca, Agencja Fotograficzna FokusMedia Spotkanie prezydenta Andrzeja Dudy z mieszkańcami Zakliczyna. Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii WYDARZENIA Autor: Adam Stępnicki, MM Studio Po przerwaniu przez policję blokady Parady Równości w Białymstoku dwaj mężczyźni trzymają baner z napisem „Mama i Tata największym skarbem świata”. Zdjęcie pojedyncze - I miejsce w kategorii ŻYCIE CODZIENNE Autor: Joanna Mrówka, Agencja Forum Zabawa dzieci w Indiach, gdzie 65 proc. mężczyzn uważa, że przemoc wobec kobiet jest dozwolona. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii ŻYCIE CODZIENNE Autor: Mirosław Pieślak, dla „Faktu” 9-letni Wojtek z Gdańska zgłasza się do odpowiedzi podczas interaktywnej lekcji. Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii ŻYCIE CODZIENNE Autor: Iwona Weiss, dla „Foto Kuriera” Czas na sen – bliskość z ojcem, którego czasem brak, gdyż często podróżuje do swojej ojczyzny, Indii. Zdjęcie pojedyncze - I miejsce w kategorii LUDZIE Autor: Anna Lewańska, „Gazeta Wyborcza” 90-letnia pani Anna jest najstarszą członkinią nieformalnej sekcji pływackiej „Welonki”. Pływają we własnoręcznie uszytych czepkach. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii LUDZIE Autor: Grzegorz Press Wnuk w czasie pandemii składa życzenia babci z okazji jej 80. urodzin. Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii LUDZIE Autor: Damian Wolak, Brzeg24.pl, „Panorama Powiatu” Mieszkańcy opolskiego głosują przeciw fermie bydła. Zdjęcie pojedyncze - I miejsce w kategorii SPORT Autor: Aleksandra Szmigiel, Agencja Reporter Zawodniczka Clare Cryan czeka na swoją kolej, patrząc na skok do wody Yasmin Harper, koleżanki z reprezentacji. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii SPORT Autor: Paweł Frenczak Trening zapaśniczy zawodników z Rio Grappling Club Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii SPORT Autor: Marcin Zieliński Mężczyźni grają w szachy w domu handlowym Feniks we Wrocławiu Zdjęcie pojedyncze - I miejsce w kategorii ŚRODOWISKO Autor: Michał Dyjuk, Agencja Forum Mieszkańcy Woli Wydrzynej podczas meczu piłkarskiego na boisku w miejscu wyschniętego jeziorka, niedaleko kopalni odkrywkowej węgla brunatnego. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii ŚRODOWISKO Autor: Grażyna Makara, „Tygodnik Powszechny” Rodzinna kolacja w restauracji w Maladze przerwana przez sztorm na morzu. Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii ŚRODOWISKO Autor: Maciej Jabłoński, F-11 Studio Płynący statkiem na rzece Li w Chinach robią zdjęcia rewersowi banknotu, na którym widnieje to samo co za burtą. Zdjęcie pojedyncze - I miejsce w kategorii KULTURA I ROZRYWKA Autor: Adam Burakowski, Agencja Reporter Dziewczynka zwiedzająca wystawę „Strajk” w Zachęcie. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii KULTURA I ROZRYWKA Autor: Marcin Maziej, Rita Baum W trakcie pandemii wrocławski muzyk Tomasz Krajewski wystąpił na swoim balkonie. Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii KULTURA I ROZRYWKA Autor: Agnieszka Wanat, European Network Remembrance and Solidarity Niemcy, Brema. Uczniowie z grupy muzycznej we wnętrzu bunkra okrętów podwodnych Valentin w ramach projektu Sound in the Silence. Zdjęcie pojedyncze - I miejsce w kategorii PORTRET Autor: Tomasz Kaczor, dla „Dużego Formatu. Magazynu reporterów »Gazety Wyborczej«” Ewa, 15-letnia Ormianka obudziła się po ośmiu miesiącach katatonii wywołanej przez syndrom rezygnacji. Siedzi na wózku inwalidzkim otoczona ramionami rodziców. Wciąż grozi im deportacja do Armenii. Zdjęcie pojedyncze - II miejsce w kategorii PORTRET Autor: Beata Zawrzel, Agencja Reporter W rocznicę śmierci cadyka Dawida Bidermana chasydzi z całego świata przyjeżdżają do Lelowa. Zdjęcie pojedyncze - III miejsce w kategorii PORTRET Autor: Mateusz Skwarczek, Agencja Gazeta Marek i Michał Koterscy podczas sesji dla „Logo”. YOUNG POLAND - Zdjęcie pojedyncze, I miejsce Autor: Adam Kurlanc (Zespół Szkół Fototechnicznych w Warszawie) Zdjęcie demonstrantki wynoszonej przez policję z ronda De Gaulle'a. YOUNG POLAND - REPORTAŻE I miejsce Piotr Szewczyk (Uniwersytet Warszawski) – cykl o procesie powolnego zanikania wsi. Bohaterką jest Małgosia, 14-letnia dziewczyna mieszkająca we wsi Rataje. Wyróżnienie Katarzyna Ślesińska (Akademia Fotografii w Krakowie, Uniwersytet Jagielloński) – fotoreportaż z poniemieckich wiosek w województwie opolskim, gdzie wiele domów stoi opuszczonych, a większość młodych wyjechała. FOTOREPORTAŻE Wydarzenia I miejsce Witold Dobrowolski (Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich) – fotoreportaż z protestów w Hongkongu, które zapoczątkowane w czerwcu 2019 roku jako opór obywatelski przeciwko projektowi ustawy ekstradycyjnej do Chińskiej Republiki Ludowej przemieniły się w masowy ruch społeczny. II miejsce Piotr Zwarycz – fotoreportaż ze Szczyrku, gdzie 4 grudnia 2019 roku doszło do wybuchu gazu w trzykondygnacyjnym domu, w wyniku czego zginęła niemal cała trzypokoleniowa rodzina. Życie codzienne I miejsce Katarzyna Piechowicz (dla „Dużego Formatu. Magazynu reporterów »Gazety Wyborczej«”) – fotoreportaż powstały w jednym ze śląskich domów dla seniorów, gdzie ludzie u kresu życia są pozostawieni sam na sam ze swoją samotnością. II miejsce Tomasz Lazar (freelancer) – fotoreportaż pokazujący, jak zmieniło się życie codziennie w Polsce w związku z pandemią COVID-19. Ludzie I miejsce Bartłomiej Busz (Oficyna Wydawnicza Kulawiak) – fotoreportaż o Ukraińcu, który gra amerykańskie folk country. Sasha Boole przez ostatnie cztery lata koncertował w klubach, na festiwalach oraz w nietypowych miejscach całej Europy. Środowisko I miejsce Jędrzej Nowicki („Gazeta Wyborcza”) – reportaż o Ende Gelände, ruchu niemieckich aktywistów ekologicznych, którzy chcą zatrzymać wydobycie węgla brunatnego metodą odkrywkową. Fotografie powstały na terenie największej w Europie kopalni węgla brunatnego – Garzweiler, w której aktywiści zablokowali wydobycie na cały dzień. II miejsce Jędrzej Nowicki („Gazeta Wyborcza”) – fotoreportaż z kopalni odkrywkowej, która działa w okolicach Konina od lat 40. XX wieku. Cały region zbudował na górnictwie swoją tożsamość. Dziś, w epoce odnawialnych źródeł energii, kopalnie węglowe są powoli wygaszane. Kultura i rozrywka I miejsce Monika Krzyszkowska (kolektyw Un-posed) – widzowie teatralni skupiają się na tym, co dzieje się na scenie, fotoreportaż pokazuje pracę osób, króre na spektakularny efekt pracują na zapleczu. II miejsce Jakub Porzycki („Gazeta Wyborcza Kraków”) – fotoreportaż z Lelowa na Śląsku, gdzie co roku do grobu cadyka Dawida Bidermana przyjeżdżają ortodoksyjni Żydzi z różnych zakątków świata. PROJEKT DOKUMENTALNY I miejsce Radosław Polak, „Father’s Guil(t)” – projekt poświęcony mężczyznom napotkanym przez autora w gruzińskiej Dolinie Pankisi. Większość z nich to doświadczeni wojną byli mudżahedini. W ich historiach autor dostrzegł przeróżne warianty swojej relacji z ojcem, na kolejne wyprawy do Pankisi pojechał razem z nim. II miejsce Adam Lach, Napo Images, „Rewizje” – w 2017 roku autor rozpoczął z żoną dokumentalną podróż po kraju w poszukiwaniu tego, co współcześnie kształtuje polską tożsamość. W ciągu trzech lat przejechali 16 tys. km, zrealizowali ponad 200 tematów, przeprowadzili 70 wywiadów, zobaczyli Polskę jako patchwork społeczności, religii, narodowości, poglądów. Wyróżnienie jury Marcin Kruk, freelancer, „Ile dam rady przejść” – projekt dokumentujący autoagresywną chorobę żony autora – miopatię. Kobieta żyje z dnia na dzień, budząc się sztywna z bólu, zastanawiając się, ile da radę przejść. Wyróżnienie jury Piotr Tracz dla Agencji Reporter – Mariusz Kupczak urodził się z mózgowym porażeniem dziecięcym, zanikiem mięśni i prawostronnym niedowładem kończyn. Na co dzień porusza się na wózku inwalidzkim, mimo tego postanowił zostać zawodowym kulturystą. PHOTO BOOK OF THE YEAR 2019 Mariusz Forecki, „Mechanizm. Polska 1988–2019” – fotograficzna opowieść o tym, jak zmieniała się Polska. Autor nie ocenia, jest obserwatorem rzeczywistości – tej szarej, codziennej i tej z pierwszych stron gazet. Polska na zdjęciach Foreckiego to tytułowy mechanizm. NAGRODA INTERNAUTÓW W tym roku po raz pierwszy wręczono także Nagrodę Internautów, której partnerem jest Onet.pl. W głosowaniu widzów zwyciężyła fotografia Szymona Górskiego (Agencja Fotograficzna Press Focus) przedstawiająca brata pocieszającego sfaulowanego zawodnika z dziecięcej drużyny gminy Dolice. Zdjęcie było nominowane w kategorii Sport.
STORYTELLERS - nowy fotograficzny cykl National-Geographic
W naszym nowym cyklu fotografia staje się pretekstem do mówienia o zjawiskach szerszych, zmianach kulturowych i społecznych, ale również do ukazywania bogactwa i piękna natury.
Od ponad wieku magazyn National Geographic pokazuje zjawiska i zmiany jakim podlega nasza planeta. Towarzyszy przemianom społecznym i politycznym, dociera do miejsc odległych i tych objętych konfliktem. Zawsze stała za tym dobra fotografia, a za tą fotografią - twórca. Chcąc przybliżyć sylwetkę twórcy stworzyliśmy miejsce dla profesjonalnych fotografów i wybitnych osobowości fotograficznych. STORYTELLERS, Fotograf Miesiąca to nowy cykl na platformie National-Geographic, gdzie fotograf podzieli się swoim warsztatem i doświadczeniem zawodowym. Krok po kroku wprowadzi w swój świat i pokaże obszary swojej działalności. Znajdziesz tu dedykowane galerie, podcasty, wywiady i opinie. To miejsce, dla którego fotografia staje się pretekstem do mówienia o zjawiskach szerszych. Każdy miesiąc będzie miał swojego bohatera. Przez ten czas zaglądaj na naszą platformę, a poznasz ciekawą fotograficzną osobowość. Zaczęliśmy w lutym z Markiem Ogniem - tytułowe zdjęcie jest jego autorstwa. - Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National-Geographic Polska Lista fotografów w kolejnych miesiącach: luty - Marek Ogień marzec - Adam Brzoza kwiecień - Mikołaj Nowacki
To oni pierwsi zdobyli Everest zimą. Uroczyste obchody 40. rocznicy
W związku z 40. rocznicą zdobycia Everestu zimą Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady przygotowała uroczystą galę upamiętniającą to wydarzenie. Nie mogło zabraknąć National Geographic Polska.
17 lutego 1980 roku o godz. 14.25 Polacy stanęli na szczycie najwyższej góry świata. Nie byłoby w tym nic zadziwiającego, gdyby nie fakt, że to wejście odbyło się zimą. Nikt wcześniej nie zdobył ośmiotysięcznika o tej porze roku. 40 lat temu w bazie pod Everestem można było usłyszeć okrzyki radości i wzruszenia. To cała ekipa polskich himalaistów entuzjastycznie zareagowała na wiadomość od Krzysztofa Wielickiego i Leszka Cichego, którzy oznajmili, że są na szczycie góry gór. Marzenie Andrzeja Zawady, kierownika tej pamiętnej wyprawy, spełniło się. A w raz z tym spełnionym marzeniem rozpoczął się nowy rozdział w himalaizmie - zdobywanie ośmiotysięczników zimą - który trwa do teraz. Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady w związku z rocznicą zdobycia Everestu zimą, przygotowała w Centrum Olimpijskim im. Jana Pawła II uroczystą galę upamiętniającą to wydarzenie. W tak ważnym momencie nie mogło zabraknąć National Geographic. Jesteśmy dumni z naszych Lodowych Wojowników za ich niezłomność i determinację, która pozwoliła na zdobycie dziesięciu z czternastu ośmiotysięczników. Iwona El Tanbouli-Jabłońska dyrektor artystyczna National Geographic Polska Zdjęcia: f11_studio
National Geographic MIKRO: Iwona El Tanbouli-Jabłońska
Mikro, czyli mikrofon i forma mikrowywiadu - to nasz pomysł na cykl rozmów/kwestionariuszy, które przeprowadziliśmy z podróżnikami, fotografami i innymi osobami związanymi z National Geographic Polska. A Ty, co powiedział(a)byś młodszej wersji siebie? Do jakiego wspomnienia z podróży najczęściej się uśmiechasz? :) Gościem tego odcinka jest Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Poznaniu na kierunku fotografii i komunikacji multimedialnej. Od ponad 15 lat zajmuje się fotografią, a swoje autorskie projekty realizuje w F11 Studio. View Ediplayer on the source website