To zwierzę stało się hitem internetu. „Donald Trump” z Bangladeszu przyciąga tłumy, ale jego los jest już przesądzony
Bawół o imieniu „Donald Trump” stał się międzynarodową sensacją dzięki swojej nietypowej, złotej grzywie, która przyciąga na bengalską farmę tłumy turystów. Mimo ogromnej popularności w mediach społecznościowych, ważący 700 kilogramów celebryta został przeznaczony na rytualną ofiarę z okazji nadchodzącego święta Id al-Adha. Właściciel zwierzęcia przyznaje ze smutkiem, że choć darzy bawoła ogromnym uczuciem, tradycja i religijne poświęcenie są w tym przypadku ważniejsze niż internetowa sława.
Świat widział już gatunki zwierząt nadawane na cześć globalnych celebrytów. Odkryta w Australii mucha ze względu na swój złoty odwłok została nazwana na cześć słynnej piosenkarki Beyonce, a niewielki żuk wodny z Borneo tytułuje się przydomkiem nawiązującym do laureata Oscara Leonardo DiCaprio. Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump również stał się motywacją do nadania nazwy kalifornijskiej ćmy, której żółte łuski do złudzenia przypominają charakterystyczną fryzurę polityka. Zwierze, które obecnie stało się hitem internetu, jeszcze bardziej przypomina urodzonego w Nowym Jorku przedsiębiorcę. Niestety bawoła spotka zdecydowanie gorszy los niż urząd w Białym Domu. Trump z Bangladeszu Bawół-albinos, któremu właściciel nadał imię Donald Trump, stał się prawdziwym fenomenem w sieci. Do farmy w Narajangandź, położonej tuż pod stolicą Bangladeszu, Dhaką, od kilku dni zmierzają tłumy turystów i gapiów pragnących na własne oczy zobaczyć to niezwykłe zwierzę. Bawół zawdzięcza swoje imię charakterystycznej fryzurze, która łudząco przypomina słynną czuprynę byłego prezydenta USA. To właśnie ten specyficzny blond „zaczes” sprawił, że młodszy brat właściciela nie miał wątpliwości, jak nazwać czworonoga. W przeciwieństwie do swojego amerykańskiego imiennika, bawół nie potrzebuje żadnych zabiegów upiększających ani samoopalaczy. Jego wyjątkowa jasna skóra wynika z albinizmu – jednej z najrzadszych cech u tego gatunku, co w połączeniu z nietypową grzywą czyni go unikatowym okazem na skalę światową. Internetowy szał Właściciel oraz bawół musieli zapłacić cenę swojej internetowej sławy. Stres wywołany ciągłymi wizytami spowodował spadek wagi 700-kilogramowego zwierzęcia, czego konsekwencją było zdecydowane ograniczenie liczby odwiedzających. Osoby, którym udało się sfotografować byczego Donalda Trumpa nie kryją swojego szczęścia. 30-letni Faisal Ahmed relacjonował, że „cechy bawoła i prezydenta Donalda Trumpa są naprawdę podobne. Mój siostrzeniec płynął łodzią przez godzinę tylko po to, by zobaczyć bawoła-albinosa”. Smutna przyszłość zwierzęcego celebryty Wyjątkowa sława „Donalda Trumpa” nie uchroni go jednak przed czekającym go losem. Jeszcze zanim zwierzę zyskało międzynarodowy rozgłos, jego przyszłość była przesądzona. Bangladesz bowiem przygotowuje się na święto Id al-Adha - jedno z najważniejszych w muzułmańskim kalendarzu. Wydarzenie to upamiętnia skrajne poświęcenie Abrahama, który według Islamu chciał złożyć w boskiej ofierze swojego syna. Bóg oszczędził potomka nakłaniając wiernego do zabicia barana zamiast człowieka. Współcześnie każdy ojciec rodziny składa w ofierze jedno z hodowlanych zwierząt: owce, wielbłąda, barana lub krowę. Właśnie taka przyszłość czeka „Donalda Trumpa”, który szykowany już jest na rytualną egzekucję. Właściciel przyznaje, że uczucie, którym darzy zwierzę przegrywa z poświęceniem, które religia wymaga od wiernego. Źródło: The Telegraph Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Aragonia łączy dziedzictwo chrześcijaństwa i islamu. Znajdziesz tu bezcenne skarby architektury
Podziwiamy ten zapomniany nieco region niczym gigantyczny fresk sprzed setek lat. Aragonia to wspólne dzieło arabskich, żydowskich i chrześcijańskich mieszkańców.
Spis treści: Matka Boska Pilar Sura dla Maryi Kochankowie z kamienia W labiryncie czerwieni Aragonia – informacje praktyczne Myślisz, że będą jeszcze te bordowe? – zaaferowana nastolatka pyta koleżankę, z którą stoi w długiej kolejce. Bordo to tegoroczna nowość, schodzi jak świeże bułeczki, mimo że jest droższe niż inne kolory. – Weźmiemy po 10 czerwonych i żółtych, 5 niebieskich i jeszcze 5 białych – wyliczają dziewczyny. No i bordowe, jeśli będą. – Są? To prosimy pięć! – cieszą się. Kartka przy ladzie upomina: „Maksymalnie 35 medidas na osobę”. Po 1 euro za sztukę, 2 euro za bordową – w kolorze chusty na fiestę Matki Boskiej Pilar. Matka Boska Pilar Jest koniec września, Saragossa szykuje się na święto patronki. Przypada 12 października, ale zabawa zaczyna się tydzień wcześniej. Będą procesje, parady, piramida z kwiatów, no i medidas. Dosłownie „miarki”, bo wstążki odmierzają po 36,5 cm – wysokość figurki Maryi z bazyliki, przed którą wije się kolejka. Każdą z nich przytknięto do relikwii, dzięki czemu zapewnia ona ochronę osobie, która otrzyma medidę w darze. Wstążki nie można ponoć kupić dla siebie – trzeba ją dostać. Dziewczyny z kolejki mają chyba wielu krewnych i przyjaciół. Najważniejsza jest jednak nie figurka, tylko słup, na którym stoi. – Według legendy Maryja podarowała go św. Jakubowi, który w rzymskiej Saragossie, czyli Cesarii Auguście, miał misyjny kryzys i nawrócił ledwie garstkę osób – opowiada przewodnik Hubert Kurdelski. – W 40 r. aniołowie przynieśli Matkę Boską na chmurze, a ona przekazała apostołowi filar i kazała wybudować wokół niego świątynię – ciągnie, a my oglądamy wyobrażenie tej sceny w barokowej kaplicy z figurką na kolumnie. Słup okrywa zdobna pelerynka – codziennie inna, świątynia ma ich ok. 450 – ale można zobaczyć go na tyłach kaplicy, przez okienko ze złotym napisem: „Tu czci się i całuje filar”. Tysiące ust i dłoni wyżłobiły w jaspisie wyraźne wgłębienie. Badania potwierdziły, że kolumna pochodzi z I w., za to świątynia jest znacznie młodsza. Budowa ciągnęła się w nieskończoność: od XVII stulecia, gdy kult Matki Boskiej Pilar odżył po cudzie kulawego z Calandy (za sprawą Maryi jakoby odrosła mu noga), aż do połowy XX w., gdy ukończono dzwonnice i fasadę. Bardzo szybko za to świątynia stała się kością niezgody. Kapituła sąsiedniej katedry Seo z niechęcią patrzyła na nowy kult, a pilaristas twierdzili, że to ich kościół jest ważniejszy. Gdy w obawie przed rękoczynami odwołano procesję Bożego Ciała, interweniował Watykan i podzielił siedzibę arcybiskupstwa pomiędzy dwie świątynie. Sura dla Maryi Stara Seo jest z kolei owocem zgody ponad podziałami. Jej wnętrze to gotycki rajski ogród z lasem palmowych kolumn i złotymi kiściami zworników, ale największe wrażenie robi zewnętrzna ściana przy uliczce Sepulcro. Mruga do nas ceramicznymi gwiazdkami w odcieniach bieli, zieleni i turkusu, rozsianymi wśród geometrycznych ornamentów z cegły. Gdyby nie gotyckie okna, mogłaby się znajdować w Fezie czy Marrakeszu. Jest wspomnieniem muzułmańskiej Sarakusty. – Arabowie władali Aragonią prawie 400 lat. Gdy w 1118 r. król Alfons I zdobył miasto, dał im wybór: większość elit wyjechała, ale wielu rzemieślników i chłopów nie. W średniowieczu stanowili ok. 20% ludności Aragonii. Mówiono na nich mudéjares: „ci, którzy pozostali” – opowiada Hubert. Tym samym słowem określa się styl architektoniczny powstały z połączenia obu kultur. Ściana katedry to jedno z jego arcydzieł. Trop mudéjaru prowadzi nas z 700-tysięcznej Saragossy na odludną prowincję. – Arabskie dziedzictwo Hiszpanii kojarzy się z Andaluzją, ale i tu, na północnych rubieżach Al-Andalus, mamy bezcenne skarby – przekonuje Eugenia Gallego ze stowarzyszenia Territorio Mudéjar. Stoimy we wsi Torralba de Ribota, przed kościołem San Félix. Fasadę zgodnie zdobią gotycka rozeta i arabskie wzory z cegieł, ale całość przypomina raczej twierdzę. – To kościół warowny – potwierdza Eugenia. – Jesteśmy na niespokojnym pograniczu Aragonii i Kastylii. W razie ataku mieszkańcy mogli się schronić w świątyni i bronić z galerii na piętrze. Surowość fasady jest też typowa dla architektury muzułmańskiej: skromnej na zewnątrz, zdobnej w środku. W nawie mamy więc motywy świadczące o spotkaniu kultur. Ostre łuki to gotyk, tyle że z cegły – a mistrzami w murowaniu byli w Aragonii muzułmanie. Ściany wymalowano w orientalne motywy geometryczne, ale okna w kaplicach podtrzymują aniołowie. Fundatorem kościoła był arcybiskup i rzemieślnicy musieli się dostosować do jego życzeń. Dorzucili jednak coś od siebie. „On jest Bogiem Jedynym, Bogiem Samowystarczalnym. Nie zrodził i nie został zrodzony. Nikt nie jest mu równy” – czytamy 112 surę Koranu wyrytą w kaplicy Matki Boskiej. W labirynt aragońskiego średniowiecza zapuszczamy się ponownie w Calatayudzie. Na tle wieczornego nieba odcina się smukła wieża kościoła św. Andrzeja. W powietrzu śmigają jaskółki spłoszone biciem w dzwony. Zagłębiamy się w uliczkę, zakręcamy raz, drugi, trzeci pośród kolorowych domków. Zza rogu wyłania się budowla z wapienia z dwoma łukowatymi wejściami. Dziś to kaplica Matki Boskiej Pocieszycielki, dawniej najważniejsza z siedmiu synagog miasta, z osobnymi drzwiami dla kobiet i mężczyzn. Dotykamy chropawego kamienia i próbujemy sobie wyobrazić, jak w uliczkach średniowiecznego Calatayudu zmierzający na modlitwę Żydzi mijali się z chrześcijanami wracającymi z kościoła postawionego przez arabskich mistrzów. Kochankowie z kamienia W katedrze Santa María de Mediavilla w Teruelu niczego wyobrażać sobie nie musimy. Są tu biskupi i orzący chłopi, książęta i muzycy, uwijający się cieśle i malarka przygotowująca farby, uliczni żebracy, a także para w łożu. Słowem, XIII-wieczne społeczeństwo w komplecie. I to z inwentarzem, bo na jednej z belek wymalowano konie, byki, kozy, bociany, a nawet smoki. – Nasz sufit to kaplica Sykstyńska mudéjaru – mówi Isabel, przewodniczka po katedrze. Konstrukcję z sosnowych belek, desek i paneli, długą na 23 m i szeroką na 8, szczelnie pokrywają wizerunki ludzi i zwierząt, motywy roślinne i geometryczne oraz inskrypcje w dwóch językach. – Spójrzcie, tu mamy początek modlitwy „Zdrowaś Maryjo” po łacinie – opowiada Isabel. – A tu słowo „moc” wykaligrafowane pismem kufickim, czyli ozdobnym alfabetem arabskim – wskazuje dwie belki dalej. Średniowieczny klimat panuje też na placu w sercu starówki. Teruel stroi się w kolorowe chorągwie i proporce, szykując do obchodów Wyjazdu Diega – bohatera aragońskiej legendy o nieszczęśliwych kochankach. Za kilka dni wystawią ją uczniowie jednej ze szkół; teraz ćwiczą pod murami katedry. Biedny Juan Diego nie otrzyma spadku. By zdobyć fortunę, pięć lat dał mu teść, a młodzian wyjechał, na wojnie żywot wieść – deklamują chłopcy w dresach. Musimy tu czekać, to niewiast jest dola, lecz biadać nam nie trza, my nadziei ostoja – odpowiadają dziewczyny. Ciąg dalszy znają tu wszyscy. Gdy Diego powraca z bajecznym łupem, witają go weselne dzwony – to ojciec zmusił Isabel, by wyszła za innego. Diego błaga ją o ostatni pocałunek, a gdy ukochana odmawia, nie chcąc złamać ślubnej przysięgi, młodzian pada trupem. Nazajutrz, na jego pogrzebie, Isabel postanawia spełnić prośbę, ale gdy dotyka ustami zimnych warg kochanka, jej serce także pęka. Co ciekawe, Isabel i Diego naprawdę mieszkali na początku XIII w. w Teruelu i tu zostali pochowani – w kościele San Pedro, połączeni na zawsze w alabastrowym sarkofagu. Historia nieszczęśliwej miłości inspirowała poetów, dramatopisarzy i malarzy – i nadal inspiruje, zwłaszcza miłośników rekonstrukcji, którzy przybywają na Wyjazd Diega i lutowe Święto Kochanków z Teruelu, by przenieść się do średniowiecza. W labiryncie czerwieni W pobliskim Albarracín nie trzeba żadnych spektakli, by cofnąć się o 700 albo i więcej lat. Miasteczko przycupnęło na skalnej ostrodze ponad meandrem rzeki Guadalaviar. To strategiczna lokalizacja na szlaku przez góry, ale miejsca pod budowę jest tu jak na lekarstwo. Każdy skrawek wykorzystano już dawno temu. Na urwisku rozsiadła się Alcazaba, twierdza emirów z rodu Banu Razin, którzy panowali tu przed tysiącem lat; dalej stoi gotycka katedra, a za nią gąszcz domostw pnie się wysoko na zbocza gór. Wąskimi uliczkami pniemy się i my – z przystanku w dolinie coraz wyżej i wyżej. Kilkusetletnie domy mają po kilka pięter i przesłaniają niebo; z rzeźbionych kołatek, krat i plafonów spoglądają na nas jaszczury i rycerze w przyłbicach. Dopiero gdy wdrapiemy się na zbocze za murami, możemy objąć wzrokiem miasteczko – jedno z piękniejszych w Hiszpanii. Siadamy na skale otuleni zapachem ziół, otwieramy butelkę aragońskiej garnachy, kroimy owczy ser, pogryzamy oliwki. Proste, wyraziste smaki doskonale pasują do pejzażu. Po szafirowym niebie, maźniętym smugami cirrusów i nakrapianym punkcikami kołujących sępów, rozlewają się fiolety i oranże zmierzchu. Stoki i urwiska, a także domy, kościoły i pałace, jarzą się rdzawym blaskiem. W kanionie rzeki wije się zielonozłota smuga topoli, na krytej kaflami dzwonnicy błyska plamka ultramaryny i bieli. Wszystkimi kolorami Aragonii sycimy się bez ograniczeń – i bez kolejki. Tu na pewno żadnego z nich nie zabraknie. Aragonia – informacje praktyczne Dojazd Aragonia nie ma bezpośrednich połączeń lotniczych z Polską. Do Saragossy, stolicy regionu, dojedziecie szybką koleją AVE z Madrytu (1 godz. 20 min, od 39 euro) lub Barcelony (1 godz. 30 min, od 35 euro), do których dolecicie z wielu miast w Polsce. Do Teruelu możecie też dojechać autobusem z Walencji (2 godz., od 14 euro) mającej połączenia lotnicze z Warszawą, Krakowem, Poznaniem i Wrocławiem. Nocleg Hotel Silken Reino de Aragón – w centrum Saragossy, tuż obok ruin rzymskiego teatru i niedaleko bazyliki Matki Boskiej Pilar. Od 80 euro/pokój 2-os. Hotel Monasterio Benedictino mieści się w zabytkowym klasztorze na obrzeżach starówki w Calatayudzie. Od 64 euro/pokój 2-os. Parada del Carmen w Albarracínie (50 euro/pokój 2-os.) w jednym z najwyżej położonych domów w miasteczku. Za 4 euro można zamówić domowe śniadanie. Jedzenie Restauracja Montal w centrum Saragossy specjalizuje się we współczesnej kuchni aragońskiej. Menu zmienia się wraz z porami roku; my trafiliśmy m.in. na wybitne karczochy i lokalny przysmak, czyli ogórecznik. Bistro Clandestina w Saragossie regularnie zdobywa wyróżnienia w konkursach na najbardziej wyrafinowane tapas w Hiszpanii. My spróbowaliśmy kanapeczek w kształcie Matki Boskiej Pilar, m.in. z ikrą i karmelizowanym nori. La Zarola, niedaleko zabytkowej hali targowej w stylu neomudéjar Mercado Central w Saragossie, oferuje 2,5-godzinne kursy gotowania po aragońsku połączone z obiadem lub kolacją. Alizia Casa de Comidas w Albarracínie proponuje autorskie wersje sezonowych aragońskich dań. Nas zachwycił deser z mleka, migdałów i brzoskwiń z Calandy. Źródło: archiwum NG
Archeologiczna zagadka w Hims. Czy tajemnicza inskrypcja ujawnia sekrety potężnego władcy?
Grecka inskrypcja odnaleziona pod Wielkim Meczetem w Hims ożywia debatę na temat lokalizacji zagadkowej Świątyni Słońca. Wykuty w granicie tekst stanowi kluczowy dowód na architektoniczną ciągłość miejsca, które na przestrzeni dwóch tysiącleci ewoluowało z pogańskiego sanktuarium w chrześcijański kościół, a ostatecznie w islamski meczet. To kolejny dowód w tym toczącym się od lat sporze.
Historia Świątyni Boga Elagabala w syryjskim mieście Hims przypomina wątki z filmów o przygodach Indiany Jonesa. Badacze od lat spierają się co do dokładnej lokalizacji tego mitycznego budynku. Według niektórych archeologów kluczem do jej odnalezienia nie są głębokie wykopy, lecz ukryte w murach późniejszych budowli greckie inskrypcje, które wskazują na fundamenty Wielkiego Meczetu w Hims. Inni badacze pozostają jednak sceptyczni sugerując, że prawdziwe sanktuarium z legendarnym czarnym meteorytem wciąż spoczywa nietknięte pod warstwami ziemi na pobliskim wzgórzu cytadeli. Ta pierwsza grupa zyskuje w ostatnim czasie kolejne argumenty w tej archeologicznej debacie. Grecka inskrypcja pod meczetem Tajemniczy napis został wydobyty w 2016 roku spod posadzki Wielkiego Meczetu w Hims. Wykuta w granitowym bloku inskrypcja była częścią bazy jednej ze świątynnych kolumn. Tekst, zajmujący 3/4 szerokości metrowej bazy, został skomponowany w sposób wyważony i uroczysty. Regularne, poziome linie pisma oraz jego symetryczny układ nadają całości oficjalny ton, właściwy dla tablic pamiątkowych czy inskrypcji dedykacyjnych. Z samą muzułmańską świątynią wiąże się postać XII-wiecznego władcy Nureddina. Według tradycji meczet został wzniesiony na fundamentach kościoła św. Jana Chrzciciela, który z kolei mógł stanowić kontynuację sakralną jeszcze dawniejszego miejsca kultu – prawdopodobnie świątyni pogańskiej. Co zawiera inskrypcja? Przez długi czas treść napisu pozostawała dla badaczy zagadką. Wojenne realia panujące w Syrii utrudniały archeologom pracę pozwalającą na odczytanie tajemniczego tekstu. Dopiero w kolejnych latach udało się przeanalizować zapis, który przedstawia w sposób heroiczny postać wojowniczego władcy, przyrównując jego potęgę do niszczycielskich sił natury i drapieżników. Wstępna analiza prof. Abdulkarima wykazała błędy gramatyczne w tekście, co świadczy o silnych wpływach języka aramejskiego w rzymskiej prowincji. Symetryczny i uroczysty układ liter sugeruje, że blok pełnił pierwotnie funkcję pamiątkową w ważnym obiekcie publicznym. Zdaniem ekspertów znalezisko to stanowi kluczowy dowód na istnienie w tym miejscu antycznego sanktuarium, utożsamianego prawdopodobnie z legendarną Świątynią Słońca. Fakty czy przypuszczenia? Aby ocenić dokładną lokalizację Świątyni Słońca, należy oddzielić zebrane fakty od przypuszczeń. Choć odnalezienie w 2016 roku granitowej bazy z grecką inskrypcją pod podłogą meczetu w Hims jest faktem, nie daje ono stuprocentowej gwarancji, że blok ten znajduje się w swoim pierwotnym miejscu. Prof. Abdulkarim sugeruje, że znalezisko potwierdza istnienie antycznego sanktuarium dokładnie w tym punkcie, jednak krytycy wskazują na powszechną w historii praktykę przenoszenia materiałów budowlanych, czyli tzw. spoliów. Historia o religijnym przejściu miejsc kultu — od pogańskiej świątyni, przez kościół, aż po meczet — jest silnie zakorzeniona w źródłach pisanych, lecz wciąż brakuje jej pełnego potwierdzenia w fundamentach. W obecnej sytuacji politycznej teza o lokalizacji świątyni pod meczetem pozostaje więc fascynującą, ale wciąż wymagającą dowodów hipotezą. Źródła: ScienceDaily, R Discovery Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Legendarny król Nubii istniał naprawdę. Potwierdza to dokument z XVII-wiecznego śmietnika
Polscy archeolodzy potwierdzili istnienie króla Qashqasha – postaci dotąd uważanej za półlegendarną. Dokument z XVII wieku znaleziony w Sudanie ujawnia kulisy arabizacji fascynującego królestwa Nubii, które było chrześcijańskim przyczółkiem w Afryce.
Spis treści: Historia Nubii znaleziona w śmietniku Nubia – zaginione królestwo na styku światów Król Qashqash – od legendy do historii Proces arabizacji Nubii Dzieje Afryki zamknięte na kartce papieru Dokument znaleziony w pozostałościach śmietnika potwierdza istnienie Qashqasha – władcy Nubii, którego dotąd znaliśmy jedynie z przekazów ustnych i fragmentarycznych wzmianek. Arabskojęzyczny dekret królewski zweryfikowany przez polskich historyków ostatecznie udowadnia realność legendarnej postaci i pozwala lepiej zrozumieć arabizację afrykańskiej enklawy chrześcijaństwa. Historia Nubii znaleziona w śmietniku Wyobraź sobie Starą Gondolę, czyli ruiny dawnej stolicy Makurii położone pośród pustynnego Sudanu. Grupa archeologów trafia na śmieciowisko pełne niepozornych odpadków sprzed wieków. Tam, w stertach potłuczonych naczyń i kurzu, leży fragment papieru. To wyblakłe pismo zawiera arabski tekst, który na zawsze zmienia rozumienie historii regionu. Na tym skrawku pojawia się imię Qashqasha. Dzięki temu bohater znany tylko z legend nagle… staje się faktem. Ten dokument to oficjalny rozkaz: król Nubii nakazuje w nim przekazanie darów swoim poddanym. To niby prosta administracyjna notka, ale na jej podstawie archeolodzy rekonstruują świat, który do tej pory toną w mroku wieków średnich. Nubia – zaginione królestwo na styku światów Aby zrozumieć wagę tego odkrycia, trzeba cofnąć się w czasie. Nubia to starożytna kraina rozciągająca się wzdłuż środkowego Nilu, na południe od Egiptu (obecnie w tym miejscu znajduje się Sudan i południowy Egipt). Przez tysiąclecia była mostem łączącym śródziemnomorskie cywilizacje z Afryką Subsaharyjską. To tutaj ścierały się wpływy faraonów, później cesarzy Bizancjum, arabsko-muzułmańskich dynastii i lokalnych potężnych rodów. Królestwa Nubii – przede wszystkim Makuria, ale także Nobatia i Alodia – słynęły z bogactwa, chrześcijańskiej kultury (nubijskie chrześcijaństwo było jednym z najstarszych na świecie), monumentalnych świątyń i siły militarnej. Upadek Makurii w XIV wieku sprawił, że region popadł w zapomnienie. Przez kilka kolejnych stuleci historia Nubii skrywała się w mroku tzw. „ciemnych wieków”. O dawnych władcach, rytuałach, a nawet o samych mieszkańcach, przez długi czas wiedziano niewiele. Samotna cytadela na pustyni – Stara Dongola była pamiątką po dawnym świecie Stara Dongola, niegdyś stolica Makurii, w okresie postmakurytańskim zredukowała się do cytadeli otoczonej kilkoma dzielnicami. Wtedy to powstały legendy o królach, takich jak Qashqash – postaciach na granicy historii i mitu. Archeolodzy przez lata znajdowali jedynie urywki tej opowieści, aż do dnia, gdy natrafili na królewski rozkaz pośród śmieci sprzed wieków. Król Qashqash – od legendy do historii Przez wieki postać Qashqasha była obecna w sudańskich przekazach ustnych i rzadkich pisanych źródłach (np. Kitāb al-Ṭabaqāt). Uważano go za przodka świętych mężów, którzy mieli wpływ na kształtowanie się późniejszego islamu w regionie. Dopiero odnaleziony rozkaz, badany przez Tomasza Barańskiego z Uniwersytetu Warszawskiego jednoznacznie umieszcza Qashqasha wśród rzeczywistych władców Dongoli. Wspomniany rozkaz nakazuje przekazać konkretne dobra (owce, bawełnę, nakrycie głowy) wybranym osobom – część z nich to przedstawiciele lokalnej administracji i elity, inni to zapewne liderzy plemion. Ta codzienna praktyka wymiany darów była podstawą lojalności, siatki wpływów i pozycji społecznej. W ten sposób władcy Nubii, nawet w późniejszych czasach, mogli kontrolować szerokie obszary zamieszkane przez różnorodne społeczności. Dlaczego dokument był po arabsku? Proces arabizacji Nubii Arabski tekst dokumentu zdradza jednak, że Qashqash i jego dwór byli na etapie przechodzenia od lokalnych tradycji do nowej rzeczywistości językowej. Słaba znajomość klasycznego arabskiego u autora rozkazu wskazuje, że arabizacja Nubii przebiegała stopniowo. W czasach panowania Funjów (XVI–XIX wiek) Nubia była polem ścierania się tradycji chrześcijańskich z narastającym wpływem islamu i arabskości. Elity, takie jak Qashqash, pełniły rolę pośredników między dawną chrześcijańską przeszłością a nową muzułmańską rzeczywistością Sudanu. Dzieje Afryki zamknięte na kartce papieru Władcy tacy jak Qashqash, których istnienie potwierdzają teraz źródła pisane, według legend mają być przodkami kluczowych rodzin religijnych Sudanu. Teraz lepiej rozumiemy to, jak lokalne tradycje przenikały się z islamem i jak rodziła się wyjątkowa do dzisiaj lokalna kultura. Przypadkowe znalezisko pokazuje, że historia Nubii i całej Afryki Subsaharyjskiej to nie tylko plamy niewiedzy na mapie. To pełna dynamiki opowieść o ludziach, którzy przez wieki łączyli światy, handlowali, walczyli i budowali mosty między kontynentami. Historia chrześcijaństwa nie jest zarezerwowana wyłącznie dla Europy. Źródła: Azania: Archaeological Research in Africa, arkeonews.net Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ali Chamenei, zwany też Ali Khamenei: człowiek, który trzymał w garści Iran
Islamska Republika Iranu to religijna dyktatura powołana po antyzachodniej rewolucji w 1979 roku. Do niedawna rządził tam Najwyższy Przywódca, duchowny i teolog Ali Chamenei (Ali Khamenei). Kto go zastąpi?
W tym artykule: Specyfika Iranu: cywilizacja licząca kilka tysięcy lat Rewolucja islamska, Chomejni i Ali Khamenei Religijna dyktatura i społeczeństwo, które nie chce być zamknięte Nie zrozumiemy Iranu oraz władzy, jaką sprawował tam ajatollah Ali Chamenei (Ali Khamenei), bez znajomości historii tego kraju. Sięga ona bardzo głęboko w przeszłość. Pierwszym prawdziwym państwem na tym terenie był starożytny Elam, który powstał prawie 4,5 tys. lat temu. Jego stolica Suza jest jeszcze starsza, bo liczy ponad 6 tys. lat! Specyfika Iranu: cywilizacja licząca kilka tysięcy lat Przez kolejne wieki na terenach Iranu – czyli ziemiach między Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską – funkcjonowały imperia: Medów (bijących się z Asyryjczykami), Persów (toczących wojny m.in. z Grekami), Partów (zaprzysięgłych przeciwników Rzymian), Sasanidów (walczących z Bizancjum). Przez ten czas zmieniły się zwyczaje i podejście do religii. Na przykład w VI w. p.n.e. powstał tam zaratusztrianizm, który za panowania Sasanidów w III w. n.e. ogłoszono religią państwową. Inne wyznania znajdowały się, w zależności od widzimisię władców, na cenzurowanym. W VII i VIII wieku państwo Sasanidów zostało podbite przez Arabów, a w kraju zapanował islam. Ostatecznie w swojej odmianie zwanej szyityzmem, co spowodowało konflikty z sunnitami – muzułmanami stanowiącymi większość w sąsiednich krajach. Iran, w dawnych wiekach zwany Persją, musiał walczyć m.in. z mongolskimi koczownikami Tamerlana (1336–1405) i Turcją. Do tego dochodziły konflikty z europejskimi mocarstwami: Wielką Brytanią i Rosją. Kraj rozrywały walki zewnętrzne, znajdował się częściowo pod obcą okupacją. Dla mieszkańców, pamiętających o wielkiej przyszłości, było to poniżające. Zasiadający od 1925 roku na perskim tronie szach Reza Pahlavi przekształcał na wzór zachodni prawo, dopuścił kobiety do prac w urzędach, a mężczyznom nakazał nosić zachodnie stroje. W trakcie II wojny światowej nie wydawał się jednak aliantom wystarczająco antyniemiecki, więc w 1941 roku w wyniku interwencji radziecko-brytyjskiej abdykował, a na tronie zastąpił go syn: Mohammad Reza Pahlawi. Chciał on dalej modernizować i westernizować kraj. Wielu Irańczyków przekonał. Jednak szach coraz brutalniej represjonował też opozycję, co wzmacniało siły tradycjonalistów i nastawiało ich tym bardziej negatywnie do Zachodu. To doprowadziło do wybuchu irańskiej rewolucji islamskiej. Okoliczności te opisał Ryszard Kapuściński w słynnym reportażu „Szachinszach” (1982). Rewolucja islamska, Chomejni i Ali Khamenei W 1979 roku Pahlawi został obalony. Z emigracji we Francji wrócił przywódca religijnie nastawionej opozycji – ajatollah (czyli wielki teolog) Ruhollah Chomejni (Chomeini). Został on dożywotnim Najwyższym Przywódcą powołanej wówczas Islamskiej Republiki Iranu. Po jego śmierci w 1989 roku, funkcję tę irańscy duchowni z tzw. Zgromadzenia Ekspertów przyznali 50-letniemu wtedy Alemu Chamenei (Khamenei), sprawującemu władzę do dziś. Dla niewtajemniczonych już nazwiska Chomejni i Chamenei mogą się mylić. Na dodatek obok funkcji Najwyższego Przywódcy w Iranie istnieje też urząd prezydenta. Jest on drugą osobą w państwie, a wybiera się go w wyborach powszechnych. Ali Chamenei sprawował tę funkcję za życia Chomeiniego, od 1981 do 1989 roku. A zaczynał dość skromnie. Chamenei urodził się w 1939 roku jako syn szyickiego duchownego pochodzenia azerskiego i perskiej matki. Wychowywał się w Meszhedzie, drugim co do wielkości mieście Iranu, ważnym ośrodku pielgrzymkowym i akademickim. Ukończył studia z prawa islamskiego i teologii. To na uczelni poznał Chomejniego, który stał się jego mentorem. Gdy ten musiał w 1964 roku uciekać za granicę przed służbami szacha, Chamenei został w kraju. Był silnie związany z opozycją. Władze kilkakrotnie go aresztowały, a w 1975 roku zesłały do miasta Iranszahr w Beludżystanie. Region ten miał opinię niebezpiecznego, na dodatek żyło tam wielu sunnitów, którzy częstokroć poniżali szyickiego duchownego. „Przyjaciele zapamiętali go z tamtych czasów jako spokojnego, wrażliwego, wyciszonego poetę oraz zdolnego tłumacza z języka arabskiego, dobrze posługującego się też angielskim i tureckim” – pisze Marek Kęskrawiec w cenionym reportażu „Czwarty pożar Teheranu”. Nic dziwnego, że Chamenei nie zapowiadał się na następcę Chomejniego. „Choć w rewolucję angażował się od samego początku, a w czerwcu 1981 roku odniósł poważne rany w zamachu bombowym mudżahedinów [z marksistowskiej Organizacji Bojowników Ludowych Iranu; przyp. red.], nie zaliczał się do ścisłej elity duchowieństwa. Nie był wtedy nawet ajatollahem. Jego wybór na następcę Chomeiniego uznawano raczej za kompromis niż symbol uznania dla wyjątkowych talentów. Chamenei stanowił wygodną opcję dla innych ajatollahów. Nie bali się, że zdominuje ich tak jak Chomeini. Swoją pozycję musiał dopiero zbudować” – podkreśla Kęskrawiec. Władzę Chamenei miał ogromną. Był zwierzchnikiem sił zbrojnych, do jego dyspozycji pozostawała elitarna Gwardia Rewolucyjna. Miał w ręku media i sądy, kierował polityką zagraniczną, to de facto od niego zależały też losy irańskiego programu atomowego. Dla prezydenta (do którego dymisji może zresztą doprowadzić w razie potrzeby) pozostawiał sprawy gospodarcze, politykę w parlamencie itp. Chamenei stał się symbolem twardej postawy duchownych, niezgadzających się na liberalizację polityki. Wielokrotnie dochodziło do spięć Iranu z USA – kiedyś popierającymi szacha, a przez to uważanymi przez Chomejniego i Chameneiego za Wielkiego Szatana. Począwszy od kryzysu z amerykańskimi zakładnikami w ambasadzie w Teheranie, po spór wokół irańskiego programu atomowego i oskarżenia o wspieranie przez Iran organizacji terrorystycznych, wojna wisiała na włosku. Dlatego Teheran intensywnie szukał sojuszników wśród krajów antyzachodnich, takich jak Rosja, Chiny i Wenezuela. Kiedy podczas pandemii Polska przekazała Iranowi w geście solidarności transport szczepionek, Chamenei kazał zwrócić 820 tys. dawek, ponieważ wyprodukowano je w USA. „Nie ufam im” – powiedział o amerykańskich i brytyjskich preparatach w 2021 roku. Iran postawił na szczepionki chińskie, rosyjskie i indyjskie. Religijna dyktatura i społeczeństwo, które nie chce być zamknięte Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu z 1989 roku nie pozostawia wątpliwości, że podstawą życia kulturalnego, społecznego, politycznego i ekonomicznego są normy islamskie. To teokracja, religijna dyktatura, w której fundamentem jest Koran i tradycja. Poza muzułmanami z innych niż szyici prądów, w kraju swoje religijne rytuały mogą jednak odprawiać zaratusztrianie, żydzi (niezależnie od bardzo napiętych stosunków z Izraelem, którego władze w Teheranie po prostu nie uznają) oraz miejscowi chrześcijanie. Turyści często są zaskoczeni, że społeczeństwo irańskie wcale nie jest zamknięte. Mieszkańcy przychylnie nastawieni są do gości z zagranicy, dumni z zabytków, tradycji i przyrody. Nie ma alkoholu, dyskotek, golizny i par całujących się w miejscach publicznych. Jednak w Teheranie młodzi ubierają się nowocześnie i atrakcyjnie. Spod często tylko niedbale narzuconych kobiecych chust widać eleganckie fryzury i perfekcyjny makijaż. Dziennikarze opisują, że w domowym zaciszu furorę robi fikuśna bielizna. A po kryjomu pełne ręce pracy mają chirurdzy plastyczni – zajmujący się nawet rekonstrukcją błony dziewiczej. Jest też sposób na ominięcie zakazu seksu pozamałżeńskiego: to tzw. małżeństwo tymczasowe (sigheh), które u szyitów można zawrzeć na papierze nawet tylko na pół godziny. Chamenei na to przyzwalał. Jeśli jednak poczuł, że jego władza jest realnie zagrożona, potrafił być bezwzględny. Gdy Irańczycy zwietrzyli szansę na zliberalizowanie kraju za rządów prezydenta Mohammada Chatamiego (1997–2005), ich złudzenia szybko zostały rozwiane. Na ulice wyszły patrole strzegące islamskiej moralności. Jak pisze Kęskrawiec, „w publicznych miejscach wymierzano kary chłosty, zdarzało się nawet, że dziewczynom, które przyłapano na chodzeniu w sandałach bez skarpet, za to z pomalowanymi paznokciami – wkładano bose nogi do wiader z karaluchami”. Podczas ulicznych starć, do których dochodziło także w kolejnych latach, wiele było ofiar śmiertelnych. Tylko podczas wielkich protestów w latach 2019–2020 zginęło, według różnych szacunków, od trzystu do półtora tysiąca Irańczyków. Demonstrowali przeciw złamanym obietnicom, korupcji, drożyźnie, bezrobociu, zakłamaniu kleru i manipulacjom władz. Niektórzy wzywali nawet do ustąpienia Najwyższego Przywódcy. Do kolejnych protestów dochodziło później. Władze podkreślały, że stoją za nimi wrogie kraje – zwłaszcza USA (Wielki Szatan) i Arabia Saudyjska (sunnici). Chamenei zapewnił w irańskiej telewizji, że wrogowie znów się zawiodą, podobnie jak wiele razy w przeszłości. 1 marca 2026 roku Amerykanie ogłosili, że Najwyższy Przywódca został zabity podczas ataku armii USA na Iran. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
„To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
Niedaleko Aksum, kolebki państwa etiopskiego, polscy naukowcy odkrywają sekrety jednej z najbardziej niezwykłych ucieczek w historii. Badania zaczęły się od ruin zagadkowego meczetu. Czy należał do pierwszych muzułmanów szukających schronienia w Afryce?
Spis treści: Zaginiony meczet Tradycja wiecznie żywa Muzułmanie uciekają do chrześcijan Polacy wspierają lokalną społeczność Negasz jest niepozorną miejscowością leżącą przy głównej trasie łączącej stolicę regionu Tigraj, Mekelie, z Aksum, pierwszą stolicą Etiopii. Choć niewielka, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wczesnego islamu oraz regionu. To tutaj w 615 roku Muhammad – prorok i założyciel islamu – wysłał grupę swoich towarzyszy, aby zapewnić im bezpieczeństwo przed prześladowaniami na Półwyspie Arabskim. Znaleźli schronienie wśród… chrześcijan. Właśnie w Negaszu szeroko zakrojone badania rozpoczęli naukowcy z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Kamila Kuraszkiewicza i dr Zuzanny Augustyniak. Polscy badacze pracują wspólnie z ekspertami z Mekelle University, Tigray Culture and Tourism Bureau oraz Ethiopian Heritage Authority. Zaginiony meczet Zespół skupił się na razie na ruinach starego meczetu, który znajduje się około 300 metrów od współczesnego miasta, gdzie do dziś mieszkają potomkowie muzułmanów sprzed 1400 lat oraz ich chrześcijańscy sąsiedzi. Meczet był niewielki, przypominał raczej skromny dom mieszkalny niż monumentalną świątynię. Miał zaledwie 5 metrów szerokości i 6 metrów długości. Zbudowano go z lokalnych, nieregularnych kamieni. Zamiast wysokiego minaretu posiadał jedynie mały podest dla muezzina, czyli mężczyzny pięć razy dziennie wzywającego wiernych do modlitwy. Dach wspierał się na pojedynczej drewnianej kolumnie, która do dziś stoi w jednym z prywatnych domów. Badacze odkryli też mihrab, czyli wnękę wskazującą kierunek modlitwy. Cały kompleks otaczał mur, w obrębie którego znajdowała się wydzielona przestrzeń dla kobiet. Tradycja wiecznie żywa Kiedy powstała ta budowla? Czy wznieśli ją pierwsi muzułmanie przybyli do Etiopii? Być może dalsze badania rzucą światło na to zagadnienie. – Jeszcze nie jesteśmy pewni, w którym dokładnie momencie powstał ten meczet. Początkowo prawdopodobnie modlitwy odbywały się w prywatnych domach, a meczet wzniesiono dopiero po pewnym czasie. Zamierzamy się tego dowiedzieć. To może być najstarszy meczet w Afryce – mówi National Geographic Polska prof. Kuraszkiewicz. – Tradycja dotycząca przyjęcia uciekających muzułmanów przez mądrego aksumskiego króla jest wciąż żywa, tak samo jak opowieści o wyglądzie starego meczetu – dodaje dr Augustyniak. Łącząc znaleziska archeologiczne ze źródłami etnograficznymi, polscy badacze zaproponowali wstępną graficzną rekonstrukcję meczetu. Muzułmanie uciekają do chrześcijan Wróćmy na chwilę do historii. Prorok Muhammad wysłał swoich przyjaciół do Etiopii, ponieważ ufał tamtejszemu władcy. Panujący w królestwie Aksum, w arabskich źródłach opisywany jako al-Nadżaszi, przyjął uchodźców z otwartymi ramionami – nie tylko obronił przed prześladowcami, ale też pozwolił się osiedlić w miejscu, które dziś nosi jego imię. Co niezwykłe, chrześcijański król udzielił schronienia muzułmanom w kraju, który był jednym z pierwszych chrześcijańskich państw świata. Była to tzw. Pierwsza Hidżra, czyli pierwsza emigracja muzułmanów. – W Negaszu znajduje się też stary cmentarz, którego nagrobki z czasem zamierzamy badać, a także mauzoleum samego al-Nedżasziego, które jest celem pielgrzymek muzułmanów – dodaje prof. Kuraszkiewicz. Pamięć o tych wydarzeniach jest w Negaszu wciąż żywa. A chrześcijanie i muzułmanie mieszkają tu obok siebie. Polacy wspierają lokalną społeczność Polski projekt ma ogromne znaczenie dla lokalnej społeczności. W regionie Tigraju jeszcze trzy lata temu trwała wojna domowa. Polska misja, współpracując z mieszkańcami Negaszu oraz lokalnymi instytucjami, pomaga Tigrajczykom odzyskać poczucie sprawczości. Efektem prac ma być również stworzenie parku archeologicznego i muzeum. – Tigrajczycy bardzo się starają odbudować kraj i wrócić do normalności. Myślę, że nasz projekt trochę się do tego przyczynia – mówi dr Augustyniak. Podczas prac terenowych ekspertów z UW dotarła tam grupa pielgrzymów z różnych regionów Etiopii, by pomodlić się w miejscu, które uważają za część duchowego dziedzictwa islamu. Wygląda na to, że Negasz ma szansę stać się centrum turystyki religijnej dla pielgrzymów z całego świata. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ten jeden krok Mahometa zmienił historię świata. Kim był założyciel islamu?
Mahomet, prorok islamu, był postacią, która na zawsze odmieniła bieg historii religijnej i społecznej świata. Urodzony w Mekce na przełomie VI i VII wieku, przekazał nauki, które stały się fundamentem jednej z największych religii monoteistycznych – islamu. Życie, objawienia i działalność Mahometa jako przywódcy duchowego, społecznego i politycznego są przedmiotem nieustannych analiz zarówno w tradycji muzułmańskiej, jak i w badaniach naukowych.
Spis treści: Wczesne życie Mahometa – pochodzenie i dzieciństwo Objawienia i początek misji prorockiej (610 r.) Rodzina Mahometa – żony i córki Hidżra – powstanie islamu (622 r.) Triumf i pielgrzymka do Mekki Pielgrzymka do Mekki i powstanie islamu Źródła wiedzy o życiu Mahometa Mahomet, uznawany przez muzułmanów za ostatniego proroka i posłańca Boga, odegrał kluczową rolę w powstaniu islamu – religii, która dziś liczy ponad 1,9 miliarda wyznawców na całym świecie. Objawienia Mahometa, spisane w Koranie, stanowią podstawę wiary islamskiej i porządku prawnego w wielu krajach muzułmańskich. Jako postać historyczna i duchowa, Mahomet nie tylko przekazywał przesłania religijne, ale także skutecznie zreformował społeczeństwo Półwyspu Arabskiego, łącząc plemiona, ustanawiając zasady etyczne i organizując wspólnotę religijną – ummę. Życie i działalność proroka są przedmiotem licznych debat akademickich, a także inspiracją dla milionów ludzi na całym świecie. Wczesne życie Mahometa – pochodzenie i dzieciństwo Pochodzenie w Mekce i tragedie rodzinne Mahomet (arab. Muḥammad ibn ʿAbd Allāh) urodził się około 570 r. n.e. w Mekce, w zamożnym, ale zubożałym rodzie Haszymitów, należącym do wpływowego plemienia Kurajszytów. Urodził się w roku słonia, upamiętnionym przez próbę zniszczenia Mekki przez armię władcy Jemenu, według tradycji związaną z cudowną interwencją Boga. Jako sierota wcześnie stracił ojca ʿAbd Allāha, a w wieku sześciu lat także matkę Āminah. Po ich śmierci opiekę nad chłopcem przejął najpierw dziadek ʿAbd al-Muṭṭalib, a następnie wuj Abū Ṭālib, który pozostał jego opiekunem i obrońcą przez większość życia. Pierwsze doświadczenia religijne Młody Mahomet wyróżniał się pobożnością, uczciwością i kontemplacyjną naturą. Pracował jako kupiec i zdobył reputację godnego zaufania (przydomek al-Amīn, czyli „godny zaufania”). Już w młodym wieku unikał pogańskich rytuałów i alkoholowych libacji, które były powszechne w społeczeństwie arabskim. Regularnie udawał się do jaskini Hira, położonej niedaleko Mekki, gdzie spędzał długie godziny na samotnej modlitwie i rozmyślaniach. Objawienia i początek misji prorockiej (610 r.) Pierwsze objawienia w jaskini Hira W wieku około 40 lat, Mahomet doświadczył przełomowego objawienia – w noc Ramadanu ukazał mu się archanioł Gabriel (Dżibrīl), który przekazał mu słowa Allaha. Według relacji prorok zadrżał z przerażenia i wrócił do domu, gdzie jego żona Chadidża udzieliła mu wsparcia. Pierwsze słowa objawienia brzmiały: „Czytaj!” – co zapoczątkowało serię przekazów, które zostały później zebrane jako Koran. Reakcja społeczności Mekki Początkowo Mahomet dzielił się objawieniami z bliskimi, jednak z czasem rozpoczął otwartą działalność misyjną. Głosił monoteizm, równość ludzi przed Bogiem oraz potrzebę ochrony ubogich i sierot. Te idee godziły w interesy arystokracji z Mekki prowadząc do prześladowań jego wyznawców – zwanych mu’minūn (wierni). Rodzina Mahometa – żony i córki Związek z Chadidżą Chadidża bint Khuwaylid była pierwszą i najbliższą żoną Mahometa. Ich małżeństwo, zawarte gdy Mahomet miał 25 lat, a Chadidża około 40, trwało przez 25 lat, aż do jej śmierci. Było to monogamiczne małżeństwo, co w ówczesnej Arabii stanowiło wyjątek. Chadidża była kobietą o silnej pozycji społecznej i finansowej, a jednocześnie głęboko religijną. Odegrała kluczową rolę w początkach islamu – nie tylko jako partnerka życiowa Mahometa, ale również jako pierwsza osoba, która uwierzyła w jego misję. To dzięki jej wsparciu prorok mógł kontynuować działalność mimo prześladowań. Z tego związku pochodziła m.in. Fatima, jedyna córka Mahometa, która dożyła dorosłości i miała potomstwo. Małżeństwo z Aiszą – wpływ na tradycję islamu Po śmierci Chadidży Mahomet zawarł szereg małżeństw – część miała charakter polityczny (sojusze z plemionami), inne zaś religijny lub rodzinny. Wśród tych żon najważniejszą była Aisza, córka Abu Bakra, późniejszego pierwszego kalifa. Aisza była młoda i energiczna, uznawana za jedną z najbardziej wpływowych postaci kobiecych islamu. Po śmierci proroka odegrała ważną rolę w przekazywaniu hadithów – tradycji i wypowiedzi proroka. Przypisuje się jej autorytet w kwestiach teologicznych, prawnych i społecznych. Była także uczestniczką wydarzeń politycznych – w tym bitwy pod Wielbłądem (656 r.), podczas której stanęła przeciwko siłom Alego, zięcia Mahometa. Jej postać, choć kontrowersyjna w historii politycznej, jest szanowana w tradycji sunnickiej jako „matka wiernych” (umm al-muʾminīn). Córka Mahometa – Fatima Fatima (Fātimah az-Zahrāʾ), najmłodsza i najbardziej znana córka Mahometa, jest centralną postacią zarówno w tradycji szyickiej, jak i sunickiej. Była żoną ʿAlīego ibn Abī Ṭāliba, czwartego kalifa i kuzyna proroka. Ich potomkowie – Hasan i Husajn – odegrali kluczową rolę w historii islamu. Fatima uchodziła za wzór skromności, pokory i lojalności wobec Boga. Tradycja islamu uważa, że to ona kontynuowała duchowe dziedzictwo ojca. W szyizmie jest uznawana za jedną z czterech doskonałych kobiet islamu. Hidżra – powstanie islamu (622 r.) Przyczyny, data 24 września 622 r. Po ponad dekadzie prześladowań Mahomet zdecydował się na emigrację do Medyny (wówczas Jatrib), gdzie jego przesłanie spotkało się z akceptacją. Hidżra, czyli przesiedlenie, miała miejsce 24 września 622 r. i jest początkiem kalendarza muzułmańskiego. Utworzenie wspólnoty w Medynie W Medynie Mahomet nie tylko nauczał, ale też ustanowił pierwszą konstytucję islamską – znaną jako Konstytucja Medyny. Dokument ten uregulował stosunki między muzułmanami, żydami i innymi grupami etniczno-religijnymi. Powstała umma – wspólnota oparta na wierze, nie krwi. Triumf i pielgrzymka do Mekki Rozejm i powrót w 629–630 r. W wyniku układu zawartego w Hudajbijja (628 r.) Mahomet i jego wyznawcy mogli odbyć pielgrzymkę do Mekki. W 630 r. Mahomet wszedł do miasta bez rozlewu krwi, ogłaszając amnestię i oczyszczając Kaabę z idoli. To wydarzenie przypieczętowało zwycięstwo islamu i zakończyło epokę politeizmu w Arabii. Pielgrzymka pożegnalna – przesłanie, znaczenie Na kilka miesięcy przed śmiercią Mahomet odbył tzw. pielgrzymkę pożegnalną. Na Wzgórzu Arafat wygłosił mowę pożegnalną, w której podkreślił wartość życia ludzkiego, zniósł zemstę plemienną, zakazał lichwy i przypomniał o równości wszystkich ludzi. Jego słowa: „Arab nie jest lepszy od nie-Araba, ani biały od czarnego” stały się fundamentem uniwersalnego przesłania islamu. Pielgrzymka do Mekki i powstanie islamu Co to jest pielgrzymka do Mekki (Hadżdż)? Hadżdż to piąty filar islamu – obowiązkowa pielgrzymka do Mekki, którą każdy dorosły muzułmanin powinien odbyć przynajmniej raz w życiu, o ile ma ku temu warunki. Rytuały hadżdż odwołują się do tradycji Abrahama oraz działań Mahometa podczas jego pielgrzymki. Dziedzictwo religijne i polityczne Po śmierci Mahometa w czerwcu 632 r. w Medynie, kierownictwo nad wspólnotą przejęli kalifowie – pierwsi tzw. Rashidun (sprawiedliwi). Dziedzictwo Mahometa obejmuje nie tylko religię, ale także system prawny (szariat), etykę społeczną, relacje międzyreligijne i kulturę. Islam szybko rozprzestrzenił się w krajach Bliskiego Wschodu, w Afryce Północnej i Azji, a Mahomet do dziś pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci historii świata. Źródła wiedzy o życiu Mahometa Koran, sira i hadisy – ocena naukowa Najważniejsze źródła to: Koran – uznawany za boskie objawienie, Sira – tradycyjne biografie proroka (m.in. Ibn Ishak, Ibn Hisham), Hadisy – zbiory przekazów o słowach i czynach Mahometa. Ich wiarygodność była analizowana przez wieki przez uczonych muzułmańskich (ilm al-hadith) oraz badaczy zachodnich. Źródła pozamułmańskie i współczesna historiografia Historycy jak Fred Donner, Patricia Crone, czy Robert Hoyland analizują także źródła syryjskie, perskie i bizantyjskie. Wskazują na złożone relacje polityczne i religijne VII-wiecznej Arabii jako klucz do zrozumienia powstania islamu. W kilku polskich uczelniach działają kierunki arabistyczne, na których bada się życie Mahometa i początku islamu. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Psy na cenzurowanym w Iranie. Kolejne zakazy skierowane w zwierzęta
Posiadanie psa w Iranie staje się coraz trudniejsze. Władze znacznie rozszerzają już obowiązujący zakaz publicznego wyprowadzania czworonogów w Teheranie. Teraz ma obowiązywać w szeregu innych dużych miast.
Spis treści Władze rozszerzają zakaz na kolejne miasta Jak Irańczycy obchodzą restrykcje dotyczące psów To niejedyny zakaz w Iranie Irańscy urzędnicy rozszerzyli zakaz wyprowadzania psów na duże miasta w całym kraju, a argumentem jest porządek publiczny, zdrowie i bezpieczeństwo. Taki zakaz już od 6 lat obowiązuje w Teheranie. Władze rozszerzają zakaz na kolejne miasta Przepis z 2019 r. zakazujący wyprowadzania psów w Teheranie – został w ostatnim tygodniu rozszerzony na co najmniej 18 innych miast. Przewożenie psów w pojazdach również będzie zakazane. Posiadanie czworonogów jest źle widziane w Iranie od rewolucji islamskiej w 1979 r. Psy są postrzegane przez władze jako „nieczysta” spuścizna wpływów kulturowych Zachodu. Jak donosi agencja AFP Isfahan i Kerman nowy zakaz już wprowadziły. Urzędnik z miasta Ilam na zachodzie Iranu, gdzie zakaz wprowadzono w niedzielę, poinformował, że zostaną podjęte „działania prawne” przeciwko osobom, które naruszyły nowe przepisy. W Iranie nie ma ogólnokrajowego przepisu, który całkowicie zabrania posiadania psów, ale często wydawane są lokalne ograniczenia, egzekwowane przez policję. – Wyprowadzanie psów stanowi zagrożenie dla zdrowia publicznego, pokoju i wygody — powiedział Abbas Najafi, prokurator miasta Hamedan, według ogólnokrajowego dziennika „Iran”. Jak Irańczycy obchodzą restrykcje dotyczące psów Jednak egzekwowanie zakazu w Teheranie było dotychczas wybiórcze – wielu właścicieli psów nadal wyprowadza pupile w miejscach publicznych, zarówno w stolicy jak i innych częściach Iranu. Pomimo wysiłków władz, popularność posiadania psów rośnie, szczególnie wśród młodych ludzi, i jest postrzegana jako forma buntu przeciwko restrykcyjnemu reżimowi. Właściciele psów bywali aresztowani, a czworonogi konfiskowane za wyprowadzanie ich w miejscach publicznych. Wielu właścicieli zaczęło chodzić lub jeździć na spacery w odludne miejsca lub nocą. To niejedyny zakaz w Iranie Politycy irańscy uważają posiadanie zwierząt domowych za niezgodne z islamem. Najwyższy przywódca Iranu ajatollah Ali Chamenei określa posiadanie psów — w celach innych niż pasterstwo, polowanie i zapewnienie bezpieczeństwa — jako „naganne”. W 2021 roku potępiono posiadanie psów jako „niszczycielski problem społeczny”, który może „stopniowo zmienić irański i islamski styl życia”. Irańskie Ministerstwo Kultury już w 2010 roku zakazało reklam z udziałem zwierząt domowych. W 2014 r. parlament próbował przeforsować ustawę o karaniu grzywnami, a nawet chłostą osób wyprowadzających psy na spacery, jednak nie została przyjęta. Posiadanie psów, łamanie irańskich przepisów o obowiązkowym noszeniu hidżabu, uczestnictwo w sekretnych imprezach i picie alkoholu od dawna są formami cichego buntu Irańczyków przeciwko teokratycznemu reżimowi. Źródło: National Geographic Polska, BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler” i „Kaleidoscope”. Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dlaczego w Ameryce nie mówi się po arabsku? Jeden z powodów zaskoczył historyków
Islamscy zdobywcy byli nie tylko świetnymi żołnierzami, ale i zręcznymi żeglarzami. Dysponowali mapami i instrumentami nawigacyjnymi umożliwiającymi dalekie podróże. Jednak to nie oni skolonizowali Nowy Świat.
W tym artykule: Od kosmitów do muzułmanów Przez morze mgieł i ciemności Więcej pytań niż odpowiedzi Arabski na Karaibach Dwa tysiące łodzi na Atlantyku Kto w końcu odkrył Brazylię? Fałszywka z Kalifornii Z Koranem na Malaje Ocean oceanowi nierówny Mieli to, czego nam brakowało Muzułmanie odkryli Amerykę trzy wieki przed Kolumbem – oznajmił w listopadzie 2014 r. prezydent Turcji Recep Erdoğan. Kilka miesięcy później, podczas wizyty na Kubie, dodał, że płynąc wzdłuż wybrzeża wyspy Kolumb dostrzegł na jednym ze wzgórz meczet. Czy te zdumiewające wypowiedzi były jedynie propagandowym chwytem polityka zabiegającego o popularność w świecie islamu? Teoria o prekolumbijskich przeprawach muzułmanów przez Atlantyk wydaje się absurdalna. Ale nie jest nowa i nie wymyślił jej prezydent Turcji. Sensacja wybuchła już w 1929 r., gdy niemiecki biblista Gustav Deissman odkrył w pałacu Topkapi w Stambule mapę wykonaną przez rodaka Erdoğana – admirała Piri Reisa. Zaznaczono na niej wybrzeża Ameryki z Labradorem i Florydą, Kubę, Haiti, Jamajkę, Grenlandię. Była datowana na rok 1528, nasuwało się więc pytanie, skąd turecki oficer, który nigdy nie wypłynął na Atlantyk, wiedział, co znajduje się po jego drugiej stronie? Od kosmitów do muzułmanów Co prawda sam Piri Reis napisał, że sporządził swoje dzieło na podstawie 20 innych map (w tym tej, którą posługiwał się Kolumb), jednak nie przeszkadzało to tropicielom sensacji. Angielski dziennik „Illustrated London News” pisał w lutym 1932 r.: „Kolumb w swej trzeciej podróży dotarł jedynie w okolice ujścia Orinoko, zatem odwzorowanie linii brzegowej Ameryki Południowej na mapie Piri Reisa musiało zostać skopiowane z innego źródła”. Jeszcze większe emocje wzbudzał wyrysowany na dole mapy olbrzymi ląd. Gdy archeolog amator Arlington Mallery obwieścił, że to Antarktyda, można już było spekulować do woli. Bo jeśli Reis przyznawał się do kopiowania, to kto i kiedy sporządził oryginał? Kolumb tak daleko na południe na pewno nie dotarł. Amerykański historyk nauki prof. Charles Hapgood zasugerował, że zrobili to przedstawiciele nieznanej cywilizacji; brytyjski dowódca okrętów podwodnych i historyk amator Gavin Menzies – że Chińczycy; szwajcarski tropiciel śladów pozaziemskich cywilizacji Erich von Däniken – że kosmici. Wszystkie te teorie naukowcy uznali za niepoważne, gdyż wystarczy dobrze przyjrzeć się mapie, by zauważyć, że Reis nie miał pojęcia o kształcie linii brzegowej Ameryki Południowej, a rzekoma Antarktyda jest ostro skręcającym na wschód przedłużeniem Ameryki. Admirał puścił po prostu wodze fantazji i umieścił w swoim dziele domniemaną Terra Australis, o której pisali już starożytni Grecy, słusznie podejrzewając, że ogromne masy lądu na półkuli północnej są równoważone przez jakiś kontynent na południu. Inną drogą poszedł muzułmański historyk dr Youssef Mroueh związany z działającą w USA Fundacją As-Sunnah of America. Zasiadł nad średniowiecznymi tekstami arabskich podróżników i uczonych, zinterpretował je na nowo i sformułował teorię o islamskich odkrywcach Ameryki. To na wynikach jego dociekań oparł się Recep Erdoğan. Krzysztof Kolumb – ciekawostki o odkrywcy Nowego Świata Odkrywca Ameryki skrywa nadal wiele zagadek. Naukowcy spierają się o różne wydarzenia związane z jego życiem. Krzysztof Kolumb – ciekawostki o jednym z najsłynniejszych żeglarzy świata. ... Przez morze mgieł i ciemności „Żeglarz Khashkhash ibn Aswad wypłynął z Delby w roku 889, pokonał Morze Mgieł i Ciemności, zza którego przywiózł bajeczne skarby” – zapisał w traktacie „Łąki złota i kopalnie drogich kamieni” arabski podróżnik, geograf i historyk Al-Masudi. To jeden z największych erudytów średniowiecza, który objechał niemal cały znany w X w. świat: od Hiszpanii po Madagaskar, Cejlon i Indie. W swej 30-tomowej „Historii czasu” wspomniał nawet o ziemiach Słowian, wymieniając z nazwy Wolin i Kraków. Jego świadectwa nie można zatem ignorować. Wymieniona przez niego Delba została po rekonkwiście Hiszpanii przemianowana na Palos, czyli port, z którego pół tysiąca lat później w historyczny rejs wyruszył Krzysztof Kolumb. Morzem Mgieł i Ciemności Arabowie nazywali Ocean Atlantycki. Youssef Mroueh wyciągnął z tekstu Al-Masudiego wniosek, że arabski żeglarz dotarł do wybrzeży Ameryki. I przesunął datę odkrycia Nowego Świata nie na trzy, lecz na pięć wieków przed Kolumbem. Fundacja As-Sunnah próbowała nawet w 1996 r. zorganizować obchody „Millenium obecności muzułmanów w Ameryce”. Wywody Mroueha to jednak tylko spekulacje, ponieważ – na co zwraca uwagę Frederik W. Dame, autor książki „The Muslim Discovery of America” – nie wiadomo, dokąd tak naprawdę dotarł Khashkhash ibn Aswad. Zdaniem większości badaczy nie była to Ameryka, lecz Czarna Afryka. Więcej pytań niż odpowiedzi O kolejnym intrygującym wydarzeniu donosi XI-wieczny historyk Umar Al-Gutiyya. Według niego w lutym 999 r. z Kadyksu wypłynął na Morze Mgieł i Ciemności żeglarz Ibn Farrukh. Po postoju na wyspie Gando (prawdopodobnie Gran Canaria), gdzie spotkał się z królem Guanarigą, kontynuował rejs na zachód. Tam natrafił na nieznane wyspy, którym nadał nazwy Capraria i Pluitania. W maju powrócił do Hiszpanii. I znów otwarte pozostaje pytanie, dokąd rzeczywiście dopłynął Ibn Farrukh. Capraria to niewielka wysepka między Włochami a Sardynią, świetnie znana już starożytnym Rzymianom. Z całą więc pewnością to nie ją miał na myśli arabski historyk, który prawdopodobnie pomylił nazwy. Jego notatka jest jednak zbyt lakoniczna, by ustalić, jakie wyspy mogły wchodzić w grę. Zwłaszcza że ich nazwy nie pojawiają się już w żadnych innych źródłach. Arabski na Karaibach Od XII do połowy XV w. najdokładniejszą mapą znanego wówczas świata była tzw. Tabula Rogeriana (Księga Rogera) – dzieło arabskiego kartografa i podróżnika Al-Idrisiego. Wykonał ją na zlecenie króla Sycylii Rogera II, u którego się schronił przed prześladowaniami w ojczystej północnej Afryce. Al-Idrisi pracował nad mapą i obszernymi komentarzami do niej przez szesnaście lat (1138–1154). Opierał się na własnych obserwacjach (przemierzył cały obszar dawnego Cesarstwa Rzymskiego – od Bliskiego Wschodu po Hiszpanię, od Anglii po Bałkany) oraz relacjach kupców, marynarzy i podróżników. Przytoczył między innymi opowieść o grupie śmiałków, którzy wypłynęli z Lizbony. Po jedenastu dniach żeglugi trafili na straszliwą burzę; przerażeni zmienili kierunek na południowo-zachodni i po kolejnych dwunastu dniach dotarli do nieznanej wyspy. Zostali uwięzieni przez jej mieszkańców, ale czwartego dnia niespodziewanie pojawił się człowiek mówiący po arabsku. Za jego pośrednictwem przekazali lokalnemu władcy informację o pokojowym charakterze swej podróży. Uspokojony król nie tylko kazał ich uwolnić, ale zorganizował podróż łodziami w głąb wyspy. Tam również napotykali osoby znające ich język. Jeśli – jak sugerują niektórzy historycy muzułmańscy – była to któraś z wysp Morza Karaibskiego, kto nauczył tubylców arabskiego? Możliwości są dwie. Inni przybysze z opanowanego przez muzułmanów Półwyspu Iberyjskiego albo też z islamskiej zachodniej Afryki. Nawet jeśli wierzyć w opowieść żeglarzy, nie ma pewności, że faktycznie dotarli na wyspy, które znamy dziś jako Karaiby. Bardziej prawdopodobna jest hipoteza, że dopłynęli do położonych niedaleko afrykańskich wybrzeży Wysp Zielonego Przylądka. Dwa tysiące łodzi na Atlantyku Z drugiej strony o tym, że muzułmanie mogli jednak dotrzeć do Ameryki, świadczy pewna historia związana z królestwem Mali. W archiwach kairskiego uniwersytetu Al-Azhar zachowała się datowana na 1324 r. relacja ze spotkań uczonych z pielgrzymującym do Mekki sułtanem Mansu Musą – islamskim władcą Mali, lubiącym popisywać się bogactwem. W Kairze Mansu Musa opowiedział o kulisach objęcia przez siebie władzy. Jego starszy brat, sułtan Abu Bakri I, zorganizował dwie wyprawy na ocean, by sprawdzić, jak daleko sięgają granice malijskiego imperium. Z drugiej z nich, w 1311 r., nie powrócił i na opuszczonym tronie mógł zasiąść Mansu Musa. Znacznie ciekawsza była jednak historia pierwszej ekspedycji. Miało na nią wypłynąć dwa tysiące łodzi żaglowych. Uczestnicy zaopatrzeni w duży zapas słodkiej wody, żywności oraz złota popłynęli w nieznane i słuch o nich zaginął. Gdy już wszyscy pogodzili się z myślą, że śmiałków pochłonęło morze, niespodziewanie powróciła jedna łódź. Jej dowódca opowiedział, że wyprawa dotarła do ujścia olbrzymiej rzeki. Większość łodzi wpłynęła na nią, on pozostał na wybrzeżu. Po długim i bezowocnym oczekiwaniu na wieści od towarzyszy zdecydował się na powrót. Kto w końcu odkrył Brazylię? Zdaniem nie tylko arabskich historyków jest możliwe, że niesiona przez morskie prądy malijska ekspedycja dotarła do dzisiejszej Brazylii. Wiadomo przecież, że uznany za jej odkrywcę Portugalczyk Pedro Alvaro Cabral też znalazł się u wybrzeży Ameryki Południowej przypadkowo. Płynął szlakiem Vasco da Gamy wokół Afryki do Indii i zniosło go daleko na zachód. Opierając się m.in. na relacji sułtana Mali, amerykański historyk i lingwista Leo Wiener w wydanej w 1922 r. książce „Africa and the Discovery of America” (Afryka i odkrycie Ameryki) stwierdził, że muzułmanie z Afryki utrzymywali kontakty handlowe z amerykańskimi Indianami. Ćwierć wieku później wsparł go biolog i antropolog z uniwersytetu w Johannesburgu prof. Mervyn David Jeffreys, przekonując, że na długo przed Kolumbem w Afryce uprawiano odmiany kukurydzy pochodzące z Ameryki Środkowej. Fałszywka z Kalifornii Znacznie bardziej ryzykowną hipotezę przedstawił zoolog z Uniwersytetu Harvarda i archeolog amator dr Barry Fell. Jego zdaniem rzeką, o której opowiadał sułtan Mali, była Missisipi, a muzułmanie pozostawili na terenach dzisiejszego Meksyku i Stanów Zjednoczonych sporo śladów. Na przykład wyryte na skałach arabskie inskrypcje „Yasus ben Maria” (Jezus syn Marii), które Fell odkrywał w kalifornijskim Inyo County, czy arabskie słowa, które odnajdywał w językach Indian. Jego wywody lingwistyczne okazały się jednak mocno naciągane, a inskrypcje znacznie późniejsze lub wręcz sfałszowane. Pomimo to dr Youssef Mroueh z Instytutu Al-Sunnah podtrzymuje i rozwija pomysły Barry’ego Fella. Jego zdaniem nawet nazwy indiańskich plemion (Cherokee, Hopi, Apache, Cree itp.) mają arabski źródłosłów. Tworzenie teorii na podstawie podobieństw fonetycznych to jednak działalność naukowa na poziomie Wincentego Kadłubka. Niewiele więcej wynika z benedyktyńskiej pracy Mroueha, który zadał sobie trud policzenia nazw miejscowości, rzek, jezior itp. związanych z islamem. W sumie znalazł ich w USA i Kanadzie aż 565, m.in. Mekkę (w stanie Indiana), Medinę (Nowy Jork, Idaho, Ohio, Tennessee, Teksas) i Mahometa (Illinois). Jego zdaniem miejsca te nazwano tak jeszcze przed przybyciem europejskich osadników. Żaden amerykański historyk tego jednak nie potwierdza. W obu Amerykach nie odkryto także śladów jakiegokolwiek prekolumbijskiego meczetu. Budowla na Kubie, o której mówił Erdoğan, nie istniała. Kolumb – wbrew twierdzeniom tureckiego prezydenta – nie napisał w dzienniku pokładowym, że „widział na szczycie góry meczet”, lecz „wzniesienie przypominające meczet”. To zasadnicza różnica! Z Koranem na Malaje Odrzucenie najbardziej ekscentrycznych teorii nie oznacza, że fałszywe są wszystkie. Ale jeśli Arabom udało się pokonać Atlantyk na długo przed Kolumbem, dlaczego to chrześcijanie, a nie oni skolonizowali Nowy Świat? Arabowie byli przecież ludem bardzo ekspansywnym. Już w ćwierć wieku po śmierci Mahometa (632 r.), który ich zjednoczył, opanowali Persję, Syrię, Egipt i Cypr; do końca VII wieku zajęli tereny dzisiejszego Afganistanu i Uzbekistanu, w 709 r. zakończyli podbój północnej Afryki, docierając do Maroka, w 714 r. byli w Hiszpanii, systematycznie zajmowali kolejne wyspy Morza Śródziemnego. Po operacjach militarnych przystępowali do islamizacji i arabizacji zdobytych terenów. Robili to tak skutecznie, że chrześcijanom udało się odbić i rechrystianizować jedynie Hiszpanię, Kretę, Rodos, Sardynię, Sycylię, Korsykę, Baleary oraz częściowo Cypr. Nienasyceni zdobywcy zatrzymali się dopiero na wybrzeżu Atlantyku. Czy dlatego, że Morze Mgieł i Ciemności okazało się dla nich barierą nie do przebycia? Żeglować wszak potrafili. Jeszcze za życia Mahometa jego prześladowani zwolennicy szukali schronienia w Afryce, przepływając Morze Czerwone. Ci pierwsi osadnicy zapoczątkowali kolonizację całego wschodniego wybrzeża Czarnego Lądu. Mogadiszu, Mombasa, Dar es-Salam to portowe miasta założone przez muzułmanów. Regularnie zawijały do nich statki arabskich kupców, wyspy Zanzibar i Pemba stały się klasycznymi koloniami. Pustynnych Arabów w tajniki żeglugi wprowadzali dużo lepiej obeznani z morzem Persowie. To oni przetarli szlaki do Indii i dalej: do Azji Południowo-Wschodniej. O przebiegu tej ekspansji niewiele wiadomo, gdyż nie zachowały się żadne dokumenty. Jedynie legendy i „Mikuyat Raja Pasai” – mocno zmitologizowana kronika pierwszego na Malajach islamskiego królestwa Samudera-Pasai – opowiadają o niestrudzonych misjonarzach, którzy nieśli w tropiki naukę Mahometa. Rzeczywistość była bardziej prozaiczna. Prawdopodobnie jako pierwsi ruszyli na Daleki Wschód zislamizowani perscy kupcy z okolic Bombaju w Indiach. Podobnie jak później Europejczycy zakładali na swych odkrywczo-biznesowych szlakach faktorie, w których dokonywali transakcji, uzupełniali zapasy żywności i bezpiecznie odpoczywali. Dopiero za nimi podążyli sufi – mistycy gotowi na największe poświęcenia dla sprawy islamu. Nauki sufich trafiały na podatny grunt, gdyż tradycyjne religie plemienne ustępowały już wówczas miejsca hinduizmowi przybywającemu z coraz liczniejszymi osadnikami z Indii. Ludy z dzisiejszej Indonezji, Malezji, Indochin miały jednak ogromne problemy z ogarnięciem olbrzymiego panteonu hinduskich bóstw, a przede wszystkim z akceptacją systemu kastowego. Islam z jedynym Bogiem był prostszy, bardziej przekonujący i – co najważniejsze – egalitarny. Przyjmowali go władcy lokalnych państewek, tworząc niezliczone sułtanaty, i ich poddani. Nie nawracano ich siłą. Przykład szedł z góry i z dołu, od sufich, którzy tubylców leczyli, uczyli rolnictwa, rozstrzygali spory. W efekcie hinduizm ostał się tylko na indonezyjskiej wyspie Bali. Ocean oceanowi nierówny Do momentu rozpoczęcia przez Europejczyków zamorskiej ekspansji islam rozprzestrzenił się na ogromnym obszarze Azji Południowo-Wschodniej, od Malediwów po Borneo, Moluki (Wyspy Korzenne) i południowe Filipiny. Docieranie w tak odlegle rejony wymagało sporych umiejętności żeglarskich. Średniowieczni muzułmanie nabywali je nie tylko w praktyce. Już w IX w. w Bagdadzie utworzono obserwatorium astronomiczne i zasobną bibliotekę Bajt al-Hikma (Dom Mądrości). W następnym stuleciu w Kairze powstał Dom Nauki (Dar al-Ilam). W tych placówkach gromadzono i studiowano dzieła starożytnych Greków, Persów i Hindusów. Arabscy geografowie jako pierwsi zaczęli mierzyć długość geograficzną, co bardzo ułatwiało żeglugę. W XIII w. Al-Farghani oszacował długość Morza Śródziemnego na 42 stopnie, a Abdul Hassan Ali obwód kuli ziemskiej na 47 tys. km. Obaj niewiele się pomylili. Dzięki osiągnięciom uczonych muzułmańscy żeglarze dysponowali najdokładniejszymi wówczas mapami i podstawowymi urządzeniami nawigacyjnymi, m.in. busolą wodną. Wypływali więc bez obaw na dobrze im znany Ocean Indyjski i przez cieśninę Malakka na Morze Południowochińskie. Przeprawa przez Atlantyk stanowiła jednak wyzwanie zupełnie innej kategorii. Od wschodnich wybrzeży Afryki po Chiny i Filipiny dało się płynąć, nie tracąc z oczu brzegu lub oddalając się od niego na krótko, a szlak prowadził od portu do portu, gdzie zaopatrywano się w świeżą żywność i wodę. Wyruszając na Morze Mgieł i Ciemności, trzeba się było przygotować do wielodniowej żeglugi bez zawijania na ląd. Na pokładzie musiał się więc zmieścić nie tylko ekwipunek dla załogi (Kolumb na swój pierwszy rejs zabrał zapas żywności na ponad rok i wody na 6 miesięcy), ale także wszystko, co niezbędne do naprawy uszkodzonego statku – deski, smoła, liny, pakuły uszczelniające itp. Wymagało to znacznie większych okrętów niż łodzie pływające po Oceanie Indyjskim. Europejczycy od XV w. dysponowali spełniającymi te warunki 2- lub 3-masztowymi karawelami; Arabowie takich okrętów nie posiadali. Koszt budowy i wyposażenia karaweli przekraczał możliwości indywidualnego żeglarza. W Europie od XIII w. kupcy hanzeatyccy tworzyli stowarzyszenia, których członkowie dzielili się kosztami i potencjalnymi zyskami. Właściciele statków oferowali im udział w przedsięwzięciu, rozkładając jego koszt najpierw na kilka, a z czasem nawet na kilkadziesiąt części: to ważne, bo większa liczba inwestorów umożliwiała budowę dużych okrętów i zmniejszała ryzyko bankructwa w razie zatonięcia okrętu. Finansowanie wypraw handlowych stało się jeszcze łatwiejsze dzięki rozwojowi banków i systemu kredytowego. W krajach islamskich takich rozwiązań nie znano. Dlatego nawet jeśli któremuś z muzułmańskich żeglarzy udało się przepłynąć Atlantyk, jego śladem nie podążyli ani kupcy, ani osadnicy. Odkryto wrak statku z czasów Kolumba? Amerykański poszukiwacz przekonuje, że namierzył „Santa Marię” Podwodni archeolodzy odnaleźli wrak, który – jak przekonują – należał do floty Krzysztofa Kolumba. Innego zdania są eksperci współpracujący z UNESCO. Mieli to, czego nam brakowało Muzułmanie nie odczuwali zresztą takiej potrzeby. Europejczycy też nie szukali Ameryki, lecz drogi morskiej do Indii, by bez pośrednictwa Arabów i Turków sprowadzać gwarantujące ogromne zyski przyprawy. Ze względu na układ wiatrów i prądów morskich zadanie wymagało nieprzeciętnej odwagi i determinacji. Sztuką nie było bowiem wypłynięcie na zachód czy południe, ale powrót stamtąd. Na wysokości afrykańskiego przylądka Bojador, nazywanego przez żeglarzy Przylądkiem Strachu, natrafiano na tak silny prąd przeciwny, że do końca XIV w. nawet najodważniejsi profilaktycznie zawracali do Hiszpanii lub Portugalii. W 1346 r. Jaume Ferrer odważył się popłynąć dalej i nigdy więcej o nim nie usłyszano. Dopiero sto lat później Gil Eanes odkrył, że jeśli po minięciu Przylądka Strachu skieruje się żaglowiec na pełne morze, po kilku dniach zachodnie wiatry przygnają go z powrotem do Lizbony. Bartolomeo Diaz w 1487 r. odważył się na podobne ryzyko już po drugiej stronie równika. Wychodząc z założenia, że układ wiatrów jest tam symetryczny do tego z półkuli północnej, odbił daleko od lądu i dzięki temu opłynął Przylądek Dobrej Nadziei. Portugalczycy zazdrośnie strzegli wiedzy zdobywanej dzięki szaleńczej odwadze swoich żeglarzy. W 1504 r. król Manuel I pod groźbą surowych kar zabronił upubliczniania szczegółowych informacji o tym, co odkryto na południe od równika. Rywalizujący z nimi Hiszpanie byli równie tajemniczy. Jednym i drugim nie chodziło o prestiż, lecz o biznes. Europie brakowało nie tylko przypraw, lecz także złota. Na naszym kontynencie praktycznie nie było już jego złóż, na domiar złego wyczerpywały się także pokłady srebra. A rozwijająca się gospodarka potrzebowała coraz więcej kruszców, które były jedynym pełnowartościowym pieniądzem. Motywacji do podejmowania ryzyka Europejczykom zatem nie brakowało. Wzmacniały ją dodatkowo okoliczności, w jakich znaleźli się hiszpańscy hidalgowie, którym po zdobyciu w styczniu 1492 r. Granady – ostatniej twierdzy islamu na Półwyspie Iberyjskim – zagroziło bezrobocie. Skierowanie ich energii na podbój i chrystianizację nowych lądów rozwiązywało problem. Muzułmanie mieli w tym czasie niemal wszystko, czego brakowało mieszkańcom naszego kontynentu. Przyprawy sprowadzali w dowolnych ilościach z Indii i Moluków; kontrolowali złoża złota w Nubii (islamski Egipt), Środkowej Afryce (arabscy władcy Maghrebu i Mali) oraz w rejonie Kaukazu (Persowie, Turcy); panowali też nad Jedwabnym Szlakiem, którym importowali towary z Chin. Nie musieli więc szukać żadnych nowych dróg, a ponieważ islam w tym czasie zaczął już kostnieć, gasła też ich żądza poznawania świata. Ameryka, nawet jeśli o niej słyszeli, nie była im do niczego potrzebna. Skolonizowali ją więc Europejczycy, którzy m.in. dzięki jej bogactwom na kilka wieków zdominowali nie tylko Nowy, ale cały świat.
Dlaczego ramadan to najważniejszy miesiąc dla wyznawców islamu?
W trakcie ramadanu muzułmanie umacniają swoją wiarę w Allaha poprzez post, bezinteresowną postawę oraz modlitwę. To czas pobożności i autorefleksji.
W tym artykule: Kiedy wypada ramadan? Skąd pochodzi tradycja ramadanu? Jak obchodzony jest ramadan? Pięć filarów islamu Co roku muzułmanie z całego świata oczekują aż na niebie pojawi się półksiężyc w kształcie sierpa. Oznacza to, że oficjalnie rozpoczyna się pierwszy dzień ramadanu, dziewiątego miesiąca według kalendarza muzułmańskiego. To najważniejsze święto islamu. Kiedy wypada ramadan? Dzień, w którym rozpoczyna się ramadan zmienia się co roku. Wszystko dlatego, że kalendarz islamski oblicza się na podstawie faz Księżyca. Początek i koniec najważniejszego miesiąca muzułmanów określa specjalna komisja obserwacji Srebrnego Globu w Arabii Saudyjskiej. Niekiedy jest to bardzo trudne zadanie, ponieważ w tym okresie sierp Księżyca widać jedynie przez 20 minut. W przypadku, kiedy nie jest widoczny gołym okiem z powodu zachmurzenia, komisja dokonuje obliczeń, aby przewidzieć, czy może być już widzialny na niebie. W 2024 roku ramadan przypada od niedzieli 10 marca do poniedziałku 7 kwietnia. Skąd pochodzi tradycja ramadanu? Ramadan jest jednym z dwunastu miesięcy muzułmańskiego kalendarza, który był również częścią kalendarzy starożytnych Arabów. Nazwa pochodzi od arabskiego słowa „ar-ramad”, co oznacza upał. Muzułmanie wierzą, że w 610 roku anioł Gabriel ukazał się prorokowi Mahometowi i przekazał mu Koran, świętą księgę islamu. Islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna ochrona zdrowia mogłaby się wiele nauczyć Już ponad tysiąc lat temu islamscy medycy leczyli ludzi, a nie choroby. Współczesna medycyna nadal mogłaby się od nich wiele nauczyć. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1000-lat-temu-islamska-medycyna-byla-niezwykle-skuteczna-wspolczesna-sluzba-zdrowia-moglaby-sie-wiele-nauczyc-b7d7b4a.png" width="700" height="700" alt="1000 lat temu islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna służba zdrowia mogłaby się wiele nauczyć" title="1000 lat temu islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna służba zdrowia mogłaby się wiele nauczyć" /> Wyznawcy wierzą, że to objawienie, czyli Lajlat al-Kadr (Noc Siły lub Noc Przeznaczenia) wydarzyło się właśnie w trakcie ramadanu. W tym miesiącu wierni poszczą, aby upamiętnić objawienie Koranu. Święta księga islamu składa się ze 114 rozdziałów i uważa się, że są to słowa, które bezpośrednio wypowiedział sam Allah. Hadisy, czyli zapisy tradycji dotyczącej czynów i wypowiedzi Mahometa, są swoistym uzupełnieniem Koranu. Jak obchodzony jest ramadan? Podczas ramadanu muzułmanie pragną osiągnąć duchowy rozwój i chcą umocnić swoją więź z Allahem. W tym celu modlą się, recytują Koran i w ciągu tego miesiąca starają się zmienić swoje zachowanie na lepsze i bardziej moralne. Próbują powstrzymać się od interesownych działań, plotek, kłamstw lub walki. Przez cały miesiąc od wschodu aż do zachodu słońca muzułmanie mają obowiązek przestrzegać ścisłego postu. W tym czasie nie można spożywać żadnych pokarmów, pić napojów i uprawiać seksu. Zwolnione z postu są osoby chore, kobiety w ciąży i w trakcie miesiączki, podróżujący i starsi. Jeżeli muzułmanin opuści jakiś dzień postu, musi go odrobić w inny dzień roku. W trakcie ramadanu posiłki są dla muzułmanów okazją do spotkania z innymi członkami rodziny lub znajomymi, którzy również na chwilę przerywają post. Śniadanie, czyli suhur odbywa się przed świtem, ok. czwartej rano, przed pierwszą modlitwą dnia, zwaną fadżr. Kolację, czyli iftar, można rozpocząć po zakończonej modlitwie maghrib, po zachodzie słońca. Zwykle po godz. 21:30. Według Koranu, Mahomet przerywał swój post, jedząc daktyle i pijąc wodę. Dlatego wierni, idąc za przykładem proroka, również spożywają te owoce i piją ten napój zarówno w suhur, jak i w iftar. Daktyle są bardzo popularne na Bliskim Wschodzie. Są bogate w składniki odżywcze, lekkostrawne i dostarczają organizmowi cukier, który jest bardzo potrzebny po długim dniu poszczenia. Po ostatnim dniu ramadanu muzułmanie świętują jego zakończenie. Nadchodzi Id al-Fitr, czyli Święto Przerwania Postu. Rozpoczyna go wspólna modlitwa o świcie. W trakcie uroczystości muzułmanie spotykają się, pozdrawiają słowami "id mubarak", składają sobie życzenia, jedzą, modlą się, obdarowują prezentami i wspominają zmarłych krewnych. W niektórych miastach odbywają się również karnawały i duże spotkania modlitewne. Bez względu na to, co wierni zaplanowali sobie na tegoroczny okres ramadanu, duch tej wielowiekowej tradycji pozostanie niezmienny, tak samo jak i czas refleksji i pobożności. Pięć filarów islamu Oto wytyczne, które mają fundamentalne znaczenie dla życia wyznawców islamu: Sekrety muzułmańskiej alkowy. Kiedyś islam był bardziej liberalny niż chrześcijaństwo Jeszcze w XIX w. Europejczycy widzieli islam jako rozwiązłą religię, która pozwala muzułmanom baraszkować w haremie z licznymi żonami i nałożnicami. Obecnie sytuacja jest dokładnie odwro... Saum: post od świtu do zmierzchu podczas ramadanu; Szahada: Wyznanie wiary „Nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest jego prorokiem”; Zakat: obowiązkowy podatek, jałmużna na cele charytatywne; Salah: modlitwa pięć razy dziennie; Hadżdż: pielgrzymka do świątyni Al-Kaba w Mekce przynajmniej raz w życiu (jeśli to możliwe). Opracowanie: Jakub Rybski
Sekrety muzułmańskiej alkowy. Kiedyś islam był bardziej liberalny niż chrześcijaństwo
Jeszcze w XIX w. Europejczycy widzieli islam jako rozwiązłą religię, która pozwala muzułmanom baraszkować w haremie z licznymi żonami i nałożnicami. Obecnie sytuacja jest dokładnie odwrotna.
W tym artykule: Islam a życie intymne Które części ciała można pokazywać Czy islam akceptuje nagość małżonków? Islam bardziej liberalny od chrześcijaństwa? Tylko w niektórych kwestiach Jakie pozycje dopuszcza islam? Zakazy i nakazy Akcesoria erotyczne w islamie Upiększanie tego, co wolno pokazywać Tymczasowe małżeństwa szyitów Ochrona dziewictwa Tajne randki Tajne dyskoteki Islam kojarzy się dziś z rygoryzmem, kobietami zakutanymi od stóp do głów i mężczyznami przedkładającymi karabin nad łóżko. Za tak radykalną zmianę opinii odpowiadają sami muzułmanie, którzy swoje prywatne życie okryli szczelną tajemnicą. A to, co zakryte, zawsze intryguje i rodzi plotki, często mające niewiele wspólnego z rzeczywistością. Islam a życie intymne Uczył o tym już Mahomet. „Czy jest wśród was mężczyzna, który przychodzi do swej żony, zamyka drzwi, zaciąga zasłony, a potem wychodzi i opowiada o tym mówiąc: robiłem to i to z moją żoną?” – zapytał pewnego razu Prorok. Nikt się nie odezwał. Zadał więc to samo pytanie kobietom. Jedna z nich powiedziała, że zdarza się to zarówno kobietom, jak i mężczyznom. „Wiecie, kim są ci, którzy to robią? – kontynuował Prorok. – Są jak diabeł i diablica, którzy spotykają się przy drodze i zaspokajają swe żądze na oczach ludzi”. To historia zapisana w hadisach, czyli zbiorach opowieści o słowach i czynach Proroka, które wraz z Koranem stanowią podstawę islamskiego prawa (szariatu). Wynika z niej, że o sprawach intymnych muzułmanom rozprawiać nie wolno. Co nie oznacza, że są one tematem tabu. Islam drobiazgowo reguluje wszystkie sfery życia wyznawców, nie pomijając seksu. Jeśli coś budzi wątpliwości, należy zwrócić się o wyjaśnienia do znawcy prawa albo imama. Droga przez Mekkę. Jak wygląda pielgrzymka do Mekki? Pielgrzymka do Mekki jest uznawana za obowiązek. Każdy z wyznawców islamu powinien ją odbyć przynajmniej raz w życiu. Najświętsze miasto muzułmanów jest dostępne wyłącznie dla mahometan. Hadisów są jednak tysiące. Wśród nich wiele tak dwuznacznych, że można je interpretować w sposób skrajnie rygorystyczny lub daleki od ortodoksji. Innowierca najłatwiej zauważy różnicę w noszonych przez muzułmanów strojach. Które części ciała można pokazywać Wszystkie szkoły islamskiego prawa są zgodne, że pewne części ciała są aurah, czyli nie mogą być pokazywane publicznie ani odsłaniane w obecności innych osób. Dotyczy to tak kobiet, jak mężczyzn. Koran zawiera jedynie dość ogólne zalecenie: „Powiedz wierzącym kobietom, żeby spuszczały skromnie swoje spojrzenia i strzegły swojej czystości; i żeby pokazywały jedynie te ozdoby, które są widoczne na zewnątrz; i żeby narzucały zasłony na piersi, i pokazywały swoje ozdoby jedynie swoim mężom lub ojcom”. W dalszej części wymienia kolejnych krewnych. W świętej księdze nie ma wzmianki o obowiązku zasłaniania włosów i twarzy. To wyinterpretowano z hadisów. Generalnie przyjmuje się, że aurah dzieli się na mocną, której nie wolno odsłaniać przed nikim, i łagodną, którą w określonych sytuacjach można odkryć. W przypadku mężczyzn mocna aurah obejmuje genitalia i pośladki, łagodna – ciało od pępka do kolan. Muzułmanie nie chodzą więc po ulicach w krótkich spodniach. Ortodoksi przestrzegają ponadto zalecenia, by ubrania wyznawców islamu nie przypominały odzieży niewiernych. Zamiast spodni czy garnituru noszą więc długie i luźne galabije. Mocna aurah kobiet to obszar od piersi do kolan, łagodna – całe ciało z wyjątkiem. I tutaj pojawiają się rozbieżności w interpretacji. W hadisach opisano wydarzenie, którego świadkiem była Aisza, żona Mahometa. Do Proroka podeszła kobieta ubrana w lekką sukienkę. Spojrzał na nią i powiedział, że „gdy kobieta osiągnie wiek dojrzały, żadna część jej ciała nie powinna być oglądana z wyjątkiem tego”. Po czym pokazał dłonie i twarz. Przekaz wydaje się jasny, jednak od muzułmanek często wymaga się zasłaniania również tych części ciała. To pokazuje, jak różnie można odczytywać teksty religijne. W Koranie znajduje się bowiem nakaz, by kobiety „nie ujawniały tego, co skrywają ze swych ozdób”. Wystarczy zatem uznać, co już w XI w. zrobił wybitny teolog Al-Ghazali, że największą ozdobą kobiety jest twarz, i można żądać noszenia nikabu, spod którego widać jedynie oczy, albo zasłaniającej nawet je burki. Czy islam akceptuje nagość małżonków? Już w pierwszych wiekach islamu pojawił się dylemat, czy zakaz odsłaniania mocnej aurah obowiązuje także małżonków. Purytanie, tacy jak wspomniany Al-Ghazali, przywoływali hadis, według którego Mahomet powiedział: „Jeśli ktoś spośród was zbliża się do swej żony, niech nie rozbierają się jak wielbłądy”. Wyprowadzali z tego wniosek, że nawet podczas stosunku ciała małżonków powinny być osłonięte. Dlaczego ramadan to najważniejszy miesiąc dla wyznawców islamu? W trakcie ramadanu muzułmanie umacniają swoją wiarę w Allaha poprzez post, bezinteresowną postawę oraz modlitwę. To czas pobożności i autorefleksji. Zdecydowanie liczniejszych zwolenników zyskała jednak wypowiedź Aiszy, która ujawniła, że „Prorok i ja kąpaliśmy się w tym samym naczyniu”. Na język praktyki przełożył to prawnuk Mahometa, kalif al-Bakir stwierdzając: „Najlepszymi kobietami wśród was są te, które tracą swą skromność, gdy rozbierają się dla swego męża, a odzyskują ją, gdy ponownie się ubierają”. Większość autorytetów religijnych opowiedziała się za tą wersją i zaakceptowała nagość małżonków. Decyzja należy jednak do samych zainteresowanych i tylko oni ją znają, gdyż zakaz ujawniania tajemnic alkowy nie jest kwestionowany przez żadnego teologa. Islam bardziej liberalny od chrześcijaństwa? Tylko w niektórych kwestiach Jak widać, w sprawach seksu małżeńskiego wczesny islam był bardziej liberalny niż XIX-wieczne chrześcijaństwo. Co więcej, pozwalał na współżycie nie tylko w celach prokreacyjnych, a nawet zachęcał do niego. „Czy ktoś może zaspokoić swe pożądanie i zostać za to nagrodzony przez Allaha?” – jeden z hadisów przytacza pytanie zadane Mahometowi. Prorok odpowiedział: „Przypuśćmy, że ktoś skierowałby swe pragnienie ku rzeczy zabronionej, czyż nie byłoby to grzechem? Dlatego, jeśli skieruje je ku temu, co dozwolone, zostanie za to wynagrodzony”. Tę niezbyt precyzyjną myśl odczytuje się z reguły jako pełną akceptację seksu małżeńskiego i niemal religijny obowiązek jego uprawiania. Islamscy teologowie widzą w nim bowiem najskuteczniejszy środek zapobiegający zakazanym związkom pozamałżeńskim. Niektórzy zalecają, by oddawać się łóżkowym uciechom nie rzadziej niż co cztery dni. A perski filozof al-Maybudi stwierdził, że „kiedy muzułmanin obcuje ze swoją żoną, Allah zapisuje mu 120 dobrych uczynków i wymazuje 120 złych”. Za propagatorami małżeńskiego seksu stoi autorytet Koranu, a więc samego Boga, który za pośrednictwem Mahometa powiedział: „Wasze kobiety są dla was polem uprawnym. Przychodźcie więc na wasze pole, jak chcecie”. Mąż, który traktuje to zalecenie dosłownie, może uznać, że w sypialni wolno mu wszystko. I zapewne takich małżonków nie brakuje. Z danych tureckiego ministerstwa ds. rodziny wynika, że w tym stosunkowo liberalnym kraju 38 proc. kobiet zaznało przemocy domowej. W 2009 r. prezydent Afganistanu Hamid Karzaj zatwierdził prawo upoważniające męża do brania żony siłą, czyli mówiąc wprost – zgwałcenia jej, jeśli nie uprawiali seksu od czterech dni, a ona nadal odmawia współżycia. Dopiero pod międzynarodową presją wycofał się z tego pomysłu. Jusuf al-Kardawi, jeden z najpopularniejszych muzułmańskich kaznodziejów, w książce „Dozwolone i zakazane w islamie” napisał wprost, że „kiedy dobre słowo nie przynosi efektu, mężowi wolno bić żonę”. Zastrzegł jednak wspaniałomyślnie, że kary nie można wymierzać batem, lecz wyłącznie ręką. Jakie pozycje dopuszcza islam? Odmowa współżycia stanowi wystarczający powód do rozwodu. Nie oznacza to jednak, że kobieta ma traktować seks wyłącznie jak obowiązek, za którego niewypełnienie grożą jej kary. Wręcz przeciwnie. W zbiorze hadisów opracowanym przez al-Amiliego zapisano: „Posłaniec Allaha powiedział: »Kiedy mąż chce mieć stosunek ze swoją żoną, nie powinien jej ponaglać. Kobiety również mają swoje potrzeby«”. Komentatorzy dopowiedzieli: „które powinny zostać zaspokojone”. Islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna ochrona zdrowia mogłaby się wiele nauczyć Już ponad tysiąc lat temu islamscy medycy leczyli ludzi, a nie choroby. Współczesna medycyna nadal mogłaby się od nich wiele nauczyć. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1000-lat-temu-islamska-medycyna-byla-niezwykle-skuteczna-wspolczesna-sluzba-zdrowia-moglaby-sie-wiele-nauczyc-b7d7b4a.png" width="700" height="700" alt="1000 lat temu islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna służba zdrowia mogłaby się wiele nauczyć" title="1000 lat temu islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna służba zdrowia mogłaby się wiele nauczyć" /> Koraniczne zalecenie „przychodźcie na wasze pole, jak chcecie” uznano za pozwolenie na uprawianie seksu w różnych pozycjach. Współżycie ma bowiem obojgu małżonkom dostarczać satysfakcji. Potwierdził to kilkakrotnie sam Mahomet, odpowiadając na pytania, które dziś wywołałyby u wielu muzułmanów rumieniec wstydu. Na przykład, czy można współżyć z żoną od tyłu. Według Ibn Abbasa, kuzyna Proroka, odpowiedź brzmiała: „Współżyjcie z nią, jak chcecie”. Po chwili dotarło do niego, że mógł zostać źle zrozumiany, i poprosił o wyjaśnienie, o jaki rodzaj seksu go pytają. Ostatecznie pozycję „od tyłu” zaaprobował, ale kategorycznie zakazał stosunków analnych. Innym razem zalecił grę wstępną mówiąc: „Nikt nie powinien posiąść swej żony jak zwierzę, niech na początku swoją rolę odegra posłaniec”. Na pytanie, kim jest ów posłaniec, odpowiedział: „pocałunki i słowa”. Zakazy i nakazy Poza stosunkami analnymi islam zabrania małżonkom współżycia w czasie menstruacji. Ten zakaz znajduje się bezpośrednio w Koranie, więc nie podlega dyskusji. Niejednoznaczne są natomiast opinie wobec seksu oralnego. Niektórzy komentatorzy uznają go za element gry wstępnej i dopuszczają, inni stoją na stanowisku, że skoro wszystkie wydzieliny ciała są nieczyste, powinno się go unikać. Jednoznacznego zakazu jednak nie ma. Poza określeniem tego, co w alkowie dozwolone i zakazane, religijne autorytety szczegółowo opisały przebieg aktu miłosnego. Nie należy się kłaść głowami w stronę Mekki. Jeśli w sypialni znajduje się Koran, należy go okryć. Przed stosunkiem mąż powinien zwrócić się do Boga słowami: „Zachowaj od Szatana nas i to, czym nas obdarzysz”. Wynika z tego, że możliwość poczęcia dziecka powinna być wpisana w akt płciowy. Antykoncepcja z czystego wygodnictwa jest zabroniona, nie ma jednak przeciwwskazań dla stosunku przerywanego. Można się także zabezpieczać przed niepożądaną ciążą, jeśli stanowiłaby zagrożenie dla zdrowia kobiety, zanadto skracała okres karmienia nowo narodzonego dziecka piersią (do 2 lat), uniemożliwiała właściwe wychowanie innych dzieci lub groziła popadnięciem w ubóstwo. Po stosunku oboje małżonkowie powinni dokonać rytualnego oczyszczenia, czyli obmyć się. Nie muszą jednak robić tego natychmiast, ważne, by zdążyli przed pierwszą poranną modlitwą. Akcesoria erotyczne w islamie Turecki przedsiębiorca Haluk Murat Demirel otworzył internetowy sex shop dla muzułmanów. Reklamował go jako pierwszy tego typu obiekt na świecie. Agencji Reutera pochwalił się, że cały asortyment jest zgodny z regułami szariatu. „Zainspirowali mnie znajomi, którzy chcieli urozmaicić swoje życie erotyczne, a odstraszała ich wulgarność zachodnich sex shopów” – wyjaśniał. Ponieważ nie tylko odsłanianie, ale też oglądanie aurah innych osób jest zabronione, w ofercie nie znalazły się filmy i magazyny pornograficzne. Z powodu zakazu masturbacji nie było w niej także wibratorów. Dlaczego piersi kobiet są takie duże? Jest kilka teorii na ten temat Występują we wszystkich rozmiarach i kształtach, jedno jednak mają wspólne: występują tylko u ludzi. Na Ziemi ponad istnieje ponad 5 tysięcy gatunków ssaków, a tylko jeden ma taką ich bu... Znalazły się za to ziołowe afrodyzjaki, olejki do masażu, lubrykanty itp. Wszystkie spełniały wymogi halal, czyli zostały wyprodukowane ze składników i według procedur dozwolonych przez prawo islamskie. Według fundamentalistów Demirel naruszył zakaz upubliczniania spraw intymnych, ale bardziej umiarkowani interpretatorzy szariatu uznali jego działalność za dopuszczalną. Po afrodyzjaki sięgano już w czasach Proroka, a przez następne stulecia alchemicy zawzięcie poszukiwali „magicznych pigułek miłosnych”. Gdy na Zachodzie wynaleziono viagrę, jeszcze przed jakimkolwiek orzeczeniem imamów zaczęto ją szmuglować do krajów islamskich. W ortodoksyjnej Arabii Saudyjskiej cena jednej pigułki sięgnęła 100 dolarów. Staniała o połowę, gdy wielki mufti usprawiedliwił jej stosowanie pod warunkiem, że nie zagraża zdrowiu. Żadnych kontrowersji nie wywołuje natomiast figlarna bielizna. Turystów odwiedzających muzułmańskie bazary zaskakują stoiska z ofertą godną luksusowego zachodniego sex shopu. Dla muzułmanów to nic szokującego. Kobieta tylko w miejscu publicznym ma wyglądać tak, by nie wzbudzać jakiegokolwiek pożądania, natomiast w małżeńskiej sypialni dokładnie odwrotnie. Nawet w ultraortodoksyjnym Iranie można kupić seksowne „niewymowne”. Sprzedają je jednak wyłącznie mężczyźni, a manekiny, na których jest prezentowana, nie mają głów. Z najbardziej figlarnego, wręcz perwersyjnego damskiego dessous zasłynęła Syria. Z powodu wojny biznes podupadł, ale w obiegu wciąż pozostaje określenie „syryjska bielizna”. Asortyment jest przebogaty, od obszytych kolorowym futerkiem biustonoszy i majtek przez wyroby z gumy po bieliznę grającą, migoczącą kolorowymi światełkami, opadającą po naciśnięciu pilota lub klaśnięciu w dłonie. Upiększanie tego, co wolno pokazywać Bieliźniane cudeńka może podziwiać wyłącznie małżonek, gdyż jak głosi powszechnie obowiązująca zasada: „wszystko, co najlepsze, kobieta powinna zachować dla męża”. Dotyczy to także stroju, biżuterii i kosmetyków, z którymi nie wolno się obnosić publicznie. Z respektowaniem tego zakazu bywa jednak różnie. Po rewolucji islamskiej w Iranie (1979) zakazano kobietom używania szminki i lakieru do paznokci. Restrykcje obowiązują nadal, tymczasem Iranki rocznie wydają na kosmetyki już ponad 2 mld dolarów. Znaczną część tej sumy przeznaczają na środki pielęgnacyjne do twarzy i dłoni, gdyż są to jedyne części ciała, które mogą odsłonić. Mimo religijnego zakazu udoskonalania otrzymanego od Boga ciała, kwitnie także chirurgia plastyczna. Największą popularnością cieszą się operacje poprawiające kształt nosa. Według szacunkowych danych więcej tego typu zabiegów w Azji przeprowadza się już tylko w Korei Południowej. Z Irankami pod względem wydatków na środki upiększające rywalizują mieszkanki Arabii Saudyjskiej. Wartość tamtejszego rynku kosmetyków sięga już 3 mld dol. Policja religijna wciąż ściga kobiety, które strojem, wyglądem czy choćby zapachem perfum mogą przyciągnąć uwagę osób postronnych. Saudyjkom nie wolno więc używać pachnideł, nakładać makijażu, nosić butów na wysokim obcasie (bo zwracają uwagę stukaniem), ale coraz częściej to robią. Ogromne poruszenie na lokalnych forach internetowych wywołała sprawa dwóch kobiet, które wybrały się na zakupy w okrywających je szczelnie strojach. Mimo to funkcjonariusze religijnej policji obrzucili je wyzwiskami za zbyt intensywny makijaż. Kobiety nie przestraszyły się, nazwały agentów terrorystami, a w końcu potraktowały ich gazem pieprzowym. Zostały aresztowane, jednak burza w internecie sprawiła, że szybko je wypuszczono. Tymczasowe małżeństwa szyitów Czy kobiety zawsze malują się i stroją wyłącznie dla mężów? Oficjalnie tak, gdyż wszelkie związki pozamałżeńskie są przestępstwem, nierzadko zagrożonym karą śmierci. W szyickim Iranie można jednak w dość prosty sposób uniknąć nieludzkiego wyroku. Wystarczy zawrzeć tzw. małżeństwo tymczasowe – sigheh. Czas jego trwania można określić równie dobrze na godzinę, jak 20 lat. W razie wpadki para przedstawia spisany na skrawku papieru kontrakt i problem znika. Sigheh nie wymaga rejestracji ani nawet świadków. Dlatego zwaśnieni z szyitami sunnici nazywają je zakamuflowaną prostytucją. Koszer i halal: Religia od kuchni Koszer i halal. Z czym się to je? Co oznaczają nakazy żywieniowe Żydów i muzułmanów? Pewnych strat jednak nie da się uniknąć. Kobieta, która związała się z tymczasowym mężem, traci szanse na prawdziwe małżeństwo. Bo w najbardziej oczywisty sposób potwierdziła, że straciła dziewictwo. A to – ze „wszystkich najlepszych rzeczy, jakie żona może dać mężowi” – jest rzeczą najcenniejszą. Ochrona dziewictwa Islamscy kaznodzieje lubią podkreślać, że na Zachodzie tylko co dziesiąta panna młoda zachowuje cnotę do ślubu, podczas gdy w krajach islamskich – wszystkie. Przedstawiają to jako dowód moralnej wyższości społeczności muzułmańskiej nad chrześcijańską. Żadnych statystyk się nie prowadzi, więc nie wiadomo, jak to wygląda w rzeczywistości. Ale już w krążących pokątnie średniowiecznych broszurach można było znaleźć podpowiedzi, jak wykonać i użyć wypełniony krwią zwierzęcy pęcherz, by mąż uwierzył, że jest „tym pierwszym”. Dziś odtworzenie błony dziewiczej nie stanowi problemu dla chirurgii. I chociaż jest to prawnie zakazane, lekarze nawet w Iranie nie narzekają na brak pracy. Nie ulega jednak wątpliwości, że zdecydowana większość muzułmańskich panien młodych traci dziewictwo dopiero podczas nocy poślubnej. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej dziewczęta są bowiem bardzo czujnie pilnowane przez rodziców, braci, dalszych krewnych i całą lokalną społeczność. Kontrola jest tym łatwiejsza, że młodzi nie mają własnych mieszkań i do czasu zawarcia małżeństwa żyją z rodzicami. Spotkania na mieście też nie wchodzą w grę, gdyż w krajach islamskich nie ma dyskotek, pubów, klubów. Zgodnie z zapisanymi w hadisie słowami Mahometa: „gdy mężczyzna i kobieta są sami, zawsze jako trzeci towarzyszy im diabeł”, w miejscach publicznych obowiązuje separacja płci. W pomieszczeniach zamkniętych – ścisła, na otwartej przestrzeni i w tłumie – na tyle restrykcyjna, że nie wolno się dotykać, kokietować, spoglądać sobie w oczy. Skrajni ortodoksi nie pozwalają nawet usiąść kobiecie na krześle, z którego przed chwilą wstał mężczyzna, by nie poczuła jego ciepła. Tajne randki Przyłapanie na takich „występkach” jak trzymanie się za ręce czy wymiana całusów nie grozi konsekwencjami karnymi. Strażnicy moralności informują jednak o tym rodziców i w nachalny sposób namawiają ich do jak najszybszego wydania córki za mąż. Niekoniecznie za chłopaka, z którym się spotyka, gdyż w tej materii decydujący głos należy do ojca. Dziś, zwłaszcza w wielkich miastach, rodzice coraz częściej akceptują wybór dokonany przez synów i córki, ale na prowincji taka postawa wciąż pozostaje bardziej wyjątkiem niż regułą. Prawdziwym wybawieniem dla zakochanych stał się telefon komórkowy. Dzięki niemu mogą godzinami ze sobą rozmawiać, nie wzbudzając podejrzeń. Znajdują też sposoby na szybkie tête-à-tête. Najprostszy to spotkanie w parku, gdzie można zgubić się w tłumie. Młodzi Irańczycy odkryli, że najbezpieczniej jest tam w piątkowe poranki, gdy strażnicy rewolucji przebywają w meczetach na modlitwie. Tajne dyskoteki Więcej przygotowań wymaga zorganizowanie pikniku za miastem. Wyprawa we dwoje byłaby zbyt ryzykowna, więc umawiają się grupy znajomych. Młodzi z bogatych północnych dzielnic Teheranu spotykają się pod nieobecność rodziców w ich przestronnych willach. Zasłaniają okna, wyjmują przemycone z zagranicy płyty z zakazaną muzyką i urządzają dyskoteki. Wspaniałe stulecia Turków. Zbudowali ogromne Imperium Osmańskie, ale zgubiła ich tolerancja Potomkowie tureckich koczowników znad Bajkału stworzyli gigantyczne wielonarodowe Imperium Osmańskie. Pod koniec XVI w. sięgało od Budapesztu po Asuan nad Nilem i od Eufratu niemal po Gibraltar. Wystawione na zewnątrz czujki informują przez komórki o pojawieniu się w okolicy policji lub strażników rewolucji. Wszyscy przestrzegają niepisanej zasady, że na takich imprezach nie robi się zdjęć. Bo byłby to dowód „przestępstwa”, za które grozi wyrzucenie ze studiów, a nawet publiczna chłosta. Z bardzo nielicznych relacji dziennikarzy, którym udało się porozmawiać z uczestnikami konspiracyjnych balang, wynika, że nie dochodzi na nich do żadnych sekscesów. Dziewczyny nie odsłaniają swojej aurah, łamią co najwyżej wykoncypowany w średniowieczu nakaz noszenia stroju, który całkowicie ukrywa ich urodę. Zrzucają czadory, spod których wyłaniają się dżinsy, modne suknie, kolorowe szale, eleganckie buty. Czasem – ale do tego nikt się nie przyzna – pojawia się kupowany od chrześcijan lub żydów alkohol lub przemycane z Afganistanu opium i haszysz. Młodzi Persowie, Arabowie i inni muzułmanie mają podobne potrzeby, marzenia, fantazje – także te erotyczne – jak ich rówieśnicy z innych kultur. Jeśli próbują je spełniać, sporo ryzykują. Jeśli zbyt długo tłumią napięcie, to czasem rozładowują je w sposób budzący grozę. Tak jak działo się to podczas arabskiej wiosny na placu Tahrir w Kairze, gdzie brutalnie molestowali kobiety, i podczas sylwestrowej nocy w Kolonii. Gdyby przestrzegali reguł islamu dotyczących relacji męsko-damskich, do takich wydarzeń nigdy nie powinno dojść. Ale doszło, bo między teorią a praktyką często zionie przepaść. Nie tylko zresztą w islamie.
To nie Europejczycy w średniowieczu podróżowali najwięcej. Rekordzista z Arabii przemierzył 120 tys. km!
W średniowieczu najbardziej wytrawnymi podróżnikami byli Arabowie. Rekordzista – ibn Battuta – przemierzył 120 tys. km! To tak, jakby trzykrotnie okrążył Ziemię. Dopiero w XV w. muzułmanów prześcignęli Europejczycy.
W tym artykule: Arabowie odwiedzili Bułgarów i wikingów na Rusi Pierwsze wzmianki o Polsce Kim był Muhammad ibn Battuta? Wyprawa do Indii Niepowodzenie misji do Chin Podróże po Azji Powrót do Maroka Kto stał za sukcesem Vasco da Gamy? Chrześcijanie eksplorują świat islamu Europejczyk dotarł do Mekki Arabowie podróżowali na początku z życiowej konieczności. Ich kolebka – Półwysep Arabski – to ogromny szmat pustyń i gór, otoczony z trzech stron przez morze. Jedyne żyźniejsze obszary znajdowały się na wybrzeżach i tam skupiała się ludność. Wymianę handlową najlepiej byłoby prowadzić drogą morską, bo transport przez pustynie i góry był niezwykle uciążliwy. Barierą dla rozwoju żeglugi stał się jednak brak drewna i żelaza, koniecznych do budowy statków. Choć więc Arabowie pływali po morzach na stateczkach zwanych dhow, docierając do Afryki czy Iraku, zasadniczą rolę pełnił handel lądowy. Dalekie wyprawy przez pustynie pod morderczymi promieniami słońca hartowały arabskich kupców, czyniąc ich wyśmienitymi podróżnikami. Ciągnęli w swych karawanach do Egiptu, Syrii, Iraku, Iranu i innych krain. Arabowie odwiedzili Bułgarów i wikingów na Rusi Po narodzinach islamu w VII w. mieszkańcy Półwyspu Arabskiego dokonali oszałamiającego podboju całej południowej części basenu Morza Śródziemnego. Kraje, do których docierali niedawno w roli kupców, stały się teraz ich własnością. Zaczęli więc spoglądać dalej – ku Europie, w głąb Afryki i Azji. Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni wikingowie w służbie Bizancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? Aby zaciągnąć się do służby, musieli pokonać niemal cztery tysiące kilometrów dzielące Skandynawię i Konstantynopol. W służbie cesarza spędzali średnio po 20 lat, po czym wracali na ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwardia-wareska-czyli-nieustraszeni-wikingowie-w-sluzbie-biznancjum-co-wiemy-o-tej-formacji-wojskowej-ryc-michael-barachios-scan-by-nypl-wikimedia-commons-public-domain-521e85c.jpg" width="938" height="577" alt="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" title="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" /> Podboje umożliwiły im rozwinięcie żeglugi. Syria była zasobna w drewno, a egipski port w Aleksandrii słynął ze stoczni. Arabscy kupcy, żeglarze, wysłannicy dyplomatyczni docierali coraz dalej. Niektórzy z nich zaczęli spisywać to, co zobaczyli. W 921 r. bagdadzki kalif wysłał poselstwo do państwa Bułgarów nadwołżańskich, świeżo nawróconych na islam. W skład misji, która przemierzyła około 4 tys. km, wchodził uczony Ahmad ibn Fadlan. Bułgarzy, niestosujący się ściśle do muzułmańskich zasad, nie przypadli mu do gustu. Na dodatek ich władca zrugał członków poselstwa, ponieważ nie przywieźli obiecanych mu przez kalifa pieniędzy. „Byłem przerażony. Jego głos brzmiał, jakby dobywał się z wielkiej beczki” – notował ibn Fadlan. Delegacja odwiedziła potem także Rusów, czyli wikingów przybyłych ze Skandynawii i osiedlonych nad Wołgą. W swej relacji – pierwszym na świecie szczegółowym opisie wikingów – ibn Fadlan przedstawił ich jako wielkoludów „wytatuowanych od paznokci po szyje”. „Są najbardziej brudnymi z boskich stworzeń. Nie dbają o dyskrecję przy oddawaniu kału i moczu, nie myją się po polucjach, nie myją nawet rąk po jedzeniu. Są po prostu jak dzikie bestie” – donosił. Wikingowie przygotowywali akurat ceremonię spalenia zwłok swojego zmarłego wodza, połączoną z poświęceniem ofiar ludzkich. Gdy płomienie ogarnęły stos, jeden z nich zwrócił się do ibn Fadlana przez tłumacza: „Wy, Arabowie, jesteście głupi. Bierzecie człowieka wam najdroższego, którego najbardziej szanujecie, i wsadzacie do ziemi, gdzie zżerają go insekty i robaki. A my palimy go w jednej chwili, dzięki czemu natychmiast wchodzi do raju” – podkreślił zadowolony ze swej wyższości nad przybyszami z Bagdadu. Pierwsze wzmianki o Polsce Półdzikie krainy wschodniej Europy nawiedzali też kupcy z kwitnącej gospodarczo arabskiej Hiszpanii, przede wszystkim w poszukiwaniu niewolników. Jeden z nich, Żyd Ibrahim ibn Jakub, dotarł w 965 r. na wielki rynek niewolniczy w czeskiej Pradze i napisał relację o Czechach i ich sąsiadach. Zawdzięczamy mu jedne z pierwszych informacji o rodzącej się Polsce. Jak donosił, książę czeski Bolesław rządzi w Pradze i Krakowie, na północ zaś od jego ziem władzę sprawuje niejaki Mieszko. Ów „król północy” dysponuje drużyną 3 tys. niezwykle bitnych wojów, utrzymywaną z danin od ludności. „Jest to najrozleglejszy z krajów. Obfituje on w żywność, mięso, miód i rolę orną” – notował podróżnik. Kim był Muhammad ibn Battuta? Wcześniej, już w połowie IX w., islamscy kupcy zaczęli podróżować regularnie do Chin. Na wybrzeżach Państwa Środka powstawały osiedla arabskie pośredniczące w wymianie pomiędzy obu cywilizacjami. Po upływie dwóch wieków funkcjonowały już stałe szlaki handlowe łączące Chiny, Indie i Indochiny ze światem islamu. O przygodach arabskich podróżników na tych szlakach krążyły różne fantastyczne historie, które staną się później podstawą słynnych „Przygód Sindbada Żeglarza”. Podróżniczego ducha wzmacniał wśród muzułmanów jeden z obowiązków ich religii – hadżdż, pielgrzymka do Mekki. Pielgrzymi wędrujący często z odległych krańców świata islamu siłą rzeczy nabywali umiejętności globtroterów. Czasem zaś któryś z nich konstatował, że podróż jest czymś zachwycającym i nabierał ochoty do dalszej wędrówki. Tak było z najsłynniejszym islamskim obieżyświatem Muhammadem ibn Battutą. Te magiczne artefakty miały chronić przed „złym okiem”. Odkryto je na szlaku pielgrzymów Archeolodzy przeanalizowali muzułmańskie artefakty sprzed 400 lat, które odnaleziono na dawnym szlaku pielgrzymów. Okazało się, że mogły być wykorzystywane w magicznych rytuałach i chron... Urodzony w 1304 r. w Maroku, miał zostać prawnikiem. Odbywszy jednak hadżdż, postanowił spędzić życie w ciągłej wędrówce, nie pokonując żadnej trasy więcej niż jeden raz. W wieku 20 lat ruszył więc przed siebie, opisując na bieżąco swoje doświadczenia. W ciągu trzech dekad przemierzył cały ówczesny świat islamu: Hiszpanię, Afrykę Północną, Palestynę, Syrię, Anatolię, Irak, Iran, Środkową Azję. Wyprawa do Indii Już w 1334 r. dotarł do wschodnich krańców muzułmańskiego świata – Sułtanatu Delhi w północnych Indiach, państwa rządzonego przez dynastię islamskich zdobywców, choć zamieszkanego w większości przez hinduistów. Jego władca sułtan Muhammad Tugluk chętnie zatrudniał w swej administracji muzułmańskich przybyszów. Ibn Battuta przyjął stanowisko sędziego islamskiego, kadiego, z wysoką roczną pensją. Gdy w jednej z prowincji sułtanatu wybuchła rebelia, Tugluk wyprawił się przeciw buntownikom z armią i schwytał przywódców. Ibn Battuta miał okazję obserwować egzekucję. Nieszczęśników wyprowadzono na arenę, gdzie wypuszczono wygłodzone rozwścieczone słonie z przymocowanymi do kłów długimi ostrzami. „Rozniosły ich na kawałki. Niektórych podrzucały w powietrze, nadstawiając kły. A wszystko to przy nieustannym akompaniamencie bębnów, trąbek i piszczałek” – relacjonował podróżnik. Po stłumieniu buntu sułtan stał się bardzo nieufny, wszędzie węsząc spiski. Wkrótce również ibn Battuta znalazł się w kręgu podejrzeń, utrzymywał bowiem znajomość z szejkiem Szinabem al-Dinem, który podpadł władcy. Szejka niebawem aresztowano. Wyrwano mu wszystkie włosy z brody, a potem dręczono na inne wymyślne sposoby. „Sułtan kazał karmić go ludzkimi ekskrementami zmieszanymi z wodą. Rozciągnięto szejka na plecach, rozwarto mu usta kleszczami i zmuszono, by to pił” – pisał przerażony globtroter. Gdy zmaltretowanego al-Dina wreszcie ścięto, ibn Battuta żegnał się już z tym światem, mając pewność, że będzie następny. Ale władcy poprawił się nagle humor i podróżnik ocalał. Tugluk zaproponował mu nieoczekiwanie wyjazd z misją dyplomatyczną do Chin, na co arabski obieżyświat bez wahania się zgodził. Ci ludzie jako pierwsi wynaleźli koło i kanalizację. Dlaczego cywilizacja Doliny Indusu zniknęła? Naukowcy przez długi czas sądzili, że cywilizacja na subkontynencie indyjskim zaczęła się kształtować dopiero w 1250 r. p.n.e., gdy na tamtejsze tereny przybyli asyryjscy imigranci z obszar... W 1341 r. z Delhi wyruszyła wielka wyprawa z darami dla chińskiego cesarza, w tym 200 niewolnikami-hinduistami, zespołem tancerek, 100 końmi i ogromną ilością kosztownych przedmiotów: broni, ubrań, naczyń. Długą karawanę eskortowało około tysiąca żołnierzy. Ibn Battuta z ogromną ulgą opuszczał Delhi. Niepowodzenie misji do Chin Po kilku dniach marszu wyprawę zaatakowały znienacka oddziały hinduskich rebeliantów. Lepiej uzbrojeni wojownicy Tugluka skutecznie odpierali ataki, ale w ogólnym chaosie ibn Battuta nagle znalazł się w niebezpieczeństwie. Spostrzegłszy, że pędzi w jego stronę kilku wymachujących włóczniami jeźdźców, rzucił się do ucieczki. Ledwo uratował skórę, wskakując do jakiegoś rowu. Potem rebelianci i tak go dopadli. Wybłagał, by darowano mu życie, ale został ograbiony ze wszystkiego oprócz gaci. Półnagi, brudny i przestraszony odnalazł swoich po dwóch dniach. Wyprawa dotarła wkrótce do twierdzy Daulatabad, chroniąc się za jej murami. Odpocząwszy, ruszyli dalej na południe, aż osiągnęli Kalkutę. Stąd mieli ruszyć do Chin na pokładach trzech wielkich chińskich dżonek. Ibn Battuta zachwycił się tymi statkami, wyposażonymi w kajuty z osobnymi łazienkami. W tak luksusowych warunkach nigdy jeszcze nie podróżował. Dżonki załadowano darami dla cesarza i czekano na odpowiednią do wyruszenia pogodę. Obalamy mity na temat Muru Chińskiego. Będziecie zaskoczeni Czy to prawda, że Wielki Mur Chiński widać z kosmosu? Jak brzmiała jego oryginalna nazwa? Czy w murach znajdują się kości robotników. Oto 9 faktów, które warto znać. Pech jednak chciał, że w nocy rozpętał się straszliwy sztorm. Dwa statki uderzyły w nadbrzeżne skały i rozpadły się na kawałki. Trzeci, chcąc uniknąć podobnego losu, wypłynął w morze i zniknął za horyzontem. Nad ranem zrozpaczony ibn Battuta obserwował wyrzucone na plażę przez fale trupy koni, tancerek i niewolników, których miał otrzymać chiński władca. Mieszkańcy Kalkuty zbiegli się tłumnie na brzeg, usiłując zbierać walające się na piasku drogocenne przedmioty. Żołnierze próbowali ich powstrzymywać i na całym wybrzeżu rozgorzały krwawe starcia. Dary sułtana dla cesarza w większości przepadły, cała misja straciła więc sens. Ibn Battuta oczywiście nie zamierzał wracać do Delhi, aby tam znów wpaść w łapy psychopaty Tugluka. Trzymał się zresztą swojej zasady: wędrować zawsze naprzód, do kolejnych krain. Podróże po Azji Skierował się na Malediwy, archipelag położony na południe od Indii. Zatrudnił się tam ponownie jako muzułmański sędzia, ale szybko spostrzegł z niesmakiem, że islam jest na wyspach bardzo słabo zakorzeniony. Bezbożnicy nie przestrzegali obowiązku piątkowych modlitw, złodziejom nie obcinano rąk, a – co najgorsze – kobiety paradowały z nagimi piersiami. „Podjąłem z tym walkę i nakazywałem kobietom nosić ubrania, nie udało mi się jednak osiągnąć celu” – żalił się potem podróżnik w zapiskach. Zwiedziwszy jeszcze Cejlon i Malezję, w 1345 r. dotarł do Chin. Rządząca w nich dynastia mongolska chętnie przyjmowała muzułmańskich przybyszów, podróżnikowi jednak Państwo Środka niezbyt się spodobało. Zaszokowała go kompletna obcość chińskich zwyczajów i wierzeń. „Chińczycy to niewierni, którzy czczą fałszywych bożków i palą zmarłych jak Hindusi. Jedzą też mięso świń oraz psów i sprzedają je na swoich bazarach” – donosił oburzony. Powrót do Maroka Ostatecznie więc dużo o Chinach nie napisał. Jak sam przyznał, był tak zniesmaczony wstrętnym pogaństwem, że wolał w ogóle nie wychodzić na ulice. W 1346 r. ibn Battuta ruszył w powrotną drogę do domu, oczywiście innymi trasami niż dotychczas, docierając do Maroka po trzech latach. Potem podróżował już tylko na krótsze dystanse – do południowej Hiszpanii i zachodniej Afryki. Obliczono, że w ciągu życia ibn Battuta przebył w sumie ponad 120 tys. km, odległość równą trzykrotnemu okrążeniu kuli ziemskiej. Spisał relacje z rozmów z około 2 tys. osób z całego świata islamskiego. Był bez wątpienia najbardziej wytrawnym podróżnikiem epoki średniowiecza. Kto stał za sukcesem Vasco da Gamy? W świecie islamskim można spotkać się dziś z twierdzeniami, że to Arabowie pierwsi odkryli około 1000 r. Amerykę, docierając tam z Afryki Zachodniej. Dowodów na to oczywiście brak, choć zwolennicy tej teorii usilnie starają się je odnaleźć. Jest natomiast faktem, że wiele informacji o odkryciach Arabów bezpowrotnie zaginęło. W 1258 r. Mongołowie zdobyli Bagdad i doszczętnie zniszczyli Wielką Bibliotekę Bagdadzką, ogromną skarbnicę wiedzy świata arabskiego. Zawierała pokaźną ilość woluminów poświęconych geografii, żeglarstwu, podróżom itp. Palma pierwszeństwa w odkryciach nowych ziem przypadła ostatecznie Europejczykom, którzy w cywilizacyjnym wyścigu coraz wyraźniej wyprzedzali świat islamski. Co nie znaczy jednak wcale, że Arabowie nie mieli swego wkładu w rozpoczętą w XV w. epopeję tzw. wielkich odkryć geograficznych. Potęgi europejskie w XVI wieku rozpoczęły budowę zamorskich imperiów. Jednak nie wszystkim się to udało W historii Europy pojawiało się wiele punktów zwrotnych, ale wymieniając najważniejsze okresy dziejowe, które w największym stopniu wpłynęły na kształtowanie się nowożytnego świata, n... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/potegi-europejskie-w-xvi-wieku-ktore-kraje-znajdowaly-sie-w-czasie-intensywnego-rozkwitu-i-ekspansji-fot-nazar-skladanyi-shutterstock-com-ce88d95.jpg" width="938" height="625" alt="Potęgi europejskie w XVI wieku – które kraje znajdowały się w czasie intensywnego rozkwitu i ekspansji? (fot. Nazar Skladanyi / Shutterstock.com)" title="Potęgi europejskie w XVI wieku – które kraje znajdowały się w czasie intensywnego rozkwitu i ekspansji? (fot. Nazar Skladanyi / Shutterstock.com)" /> Symboliczną postacią tego okresu jest żeglarz Ahmad ibn Madżid pochodzący z południowej części Półwyspu Arabskiego. Urodzony w 1430 r. w rodzinie o żeglarskich tradycjach, już jako siedemnastolatek potrafił sprawnie kierować statkiem. Pływał do południowej Afryki, Indii, Chin, południowo-wschodniej Azji. Regularnie gromadził wiedzę na temat dróg morskich, którą zawarł następnie w swej „Księdze dobrodziejstw i zasad żeglarstwa”. Doskonale wiedział, jak wykorzystywać obserwację gwiazd, mierzyć siłę wiatru, znał kierunki prądów morskich w poszczególnych porach roku. Na Półwyspie Arabskim zwano go Lwem Mórz. W czasie gdy ibn Madżid żeglował po wschodniej stronie Afryki, Europejczycy posuwali się krok za krokiem na południe po jej stronie zachodniej. W 1488 r. portugalski żeglarz Bartolomeu Diaz dotarł do Przylądka Dobrej Nadziei na samym południowym krańcu Czarnego Lądu. Dekadę później jego rodak Vasco da Gama wałęsał się ze swoją flotyllą w tych okolicach, próbując zdobyć informacje, jak dopłynąć stamtąd do Indii. Mieszkańcy arabskich kolonii w Afryce patrzyli z nieufnością na intruzów i nie mieli najmniejszego zamiaru im pomagać. Niezmordowany da Gama odwiedzał jednak kolejne miejscowości i uparcie próbował zasięgnąć języka. Dotarł wreszcie do portu Malindi w dzisiejszej Kenii. Tam dowiedział się o jakimś genialnym nawigatorze, znającym jak nikt monsuny na Oceanie Indyjskim. Miejscowy władca zgodził się, by Portugalczycy zatrudnili owego mężczyznę jako pilota. 20 maja 1498 r., po niecałym miesiącu podróży, żaglowce Vasco da Gamy dobiły do wybrzeży Indii w pobliżu Kalkuty. Sukces był olbrzymi, wręcz epokowy. Europejczycy odnaleźli wreszcie drogę, którą będą mogli sprowadzać dalekowschodnie towary bez pośrednictwa islamskich kupców. Jakiś czas potem pojawiła się wieść, że owym genialnym pilotem da Gamy był... stary Ahmad ibn Madżid. Informacja rozpowszechniła się w świecie arabskim, wiążąc się z poczuciem wstydu, iż Lew Mórz w tak głupi sposób dał się wykorzystać niewiernym. Stopniowo modyfikowano więc opowieść, twierdząc, że ludzie da Gamy upili ibn Madżida albo wręcz porwali go na statek, a następnie groźbami zmusili do prowadzenia rejsu. Nie ma do dzisiaj pewności, czy nawigatorem Portugalczyków był rzeczywiście słynny arabski żeglarz. Część historyków nadal wymienia Lwa Mórz. Inni twierdzą jednak, że flotyllę Vasco da Gamy poprowadził jakiś pilot z Indii. Jakkolwiek było, jedno jest pewne: nawigator portugalskiej eskadry bez wątpienia wykorzystał wiedzę o Oceanie Indyjskim zgromadzoną przez arabskich żeglarzy, w tym także Ahmada ibn Madżida. Chrześcijanie eksplorują świat islamu Lawina europejskich odkryć geograficznych zapoczątkowana w XV w. i idąca za nią fala relacji podróżniczych zupełnie przyćmiły wcześniejsze osiągnięcia muzułmanów. Świat islamski coraz bardziej pozostawał w tyle. Jego floty ponosiły klęski w walce z okrętami chrześcijan, kupcy byli wypierani ze szlaków, o konkurencji w zdobywaniu zamorskich kolonii nie było w ogóle mowy. Europejczycy opanowywali cały świat, aż wreszcie same kraje islamskie stały się celem. Zaczęły też budzić ekscytację globtroterów ze Starego Kontynentu, pragnących poznać ich fascynujące tajemnice. Największe emocje budziła święta Mekka. Miasto skłaniające tylu muzułmanów do pielgrzymki pozostawało zamknięte dla obcych podróżników. Niewiernemu, który poważyłby się przekroczyć jego bramy, groziła kara śmierci. Jako pierwszy Europejczyk za mury Mekki dostał się w 1503 r. włoski obieżyświat Ludovico di Varthema przebrany za egipskiego żołnierza. Dużo ryzykował, bo muzułmanie byli akurat szczególnie rozeźleni na chrześcijan. Portugalczycy panoszyli się właśnie na Oceanie Indyjskim. W poprzednim roku da Gama dokonał masakry 300 bezbronnych pielgrzymów wracających na statku z Mekki. Varthema zaczął budzić podejrzenia jednego z wyznawców Proroka, ale ostatecznie udało mu się przekonać go, że nie jest chrześcijaninem. Relację z pobytu w Mekce, pierwszą tego typu w Europie, opublikował potem w dzienniku wydanym w Rzymie. W kolejnych stuleciach jeszcze kilku śmiałkom udało się dostać do świętych miejsc muzułmanów. Na początku XIX w. krainy Bliskiego Wschodu eksplorował pochodzący z bogatej rodziny Szwajcar Johann Ludwig Burckhardt. Nauczywszy się arabskiego, zaczął występować jako szejk Ibrahim ibn Abdallah. Podróżował po Syrii, Palestynie, Jordanii, cały czas doskonaląc znajomość islamskich obyczajów. Wielokrotnie napadany i okradany na pustynnych bezdrożach nie dawał za wygraną. Naukowcy ustalili, jak wyglądała Nabatejka żyjąca 2 tys. lat temu Hinat to Nabatejka, przedstawicielka plemienia, które zbudowało Petrę. Dzięki cyfrowej rekonstrukcji możemy się dowiedzieć, jak wyglądała. Co wiemy o tej kobiecie? 22 sierpnia 1812 r. udało mu się dotrzeć jako pierwszemu Europejczykowi do ruin starożytnej Petry. Oszukał jakiegoś miejscowego Araba, podając się za islamskiego pielgrzyma, i został poprowadzony „ciemnym i prawie podziemnym przejściem” do owianego tajemnicą miasta. Po półgodzinnym marszu jego oczom ukazały się zapierające dech w piersiach, wykute w ciemnoróżowych skałach budowle, dzieło Nabatejczyków z przełomu IV i III wieku p.n.e. Ten wielki sukces mu nie wystarczył i Burckhardt kontynuował swe wyprawy. Przyjąwszy islam (prawdopodobnie w celu ułatwienia sobie zadania), powędrował do Mekki, gdzie spędził trzy miesiące, gromadząc ogromną ilość informacji. Tyle samo czasu spędził w Medynie, miejscu pochówku Mahometa. Nabawił się tam dyzenterii, która kompletnie wyniszczyła jego organizm. Osiadł potem w Kairze, gdzie zmarł w 1817 r., w wieku zaledwie 33 lat, pozostawiwszy po sobie nieocenione relacje z podróży po świecie arabskim. Europejczyk dotarł do Mekki Z prac Burckhardta szeroko korzystał kolejny Europejczyk, który dostał się do Świętego Miasta. Podczas służby w Indiach brytyjski żołnierz poliglota Richard Francis Burton nauczył się świetnie udawać muzułmanina. Poddał się nawet obrzezaniu – na wypadek zdemaskowania – i w 1854 r. wyprawił się do Medyny. Przygotował sobie kilka ubiorów charakterystycznych dla muzułmanów z różnych stron świata. Najbardziej przydatny okazał się strój Pasztuna z Afganistanu. Pielgrzymów z tego dalekiego kraju było mało, co minimalizowało ryzyko natknięcia się na jakiegoś „ziomka”, który mógłby zdemaskować Anglika po dziwnym akcencie. Inni pielgrzymi nie znali oczywiście pasztuńskiego i zdania rzucane przez Burtona w tym języku nie budziły podejrzeń. Spędziwszy miesiąc w Medynie, Brytyjczyk wyruszył w karawanie do Mekki. Ze względu na palące słońce podróżowali nocą. Gdy przechodzili w ciemnościach jakimś wąwozem, z boków gruchnęły nagle wystrzały. Idący przed Burtonem wielbłąd zwalił się na ziemię, rozległy się krzyki trafionych pielgrzymów. Na karawanę runęli z obu stron uzbrojeni bandyci. Ochraniający pielgrzymów żołnierze, początkowo zaskoczeni, wzięli się w garść i stawili opór napastnikom. Rozgorzał zaciekły bój na szable, kindżały i pistolety. Wkrótce bandyci zaczęli cofać się w góry, ścigani przez zwycięskich wojaków. Karawana ocalała, choć kilku pielgrzymów zostało zabitych. Burton, cały i zdrowy, kontynuował wyprawę do Świętego Miasta. Dotarł tam już bez większych przeszkód. Następnego dnia po przyjeździe fałszywy Pasztun wszedł do Świętego Meczetu, na którego dziedzińcu znajduje się Kaaba – budynek mieszczący Czarny Kamień, najświętszą relikwię muzułmanów. Według ich wierzeń kamień ów spadł z nieba jako wskazówka dla Adama i Ewy, by zbudowali ołtarz Allahowi. Islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna ochrona zdrowia mogłaby się wiele nauczyć Już ponad tysiąc lat temu islamscy medycy leczyli ludzi, a nie choroby. Współczesna medycyna nadal mogłaby się od nich wiele nauczyć. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1000-lat-temu-islamska-medycyna-byla-niezwykle-skuteczna-wspolczesna-sluzba-zdrowia-moglaby-sie-wiele-nauczyc-b7d7b4a.png" width="700" height="700" alt="1000 lat temu islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna służba zdrowia mogłaby się wiele nauczyć" title="1000 lat temu islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna służba zdrowia mogłaby się wiele nauczyć" /> Dobre przygotowanie wyprawy zaowocowało sukcesem: Burton gruntownie zwiedził Mekkę i uczestniczył w ceremoniach hadżdżu, m.in. w oszałamiającym tawafie, podczas którego ogromne tłumy wiernych okrążają siedmiokrotnie Kaabę. „Osobista relacja o podróży do Medyny i Mekki”, w której Brytyjczyk opisał swe wrażenia, zapewniła mu dozgonną sławę. Do dziś uznawana jest za jedną z najlepszych w dziejach książek podróżniczych. Opuszczając Półwysep Arabski, Burton dotarł do portu w Adenie. Gdy odpływał stamtąd na statku, zwrócił uwagę, że marynarze odprawiają modły do jakiegoś muzułmańskiego świętego. Dowiedział się, że chodzi o Ahmada ibn Madżida – największego nawigatora islamu, świętego patrona wszystkich żeglarzy. Świat bezapelacyjnie należał już do Europejczyków, ale pamięć o wielkich Arabach nie umarła.
Wspaniałe stulecia Turków. Zbudowali ogromne Imperium Osmańskie, ale zgubiła ich tolerancja
Potomkowie tureckich koczowników znad Bajkału stworzyli gigantyczne wielonarodowe Imperium Osmańskie. Pod koniec XVI w. sięgało od Budapesztu po Asuan nad Nilem i od Eufratu niemal po Gibraltar.
W tym artykule: Nieufność Bizancjum wobec Zachodu Upadek Konstantynopola Dynastis Wielkich Seldżuków Początki Imperium Osmańskiego Pojęcie narodu osmańskiego Ekspansja imperium Upadek Imperium Osmańskiego Każdy turysta, który przybywa dziś do Stambułu, w drodze z lotniska do centrum przejeżdża obok gigantycznych murów. To pozostałości umocnień, które zobaczyli osmańscy żołnierze. W wielkanocny poniedziałek, 2 kwietnia 1453 r., ustawili pod nimi swoje machiny oblężnicze. Czekali tylko na sygnał do ataku. Mury chroniące ówczesny Konstantynopol, stolicę wschodniorzymskiego cesarstwa, miały ponad 20 km długości. Były nie lada przeszkodą, dlatego Turcy użyli 15 par wołów, żeby przyciągnąć ze sobą gigantyczną, jak na owe czasy, armatę. Miotała kule ważące 600 kg. Artyleria była oczkiem w głowie sułtana Mehmeda II. Młody władca Imperium Osmańskiego liczył, że skruszy mury skądinąd słabo już bronionego Konstantynopola. Nieufność Bizancjum wobec Zachodu Ta sztuka nie udała się w 1422 r. Muradowi II, ojcu Mehmeda. Dlatego młody władca bardzo starannie przygotowywał swoją armię. Skorzystał przy tym z wiedzy zachodnich murarzy, ludwisarzy i inżynierów. Plany ataku na fortyfikacje Konstantynopola pomógł mu prawdopodobnie stworzyć Ciriaco z Ankony. Mehmedowi sprzyjała też rozpowszechniona w Europie opinia, że jest niedoświadczonym młokosem „nurzającym się w rozpuście”. Europa lekceważyła więc zagrożenie ze strony Turków Osmańskich. Do Konstantynopola przybyły Grekom na pomoc tylko 2 galery z 700 genueńskimi żołnierzami. Kozacy w służbie Rzeczpospolitej. Jak nękali tureckie wybrzeża? Na początku XVII wieku Kozacy w służbie Rzeczypospolitej nękali tureckie wybrzeża morskimi najazdami. Ucierpiała nawet stolica imperium osmańskiego, Stambuł. Inna sprawa, że bizantyjskie elity z niechęcią myślały o ewentualnej pomocy Zachodu. Jak pisze niemiecki historyk Franz Babinger, w pamięci Greków nie zatarły się jeszcze wspomnienia krucjaty z 1204 r. Jej rzeczywistą ofiarą stali się nie muzułmanie, ale złupiony doszczętnie przez krzyżowców Konstantynopol. Dlatego, spodziewając się ataku armii Mehmeda, Bizantyjczycy wciąż bardziej obawiali się latynizacji niż islamizacji. Na łacińskie nabożeństwo, odprawione w kościele Hagia Sophia przez wysłannika papieża, lud miał zareagować krzykami: „Lepszy turecki turban niż papieska tiara!”. Upadek Konstantynopola W ów wielkanocny poniedziałek basileus Konstantyn XI bronił więc stolicy z zaledwie 9-tysięczną załogą. Armia Osmanów była znacznie większa. Według szacunków kronikarza Michała Dukasa mogła liczyć nawet 250 tys. żołnierzy! Trudno się więc dziwić, że cesarz Konstantyn pokładał wiarę w potężnych umocnieniach i czymś jeszcze. Wejścia do portu, położonego w głęboko wcinającej się w ląd Zatoce Złotego Rogu, bronił żelazny łańcuch. W razie potrzeby rozciągano go między brzegami na grubych drewnianych palach. Mógł mieć decydujące znaczenie, bowiem od zachodu z Gallipoli nadpłynęła wielka osmańska eskadra licząca 300 statków. Mehmed przechytrzył jednak Greków i postanowił przetransportować flotę lądem! Drogę do rzeki, wpływającej do Złotego Rogu od północnego wschodu, wyłożono deskami i posmarowano zwierzęcym łojem. Przeciągnięto tamtędy statki, które z łoskotem wpadały do zatoki na oczach osłupiałych obrońców. Choć nie doszło do morskiej bitwy, był to jeden z decydujących momentów, który przypieczętował zgubę miasta. Ostateczny szturm nastąpił 29 maja. Mieszkańcy Konstantynopola bronili się dzielnie, ale w końcu ulegli. Osmanie wdarli się do miasta przez wyłom w murach. Mehmed zezwolił na jego splądrowanie. Okradano pałace i kościoły, a mieszkańców brano w jasyr. Kiedy sułtan wkroczył triumfalnie do miasta, pierwsze kroki skierował do kościoła Hagia Sophia, gdzie stanął na płycie ołtarza i odmówił modlitwę. Inny muzułmanin z ambony odczytał wyznanie muzułmańskiej wiary, ogłaszając, że nie ma Boga oprócz Allaha, a Mahomet jest jego Prorokiem. Hagia Sophia stała się Aya Sofyą, świątynią islamską. Kończyła się trwająca 1000 lat potęga Bizancjum. Chrześcijańska Europa, do której uciekło wielu uczonych i artystów, nie zdobyła się na próbę odbicia Konstantynopola, chociaż nawoływał do tego papież. Tymczasem zwycięstwo Mehmeda II, odtąd nazywanego Zdobywcą, stanowiło dopiero zapowiedź triumfalnego pochodu islamu ku Europie. Mehmed zadbał, by o klęsce wschodnich chrześcijan dowiedział się cały świat. Na jego rozkaz odnaleziono ciało cesarza Konstantyna. Odcięto mu głowę, by w specjalnej szkatule obwozić ją po muzułmańskich krajach w dowód zwycięstwa islamu. Bo – jak zauważa Jerzy S. Łątka, znawca historii Osmanów – to właśnie szerzenie islamu ogniem i mieczem było głównym spoiwem i siłą napędową państwa osmańskiego. Dynastis Wielkich Seldżuków Kolebką tureckich ludów, które stworzyły w Anatolii zręby dynastii rządzącej Imperium Osmańskim przez 600 lat, były stepowo-górskie tereny znajdujące się na północ od chińskiego Wielkiego Muru. Leżały nad jeziorami: Aralskim, Bajkał i Bałchasz. To stamtąd w VI w. koczownicze plemiona Oguzów ruszyły w głąb Azji Środkowej i w stronę Europy Wschodniej. Protoplaści sułtanów – najpierw seldżuckich, a później osmańskich – byli animistami: czcili ziemię, niebo i wodę. W drodze na południe i na zachód w stronę Azji Mniejszej mieli kontakt z różnymi religiami (m.in. z buddyzmem, judaizmem i chrześcijaństwem). Jednak ostatecznie wybrali islam, który po śmierci Mahometa (632) zdążył się już rozpowszechnić w świecie arabskim. Koczownicy z Wielkiego Stepu zaczęli się stykać z islamem w VIII stuleciu w wyniku ekspansji Mongołów, którzy zepchnęli ich na południowo-zachodnie krańce Azji sąsiadujące z arabskim kalifatem. Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? Aby zaciągnąć się do służby, musieli pokonać niemal cztery tysiące kilometrów dzielące Skandynawię i Konstantynopol. W służbie cesarza spędzali średnio po 20 lat, po czym wracali na ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwardia-wareska-czyli-nieustraszeni-wikingowie-w-sluzbie-biznancjum-co-wiemy-o-tej-formacji-wojskowej-ryc-michael-barachios-scan-by-nypl-wikimedia-commons-public-domain-521e85c.jpg" width="938" height="577" alt="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" title="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" /> „Turcy przejęli prowadzenie świętej wojny od usatysfakcjonowanych swoimi zdobyczami i nieco już zgnuśniałych Arabów – mówi dr Piotr Nykiel z Katedry Turkologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. – Przestrzegałbym jednak przed upraszczaniem roli islamu i sprowadzaniem jej tylko do aspektu świętej wojny. W początkowym okresie budowy państwa osmańskiego religia ta i ogólnie kultura muzułmańska stanowiły też pozytywny czynnik, przyciągający do Turków prostych mieszkańców ziem Bizancjum”. Jeden ze szczepów tureckich plemion, nazywany od imienia jego wodza seldżuckim, w 1040 r. utworzył własne państwo i dynastię Wielkich Seldżuków. Zaczął zbliżać się do terenów w Azji Mniejszej, które należały do Bizancjum. Jak wskazuje dr Nykiel, seldżucka święta wojna zaczęła się, gdy wnuk Seldżuka Tuğrul Bej (1037–1063) zabronił współplemieńcom napadania muzułmańskich sąsiadów i wskazał chrześcijan jako cel. Słabnące Bizancjum nie było w stanie skutecznie oprzeć się tureckiej nawale. Najpierw upadło Erzurum i Ani. Potem w 1071 r. doszło do bitwy pod Manzikertem, po której ziemie chrześcijan stanęły przed Seldżukami otworem. W szczytowym okresie ich imperium sięgało od Afganistanu po Morze Śródziemne. „Już wtedy Turcy mogli definitywnie przesądzić o losach Bizancjum, ale ówczesnemu sułtanowi seldżuckiemu Alp Aslanowi brakło obycia politycznego i spójnej wizji rozwoju i ekspansji swojego państwa” – uważa dr Nykiel. Sułtanat seldżucki nie zmiażdżył Bizancjum, ale podbił Ziemię Świętą. Wtedy nastał czas wypraw krzyżowych, które europejscy chrześcijanie organizowali z myślą o odbiciu miejsc świętych z rąk muzułmanów. Ta idea jednak się wypaliła, a w miejsce Turków Seldżuckich pojawili się jeszcze groźniejsi Turcy Osmańscy. Początki Imperium Osmańskiego W wyniku ciągłych wojen, a także buntu wciąż koczujących na stepach Oguzów, którzy zasilali dotąd armię sułtana, historia potęgi państwa Wielkich Seldżuków kończy się na panowaniu Sandżara, który umiera w 1157 r. Ich ranga spada, nadchodzi czas Osmanów. Osman był przywódcą osiadłego w Anatolii tureckiego szczepu, któremu Seldżucy oddali w lenno miasteczko Sogüt. Podboje zaczął w 1291 r. Osiem lat później ogłosił niezależność od Seldżuków, zdegradowanych już do roli wasali przez Mongołów i dogorywających do XIV w. w Anatolii. Jak przekonuje dr Nykiel, Osmanowie byli początkowo zbyt słabi, by samodzielnie stanowić istotne zagrożenie nawet dla tak już nadwątlonego przeciwnika, jak Bizancjum. Ich atut stanowiło jednak położenie. Granicząc z chrześcijanami, przyciągali do siebie z całego muzułmańskiego świata rzesze ochotników (tzw. gazich), którzy pragnęli polec za wiarę. Ich potęga rosła więc dzięki religijnym podbojom. W ciągu stulecia Osman, a potem jego syn Orchad i wnuk Murad stworzyli silne państwo, które w końcu zaczęło poważnie zagrażać wschodniorzymskiemu cesarstwu. W 1326 r. Osmanowie zdobyli Bursę, która stała się ich pierwszą stolicą. W 1361 r. przenieśli siedzibę władcy do Adrianopola. Co ciekawe, ciągła ekspansja i konieczność mieszania się z miejscową ludnością sprawiły, że w XIII w. ludność pochodzenia tureckiego stanowiła już tylko około 10 proc. mieszkańców Anatolii. Po podboju prowincji arabskich, perskich i europejskich potomkowie dawnych tureckich koczowników stali się mniejszością. Ludność Imperium Osmańskiego tworzyli wtedy także Grecy, Słowianie, Arabowie, Ormianie i Żydzi. Wszyscy oni, również tzw. poturczeni Polacy (czyli ci, którzy przeszli na islam), czuli się Osmanami. Pojęcie narodu osmańskiego „W państwie Osmanów nie przetrwało zbyt wiele cech rdzennych plemion tureckich. Z czasem życie religijne zdominowane zostało przez język i obyczaje arabskie, zaś w sferze kultury silnie zaznaczyły się wpływy perskie” – przekonuje dr Nykiel. Powstało pojęcie swoistego narodu osmańskiego, będącego konglomeratem kultur i narodów funkcjonujących na terenie imperium. Podział cesarstwa rzymskiego to początek końca imperium. Dlaczego władcy się na to zdecydowali? W IV stuleciu naszej ery nastąpiło jedno z najważniejszych, a być może najważniejsze wydarzenie starożytności. To właśnie wtedy cesarstwo rzymskie podzieliło się na dwie części – ws... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/podzial-cesarstwa-rzymskiego-przyczyny-konsekwencje-i-losy-zachodniej-i-wschodniej-czesci-cesarstwa-fot-shutterstock-0a55eed.jpg" width="938" height="602" alt="Podział cesarstwa rzymskiego – przyczyny, konsekwencje i losy zachodniej i wschodniej części cesarstwa (fot. Shutterstock)" title="Podział cesarstwa rzymskiego – przyczyny, konsekwencje i losy zachodniej i wschodniej części cesarstwa (fot. Shutterstock)" /> Najwyraźniej widać to po zdobyciu Konstantynopola. „Zapoczątkowuje ono nowy styl panowania osmańskich padyszachów – tłumaczy Jerzy S. Łątka. – Sułtan czuje się odtąd sukcesorem bizantyńskiego cesarza, a elity uważają się za spadkobierców Bizancjum, choć różniła ich religia”. Mehmed II przejmuje na przykład zasadę zarządzania wspólnotami religijnymi rękami ich własnych przywódców. Wcześniej stosowali to z powodzeniem Bizantyńczycy, a także arabscy kalifowie. Mimo więc, że Turcy zdobywali coraz to nowe tereny w ramach świętej wojny w okrutny i krwawy sposób, na podbitych już ziemiach wcielonych do imperium nie prześladowali innych religii. Tolerancja stanowiła wręcz klucz – przynajmniej na początku ekspansji – do sukcesu Osmanów. Ich siłą była też umiejętność twórczego przyswajania obcych wzorców i rozwiązań. Jak tłumaczy dr Nykiel, Osmanowie przejmowali wiele lokalnych rozwiązań prawno-administracyjnych. „Czynili to tylko na okres przejściowy, który czasem trwał jednak nawet kilkadziesiąt lat. Pozostawiano w mocy wszystkie te zastane rozwiązania, które nie były w konflikcie z prawem koranicznym” – tłumaczy. To zaś sprawiało, że dla prostego ludu przejście pod panowanie Osmanów było stosunkowo „bezbolesne”. Tym bardziej, że pod ich władzą każdy pańszczyźniany chłop stawał się wolnym obywatelem! Ekspansja imperium Potomkowie Mehmeda II powiększali imperium, nie licząc się z ofiarami. W 1480 r.Turcy napadli nawet leżące w Apulii Otranto (z zamiarem zajęcia w przyszłości całych Włoch) i dokonali tam masakry chrześcijan. Władcy osmańscy nie zapominali też o wpływach w świecie arabskim. Selim I (1512–1520) opanował ziemie kalifatu arabskiego i uznał się za zwierzchnika wszystkich muzułmanów i spadkobiercę religijnego Mahometa. Szczyt potęgi Wysokiej Porty przypada na okres panowania Sulejmana II Wspaniałego (1530–1566). W Europie do imperium należały wówczas, prócz Półwyspu Bałkańskiego i części Węgier: Siedmiogród, Mołdawia, Wołoszczyzna, Podole, całe północne wybrzeże Morza Czarnego, Kreta, Cypr i wyspy Morza Egejskiego, w tym Rodos. Wojska Sulejmana oblegały też Maltę, siedzibę rycerskiego zakonu joannitów, ale tym razem poniosły porażkę. Według historyka H.J.A. Sire’a, znawcy dziejów joannitów, obrona Malty (kolejnej po Cyprze i Rodos siedziby tego zakonu) była jednym z największych wydarzeń w historii wojen. 540 szpitalników wspomaganych przez niewielki oddział Hiszpanów i mieszkańców zdolnych do noszenia broni (w sumie kilka tysięcy osób) broniło się ponad 4 miesiące przed inwazją wielkiej osmańskiej armii, liczącej 40 tys. żołnierzy i 180 statków. Turcy przypłynęli 19 maja 1565 r. i skoncentrowali się na obleganiu niewielkiego fortu św. Elma, znajdującego się pomiędzy zatoką Marsamuscetto i Zatoką Wielką. Obrońcy Malty byli z tego obrotu sprawy zadowoleni, ponieważ czekali na posiłki, które miały nadejść z Sycylii. Liczył się każdy dzień, który odwlekał główne natarcie. Załoga fortu wytrzymała ponad miesiąc. W obronie fortu św. Elma zginęło 1500 Maltańczyków, ale Turcy stracili aż 6 tys. żołnierzy. Ich dowódca Mustafa Pasza z wściekłości kazał przybijać ciała obrońców do krzyży i puszczał je na wody zatoki na oczach rycerzy zakonu. Maltańczycy w odwecie ścięli tureckim jeńcom głowy i wystrzelili je w tureckie szeregi. Rewolucja Atatürka wprowadziła głębokie zmiany w Turcji. Jej twórca do dziś jest otoczony kultem Jak przebiegała rewolucja Atatürka? Jedni mówią, że zastał Turcję upodloną i islamską, a zostawił dumną i laicką. Dla innych był despotą i bezwzględnym tyranem. Jednak nawet wrogowie... Ostrzał osmańskiej artylerii i kolejne ataki trwały aż do września. Kiedy maltańska załoga była już na skraju wyczerpania, z Sycylii przybyły długo oczekiwane posiłki. 8 września najeźdźcy zaczęli uciekać na swoje statki. Osmanie odpłynęli, a sułtan Sulejman Wspaniały musiał pogodzić się z najdotkliwszą porażką w czasie swego panowania. Zamierzał wrócić na Maltę, ale w czasie wyprawy na Węgry zaskoczyła go śmierć. Upadek Imperium Osmańskiego Część historyków uważa, że to właśnie najwspanialszy sułtan w historii Osmanów zapoczątkował stopniowy schyłek ich potęgi. Sulejman wprowadził bowiem kapitulacje, czyli akty zezwalające na wyłączenie obcokrajowców, prowadzących interesy na terenie imperium, spod osmańskiego prawa i na niepłacenie podatków. To miało w późniejszych czasach ściągnąć na Portę kłopoty. Państwo było bowiem nastawione na łupienie innych krajów, a za zdobyte w ten sposób pieniądze kupowało wszystko za granicą. Nie rozwijano eksportu, handlem zaś zajmowali się i zarabiali na nim nie miejscowi, tylko obcokrajowcy. To hamowało rozwój kraju. Ale prawdziwy schyłek imperium zaczął się dopiero po przegranej przez Turków bitwie pod Lepanto w 1571 r., w której stracili niemal całą flotę. Upadek następuje jednak stopniowo i mają jeszcze dość sił, by w 1683 r. nastraszyć całą Europę, oblegając Wiedeń. Dlaczego tak imponujący gmach zbudowany przez pokolenia Osmanów zaczął podupadać? Jak sugeruje dr Nykiel, ich początkowa tolerancja wobec podbitych ludów – pierwotnie klucz do sukcesu – po kilku stuleciach stała się gwoździem do trumny. Dlatego, podkreśla badacz, wciąż otwarte pozostaje pytanie, jak potoczyłyby się losy Imperium Osmańskiego, gdyby od samego początku konsekwentnie stosowało politykę wynaradawiania i siłowego nawracania na islam podbitych ludów. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna ochrona zdrowia mogłaby się wiele nauczyć
Już ponad tysiąc lat temu islamscy medycy leczyli ludzi, a nie choroby. Współczesna medycyna nadal mogłaby się od nich wiele nauczyć.
W tym artykule: Awicenna i początki psychologii Rozwój medycyny islamskiej Świat medycyny arabskiej wyprzedzał Europę Awicenna, wielki mędrzec islamu Kanon medycyny to jedno z najważniejszych dzieł średniowiecza Pierwsze kompendium wiedzy medycznej Rozwój chirurgii Pierwsze badanie oka Kiedy sułtan wzywał z haremu nałożnicę, dziewczyna miała obowiązek wślizgnąć się pod kołdrę od strony sułtańskich stóp i z szacunkiem przeczołgać się do przodu. Wcześniej zażywała kąpieli, była depilowana i nacierana wonnymi olejkami. Sam Mahomet zalecał przecież medycynę higieny, twierdząc, że „czystość to połowa wiary”. Koran nakazywał ablucje przed każdą modlitwą. Światowi arabskiemu zawdzięczamy nie tylko udoskonalenie mydła, wprowadzenie ługu sodowego i łoża z baldachimem. W czasie Złotej Ery Islamu, która trwała od połowy VIII do połowy XIII wieku, arabska medycyna rozwinęła się w błyskawicznym tempie. Powstało wtedy wiele terapii i leków stosowanych – oczywiście w unowocześnionej formie – aż do dzisiaj. Awicenna i początki psychologii W XI wieku perski książę z Isfahanu zapadł na dziwną chorobę. Melancholia łączyła się u niego z przekonaniem, że jest krową. Emir przestał jeść, schudł, muczał jak krasula. Domagał się, żeby go zaszlachtować, bo „z jego mięsa będzie smaczny gulasz”. Lekarze nie dawali sobie rady z władcą. Wezwano w końcu Awicennę, najbardziej cenionego medyka tamtych czasów. Ten zaś, zanim udał się do emira, wysłał wiadomość, która niezwykle ucieszyła chorego. Awicenna oznajmił, że wnet do pałacu przybędzie rzeźnik i prosi, aby pacjent się rozchmurzył, bo jego prośby zostaną spełnione. Następnie „książę nauki”, jak nazywano słynnego lekarza, przybył z nożem i zapytał: gdzie jest krowa, którą mam zaszlachtować? Emir pokornie, choć podobno z żałością, zamuczał i na polecenie „rzeźnika” położył się na ziemi. Awicenna obejrzał „krowę” i głośno oznajmił: „To zwierzę jest za chude, więc nie ma sensu go zabijać. Trzeba je dobrze karmić i zabić wtedy, gdy będzie zdrowe i tłuste”. Chory rzucił się na jedzenie, po jakimś czasie wydobrzał, a wraz z ciałem ozdrowiał i umysł. Przypadek opisany w „Kanonie medycyny” Awicenny, podręczniku lekarskim wszech czasów, pokazuje, że arabscy lekarze sprzed tysiąca lat korzystali już z osiągnięć psychologii. Rozwój medycyny islamskiej Od VII wieku, czyli od czasów Mahometa, medycyna wykonała wielki krok. Od medycyny profetycznej, kształtującej się pod wpływem nauk proroka, po medycynę częściowo wolną od religijnej retoryki. Co prawda sam Mahomet zachęcał do badań naukowych, przepisywania leków i przede wszystkim profilaktyki. Świat islamu ogarnęła w tym okresie gorączka tłumaczenia starożytnych badaczy. Jednak rozwój spuścizny Galena i Hipokratesa wstrzymywały nakazy Koranu. Ze względu na poszanowanie ciała po śmierci nie wolno było przeprowadzać sekcji zwłok. Lekarzom i studentom pozostawała więc własna praktyka i obserwacja chorych. Dość szybko zaczęły powstawać bimaristany, czyli szpitale, które stały się wzorcem dla nowożytnych instytucji tego typu. Pacjenci byli w nich dzieleni według „jednostek chorobowych”. Swój oddział miały kobiety. Wszyscy mogli liczyć na bieżącą wodę, aby utrzymać należytą higienę. Pomoc otrzymywał każdy, niezależnie od swojego statusu i majątku. W szpitalu pozostawał tak długo, aż odzyskał zdrowie i siły. Rekonwalescenci otrzymywali nieraz zapomogę, aby nie musieli od razu wracać do ciężkiej pracy. 1000-letnia mikstura odtworzona w laboratorium. Niszczy lekooporne bakterie „Antyczbiotyczna” warzywna pasta przyrządzona według 1000-letniej receptury dała radę tam, gdzie współczesne antybiotyki nie mogły już pomóc. „Maść wzrok naprawiającą” odkryto ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cyfrowa-wersje-medicinale-anglicum-mozna-znalezc-na-stronach-british-library-fot-the-british-library-board-royal-12-d-xvii-8fa5bee.jpeg" width="938" height="677" alt="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" title="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" /> Świat medycyny arabskiej wyprzedzał Europę Ekspansja islamu w tym czasie sprawiła, że arabski stał się wówczas jednym z najważniejszych języków. Badacze bez kłopotu mogli podróżować w różne części muzułmańskich terytoriów. To pomagało w wymianie informacji i szerszym spojrzeniu na pacjenta. Islam traktował również inaczej chorych umysłowo. W czasie gdy Europa, obawiając się duchów i demonów, zamykała obłąkanych w więzieniach czy przytułkach, świat arabski budował dla nich oddziały lekarskie. Pierwszy szpital dla umysłowo chorych powstał już w roku 770 w Bagdadzie. Ponad sto lat później stanął kolejny, Ibn Tulun, w Kairze. Awicenna również uznawał, że choroby psychiczne to taka sama przypadłość jak choroby ciała. Praktyka doprowadziła go do przekonania, że stan psychiczny człowieka ma ścisły związek ze zdrowiem fizycznym. Sam jednak nie przykładał wielkiej wagi do zdrowego trybu życia, nie stroniąc od używek i uwodząc tłumy kobiet. Awicenna, wielki mędrzec islamu Naprawdę nazywał Abu Ali Husain ebn Abdalluh Ebn-e Sina, w skrócie Ibn Sina. Europa zaś posługiwała się zlatynizowaną formą jego imienia. Podobnie jak wielu lekarzy jego epoki zajmował się różnorodnymi dziedzinami, był wszechstronny i nie ograniczał się tylko do leczenia chorych. Od XI wieku zostały zresztą wprowadzone egzaminy, podczas których kandydaci na lekarzy musieli odpowiadać na pytania m.in. z filozofii, religii i prawa. Sam Awicenna zajmował się również geologią, botaniką, astronomią, alchemią (która była wtedy nauką), geologią, logiką, fizyką i matematyką, a nawet teologią islamu i psychologią. Ta ostatnia przyczyniała się do jego sukcesów w kontaktach z pacjentami cierpiącymi na niewytłumaczalne choroby. Awicenna stał się symbolem Złotej Ery Islamu. Jego droga życiowa przypominała losy innych, choć nie tak wybitnych, kolegów po fachu. Awicenna był cudownym dzieckiem. Urodził się w 980 roku w Afshanah koło Buchary w dzisiejszym Uzbekistanie. Abdullah, jego ojciec, był nauczycielem, pracował również jako urzędnik podatkowy na dworze emira Nuha, króla Buchary z irańskiej dynastii Samanidów. Sam wykształcony i światły, chciał podobną przyszłość zapewnić synowi. A chłopiec chłonął wiedzę jak gąbka. Miał zaledwie dziesięć lat, gdy otrzymał tytuł hafiza, nadawany osobom znającym Koran na pamięć. Fenomenalna pamięć chłopca, jego niezależny umysł i nieprzeciętna inteligencja sprawiły, że w wieku trzynastu lat zaczął studiować medycynę, a rok później prześcignął swoich nauczycieli. Następne lata całkowicie poświęcił islamskiemu prawoznawstwu, filozofii i naukom przyrodniczym. Był przy tym niezwykle religijnym człowiekiem. Jeszcze w młodości poruszyła go głęboko „Metafizyka”, największe dzieło Arystotelesa. Tak bardzo przejął się nowo poznaną wiedzą, że porzucił naukę i oddał się modlitwom, prosząc Boga, aby ten poprowadził go w dalszej pracy. Na szczęście życie duchowe nie pochłonęło go całkowicie. W wieku zaledwie siedemnastu lat cudowny chłopiec zaczął leczyć chorych. Naukę medycyny uważał zresztą za „raczej łatwą”. Dopisywało mu przy tym szczęście i prawdopodobnie miał ogromną intuicję. Wyleczył samego władcę Buchary Nuha Ibn Mansura, który w podzięce pozwolił mu korzystać z zasobów królewskiej biblioteki. To dla żądnego wiedzy młodzieńca było najwyższą nagrodą. Kanon medycyny to jedno z najważniejszych dzieł średniowiecza Dwudziestoletni zaledwie Awicenna był u szczytu swojej kariery. Niespodziewanie jednak zmarł jego ojciec, a po upadku Samanidów władzę nad Bucharą objął władca tureckiego pochodzenia. Młody lekarz nie chciał służyć obcemu, odrzucił zaproszenie na dwór. Uciekając przed gniewem władcy, trafił do perskiego Hamadanu na terenie dzisiejszego Teheranu. Tutaj uśmiechnęło się do niego szczęście. Odniósł spektakularny sukces, lecząc księcia Szamsa z nieszczęśliwej miłości (inne źródła podają, że chodziło o uporczywe kolki). Choć Szams w podzięce mianował 27-letniego Awicennę wezyrem, to w wyniku dworskich intryg lekarz stracił posadę i wyjechał do Isfahanu. Mimo że żył niezwykle intensywnie, korzystając z licznych uciech, znajdował czas na naukę. Opracował, między innymi, algorytm testu zgodności, który stosuje się przy obliczeniach algebraicznych. Tak prosty, że możliwy do wykorzystania przez dzieci w wieku szkolnym. Dość powiedzieć, że korzystają z niego nawet dzisiejsze komputery. Znalazł również sposób na poprawę dokładności odczytywania pomiarów instrumentów astronomicznych. W dziedzinie fizyki zajmował się studiami nad różnymi postaciami energii. W ciągu pracowitego życia napisał ok. 450 prac naukowych. Najsłynniejsza z nich to „Kanon medycyny”. Był używany na zachodzie Europy aż do XVII w., a na wschodzie znacznie dłużej. – Można powiedzieć, że Awicenna podszedł do pacjenta w zupełnie nowy sposób, całościowo – mówi Maciej Paruzel, wybitny chirurg i hirudoterapeuta. Hirudoterapia to leczenie niektórymi gatunkami pijawek, co również szeroko polecał „książę nauki”. Awicenna uważał m.in., że świetnie niwelują ból zębów i obniżają ciśnienie. Pierwsze kompendium wiedzy medycznej – Medycyna arabska tamtego czasu była inna niż medycyna europejska, mniej agresywna, nie lubiła krwi. Dlatego lekarze używali m.in. licznych ziół. Awicenna wymieniał około ośmiuset roślin leczniczych. Podczas gdy wykaz leków znanych w starożytności nie przekraczał 500, to w okresie arabskim dochodził do 2 tys. – tłumaczy Maciej Paruzel. – Greccy medycy Galen i Hipokrates tak naprawdę wiele nie wnieśli. Dopiero lekarze arabscy zrewolucjonizowali medycynę. „Kanon” okazał się przełomem. Pierwsze w historii nauki usystematyzowane kompendium wiedzy medycznej wyznaczyło nowe standardy medyczne nie tylko w świecie islamu, ale i w całej Europie. Awicenna opisał w nim różnicę między zapaleniem opon mózgowych a chorobami mózgu, wrzody żołądka, jak nastawiać złamane kończyny. Przekazał również podstawy dietetyki i przedstawił lecznicze właściwości wina (pomimo że Koran nie zezwalał na jego picie). I chociaż Koran zabraniał również przeprowadzania sekcji zwłok, Awicenna przeciwstawiał się temu zakazowi. Dzięki temu doskonale poznał anatomię. Uznał również, że gruźlica jest chorobą zaraźliwą. W tym samym czasie w Europie uważano ją za karę za grzechy. Rozwój chirurgii Nigdy przedtem nauki medyczne nie zaznały tak gwałtownego rozkwitu jak na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia. Choć wskazania Awicenny można uznać za kamień milowy tej lekarskiej rewolucji, to przecież niemal w tym samym czasie rozwijała się również chirurgia. Czterdzieści cztery lata starszy od „księcia nauki” niejaki Abulcasis stworzył „Al-Tasrif”, przełomowy podręcznik chirurgii. A warto wspomnieć, że chirurgia nie była dotąd uważana za naukę medyczną. Tymczasem Abulcasis już w X wieku przeprowadzał tak skomplikowane operacje jak trepanacja czaszki. Odkrył, że katgut, czyli nici z jelit zwierzęcych, których używał do zakładania wewnętrznych szwów, w naturalny sposób się rozpuszczają. Obserwacji tej dokonał dzięki małpie, gdy ta zjadła mu struny do lutni. „Pomysły” genialnego chirurga można wymieniać bez końca. Był prekursorem stosowania opatrunków i unieruchamiania kości za pomocą gipsu, a także wynalazcą ponad dwustu narzędzi chirurgicznych. Niektóre z nich, skalpele czy piły do kości, w niezmienionej formie stosuje się do dziś. Pierwsze badanie oka Przedmiotem badań stała się nawet tak delikatna struktura jak ludzkie oko. Żyjący na przełomie X i XI wieku Ibn al-Hajsam, optyk z Basry, opisał po raz pierwszy budowę anatomiczną oka. Zastosował coś, co moglibyśmy dziś uznać za okulary. Abulcasis dodał do tego wymyślone przez siebie bardzo precyzyjne nożyce do chirurgii oka. A jego koledzy – wydrążone igły, które ciągle służą do usuwania katarakty. A skoro jesteśmy przy oku, to przed powszechną niegdyś jaglicą chroniło czernidło z soli antymonu zmieszanej z destylowanym etanolem. Malowano nim obwódkę oczu, co służyło zdrowiu i dodawało urody. Proszek ten nazywał się al-kuhl i od niego pochodzi dobrze znane dzisiaj słowo „alkohol”. – Dzieła arabskich lekarzy przetłumaczyli dla świata mnisi z klasztoru Monte Cassino – mówi Maciej Paruzel. – To im zawdzięczamy późniejszy rozwój medycyny. A William M. Watt, szkocki historyk i znawca islamu, potwierdza tylko tę opinię: „Gdy próbujemy podsumować, czego Arabowie dokonali w dziedzinie wiedzy eksperymentalnej, rozwoju myśli i co pozostawili na piśmie, i kiedy się spostrzeże, czego bez Arabów nie byłoby w europejskiej wiedzy o filozofii, to należy uznać, że nie ma w tamtej epoce nic, czego by nie stworzyli”.
Te magiczne artefakty miały chronić przed „złym okiem”. Odkryto je na szlaku pielgrzymów
Archeolodzy przeanalizowali muzułmańskie artefakty sprzed 400 lat, które odnaleziono na dawnym szlaku pielgrzymów. Okazało się, że mogły być wykorzystywane w magicznych rytuałach i chronić przed „złym okiem”.
W tym artykule: Magiczne artefakty chroniące przed złem Przedmioty znaleziono na trasie pielgrzymki do Mekki Lepiej dmuchać na zimne W wielu kulturach m.in. żydowskiej i arabskiej wierzono, że spojrzenie pełne nienawiści lub zazdrości wywołuje negatywną energię. W dawnych czasach dominował pogląd, że oczy są zwierciadłem duszy, a „złe oko” może nie tylko sprowadzać cierpienie i nieszczęście na drugą osobę, ale także choroby i śmierć. Podejrzanymi o tego rodzaju praktyki najczęściej jednak byli ludzie z wadami wzroku, takimi jak zez czy zaćma. Magiczne artefakty chroniące przed złem Chcąc ochronić się przed złą magią, ludzie tworzyli najróżniejsze talizmany i amulety. Jednym z najpopularniejszych tego rodzaju artefaktów był nazar, zwany również okiem proroka lub Fatimy. Ten owalny przedmiot pochodzi z Turcji i wykonany jest najczęściej z niebieskiego szkła. W jego wnętrzu znajduje się okrąg z czarną kropką w środku, która przypomina ludzkie oko. Choć dziś ludzie nie wierzą już raczej w „złe oko”, nazar wciąż kupić można na większości arabskich targowisk. Najnowsze badania archeologów w Izraelu wykazały, że nazar mógł być tylko jednym z wielu „magicznych” amuletów w świecie muzułmańskim. Badacze dokonali analizy 400-letnich artefaktów, które przed laty odkryto na szlaku pielgrzymkowym prowadzącym z Egiptu w stronę Mekki. Dziś znajdują się one w kolekcji muzeum w Ejlacie. Wyniki badań opublikowano na łamach czasopisma „Journal of Material Cultures in the Muslim World”. Przedmioty znaleziono na trasie pielgrzymki do Mekki Badacze przekazali, że wśród analizowanych przedmiotów znajdowało się wiele artefaktów wykonanych z gliny. To m.in. figurka nagiej kobiety z podniesionymi rękami. Naukowcy wierzą, że rzeźba ta symbolizowała pewną boginię. Uczeni badali również niewielkie ołtarze-kadzidła, fragmenty grzechotek, figurki zwierząt oraz przeróżne kolorowe kamyki kwarcowe i muszle. Archeolodzy odkryli, że większość przedmiotów pochodziła z Egiptu. Ponadto artefakty były uszkodzone, a badacze uważają, że zostały celowo zniszczone podczas pewnych rytualnych ceremonii. Biorąc pod uwagę fakt, że zabytki te znajdowały się na trasie pielgrzymów, uczeni sądzą, że były one wykorzystywane w praktykach magicznych. – Źródła pisane wskazują, że istniało zapotrzebowanie na magiczne rytuały wśród ludzi z różnych warstw społecznych. Takie rytuały odbywały się codziennie obok formalnych rytuałów religijnych, także w świecie muzułmańskim. Bardzo prawdopodobne, że pielgrzymi udający się do Mekki i Medyny nie byli wyjątkowi i również mieli swoje obawy – twierdzą badacze. Lepiej dmuchać na zimne Naukowcy w artykule przyznali, że artefakty mogły być używane w rytuałach, które miały na celu uzyskanie boskiej ochrony m.in. przed złym okiem. Być może również czary te służyły do leczenia różnych chorób. – Odkrycie to pokazuje, że ludzie we wczesnym okresie osmańskim, oprócz tradycyjnej formy religijności, konsultowali się z czarownikami lub szamanami – twierdzą naukowcy. – Po raz pierwszy odkryto tak duży zbiór podobnych artefaktów rytualnych. Wyjątkowe jest również to, że odkryto je w miejscu tymczasowym lub biwakowym, a nie w osadzie lub wiosce. W Górach Ejlat odnaleziono kilka miejsc postojowych, a w nich obiekty, które służyły pielgrzymom. Wydaje się, że główny okres funkcjonowania tych obiektów przypadł na okres od XIII lub XIV do XVIII wieku n.e. – stwierdzili autorzy badania. Chociaż religie teoretycznie zakazują praktyk uważanych za bluźniercze lub innowiercze, w praktyce główne szlaki handlowe i trasy pielgrzymów nigdy nie były bezpieczne. W wielu miejscach na podróżnych czyhali bandyci lub złodzieje, mający nadzieję na na łatwy łup. Dlatego nie ma co się dziwić, że muzułmanie odbywający hadżdż, pielgrzymkę do świątyni Al-Kaba w Mekce, dmuchali na zimne. Źródło: Journal of Material Cultures in the Muslim World. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zbudowali skalne miasta, ale są prawie nieznani. Kim byli Nabatejczycy, tajemniczy twórcy Petry?
Dwa tysiące lat temu pustynni koczownicy zbudowali potężną, choć ciągle mało znaną cywilizację. To Nabatejczycy wznieśli kamienne miasto, w którym nakręcono jedną z przygód Indiany Jonesa. Co wiemy o tym ludzie?
W tym artykule: Petra: sławna stolica tajemniczego ludu Nabatejczycy: lud, który zbudował Petrę Inskrypcje na grobowcach Nabatejczycy: mistrzowie starożytnej inżynierii Upadek Nabatejczyków Czy Petra to jedynie miasto Nabatejczyków, które można zwiedzać? Niedawno zobaczyliśmy jedną z nich. W lutym 2023 roku naukowcom udało się zrekonstruować wygląd Nabatejki żyjącej 2 tys. lat temu. Na podstawie inskrypcji z fasady grobowca nazwano ją Hinat. Kobieta miała 40–50 lat, a jej szkielet został znaleziony w Hegrze, ważnym mieście na południu starożytnego królestwa Nabatejczyków. O Nabatejczykach ciągle wiemy niewiele. Jako pierwszy opisał ich starożytny historyk Diodor Sycylijski. Według niego byli znakomitymi wojownikami, którzy w czasie tylko jednej bitwy wyrżnęli prawie 5 tys. Greków. Później zasłynęli jako genialni kupcy, którzy zdominowali handel między Arabią a Egiptem i Rzymem. Dziś wiemy, że opracowali również zaawansowane sposoby pozyskiwania i przechowywania wody w pustynnych górach. A na dodatek jeszcze wznieśli Petrę – kamienne miasto, jeden z najsłynniejszych zabytków kultury istniejących na Ziemi. Petra - Kolor drąży skałę Europejscy odkrywcy Petry nie potrafili znaleźć słów, żeby opisać to, co zobaczyli. „Na świecie nie ma niczego podobnego!” – donosili. 13. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć! Jak Nabatejczykom udało się osiągnąć to wszystko w ciągu zaledwie 400 lat? Petra: sławna stolica tajemniczego ludu Choć Nabatejczycy stworzyli jedną z najbardziej tajemniczych i intrygujących cywilizacji, niewielu o nich słyszało. Jednak chyba wszyscy znają ich stolicę, Petrę, która pojawiała się w książkach, filmach przygodowych i grach komputerowych. Wykute w skale imponujące miasto leżało na skrzyżowaniu starożytnych szlaków handlowych, dziś w południowo-zachodniej Jordanii. Było stolicą między III w. p.n.e. a I w. n.e. Miasto wiele zawdzięczało swojemu położeniu. Ukryte w skalnej dolinie, do której prowadziła tylko jedna droga, oferowało bezpieczne schronienie dla karawan ciągnących z głębi Półwyspu Arabskiego. Zatrzymujący się w Petrze kupcy zaopatrywali się tu w wodę. Handlowali kruszcami: srebrem, miedzią, żelazem, złotem, ale także przyprawami i kością słoniową. Miasto bogaciło się na handlu, a wraz z nim jego mieszkańcy. Z czasem porzucili życie w namiotach i zaczęli budować domy, a także wykuwać w skałach wąwozu ogromne świątynie, pałace i grobowce. Nabatejczycy: lud, który zbudował Petrę Twórcy Petry, Nabatejczycy, byli pierwotnie pustynnymi koczownikami. Z czasem przedzierzgnęli się w kupców, kontrolujących przepływ towarów między Arabią, a Egiptem, Syrią i Mezopotamią. Sami Nabatejczycy również zajmowali się handlem. Sprzedawali mirrę i kadzidło, stanowiące ważne składniki ceremonii religijnych. – Przyczyna, dla której pojawili się w starożytnych źródłach, jest prosta. Wzbogacili się – mówi Laila Nehmé, archeolożka z Hegra Archeological Project, na portalu smithsonianmag.com. – Kiedy stajesz się bogaty, robisz się widoczny – dodaje badaczka. To o tyle kluczowe, że większość z tego, co wiemy o Nabatejczykach, pochodzi z zewnątrz. Czyli z tekstów starożytnych Greków, Rzymian i Egipcjan. – Nie mamy sporządzanych przez nich ksiąg ani jakichkolwiek źródeł pisanych, za pomocą których opowiedzieliby nam, jak żyli, umierali i czcili swoich bogów – mówi Nehmé. – Nie znamy ich mitologii. Inskrypcje na grobowcach Pewne informacje o Nabatejczykach da się pozyskać z ich architektury. Konkretnie – z inskrypcji znajdujących się na grobowcach. Na terenach, na których znajdowało się ich królestwo, odkryto dotychczas ok. 7000 nabatejskich inskrypcji. Większość jest bardzo krótka. Zawiera głównie imiona osoby złożonej w grobie i jej ojca oraz prośby skierowane do bogów. W Hegrze, innym mieście Nabatejczyków, wiele inskrypcji na grobowcach stanowi ostrzeżenia. „Niech pan tego świata przeklnie każdego, kto zakłóci spokój tego grobowca albo go otworzy, a także każdego, kto mógłby zmienić napis na szczycie grobu” – głosi inskrypcja na jednym z grobowców w Hegrze. Inskrypcje są bardzo ważne dla historyków. Nieliczne zawierają daty. Zdaniem Davida Grafa, specjalisty od Nabatejczyków z Uniwersytetu Miami, takich inskrypcji jest sto. Pomagają one wypełnić luki w ciągle słabo poznanej historii Nabatejczyków. Nabatejczycy: mistrzowie starożytnej inżynierii By zbudować wykutą w skale stolicę, Nabatejczycy musieli z nomadów przedzierzgnąć się w specjalistów od budownictwa i hydrauliki. Życie na pustyni było możliwe tylko wówczas, gdy miało się stały dostęp do wody. W Petrze na poziomie ziemi znajdowały się potężne cysterny, w których gromadziła się woda deszczowa spływająca w dół przez szczeliny w skałach. Wokół grobowców zbudowano zaś odpływy wody, dzięki którym zabytki Nabatejczyków przetrwały tysiące lat nienarażone na erozję. – Ci ludzie byli kreatywni, pomysłowi, z inicjatywą i wyobraźnią – mówi o Nabatejczykach David Graf. Upadek Nabatejczyków Cywilizacja Nabatejczyków rozkwitała do pierwszego wieku naszej ery. Wtedy jednak padła ofiarą zakusów swojego potężnego sąsiada i dotychczasowego sojusznika – Rzymu. Gdy zmarł ostatni król Nabatejczyków – Rabel II Soter – rzymski cesarz Trajan postanowił włączyć jego ziemie do swojego imperium. Nabatea została najechana przez Rzymian i zamieniona w rzymską prowincję Arabię ze stolicą w Bostrze. Później tereny zamieszkałe przez Nabatejczyków stały się częścią Cesarstwa Wschodniorzymskiego. W VII w. n.e. zostały podbite przez Arabów. Trzęsienia ziemi w tym okresie przetrzebiły ludność Petry. Miejsce stopniowo się wyludniało, aż upadło. Zostało zapomniane na stulecia, przynajmniej przez Europejczyków. Petra została „odnaleziona” dopiero na początku XIX wieku. Wówczas na miasto natrafił Johann Ludwig Burckhardt, szwajcarski podróżnik i badacz Orientu. W czerwcu 1812 roku, w drodze do Kairu, Burckhardt napotkał pustynne ruiny. Przekonał swoich przewodników, że chciałby złożyć na grobowcu ofiarę z kozy. Ci wąskim wąwozem zaprowadzili go do Petry. Jej ponowne „odkrycie” było sensacją. Jednak przez długi czas Petra interesowała głównie naukowców. Stała się znana na całym świecie dopiero w 1989 roku. Wtedy na ekrany kin trafił film „Indiana Jones i Ostatnia Krucjata”, kręcony właśnie w Petrze. Czy Petra to jedynie miasto Nabatejczyków, które można zwiedzać? Nie. Dwa lata temu Arabia Saudyjska poinformowała, że otwiera dla turystów inne miasto wzniesione przez Nabatejczyków – wspomnianą wyżej Hegrę. Hegra znajduje się setki kilometrów na południe od Petry. Dwa tysiące lat temu był to ważny węzeł handlowy. Później miasto zostało opuszczone na dwa milenia. Przetrwało cały ten szmat czasu praktycznie nienaruszone. Dzisiaj stanowi cenne źródło informacji zarówno o Nabatejczykach, jak i o Petrze. Hegra przypomina Petrę. W wielkich blokach skalnych wykute są monumentalne budowle i grobowce, tajemnicze i przykuwające wzrok. Otwierając ten niezwykły zabytek dla turystów Arabia Saudyjska chce powtórzyć sukces Jordanii, ściągającej do Petry milion odwiedzających rocznie. Starożytne miasta. 4 metropolie, które do dziś fascynują archeologów i miłośników historii Piękne, bogate, budzące podziw i zazdrość. Starożytne miasta wielokrotnie niszczono i odbudowywano, zapomniano i odnajdywano. Oto jedne z najciekawszych miast starożytności. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/starozytne-miasta-4-metropolie-ktore-do-dzis-fascynuja-archeologow-i-milosnikow-historii-fot-shutterstock-7066136.jpg" width="938" height="626" alt="Starożytne miasta. 4 metropolie, które do dziś fascynują archeologów i miłośników historii (fot. Shutterstock)" title="Starożytne miasta. 4 metropolie, które do dziś fascynują archeologów i miłośników historii (fot. Shutterstock)" /> W Hegrze znajduje się mniej grobowców niż w Petrze (110 względem 600), jednak są lepiej zachowane. Widać w nich wpływy greckie i rzymskie – wbudowane w fasady kolumny podtrzymują trójkątne frontony. Jednak nad nimi znajduje się element typowo nabatejski – „korona” składająca się z dwóch zestawów pięciu schodków. To po nich dusza po śmierci miałaby wspinać się do nieba. Co ciekawe, zabytki nabatejskie znaleziono też na terenie Włoch. W kwietniu 2023 roku w pobliżu Pozzuoli – czyli na Polach Flegrejskich koło Neapolu – natrafiono na podwodne ruiny nabatejskiej świątyni. W starożytności Pozzuoli było ważnym punktem handlowym, w którym Nabatejczycy utrzymywali własną placówkę. Później teren, na którym znajdowała się ich świątynia, obniżył się tak, że skryła się pod wodą. Źródła: Discover Magazine, Smithsonian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Maurowie podbili Półwysep Iberyjski i rządzili nim przez stulecia. Wyprzedzali resztę Europy w rozwoju
Osiem wieków obecności Maurów na Półwyspie Iberyjskim wywarło silny wpływ na kulturę i architekturę Hiszpanii i Portugalii. Szczytowy okres potęgi ich państwa dziś jest uważany za najjaśniejszy czas w średniowiecznej Europie. Potwierdza to fakt, że wiele ówczesnych osiągnięć stało się motorem, który przez kolejne wieki napędzał rozwój nauki. Kim byli Maurowie? Jak znaleźli się na Półwyspie Iberyjskim? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Od czego pochodzi nazwa Maurowie? Kim byli Maurowie? Jak Maurowie opanowali Półwysep Iberyjski? Życie i kultura Maurów Co osiągnęli Maurowie? Budowle Maurów Wierzenia Maurów Upadek Maurów Po rozpadzie imperium rzymskiego, Wizygoci zajęli tereny dzisiejszych Włoch, Francji i Hiszpanii. Niebawem, bo w 507 roku, władca Franków Chlodwig I zadał im klęskę pod Vouillé i tym samym wyparł germański lud z Akwitanii. Wizygoci zatrzymali tereny iberyjskie, jednak poważnym zagrożeniem stał się dla nich cesarz Justynian I Wielki. Przez dziesięciolecia „leśni ludzie” wojowali z wojskami cesarstwa wschodniorzymskiego. Ostatecznie udało im się wyprzeć wroga dopiero w 625 roku. Jednak niebawem mieli zmierzyć się z inną potęgą, która nadciągała z Afryki. Od czego pochodzi nazwa Maurowie? Termin „Maurowie” był używany już w czasach rzymskich. Władcy cesarstwa określali nim mieszkańców Mauretanii, późniejszej rzymskiej prowincji. W czasach wczesnochrześcijańskich, Maurami nazywano wszystkich berberyjsko-numidyjskich mieszkańców północno-zachodniej Afryki. W średniowiecznej Europie to określenie przylgnęło do muzułmanów zamieszkujących Półwysep Iberyjski. Kim zatem byli iberyjscy Maurowie i skąd wzięli się na Starym Kontynencie? Kim byli Maurowie? Mówiąc o Maurach, na myśli trzeba mieć berberyjsko-arabski lud pochodzący z północno-zachodniej Afryki. W starożytności koczownicze plemiona Berberów osiadły w Numidii. Przez wiele wieków władcy tego obszaru utrzymywali zmienne stosunki z Rzymem. Około 40 roku n.e. cały region znajdował się pod zwierzchnictwem Wiecznego Miasta. Powstały wówczas prowincje Mauretania Tingitana i Mauretania Caesariensis. Po upadku cesarstwa ziemie nad wybrzeżem przejęli Wandalowie, po nich władało Bizancjum. Jednak obszary wewnątrz lądu wciąż znajdowały się pod panowaniem Berberów. Dopiero w VIII stuleciu podbiła ich armia arabska. Jak Maurowie opanowali Półwysep Iberyjski? W VII wieku n.e. prorok Mahomet zdołał zjednoczyć Arabów wokół wspólnej religii. Rozpoczął się wówczas okres podbojów w Afryce. W pierwszej kolejności armia arabska podporządkowała sobie perskie imperium Sasanidów, następnie Egipt i Trypolitanię. Stamtąd udali się na północno-zachodnie obszary. W 710 roku Arabowie wkroczyli do znajdującej się pod kontrolą Wizygotów Ceuty. Don Julian, komes miasta pozostający w konflikcie z królem Roderykiem, opowiedział im o słabości królestwa i przekonał do przypuszczenia ataku na Półwysep Iberyjski. Musa Ibn Nusjar, gubernator północnej Afryki, wysłał zwiad pod dowództwem berberyjskiego wodza Tarika Ibn Zijada. Słowa zarządcy miasta potwierdziły się. Rok później muzułmanie przypuścili ekspansję na Półwysep. Roderyk był pochłonięty walkami na północy. Najeźdźca obrał kurs na Gibraltar, co zmusiło wizygockiego władcę do przekierowania swoich nadwątlonych oddziałów na południe. W lipcu 711 roku oba oddziały starły się nad rzeką Guadalete, w pobliżu Jerez do la Frontera (dzisiejsza Andaluzja). Król zginął na polu walki, a siły Arabów i Berberów łatwo poradziły sobie z jego wojskami. Po zwycięstwie nad Roderykiem Arabowie obrali kurs na północ. Ich łupem padła Kordoba, następnie zajęli Toledo. Kilka lat później pod ich kontrolą znalazł się niemal cały Półwysep Iberyjski, który nazwali Al-Andalus. Życie i kultura Maurów W rezultacie obok siebie zaczęły funkcjonować trzy religie: islam, chrześcijaństwo i judaizm. Mieszanka wybuchowa? Niekoniecznie, przynajmniej początkowo. Abd Al-Aziz – syn Musy i gubernator Al-Andalus – zawarł umowę z lokalnymi możnowładcami, na mocy której zagwarantował wolność wyznania. Czas istnienia Kalifatu Kordoby (od 929 do 1031 roku) zapisał się w historii jako okres, w którym przedstawiciele różnych wyznań żyli obok siebie w pokoju i harmonii. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że o ile Maurowie nie starali się narzucić wówczas swojej wiary, to wyznawcy chrześcijaństwa i judaizmu nie byli traktowani na równi z muzułmanami. Po upadku Kalifatu Kordoby nastał czas rządów dynastii Almorawidów. Wówczas nie było już mowy o tolerancji i pokojowym współistnieniu. Obecność Maurów na Półwyspie Iberyjskim nie miała wyłącznie wymiaru religijnego. Pod ich władzą Kordoba stała się kulturalnym centrum Europy. Podczas gdy analfabetyzm był w średniowieczu powszechnym zjawiskiem, w Al-Andalus edukacja była powszechna. W X stuleciu w Kordobie funkcjonowało kilkadziesiąt szkół i kilkanaście uczelni. Co istotne, nauka nie była przywilejem szlachetnie urodzonych. Maurowie zakładali publiczne łaźnie, budowali szpitale i biblioteki. W zbiorach biblioteki założonej przez Al-Hakama II znajdowało się ok. 400 tys. tomów. Ulice X-wiecznej Kordoby były brukowane i oświetlone, a domy – skanalizowane. Co osiągnęli Maurowie? Powszechny dostęp do edukacji przełożył się na szybki rozwój obszaru znajdującego się pod władaniem Maurów. Można wręcz powiedzieć, że średniowieczny Półwysep Iberyjski wyprzedził w rozwoju resztę Europy przynajmniej o kilka wieków. W państwie Maurów niezwykle dynamicznie rozwijała się medycyna. Uczeni z Al-Andalus opracowywali nowe narzędzia chirurgiczne i metody leczenia inwazyjnego. Korzystając z właściwości niektórych roślin, w trakcie zabiegów stosowali znieczulenie ogólne. Abu al-Kasim, żyjący na przełomie I i II tysiąclecia arabski lekarz, dziś jest uważany za ojca współczesnej medycyny. W swojej 30-tomowej księdze „Kitab al-Tasrif”, szczegółowo opisał m.in. skomplikowane techniki operacyjne i zamieścił ryciny ponad 200 narzędzi chirurgicznych. Przez kolejnych kilka stuleci ten zbiór praktycznej wiedzy był jedną z najważniejszych publikacji medycznych w Europie. Kolejną dziedziną, w której Maurowie mieli wybitne osiągnięcia, była astronomia. W XI wieku Abu Ishaq Ibrahim al-Zarqali opracował wiele rewolucyjnych przyrządów astronomicznych. Przyczynił się do powstania słynnych tablic toledańskich. Skorygował błędnie oszacowane przez Ptolemeusza położenie Morza Śródziemnego. Wymieniając osiągnięcia Maurów, nie można nie wspomnieć o rewolucji w rolnictwie. Dzięki wprowadzeniu systemów irygacji, uprawy stały się znacznie wydajniejsze. Budowle Maurów Wpływ Maurów na Półwysep Iberyjski najbardziej uwidaczniał się w obszarze architektury. Nieodłączną częścią islamu jest wiara w przeznaczenie. Ta ideologia znajdowała odzwierciedlenie we wznoszonych budowlach. Fatalistyczny prąd myślowy kształtował piękne, kunsztowne obiekty, które miały być czymś w rodzaju ziemskiego przedsionka prowadzącego wiernych do raju. O tym, jak bardzo sztuka mauretańska odcisnęła się na Półwyspie Iberyjskim, najlepiej świadczy fakt, że wywarła wyraźny wpływ nie tylko na budowle kolejnego okresu dziejowego, oświecenia, ale także na nowożytne obiekty. Wymieniając najwspanialsze budowle Maurów, na pierwszym miejscu należy wskazać meczet Mezquita. Budowa największej świątyni zachodniego świata muzułmańskiego rozpoczęła się w 785 roku, a zakończyła dwa stulecia później. Dziś już nie można jej podziwiać w oryginalnej formie. Po zdobyciu Kordoby przez chrześcijan, pod wewnętrznymi ścianami wybudowano kilka kaplic, a w XVI stuleciu wewnątrz meczetu powstała gotycko-renesansowa katedra. Kolejny przykład architektury Maurów można znaleźć w Maladze, na którą cień rzucają potężne mury obronne monumentalnej twierdzy Alcazaba. Wciąż odbudowywany obiekt mierzy dziś ok. 15 tys. metrów kwadratowych. A wiadomo, że pierwotnie był przynajmniej dwa razy większy. Kolejny wspaniały przykład architektonicznego kunsztu przybyszów z Afryki mieści się w Sewilli. Mowa o zespole pałacowym Alkazar. Wzniesiony w 913 roku na pozostałościach po rzymskich zabudowaniach, był rezydencją Abdurrahmana II. W kolejnych wiekach następni władcy powiększali wspaniały pałac o nowe budynki. Wierzenia Maurów Wróćmy na chwilę do tematu religii. W czasie podboju Półwyspu Iberyjskiego, Berberowie byli już muzułmanami. Warto jednak podkreślić, że ich interpretacja islamu różniła się od arabskiej. Zanim Arabowie dotarli do północno-zachodniej Afryki i narzucili tam swoją wiarę, ludność berberyjska znajdowała się pod silnym wpływem religii punickiej. W ich wierzeniach pojawiały się bóstwa takie jak Tanit, Baal czy Malqart. Obowiązywał kult wody (co nie jest specjalnie zaskakujące – brak wody był przecież poważnym problemem dla pustynnych koczowników) i zwierząt. Świętym zwierzęciem był kot, uważany za najczystszą istotę. Najszlachetniejszą, mającą moc przepędzania złych duchów, był z kolei koń. Dawne wierzenia, praktykowane od wielu wieków, nie zginęły po narzuceniu islamu. W rezultacie berberyjscy Maurowie nawet jako muzułmanie na pierwszym miejscu stawiali świat natury i przyrody, a animistyczne motywy nie zniknęły z ich wierzeń. Upadek Maurów Początek końca panowania Maurów na Półwyspie Iberyjskim przypada na XI wiek. Wewnętrzne konflikty doprowadziły do upadku Kalifatu Kordoby, który podzielił się na mniejsze obszary. Chrześcijańscy władcy dostrzegli wówczas szansę na odzyskanie swoich ziem. Walki chrześcijan z muzułmanami trwały z różnym nasileniem od początku ich obecności w Europie. Należy więc uznać, że rekonkwista rozpoczęła się już w VIII wieku, ale dopiero trzy stulecia później, gdy wewnętrzne spory znacząco osłabiły Maurów, pojawiła się realna szansa na powodzenie. W krainie tysiąca i jednej nocy. Andaluzyjski pałac Alhambra i bajkowe ogrody Pałac Alhambra w Grenadzie to najchętniej odwiedzany zabytek Hiszpanii. Twierdza oczarowuje widokiem i może śmiało rywalizować z zabytkami Rzymu i Aten. Walka chrześcijan o wyparcie muzułmanów rozgorzała na dobre, gdy w 1085 roku Alfons VI zdobył Toledo. Sprzymierzone siły Aragonii, Katalonii, Kastylii, Portugalii, Nawarry i Leónu powoli odzyskiwały kolejne miasta. W 1236 roku z rąk Maurów odbito Kordobę. Gdy upadły Walencja i Sewilla, Grenada stała się ostatnią ostoją muzułmańską. W 1237 roku powstał Emirat Grenady, ale władcy chrześcijańskiego świata pozwolili na jego istnienie tylko dlatego, by obciążyć emira trybutem. Idea rekonkwisty została zapomniana na wiele lat. Odżyła dopiero w czasie rządów Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej. W 1481 roku rozpoczęła się wojna z Emiratem Grenady. 10 lat później, ostatnia muzułmańska ostoja została zdobyta. Większość Maurów opuściła Półwysep. Pozostali musieli przejść na chrześcijaństwo. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Król trędowaty, a jednocześnie największy władca średniowiecza. Zapomniany Baldwin IV
Armię Saladyna gromił nie słynny Ryszard Lwie Serce, lecz zapomniany Król Baldwin IV. Był jednym z największych władców średniowiecza. Jego najgorszym wrogiem okazała się jednak choroba.
W tym artykule: Trędowaty książę Baldwin Nieudolny władca Jerozolimy Walka z Saladynem Baldwin IV przejmuje władzę Europejczycy się kłócą, muzułmanie rosną w siłę Baldwin IV stawia czoła Saladynowi Bunt przeciw Baldwinowi Kolejne konflikty chrześcijańsko-muzułmańskie Stan zdrowia Baldwina pogarsza się Śmierć Baldwina Trąd w średniowieczu W 1161 r. brat jerozolimskiego króla Baldwina III – hrabia Amalryk – miał powody do radości. Jego żona, piękna Agnieszka powiła mu pierworodnego syna. Na chrzcie maluchowi nadano imię Baldwin. Dwa lata później imiennik malca zmarł, pozostawiając rządy Amalrykowi. Sukcesja nie obyła się bez problemów. Najpotężniejsi magnaci Królestwa Jerozolimskiego, z bliżej nieznanych przyczyn nieprzepadający za Agnieszką, postawili nowemu panu ultimatum: tron albo żona. Chcąc nie chcąc, Amalryk rozwiódł się z małżonką i wziął ślub z cioteczną wnuczką bizantyńskiego cesarza Manuela – Marią. Trędowaty książę Baldwin Dbał jednak o edukację swego pierworodnego, następcy tronu. Wysłał go do wybitnego uczonego, Wilhelma, późniejszego arcybiskupa Tyru. Pewnego dnia duchowny, obserwując zabawę chłopców, pośród których był jego podopieczny, zauważył coś dziwnego: gdy inne dzieci podszczypywały małego księcia, ten w ogóle nie reagował. Zaniepokojony Wilhelm dokładnie obejrzał Baldwina i z przerażeniem stwierdził, że połowa prawego ramienia i dłoni młodzieńca są jakby martwe. Wezwani lekarze wykorzystali całą swą wiedzę, by pomóc następcy tronu, ale w końcu stało się jasne, że nic nie wskórają. Jedyne, co mogli zrobić medycy, to postawić diagnozę. A brzmiała jak wyrok: książę był trędowaty! Nieudolny władca Jerozolimy W 1174 roku w trakcie wyprawy wojennej Amalryk zachorował na dyzenterię i wkrótce zmarł. Prócz Baldwina król nie posiadał męskiego potomka, jedynie dwie córki: Sybillę i Izabellę. W tej sytuacji możnowładcy królestwa zdecydowali się powierzyć koronę trzynastoletniemu księciu, nie wiedząc o jego problemach zdrowotnych. Do chwili osiągnięcia przez władcę pełnoletności władzę nad Jerozolimą miał sprawować seneszal Miles z Plancy. Trudno określić, co wpłynęło na ten wybór. Nielubiący seneszala Wilhelm z Tyru z przekąsem zanotował w swojej kronice, że Miles: „wiele mówił, a mało robił”. I faktycznie, królewski namiestnik już na samym początku okazał się człowiekiem niezbyt nadającym się do pełnienia powierzonej mu roli. Jeszcze za rządów Amalryka Królestwo Jerozolimskie zawiązało skierowany przeciwko Saladynowi sojusz z królem Sycylii Wilhelmem II Dobrym. W ramach tego aliansu rozpoczęto przygotowania do inwazji na Egipt, podczas której sycylijskie siły morskie miały dokonać desantu na Aleksandrię, zaś wojska państw krzyżowych – wkroczyć na ziemie sułtana od strony lądu. Śmierć monarchy pokrzyżowała te plany. Miles nie był w stanie ani dogadać się z feudałami w sprawie mobilizacji jerozolimskiego rycerstwa, ani na czas zawiadomić sojusznika o śmierci Amalryka. W efekcie licząca około 30 tys. zbrojnych sycylijska flota rzeczywiście zaatakowała Aleksandrię. Nie doczekawszy się pomocy została po pięciu dniach odparta przez Egipcjan. Tym sposobem seneszal przegapił szansę obalenia groźnego sułtana osłabionego szalejącą nad Nilem szyicką rewoltą. Walka z Saladynem Rażące błędy Milesa sprawiły, że jego popularność wśród Franków zamieszkujących Ziemię Świętą sięgnęła dna. W październiku 1174 roku regent został zamordowany przez zamachowca. Magnaci jerozolimscy powierzyli regencję najbogatszemu z wasali korony Rajmundowi III, hrabiemu Trypolisu. Inteligentny i odważny możnowładca wydawał się idealnym wyborem na trudne czasy. Saladyn na czele swej armii wkraczał właśnie do Damaszku. Sułtan Egiptu szybko zawojował większą część Syrii, poszerzając swe władztwo o ziemie należące dotąd do dynastii Zengidów. Wkrótce po objęciu urzędu regenta Rajmund doprowadził do zawarcia pokoju z Saladynem i rozpoczął kampanię zbliżania się do niemieckiego cesarza Fryderyka I Barbarossy. Liczył na to, że ów potężny władca roztoczy protektorat nad Królestwem Jerozolimskim. Niestety, alians z rudobrodym cesarzem oznaczał zerwanie sojuszu z walczącymi przeciwko niemu Sycylijczykami i zrażenie do siebie Bizantyńczyków. W efekcie, gdy w roku 1175 poddani Wilhelma II Dobrego dokonali kolejnego desantu na egipskie wybrzeże, o wysłaniu im w sukurs jakichkolwiek wojsk z Jerozolimy nie było już nawet mowy. Inwazja – podobnie jak poprzednia – została szybko odparta przez Saladyna. Frankowie z Jerozolimy kolejny raz stracili szansę pozbycia się najniebezpieczniejszego ze swych muzułmańskich przeciwników. Baldwin IV przejmuje władzę Regencja Rajmunda trwała krótko, zaledwie półtora roku. W roku 1176 Baldwin IV osiągnął już wedle średniowiecznych standardów pełnoletność i od tej pory mógł samodzielnie sprawować rządy. Młody monarcha, zaniepokojony wzrostem potęgi Saladyna, natychmiast zdecydował się najechać tereny otaczające Damaszek. Błędów hrabiego nie dało się już jednak naprawić. Królestwo Jerozolimskie otaczały ziemie uznające zwierzchność Egiptu. Było de facto pozbawione sojuszników. Przed chorym na trąd piętnastolatkiem stanęło więc nie lada wyzwanie. Bolesław Zapomniany, syn Mieszka II. Dlaczego ten król Polski został wykreślony z historii naszego kraju? Mieliśmy króla, którego wrogowie tak starannie wymazali z historii i pamięci potomnych, że do dziś trwają spory, czy w ogóle istniał. Bolesław Zapomniany był wnukiem Bolesława Chrobrego... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/boleslaw-zapomniany-syn-mieszka-ii-dlaczego-ten-krol-polski-zostal-wykreslony-z-historii-naszego-kraju-fot-public-domain-8330c36.jpg" width="852" height="481" alt="Bolesław Zapomniany, syn Mieszka II. Dlaczego ten król Polski został wykreślony z historii naszego kraju? (FOT. PUBLIC DOMAIN)" title="Bolesław Zapomniany, syn Mieszka II. Dlaczego ten król Polski został wykreślony z historii naszego kraju? (FOT. PUBLIC DOMAIN)" /> Na szczęście mimo choroby Baldwin był człowiekiem nadzwyczaj energicznym. Rychło zaczął planować inwazję na Egipt. By zdobyć sojusznika przeciwko Saladynowi, postanowił pogodzić się z cesarzem bizantyńskim Manuelem, urażonym jerozolimskim sojuszem z Fryderykiem Barbarossą. W tym celu młody król wysłał na przełomie 1176 i 1177 roku poselstwo do Konstantynopola. W wyniku negocjacji ustalono, że bizantyńska flota wspomoże jerozolimskie rycerstwo w ataku na terytoria Saladyna, w zamian za co państwa krzyżowe uznają cesarza za protektora. Ruszyły przygotowania do inwazji. W ich trakcie do Królestwa Jerozolimskiego przybył z Europy z pomocą królewski krewny hrabia Flandrii Filip z Nawarry, prowadząc ze sobą kontyngent wojskowy. Ponieważ stan zdrowia Baldwina IV gwałtownie się pogorszył, udręczony młody monarcha zaproponował kuzynowi regencję. Ten jednak, niepewny sytuacji w ojczyźnie (krótko przed opuszczeniem swych włości stłumił rebelię we Flandrii, która wciąż pozostawała niespokojna), musiał odmówić. Europejczycy się kłócą, muzułmanie rosną w siłę Wobec tego schorowany król mianował regentem seniora Zajordanii – wojowniczego Renalda z Châtillon. Tymczasem Filipowi zamarzyło się przejęcie władzy nad podbitymi w trakcie planowanej kampanii ziemiami Egiptu. Gdy więc do Królestwa Jerozolimskiego przybyła bizantyńska flota, przywożąc ze sobą cesarską złotą bullę głoszącą, iż zwierzchnictwo nad Egiptem przypadnie cesarzowi, urażony zaczął wymigiwać się od udziału w wyprawie. Co więcej, pycha hrabiego odstręczyła Bizantyńczyków, którzy pożeglowali do domu, zostawiając Franków samych. Jakby tego było mało, w obozie krzyżowców rozpoczęły się niesnaski. Nie wszyscy uważali bowiem, że inwazja na Egipt to dobry pomysł. Wyprawie szczególnie sprzeciwiał się wielki mistrz zakonu joannitów Roger des Moulins. Parli zaś do niej templariusze, którzy z tego powodu weszli w konflikt z kunktatorskim Filipem. Podczas gdy bliskowschodni Frankowie i przybyli z Europy krzyżowcy skakali sobie do gardeł, Saladyn nie próżnował i gromadził siły na granicy z Królestwem Jerozolimskim. W tym samym czasie hrabia Flandrii – zamiast pociągnąć na południe, gdzie był najbardziej potrzebny – ruszył wraz z Rajmundem III z Trypolisu i Boemundem III z Antiochii oraz joannitami na wyprawę wojenną do Syrii. Nad łacińskim Bliskim Wschodem zaczęły zbierać się ciemne chmury… Baldwin IV stawia czoła Saladynowi Najprawdopodobniej Saladyn nie był w stanie uwierzyć we własne szczęście. W chwili, gdy stał u wrót Ziemi Świętej, większość wojsk wroga pomaszerowała na północ i wdała się tam w bezsensowne walki o miasta Hamę i Harim. W tej sytuacji egipski sułtan zdecydował się kuć żelazo, póki gorące. Jesienią 1177 roku na czele potężnej armii ruszył wprost na Jerozolimę. W całym Królestwie Jerozolimskim stacjonowało wówczas zaledwie 600 rycerzy i wyglądało na to, że garstka obrońców nie zdoła odeprzeć muzułmańskiej inwazji. W tym właśnie momencie młodziutki, toczony przez śmiertelną chorobę król, o którym jeden z ówczesnych kronikarzy pisał, że był już „na wpół martwy”, podniósł się z łoża boleści i powiódł nielicznych wojowników na spotkanie najeźdźcy. Jerozolima opustoszała, gdy królewskie hufce wymaszerowały przez jej bramy. Baldwin stawiał wszystko na jedną kartę, pozostawiając stolicę ogołoconą z żołnierzy. Jak się wydaje, słusznie zakładał, że jeśli poniesie klęskę w polu, to żaden garnizon nie uchroni już świętego miasta przed Saladynem. Pod Askalonem król wezwał pod swe rozkazy wszystkich zdolnych do noszenia broni mężczyzn w państwie. Nawet jednak wsparte przez pospolite ruszenie wojsko jerozolimskie wydawało się niczym w porównaniu z siłami, jakie prowadził ze sobą sułtan Egiptu. Nieprzyjaciel, widząc szczupłość sił obrońców, zlekceważył Franków i wyminąwszy ich, pomaszerował wprost na stolicę. Po drodze jego oddziały paliły i łupiły miejscowe osady oraz brały w niewolę każdego, kto miał nieszczęście dostać się w ich ręce. Tymczasem Baldwin, połączywszy swe siły z oddziałem templariuszy z Gazy, ruszył w pościg za najeźdźcą. Do spotkania obydwu armii doszło 25 listopada w okolicach wzgórza Montgisard. Zaskoczeni muzułmanie nie zdążyli nawet rozciągnąć swych szyków, gdy spadła na nich pancerna szarża jerozolimskiej jazdy. Rozpoczęła się rzeź i wojsko Saladyna rzuciło się do ucieczki. Sam sułtan ledwo zdołał uciec i powrócił do Kairu upokorzony przez stojącego nad grobem szesnastolatka! Bunt przeciw Baldwinowi Wojna przeciwko Egiptowi wciąż trwała, choć już na mniejszą skalę. W sierpniu 1179 roku Saladyn zaatakował należący do templariuszy zamek Chastellet. Forteca szybko padła. Okrutny sułtan rozkazał zamordować wszystkich wziętych do niewoli rycerzy zakonnych. Następnie ciała powieszono na murach zdobytego zamku. Gdy wieści o oblężeniu dotarły do Baldwina, natychmiast zebrał armię i wyruszył na odsiecz, która, niestety, nie zdążyła na czas. Na szczęście dla Franków okrucieństwo Saladyna zwróciło się przeciwko niemu. Rozkładające się ciała zabitych jeńców doprowadziły do wybuchu zarazy, która zdziesiątkowała muzułmańską armię i zmusiła władcę Egiptu do odwrotu. Tymczasem na Wielkanoc 1180 roku Rajmund III z Trypolisu i Boemund III z Antiochii na czele swych wojsk wkroczyli na ziemie Królestwa Jerozolimskiego. Nie wiadomo właściwie, co chcieli osiągnąć, lecz Baldwin IV doszedł do wniosku, że ma do czynienia z buntem. W dodatku symptomy trądu bardzo się zaostrzyły. Mauzoleum w Halikarnasie było jednym z siedmiu cudów świata. Co się z nim stało? Halikarnas to starożytne miasto położone nad Morzem Egejskim, które założyli greccy koloniści w Karii. Znajduje się na terytorium współczesnej Turcji, w Bodrum. Miejsce to słynęło z ma... Zdesperowany król, nie wiedząc, ile czasu mu zostało, zdecydował się wydać swą siostrę Sybillę za niedawno przybyłego z Francji szlachcica Gwidona z Lusignan, zapewniając tym samym sukcesję. Zbuntowani feudałowie, których interwencja miała zapewne na celu znalezienie królewskiej siostrze wygodnego dla nich męża, wycofali się do swych włości. Nie kryli jednak rozczarowania wyborem. Kolejne konflikty chrześcijańsko-muzułmańskie W tym samym roku Baldwin zawarł dwuletni rozejm z Saladynem. Po upływie tego czasu sułtan nie zamierzał go jednak odnowić i w 1182 roku zaczął gromadzić potężną armię. Latem oddziały sułtana ponownie wkroczyły do Ziemi Świętej i obległy zamek Bethsan w Galilei. Wojna rozgorzała na nowo. Chcąc nie dopuścić do powtórki wydarzeń z Chastellet, Baldwin zebrał armię i pociągnął przeciwko Saladynowi. 15 lipca pod Le Forbelet doszło do bitwy, w której zaledwie 700 rycerzy dowodzonych przez trędowatego króla starło się z niezliczonymi zastępami muzułmanów. I tym razem do młodego monarchy uśmiechnęło się szczęście – Egipcjanie ponieśli klęskę i musieli wycofać się do ojczyzny. Saladyn był jednak niestrudzony i już wkrótce jego oddziały zaatakowały Bejrut i kilka innych miast Królestwa Jerozolimskiego. Uznawszy obronę Bejrutu za najważniejszą, Baldwin natychmiast ruszył na odsiecz. Kiedy wieści o tym dotarły do sułtana, ten zdecydował się nie ryzykować kolejnego spotkania z Frankami. Zwinął oblężenie, po czym ruszył na wyprawę wojenną przeciwko Zengidom. Wywodzący się z tego rodu władca Mosulu Izz ad-Din, obawiając się maszerującej na jego państwo potęgi, zawarł sojusz z Królestwem Jerozolimskim. Tak więc gdy Saladyn buszował po terytoriach Zengidów, Baldwin na czele swych wojsk wkroczył do należącej do sułtana części Syrii i złupił okolice Damaszku. Stan zdrowia Baldwina pogarsza się Rok później choroba Baldwina zaostrzyła się do tego stopnia, że stracił wzrok i władzę w kończynach. Mimo to, zdając sobie sprawę, że jego abdykacja może spowodować chaos w Królestwie, uparcie trwał na tronie. Tymczasem Saladyn, chcąc wykorzystać jego słabość, zaczął przygotowania do kolejnej wyprawy przeciwko Frankom. Królestwo Jerozolimskie zdołało zgromadzić potężną armię i, w przeciwieństwie do poprzednich lat, przygotowało się do obrony. Jasne było jednak, że tym razem władca nie poprowadzi swych hufców przeciwko Egipcjanom. W tej sytuacji Baldwin mianował Gwidona regentem. We wrześniu oddziały muzułmanów wkroczyły na ziemie Franków. Gwidon stanął na czele wojsk Królestwa Jerozolimskiego, do bitwy jednak nie doszło. Obie armie szły za sobą krok w krok, aż w końcu z powodu braku zapasów Saladyn wycofał się do Damaszku. Kampania wykazała jednak kompletny brak talentów militarnych Gwidona. Co gorsza, królewscy lennicy nie mogli dogadać się z mężem Sybilli. W efekcie, gdy niebezpieczeństwo minęło, Baldwin odebrał mu regencję i namaścił na następcę swego imiennika – syna Sybilli z pierwszego małżeństwa, którego 20 listopada 1183 roku uroczyście koronowano w Bazylice Grobu Pańskiego. Urażony ojczym małego króla odmówił jednak złożenia mu hołdu lennego, co źle wróżyło przyszłości królestwa. Śmierć Baldwina Zaniepokojony pychą Gwidona Baldwin zdecydował się doprowadzić do anulowania jego małżeństwa z Sybillą. Para jednak schroniła się w Askalonie i mimo wielokrotnych wezwań odmawiała stawienia się w Jerozolimie. Kiedy ostatecznie król osobiście udał się w odwiedziny do szwagra, nie został nawet wpuszczony do miasta! Wściekły władca zdecydował się odebrać Gwidonowi jego lenna. Przerażeni widmem wojny domowej patriarcha Herakliusz i wielcy mistrzowie zakonów rycerskich na kolanach błagali Baldwina, aby pogodził się ze szwagrem. Na próżno. Co więcej, król wygnał ich z Jerozolimy. Na szczęście po jakimś czasie ochłonął i zrezygnował ze sporu z dostojnikami. Skarb templariuszy nigdy nie został odnaleziony. Niektórzy wierzą, że zakonnicy ukryli go w Polsce Skarb templariuszy jest bohaterem wielu legend. Jak zakonnikom udało się zgromadzić tak ogromny majątek? I co się stało z legendarnym skarbem? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/skarb-templariuszy-nigdy-nie-zostal-odnaleziony-niektorzy-wierza-ze-zakonnicy-ukryli-go-w-polsce-fa589da.jpeg" width="938" height="465" alt="Skarb templariuszy nigdy nie został odnaleziony. Niektórzy wierzą, że zakonnicy ukryli go w Polsce" title="Skarb templariuszy nigdy nie został odnaleziony. Niektórzy wierzą, że zakonnicy ukryli go w Polsce" /> Z początkiem roku 1185 stan zdrowia Baldwina IV ponownie się pogorszył. Gdy nastała wiosna, stało się jasne, że tym razem monarcha już nie wydobrzeje. Król nakazał możnym królestwa, aby wybrali między sobą namiestnika, który będzie sprawował władzę aż do chwili, gdy jego ośmioletni siostrzeniec osiągnie pełnoletność – po czym władca zmarł 16 maja... Mały Baldwin panował zaledwie rok. Potem korona wpadła w ręce Gwidona, który swą nieprzemyślaną polityką doprowadził do utraty Jerozolimy. Trąd w średniowieczu W średniowieczu trąd był chorobą budzącą powszechne przerażenie i uważaną za karę za grzechy. Baldwin IV cierpiał na najostrzejszą jej formę – trąd lepromatyczny. Jak zanotował kronikarz Wilhelm z Tyru, choroba szczególnie mocno zaatakowała jego twarz i kończyny. Trąd wyniszczał układ nerwowy młodego władcy, przez co w wieku dwudziestu lat problematyczne stało się dla niego nawet poruszanie się o własnych siłach. Niedługo potem monarcha utracił wzrok. W opisywanej epoce chorzy na trąd byli izolowani od reszty społeczeństwa i osiedlani w specjalnych koloniach – leprozoriach. W Królestwie Jerozolimskim funkcjonował z kolei Zakon Rycerzy Świętego Łazarza (lazarytów), którego członkowie opiekowali się trędowatymi. Stowarzyszenie to skupiało także chorych na trąd rycerzy i przestrzegano zasady, że jego wielki mistrz sam musiał być trędowaty.
Żydowska pielgrzymka do Djerby. Tak wygląda celebracja życia na tunezyjskiej wyspie
W połowie maja uczestniczyłam w żydowskiej pielgrzymce na magicznej tunezyjskiej wyspie Djerbie do najstarszej synagogi w Afryce Północnej El Ghriba.
W tym artykule: Celebrowanie radości życia Burza piaskowa i lampki hanukowe Lag ba-Omer i intencje do Jahve Po prostu razem Pierwsze postrzyżyny i swaty To ważne wydarzenie dla całej diaspory żydowskiej na świecie. Do centrum mistycyzmu przyjechało trzy tysiące wyznawców judaizmu nie tylko z krajów Maghrebu: z Maroka czy z Algierii. W końcu na samej Djerbie mieszka ich około tysiąca. Żydzi przybyli również z Francji, Rosji czy z Izraela. Impreza odbywała się z okazji celebrowania w tym czasie przez społeczność żydowską i muzułmańską święta Lag ba-Omer. Celebrowanie radości życia Jechałam na to wydarzenie nastawiona dość sceptycznie. Czy może to być ciekawe turystycznie? Jednak na miejscu okazało się, że dla innowierców, biernych obserwatorów z zewnątrz to widowiskowa, ludyczna impreza, ładująca pozytywną energią. To dlatego, że aż kipi tu od celebrowania radości życia. I można pozazdrościć tak silnego poczucia przynależności do wspólnoty oraz kultywowania więzi. Często są to spotkania żydowskich rodzin rozdzielonych na emigracji. Nie spodziewałam się tego, co zobaczyłam i poczułam. Aż tak udzielającego się hedonizmu z wielopokoleniowego wspólnego świętowania, silnych relacji i emocji rodem ze „Skrzypka na dachu”. Śpiewano i grano głośno i nostalgicznie. Owszem, podczas czytania ksiąg obowiązywała atmosfera podniosła i uduchowiona, jednak już po chwili stawała się nad wyraz swobodna. Przypominała beztroskie krążenie i krzątanie się po zaułkach synagogi i po dziedzińcu jak po własnym domu. Ale po kolei... Od rana wraz z innymi zaproszonymi pięćdziesięcioma dziennikarzami z dziesięciu krajów zwiedzamy domy modlitw czterech różnych religii. Oczywiście meczety, ale i grekokatolicki kościółek św. Mikołaja, katolicki św. Józefa i synagogę El Ghriba. To obrazuje ekumeniczne, pokojowe współistnienie i wielokulturowość Djerby w różnych nacjach, językach, wyznaniach i temperamentach. Spacerujemy również po dwóch żydowskich gettach: Ar-Rijad (Al-Hara as-Saghira) i As-Sawami (dawna Al-Hara Al Kabira). Odwiedzamy szkołę i przedszkole żydowskie, w których dzieci uczą się hebrajskiego i poznają Torę. Getta na pozór wyglądają jak inne tunezyjskie miasteczka. Mają przykurzone od piasku ulice i chodniki, palmy, białe domy z ozdobnymi niebieskimi oknami i drzwiami. Nad wejściami znajdują się pomalowane arabskie znaki ochronne: ryby, ręki Fatimy i menory. Uliczki wypełnia jakże odmienna atmosfera, jak przystało na „Jerusalem północy”. Dookoła słychać „szalom” i można zjeść najlepszego brika w Brik Ishak i Le Roi de Brik, gdzie jak zapewnia właściciel, wszystko jest koszerne. Burza piaskowa i lampki hanukowe Po południu zaczyna mocno dmuchać i wiać. Wiatr od pustyni przynosi burzę piaskową. Pytam przewodnika, czy to chamsin (samum), taki jak w Izraelu? Odpowiada wymijająco, że to się okaże, czy będzie trwał długo, czy krótko. I co przyniesie. Czerwone chorągiewki i tunezyjskie flagi mocno powiewają na wietrze w rytm muzyki na żywo z darbukami i piszczałkami. Mam piasek we włosach i w zębach, wszędzie. Zapiaszczył się również obiektyw aparatu. I wszystko dzieje się naraz w harmidrze. Synagoga położona jest w najstarszej wiosce Erriadh na Djerbie. Podążam za długim sznurem pielgrzymów w czerwonych t-shirtach z napisem: „El Ghriba 2023”. Wszyscy, aby przemieścić się na tereny świątyni, musimy przejść przez bramki bezpieczeństwa. Nasz przewodnik, Jalel Fathallah, mówi, że jeśli jest coś nie w porządku pomiędzy Izraelem a Palestyną, to automatycznie na Djerbie stosunki między muzułmanami a żydami stają się napięte. Skąd się wzięli żydzi na Djerbie? Żydzi zasiedzieli się na wyspie jeszcze za czasów romańskich. Po powstaniu państwa Izraela większość wyjechała. Dzisiaj 98% mieszkańców Djerby to muzułmanie. Pozostałe 2% stanowią wyznawcy judaizmu i katolicy. Historia synagogi to prawie dwa tysiące lat, dokładnie 1900, ale jej obecne mury pochodzą z XIX wieku. Zdejmuję buty. Obowiązkowo zakładam chustę na głowę i tonę w przelewającym się falami tłumie w środku synagogi. Nad morzem głów w jarmułkach podziwiam architekturę, wspaniałe niebieskie podkowiaste łuki w dużej sali modlitw. Zdobią ją niebieskie płytki ceramiczne, rzeźbione w drzewie ornamenty, bogate tkaniny i żyrandole. Nastrój tworzą srebrne i drewniane lampki hanukowe. Uwagę przykuwa arka, piękny pojemnik na podobno najstarszy zwój Tory. Podczas gdy na zewnątrz wiatr porywa z głów jarmułki i chusty, wewnątrz synagogi powietrze stoi jak zaklęte. Jest tłoczno i duszno od potu i setek płonących świec oraz topiącego się wosku. W falującym blasku obserwuję inne ciekawe rytuały. Lag ba-Omer i intencje do Jahve Nakazy absolutnie tu nie działają. Pielgrzymi nic sobie nie robią z napomnień. Mimo to na ścianach licznych na Djerbie synagog (a czynnych przynajmniej jest dwanaście) znajdują się napisy: „Jeśli rozmawiasz w synagodze, to gdzie się modlisz?”. Jako że święto Lag ba-Omer jest przerwą w 49-dniowym tradycyjnym żydowskim okresie postu i żałoby, to w synagodze nie tylko się nie milczy, ale dużo je, pije, śpiewa, radośnie pokrzykuje i zawzięcie dyskutuje. I nie przypuszczam, aby rozmowy miały cokolwiek wspólnego z filozofią dialogu Martina Bubera, badacza żydowskiego pochodzenia, którego uwielbiałam czytać na studiach. W powietrzu unosi się zapach palonej wódki figowej – boukha. Pielgrzymi nie żałują trunku. Rozlewają go w plastikowe kubeczki. Częstują siebie nawzajem suszonymi owocami i orzechami na tacy. Przy tym z serdecznością się przytulają i poklepują po ramionach. Lag ba-Omer ma absolutnie ludyczny charakter. Tysiące Chasydów na grobie cadyka Elimelecha w Leżajsku. Kim był słynny rabin? Każdego roku Chasydzi tłumnie pielgrzymują do Leżajska. Co przyciąga ich do niewielkiego miasta na Podkarpaciu? Przeciskam się przez tłum tam, gdzie panuje największe skupisko ludzi przy koszach ze sprzedawanymi jajami ugotowanymi na twardo. Na skorupkach kobiety, mężczyźni i dzieci zapisują intencje oraz życzenia, z którymi przyjechali do Ghriby. Potem stojąc w długiej kolejce, ukrywają jaja z intencjami w szparze pod główną ścianą. Tam też za szybą wiszą setki cennych przedmiotów w srebrze i złocie ofiarowanych dziękczynnie przez pielgrzymów z całego świata. W drobnych jak robaczki literach w językach hebrajskim i francuskim ukryte są intencje do Jahve z prośbą o cudowne uzdrowienie, sprawy małżeńskie, miłość, zgodę w rodzinie i ogólnie pojęty dobrobyt. Przypominają mi się sceny ze „Sztukmistrza z Lublina” Isaaca Singera pisanego w jidysz, o zmaganiu się z własną tradycją, kiedy życie wali się w gruzy. Po prostu razem Z galeryjki fotografuję tocząca się licytację korony. Licytatorzy prowadzący kwesty przekrzykują się nawzajem. Kiedy cena osiąga 11 tysięcy tunezyjskich dinarów, dobito targu. Całość datków zostaje przekazana Rabinowi Djerby na potrzeby synagogi. Poznaję trójkę eleganckich pielgrzymów. Muzułmanin Anounar Benbrahim ubrany w szlachetnie wyglądającą dżalabiję w kolorze złoto-zielonym zapewnia mnie, że to również święto islamu. Przy okazji tłumaczy mi znaczenie swojego imienia (to po arabsku: jasność, światło, diament), wskazując na serce i na blask hanukowej lampki. Przedstawia mi swoje dwie przyjaciółki żydówki, siostry: Lydie Arous i Monique Halimi, które przyleciały tu na tydzień z Paryża. Wszyscy są Algierczykami, wyemigrowali z Konstantyny. Monique opowiada, że nie wyobraża sobie, by co roku tu nie przyjechać. Byłaby to strata dla duchowości. – Ensemble, c'est tout. (Po prostu razem) – puentuje w języku francuskim kwintesencję pielgrzymki Lydie. Pierwsze postrzyżyny i swaty Dwaj młodzieńcy z rodziną stojący z boku w jarmułkach, częstują mnie wódką figową. Jeden z nich to Nathane Berdah z rodzicami, Carole i Philippe, którzy również przylecieli z Paryża. Uczestnictwo w Gharibie to coroczne ważne wydarzenie dla ich rodziny. Rodzice wspominają tradycję pierwszych postrzyżyn chłopca w Gharibie, kiedy Nathane miał 3 lata. Opowiadają również o tym, że kobieta i mężczyzna wyswatani w święto Lag ba-Omer są nadzwyczaj szczęśliwą parą, czego mają dowody w swojej rodzinie. Tymczasem na dziedzińcu synagogi rozkręca się w najlepsze jarmarczna impreza kupna i sprzedaży. Nabyć można złotą i srebrną biżuterię, dewocjonalia, ubrania, ciasta i słodycze. Poza świątynią trwa w najlepsze piknik. Wiatr roznosi dym i zapach pieczystego grillowanego kurczaka, wołowiny i kaszy kuskus. O zachodzie słońca wyrusza długi ogon procesji ze zlicytowaną koroną. Setki osób w tłumie wylewają się na zewnątrz z chorągwiami i muzyką, tańcami, oklaskami i okrzykami. Wrażenie potęguje porywisty, gwałtowny, suchy wiatr z unoszącym się piaskiem i pyłem z ulicy. Nadyma kolorowe stroje pielgrzymów jak balony. Niektóre panie wyglądają zjawiskowo i filmowo, we fruwających falbanach, lokach, perukach. A ja opatulona w chustę, zdrożona jak każdy z pielgrzymów, wracając po godzinie 21 do hotelu, stwierdzam, że ta pielgrzymka daje moc! W ogóle nie czuję się zmęczona. Zanim będę spać snem sprawiedliwego, pójdę jeszcze na wieczór beduiński. Tymczasem wiatr po burzy piaskowej przyniósł ulewny deszcz i grzmoty. Okazał się on dla przyrody i przykurzonych domostw na pięknej, śródziemnomorskiej Djerbie zbawienny i oczyszczający jak katharsis. Przynajmniej jedna modlitwa została wysłuchana.
Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów
Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Tożsamość narodowa opiera się na oporze wobec okupantów i konfliktach, które w przeszłości nawiedziły kraj.
W tym artykule: Trudna historia Afganistanu Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Jest pewna afgańska anegdota, która wiele mówi o historii tego kraju. Gdyby zapytać mieszkańca wsi lub prowincji, co jest za widocznym tuż obok wzgórzem, ten odpowie: „Za tym wzgórzem mój dziadek walczył z Aleksandrem Wielkim”. W tym niewinnym żarcie kryje się jednak ziarno prawdy. W 329 r. p.n.e. Aleksander Macedoński dotarł do Afganistanu ze swoją armią i podbił ten kraj. Za jego panowania powstało wiele miast, do których sprowadzali się hellenistyczni koloniści. Jednak grecka okupacja spotkała się buntami miejscowej ludności. Wydarzenia te, i dalsza walka o niepodległość kraju położonego na niezwykle surowym terytorium, kształtowały narodową tożsamość Afgańczyków. Trudna historia Afganistanu Gościem najnowszej odsłony cyklu „Kawa z ambasadorem” był dr Piotr Łukasiewicz, politolog, dyplomata, pułkownik rezerwy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i były ambasador RP w Afganistanie w latach 2012–2014. Rozmowę o historii i społeczeństwie Afganistanu prowadziła dr Małgorzata Bonikowska, prezeska Centrum Stosunków Międzynarodowych i THINKTANK. Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Najwcześniejsze osady miejskie pojawiły się w Afganistanie już w III tysiącleciu p.n.e. Po 2000 roku p.n.e. region ten zamieszkali Ariowie, którzy należeli do indoirańskiego odłamu ludów indoeuropejskich. To za ich czasów powstało miasto, które dało początek Kabulowi. – Historia Afganistanu jest bardzo skomplikowana. To kraj leżący na styku Azji Centralnej, Subkontynentu Indyjskiego i rozszerzającego się Bliskiego Wschodu. Historycznie był miejscem styku dwóch religii: islamu i hinduizmu – mówi dr Piotr Łukasiewicz. Po śmierci Aleksandra Wielkiego tereny Afganistanu przejęli Seleucydzi, a później znaczną część kraju opanowali Partowie. W 50 r. n.e. Afganistan został zaatakowany i złupiony przez Kuszanów, którzy przybyli ze stepów Azji. Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium – Historia tego kraju jest naznaczona wieloma wojnami, konfliktami i konfrontacjami. To sprawiło, że Afgańczycy przyjęli dość wojskowy styl życia. Z drugiej strony to społeczeństwo żyło i żyje w surowych warunkach geograficznych, a jak wszyscy wiemy, górale to specyficzni ludzie. Konsekwencją tych dwóch czynników było stworzenie pewnego rodzaju „wojowniczej” hierarchii społecznej – tłumacz ambasador. Tożsamość Afgańczyków jest oparta przede wszystkim na oporze i obronie swojego terytorium. Z drugiej strony, dr Piotr Łukasiewicz zwraca uwagę na to, że Afganistan nigdy nie był skolonizowany. – Bardzo się starały o to dwa duże mocarstwa. Chociaż zdarzało się, że krajem rządzili (z nadania Brytyjczyków lub Rosjan) królowie lub szachowie. Nigdy jednak w Kabulu nie zasiadywał okupacyjny król lub namiestnik. To odróżniało Afganistan od innych krajów regionu – przyznaje ambasador. To jednak nie oznaczało braku problemów. Bezpieczeństwo, kultura, największe atrakcje. Nasz mini-przewodnik po Afganistanie Afganistan jest jednym z najbiedniejszych krajów na świecie, w którym od lat toczy się tląca wojna domowa między armią a radykalnymi islamistami – talibami. Choć to państwo nie cieszy si... – Przyczyną nieszczęść tego narodu jest po pierwsze to, że dybały na niego potęgi zewnętrzne i ingerowały w ten kraj praktycznie przez cały czas. Po drugie, wewnętrzne problemy Afganistanu. Ten kraj był zawsze rozrywany przez księstwa z prowincji, które mocno sprzeciwiały się silnej władzy w Kabulu. To powodowało niezdolność do stworzenia silnego, scentralizowanego państwa – wyjaśnia dr Łukasiewicz. Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Współcześnie Afganistan zmaga się z nowymi-starymi problemami. W 2021 roku kraj przejęli talibowie. Odtwarzają oparty na prawie szariatu Emirat Afganistanu z lat 90. XX wieku. Odrzucili demokratyczną konstytucję, która zakładała wolność wyznania i języka dla wieloetnicznego narodu. Obecnie najwyższą władzę sprawuje przywódca duchowy emir Hibatullah Achundzada, który przebywa w Kandaharze. Na czele rządu w Kabulu stoi mułła Hasan Achund. To on de facto zarządza krajem. Eksperci wskazują, że nowe struktury władzy marginalizują i dyskryminują afgańskie mniejszości, prawa człowieka są ograniczane. Współczesny Afganistan zmaga się z pogłębiającym się kryzysem humanitarnym. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jeśli planujecie odwiedzić Stambuł, atrakcje z tej listy to jazda obowiązkowa. Poznajcie dawną stolicę Turcji
Jedną z najwspanialszych metropolii świata jest Stambuł. Atrakcje tego miasta w Turcji zachwycą każdego fana orientu, tajemniczych historii, fascynujących budynków, zakupów i dobrego jedzenia.
W tym artykule: Stambuł – atrakcje dawnej stolicy Turcji Wielki Bazar (Kapalıçarşı) Hagia Sophia Topkapi (Topkapı Sarayı) Błękitny Meczet Festiwal Tulipanów Hamam Meczet Sulejmana Wielkiego (Suleymaniye) Wieża Galaty Ulica Istiklal (Istiklal Caddesi) Zatopiona Cysterna (Yerebatan Saray) Hipodrom Tureckie kawiarnie Bazar Egipski Stambuł, zbudowany niczym Rzym na siedmiu wzgórzach, wita nas lasem strzelających w niebo minaretów z ponad 3100 meczetów. Jest ich tu najwięcej w całej Turcji. Szczególnie malowniczo prezentują się one z perspektywy Złotego Rogu, naturalnej zatoki Bosforu, po której pływają statki wycieczkowe i promy. To wyjątkowa arteria komunikacyjna, którą warto wybrać się w niezapomniany turystyczny rejs. Stambuł – atrakcje dawnej stolicy Turcji Po opuszczeniu Złotego Rogu i wpłynięciu na wody cieśniny Bosfor, łączącej Morze Czarne z Morzem Marmara i Śródziemnym, będziemy mieli po jednej stronie Europę, a po drugiej Azję. Ta międzykontynentalna podróż jest jedną z setek atrakcji tego miasta, którego bogata i fascynująca historia liczy ponad osiem tysięcy lat. Dziś Stambuł jest niezwykle gwarną metropolią. Jednak wciąż można tu znaleźć wytchnienie w pięknych ogrodach urządzonych z przepychem restauracji, gdzie, zanurzeni w wygodnych otomanach, odpoczniemy. Ciesząc się towarzystwem wszędobylskich kotów, popijając wyborną, mocną kawę podawaną w tygielkach albo esencjonalną herbatę serwowaną w szklaneczkach o kształcie tulipanów. Stambuł to też królestwo słodyczy, by wymienić choćby najpopularniejsze: chałwy, baklawy czy kolorowe galaretki, zwane lokum. Z całą pewnością miasto kulinarnie rozpieści i zaspokoi każdego. Do wyboru mamy tu aż ponad 23 tysiące restauracji. Wielki Bazar (Kapalıçarşı) Był największym i najstarszym krytym bazarem świata. Powstał z inicjatywy Mehmeda II Zdobywcy w 1461 roku. Sułtan chciał w ten sposób uczynić ze Stambułu handlowe centrum świata, a przy okazji zapewnić finansowanie dla Hagia Sophia. Często obok meczetów organizowano bazary, żeby fundusze wygenerowane dzięki nim wspierały remonty i utrzymanie świątyń. W sercu miasta, czyli w dzielnicy Faith, na powierzchni prawie 40 hektarów mieści się obecnie 4000 sklepów połączonych labiryntem ponad 60 uliczek. Wielki Bazar to prekursor obecnych galerii handlowych. Miejsce jedyne w swoim rodzaju, niczym skarbiec Alibaby, wypełniony towarami i skarbami z całego świata. Podzielony jest na sektory, w których można kupić ceramikę, wyroby ze skóry, dywany, antyki, lampy, tkaniny i przeróżne pamiątki. Ale też zjeść, odpocząć, a nawet pomodlić się w jednym z meczetów. Szczególnie słynna jest złota uliczka, gdzie jubilerzy wystawiają wykonane ze złota i kamieni szlachetnych precjoza. Targowanie się o cenę należy do tutejszych rytuałów, dlatego nie powinniśmy się śpieszyć i spokojnie, pijąc herbatę, prowadzić negocjacje ze sprzedawcami. W 2022 roku Wielki Bazar odwiedziło prawie 40 mln ludzi. Jest otwarty codziennie poza niedzielą od 8.30 do 19.00. Hagia Sophia Jej inna nazwa to Świątynia Mądrości Bożej. Przez tysiąc lat uznawana była za najwspanialszą i największą świątynię chrześcijańskiego świata. Pierwsza jej wersja powstała za czasów Konstantyna Wielkiego, na miejscu pogańskiej świątyni. Jednak uległa zniszczeniu. Swój obecny wygląd zawdzięcza cesarzowi Justynianowi Wielkiemu, któremu udało się wybudować ją w ciągu zaledwie 5 lat, w 537 roku. Prace nad nową świątynią zlecił dwóm wybitnym naukowcom – Antemiuszowi z Tralles i Izydorowi Starszemu z Milletu. Zastosowane tu rozwiązania inżynieryjne przewyższały wszystko co wcześniej zbudowano. Nowa Katedra miała masywną kopułę, marmurowe kolumny i posadzkę. Niemal każdy centymetr jej wnętrza pokrywały wspaniałe mozaiki. Podobno do jej budowy wykorzystano elementy jednego z cudów antycznego świata – świątyni Artemidy w Efezie. W Hagia Sophia odbywały się najważniejsze uroczystości religijne oraz koronacje cesarzy bizantyjskich. Mówi się, że będąc pod wpływem jej piękna, kijowski książę Władysław przyjął chrześcijaństwo. Zaś po zdobyciu Konstantynopola, na jej widok również Mehmed II Zdobywca zszedł z konia, uklęknął i posypał ziemią turban. A potem rozkazał zamienić tę wspaniałą świątynię w meczet. Wówczas do Hagia Sophia dobudowano minarety, a jej sylwetka stała się wzorem dla innych muzułmańskich świątyń. Od 1934 do 2020 r. pełniła rolę muzeum. Obecnie ponownie jest meczetem. Zabytek znajduje się w dzielnicy Sultanahmed i można go zwiedzać za darmo, codziennie od godziny 10.00 do 22.00. Topkapi (Topkapı Sarayı) To swego rodzaju miasto w mieście, otoczone wysokim, potężnym murem. Rozciąga się na powierzchni 700 hektarów, na jednym ze wzgórz z widokiem na Bosfor i Morze Marmara. Była to wspaniała rezydencja sułtanów. Tu przez wieki podejmowano najważniejsze decyzje dotyczące losów Imperium Osmańskiego, knuto intrygi, planowano podboje. Topkapi był sceną wielu historii miłosnych i dramatów. Jego budowę rozpoczęto zaraz po zdobyciu Konstantynopola, a zakończono w 1465 roku. Kolejnych 30 sułtanów przez około 400 lat rozbudowywało go i unowocześniało. Pełnił swoją funkcję do roku 1853, kiedy to sułtan Abdulmecid I przeniósł królewską rezydencję do pałacu Dolmabahçe. Pałac Topkapi składa się czterech dziedzińców, do których prowadziły bramy i setek pomieszczeń o różnym przeznaczeniu, które zamieszkiwało około 4 tys. osób. W najbardziej niedostępnej z jego części znajdował się harem. Była to część przeznaczona dla rodziny sułtana, jego matki, żon, konkubin, dzieci, rodzeństwa i wybranych przedstawicieli dworu. Na czele tego królestwa kobiet stała matka panującego sułtana. A strzegli go pochodzący z Afryki niewolnicy – eunuchowie. Oficjalnie sułtan mógł mieć cztery żony i dowolną liczbę konkubin. Harem składał się z około 300 pokoi, 9 łaźni, 2 meczetów i szpitala. Rozwój tego miejsca zapoczątkowała Hurrem, zwana Roksolaną, ukochana żona sułtana Sulejmana Wspaniałego. To ona nakłoniła męża do budowy nowego haremu właśnie w Topkapi, po tym jak spłonął stary położony w innej części Stambułu. Chciała być bliżej męża i jednocześnie ośrodka władzy. Zastępując Sulejmana podczas prowadzonych przez niego rozlicznych wojen, zapoczątkowała tzw. sułtanat kobiet. Pałac jest obecnie muzeum, które można zwiedzać. Do zobaczenia jest m.in. kuchnia z 12 tys. sztuk porcelany. Zobaczymy tu specjalną, seledynową misę z Chin, która podobno zmieniała kolor, jeżeli podane w niej jedzenie zawierało truciznę. Poza tym Topkapi zawiera rozliczne bogato zdobione pawilony, szkołę, bibliotekę z bogatą kolekcją aż 6 tys. egzemplarzy unikatowych ksiąg, święte relikwie należące do Proroka Mahometa, różne rodzaje broni, przebogaty skarbiec królewski czy kunsztowne szaty monarsze. Żeby obejrzeć wszystkie zgromadzone tu skarby, warto zarezerwować sobie co najmniej pół dnia. Pałac znajduje się w dzielnicy Faith. Latem można go zwiedzać od środy do poniedziałku od 9.00 rano do 18.00, zamknięty jest we wtorek. Bilety wstępu zaczynają się od 33 euro, opcja z haremem – 59 euro. Błękitny Meczet Z założenia miał przyćmić Hagia Sophia. Powstał z inicjatywy sułtana Ahmeda I, który podobno osobiście angażował się w prace budowlane. Powstawał w latach 1609–1616. Prawdopodobnie przez nieporozumienie – architekt Mehmet Aga źle zinterpretował słowa władcy – ozdobiono go aż 6 minaretami. Tyle ich wówczas miała Wielka Świątynia w Mekce. Aby uniknąć skandalu i oskarżeń o nadmierną pychę Ahmed I sfinansował siódmy minaret, który dodano do najważniejszej świątyni islamu. Meczet nazwano błękitnym z powodu barwy dekorujących jego wnętrza niebieskich płytek z motywami roślinnymi. Wyprodukowano je na specjalne zamówienie sułtana w Izniku, ponieważ wszystko w jego meczecie miało być najwspanialsze. Świątynia imponuje kopułą średnicy 22,4 metra, która wznosi się na wysokości 43 metrów. A rozświetla ją aż 260 okien. Meczet można zwiedzać codziennie za darmo, poza wyznaczonym czasem modlitwy. Jak we wszystkich miejscach kultu religijnego, z szacunku trzeba pamiętać o stosownym ubraniu oraz nakryciu głowy i zdjęciu butów. Festiwal Tulipanów Tulipany są narodowymi kwiatami Turcji i samego Stambułu. Były również ukochanym kwiatem sułtanów. Uprawiano je w całym kraju jako symbol potęgi, dobrobytu, bogactwa i prestiżu imperium. Tulipany to częsty motyw w osmańskiej sztuce, wzór na tkaninach oraz ceramice. Przez jakiś czas stanowiły nawet formę waluty, którą płacono za różne towary. Właśnie stąd w XVI wieku dotarły do Holandii, gdzie wywołały tzw. tulipanową gorączkę. Doprowadziła ona nie tylko do powstania wyjątkowych krzyżówek tych kwiatów, ale też kosmicznego wywindowania ich cen, a potem spektakularnych bankructw holenderskich kupców. Od 2006 roku co roku w Stambule organizowany jest Festiwal Tulipanów. Miasto wzbogaca się wówczas o miliony nowych sadzonek. Tulipany kwitną w parkach, na skwerach, przy ulicach, rondach, dosłownie wszędzie, zachwycając swoim wyglądem, kolorami i zapachem zarówno mieszkańców, jak i turystów. Festiwal trwa od 1 do 30 kwietnia. Oprócz tulipanów można wówczas podziwiać także dywany hiacyntów czy żonkili. Hamam Tradycyjna łaźnia turecka to kolejne miejsce i jednocześnie rytuał, z którego słynie Stambuł. Co jednak ciekawe, tutejsze łaźnie parowe były wzorowane na rzymskich. Turcy poznali je, podbijając Konstantynopol, a potem dostosowali do swoich potrzeb i rozprzestrzenili po całym imperium. Większość obecnych hamamów wzorowana jest na tych pochodzących z XV i XVI wieku. Jeden z najsłynniejszych to Cemberlitas Hamam, usytuowany niedaleko Wielkiego Bazaru, zbudowany przez architekta Mimara Sinana w 1584 roku. Kolejny, również jego autorstwa, zwany Łaźnią Roksolany – Ayasofya Hurrem Sultan Hamam – po przebudowie w 2011 roku stał się w pełni nowoczesną łaźnią. Zadaniem hamamu nie jest tylko zachowanie czystości. To rytualna kąpiel oczyszczająca umysł i ciało. Miejsce spotkań towarzyskich, relaksu i wymiany poglądów. Tradycyjna łaźnia podzielona jest zwykle na trzy pomieszczenia. Pierwsze pełni rolę szatni i jest w nim temperatura pokojowa. Drugie, nieco cieplejsze, ma do 38 stopni. W trzecim zaś można się już spocić podczas sesji w temperaturze ok 50 st. C. Wiele hamamów to dzieła sztuki, popis mistrzostwa dawnych budowniczych. Są ozdobione kolumnami, pięknie dekorowane kafelkami z motywem tulipanów i zapewniają intymną atmosferę. Dla kobiet i mężczyzn są oddzielne hamamy. Przez około 20 minut pocimy się, siedząc na marmurowej ławce i opłukując obficie ciało i włosy wodą ze specjalnych miedzianych misek. Możemy też skorzystać z peelingu z użyciem rękawicy (kese), którą energicznie pociera się całe ciało, aby usunąć martwy naskórek. Potem czeka nas kąpiel z mydlinami (köpük). To rodzaj długiej, wąskiej poduszki nasączonej wodą z mydłem i napompowanej powietrzem, którą obsługa przeciąga nad naszymi ciałami. Całą sesję kończymy w chłodnym pokoju, gdzie serwowana jest herbata. W Stambule działa około 60 hamamów. Meczet Sulejmana Wielkiego (Suleymaniye) Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Stambułu. Hołdem dla pamięci jednego z najwybitniejszych władców tego kraju, jakim z pewnością był Sulejman Wspaniały. Za czasów tego najdłużej panującego nad Imperium Osmańskim władcy (1520–1566) budowano szkoły i uniwersytety. Był też hojnym mecenasem artystów oraz naukowców. A przy tym wybitnym wojskowym strategiem. Niemal dwukrotnie powiększył granice swojego imperium, które zasięgiem obejmowało znaczną część Europy, Azji i Afryki. Budowniczym najważniejszych obiektów za czasów Sulejmana był Sinan, jego legendarny architekt, twórca prawie 400 budowli. Meczet Suleymaniye jest jednym z jego najważniejszych dzieł. Zachwyca proporcjami i wznoszącą się na wysokości 53 metrów kopułą. Na jego terenie znajdują się grobowiec sułtana, jego ukochanej córki, Mihrimah Sultan oraz żony, sułtanki Hurrem. Niedaleko znajduje się grobowiec samego architekta. Budowa meczetu trwała osiem lat i zakończyła się w 1557 roku. Niestety, po zniszczeniu przez pożar w 1660 roku świątynia został odrestaurowana w barokowym stylu. Cztery minarety meczetu oznaczają, że Sulejman I był czwartym sułtanem, który rządził Imperium Osmańskim po podbiciu Konstantynopola. Tak jak inne meczety, można go zwiedzać za darmo. Wieża Galaty Kolejny symbol Stambułu. Jej charakterystyczna, owalna, 63-metrowa strzelista sylwetka góruje po drugiej stronie Złotego Rogu w dzielnicy Beyoğlu. Można do niej dotrzeć spacerem przez most Galata. Jej geneza sięga XIV wieku i przez stulecia była najwyższym obiektem tej części Stambułu. Najpierw jako element fortyfikacji obronnych, potem stacjonowali w niej janczarzy. Była więzieniem, stąd też wypatrywano pożarów, które regularnie nawiedzały Stambuł. Odnawiana i burzona kilkanaście razy, dziś jest muzeum. Na jego najwyższym piętrze mieści taras widokowy. Można z niego podziwiać wspaniałą panoramę starej części Stambułu. Z miejscem tym związana jest historia Ahmeda Çelebiego, zwanego tureckim Dedalem. Był pierwszym z ludzi, którzy wzbili się w niebo na skrzydłach wykonanych z ptasich piór. Podobno skoczył z wieży Galata w 1632 roku, przeleciał nad Bosforem i wylądował po azjatyckiej stronie. Za ten czyn został nagrodzony przez sułtana Murda IV workiem złota. Muzeum czynne jest w sezonie letnim od 8.30 do 23.00. Bilet wstępu kosztuje 350 TRY (ok. 75 zł). Teren wokół wieży tętni życiem. To jedno z ulubionych miejsce spotkań i relaksu młodzieży. Ulica Istiklal (Istiklal Caddesi) Po turecku jej nazwa znaczy niepodległość. Jest komercyjnym centrum Stambułu, jego najbardziej reprezentacyjną i jednocześnie zatłoczoną ulicą. Ten 1,5-kilometrowy deptak znajduje się w dzielnicy Beyoglu. Każdego dnia pokonuje go średnio milion osób. Jego charakterystycznym elementem jest kursujący środkiem zabytkowy, czerwony tramwaj, którym dojedziemy do Placu Taksim. Ulicę wypełniają sklepy, restauracje, kawiarnie. Niedaleko stąd do dzielnicy biznesowej z wieżowcami i eleganckich hoteli. Przy pobliskim Parku Macka znajduje się Muzeum Wojskowe z orkiestrą janczarską. Blisko jest też do Muzeum Niewinności Orhana Pamuka, najsłynniejszego tureckiego pisarza, laureata literackiej nagrody Nobla. Wzdłuż ulicy ciągną się XIX-wieczne budynki konsulatów, kościoły, pałace. Pomiędzy ulicami Tepebasi i Istiklal znajduje się kolejne kultowe miejsce. To Asmalimescit, słynna nocna dzielnica rozrywki. Zatopiona Cysterna (Yerebatan Saray) To kolejny, tym razem ukryty pod ziemią, cud bizantyjskiej architektury. Niczym podziemny pałac wsparty na 336 kolumnach, które biegną w 12 rzędach i są wysokie na 9 metrów. Zatopiona Cysterna była rezerwuarem wody dla władców Konstantynopola na wypadek oblężenia lub zatrucia jej źródeł. Jej budowę zapoczątkował Konstantyn Wielki, a skończył cesarz Justynian w VI wieku. Wiele kolumn pochodzi z innych obiektów świata starożytnego, jak chociażby umieszczone w północno-zachodnim rogu tej budowli tajemnicze głowy meduz. Cysterna jest pięknie oświetlona i ma doskonała akustykę. Można tu posłuchać koncertów lub zanurzyć się w świecie ciszy, przerywanej tylko spadającymi z sufitu kropelkami wody. Znajduje się w dzielnicy Faith, obok Hagia Sophia. Można ją zwiedzać codziennie od 9.00 do 19.00. Bilety od 26 euro. Hipodrom Ten położony w sercu starego Konstantynopola owalny tor wyścigowy dla koni i rydwanów służył głównie rozrywce. Powstał z inicjatywy cesarza Septymiusza Sewera, a rozbudował go Konstantyn Wielki. Miał około 450 metrów długości, 130 szerokości i mógł pomieścić ponad 100 tys. widzów. Rywalizowały na nim dwie drużyny – Zielonych i Niebieskich – sponsorowane przez główne partie polityczne. Emocje podczas wyścigów były tak wielkie, że często doprowadzały do zamieszek. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków, hipodrom został zapomniany i służył głównie jako źródło surowca do budowy innych obiektów. Za czasów świetności dekorowały go rozliczne pomniki przedstawiające ówczesnych bogów, herosów i lokalnych bohaterów, m.in. Herkulesa, Romulusa i Remusa. Z obiektów, które ocalały, dziś możemy podziwiać sławny obelisk faraona Totmesa III ze świątyni w Karnaku, wężową kolumnę ze świątyni Apolla w greckich Delfach, Kolumnę Konstantyna VII Porfirogenety oraz Niemiecką Fontannę. Ta ostatnia miała upamiętnić odwiedziny niemieckiego cesarza Wilhelma II w Stambule w 1898 roku. Tureckie kawiarnie Historia kawy nierozerwalnie związana jest z Imperium Osmańskim. To właśnie Turcy po zdobyciu Konstantynopola zaczęli w nim promować nowy, czarny, pochodzący z krajów arabskich napój. I to właśnie w Stambule powstała pierwsza kawiarnia. Choć badacze tego trunku sprzeczają się, czy było to już w 1475 roku, czy może dopiero w 1550. Początkowo kawiarnie były przeznaczone wyłącznie dla mężczyzn, ale kawę piły również kobiety. Podobno mogły się nawet rozwieść, jeżeli maż nie zapewnił im odpowiedniej ilości kawy. W 2013 roku kawa po turecku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Przesądziły o tym wyjątkowe techniki jej przygotowania. Otóż zmieloną drobno kawę wsypuje się do miedzianego garnka zwanego cezve. Zawiera on zimną, przefiltrowaną wodę oraz cukier, jeżeli chcemy, żeby kawa była słodka. Na żadnym innym etapie parzenia nie można już dodać cukru. Taką mieszankę gotuje się na średnim ogniu do wrzenia. Następnie zdejmuje się ją z niego i miesza, po czym ponownie stawia na ogniu. Proces ten powtarza się kilka razy, aż płyn zgęstnieje. Prawdziwa kawa po turecku powinna być gęsta, czarna i aromatyczna. Po zakończeniu parzenia kawę odstawia się na minutę, żeby ostygła, a fusy opadły na dno. Podaje się ja w niewielkich filiżankach i pije małymi łykami w gronie przyjaciół, ucinając sobie pogawędki. Zwykle serwuje się do niej coś słodkiego. Wyjątkowym miejscem, gdzie nie tylko wypijemy kawę, wyśmienitą herbatę, ale też będziemy mieli szanse popodglądać życie mieszkańców jest Anadolu Nargile Çorlulu Ali Paşa Medresesi. To 300-letnia medresa, położona niedaleko Wielkiego Bazaru, zamieniona na miejsce spotkań i odpoczynku w cieniu rozłożystego platana. Panuje tu wyjątkowa atmosfera starego Stambułu spowitego dymem nargili – fajek wodnych, jednej z używek, którą raczą się mieszkańcy miasta. Bazar Egipski Zwany jest też Bazarem Korzennym. To kolejny punkt obowiązkowy dla każdego miłośnika słodyczy, przypraw, kawy, herbaty i dobrego jedzenia. Można tu przebierać wśród setek gatunków serów i rozkoszować się tureckim lokum, słynnymi kolorowymi galaretkami. Są tu orzechy, suszone owoce, zioła i mnóstwo innych produktów z całego świata. Do budowy bazaru przyczyniły się podatki nałożone przez Turków na produkty wytwarzane w Egipcie – stąd jego nazwa. A dochody miały sfinansować budowę meczetu Yeni Cami, zwanego Nowym, choć ukończono go w 1663 roku. Tuż obok znajduje się przystań Eminonu, gdzie możemy wprost z kolorowych statków kupić słynne tureckie bułki z grillowanymi rybami – ikonę stambulskiego street foodu. I popić to sokiem z kolorowych kiszonek. A potem przejść dwupoziomowym mostem Galata. Górna jego część to ulica, a dolna przeznaczona jest na restauracje. Zanim most powstał w XIX wieku, transport na drugą stronę Złotego Rogu odbywał się głównie łodziami. Obecnie to miejsce popularne zarówno wśród wędkarzy, jak i turystów.
Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan
Hordy islamskich wojowników wtargnęły do Bazyliki św. Piotra, bezczeszcząc i łupiąc świątynię. Był 27 sierpnia 846 roku. Arabowie w Rzymie znaleźli się w samym sercu zachodniego chrześcijaństwa.
W tym artykule: Ekspansja Arabów w VIII wieku Arabskie siły zajęły Sycylię Rzym zlekceważył ostrzeżenia o inwazji Wojska islamskie zdobyły Ostię bez walki Wojska saskie poniosły klęskę Atak na Bazylikę św. Piotra Najeźdźcy złupili serce chrześcijaństwa Saraceni nie próbowali zdobyć Rzymu Frankowie zostali pokonani pod Gaetą Arabowie podpisali rozejm Sztorm jako kara za świętokradztwo Odbudowa Bazyliki św. Piotra Kolejny rajd Arabów na Rzym Budowa nowej Bazyliki św. Piotra Muzułmanie w średniowieczu odnosili oszałamiające triumfy. W IX w. coraz śmielej pustoszyli ziemie włoskie, aż wreszcie dotarli do samego Wiecznego Miasta. Dla Italii nastał sądny dzień. Ekspansja Arabów w VIII wieku Opanowawszy w VII w. północną Afrykę, Arabowie stanęli nad brzegami Morza Śródziemnego, bariery oddzielającej ich od Europy. Nie zamierzali jednak zaprzestać dalszych podbojów. Według nauk proroka Mahometa mieli prowadzić świętą wojnę, aż cały świat znajdzie się pod władzą jedynej prawdziwej religii – islamu. W 711 r. sforsowali Cieśninę Gibraltarską, po czym opanowali całą Hiszpanię. Usiłowali przeć dalej na północ, ale po dwóch dekadach powstrzymali ich Frankowie i ekspansja muzułmańska zatrzymała się u wrót Pirenejów. Arabskie siły zajęły Sycylię Z północnej Afryki blisko było też do wybrzeży Italii i także one stały się celem ataków. W żegludze po Morzu Śródziemnym Arabowie używali okrętów wzorowanych na bizantyjskich dromonach, z załogą do 300 ludzi (żeglarzy, wioślarzy, żołnierzy). W szybkich rajdach łupieskich stosowali też mniejsze monoremy, z około 70–80-osobową załogą. Islamscy zdobywcy początkowo przejęli bizantyjskie statki w portach północnoafrykańskich. Później zaś nakazali miejscowym szkutnikom wykonywać ich kopie dla swojej floty. Droga przez Mekkę. Jak wygląda pielgrzymka do Mekki? Pielgrzymka do Mekki jest uznawana za obowiązek. Każdy z wyznawców islamu powinien ją odbyć przynajmniej raz w życiu. Najświętsze miasto muzułmanów jest dostępne wyłącznie dla mahometan. Prawdopodobnie już w 667 r. wyznawcy Allaha dokonali pierwszego najazdu na Sycylię, który stał się wstępem do regularnych rajdów na włoskie wybrzeża. Zdobywcom szczególnie zależało na opanowaniu wysp śródziemnomorskich, jak Sycylia, Kreta czy Baleary. W tamtejszych portach mogliby tworzyć bazy wypadowe do atakowania terytoriów i miast dalej na północ. Podbój wysp nie był łatwy. Armia północnoafrykańskiej dynastii Aglabidów zdobyła Palermo na Sycylii w 831 r. po ciężkich czteroletnich bojach, wspomagana przez muzułmańskie posiłki z Hiszpanii. Nie oznaczało to bynajmniej opanowania całej wyspy, walki ciągnęły się jeszcze kilkadziesiąt lat. Kontrola nad regionem Palermo miała jednak zasadnicze znaczenie. Arabskie floty z Afryki mogły teraz zatrzymywać się w sycylijskim porcie, uzupełniać tam załogi, dokonywać napraw i zabierać prowiant, by następnie kierować się w stronę włoskiego „buta”. W 838 r. „synowie Szatana” – jak nazywano ich w Europie – złupili Brindisi, dwa lata później – Bari. Miejscowości te leżą jednak dość daleko na południe od Rzymu i w Wiecznym Mieście nie przejmowano się zbytnio wieściami o atakach. Rzym zlekceważył ostrzeżenia o inwazji Nie jest pewne, skąd wyruszyła w 846 r. arabska wyprawa na Rzym. Flota inwazyjna wypłynęła albo bezpośrednio z Palermo, albo z Tunezji, zahaczając tylko po drodze o sycylijski port. Prawdopodobnie załoga jakiegoś statku płynącego na Korsykę zorientowała się, że Arabowie coś knują, i poinformowała o tym korsykańskiego hrabiego Adelwerta. Ten wysłał od razu posłańca do Rzymu z ostrzeżeniem. List dotarł w połowie sierpnia, ale ani papież Sergiusz II, ani notable Państwa Kościelnego nie wykazali specjalnego zaniepokojenia. Podobne fałszywe alarmy zdarzały się często i miasto do nich przywykło. Kpiono więc z ostrzeżeń: „Oho, Saraceni znów płyną na Rzym. I znów wylądują w jakiejś dziurze daleko na południu!”. W czasie obrad zgromadzenia notabli padła jednak propozycja, by na wszelki wypadek wysłać do wasali i sojuszników wezwanie do gromadzenia się pod bronią. Tak też uczyniono, rozsyłając gońców. Na prowincji wiara w najazd okazała się jednak jeszcze mniejsza niż w Rzymie i mało kto ruszył się z domu. Wojska islamskie zdobyły Ostię bez walki 23 sierpnia 846 r. saraceńskie okręty pojawiły się nagle u ujścia Tybru w pobliżu Ostii, dawnego portu rzymskiego. Historycy oceniają, że na pokładach około 70 żaglowo-wiosłowych statków przybyło 5–7 tys. wojowników oraz kilkaset koni. Wysiadłszy na ląd, najeźdźcy ruszyli w stronę obwarowań Ostii, niedawno wzmocnionych wysokimi wieżami ze stanowiskami katapult. Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik... Pod murami zaroiło się wkrótce od białych sylwetek lekko odzianych arabskich żołnierzy, wśród których gdzieniegdzie połyskiwała w słońcu kolczuga jakiegoś znaczniejszego wojownika. Napastnicy ze zdziwieniem przyglądali się obwarowaniom, nie widząc na nich żadnych obrońców. Ostrożnie podeszli do bram, obawiając się zasadzki, ale gdy wkroczyli za mury, powitała ich grobowa cisza. Na ulicach natknęli się na dodatkowe zapory i barykady, których nikt nie bronił. Ostia była zupełnie wyludniona. Dlaczego garnizon i mieszkańcy opuścili świetnie przygotowany do obrony port, pozostaje zagadką. Być może gdy na horyzoncie pojawiła się flota Saracenów, w miasteczku wybuchła panika, która przerodziła się w masową ucieczkę? Złupiwszy Ostię, napastnicy zajęli bez walki kolejną nadmorską miejscowość Portus i zaczęli przygotowywać się do marszu na odległy o 20 km Rzym. Wojska saskie poniosły klęskę Sytuacja Rzymu była niewesoła. Po okresie świetności w czasach starożytnych Wieczne Miasto przeżywało upadek. Liczyło około 30 tys. mieszkańców, dwa razy mniej niż w epoce załamania Imperium Rzymskiego, nie mówiąc o czasach rozkwitu. Na poważną pomoc z zewnątrz nie mogło liczyć. Samo było w stanie wystawić parę tysięcy obrońców, w większości uzbrojonych cywilów. Na wieść o lądowaniu muzułmanów w Wiecznym Mieście pośpiesznie zwoływano mężczyzn pod broń. W kierunku Ostii wymaszerowała najpierw formacja złożona z mieszkających w Rzymie germańskich cudzoziemców: Franków, Sasów i Fryzów. Nie byli zawodowymi żołnierzami, pracowali w cywilnych zawodach, stając pod bronią w razie zagrożeń. W ślad za nimi wyruszyły nieliczne regularne oddziały rzymskie. W pierwszej drobnej potyczce Germanie nieźle się sprawili, odpierając niewielki oddział Saracenów. Wojska Rzymu ruszyły naprzód, ale wkrótce zorientowano się, że najeźdźcy mają dużą przewagę liczebną. Dowódca rozkazał cudzoziemcom zostać na miejscu, sam zaś wycofał się z Rzymianami do miasta. 26 sierpnia rano Arabowie zaskoczyli Germanów, z furią atakując ich pozycje. Kłuci włóczniami, rąbani mieczami i maczugami obrońcy rzucili się do ucieczki, zostawiając na polu poległych towarzyszy. Saraceni ścigali ich po okolicy, zabijając jednego po drugim. Cudzoziemski oddział został kompletnie rozbity. Atak na Bazylikę św. Piotra Agresorzy pojawili się wkrótce na drodze Via Portuensis i ruszyli nią w stronę miasta. Zatrzymali się, gdy ujrzeli przed sobą zwalistą sylwetkę Bazyliki św. Piotra, znajdującej się poza miejskimi murami obronnymi Rzymu. Świątynia wraz z otaczającymi ją zabudowaniami była umocniona i obsadzona obrońcami, przedni oddział arabski postanowił więc poczekać na resztę armii. Stopniowo w okolice Wiecznego Miasta ściągały kolejne kolumny smagłych wojowników w białych szatach i zawojach. Parskały konie, rozlegały się dźwięki piszczałek, padały okrzyki w różnych narzeczach arabskich i berberyjskich. Gdzie jest krzyż Chrystusa? Święte relikwie miały trafić do kościołów w Europie Krzyż Chrystusa to symbol jednoczący chrześcijan na całym świecie. Czy zostały po nim relikwie? Jeśli tak, to gdzie ich szukać? Następnego dnia Saraceni ruszyli do szturmu na niechronione murami przedmieścia. Główny atak skierowali na bazylikę obsadzoną przez oddział Sasów. Na dziedzińcu, w krużgankach, w ciemnych zakamarkach obszernego kompleksu budynków rozległ się szczęk mieczy i wrzaski walczących. Obrońcy, chronieni kolczugami i hełmami, stawiali twardy opór, ale Arabowie mieli przygniatającą przewagę liczebną. Wynik starcia był przesądzony. Najeźdźcy złupili serce chrześcijaństwa Wyciąwszy obrońców w pień, Saraceni zaczęli ogołacać świątynię z kosztowności. To samo spotkało bogatą bazylikę św. Pawła. Największymi skarbami, które mogły wpaść w ich ręce, był złoty krzyż znad domniemanego grobu apostoła Piotra i srebrny stół podarowany Kościołowi przez cesarza Karola Wielkiego. Zagarnięto wielką ilość inkrustowanych drogimi kamieniami kielichów, monstrancji, relikwiarzy. W okolicznych willach i domach chwytano niewolników, rabowano skrzynie z monetami i biżuterię. Według świadków, którym udało się przeżyć, zdobywcy obwieszali się klejnotami, paradując w nich niczym panny na wydaniu. Łupy ładowano na statki, które dopłynęły Tybrem do Rzymu. Mieszkańcy na czele z papieżem obserwowali te wydarzenia z wysokich murów aureliańskich. W pewnym momencie podjęli jednak decyzję o wyprowadzeniu oddziałów za bramy i zaatakowaniu Arabów. Obrońcy uznali zapewne, że nie mogą biernie przyglądać się niszczeniu najważniejszych świątyń zachodniego chrześcijaństwa. Oddziały Rzymu wyszły z miasta i ustawiły się w szyku bitewnym na Campus Neronis. Relacje na temat następnych wydarzeń niestety zaginęły i nie wiadomo, jak wyglądało spotkanie obu wojsk. Według historyka dr. Tommiego P. Lankili doszło do starcia, które nie przyniosło rozstrzygnięcia. Ani Rzymianom nie udało się bowiem odeprzeć napastników spod miasta, ani Arabowie nie zdołali wtargnąć za mury, co zapewne byłoby następstwem rozgromienia przeciwnika. Przypuszczalnie dowódca rzymski, zorientowawszy się po pierwszej konfrontacji w przewadze wroga, zdołał wycofać swe wojsko za mury. Saraceni nie próbowali zdobyć Rzymu „Synowie Szatana” rozrabiali jeszcze przez jakiś czas na przedmieściach, lecz nie próbowali przeprowadzać szturmów na miejskie umocnienia. Po generalnej rekonstrukcji w 536 r. mury Rzymu, wysokie na 12 metrów, miały 19 km długości, wzmacniała je ogromna liczba wież oraz fosy. Były zaniedbane, lecz wciąż stanowiły potężną zaporę dla każdego napastnika. Kryjąc się za taką osłoną, nawet uzbrojeni cywile mogli z powodzeniem odpierać ataki. Saraceni nie mieli tymczasem ani machin oblężniczych, ani katapult, liczba ich wojowników była poza tym zdecydowanie niewystarczająca, by próbować oblężenia. Według wszelkiego prawdopodobieństwa wódz arabskiej wyprawy, którego imienia historia nie zachowała, w ogóle nie planował zdobywania całej stolicy zachodniego chrześcijaństwa. Jego celem było splądrowanie przedmieść, a w szczególności Bazyliki św. Piotra. Miał świadomość, że stanowi ona łatwy kąsek. Do Italii przybywali arabscy kupcy, a jeden z nich spisał podróżniczą relację z pobytu w Rzymie. Wielu arabskich najemników dorabiało też w tym okresie we Włoszech, biorąc udział w tamtejszych wojenkach feudalnych. Po północnej Afryce krążyły opowieści o rzymskich kościołach wypełnionych „wielkimi złotymi figurami z rubinami jako oczami”. Saraceni bez wątpienia wiedzieli, że bazylika, o której bogactwach krążą legendy, znajduje się poza obrębem murów. Drogi rzymskie wciąż mają duży wpływ na nasze życie. Jak to możliwe, skoro większości już nie ma? Pierwsze drogi rzymskie wybudowano już w IV wieku p.n.e. Miały ułatwić przemieszczanie legionów i handel. Najnowsze badania wykazały, że starożytny system dróg ma duży związek ze wspó.. Przyjąć więc można, że wyprawa z 846 r. była tzw. ghazw – rajdem w celach łupieskich. Co nie oznacza bynajmniej, że akcje tego typu nie stanowiły elementu świętej wojny. Przeciwnie – liczono na to, że terytoria spustoszone przez ghazw łatwiej ulegną później trwałemu podbojowi, wchodząc w skład Dar al-Islam, ziemi islamu. Frankowie zostali pokonani pod Gaetą Państwo Kościelne cieszyło się protektoratem cesarza frankijskiego, który w teorii zapewniał mu obronę. Frankowie znajdowali się niedaleko Rzymu, w Spoleto. Jednak ponieważ zlekceważono alarm hrabiego Adelwerta, ich oddziały zaczęły się gromadzić stanowczo za późno. Kiedy ruszyły wreszcie w stronę Wiecznego Miasta, Arabowie podążali już drogą rzymską Via Appia na południe, oddalając się od Rzymu. Grabili kolejne miejscowości, a flota płynęła blisko wybrzeża ich śladem. „Synowie Szatana” mogli sukcesywnie ładować swą zdobycz na statki i ruszać w dalszą drogę, znaczoną pożogą i łupiestwami. Siły frankijskie, liczące kilka tysięcy zbrojnych, ruszyły śladem Arabów i dogoniły ich po 150 km marszu, w okolicach Gaety. Saraceni w porę jednak zorientowali się w niebezpieczeństwie i mieli dość czasu na przygotowanie zasadzki. Część ich wojowników skryła się w wąskim parowie na trasie marszu przeciwnika i zachowując ciszę, czekała na jego nadejście. Frankowie zostali kompletnie zaskoczeni, gdy znienacka spadł na nich grad saraceńskich strzał. Jedną z pierwszych ofiar był chorąży, który runął na ziemię zabity, wypuściwszy z rąk sztandar. Złamało to momentalnie morale wojska, bo upadek świętej chorągwi poczytano za zły znak. Żołnierze rzucili się do bezładnej ucieczki we wszystkie strony, ścigani przez wyjących triumfalnie Arabów. Okoliczne pola i plaże pokryły się dziesiątkami zwłok. Arabowie podpisali rozejm Był już listopad i pogoda na morzu coraz bardziej się pogarszała. Rozochoceni Arabowie nie mogli sobie jednak odmówić przyjemności złupienia Gaety. Ruszyli do szturmu na mury miasteczka, ale został on odparty przez gaetańczyków i przybyłe na pomoc oddziały z pobliskiego Neapolu. Arabski wódz otrzymał wkrótce niepokojącą wieść: sztorm, który zaczął się srożyć na morzu, uszkodził część statków. Trzeba było przystąpić do napraw, mając w perspektywie niebezpieczną podróż powrotną. Nie chcąc dalej ryzykować, Saraceni nawiązali kontakt z wrogiem i przystąpiono do negocjacji. Zakończyły się porozumieniem: obie strony powstrzymają się od ataków, Arabowie spokojnie przezimują w pobliżu Gaety, a na wiosnę opuszczą Italię. Najeźdźcy dobrze wiedzieli, że żegluga po Morzu Tyrreńskim w zimie jest niebezpieczna ze względu na mgły i raptowne sztormy, przeczekanie paru miesięcy było więc najlepszym rozwiązaniem. Ugodę realizowano bez większych zgrzytów. Najbardziej ucierpieli na niej miejscowi chłopi, którzy oprócz siebie i swoich panów feudalnych musieli jeszcze wyżywić kilka tysięcy arabskich zabijaków grasujących po okolicy. Sztorm jako kara za świętokradztwo W kwietniu 847 r. muzułmańska flota odbiła wreszcie od brzegów i obładowana ogromną ilością zdobyczy pożeglowała w kierunku Sycylii. Przewrotne morze spłatało jednak najeźdźcom morderczego figla. Byli już daleko od Włoch, gdy rozpętał się nagle sztorm i kruche monoremy zaczęły tonąć jedna za drugą. Flota znajdowała się wtedy przypuszczalnie zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Sycylii. Według jednej z relacji marynarze widzieli już w oddali zarysy gór, u których stóp leży Palermo. Chrześcijańscy mnisi przekonywali potem, że na drodze arabskiej floty pojawiła się niewielka łódź ze stojącym na niej św. Piotrem, który jednym ruchem ręki rozpętał burzę. Nie do końca zgadzało się to z innym ich twierdzeniem: że najazd na Rzym został zesłany przez Boga jako kara dla grzeszników. Ale tymi niejasnościami mało kto się przejmował. Powszechnie wierzono, że cała islamska flota poszła na dno, ukarana za świętokradczą grabież. Półwysep Arabski był kiedyś kwitnącą, zieloną krainą Obserwując dzisiejszy wygląd Półwyspu Arabskiego trudno w to uwierzyć, ale ten teren był kiedyś pokryty bujną, zieloną roślinnością! Najprawdopodobniej w rzeczywistości było nieco inaczej: część okrętów zatonęła, część zdołała dobić do brzegu. O najdroższych precjozach zrabowanych w Wiecznym Mieście słuch w każdym razie zaginął. Natomiast sycylijskim rybakom zdarzało się ponoć znajdować na brzegu trupy arabskich wojowników obwieszone rzymskimi naszyjnikami, broszami i zapinkami, z licznymi pierścieniami na zesztywniałych paluchach. Odbudowa Bazyliki św. Piotra W Rzymie papież Leon IV, następca zmarłego właśnie Sergiusza, podjął tymczasem odbudowę poważnie zdewastowanej Bazyliki św. Piotra. Przystąpił też energicznie do umacniania systemu obrony miasta. Wiedziano już, że z Arabami nie ma żartów. W pobliżu ujścia Tybru na obu brzegach wzniesiono wieże, łącząc je potężnym łańcuchem. W razie potrzeby można było go podnieść, by zablokować wstęp wrogim okrętom. Całe Wzgórze Watykańskie, wraz ze znajdującą się w jego obrębie Bazyliką św. Piotra, zaczęto otaczać grubym murem. Powstał w ten sposób ufortyfikowany dystrykt o nazwie Leoniana. W końcu XIV w. stanie się on stałą siedzibą papieży w miejsce dotychczasowego Pałacu Laterańskiego. Kolejny rajd Arabów na Rzym W 849 r. Arabowie zorganizowali kolejny rajd na Rzym. Ich flota została dostrzeżona w pobliżu Sardynii i natychmiast podniesiono alarm. Tym razem miasta italskie nie dały się zaskoczyć i wystąpiły zjednoczone przeciw najeźdźcom. Gdy saraceńska flota zbliżała się do ujścia Tybru, czekały już na nią połączone armady Rzymu, Neapolu, Amalfi i Gaety. Najeźdźcy mieli tym razem dużego pecha. Potężny wicher rozproszył ich flotę, co natychmiast wykorzystała flota chrześcijańska. Włoskie galery ruszyły naprzód, atakując i niszcząc pojedyncze dromony i monoremy. Wielu Arabów zginęło, pokaźna liczba dostała się do niewoli. Zwycięstwo chrześcijan było bezapelacyjne. Część islamskich jeńców od razu powieszono na wybrzeżu pod Portus, innych zagnano w łańcuchach do Rzymu. Zamienieni w niewolników harowali później w pocie czoła przy budowie fortyfikacji watykańskich. Budowa nowej Bazyliki św. Piotra Wyznawcy Allaha nie zagrozili już nigdy więcej w tak poważny sposób Rzymowi. Co bardziej krewcy islamscy władcy odgrażali się jednak co jakiś czas, że zdobędą centrum zachodniego chrześcijaństwa. Turecki sułtan Mehmed II zapowiadał w drugiej połowie XV w., że zamieni Bazylikę św. Piotra w stajnię dla swych rumaków. Tajemniczy obraz jest w rzeczywistości arcydziełem Rafaela. Odkryła to sztuczna inteligencja Przez lata uważano, że tajemniczy obraz „de Brécy Tondo” był jedynie kopią arcydzieła Rafaela pt. „Madonna Sykstyńska”. Wizerunek Maryi i Jezusa na dwóch obrazach był niemalże ide... Paradoksalnie, owa starodawna świątynia budziła wówczas coraz mniejszy szacunek samych papieży, zafascynowanych nowoczesną architekturą renesansu. W 1503 r. papieżem został Juliusz II, który jeden z najwspanialszych zabytków wczesnego chrześcijaństwa nakazał zrównać z ziemią. Stara Bazylika św. Piotra została doszczętnie zburzona i na jej miejscu zaczęto budować nową – tę, która zdobi Watykan do dziś.
Trzech Sudańczyków za kradzież straci ręce. W tych krajach wciąż stosuje się niehumanitarne kary
Ukamienowanie, amputacje rąk, a nawet kara śmierci. Na świecie wciąż są kraje, które stosują publiczne egzekucje oraz niehumanitarne, okrutne i poniżające wyroki. W Sudanie właśnie skazano trzech młodych mężczyzn za kradzież. Zostaną pozbawieni rąk.
W tym artykule: Sytuacja polityczna w Sudanie jest coraz bardziej napięta Mężczyźni otrzymali karę amputacji ręki Czym jest prawo szariatu? W których krajach obowiązuje kara śmierci? Trzech młodych mężczyzn w Sudanie usłyszało ostatnio szokujący wyrok sądu. Oprócz kary więzienia i grzywny mają stracić ręce. Wszystko dlatego, że ukradli butlę z gazem w Omdurmanie. To pierwszy taki wyrok od prawie dziesięciu lat. Organizacje broniące praw człowieka biją na alarm i ostrzegają, że kraj znowu wraca na drogę reżimu i ekstremizmu politycznego. Sytuacja polityczna w Sudanie jest coraz bardziej napięta W 2019 roku w Sudanie doszło do masowych protestów, które ostatecznie doprowadziły do upadku sudańskiego prezydenta Omara al-Baszira. Opozycja zapowiadała wówczas głębokie zmiany wewnętrzne, a eksperci mieli nadzieję, że to krok ku demokratyzacji kraju. Dyktator utrzymywał władze przez 30 lat, a system autorytarny utrzymywał się głównie dzięki rozwinięciu aparatu bezpieczeństwa. Nowe władze zapowiadały liberalizację prawa, zmniejszenie m.in. kontroli sfery obyczajowej i reformę polityki szariatu. Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce, by go torturowano? Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie. Jednak wszystko wskazuje na to, że Sudan wciąż narusza prawa międzynarodowe i nie zapewnia oskarżonym sprawiedliwych procesów. W ubiegłym roku 20-letnia Sudanka została skazana na karę śmierci przez ukamienowanie za cudzołóstwo. Media informowały wówczas, że kobiecie odmówiono nawet konsultacji z prawnikiem. Mężczyźni otrzymali karę amputacji ręki Tym razem skazani zostali trzej mężczyźni. Żaden z nich nie miał nawet skończonych 30 lat. Władze Sudanu przekazały, że zostali już przetransportowani do więzienia w północnym Chartumie, tym samym, w którym przebywa Umar al-Baszir. Młodzi Sudańczycy będą tam, aż wyrok zostanie wykonany. Na razie jednak nie wiadomo, kiedy to się stanie. Afrykańskie Centrum Studiów nad Sprawiedliwością oskarżyło kraj o to, że mężczyźni nie doczekali się sprawiedliwego procesu. Oprócz odcięcia ręki, Sudańczyków skazano na trzy lata więzienia i grzywnę w wysokości 2 000 000 funtów sudańskich odszkodowania. To równowartość ponad 15 tysięcy złotych. W 2021 roku Sudan podpisał konwencję ONZ w sprawie zakazu tortur i nieludzkiego traktowania. Władze zobowiązały się wówczas do zmiany przepisów. W 2019 roku wprowadzono kilka ustaw, które zakazały m.in. chłosty i okaleczania narządów płciowych kobiet. Jednak przewrót wojskowy sprzed dwóch lat doprowadził do tego, że wiele dawnych praw powróciło do wymiaru sprawiedliwości. Czym jest prawo szariatu? Prawo szariatu opiera się na założeniu, że prawo musi dostarczać wszystkiego, co potrzebne dla duchowego i fizycznego rozwoju jednostki. Najważniejszym źródłem prawa w krajach muzułmańskich jest Koran, czyli święta księga islamu. Oprócz tego normy prawne oparte są na Sunnie (opowieści o Mahomecie), kijasie (rozumowaniu przez analogię) i idżmie (zgodzie). „Kobiety Bangladeszu mają dość”. Rząd wprowadza karę śmierci dla gwałcicieli Od wielu dni na ulicach stolicy Bangladeszu trwają protesty przeciwko przemocy seksualnej. Protestujący domagają się większej ochrony ofiar napaści na tle seksualnym, ale też poprawy w ścig... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/demonstranci-gomagaja-sie-sprawiedliwosci-dla-ofiar-i-zmian-w-prawie-oraz-ostrzejszego-scigania-sprawcow-photo-by-k-m-asad-lightrocket-via-getty-images-5949d07.jpeg" width="938" height="528" alt="Demonstranci gomagają się sprawiedliwości dla ofiar i zmian w prawie oraz ostrzejszego ścigania sprawców (Photo by K M Asad/LightRocket via Getty Images)" title="Demonstranci gomagają się sprawiedliwości dla ofiar i zmian w prawie oraz ostrzejszego ścigania sprawców (Photo by K M Asad/LightRocket via Getty Images)" /> W islamie nie istnieje rozdział życia świeckiego od religijnego. Właśnie dlatego prawo, które zapisano w świętych księgach (spisanych kilkaset lat temu), dotyczy zwyczajów religijnych i życia codziennego wszystkich ludzi. Tak samo w przypadku stosowania kar. W których krajach obowiązuje kara śmierci? Właśnie dlatego na świecie wciąż są kraje, które stosują niehumanitarne wyroki sądu, takie jak: kamienowanie, chłosta lub amputacje. To między innymi: Iran, Sudan, Somalia, Indonezja, Nigeria, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie. Kilka miesięcy temu Indonezja ogłosiła zmiany w kodeksie karnym. Od tego roku można trafić do więzienia m.in. za konkubinat, seks pozamałżeński i obrazę głowy państwa. Nowe prawo dotyczyć ma zarówno Indonezyjczyków, jak i cudzoziemców. Za te wykroczenia w niektórych prowincjach kraju można zostać skazanym na publiczną chłostę. Jednak sama kara śmierci nie dotyczy tylko krajów muzułmańskich. Co więcej, wyroki, które pozbawiają życia oskarżonych, wydawane są również w krajach, które nie są autorytarnymi reżimami. Chodzi m.in. o Stany Zjednoczone, Japonię i Tajlandię. Z kolei jedynym europejskich krajem, w którym wciąż wykonuje się wyroki śmierci, jest Białoruś. Kara śmierci jest legalna również w: Botswanie, Egipcie, Chinach, Wietnamie, Pakistanie, Singapurze, Jemenie. Źródło: The Guardian Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Powstanie islamu. Jak narodził się kult Allaha?
Co 4 człowiek na świecie jest wyznawcą Allaha, a islam to druga największa religia monoteistyczna po chrześcijaństwie. Jak i kiedy powstała ta religia? Oto najważniejsze fakty na temat początków islamu.
W tym artykule: Kiedy powstał islam? Początki islamu Dlaczego Mahomet uciekł do Medyny? Najdawniejsza historia islamu Jak islam podbijał świat? W jaki sposób wyznawcy islamu błyskawicznie podbili olbrzymi obszar od Atlantyku po Indie? Byli dobrze zorganizowani, oddani swojej wierze i hojnie wynagradzani. Mieli tez utalentowanych i bezwzględnych wodzów. Powstanie islamu to jedno z najważniejszych wydarzeń, które wpłynęły na bieg historii nie tylko Bliskiego Wschodu, ale również Afryki, Europy i Azji. Kiedy powstał islam? Powstanie islamu wiąże się z koczowniczym ludem Arabów, od starożytności zamieszkujących Półwysep Arabski. Przez większość swojej historii Arabowie wyznawali kult wielu Bogów, spośród których najważniejszym był Allah. Choć słowo to w bezpośrednim tłumaczeniu oznacza „Bóg jedyny", przez wiele setek lat odnosiło się do arabskiego boga Księżyca. W czasach przedmuzułmańskich Arabowie mieli rozbudowany system wierzeń w świat duchów i demonów. Czcili bóstwa pod postacią kamieni, drzew i zwierząt – pisze Agnieszka Dziadkowiec, kulturoznawczyni z Uniwersytetu Jagiellońskiego w artykule w pracy „Ewolucja wierzeń w dżinny w kulturze arabskiej. Dżinny w wierzeniach staroarabskich i islamie". Za założyciela islamu i pierwszej religii muzułmańskiej uznaje się Mahometa (po arabsku Muhammad). Ten urodzony w 570 roku w Mekce arabski kupiec jest raczej zgodnie uznawany przez badaczy dziejów islamu za postać historyczną. Zgodnie z twierdzeniami samego Mahometa miał on w 610 roku doznać objawienia zasad nowej wiary. Początki islamu Założyciel islamu, religii wyznawanej dziś przez półtora miliarda ludzi, zaczynał od porażki. W rodzinnej Mekce przez 20 lat pozyskał nie więcej niż 100 zwolenników. Przywódcy rządzącego kupieckim miastem plemienia Kurajszytów długo traktowali go z przymrużeniem oka jako nawiedzonego mistyka. Nie wydawał się groźny. Owszem, od pierwszego objawienia w 610 r. przekonywał, że archanioł Dżibril (Gabriel) przekazuje mu słowa najwyższego Boga czczonego przez ludy pustyni – Allaha, lecz niewiele z tego wynikało. Mieszkańcy Mekki wciąż otaczali kultem swoje bóstwo opiekuńcze Hudala i trzy boginie: Słońca Al-Lat, Wenus Al-Uzza, przeznaczenia Manat. Arabowie z innych oaz i miast pielgrzymowali do sanktuarium Al-Kaaba, w którym przechowywano przyniesiony z nieba przez anioła Czarny Kamień. Historia odkrycia Biblii. Dziś te znaleziska warte są miliony Formę i treść Pisma Świętego kształtowały stulecia badań, debat, postępu technicznego i kultu. Od słów pisanych ręcznie na papirusie i pergaminie po egzemplarze drukowane przez mechanic... Sytuacja się skomplikowała, gdy Mahomet oznajmił, że: „Nie ma boga prócz Allaha”. Zapytany, czy wobec tego kult innych bóstw jest bałwochwalstwem i powinien zostać zniesiony, udzielił twierdzącej odpowiedzi. Rzucił w ten sposób wyzwanie odwiecznej tradycji i wierze przodków. Gdyby sam nie był Kurajszytą i członkiem wpływowego rodu Haszymitów, zapłaciłby za to głową. A tak skończyło się na towarzyskim bojkocie. „Jeśli, jak mówisz, jesteś posłańcem Boga, nie jestem godny, by z tobą rozmawiać. A jeśli bluźnisz, rozmawiać z tobą mi nie wolno” – pokpiwali mieszkańcy Mekki. Dlaczego Mahomet uciekł do Medyny? Z powodu szykan nawróceń było niewiele. Poza domownikami (żoną Chadidżą, kuzynem Alim, teściem Abu Bakrem, wyzwolonym niewolnikiem Zajdem) do Proroka przyłączyli się głównie młodzi mężczyźni z zamożnych rodzin, zbuntowani przeciw konserwatywnym ojcom. Niektórzy trafiali do wspólnoty pierwszych muzułmanów po tym, jak wcześniej żarliwie ich zwalczali. W 619 r. zmarł protektor osieroconego w dzieciństwie Mahometa – Abu Talib. Głową rodu Haszymitów został Abu Lahab, gorliwy wyznawca starych wierzeń. Zapytał krewniaka, czy nadal zamierza głosić swe nauki o jedynym Bogu. Prorok zdecydowanie potwierdził. Abu Lahab oświadczył, że wobec tego nie będzie go dłużej chronił. To już było groźne. Oznaczało bowiem, że gdyby ktoś targnął się na życie Mahometa, wpływowi Haszymici nie czuliby się zobowiązani do dokonania zemsty. Dalszy pobyt w Mekce stawał się śmiertelnie niebezpieczny. W 622 r. Mahomet podjął decyzję o emigracji do Medyny, miasta oddalonego o pół tysiąca kilometrów na północ. Od tego roku tradycyjnie odlicza się kolejne lata kalendarza muzułmańskiego. Hidżra, jak po arabsku nazwano to przełomowe wydarzenie, nie była ucieczką. Prorok najpierw wysłał do Medyny swoich zwolenników, sam opuścił niebezpieczną Mekkę ostatni. Nowego miejsca pobytu nie wybrał przypadkowo. W Medynie zmarł jego ojciec, w symbiozie z Arabami żyły tam społeczności żydowskie wyznające monoteizm. Mahomet miał więc nadzieję, że znajdzie tam podatny grunt dla swoich nauk. Odkryto starożytne artefakty w „grobowcu Salome”. To kobieta, która miała osobiście znać Jezusa W grobowcu, który uważany jest za miejsce pochówku św. Salome, archeolodzy odnaleźli lampy pielgrzymów oraz starożytne inskrypcje. Jeden z napisów to imię kobiety, która miała towarzyszy... Imigrantów przyjęto życzliwie, ale musieli żyć bardzo skromnie. Jedynym sposobem poprawienia warunków było łupienie kupieckich karawan, praktykowane przez wszystkie plemiona pustyni. Poza przewożonymi przez nie dobrami brano też jeńców, za których żądano okupu. Nikogo to nie gorszyło, bo takie prawa panowały tam od wieków. Mahomet – z obawy przed praktykowaną wówczas wendetą (zwaną sar) – żądał jedynie, by jego ludzie nikogo nie zabijali. Najdawniejsza historia islamu W ciągu dekady jego władza została tam uznana i Mahomet utworzył pierwsze państwo islamskie. W 630 r. powrócił do Mekki na czele 10 tys. ludzi i pokonał swych oponentów. W ekspansji nowej wiary pomogła popularność Koranu, świętej księgi islamu. Koran jest uważany za słowo Boga objawione Mahometowi w ciągu 20 lat. Tekst był przekazywany wyznawcom, którzy spisali go za panowania kalifa Usmana (577–656). Koran wymienia 5 filarów islamu: wiara w jednego Boga, modlitwa, jałmużna, post w okresie ramadanu, hadżdż, czyli pielgrzymka do Mekki co najmniej raz w życiu. Mahomet odbył pierwszy hadżdż na krótko przed swoją śmiercią w 632 roku. Jego następcy zalecali wiernym, żeby nie rozpaczali. Wyznawcy Mahometa szerzyli swą wiarę słowem i mieczem. Poszerzanie władzy islamu na drodze wojennej było uważane ze święty obowiązek znany jako dżihad. Pierwsi dwaj kalifowie, czyli następcy Mahometa, prowadząc dżihad, zdołali ustanowić rządy religijne w imperium, które rozciągało się od granic Egiptu aż po Persję. Jak pies okazuje miłość? Sekrety głębokiej relacji człowieka z psem Czy wiesz, jak twój pies okazuje miłość? Dlaczego, kiedy go tulisz i drapiesz za uchem, sam czujesz się szczęśliwy? Trzeci kalif nie miał jednogłośnego poparcia wśród wiernych. Trwały spory, czy kalifat powinien przechodzić na kolejnych potomków Mahometa, czy też ma być funkcją wybieralną z uwagi na zdolności przywódcze. Ulubiona żona Mahometa, A’isza, poprowadziła zwolenników tej drugiej opcji, sprzeciwiając się wyborowi Alego, swego zięcia, na kolejnego kalifa. Zebrawszy zwolenników, starła się z Alim nad Eufratem, w rejonie Syrii i Iraku. Choć obie strony zgodziły się na pokojowe porozumienie, Bitwa Wielbłądzia doprowadziła do fundamentalnego podziału w islamie – zwolennicy A’iszy zyskali miano sunnitów, natomiast partia Alego stała się szyitami. Rozdźwięk między tymi grupami trwa do dziś – sunnici i szyici nadal walczą ze sobą na całym Bliskim Wschodzie, co przyczyniło się do powstania współczesnego terroryzmu. Jak islam podbijał świat? Mahomet, założyciel islamu, zmarł w 632 roku. Tymczasem już w 732 roku Arabowie walczyli z chrześcijańskim państwem Franków pod Poitiers, niecałe 300 km na południe od Paryża. W zaledwie jedno stulecie następcom proroka udało się opanować nie tylko cały Półwysep Arabski i duże obszary w Azji Środkowej (w tym Persję i Mezopotamię), ale także całe południowe wybrzeże Morza Śródziemnego i Półwysep Iberyjski. Na terytorium dzisiejszej Hiszpanii Arabowie pozostali aż przez dziewięć wieków, tworząc w tym czasie bogatą kulturę mauryjską. Dziś islam to druga największa po chrześcijaństwie religia monoteistyczna na świecie. Co 4 człowiek jest muzułmaninem. Największym muzułmańskim krajem na świecie jest Indonezja. W Europie wyznawcy islamu stanowią 6% populacji, w Stanach Zjednoczonych – 1%. Źródła: Uniwersytet Jagielloński Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Indonezja zmienia prawo i wprowadza karę więzienia za seks pozamałżeński. Ucierpi na tym turystyka?
Zmiany w kodeksie karnym Indonezji. Od teraz można trafić do więzienia m.in. za konkubinat, seks pozamałżeński i obrazę głowy państwa. Nowe prawo dotyczyć ma zarówno Indonezyjczyków, jak i cudzoziemców.
W tym artykule: Nowa prawo zakłada kary m.in. za seks pozamałżeński i konkubinat Kary również za obrazę „ideologii narodowej” Czy turystyka w Indonezji jest zagrożona? Branża turystyczna Indonezji od 2020 roku zmaga się z ogromnymi problemami. Państwo, które co roku odwiedzało kilkanaście milionów turystów rocznie, dziś jest swoim własnym cieniem. W ubiegłym roku do tego największego wyspiarskiego kraju na świecie przyjechało zaledwie ok. 160 tysięcy podróżnych. Nowa prawo zakłada kary m.in. za seks pozamałżeński i konkubinat Najbardziej ucierpiało Bali, które w 2021 roku odwiedziło nieco ponad 40 gości z zagranicy. Kiedy jednak sytuacja wymaga poprawy i działań naprawczych, władze Indonezji podejmują decyzje, które mogą sprawić, że stagnacja w tej dziedzinie gospodarki może potrwać znacznie dłużej. 6 grudnia indonezyjski parlament przegłosował zmiany w kodeksie karnym. Nowe prawo zakłada, że za seks pozamałżeński grozić będzie nawet rok więzienia. Z kolei za życie w konkubinacie można otrzymać karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Karze podlegać będzie również promowanie antykoncepcji. Ciekawostki o Indonezji. Co warto wiedzieć o tym wyspiarskim kraju? Indonezja położona jest między Oceanem Spokojnym a Indyjskim. Jest to największy kraj wyspiarski na świecie. Jej archipelag składa się z ok. 17 tysięcy wysp. To również państwo, w który... Co ważne, dotyczy to nie tylko obywateli Indonezji, ale również turystów, którzy będą odwiedzać ten kraj. Jednak tylko najbliższa rodzina będzie mogła zgłosić osoby, które złamały przepisy (rodzice, dzieci, mąż lub żona). Kary również za obrazę „ideologii narodowej” Ustawa zawiera również nowe regulacje w sprawie „ideologii narodowej”. Politykom zależało, aby apostazja, obrażanie prezydenta oraz wyrażanie niepoprawnych poglądów również zostało zabronione. – Wszyscy zgodzili się na zmianę prawa karnego. Stary kodeks należy do holenderskiego dziedzictwa i nie jest już dla nas istotny – mówił Bambang Wuryanto, przewodniczący komisji parlamentarnej odpowiedzialnej za zmianę kodeksu z czasów kolonialnych. Decyzja władz Indonezji spotkała się z falą krytyki ze strony międzynarodowych organizacji humanitarnych oraz samych Indonezyjczyków. Eksperci twierdzą, że nowe regulacje ograniczają prawa człowieka oraz zagrażają wolności wyznania. – Zakaz seksu pozamałżeńskiego w Indonezji to ingerencja w wolność osobistą. Jestem chrześcijanką i bardzo mi się to nie podoba – mówi 35-letnia Hendra, która mieszka i pracuje w Dżakarcie. – Cudzoziemcy mogliby zostać ukarani tylko wtedy, gdyby wdali się w romans z Indonezyjczykiem lub Indonezyjką. Gdyby rodzina to zgłosiła, to wtedy trafiliby do więzienia – dodaje Hendra. Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem. Żyje tu od 300 do 600 odrębnych grup etnicznych. To również kraj, w którym dominującą religią jest islam (wyznaje go 87% ludności). I to właśnie w Indonezji jest najwięcej wyznawców tej religii na świecie – aż 227 milionów osób. Czy turystyka w Indonezji jest zagrożona? Eksperci przyznają, że od kilku lat Indonezja ulega radykalizacji. Społeczeństwo staje się coraz bardziej konserwatywne, a w niektórych częściach kraju alkohol i hazard zostały zakazane. Ponadto w prowincji Aceh odbywają się publiczne chłosty m.in. za homoseksualizm i cudzołóstwo. Nic dziwnego, że branża turystyczna wyraziła zaniepokojenie obecną sytuacją prawną w Indonezji. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... – Nie jest łatwo stworzyć kodeks karny, który uwzględnia wszystkie interesy dla wielokulturowego i wieloetnicznego kraju, jakim jest Indonezja – mówił Yasonna Laoly, minister sprawiedliwości i praw człowieka. Z kolei gubernator Bali stwierdził, że nie ma powodów do obaw. – Nie będzie żadnych specjalnych kontroli stanu cywilnego turystów przy zameldowaniu w żadnym obiekcie turystycznym – mówił Wayan Koster. – Bali pozostaje niezmiennie bezpieczne i przyjazne dla swoich gości – dodaje. Rzecznik rządu Albert Aries stwierdził z kolei, że zagraniczni inwestorzy nie muszą się martwić, bo prawo Indonezji wciąż respektuje prywatność każdego człowieka. Źródła: The Guardian, CNN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".