Awaria Cloudflare wstrząsnęła internetem. Ale największe zagrożenie dla globalnej sieci to burza magnetyczna
Awaria Cloudflare trwała krótko, ale wywołała spore zamieszanie. Eksperci ostrzegają jednak, że prawdziwe zagrożenie dla globalnego internetu wiąże się z ekstremalną aktywnością Słońca. Burza magnetyczna może poważnie zagrozić systemom komunikacyjnym na Ziemi.
Spis treści: Jak groźna może być burza magnetyczna? Jak często pojawiają się burze słoneczne? Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi? Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? Aktywność Słońca zmienia się cyklicznie. Od stycznia 2025 r., nasza gwiazda znajduje się w szczycie aktywności, czyli w tak zwanym maksimum. Na jej powierzchni pojawia się najwięcej plam: ciemnych obszarów o znacznie niższej temperaturze niż temperatura otoczenia. Ich charakterystyczną cechą jest silne pole magnetyczne. Plamy mogą też się przesuwać i powiększać. Gdy ich średnica przekracza 150 tys. km, da się je dostrzec z Ziemi bez użycia teleskopu. Z maksimum słonecznym wiążą się również rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. Szczególnie groźne jest to drugie zjawisko. Koronalne wyrzuty masy to chmury plazmy – zjonizowanych wysokoenergetycznych cząstek – które odrywają się od Słońca i lecą w przestrzeń kosmiczną. Jeśli docierają do Ziemi, powodują gwałtowną zmianę pola magnetycznego Ziemi. To właśnie jest burza magnetyczna, niebezpieczna dla naszej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej. Jak groźna może być burza magnetyczna? Naukowcy od dawna ostrzegają o takiej ewentualności i apelują o podjęcie przygotowań. Już w 2008 roku Amerykańska Akademia Nauk przygotowała analizę, z której wynika, że potężna burza słoneczna mogłaby pozbawić prądu ogromne rzesze ludzi na całym świecie. Cztery lata temu, na konferencji skupiającej specjalistów z dziedziny cyfrowej komunikacji „SIGCOMM 2021”, przedstawiono badania opisujące skutki ekstremalnej pogody słonecznej. Ich autorką jest Sangeetha Abdu Jyothi, adiunktka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Naukowczyni przygotowała opracowanie zatytułowane „Superburze słoneczne: Planowanie na wypadek internetowej apokalipsy”. Zdaniem Abdu Jyothi potężna burza magnetyczna mogłaby doprowadzić dosłownie do „internetowej apokalipsy”. Spowodowałaby, że miliony ludzi oraz instytucji na całym świecie zostałyby pozbawione dostępu do internetu. Oczywiście, bez portali społecznościowych i tym podobnych serwisów ludzkość nie przestałaby funkcjonować. Jednak obecnie w zasadzie niemal wszystko działa w oparciu o wymianę danych poprzez internet. Kontrola lotów samolotów, sterowanie ruchem kolejowym, dostarczanie prądu, gazu, wody, produkcja i dystrybucja towarów wymagają urządzeń i procesów podatnych na uszkodzenie w przypadku burzy słonecznej. Jak często pojawiają się burze słoneczne? Jak powiedziała Abdu Jyothi: „Podczas pandemii zobaczyliśmy, jak nieprzygotowany był świat. Nie było żadnego protokołu, który pozwoliłby skutecznie sobie z nią poradzić. I tak samo jest z odpornością internetu i całej naszej elektronicznej infrastruktury, która jest kompletnie nieprzygotowana na burzę słoneczną o dużej skali". Częścią problemu jest fakt, że ekstremalne burze magnetyczne zdarzają się rzadko, więc nikt nie zaprząta sobie nimi głowy. Według naukowców szacunkowe prawdopodobieństwo ekstremalnych zjawisk słonecznych, mogących bezpośrednio dotknąć naszą cywilizację, wynosi jedynie od 1,6 do 12% w każdej dekadzie. Potwierdza to historia. Na razie odnotowano tylko dwie potężne burze słoneczne. Pierwsza nastąpiła w 1859 roku, druga w 1921 roku. Wcześniejszy incydent, znany jako Carrington Event, doprowadził do tak poważnych zaburzeń magnetycznych na Ziemi, że druty telegraficzne iskrzyły. Natomiast zorze polarne, zwykle widoczne tylko w pobliżu biegunów, były obserwowane aż w okolicach równika. Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi Na szczęście większość połączeń internetowych o charakterze lokalnym i regionalnym w coraz większym stopniu opiera się na światłowodach. Dlatego nie są narażone na działanie prądów geomagnetycznych pojawiających się podczas wyładowań słonecznych. Jednak internet funkcjonuje również w oparciu o podmorskie kable, które łączą kontynenty. Kable te są wyposażone w specjalne wzmacniacze, których zadaniem jest utrzymywanie sygnału na odpowiednim poziomie. Niestety te urządzenia są podatne na prądy. Jeśli choćby jeden wzmacniacz zostanie uszkodzony, całe kable mogą stać się bezużyteczne. Co więcej, jeśli wystarczająco dużo podmorskich kabli w danym regionie nagle przestanie działać, całe kontynenty mogą zostać odcięte od siebie. To zaś oznacza, że państwa leżące na wysokich szerokościach geograficznych, np. USA, Japonia czy w zasadzie wszystkie kraje europejskie, są znacznie bardziej podatne na wahania pogody słonecznej niż społeczeństwa żyjące bliżej równika. Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? – Ekonomiczne skutki jednodniowej przerwy w dostępie do internetu w samych Stanach Zjednoczonych szacuje się na ponad 7 miliardów dolarów – pisze Abdu Jyothi w swoim artykule. – Co, jeśli sieć pozostanie nieczynna przez wiele dni, a nawet miesięcy i to w wielu miejscach na świecie? – pyta dalej autorka pracy. Na zakończenie dodaje, że kiedy nadejdzie kolejna wielka burza słoneczna, będziemy mieli kilkanaście godzin, aby się na to przygotować. Ma w tym pomóc prognoza pogody kosmicznej. Od pewnego czasu przygotowywane są już prognozy globalne dla całej Ziemi. Jak mówią naukowcy, modele prognozowania są tak zaawansowane, że pozwalają co do godziny przewidzieć, jak będzie wyglądała pogoda kosmiczna. Źródło: University of California
Trzy wizje metawersum, trzy światy. Który stanie się rzeczywistością?
Internet przyszłości przybierze formę metawersum – wirtualnego świata, w którym wszystko będzie połączone. Ale to, czy będzie to przestrzeń wolna i dostępna, czy zamknięta i kontrolowana, zależy od decyzji podejmowanych dziś. Trzy potęgi mają trzy różne plany. W którą stronę zmierzamy?
7 sierpnia 1991 roku po raz pierwszy w Polsce nawiązano połączenie internetowe. Wówczas Rafał Pietrak z Uniwersytetu Warszawskiego nawiązał łączność w oparciu o protokół TCP/IP z pracownikiem Uniwersytetu Kopenhaskiego, Janem Sorensenem. Po 2000 roku, dzięki rozwojowi technologii ADSL i sieci kablowych, internet zaczął być powszechnie dostępny w domach. Zapoczątkowało się jego umasowienie. Dziś mało kto wyobraża sobie życie bez dostępu do sieci. Ale jak będzie wyglądać internet przyszłości? Czym jest metawersum? Metawersum należy wyobrażać sobie jako rozległą cyfrową sferę. Chociaż koncepcja ta jest wciąż w powijakach, jest to już rozległa cyfrowa domena, w której zlewają się światy wirtualny i fizyczny. Metawersum ma łączyć ze sobą m.in. elementy rzeczywistości rozszerzonej, rzeczywistości wirtualnej i media społecznościowe. Trzy wizje internetu przyszłości Dr Nora von Ingersleben-Seip z Uniwersytetu Amsterdamskiego doszła do wniosku, że przed nami są trzy możliwe scenariusze. W swoim artykule opublikowanym na łamach „Politics and Governance” pokazała, że Stany Zjednoczone, Chiny i Unia Europejska tworzą konkurencyjne wizje „nowego internetu”. Badaczka twierdzi, że decyzje podjęte dziś zdecydują o tym, czy metawersum stanie się otwartą przestrzenią cyfrową, czy systemem kontrolowanym przez niewielu graczy. – Jesteśmy świadkami pojawienia się dwóch konkurujących ze sobą wersji metawersum. Jednej, skoncentrowanej na konsumentach, kierowanej przez amerykańskie wielkie firmy technologiczne i drugiej, skoncentrowanej na przemyśle, kierowanej przez chińskie wielkie firmy technologiczne. Europa ma wizję trzeciego, otwartego metawersum – ale brakuje jej firm, które mogłyby tę wizję urzeczywistnić – mówi Von Ingersleben-Seip. Ameryka: metawersum napędzane rynkiem Wizja amerykańskiego metawersum powstała w środowisku biznesu, bo brakuje formalnej wizji rządu USA w tej kwestii. Firmy takie jak Meta, Google, Apple, Amazon i Microsoft mają swobodę w dokonywaniu dużych inwestycji i kształtowaniu tego cyfrowego środowiska. Powstająca wersja metawersum jest skoncentrowania na konsumencie. Firmy dominują niemal każdą warstwę ekosystemu cyfrowego, od gogli VR, przez sklepy z aplikacjami, po infrastrukturę chmury i systemy tożsamości. W tej wersji doświadczenia użytkowników – w tym ich dane – są kontrolowane przez niewielką liczbę potężnych korporacji. Chiny: państwowe metawersum Chiny wdrożyły kompleksową strategię narodową, aby przewodzić w metawersum. Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnych wprowadziło plany pięcioletnie i trzyletni plan działania (2023–2025) w celu integracji technologii wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości z kluczowymi sektorami, takimi jak edukacja, produkcja i opieka zdrowotna. Chińscy giganci technologiczni – Huawei, Tencent, ByteDance, Alibaba i NetEase – odgrywają kluczową rolę w tej wizji. Ściśle współpracują z państwem. Każda tożsamość i transakcja online w chińskim metawersum jest monitorowana za pomocą systemów zatwierdzonych przez rząd, co odzwierciedla model, który priorytetowo traktuje kontrolę i nadzór. Europa: wizja oparta na prawach Unia Europejska przyjęła inne podejście. W swojej Strategii na rzecz Sieci 4.0 i Światów Wirtualnych (2023) Komisja Europejska dąży do zbudowania otwartego, interoperacyjnego metawersum opartego na europejskich wartościach, takich jak prywatność, przejrzystość i integracja. Europa inwestuje w projekty leżące w interesie publicznym, takie jak Destination Earth, „cyfrowy bliźniak” planety do modelowania zmian klimatu oraz CitiVerse, wirtualna replika środowisk miejskich, mająca na celu usprawnienie planowania urbanistycznego. Mimo tych ambicji, dr von Ingersleben-Seip zauważa jednak, że brak dużych firm technologicznych w Europie sprawia, iż ​jej metawersum jest uzależnione od amerykańskiej infrastruktury w zakresie przetwarzania w chmurze i sztucznej inteligencji. Dokąd zmierzamy z metawersum? – Metawersum to nie tylko rozwój technologiczny – to projekt polityczny i ekonomiczny. Wybory dokonane dzisiaj zadecydują o tym, czy stanie się ono otwartym cyfrowym dobrem wspólnym, czy rozdrobnionym systemem kontrolowanym przez kilku potężnych graczy – mówi dr von Ingersleben-Seip. Zdaniem ekspertki nie jest jeszcze przesądzone, które metawersum wygra. Obecnie trwa „walka” między zamkniętymi modelami amerykańskim i chińskim, ale istnieje jeszcze przestrzeń dla decydentów, aby skierować rozwój metawersum w stronę wersji, która będzie służyć szerszym interesom niż tylko komercyjne czy geopolityczne Źródło: Politics and Governance Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Po decyzji UOKIK możesz dostać 40 zł od Booking.com. Pokazujemy, jak to zrobić krok po kroku
Korzystałeś z Booking.com od 1 stycznia 2023 r.? Możesz dostać 40 zł lub stały awans w programie Genius. To efekt decyzji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W artykule wyjaśniamy, kto może skorzystać, jak i gdzie złożyć reklamację.
Dlaczego Booking.com musi wypłacić rekompensaty klientom? 1 sierpnia 2025 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) wydał decyzję zobowiązującą Booking.com do zmiany sposobu informowania klientów. Dotyczy to nieprawidłowego przekazywania informacji o tym: czy gospodarz to przedsiębiorca, czy osoba prywatna, że rezerwacje u osób prywatnych nie podlegają ochronie konsumenckiej, jak wygląda podział obowiązków między Booking.com a dostawcą zakwaterowania. Decyzja została opublikowana pod numerem RKR-3/2025 i jest dostępna na stronie www.uokik.gov.pl. Jakie przysporzenia przysługują użytkownikom serwisu? Zgodnie z decyzją UOKiK, Booking.com musi przyznać użytkownikom jedno z dwóch przysporzeń konsumenckich: Trwałe podniesienie poziomu w programie Genius o jeden poziom, jeśli użytkownik ma poziom 1 lub 2 w chwili otrzymania informacji, 40 zł w Portfelu Booking.com, jeśli użytkownik ma już najwyższy poziom Genius. Środki te można wykorzystać w ciągu roku na dowolną usługę na Booking.com, o ile możliwa jest płatność z Portfela. Przysporzenie przysługuje każdemu uprawnionemu konsumentowi tylko raz, niezależnie od liczby dokonanych rezerwacji. Ważne jest również, że przysporzenie mogą otrzymać osoby, które obecnie nie mają konta na Booking.com, pod warunkiem że założą je w ciągu 7 dni od otrzymania informacji o przyznaniu rekompensaty. Kto i jak może złożyć reklamację do Booking.com? Reklamacje mogą składać konsumenci, którzy: dokonali rezerwacji od 1 stycznia 2023 r., nie byli jasno informowani, czy gospodarz to osoba prywatna czy przedsiębiorca, nie wiedzieli, że ochrona konsumencka nie dotyczy rezerwacji u osób prywatnych, nie byli poinformowani o podziale obowiązków między Booking.com a dostawcą zakwaterowania. Reklamację należy złożyć przez Centrum pomocy Booking.com – najlepiej przez stronę lub aplikację po zalogowaniu numerem rezerwacji i kodem PIN. Dla przyspieszenia rozpatrzenia warto dodać w treści słowo „UOKiK” lub numer decyzji RKR-3/2025. Reklamację trzeba złożyć do trzech miesięcy od dnia otrzymania informacji o przyznaniu prawa do przysporzenia. Kiedy obowiązuje decyzja UOKiK? Decyzja została wydana 1 sierpnia 2025 r. i ma zastosowanie do wszystkich konsumentów w Polsce. Dotyczy rezerwacji dokonanych od 1 stycznia 2023 r. do trzech miesięcy po otrzymaniu informacji o przysporzeniu. Pełna treść decyzji RKR-3/2025 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl. Jak wygląda procedura krok po kroku? Sprawdź, czy korzystałeś z Booking.com od 1 stycznia 2023 r. Zaloguj się na stronie Booking.com lub w aplikacji. Przejdź do Centrum pomocy i wybierz odpowiednią rezerwację. Złóż reklamację, wpisując numer rezerwacji i PIN. W treści dodaj słowo „UOKiK” lub numer decyzji RKR-3/2025. Jeśli nie masz konta – załóż je w ciągu tygodnia od otrzymania informacji o przysporzeniu. Poczekaj na rozpatrzenie – otrzymasz 40 zł w Portfelu lub awans w programie Genius. Co jeszcze warto wiedzieć? Reklamacja musi być złożona przez osobę fizyczną – konsumenta. Nawet jeśli wcześniej usunąłeś konto, możesz skorzystać z rekompensaty po jego ponownym założeniu. Środki z Portfela Booking.com są ważne przez 12 miesięcy. Źródła: Decyzja UOKiK RKR-3/2025
Im więcej ostrzeżeń, tym większa ciekawość. Paradoks internetowych „ostrzegaczy”
Krótki komunikat ostrzegający przed drastyczną treścią miał pełnić funkcję ochronną. W praktyce działa zupełnie inaczej – staje się zaproszeniem do kliknięcia. Z czego wynika ten paradoks? Naukowcy sprawdzili to na grupie kilkuset użytkowników internetu.
W zasobach internetu można znaleźć dosłownie wszystko. Oprócz wysokojakościowych treści jest też sporo stron publikujących materiały, które nigdy nie powinny ujrzeć światła dziennego. Sprawy nie ułatwiają media społecznościowe. Nowe zdjęcia i filmiki pojawiają się tam nieustannie i trudno mówić o skutecznym nadzorze nad nimi. Rozwiązaniem tego problemu miały być krótkie ostrzeżenia informujące o niepokojących treściach. Użytkownik może sam podjąć decyzję, czy chce kliknąć dalej, by je ujrzeć lub przeczytać. Z angielskiego znane są jako „trigger warnings”. Andrzej Uhl zaproponował polskie określenie: ostrzegacze. Reakcje na ostrzegacze poddane testowi Australijscy badacze z Uniwersytetu Flindersa przeprowadzili badanie mające na celu sprawdzenie skuteczności ostrzegaczy w internecie. Swoje wnioski opublikowali na łamach „Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry”. W badaniu wzięło 261 Australijczyków w wieku od 17 do 25 lat, którzy zostali poproszeni o prowadzenie przez tydzień dziennika. Zapisywali w nim, jaka była ich reakcja na ostrzegacze i jakie działania podejmowali. Było to pierwsze badanie testujące skuteczność takich ostrzeżeń poza laboratorium – w normalnych domowych warunkach. Ostrzeżenia wzmagają… ciekawość Badanie wykazało, że prawie 90% młodych ludzi, którzy zobaczyli ostrzeżenie, decydowało się na obejrzenie treści. Co ich motywowało? Twierdzili, że robili to z ciekawości, a nie dlatego, że czuli się emocjonalnie przygotowani po otrzymaniu ostrzeżenia. Wniosek jest zatem następujący: ostrzeżenia o potencjalnie niepokojących treściach rzadko prowadzą do ich unikania. – U wielu osób ostrzegacze zdają się wywoływać efekt „zakazanego owocu”. Coś, co jest poza zasięgiem, często staje się bardziej kuszące. Może to wynikać z faktu, że negatywne lub niepokojące informacje zazwyczaj się wyróżniają i wydają się bardziej wartościowe lub wyjątkowe w porównaniu z informacjami codziennymi – mówi współautorka badania, dr Victoria Bridgland z Wydziału Edukacji, Psychologii i Pracy Socjalnej Uniwersytetu Flindersa. W jej ocenie oznacza to, że wyniki najnowszych badań pokazują brak skuteczności takich ostrzeżeń i że nie są one skuteczne w ochronie osób wrażliwych. Bo osoby z wyższym poziomem lęku i depresją klikały w niepokojące treści wcale nie mniej chętnie. Jak skutecznie ostrzegać? Mimo że ostrzegacze w internecie są publikowane z najlepszymi intencjami, to po prostu się nie sprawdzają. Wywołują wręcz odwrotny skutek. – Platformy mediów społecznościowych powinny rozważyć wdrożenie wbudowanych narzędzi, z których użytkownicy mogą korzystać w przypadku napotkania drastycznych treści – sugeruje dr Bridgland. Jak miałyby one wyglądać i działać? To kwestia przyszłych analiz. Sugeruje się na przykład, by ostrzegacze bardziej szczegółowo opisywały, co znajduje się w treściach, do których dostęp jest ograniczony. Być może wtedy ciekawość zostałaby zaspokojona i użytkownicy nie klikaliby dalej. Źródło: Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy zauważyłeś, że z wiekiem słuchasz w kółko tych samych utworów? Naukowcy przeanalizowali popularny serwis muzyczny
Z biegiem czasu najnowsze piosenki proponowane przez Spotify zdają ci się coraz gorsze? Naukowcy sugerują, że to nie serwis staje się gorszy – to twój gust jest coraz bardziej wyrafinowany. Badacze przez 15 lat analizowali działalność użytkowników i mają dowody na temat wpływu muzyki na tożsamość.
Wiek ma wpływ na rodzaj muzyki, której słuchamy – spodziewaliśmy się tego od dawna, ale teraz pojawiły się twarde dowody. Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu przeanalizowali wieloletnie dane z serwisów muzycznych, by prześledzić zmieniające się na przestrzeni lat gusta użytkowników. 15 lat, 40 000 użytkowników i 542 miliony odtworzeń Do swoich badań naukowcy wykorzystali dane z serwisu Last.fm. Na tej platformie użytkownicy dzielą się swoimi playlistami i nawykami słuchania muzyki, które umożliwiają zbudowanie osobistego profilu. A że przy rejestracji należy także podać rok urodzenia, badacze – oprócz preferencji – znali także ich wiek. Szwedzkie badanie opierało się na danych z 15 lat, obejmowało 40 000 użytkowników i ponad 542 miliony odtworzeń około miliona utworów. – Dzięki badaniu możemy śledzić, jak zmieniają się preferencje słuchania muzyki na przestrzeni wielu lat życia. Kiedy firmy takie jak Spotify próbują tworzyć rekomendacje dla swoich subskrybentów, niekoniecznie biorą pod uwagę nawyki słuchania muzyki w całym ich życiu – mówi Alan Said, profesor informatyki na Uniwersytecie w Göteborgu i współautor badania. Czego słuchają młodzi, a czego starsi? W młodym wieku jesteśmy bardziej podatni na wpływy: chcemy doświadczyć wszystkiego. Dużo częściej do puli „ulubionych utworów” młodych ludzi trafiają piosenki będące obecnie trendami czy figurujące na szczytach list przebojów. Nastolatków z rówieśnikami łączą często ulubione utwory, ale później się to rozmywa. Co ciekawe, w okresie przejścia pomiędzy dojrzewaniem a dorosłością nawyki muzyczne najbardziej się poszerzają: dajemy sobie więcej przestrzeni na odkrywanie artystów i gatunków, które wcześniej wydawały nam się nieinteresujące. Kiedyś ulubione piosenki, których było mnóstwo, zastępują inne. W dorosłości spektrum się zawęża. Znajdujemy ulubione style muzyczne, z którymi się identyfikujemy i wśród nich wybieramy ulubione utwory – z wiekiem ich coraz mniejszą liczbę. „Ścieżka dźwiękowa” naszego życia W średnim wieku słuchamy dużo bardziej… nostalgicznie. Poszczególne utwory, ulubione w latach młodości, stają się muzycznymi wspomnieniami, do których chętnie wracamy. Dużo rzadziej udaje się stworzyć takie wspomnienia w późniejszych latach życia, ale nie jest to niemożliwe. Gdzie jest granica? – Większość 65-latków nie decyduje się na muzyczną podróż eksploracyjną – mówi Said. Zdecydowanie chętniej słuchają oni niegdyś polubionych utworów. Algorytmy niedostosowane do zmieniającego się wieku Chociaż wyniki nie są zaskakujące, to tak pogłębiona naukowa analiza preferencji muzycznych na przestrzeni mijających lat była do tej pory niemożliwa. Po prostu nie było tak obszernej bazy danych! Internet i odpowiednio długo istniejące serwisy muzyczne (oraz streamingowe) to na szczęście zmieniły. – Usługa, która rekomenduje ten sam rodzaj muzyki wszystkim w ten sam sposób, ryzykuje, że przegapi to, czego tak naprawdę oczekują różne grupy. Młodsi słuchacze mogą skorzystać z rekomendacji, które łączą najnowsze hity z propozycjami starszej muzyki, której jeszcze nie odkryli. Słuchacze w średnim wieku cenią równowagę między nowością a znajomością, podczas gdy starsi słuchacze oczekują bardziej dopasowanych rekomendacji, odzwierciedlających ich osobiste gusta i nostalgiczne wspomnienia – konstatuje profesor. To więc nie twoja wina, że złości cię Spotify. Dzięki tego rodzaju danym serwis będzie mógł jednak tworzyć jeszcze lepsze playlisty i proponować utwory, które lepiej przypadną do gustu poszczególnych użytkowników. W tzw. międzyczasie… warto eksplorować! Kto wie, może ulubione piosenki czekają tuż za rogiem. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kim był Carlo Acutis? Ciekawostki o młodym influencerze, który został świętym
Wierzył, że wszystko, co zwyczajne, można przemienić w coś nadzwyczajnego. Żył tak samo, jak jego rówieśnicy. Miał podobne zainteresowania i pasje. Zdołał jednak sprawić, że zwykłe życie stało się czymś niezwykłym. Jego dzieło wpłynęło na wielu ludzi z całego świata, a misja, którą zapoczątkował jest kontynuowana do dziś. Kim był Carlo Acutis? Ciekawostki o młodym Włochu, który został kanonizowany, wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Kim był i kiedy urodził się Carlo Acutis? Krótki życiorys Carlo Acutis i jego pasja do informatyki Carlo Acutis – ewangelizator online Choroba i śmierć Carlo Acutisa Błogosławiony Carlo Acutis – decyzja o beatyfikacji Kanonizacja Carlo Acutisa Krótkie, za to aktywne i inspirujące – tak najkrócej można określić życie młodego Włocha, który został okrzyknięty pierwszym patronem pokolenia millenialsów. Carlo Acutis mawiał, że: „Życie jest prezentem, bo jak długo żyjemy na ziemi, możemy pomnażać naszą zdolność miłowania”. Hołdował tej idei aż do 12 października 2006 roku, kiedy jego ziemska egzystencja dobiegła końca. Niespełna czternaście lat później został ogłoszony błogosławionym Kościoła katolickiego. W maju 2024 r. papież Franciszek ogłosił, że Carlo Acutis zostanie świętym. Stało się to 7 września 2025 r. Kim był i kiedy urodził się Carlo Acutis? Krótki życiorys Carlo Acutis urodził się 3 maja 1991 roku w Londynie. Jego rodzina przeniosła się tam ze względu na karierę Andrei Acutisa, ojca chłopca. W stolicy Anglii pracował jako dyrektor ds. korporacyjnych w banku inwestycyjnym Lazard Brothers. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/carlo-acutis-ciekawostki-o-mlodym-influencerze-ktory-zostal-swietym-fot-adrian-tusar-shutterstock-com-17f47e6.jpg" width="3024" height="1512" alt="Carlo Acutis – ciekawostki o młodym influencerze, który został świętym (fot. Adrian Tusar / Shutterstock.com)" title="Carlo Acutis – ciekawostki o młodym influencerze, który został świętym (fot. Adrian Tusar / Shutterstock.com)" /> Carlo pochodził z włoskiej rodziny, jednak nie można nie można nie wspomnieć, że w jego żyłach płynęła odrobina polskiej krwi. Maria Henrietta Perłowska, jego babcia ze strony taty, była wnuczką Jana Perłowskiego, polskiego dyplomaty. Gdy chłopiec miał 5 miesięcy, jego rodzina wróciła do ojczyzny. Zamieszkali w Mediolanie, gdzie Carlo spędził resztę swojego życia. Carlo pozornie nie różnił się od swoich rówieśników. Nosił T-shirt, dżinsy i sportowe buty. Uwielbiał grać w piłkę, a od czasu do czasu lubił poświęcić czas na gry komputerowe. Gdyby nie jeden szczegół, można by powiedzieć, że był chłopcem, jakich wielu. Carlo był jednak znacznie bardziej pobożny niż dzieci w jego wieku. Było to o tyle zaskakujące, że pochodził z rodziny niepraktykujących katolików. Co sprawiło, że zwrócił się w stronę żarliwej wiary? Pewnej nocy Carlo miał ujrzeć we śnie swojego nieżyjącego dziadka. Mężczyzna wyjawił mu, że jest w czyśćcu i poprosił go o modlitwę w swojej intencji. Chłopiec opowiedział o tym swojej niani (która była Polką). Ta nauczyła go, jak się modlić. Jako siedmiolatek Carlo uzyskał pozwolenie od arcybiskupa Pasquale Macchi na wcześniejsze przystąpienie do komunii świętej. Od tamtej chwili, każdego dnia uczestniczył we mszy i przynajmniej raz w tygodniu przyjmował Eucharystię. Później, jako uczeń liceum, poświęcał swój wolny czas na przygotowanie swoich kolegów do sakramentu bierzmowania. Carlo Acutis i jego pasja do informatyki Oprócz religii, ważną rolę w życiu Carlo zajmowała informatyka. Zaczął interesować się nią już w wieku 8 lat, gdy dostał od rodziców swój pierwszy komputer. Był samoukiem. Szybko poznał podstawy, a w wieku 9 lat zaczął interesować się programowaniem. Szybko przyswoił języki CSS, Python, Ruby i C++. Swój talent mógł wykorzystać na wiele sposobów. Był uzdolnionym programistą, który swoją wiedzą i poziomem dorównywał doświadczonym informatykom, mającym za sobą wieloletni staż w zawodzie. On jednak postanowił wykorzystać sieć jako narzędzie do szerzenia wiary. Początkowo tworzył strony internetowe dla lokalnych organizacji katolickich. Nie było to jednak jego ostatnie słowo w tej kwestii. Carlo Acutis – ewangelizator online Jako piętnastolatek stworzył swoje największe programistyczne dzieło – stronę internetową, na której zaprezentował listę oficjalnie uznanych przez Kościół katolicki 136 cudów eucharystycznych wraz z dokładnymi opisami. Strona został przetłumaczona na osiemnaście języków, w tym na polski. Choć dziś nie prezentuje się szczególnie efektownie (witryna nie jest aktualizowana od strony technicznej), to trzeba przyznać, że w 2006 roku, kiedy została uruchomiona, prezentowała wysoki poziom i oferowała świetne wrażenia z użytkowania. Należy wspomnieć, że Carlo Acutis stworzył także trzy inne witryny internetowe, zawierające pokutne przesłanie. Na stronach „Piekło Czyściec Raj”, „Anioły i Demony” i „Objawienia Maryi Panny”, stworzonych po lekturze „Traktatu o czyśćcu” autorstwa św. Katarzyny z Genui, zgromadził wystawy nawiązujące do ich nazw. Internetowa działalność „bożego influencera” wykraczała poza obszar zaprojektowanych przez niego stron. Carlo aktywnie udzielał się też w mediach społecznościowych. Pod koniec życia głosił swoją wiarę za pośrednictwem Facebooka. Dzięki zamieszczanym na swoim profilu postom, krótkim filmom i zabawnym memom, zyskał całkiem pokaźne grono obserwujących go internautów. Choroba i śmierć Carlo Acutisa Pierwsze objawy choroby Carlo zaczął odczuwać pod koniec września 2006 roku. Po powrocie ze szkoły, poczuł się bardzo zmęczony. Wydawało mu się wówczas, że uporczywe uczucie jest rezultatem forsownych zajęć z wychowania fizycznego. Kilka godzin później poczuł się nieco lepiej i zaczął odzyskiwać siły. Następnego dnia chłopakowi zaczęło się pogarszać. Dostał gorączki, a złe samopoczucie nie pozwoliło mu iść do szkoły. Został zbadany przez pediatrę. Lekarka nie doszukała się w jego stanie niczego niepokojącego. Rozpoznała grypę i zaleciła mu przyjmować antybiotyki. Kilka dni później Carlo nie był już w stanie samodzielnie się poruszać. Po przebudzeniu, nie mógł nawet zejść z łóżka. Zaniepokojeni rodzice natychmiast zadzwonili do lekarza. Znany i poważany profesor kazał im natychmiast zawieźć syna do szpitala. Tam specjaliści szybko rozpoznali, że chłopak zapadł na chorobę znacznie poważniejszą niż grypa. Badania ujawniły ostrą białaczkę szpikową typu M3. Choroba przez długi czas rozwijała się bezobjawowo w organizmie, a symptomy pojawiły się dopiero w ostatnim stadium. Zadziwiające jest, że po usłyszeniu diagnozy, 15-latek nie podupadł na duchu. Przeciwnie, znalazł w sobie dość siły, by pocieszyć zrozpaczonych rodziców. Wdrożona terapia nie przynosiła rezultatów. Stan chłopaka pogarszał się z godziny na godzinę. Bezradni lekarze zadecydowali o przeniesieniu go do szpitala św. Gerarda w Monzy – placówki wyspecjalizowanej w leczeniu białaczki typu M3. Natychmiast wdrożono specjalistyczne leczenie, jednak stan chorego nie poprawiał się. Wkrótce Carlo zapadł w śpiączkę wywołaną krwotokiem śródmózgowym, z której już się nie obudził. 12 października 2006 roku, w wigilię ostatniego objawienia Matki Bożej w Fatimie, o godzinie 6:45 jego serce przestało bić. Jak sam mówił przed śmiercią, swoje cierpienie ofiarował papieżowi i Kościołowi. Błogosławiony Carlo Acutis – decyzja o beatyfikacji 14 października 2006 roku odbył się pogrzeb w kościele Santa Maria Segrata. Carlo został pochowany w rodzinnym grobowcu w Ternengo. Jednak zgodnie z jego życzeniem, w lutym 2007 roku spoczął na cmentarzu miejskim w Asyżu. Czyli w mieście, które odwiedził jeszcze przed śmiercią (i które odwiedzał rokrocznie), by powierzyć św. Franciszkowi swoje szkolne sprawy. W 2013 roku, w archidiecezji mediolańskiej, rozpoczął się proces jego beatyfikacji. 5 lipca 2018 roku papież Franciszek zatwierdził dekret o heroiczności cnót Acutisa, a 21 lutego 2020 roku zatwierdził cud za jego wstawiennictwem. Watykańska Rada Lekarska Kongregacji ds. Świętych zaakceptowała go trzy miesiące wcześniej. O jakim cudzie mowa? Do niezwykłego wydarzenia, dotyczącego uzdrowienia Matheusa Vianny, chłopca cierpiącego na rzadką wadę trzustki, miało dojść w południowej Brazylii, w Campo Grande. Luchiana Vianna, matka chorego dziecka, modliła się o wstawiennictwo do Carlo Acutisa. Gdy dowiedziała się, że do Brazylii przywieziono kawałek jego ubrania, zyskała nową nadzieję. 12 października 2010 roku dziadek Matheusa zabrał go na błogosławieństwo relikwii. Chłopiec dotknął skrawka materiału i poprosił, żeby przestał wymiotować. Choroba Matheusa objawiała się częstymi wymiotami, następującymi pod wpływem obkurczania trzustki w dwunastnicy. Jak wynika z relacji rodziny, tuż po nabożeństwie chłopiec zaczął przyjmować stałe pokarmy (wcześniej miał zaordynowaną ścisłą dietę płynną), a wymioty nigdy już nie powróciły. Lekarze wykonali badania, które potwierdziły ozdrowienie. Uznanie cudu otworzyło drogę do beatyfikacji Carlo Acutisa. 10 października 2020 roku w Asyżu, papieski delegat dla bazylik św. Franciszka i Matki Bożej od Aniołów, kardynał Agostino Vallini, ogłosił go błogosławionym. We mszy wzięło udział ponad trzy tysiące osób, które chciały oddać cześć internetowemu ewangelizatorowi. W trakcie ceremonii wyeksponowano transparentną trumnę z zabalsamowanym ciałem „bożego influencera”. Kanonizacja Carlo Acutisa Potem potwierdzono drugi cud. Dotyczył studenta z Florencji, który doznał krwotoku po urazie głowy. Po jego zatwierdzeniu przez Watykańską Radę Lekarską Kongregacji ds. Świętych papież Franciszek ogłosił, że Carlo zostanie świętym. Kanonizacji dokonał Leon XIV. Carlo przed śmiercią udowodnił, że nie potrzeba wiele, by zwykłemu życiu nadać niezwykłe znaczenie. Szerzył wiarę w sieci, nauczał katechizmu. Pracował jako wolontariusz w jadłodajni i wspierał bezdomnych na ulicach Mediolanu. Za własne pieniądze kupował dla nich śpiwory i jedzenie, zawsze służył im też dobrym słowem i wsparciem duchowym. Prowadził swoje życie zgodnie z własnymi przekonaniami i wiarą. 12 października w Kościele katolickim obchodzone jest liturgiczne wspomnienie błogosławionego Carlo Acutisa. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zapomnij o Malediwach i Hawajach. Ta wyspa to numer jeden na Instagramie
Nie przewodniki turystyczne, lecz miliony zdjęć i hashtagów zdecydowały o tym wyborze. Sprawdź, które wyspy zyskały miano najpiękniejszych według użytkowników Instagrama.
Spis treści: Ta wyspa podbiła internet Oto najpiękniejsze wyspy świata Promocja kierunków turystycznych mocno ewoluowała w ostatnich kilkunastu latach. Jeszcze nie tak dawno temu miejsca na wakacje wybieraliśmy z oferty biur podróży. Wystudiowane zdjęcia nie zawsze oddawały rzeczywistość tego, co czeka nas na miejscu, ale dawały pewien zarys. Z czasem sami zaczęliśmy wybierać kierunki kolejnych podróży, choćby dzięki kolejnym nowościom w Google Maps. Równolegle rozwijały się inne platformy internetowe stworzone do oceniania atrakcji turystycznych i hoteli. Można się z tego śmiać, ale coraz większą rolę w podejmowaniu codziennych decyzji odgrywają też social media. Na całym świecie wiele jest tzw. insta spotów, czyli miejsc, gdzie internauci jeżdżą, aby zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie z podróży. Im więcej zdjęć i oznaczeń, tym większa popularność. Nierzadko wybieramy kierunek kolejnego wyjazdu (albo zaczynamy się nim interesować) właśnie dzięki fotorelacjom i rolkom na Instagramie. Ta wyspa podbiła internet Niedawno użytkownicy Instagrama zostali po raz kolejny potraktowani jako eksperci w zakresie turystki. Zestawienie najpiękniejszych wysp na świecie opracowane przez biuro podróży Travelbag powstało na podstawie liczby hashtagów. Tym sposobem bezkonkurencyjna okazała się Bali. Indonezyjska wyspa zdeklasowała konkurencję, osiągając aż 75,1 miliona oznaczeń. To nie powinno być jednak dużym zaskoczeniem. Już od wielu sezonów tłumnie podróżują tam surferzy i influencerzy oraz inni poszukiwacze przyrody, kultury czy duchowości. Najpopularniejsze atrakcje na miejscu to plaża Kuta, wulkan Mount Batur, a także słynny Monkey Forest w Ubud, gdzie z bliska można zobaczyć makaki. Bali łączy w sobie różnorodność atrakcji z autentyczną atmosferą, przez co przyciąga zarówno backpackerów, jak i turystów lubujących się w luksusach. Oto najpiękniejsze wyspy świata Drugie miejsce w zestawieniu przypadło Sri Lance, która zebrała aż 18 milionów hashtagów. To wyspa znana z kolorowych krajobrazów. Od zielonych plantacji herbaty po złociste plaże i świątynie wpisane na listę UNESCO. Najpopularniejsze atrakcje turystyczne to m.in. historyczne miasto Kandy, skała Sigiriya oraz Park Narodowy Yala, na terenie którego żyją słonie czy krokodyle różańcowe. Podium zamyka Kuba z równie imponującą liczbą hashtagów – 15,3 miliona. Wycieczka tam jest jak podróż w czasie. Ulice Hawany wciąż tętnią rytmem salsy i przemykają nimi klasyczne amerykańskie samochody z lat 50. To także raj dla miłośników architektury kolonialnej, cygar i rumu. Poniżej pełna dziesiątka najpiękniejszych wysp na świecie według popularności na Instagramie: Bali Sri Lanka Kuba Jamajka Phuket, Tajlandia Malediwy Republika Dominikańska Lombok Oahu, Hawaje Maui, Hawaje Źródło: Time Out Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie każda informacja to wiedza – sprawdź, czy znasz różnicę
Zdobywanie wiedzy nigdy nie było łatwiejsze. Odpowiedzi na trudne pytania można uzyskać za pomocą kilku kliknięć klawiszy. Istnieje pokusa, by utożsamić wiedzę z faktami. Jednak nie każdy fakt jest przedmiotem wiedzy. Zanim uznasz coś za prawdę, przeczytaj ten tekst.
Spis treści: Nowe możliwości, stare problemy Czym właściwie jest wiedza? Czy wiedza to fakt? Czy wiedza należy do kogoś? Sceptycyzm – jedno z podejść do wiedzy Nasze indywidualne zdolności do zapamiętywania, percepcji i rozumowania mogą być zweryfikowane przez odległych przyjaciół i ekspertów, przy minimalnym wysiłku. Poprzednie pokolenia byłyby zachwycone liczbą książek, do jakich mamy dostęp. Nowe możliwości, stare problemy Jednak nowe możliwości nie zawsze chronią nas przed starymi problemami. Jeśli wiedza jest łatwa do zdobycia, to tak samo jest ze zwykłą opinią, a dostrzeżenie różnicy między nimi może być trudne. Strona internetowa, która wygląda na godną zaufania, może być stronnicza, światowej sławy autorytety mogą podążać za wprowadzającymi w błąd świadectwami (ang. evidence), a iluzje – zniekształcać to, co sami widzimy lub pamiętamy. To, co początkowo wydawało się wiedzą, może okazać się czymś mniej wartościowym. Czym właściwie jest wiedza? Rozważając te trudności, możemy zacząć zastanawiać się, czym właściwie jest prawdziwa wiedza. Jaka jest różnica między samym myśleniem, że coś jest prawdą, a faktyczną wiedzą, że tak jest? Czy w ogóle jesteśmy w stanie cokolwiek wiedzieć? Pytania te sięgają starożytności, a gałąź filozofii zajmująca się udzielaniem na nie odpowiedzi – epistemologia – jest aktywnie rozwijana od tysięcy lat. Niektóre z kluczowych pytań pozostały niezmienne przez cały ten czas: jak wiedza ma się do prawdy? Czy zmysły, takie jak wzrok i słuch, dostarczają nam wiedzy w taki sam sposób, jak abstrakcyjne rozumowania? Czy trzeba być w stanie uzasadnić twierdzenie, aby można było uznać je za wiedzę? Inne pytania pojawiły się niedawno, w świetle nowych odkryć dotyczących ludzkości, języka i umysłu. Czy dostrzeganie kontrastu pomiędzy wiedzą a czymś, co jest tylko opinią, jest uniwersalne dla wszystkich kultur? Czy w codziennym użyciu słowo „wiedzieć” zawsze oznacza to samo, czy też odnosi się do czegoś poważniejszego w sądzie, a do czegoś mniej ważnego w swobodnej rozmowie na przystanku autobusowym? Jakie naturalne, instynktowne odczucia mamy na temat tego, co wiedzą inni, i co odczucia te mówią nam na temat wiedzy? Czy wiedza to fakt? Wiedza jest czasami przedstawiana jako swobodnie krążące, bezosobowe zasoby. Mówi się, że jest przechowywana w bazach danych i bibliotekach oraz wymieniana za pośrednictwem „gospodarki opartej na wiedzy”, jak czasami nazywa się handel wykorzystujący informacje. Podobnie jak wiele innych zasobów wiedza może być pozyskiwana, wykorzystywana do różnych celów i tracona – czasami dużym kosztem. Ma jednak z nami dużo bliższy związek niż zasoby takie jak woda czy złoto. Złoto istniałoby nadal, nawet gdyby wszelkie odczuwające istoty wyginęły w wyniku katastrofy. Dalsze istnienie wiedzy zależy natomiast od istnienia kogoś, kto wie. Istnieje pokusa, by utożsamić wiedzę z faktami, jednak nie każdy fakt jest przedmiotem wiedzy. Wyobraź sobie, że potrząsasz zapieczętowanym kartonowym pudełkiem, zawierającym pojedynczą monetę. Kiedy je odkładasz, moneta wewnątrz pudełka ląduje albo orłem, albo reszką do góry – jest to fakt. Jednak dopóki nikt nie zajrzy do środka, fakt ten pozostaje nieznany – nie znajduje się jeszcze w sferze wiedzy. Jeśli napiszesz zdanie „Wypadł orzeł” na jednej kartce papieru i „Wypadła reszka” na drugiej, to zapiszesz fakt na jednej z kartek, ale nadal nie zdobędziesz wiedzy o wyniku rzutu monetą. Wiedza wymaga pewnego rodzaju dostępu do faktu ze strony jakiegoś żyjącego podmiotu. Bez umysłu wszystko to, co jest przechowywane w bibliotekach i bazach danych, nie będzie wiedzą, a jedynie znakami atramentu i śladami elektronicznymi. W każdym przypadku wiedzy dostęp ten może, choć nie musi, być związany wyłącznie z określoną osobą – ten sam fakt może być znany jednej osobie, a innym nie. Czy wiedza należy do kogoś? Wiedza potoczna może być podzielana przez wiele osób, ale nie ma wiedzy, która „wisiałaby” nie powiązana z żadnym podmiotem. W przeciwieństwie do wody czy złota, wiedza zawsze należy do kogoś. Ściśle rzecz biorąc, powinniśmy powiedzieć, że wiedza zawsze należy do jakiejś jednostki lub grupy – wiedza grupy może wykraczać poza wiedzę poszczególnych członków. Zdarzają się sytuacje, w których uznaje się, że grupa zna jakiś fakt właśnie dla tego, że jest on znany każdemu jej członkowi (np. „Orkiestra wie, że koncert zaczyna się o 20:00”). Jednak możemy również powiedzieć, że orkiestra wie, jak zagrać całą IX Symfonię Beethovena, nawet jeśli poszczególni jej członkowie znają tylko swoje partie. Możemy też powiedzieć, że bandycki naród wie, jak wystrzelić pocisk nuklearny, nawet jeśli żadna pojedyncza osoba z tego na rodu nie wie nawet połowy tego, co jest potrzebne do przeprowadzenia wystrzału. Grupy mogą łączyć wiedzę swoich członków w niezwykle produktywny (lub destrukcyjny) sposób. Czy istnieje wiedza wykraczająca poza wiedzę jednostek i grup społecznych? Co powinniśmy sądzić o wiedzy posiadanej przez zwierzęta? Albo przez Boga, jeśli On istnieje? Pytania te mogą wciągnąć nas w trudne debaty biologiczne i teologiczne. Z tego powodu większość epistemologów zaczyna od prostsze go przypadku wiedzy pojedynczego człowieka – takiego jak Ty. Sceptycyzm – jedno z podejść do wiedzy Czego możesz być pewien? Pomyśl o jednym z najbardziej trywialnych i łatwych do sprawdzenia faktów, które znasz. Wiesz na przykład, czy masz teraz na sobie buty, prawda? Sceptyk chciałby, abyś ponownie się nad tym zastanowił. Czy jest możliwe, że właśnie śni ci się, że czytasz tę książkę? Jeśli to sen, to w rzeczywistości możesz teraz leżeć boso w łóżku. Możesz też spać w pociągu podmiejskim, w pełni ubrany. Może uznasz to za mało prawdopodobne, że właśnie śpisz, ale mógłbyś zastanowić się, czy jesteś w stanie w jakikolwiek sposób jednoznacznie wykazać, że nie śpisz i że naprawdę jest tak, jak Ci się wydaje. Być może pamiętasz, że gdzieś przeczytałeś, że uszczypnięcie się może zakończyć sen. Czy jednak przeczytałeś to w wiarygodnym źródle? Albo czy jest to coś, co naprawdę przeczytałeś, a nie coś, co właśnie teraz śni ci się, że kiedyś przeczytałeś? Jeśli nie możesz znaleźć żadnego niezawodnego sposobu na udowodnienie, że w tym momencie nie śnisz, to czy naprawdę możesz być pewien swoich wrażeń zmysłowych (ang. sensory experience)? Kiedy zaczynasz być coraz bardziej świadomy tego, co wiesz, wtedy nawet najprostszy fakt – coś, co zwykle uważasz za możliwe do zweryfikowania jednym rzutem oka – może zacząć wydawać się czymś, czego tak naprawdę nie poznałeś. Świadectwa, które zwykle przyjmujesz za oczywiste, nagle zaczynają wydawać się wątpliwe i możesz poczuć, że pewność wymyka się spod kontroli. Na przestrzeni wieków ten tok myślenia zaniepokoił na tyle głęboko wielu filozofów, że niektórzy z nich zaczęli wątpić, czy ludzie mogą w ogóle posiadać jakąkolwiek wiedzę. Filozofowie ci to sceptycy, co w starożytnej grece oznacza „dociekliwy” lub „refleksyjny”. To jest przedruk z książki pt. „Wiedza. Krótkie wprowadzenie”, autorstwa Jennifer Nagel w przekładzie Ewy Odoj, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Nowe życie kawiarenek internetowych – Japonia pokazuje, że to nie przeżytek
Kawiarenki internetowe w Japonii to nie tylko miejsce z dostępem do sieci – dla wielu stały się schronieniem, miejscem oddechu i... sypialnią. Takie kapsuły prywatności zmieniają sposób, w jaki Japończycy radzą sobie z codzienną samotnością.
Spis treści: Mikro-samotność w podróży – czym jest i kiedy staje się potrzebna? Co oferują nowoczesne japońskie kawiarenki internetowe? Kto korzysta z kawiarenek internetowych i dlaczego? Kawiarenka jak jaskinia – doświadczenie z pierwszej ręki Hofu, Japonia: 34° 03' 20" N, 131° 33' 40" E Od pojawienia się Homo sapiens około 300 000 lat temu, nasz gatunek żył i umierał, stłoczony jeden na drugim. Od plejstoceńskich skalnych schronień po trzaskające drzwi sypialni współczesnego nastolatka – ludzie byli poczęci, rodzeni, spali, jedli, wydalali, kłócili się, płakali, tańczyli, mordowali, pracowali i marzyli – zazwyczaj w towarzystwie innych. Tylko królowie i ekscentryczni mistycy cieszyli się tymi czynnościami w samotności. I tak jest nadal – gdy przemierzasz świat pieszo. Mikro-samotność w podróży – czym jest i kiedy staje się potrzebna? Wyobraź sobie życie w ciągłym ruchu. Dni spędzasz pod spojrzeniami obcych, w przestrzeniach publicznych: na polnych drogach, rogach ulic, bazarach, w parkach, na chodnikach, autostradach. Jesteś nomadycznym bohaterem na globalnej scenie. W najlepszych zakątkach świata, gdzie ludzie znają trud, ale mają czym się podzielić (choć niekoniecznie na tyle, by stawiać mury czy płoty), taka ciągła ekspozycja może otwierać drzwi do kilometrów gościnności. Przechodząc pieszo przez Gruzję przez 42 dni, niemal każdej nocy zapraszano mnie do domów w wioskach. Ale nawet bycie gościem zużywa energię psychiczną. Dlatego możliwość popatrzenia w cztery puste ściany w ciszy, we własnym towarzystwie, może być błogosławieństwem. Stąd zalety skromnych japońskich kawiarenek internetowych. Co oferują nowoczesne japońskie kawiarenki internetowe? Oprócz nieograniczonego dostępu do Wi-Fi i dużych konsol do gier, japońskie kawiarenki oferują gorące prysznice i pralki. Znajdziesz tam otwarte barki z napojami, lodami, a czasem i zupą. Ich ściany wyłożone są pokaźnymi zbiorami komiksów manga – dla tych, którzy mają taką słabość. Najlepsze są jednak prywatne pokoiki. Zamykane za drzwiami przypominającymi szafę, ustawione w długich korytarzach, oferują kokon prywatności. W środku czeka biurko mieszczące jeden łokieć, haczyk na plecak i poduszka wielkości sarkofagu do odpoczynku.Wszystko to można wynająć na pół godziny. Kto korzysta z kawiarenek internetowych i dlaczego? Docelowi klienci to przemęczeni pracownicy, którzy przegapili ostatni pociąg, pijani biznesmeni, którzy potrzebują wytrzeźwieć, oraz młodzi ludzie szukający schronienia poza ciasnymi mieszkaniami w japońskich miastach. W ostatnich dekadach stagnacji gospodarczej, tysiące osób zatrudnionych poniżej kwalifikacji zamieszkało w kawiarenkach internetowych – bo są tanie. Osiem godzin w mini-pokoju kosztuje zazwyczaj od 15 do 25 dolarów. Kawiarenka jak jaskinia – doświadczenie z pierwszej ręki Podczas pieszej wędrówki liczącej ponad 1 500 kilometrów przez Japonię, moi towarzysze i ja zazwyczaj zatrzymujemy się w ryokanach – tradycyjnych, rodzinnych pensjonatach. Ale po trudnych etapach marszu po asfalcie, śpimy też w kawiarenkach. Z zewnątrz wyglądają jak brutalistyczne kostki. W środku są często ciemne, ciche i męskie. Unosi się w nich zapach bezosobowego porządku – a czasem samotności. Ale to również element człowieczeństwa. Podążam ścieżkami naszych przodków z epoki kamienia przez kontynenty. Kawiarenki takie jak Kaikatsu Club i Media Café POPEYE to po prostu kolejna jaskinia po drodze – z cieniami na ścianie. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Księżyc potrzebuje własnej strefy czasowej, internetu i własnego GPS-a. Prace już trwają
Jeśli chcemy eksplorować Księżyc i założyć na nim kolonię, musimy ustanowić nową, księżycową strefę czasową. Taką, która będzie akceptowalna dla wszystkich państw planujących eksplorację Księżyca i posłuży za podbudowę do ustanowienia księżycowej nawigacji satelitarnej. NASA już nad tym pracuje.
W tym artykule: Jak się określa czas na Ziemi? Jak zmienia się czas w kosmosie Na Księżycu czas płynie szybciej Powstanie księżycowa strefa czasowa Dzień na Księżycu trwa prawie miesiąc W 2022 roku, wraz ze startem misji Artemis 1, rozpoczął się długo zapowiadany powrót ludzkości na Księżyc. Program Artemis ma doprowadzić do stałej obecności ludzi na orbicie Księżyca i na jego powierzchni. Wokół naszego naturalnego satelity ma krążyć stacja orbitalna, analogiczna do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Natomiast na powierzchni Księżyca, w pobliżu południowego bieguna, ma powstać baza załogowa. Docelowo ludzie i roboty mają pracować wspólnie nad rozwojem technologii niezbędnych do eksploracji dalszych obszarów Układu Słonecznego. Projekty związane z programem Artemis są już bardzo zaawansowane i wygląda na to, że technologicznie ludzkość poradzi sobie z projektem. Ale jeśli chcemy mieć bazę na Księżycu, a także system nawigacji satelitarnej dla ludzi i łazików, potrzebujemy czasu. Czasu księżycowego. Jak się określa czas na Ziemi? Dlaczego nie możemy używać na Księżycu uniwersalnego czasu ziemskiego? – Standardem czasu powszechnie stosowanym na Ziemi jest czas uniwersalny koordynowany (ang. Universal Coordinated Time, UTC). Uwzględnia on nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i jest koordynowany względem czasu słonecznego (czas słoneczny wynika bezpośrednio z pozycji Słońca na niebie). W praktyce czas UTC jest ustalany na podstawie międzynarodowego czasu atomowego (fr. Temps Atomique International, TAI). Ten z kolei jest wyznaczany poprzez uśrednienie czasu mierzonego przez wiele bardzo dokładnych zegarów atomowych – tłumaczy mgr inż. Justyna Śliwińska z Zakładu Geodezji Planetarnej Centrum Badań Kosmicznych PAN. Uczona dodaje, że nieregularności prędkości ruchu obrotowego Ziemi są w UTC uwzględnianie poprzez dodawanie co pewien czas tzw. sekundy przestępnej. Jest to konieczne, aby różnica między czasem wyznaczonym na podstawie wskazań zegarów atomowych a czasem słonecznym w żadnym momencie nie przekroczyła jednej sekundy. Jak zmienia się czas w kosmosie – Należy pamiętać, że pole grawitacyjne spowalnia wskazania zegarów. Zatem zegar umieszczony np. w przestrzeni kosmicznej lub na powierzchni Księżyca, który ma znacznie słabsze pole grawitacyjne niż Ziemia, będzie chodził szybciej niż zegar na powierzchni Ziemi. Co więcej, bieg zegara poruszającego się względem obserwatora będzie wolniejszy niż bieg tego samego zegara znajdującego się w spoczynku względem obserwatora – wyjaśnia Justyna Śliwińska. – Z tego wynika, że wskazania zegarów znajdujących się na orbicie, np. na pokładzie satelity krążącego wokół Księżyca, będą inne niż wskazania zegarów zlokalizowanych na jego powierzchni. W związku z tymi dwoma efektami, czas stosowany na Ziemi i wyznaczony na podstawie wskazań zegarów znajdujących się na jej powierzchni i uwzględniający nieregularności w ruchu obrotowym Ziemi, nie powinien być stosowany na Księżycu – dodaje. Na Księżycu czas płynie szybciej Historycznie rzecz biorąc, każda misja, która udała się na Księżyc, wykorzystywała zegary atomowe na Ziemi, synchronizując swój czas w kosmosie z tym na Ziemi. Innymi słowy – astronauci uzyskiwali informację o czasie z ośrodka kontroli lotu w Houston. I to nawet, jeśli mieli ze sobą własne zegarki. Siły grawitacji i prędkości obrotowej są różne na Ziemi i Księżycu, a są to parametry bezpośrednio wpływające wskazania czasomierzów. W praktyce oznacza to, że gdyby księżycowy astronauta przywiózł ze sobą zegarek z Ziemi, działałby on szybciej niż normalnie o kilkadziesiąt mikrosekund dziennie. To, jak szybko, zależy od tego, czy astronauta znajdowałby się na orbicie, czy stał bezpośrednio na samej powierzchni Księżyca. Powstanie księżycowa strefa czasowa Na spotkaniu w Holandii członkowie organizacji kosmicznych z całego świata zgodzili się, że konieczne jest wdrożenie księżycowej strefy czasowej. Ma być ona wykorzystywana przez wszystkie przyszłe misje księżycowe do komunikacji i nawigacji. Wspólne uzgodnienia mają doprowadzić do zbudowania LunaNet, czyli czegoś na wzór księżycowego internetu satelitarnego. Projekt, za który odpowiada Space Communications and Navigation (SCaN) NASA, ma zapewnić użytkownikom cztery usługi: networking, pozycjonowanie, nawigację, czas. Ale jak wyznaczyć czas na innym ciele niebieskim? Dzień na Księżycu trwa prawie miesiąc Nasz ziemski czas ma bezpośredni związek m.in. z ruchem obrotowym planety. Wiedząc, że czas pełnego jej obrotu o 360 stopni wynosi 24 godziny (1440 minut), możemy łatwo wyliczyć, że obrót o 15 stopni trwa 1 godzinę (60 minut), a o 1 stopień – 4 minuty. Z tej zależności wynika identyczna różnica czasu słonecznego – według położenia punktów na określonej długości geograficznej. Należy też zauważyć, że czas obrotu Księżyca wokół własnej osi i czas jego obiegu wokół Ziemi jest taki sam. Dlatego będąc na Ziemi widzimy cały czas tę samą jego stronę. – Księżyc potrzebuje 27 ziemskich dni, 7 godzin, 43 minut i 11 sekund, aby wykonać pełen obrót wokół własnej osi i pełen obieg wokół Ziemi. Jednak dzień księżycowy, czyli okres pomiędzy dwoma południami słonecznymi na Księżycu, nie trwa tyle samo. Ze względu na to, że układ Ziemia-Księżyc porusza się wokół Słońca w tym samym czasie, co Księżyc wokół Ziemi i wokół własnej osi, potrzeba dodatkowych ok. 2 dni i 5 godzi godzin ziemskich, aby Księżyc znalazł się w tej samej pozycji względem Słońca. Zatem dzień na Księżycu trwa 29 dni, 12 godzin, 44 minuty i 3 sekundy ziemskie – mówi Justyna Śliwińska. Właśnie to stanie się podstawą do stworzenia uniwersalnego czasu księżycowego. Prawdopodobnie powstaną też księżycowe strefy czasowe, podobnie jak na Ziemi. Nad szczegółami wciąż pracują eksperci z agencji kosmicznych. NASA skierowała właśnie projekt niezbędnych zmian do głosowania w kongresie USA. Ustawa zakłada, że agencja „opracuje standaryzację czasu niebieskiego w celu wsparcia przyszłych operacji i infrastruktury na Księżycu i wokół niego oraz na innych ciałach niebieskich innych niż Ziemia, a także w innych celach”. Tak ma powstać koordynowany czas księżycowy (LTC). – Eksploracja kosmosu szła ręka w rękę z rozwojem precyzyjnych metod mierzenia czasu i dopracowywania modeli geodezyjnych. Utworzenie stref czasowych na Księżycu i zbudowanie na ich podstawie internetu oraz systemu nawigacji satelitarnej będzie demonstracją tego, czego już się nauczyliśmy – powiedział Javier Ventura-Traveset, koordynator programu LunaNet z ramienia ESA. Źródła: ESA, Nature. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nowy rekord kwantowej telekomunikacji. Udało się przesłać klucz kwantowy na odległość prawie 13 tys. km
Naukowcy z Chin i Republiki Południowej Afryki ustanowili najdłuższe dotychczas kwantowe połączenie satelitarne. Dzięki mikrosatelicie przesłali klucz kwantowy między punktami oddalonymi od siebie o 12,9 tys. km. To krok w stronę superbezpiecznego kwantowego internetu.
W tym artykule: Dwa zdjęcia i klucz kwantowy Bezpieczna komunikacja z użyciem satelitów Kto pierwszy będzie miał kwantowy internet? Naukowcy ustanowili kwantowe połączenie pomiędzy stacjami naziemnymi w Chinach i w Republice Południowej Afryki. Pomógł w tym mikrosatelita Jinan-1 znajdujący się na niskiej orbicie okołoziemskiej. Dzięki niemu udało się przesłać klucz kwantowy, czyli porcję informacji służącą do odkodowania danych, na rekordowo duży dystans. W przyszłości właśnie takie mikrosatelity mogą oferować kwantowy internet. Czyli superbezpieczne przesyłanie informacji, których – z uwagi na podstawowe reguły fizyki kwantowej – nie będzie można przechwycić ani zmienić. Kluczowa jest niewielka waga Jinan-1. Instrumenty naukowe na pokładzie tego mikrosatelity ważyły tylko 23 kilogramy. To dziesięć razy mniej niż sprzęt wykorzystywany w poprzednich eksperymentach tego typu. Zdaniem ekspertów w przyszłości możliwe będzie wysyłanie na orbitę za jednym razem wielu takich satelitów. Mogłyby się stać dla kwantowego internetu tym samym, co satelity Starlink firmy SpaceX dla zwykłego. Dwa zdjęcia i klucz kwantowy W eksperymencie przesłano klucz kwantowy, który utworzono z fotonów w stanie kwantowym. Posłużył do odszyfrowania dwóch zdjęć, jakie wymieniono między ośrodkami naukowym: fotografii chińskiego Wielkiego Muru i kampusu południowoafrykańskiego Uniwersytetu Stellenbosch. Klucz kwantowy przesyłano między różnymi stacjami naziemnymi i mikrosatelitą. W sumie udało się to zrobić 20 razy. Zminiaturyzowano nie tylko satelitę, ale i naziemne przekaźniki wykorzystane w testach. Wcześniej ważyły 13 ton. Teraz zaledwie po ok. 100 kg. – Chcemy udoskonalić tę technologię: od demonstracyjnej do takiej, która jest naprawdę praktyczna i użyteczna – zapowiada prof. Jian-Wei Pan z Uniwersytetu Nauki i Technologii w Chinach. A także tańsza: mikrosatelita Jinan-1 kosztował 45 razy mniej niż jego poprzednik. Bezpieczna komunikacja z użyciem satelitów Metoda bezpiecznej komunikacji, jaką testowano, formalnie nazywano jest kwantową dystrybucją klucza (ang. Quantum Key Distribution, QKD). QKD znajduje się już w użyciu. „Jest wykorzystywana przez banki i rządy do przesyłania kluczy światłowodami” – czytamy na stronie nature.com. „Jednak kable absorbują fotony, ograniczając odległość, na jaką może dotrzeć sygnał. Ponieważ światło jest absorbowane znacznie wolniej, przechodząc przez powietrze niż w kablu światłowodowym, satelity mogłyby pełnić rolę przekaźnika między dwiema lokalizacjami niemal w dowolnym miejscu na planecie”. Wszystko dla bezpieczeństwa danych. – Metody takie jak QKD dają mocną gwarancję, że przyszłe komputery kwantowe nie będą w stanie odczytać poufnej komunikacji – zauważa Alexander Ling, fizyk kwantowy z Narodowego Uniwersytetu Singapuru. Kto pierwszy będzie miał kwantowy internet? Chiny już od dłuższego czasu rozwijają technologię kwantowej komunikacji. Mają imponującą infrastrukturę – naziemną sieć kwantową opartą na światłowodach długości 2000 km, łączącą 32 węzły w głównych miastach, od Pekinu po Szanghaj. Inwestują również w kwantowe satelity. Pierwszy z nich, Micius, w 2017 r. ustanowił rekordowe kwantowe połączenie między Chinami a Austrią. Od strony naukowej za tamtym sukcesem stał prof. Juan Yin. Także teraz prowadził chiński zespół naukowców. Na czele uczonych z RPA, z Uniwersytetu Stellenbosch, stała z kolei fizyczka doświadczalna dr Yaseera Ismail. Całością kierował wspomniany prof. Jian-Wei Pan. Jinan-1 został wystrzelony w 2022 roku. Chiny planują wysłać kolejne kilka satelitów kwantowych w tym i następnym roku. Inne kraje też mają podobne zamiary. Jeden z takich projektów, finansowany przez Europejską Agencję Kosmiczną, prowadzi francusko-włoskie konsorcjum Thales Alenia Space. Boeing pracuje nad kolejnym. Jak widać kwantowy internet stał się obiektem jeszcze jednego międzynarodowego wyścigu. Przełomowy eksperyment został opisany w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Nature”. Źródło: Nature, nature.com, New Scientist, EurekAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
DeepSeek ma być przełomem w branży AI. Chiński chatbot nie kryje się z cenzurą
DeepSeek to nowy gracz na międzynarodowej arenie narzędzi sztucznej inteligencji. Po pierwszych zachwytach szybko przyszedł jednak czas na trzeźwe spojrzenie na ograniczenia i ryzyko, jakie ma wiązać się z używaniem chińskiego chatbota.
Spis treści: DeepSeek stosuje cenzurę Chiński chatbot a prywatność Co dalej z AI? DeepSeek jest chińską firmą, a w zasadzie młodziutkim startupem, która na początku tego roku udostępniła internautom bezpłatną aplikację chatbota. Na pierwszy rzut oka narzędzie przypomina ChatGPT, który od miesięcy jest używany przez miliony internautów na całym świecie. Z grup tematycznych w social mediach można dowiedzieć się, że chatbot służy wielu osobom nie tylko jako wsparcie w codziennych zawodowych obowiązkach, ale też doradca w innych życiowych kwestiach. Tu rzeczywiście nietrudno przekroczyć cienką granicę i nadać AI osobowość. W końcu chatbot udziela odpowiedzi zredagowanych jak człowiek, przez co łatwo zapomnieć, że to tak naprawdę zespół algorytmów. Odpowiedzi udzielane przez ChatGPT można porównać do zaawansowanych odpowiedzi wyszukiwarek Google. Z tą różnicą, że dostajemy nie tylko pojedyncze hasła i linki, ale i rozwinięcia interesujących nas tematów. Nigdy nie mamy jednak pewności, czy sztuczna inteligencja nie wprowadza nas w błąd – może się mylić. DeepSeek stosuje cenzurę Kwestią czasu było, aż inny kraj poza USA uraczy świat swoim podobnym narzędziem. Padło na Chiny i firmę DeepSeek. Jako że sztuczna inteligencja mimo kontrowersji ma wielu entuzjastów i badaczy, chiński chatbot szybko zaczął być masowo testowany. I wtedy pojawiły się kontrowersje. Najpierw internauci zaczęli powątpiewać w bezpieczeństwo narzędzia DeepSeek. Potem okazało się, że odpowiedzi udzielane przez chińskiego chatbota są cenzurowane. Na forach i w mediach społecznościowych pojawia się coraz więcej screenów z rozmów z chatbotem od DeepSeek. Jednym z pierwszych tematów sugerujących, że narzędzie może być cenzurowane była masakra na placu Tiananmen. Chodzi o w większości studenckie protesty organizowane wiosną 1989 roku na placu Niebiańskiego Spokoju w Pekinie. Wojsko stłumiło protesty, co skończyło się masakrą ludności cywilnej. Są to wydarzenia szczególnie niewygodne dla Komunistycznej Partii Chin, która jak się okazuje, dba o to, by DeepSeek zapewniał internautom ograniczony dostęp do wiedzy o historii Chin. Algorytm pod naciskiem próśb internautów wprost pisze, że nie może rozmawiać o Tiananmen. Podobnie kończą się próby łączenia chińskich przywódców z innymi znanymi dyktatorami. Bywa, że chatbot po prostu kończy wymianę wiadomości lub usuwa swoje odpowiedzi. Chiński chatbot a prywatność Tu pojawia się czerwona lampka. Jaki jest sens korzystać z narzędzia, które w tak jawny sposób jest cenzurowane? Bardzo możliwe, że ograniczenia dotyczą też wielu innych mniej oczywistych dla nas, Europejczyków, kwestii. Z czasem i one wyjdą pewnie na jaw. W końcu narzędzie od DeepSeek jest dostępne bezpłatnie dopiero od niespełna miesiąca. Niepewność wśród internautów budzą również kwestie bezpieczeństwa i przesyłania danych osobowych do Chin (podobnie dzieje się w przypadku użytkowników TikToka). Użytkownicy mają co prawda wgląd w politykę prywatności firmy DeepSeek, ale nie wyjaśnia ona, w jaki sposób gromadzone dane (w tym historia czatów i przesłane pliki) są przetwarzane wewnętrznie. Wiadomo jedynie, że mają służyć „szkoleniu i ulepszaniu usług”. W regulaminie nie ma jednak wzmianek o anonimizacji czy zabezpieczeniach poufnych danych. Co dalej z AI? Mimo tak wielu kontrowersji i niepewności chiński chatbot od DeepSeek okazał się strzałem w dziesiątkę. Przynajmniej pod względem finansowym. W ciągu zaledwie kilku dni stał się jedną z najpopularniejszych aplikacji pobieranych na iPhone’y przez Amerykanów. Tym samym pokonał dotychczasowych gigantów AI. I można pomyśleć, że pewnie kosztowało to Chińczyków kilka razy tyle co twórców ChatuGPT. Jednak twórcy DeepSeek utrzymują, że aplikacja powstała za około 6 milionów dolarów amerykańskich. Dla porównania, narzędzie konkurencji pochłonęło na starcie 100 milionów dolarów. Już teraz przewiduje się, że DeepSeek może spowodować krach na giełdach. Nas, internautów bombardowanych tzw. kontentem generowanym przez AI, bardziej powinno jednak niepokoić to, że chatbot od DeepSeek zdaje się zielonym światłem dla narzędzi kształtujących cyfrową rzeczywistość w sposób ściśle kontrolowany. To może być albo początek powstawania kolejnych takich narzędzi, albo ich koniec. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
NATO chce zbudować system internetu satelitarnego, by uniezależnić się od Elona Muska
Już nie po dnie morskim, tylko z orbity. Lękając się niszczenia łączy internetowych w coraz bardziej niepewnym świecie, NATO sfinansuje nowy projekt mający przenieść krytyczną infrastrukturę internetową w kosmos. Ma to ją uchronić przed zakusami speców od wojny hybrydowej.
Spis treści: 99% międzynarodowej transmisji internetowej Zerwane światłowody na Bałtyku Odebrać moc Muskowi Internet NATO jeszcze w tym roku? Według danych z 2023 roku, na świecie istnieje 529 aktywnych lub będących w budowie podmorskich sieci kablowych, które łączą kontynenty i wyspy, tworząc globalną sieć komunikacyjną. Ich łączna długość przekracza 1,3 miliona kilometrów, co odpowiada ponad 30-krotności obwodu Ziemi. 99% międzynarodowej transmisji internetowej Podwodne kable wykorzystują światłowody do przenoszenia ogromnych ilości danych na duże odległości przy minimalnej utracie informacji. Są absolutnie kluczowe dla przesyłania danych. Odpowiadają za około 99% międzynarodowej transmisji internetowej. Zostały zaprojektowane tak, by wytrzymać trudne warunki na dnie oceanicznym, takie jak zmiany ciśnienia, korozja czy kontakt z fauną morską. Kilka z najważniejszych podmorskich kabli to: APCN-2 (Asia Pacific Cable Network-2): łączy kraje Azji Wschodniej, takie jak Chiny, Japonia, Korea Południowa, Malezja, Singapur i Filipiny. TPE (Trans-Pacific Express): łączy Chiny, Koreę Południową, Tajwan i USA, zapewniając szybkie połączenia transoceaniczne. EAC-C2C (East Asia Crossing – City-to-City Cable System): sieć łącząca kraje Azji Wschodniej, takie jak Chiny, Japonia, Korea Południowa i Singapur. Internet, dający możliwość szybkiej wymiany informacji, jest podstawą współczesnego świata. Dlatego ten, kto chce wprowadzić chaos, będzie myślał o zakłóceniu działania tej infrastruktury. Ataki i „nieszczęśliwe wypadki” zdarzają się coraz częściej. Szacuje się, że rocznie zrywanych jest od 100 do 150 kabli, głównie z powodu wypadków z udziałem sprzętu rybackiego lub kotwic ciągniętych po dnie morskim. Zerwane światłowody na Bałtyku Istnieje również rosnące ryzyko sabotażu. W listopadzie 2024 r. dwa podmorskie kable internetowe zostały zerwane na obszarze Morza Bałtyckiego. Choć rządy europejskie unikały bezpośredniego wskazywania palcem na którykolwiek kraj, większość uznała, że incydenty te mogą być częścią rosyjskiej wojny hybrydowej prowadzonej w odwecie za wspieranie Ukrainy. Rosyjscy urzędnicy odrzucili te oskarżenia jako „dość absurdalne”. Niezależnie od tego, czy to rosyjskie statki uszkodziły kable celowo, czy też doszło przypadkowego zerwania światłowodów, incydent ten podkreśla, jak podatne są kable podmorskie na przypadkowe katastrofy lub świadome ataki. Właśnie dlatego NATO chce zainwestować w łącza satelitarne, które wydają się być znacznie bardziej odporne na ewentualny sabotaż. – Rozważmy kwestię Islandii, która prowadzi wiele usług finansowych, posiada znaczną liczbę chmur obliczeniowych. Jest połączona z Europą i Ameryką Północną czterema kablami. Jeśli te cztery kable zostaną zniszczone lub naruszone, Islandia zostanie całkowicie odizolowana od świata – powiedział Nicolò Boschetti, doktorant na Uniwersytecie Cornell pracujący nad projektem HEIST. Odebrać moc Muskowi HEIST to akronim od Hybrid Space/Submarine Architecture Ensuring Infosec of Telecommunications. W luźnym tłumaczeniu: hybrydowa architektura kosmiczno-podwodna zapewniająca bezpieczeństwo telekomunikacji. Projekt ma na celu stworzenie alternatywnego systemu internetowego przy użyciu hybrydowej sieci kabli podmorskich i komunikacji satelitarnej. Istnieje już, rzecz jasna, dobrze działający internet satelitarny. Mowa o sieci Starlink, satelitarnej usłudze internetowej opracowanej przez SpaceX. Starlinki obecnie pozwalają na dużą ilość ruchu internetowego z kosmosu. I wszystko było fajnie, gdyby nie to, że ta wielka i wydolna sieć zależy od jednego człowieka – miliardera Elona Muska. Specjaliści ds. bezpieczeństwa przekonują, że nie jest dobrym pomysłęm, by pojedyncza osoba – niezależnie od opinii publicznej na jej temat – miała tak znaczący wpływ na sprawy globalne. Dzięki HEIST rządy państw NATO dążą do stworzenia bezpiecznego i niezależnego zaplecza, które nie będzie zależne od kaprysów jednego miliardera. Internet NATO jeszcze w tym roku? Nad projektem pracuje międzynarodowy i interdyscyplinarny zespół. Składa się z naukowców związanych z uniwersytetami Cornella, Johnsa Hopkinsa, Bifröst, Szwedzkiego Uniwersytetu Obrony, Instytutu Technologii Blekinge, ETH Zürich, Królewskiej Szwedzkiej Marynarki Wojennej, rządu Islandii i wielu prywatnych firm. – Składamy elementy układanki i próbujemy stworzyć ten ogromny nowy ekosystem. Powiedziałbym, że jest to problem inżynierii systemów, co oznacza, że każda z technologii, którą zamierzamy zbudować lub zmontować, została już w jakiejś formie opracowana w innych zastosowaniach. Chodzi o dopasowanie wszystkich elementów do siebie. Z punktu widzenia inżynierii jest to trudne, ale mamy też do czynienia z regulacyjnym, politycznym i ekonomicznym charakterem tego przedsięwzięcia, co również jest trudne – twierdzi Greg Falco, adiunkt inżynierii mechanicznej i lotniczej w Cornell Engineering. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, funkcjonalny prototyp systemu może być gotowy za dwa lata. Jednak część zespołu HEIST ma nadzieję rozpocząć testowanie elementów programu w tym roku. Źródło: IFLScience Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Google Flights to narzędzie dla tych, którzy lubią tanie latanie. Można sporo zaoszczędzić
Google Flights to kolejna usługa w ofercie internetowego giganta, która ułatwia organizację podróży. Dzięki wyszukiwarce lotów można w mgnieniu oka odszukać najlepsze lub najtańsze połączenie lotnicze i kilkoma kliknięciami zarezerwować bilet. Jak działa ta usługa? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest Google Flights? Historia Google Flights Jakie funkcje oferuje usługa Google Flights? Jak działa usługa Google Flights? Google to nie tylko wyszukiwarka internetowa. W portfolio giganta z Mountain View znajdują się też inne przydatne usługi, z których wiele osób korzysta na co dzień. Mapy służą milionom osób na całym świecie, podobnie zresztą jak platforma YouTube i aplikacje zsynchronizowane z chmurą Google Drive: Gmail, Kalendarz czy pakiet narzędzi biurowych. Mimo mnogości różnorodnych usług, najwięcej osób i tak kojarzy Google przede wszystkim z wyszukiwarką. Nie każdy jednak zdaje sobie sprawę, że to praktyczne narzędzie oferuje także szereg funkcji specjalistycznych. Wyszukiwarka grafiki czy książek to jeszcze nie wszystko. Jedną z najpraktyczniejszych funkcji Google jest wyszukiwarka lotów Google Flights. Czym jest Google Flights? Google Flights to przede wszystkim wyszukiwarka lotów, ale nie tylko. Usługa pełni także funkcję porównywarki cenowej i oferuje szereg dodatkowych udogodnień. Należy podkreślić, że nie mówimy tu o odrębnej aplikacji. To praktyczne narzędzie działa w ramach usługi podstawowej, czyli jest „zaszyte” w desktopowej i mobilnej wersji wyszukiwarki Google. Historia Google Flights Choć nie każdy słyszał o tej usłudze, Google Flights nie jest żadną nowością. W kwietniu 2011 roku gigant z Mountain View sfinalizował zakup firmy ITA, zajmującej się zbieraniem i przetwarzaniem danych o podróżach. Transakcja opiewała na kwotę 700 milionów dolarów. W ten sposób w posiadaniu Google znalazły się specjalistyczne algorytmy, mogące na bieżąco śledzić dostępność biletów w lotach pasażerskich i ich ceny. Usługa została uruchomiona 13 września 2011 roku. Nie każda nowość od razu trafia na wszystkie rynki. Tak było także w tym przypadku. Wyszukiwarka lotów Google Flights jest dostępna w Polsce od 2014 roku. Jakie funkcje oferuje usługa Google Flights? Usługa do dziś przeszła wiele aktualizacji. W ramach jednej z najnowszych pojawiła się funkcja pozwalająca wyszukać nie tylko korzystne cenowo i najwygodniejsze, ale także najtańsze połączenia lotnicze. Zatem z pomocą Google Flights można uzyskać informacje na temat dostępnych lotów, porównać ceny w ramach określonego standardu podróży i wybrać najtańszą usługę. To jednak jeszcze nie wszystko, co potrafi to narzędzie. Dzięki usłudze Flights można przejść na stronę przewoźnika, by dokonać rezerwacji. W niektórych przypadkach bilet można kupić bezpośrednio z poziomu przeglądarki. Ponadto wyszukiwarka lotów pozwala od razu odnaleźć najdogodniejsze miejsce noclegowe. Podaje też informacje na temat atrakcji w docelowej lokalizacji. Jak działa usługa Google Flights? Narzędzia dostarczane przez Google słyną z łatwej, całkowicie intuicyjnej obsługi. Tak jest też w tym przypadku. Aby zacząć korzystać z wyszukiwarki lotów, w polu wyszukiwania Google wystarczy wpisać frazę „loty” uzupełnioną o miejsce wylotu i docelowe. Warto jednak pamiętać, że w ten sposób do się skorzystać tylko z części funkcji oferowanych przez Google Flights. Żeby przekonać się, co tak naprawdę potrafi ta usługa, należy użyć frazy Google Flights. Pierwszy odnośnik w wynikach wyszukiwania prowadzi do strony docelowej. Google Flights krok po kroku W pierwszej kolejności należy określić podstawowe parametry podróży: wybrać liczbę i wiek pasażerów, określić klasę, którą chce się lecieć i wskazać, czy zapytanie dotyczy lotu w jedną, czy w obie strony. Następnym krokiem jest określenie miejsca wylotu i destynacji. Co ważne, Google daje możliwość wyboru nie tylko miasta, z którego planowany jest wylot, ale także konkretnego portu. W kolejnym kroku należy określić datę wylotu, a w przypadku podróży w dwie strony – także powrotu. To wszystko. Teraz wystarczy już tylko kliknąć przycisk „Szukaj”. Wyniki wyszukiwania Google Flights Wyniki prezentowane są jako „Najpopularniejsze loty docelowe” i „Inne loty docelowe”, w dwóch kategoriach: „Najlepsze” i „Najtaniej”. Po rozwinięciu danego połączenia, ukazują się informacje na temat przewoźnika, klasy i samolotu, który odbędzie kurs na tej linii. Google podaje także informacje o dostępnej przestrzeni dla nóg, pokładowych udogodnieniach i szacowanej emisji dwutlenku węgla. Po wybraniu lotu należy kliknąć w odnośnik prowadzący do jednej ze stron rezerwacyjnych i gotowe. Warto wspomnieć, że w wynikach wyszukiwania można znaleźć też wiele innych przydanych funkcji. Jedną z nich jest opcja monitorowania cen. Po jej wybraniu, system wyśle wiadomość e-mail, jeżeli ceny lotów na danej trasie ulegną zmianie w wybranym okresie. Niezwykle praktycznym udogodnieniem jest też wykres cen. Ta funkcja pozwala sprawdzić, jak koszt przelotu zmieniał się w miesiącach poprzednich i jak będzie zmieniał się w przyszłości. Istnieje możliwość sprawdzenia kalendarza dat i przypisanych do nich cen w kolejnych dwunastu miesiącach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy w samolocie jest wi-fi? To warto wiedzieć, przed długim lotem
Przez lata pokutowało przekonanie, że korzystanie z wi-fi w samolocie jest niemożliwe, a wręcz surowo wzbronione. Dziś odpowiedź na pytanie, czy w samolocie jest wi-fi, może zaskoczyć. Od czego to zależy? Wyjaśniamy.
W tym artykule: Czy w samolocie jest internet? Tak, ale… Czy w samolocie można korzystać z internetu? Wi-fi w samolocie. Systemy ATG i Ku-Band Czy w samolocie jest wi-fi? Ile to kosztuje? Czy w samolocie jest wi-fi? Ten temat, który wraca na tapet niezmiennie od kilkunastu lat. W większych miastach bezprzewodowy internet jest dostępny już niemal wszędzie: od centrów handlowych po niektóre parki. Przyzwyczailiśmy się do tego, że jesteśmy online przez większość czasu. Warto tu podkreślić, że według lekarzy taki tryb życia nie służy naszej psychice. Bezprzewodowy internet raczej nieprędko będzie dostępny w każdej linii lotniczej i na każdym połączeniu. Fakt, długie loty trwające od kilku do kilkunastu godzin mogą być bardzo nużące, ale żeby zapewnić pasażerom rozrywkę, przewoźnicy oferują bogatą ofertę atrakcji. W trakcie lotu możemy już przykładowo oglądać filmy, seriale, grać w gry czy słuchać muzyki. Wi-fi w samolocie ma być ukłonem nie tylko w stronę znudzonych podróżnych, ale też osób, które z różnych powodów – często zawodowych – nie mogą sobie pozwolić na dłuższy czas offline. Czy w samolocie jest internet? Tak, ale… Warto pamiętać, że nasz „telefoniczny” internet, który zapewnia nam operator sieci komórkowej, w samolocie, który wznosi się nawet 10 kilometrów nad ziemię, nie będzie działał. Na tej wysokości nasze urządzenie nie będzie już dobierało sygnału z nadajnika. Innym problemem – o którym pewnie każdy z nas słyszał – jest to, że ten „naziemny” internet, może powodować zakłócenia, utrudniające pracę pilotów. Z tego wynikają prośby osób z obsługi lotów o korzystanie z trybu samolotowego w telefonach. Ma to zapewnić bezpieczeństwo podczas lotu. Z tej też przyczyny internet w samolocie może być włączony jedynie za pośrednictwem wi-fi. Ten rodzaj połączenia nie różni się od tego, który mamy w domach. Tak samo jak w domu również trzeba będzie namierzyć sieć przewoźnika, a następnie – przeważnie – wpisać hasło. Ewentualnie potwierdzić naszą tożsamość w inny sposób. Czy w samolocie można korzystać z internetu? Coraz częściej okazuje się, że wi-fi w samolotach jest dostępne dla wszystkich pasażerów, a nasze przenośne komputery, tablety i telefony komórkowe mogą się z nimi łączyć. Jest to efekt coraz bardziej zaawansowanych technologii, które instalowane są w samolotach najnowszych generacji. Taką możliwość coraz częściej oferują swoim pasażerom linie lotnicze uważane za droższe i bardziej luksusowe. Wi-fi jest w tym przypadku oferowanym przez nie bonusem, udogodnieniem, czymś, co ma uprzyjemnić ich klientom lot. Możliwość korzystania z internetu przeważnie oferowana jest – często za dodatkową opłatą – pasażerom na długich, wielogodzinnych trasach, np. transatlantyckich czy międzykontynentalnych. Ale i to zmienia się na korzyść. Wi-fi pojawia się w ofercie coraz większej liczby towarzystw lotniczych i na coraz krótszych trasach. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie linii lotnicze chcą korzystać z tych możliwości. Tanie linie, starające się za wszelką cenę obniżyć koszta lotów, zapewne jeszcze długo nie udostępnią swoim pasażerom takiej opcji. Wi-fi w samolocie. Systemy ATG i Ku-Band Internet w samolocie udostępniany jest pasażerom za pośrednictwem sieci wi-fi. Sama sieć bezprzewodowa korzysta z połączeń ziemia-powietrze, ewentualnie z łączy satelitarnych. Na czym polegają te dwa typy połączeń? System ATG, popularnie nazywany: „ziemia-powietrze” wykorzystuje wieże z iglicami, które używane są również w telefonii komórkowej. Anteny w samolotach odbierają sygnał z nadajników naziemnych i przekazują go do wewnętrznego serwera. Serwer łączy się z routerem wi-fi. Dzięki czemu internet może być udostępniany w samolocie – jego prędkość to niezbyt imponujące 5–10 Mb/s. Ten rodzaj łączenia stosowany jest przeważnie na krótkich trasach. Inny z systemów wykorzystywanych w samolotach to Ku-Band. Wykorzystuje on sygnał radiowy, a konkretnie pasma 11,7–12,7 oraz 14,14,5 GHz. Stosuje się go zwykle na długich, międzykontynentalnych trasach. Jak działa Ku-Band? Antena łączy się z satelitami ziemskimi, a prędkość połączenia dochodzi do 50 Mb/s. Często jednak – z różnych powodów – ta prędkość znacząco spada. Polscy pasażerowie wybrali najlepszych przewoźników. Zaskoczeń nie brakuje Po raz 16. rozdano nagrody Ceesar Awards dla najlepszych przewoźników na europejskim niebie. Wśród nagrodzonych linii znalazły się m.in. PLL LOT oraz KLM. Lepsze rezultaty w tym względzie osiąga system Ka-Band, korzystający z wyższych pasm sygnału radiowego: 18,3–18,8 oraz 19,7–20,2 GHz. Najnowocześniejszym z systemów wykorzystywanych przez towarzystwa lotnicze jest EAN (European Aviaton Network). Łączy on system ATG i łącza satelitarne. W samolotach z EAN stosowane są dwa typy anten dostosowane do LTE i nadajników satelitarnych. Standardowo korzysta się tu z sygnału z anten naziemnych, a w przypadku zbyt słabego sygnału, EAN przełącza się na odbiór sygnałów z satelity. Z tego rozwiązania korzystają głównie tańsze linie lotnicze. Czy w samolocie jest wi-fi? Ile to kosztuje? Jeśli chodzi o koszta korzystania z wifi podczas lotu, każde towarzystwo lotnicze prowadzi tu własną politykę. Przeważnie jednak za tę usługę trzeba zapłacić, czasem – niemało. Płaci się na różne sposoby: jednorazowo, za dostęp, za konkretny transfer danych, za godzinę (pół godziny/ 15 minut etc.) korzystania z usługi. Aby nie narazić się na duże wydatki, warto więc wcześniej zapoznać się z regulaminem i kontrolować przepływ danych. Wyjątkiem są miejsca w klasach first czy biznes, gdzie nierzadko koszta te są wliczone w cenę biletu.
Długo wyczekiwana przez pasażerów usługa nadchodzi. LOT odkrywa karty
Pasażerowie czekali na ten moment od dawna. Polskie Linie Lotnicze LOT zapowiedziały, że samoloty typu Boeing 787 Dreamliner zostaną wyposażone w bezprzewodową sieć WiFi.
W tym artykule: W samolotach LOT-u będzie WiFi Nowości od PLL LOT Temat WiFi w samolotach powraca jak bumerang. Mimo wielu deklaracji lotniczych gigantów, bezprzewodowy internet to wciąż marzenie znacznej części pasażerów. Jak się okazuje, niebawem długo wyczekiwana usługa może stać się faktem. Naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom wszystkich podróżujących postanowiły wyjść Polskie Linie Lotnicze LOT, które zapowiedziały łączność internetową na pokładach dreamlinerów. W samolotach LOT-u będzie WiFi Narodowy przewoźnik zawarł umowę z firmą Viasat na instalację bezprzewodowej sieci WiFi na pokładach samolotów typu Boeing 787 Dreamliner. Usługa ma zostać uruchomiona najpóźniej do 2026 roku. Umożliwi ona pasażerom przeglądanie stron WWW, mediów społecznościowych oraz wysyłanie i odbieranie wiadomości e-mail. – LOT nieustannie dąży do zapewnienia pasażerom wyjątkowych doświadczeń na każdym etapie podróży, co udowadniamy ogłaszając kolejne projekty i nowości produktowe. W ramach retrofitu naszych samolotów szerokokadłubowych nawiązaliśmy współpracę z Viasat, globalnym liderem w dziedzinie łączności, dzięki czemu wkrótce będziemy mogli zaoferować naszym pasażerom długo oczekiwane udogodnienie. Możliwość korzystania z internetu podczas lotu będzie dopełnieniem wielu zmian, jakie przyniesie modernizacja naszych Boeingów 787 Dreamliner – podkreśla Izabela Leszczyńska, dyrektor ds. rozwoju produktów i obsługi klienta w PLL LOT. LOT zapowiedział prawdziwy hit. Polscy pasażerowie już zacierają ręce Na taką wiadomość czekali wszyscy miłośnicy białego szaleństwa w kraju. Polskie Linie Lotnicze LOT zapowiedziały uruchomienie połączenia do Innsbrucka. Pierwszy rejs zaplanowano na listop... – W miarę jak LOT wkracza w nową erę łączności, jesteśmy podekscytowani możliwością zapewnienia im i ich pasażerom możliwości wysyłania wiadomości, surfowania i przesyłania strumieniowego w powietrzu – zanzacza Don Buchman, wiceprezes i dyrektor generalny ds. lotnictwa komercyjnego w Viasat. – To początek udanej relacji, która pomaga nam w dalszym realizowaniu naszej misji zapewniania pasażerom niezawodnego, wysokiej jakości Wi-Fi na pokładzie samolotów – zaznacza Buchman. Dodając jednocześnie, że „Europę cechuje wzrostu popytu na bezprzewodowy internet w samolotach, a celem Viasat jest szersze rozszerzenie oferowanych usług”. Według zapowiedzi, dreamlinery LOT-u mają zostać wyposażone w rozwiązanie, które instalowane m.in. na pokładach linii Virgin Atlantic, Royal Jordanian, American Airlines, Delta Air Lines czy JetBlue. Nowości od PLL LOT Polskie Linie Lotnicze LOT, z charakterystycznym żurawiem w logo, powstały pod koniec 1928 roku. Są jednymi z najstarszych aktywnie działających linii na świecie. Na co dzień realizują loty do ponad 100 kierunków na czterech kontynentach. W bogatej ofercie PLL LOT znajdziemy m.in. połączenia do Uzbekistanu i Arabii Saudyjskiej. Z kolei pod koniec listopada narodowy przewoźnik rozpocznie regularne loty z Warszawy do Innsbrucka. Połączenia między stolicami Polski i Tyrolu będą odbywały się raz w tygodniu (w każdy piątek) i, co ważne, przez cały sezon zimowy, do 28 marca 2025 r. włącznie. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl. Źródło: rynek-lotniczy.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nastolatki nie znają życia bez smartfonów. Co się dzieje, gdy ich nie mają? Wyniki ankiety mogą zaskoczyć
Smartfony towarzyszą nastolatkom przez 1/3 doby. A co gdyby ich zabrakło? Na to i inne pytania odpowiadają wyniki ankiety przeprowadzonej wśród młodzieży.
W tym artykule: Jak nastolatki czują się bez smartfonów? Szczęście i spokój kontra osamotnienie i niepokój Dzieci i dorośli w wirtualnym świecie Dzieci i nastolatki często są krytykowane za „siedzenie w telefonach”. Media społecznościowe to dla nich niemal drugie życie, prowadzone równolegle z tym w realu. Niesie to oczywiście poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego. Mimo że social media są stosunkowo nowym zjawiskiem – przynajmniej w formie, w jakiej rozwijają się do kilkunastu lat – wiadomo już, jak mogą wpływać na ludzki mózg. Zaburzenia samooceny czy depresja to tylko jedne z wielu następstw życia w otoczeniu ekranów. Bo w końcu przebodźdcowani jesteśmy nie tylko dzięki smartfonom, ale też tabletom, komputerom i telewizorom. W przypadku większości dorosłych urządzenia te pojawiały się w ich życiu stopniowo. Wiele osób nauczyło się żyć np. bez social mediów, dlatego w dojrzałym wieku nie czują potrzeby, aby się w nie angażować. Jak nastolatki czują się bez smartfonów? Generacja Z (osoby urodzone między 1997 a 2012 r.) zastała jednak wszystkie te „dobrodziejstwa” już po przyjściu na świat. To pokolenie, które po prostu nie zna świata wolnego od elektronicznych dystrakcji. I choć może wydawać się to dziwne lub smutne, dla wielu młodych osób 24-godzinna przerwa od ekranów jest nie lada przeżyciem. Wspomina o tym edukatorka i adwokatka Diana E. Graber na łamach „Psychology Today”. – Kiedy ponad dziesięć lat temu po raz pierwszy zadałam to ćwiczenie jako zadanie domowe, uczniowie byli podekscytowani perspektywą odłączenia się. Jednak w kolejnych latach entuzjazm dla tego zadania znacznie osłabł, a niektórzy uczniowie nawet sugerowali, że zadawanie mi tak okrutnych zadań domowych jest „nielegalne” – opisuje. Dodaje jednak, że po dobie z dala od ekranów prawie każdy uczeń „czuje się spokojny”, „zrelaksowany”. Szczęście i spokój kontra osamotnienie i niepokój Potwierdzają to wyniki ankiety przeprowadzonej przez Pew Research Center. Wynika z nich bowiem, że prawie trzy czwarte amerykańskich nastolatków czuje szczęście (74%) lub spokój (72%), kiedy nie ma pod ręką smartfona. Nie brakuje jednak ankietowanych, u których brak telefonu wzbudza negatywne emocje. 44% nastolatków wskazało niepokój, 40% zdenerwowanie, a 39% osamotnienie. Takie odczucia mogą wiązać się z tzw. syndromem odstawienia. Nie wiadomo jednak, czy ankietowani byli uzależnieni od swoich smartfonów. Pomimo ewidentnych korzyści z bycia offline tylko 38% ankietowanych twierdzi, że spędza zbyt dużo czasu w telefonie. Ponad połowa uważa, że ilość czasu, jaką przeznacza na telefon (51 proc.) lub w media społecznościowe (64 proc.) jest w sam raz. O jakim czasie mowa? Tego wyniki ankiety nie zdradziły. Z badań opublikowanych w 2022 r. przez Common Sense Media można się jednak dowiedzieć, że nastolatki spędzają przed ekranami średnio 8 godzin 39 minut dziennie. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym jest to 5 i pół godziny. W jakim wieku social media szkodzą nam najbardziej? To zależy od płci Na przestrzeni zaledwie kilku lat social media stały się naszą codziennością. Ich nadużywanie może mieć jednak poważne konsekwencje. Kto jest najbardziej narażony? Dzieci i dorośli w wirtualnym świecie Co ciągnie młodzież do telefonu? Z odpowiedzi nastolatków wynika, że nie chodzi tylko o social media. 69% twierdzi, że smartfony ułatwiają rozwijanie hobby i poprawiają kreatywność (65%). Mniej więcej czterech na dziesięciu nastolatków twierdzi również, że smartfony ułatwiają im nawiązywanie zdrowych przyjaźni. Przy tym 42% ankietowanych zgadza się, że internet utrudnia nabywanie umiejętności społecznych. Na koniec warto jednak podkreślić, że przepadanie w telefonie nie jest domeną wyłącznie dorastającej młodzieży. Około połowa rodziców (47%) twierdzi, że spędza za wiele godzin ze smartfonem w dłoni. Prawie tyle samo (45%) uważa, że ich codzienny czas z telefonem jest odpowiedni. Prawie połowa nastolatków twierdzi z kolei, że telefon przynajmniej czasami rozprasza ich rodziców, gdy próbują z nimi porozmawiać. 8% ankietowanych twierdzi, że zdarza się to często. Źródła: Psychology Today; Pew Research Center; Common Sense Media. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Prasa drukowana szybko nie zniknie. W tym kraju sprzedaż papierowych magazynów wzrosła
Prasa drukowana umiera. Od tego trendu nie ma odwrotu. Czy na pewno? Na przykład w Australii sprzedaż magazynów drukowanych wzrosła o kilka procent w 2023 r. Jaka jest przyszłość tradycyjnych gazet?
W tym artykule: Czy druk jest martwy? Dlaczego drukowane media ciągle wzbudzają zainteresowanie? Czasopismo drukowane towarem luksusowym Dla ludzi na całym świecie podstawowym źródłem informacji stają się treści publikowane w internecie. Dostęp do nich jest szybszy i bywa bezpłatny (pomijając reklamy). Odbiorcy zaczęli oczekiwać nowych treści co godzinę, a nawet w czasie rzeczywistym, na bieżąco, do czego przyczyniły się media społecznościowe. Dostępność bezpłatnych lub znacznie tańszych treści cyfrowych zniechęca do zakupu pojedynczych gazet lub czasopism, nie wspominając o prenumeracie. Dlatego nakłady prasy drukowanej spadają. Czy druk jest martwy? – A jednak magazyny drukowane nie chcą umrzeć. Uznane periodyki, takie jak „New Yorker” i „Vogue”, uparcie trzymają się globalnego grona czytelników zarówno w formie drukowanej, jak i cyfrowej – zauważa dr Julian Novitz z Wydziału Mediów i Komunikacji na Politechnice w Swinburne w Australii na łamach portalu „The Conversation”. Pojawiają się również nowe tytuły. W 2021 roku w samych Stanach Zjednoczonych ukazały się 122 nowe magazyny drukowane. Jednak liczba ta jest mniejsza niż w poprzednich latach. Odzwierciedla to ogólnie kurczący się rynek mediów drukowanych. Są jednak wyjątki. Na przykład w Australii sprzedaż magazynów drukowanych wzrosła o 4,1 proc. w 2023 r. Drukowane magazyny przeżywały swoją świetność w XX wieku. Wiele z nich przeniosło się częściowo lub w całości do internetu. Rośnie liczba subskrypcji cyfrowych. – Rynek magazynów drukowanych nie rozkwita. Jednak nie zniknęły one tak szybko, jak przewidywano – zauważa dr Novitz. Dlaczego drukowane media ciągle wzbudzają zainteresowanie? Eksperci zwracają uwagę na to, że inaczej przyswajane są informacje z kartki papieru, a inaczej z ekranu. Zapewne w tym pierwszym przypadku mniejsza jest skłonność do rozproszenia uwagi, na przykład w postaci powiadomień lub nieprzepartej chęci włączenia innej aplikacji. Trochę większe zainteresowanie mediami drukowanymi może być też związane z „cyfrowym zmęczeniem”, które nastąpiło w czasie pandemii COVID-19. Ożywienie zainteresowania drukowanymi magazynami przypisuje się również „analogowym” preferencjom czytelników z pokolenia Z. Czyli osób urodzonych od roku 1995 do roku 2009 – czytamy w „The Conversation”. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się magazyny modowe i podróżnicze. Czytelnicy doceniają zapewne to, że nie wszystkie elementy da się w odpowiedni sposób odtworzyć na ekranie. Poza tym drukowaną publikację można przekazać rodzinie czy znajomym. Samir Husni, ekspert zajmujący się czasopismami zauważył, że powstające magazyny drukowane są bardziej ukierunkowane na niszową grupę czytelników. A postępy w technologii druku sprawiły, że mniejsze nakłady stały się bardziej opłacalne. To z kolei pozwala nowym wydawnictwom skupić się na jakości, a nie ilości. Powoli standardem stają się rzadziej wydawane, starannie przygotowane magazyny, kwartalniki lub roczniki z treściami, które nie ulegają szybko dezaktualizacji. Ich cena jest wyższa niż ta, do której przywykliśmy. Czasopismo drukowane towarem luksusowym Wygląda na to, że najszybciej w niebyt odejdą dzienniki, których nakłady spadają w drastycznym tempie. Prasa drukowana stanie się synonimem magazynów – miesięczników czy kwartalników – czyli produktów luksusowych. – Magazyny drukowane nie mogą konkurować z mediami cyfrowymi w dostarczaniu stale aktualnych treści masowej publiczności. Mogą jednak potencjalnie utrzymać oddanych czytelników dzięki ważnym i estetycznie wydanym publikacjom – uważa dr Novitz. Magazyny drukowane są też coraz bardziej atrakcyjne dla reklamodawców. Najnowsze badania wskazują na silną preferencję reklam drukowanych wśród konsumentów. Czytelnicy są znacznie bardziej skłonni zwrócić uwagę na reklamę drukowaną, a nawet zaufać jej treści. Z kolei reklamy online są częściej ignorowane lub blokowane za pomocą oprogramowania typu adblock. – Chociaż nakłady i wpływy magazynów drukowanych zmniejszają się, niekoniecznie są one martwe lub nawet umierające. Można je postrzegać jako zajmujące mniejsze, ale trwałe miejsce w krajobrazie medialnym – podsumowuje ekspert. Wraz z nowym rokiem zachęcamy do prenumeraty „National Geographic Polska” lub „National Geographic Traveler". Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Po raz pierwszy NASA przesłała wideo przez głęboki kosmos z użyciem lasera. Co było na filmie?
Po raz pierwszy udało się przesłać streaming wideo za pomocą lasera na odległość mierzoną w milionach kilometrów. Z sondy Psyche na Ziemię trafił 15-sekundowy filmik. Jest na nim kot goniący za laserowym znacznikiem.
W tym artykule: Z sondy na Ziemię Kot w kosmosie Dane w kosmosie Zazwyczaj do tego rodzaju testów wykorzystuje się pakiety losowych danych. Jednak naukowcy z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL) zdecydowali się na żart. Do pamięci komputera sondy Psyche trafiła zabawa kota o imieniu Taters, nagrana w wysokiej rozdzielczości. W październiku 2023 roku sonda została wysłana w sześcioletnią misję. Jej podstawowym celem jest zbadanie planetoidy (16) Psyche, znajdującej się w pasie planetoid między Marsem a Jowiszem. Jednak poza fotografowaniem Psyche sonda ma jeszcze inne zadania. Jednym z nich było zbadanie, czy uda się przesłać dane na Ziemię z użyciem podczerwonego lasera. I tylko jego – zupełnie niezależnie od komunikacji radiowej. Z sondy na Ziemię W poniedziałek NASA pochwaliła się, że ta część misji Psyche zakończyła się powodzeniem. „To historyczny krok milowy” – napisano w oświadczeniu amerykańskiej agencji kosmicznej. Tak określono przesłanie filmiku z kotem na odległość 31 mln km. To ok. 80 razy tyle, ile wynosi dystans między Ziemią a Księżycem. View oEmbed on the source website Ile trwała transmisja? 101 sekund. Osiągano przy tym prędkość przesyłu 267 megabitów na sekundę (Mbps). Czyli więcej, niż oferuje niejeden szerokopasmowy internet na Ziemi. Dane zostały wysłane ze specjalnego nadajnika umieszczonego na Psyche do Teleskopu Hale’a znajdującego się w Obserwatorium Palomar w Kalifornii. Stamtąd przekazano je, klatka po klatce, do Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA. − Po odebraniu wideo w Palomar zostało ono przesłane do JPL przez internet. Połączenie było wolniejsze niż sygnał pochodzący z głębokiego kosmosu – mówi Ryan Rogalin, inżynier z JPL. Kot w kosmosie Filmik wysłany z Psyche pokazuje rudego kota bawiącego się – to oczywiście nie przypadek – znacznikiem laserowym. Opiekunem zwierzęcia jest jeden z pracowników JPL, nie ujawniono jednak, który. – Żeby to ważne wydarzenie uczynić jeszcze bardziej pamiętnym, zdecydowaliśmy się na stworzenie filmowego żartu – przyznaje Bill Klipstein, menadżer projektu z JPL. Film z Taters został jednak ulepszony. Nałożono na niego różnego rodzaju dane w formie grafik. Są to: trasa, po której będzie poruszać się Psyche, zarys czaszy teleskopu w Palomar, dane dotyczące lasera i szybkości przesyłu danych, rytm serca kota, jego rasa i kolor. Dane w kosmosie Opisany wyżej eksperyment został przez NASA nazwany akronimem DSOC (ang. Deep Space Optical Communications). Jego celem – poza streamowaniem kota – było przygotowanie narzędzi do komunikacji na odległości większe niż Ziemia-Księżyc. „Używane i przetestowane systemy komunikacji radiowej w głębokim kosmosie zbliżają się do granicy przepustowości” – napisano na stronie DSOC. „Jednak przyszłe misje kosmiczne mają przesyłać ogromne ilości danych naukowych, w tym zdjęcia i wideo w wysokiej rozdzielczości. Potrzebna jest więc większa przepustowość. Na Ziemi stare linie telefoniczne zastąpiły światłowody (…). Podobnie − przejście z komunikacji radiowej na laserową albo optyczną pozwoli wysyłać dane z szybkością 10–100 razy wyższą niż osiągana za pomocą najnowocześniejszych systemów komunikacji radiowej używanych przez statki kosmiczne”. Co ciekawe, wybór kota na pierwszego bohatera międzygwiezdnego wideo nie był przypadkowy. W testowych transmisjach telewizyjnych z lat 30. XX wieku pojawiał się kreskówkowy kot Feliks. Źródło: NASA, Science Alert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nie kończ wiadomości kropką! To może rozpętać wojnę
Kończenie zdania kropką w internecie budzi nieufność. Według badań lepiej uważać, jakich znaków interpunkcyjnych używamy podczas pisania ze znajomymi.
W tym artykule: Co może oznaczać kropka na końcu zdania? Kropka nienawiści znakiem czasu mediów społecznościowych Czasem znaki interpunkcyjne są mylące Krótkie wiadomości tekstowe zakończone kropką są postrzegane jako mniej szczere niż odpowiedzi pozbawione znaków interpunkcyjnych – czytamy na łamach czasopisma „Computers in Human Behavior”. Jeśli osoba, z którą piszesz, zwykle nie używa kropek, a teraz jej użyła, to jest 80% szans, że to tzw. kropka nienawiści. Co może oznaczać kropka na końcu zdania? Zgodnie z definicją, kropka to oddzielający znak przestankowy, stawiany na końcu wypowiedzenia, będący wskazówką dla czytającego na głos, że należy zniżyć głos oraz zrobić przerwę. Inaczej jest w przypadku codziennego korzystania z komunikatorów, w których znaki interpunkcyjne mają odgrywać zupełnie inną rolę. Od jakiegoś czasu na Facebooku furorę robi strona zatytułowana „Kropka nienawiści.”. Bazuje ona na wyśmiewaniu przykładowych rozmów, w których rozmówcy na zadane pytanie odpowiadają krótkim, pojedynczym stwierdzeniem zakończonym kropką, np. „Ok.”, „Tak.”, „No.”. Tego typu odpowiedzi są postrzegane przez internautów jako przejaw negatywnych emocji i sygnał oznaczający chęć zakończenia rozmowy. Kropka nienawiści znakiem czasu mediów społecznościowych Niedawno kropka nienawiści doczekała się zainteresowania ze strony środowisk naukowych. Badacze z Uniwersytetu Binghamton (USA) dowiedli, że ten z pozoru niewinny znak interpunkcyjny rzeczywiście wzbudza w odbiorcach nieprzyjemne doznania. Krótkie wiadomości tekstowe zakończone kropką sprawiają wrażenie mniej szczerych. Naukowcy poprosili 126 studentów o przeczytanie kilkunastu rozmów przedstawionych w formie wiadomości tekstowych lub ręcznych notatek. Rozmowy zawierały proste stwierdzenia i pytania, np. „Dostałem dodatkowe bilety do teatru. Chcesz iść?”, oraz krótkie odpowiedzi twierdzące zakończone kropką lub nie, np. „Ok”, „Ok.”, „Tak.”, „Tak”. Okazało się, że odpowiedzi zakończone kropką były oceniane przez badanych jako mniej szczere i mniej godne zaufania niż odpowiedzi pozbawione znaków interpunkcyjnych. Dotyczyło to jednak tylko wiadomości tekstowych. Ręczne notatki nie wzbudzały już takich wątpliwości. Problem leży w interpretacji. Przez to, że minimalna zawartość wiadomości to sam tekst, to wszystkie inne dodatki takie jak znaki interpunkcyjne wzbudzają w nas różne emocje. Do tego dochodzi wiele interpretacji, które mogą być błędne. To może być najstarsza znaleziona wiadomość w butelce na świecie. Kto i po co wysłał pierwszą? Wiadomość w butelce słusznie kojarzy się z tajemnicą sprzed wielu lat. Co znalazło się w notatce znalezionej w Szkocji? Trzeba przyznać, że jej autorzy mieli poczucie humoru. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-moze-byc-najstarsza-znaleziona-wiadomosc-w-butelce-na-swiecie-kto-i-po-co-wyslal-pierwsza-7720604.jpg" width="938" height="625" alt="To może być najstarsza znaleziona wiadomość w butelce na świecie. Kto i po co wysłał pierwszą?" title="To może być najstarsza znaleziona wiadomość w butelce na świecie. Kto i po co wysłał pierwszą?" /> Czasem znaki interpunkcyjne są mylące Koordynatorka badania Celia Klin tłumaczy, że wiadomości tekstowe „nie pozwalają na wykorzystanie wskazówek społecznych pojawiających się w rozmowach twarzą w twarz”. – Podczas mówienia ludzie często przekazują informacje emocjonalne za pomocą spojrzenia, ekspresji mimicznej, tonu głosu, czy przerw pomiędzy wypowiedziami. Te mechanizmy nie występują w wiadomościach tekstowych. Dlatego osoby piszące wiadomości tekstowe muszą opierać się na innych sygnałach – emotikonach, celowych literówkach naśladujących dźwięki mowy, czy właśnie na znakach interpunkcyjnych – mówi. Dalsze badania zespołu Celii Klin wykazały, że wykrzyknik jest z kolei znakiem interpunkcyjnym, którego użycie na końcu zdania podkreśla wagę wypowiedzi. Stwierdzenia zakończone wykrzyknikiem są postrzegane jako bardziej szczere niż inne. Podobna sytuacja jest z kropką w komentarzu. Często zostawiamy ją po prostu, żeby podbić dany post. Kiedy jednak postanowimy dać upust naszym emocjom i zakończymy nasz komentarz kropką, mamy wrażenie, że jego siła wzrasta. I w zasadzie mamy rację, ponieważ pozostali użytkownicy czytający dany komentarz, wyczuwają powagę sytuacji.
Wakacyjny cyberniezbędnik – jak wypocząć i nie dać się okraść na urlopie
Przestępcy uwielbiają wakacje. Ich potencjalni „klienci” w tym czasie odpoczywają i stają się znacznie mniej ostrożni. Wystarczy jednak przestrzegać kilku prostych zasad, aby wrócić z urlopu bez dodatkowych, bardzo nieprzyjemnych „pamiątek”.
W tym artykule: Etap I: przed urlopem Etap II: na urlopie Etap III: po urlopie Jadąc w nowe, nieznane miejsce, myślimy głównie o naszym bezpieczeństwie fizycznym. Zapominamy natomiast o bezpieczeństwie cyfrowym. To zaniedbanie może okazać się bardzo nieprzyjemne. Np. jeśli dojdzie do przechwycenia naszych danych do logowania albo do utraty smartfona. Istnieje ryzyko, że w najgorszym przypadku przełoży się to na znacznie większe straty finansowe (łącznie z utratą wszystkich pieniędzy z konta). Inne zagrożenie to kradzież naszej tożsamości cyfrowej. Ta sytuacja oznacza utratę dostępu do kont mailowych lub społecznościowych. Dlatego dbanie o swoje cyberbezpieczeństwo w czasie urlopu najlepiej rozpocząć, zanim ruszymy w drogę. To właśnie dobrze przeprowadzony etap przygotowań pozwala później cieszyć się odpoczynkiem bez dodatkowych stresów! Etap I: przed urlopem Zanim wynajmiesz mieszkanie sztuczna inteligencja sprawdzi, czy jesteś psychopatą Najbardziej znana sieć pośrednictwa wynajmu mieszkań posiada technologię pozwalającą automatycznie prześwietlać potencjalnych klientów pod kątem ich zachowań w mediach społecznościowych. Podróżuj „na lekko”. Przemyśl, co chcesz ze sobą zabrać – zwłaszcza w przypadku podróży za granicę. Zastanów się, czy na pewno warto brać dodatkowy (np. służbowy) smartfon, laptop, tablet. To samo zrób w przypadku dodatkowych kart płatniczych czy zbędnych dokumentów (np. prawa jazdy, jeśli nie zamierzasz wypożyczać samochodu). Im mniej urządzeń elektronicznych i ważnych dokumentów, tym mniejsze ryzyko straty wrażliwych danych w przypadku utraty bagażu lub kradzieży. Przygotuj urządzenia, które zabierasz. Zaktualizuj system operacyjny, oprogramowanie antywirusowe i wszystkie aplikacje, jakie masz zainstalowane na telefonie lub laptopie. W przypadku smartfona upewnij się, że masz włączoną blokadę ekranu – uruchamiającą się automatycznie, jeśli urządzenie nie jest używane. Sprawdź też, w jaki sposób możesz zdalnie zlokalizować, zablokować lub zrestartować swój smartfon do ustawień fabrycznych. Zadbaj o kopie zapasowe. Przygotuj kopie danych z urządzeń, które zabierasz na urlop. Mogą uchronić Cię przed utratą ważnych plików w przypadku kradzieży, zgubienia lub awarii. Uważaj, jakie informacje przekazujesz w mediach społecznościowych. Zastanów się, czy na pewno chcesz pochwalić się, że – w związku z wyjazdem – twój dom lub mieszkanie niebawem będzie puste. Może lepiej wrzucić relację z urlopu dopiero po powrocie? Sprawdź też ustawienia prywatności swojego profilu w mediach społecznościowych – rozważ ograniczenie widoczności dla nieznajomych. Sprawdzaj, za co płacisz. Uważaj na „wyjątkowe okazje” i fałszywe biura podróży. Upewnij się, że firma, z którą podpisujesz umowę i której wpłacasz pieniądze, rzeczywiście istnieje i ma wiarygodne opinie. Uważnie przeczytaj regulamin oferty. Etap II: na urlopie Ostrożnie korzystaj z otwartych sieci Wi-Fi. Dotyczy to zarówno lotnisk czy dworców, jak i sieci w miejscu docelowym, np. hotelu. Zwłaszcza w przypadku dokonywania zakupów online czy przeprowadzania operacji bankowych, upewnij się, że jesteś na właściwej stronie i korzystasz z połączenia szyfrowanego (adres w przeglądarce powinien rozpoczynać się od HTTPS://). Jeśli możesz, skorzystaj z dedykowanej aplikacji mobilnej, a w razie wątpliwości użyj własnego pakietu danych. Wrzucasz coś do mediów społecznościowych w czasie rzeczywistym? Nie udostępniaj i nie informuj o swojej lokalizacji. Dokładnie rozważ każde zdjęcie i film, które chcesz opublikować, a na którym widać Ciebie lub Twoich bliskich. Nigdy nie wstawiaj zdjęć i relacji, na których pokazujesz swoje dokumenty z danymi, np. bilet lotniczy. Chroń swoje karty płatnicze. Nie przechowuj w tym samym miejscu karty płatniczej i numeru PIN do niej i nie noś go przy sobie. Zawsze zasłaniaj tę stronę karty, na której widnieje miejsce na podpis i unikatowy, 3-cyfrowy kod CVV. Etap III: po urlopie 10 najsilniejszych paszportów na świecie. Polska wysoko w rankingu Henley Passport Index to ranking najsilniejszych paszportów, czyli takich, dzięki którym można odwiedzić największą liczbę krajów bez konieczności starania się o wizę. Przedstawiamy 10 ... Sprawdź wyciąg aktywności finansowych w banku. Przejrzyj wszystkie wakacyjne transakcje i oceń, czy nie było wśród nich jakichś podejrzanych działań. Odinstaluj zbędne programy. Usuń z urządzeń aplikacje, które zostały zainstalowane na czas wakacji, a z których już nie korzystasz. Pomyśl o zmianie haseł. Zmień hasło do każdego serwisu i usługi, w przypadku której podejrzewasz, że mogło zostać ujawnione. Utwórz kopię zapasową nowych danych. Dzięki temu nie stracisz najlepszej pamiątki, czyli zdjęć i filmów z wakacji. To tylko garść bardzo skoncentrowanych porad, choć cyberzagrożeń, które ujawniają się szczególnie w okresie wakacyjnym jest znacznie więcej. Jeśli chcesz jeszcze lepiej zadbać o swoje cyberbezpieczeństwo, nie tylko w trakcie urlopu, polecamy darmowy poradnik : „Cyberbezpieczne wakacje 2023”. Przygotowali go eksperci z NASK.
Smartfony, social media, drukarki 3D. Które wynalazki XXI wieku zmieniły nasze życie na lepsze?
XXI wiek to czas technologicznych innowacji. Nie mamy tu na myśli wyłącznie odkryć, które zmieniają oblicze różnych gałęzi przemysłu i stymulują rozwój gospodarczy, ale także wynalazki obecne w codzienności każdego z nas. Tempo technologicznego rozwoju jest wprost niewiarygodne, a wszystko wskazuje na to, że postęp znajduje się dopiero w fazie rozpędu. O jakich innowacjach mowa? Poniżej wymieniamy najwspanialsze wynalazki XXI wieku.
W tym artykule: Inteligentny plaster Sztuczna trzustka Sztuczne wspomnienia Egzoszkielet Bioniczna soczewka kontaktowa Kapsułka endoskopowa Plaster antykoncepcyjny Segway Telefon z ekranem pojemnościowym Media społecznościowe Domowa drukarka 3D VoD Płyta Blu-ray Samochody półautonomiczne System Android Asystent głosowy Grafen Pierwszy seryjny samochód wodorowy Pasażerski dron Asymetryczne systemy liczbowe Już wynalazki XX wieku jednoznacznie udowodniły, jak bardzo rozwinięta jest nasza cywilizacja. Jednak dopiero XXI wiek wprowadził nas w zupełnie nową erę. To, co kiedyś było tematem powieści i filmów science fiction, dziś jest naszą rzeczywistością. A należy przecież pamiętać, że do końca stulecia zostało jeszcze 77 lat. Inteligentny plaster W 2018 roku naukowcy z Tufts University w Massachusetts opracowali rewolucyjny plaster wspomagający leczenie ran przewlekłych. Opatrunek przykłada się do skóry jak jego konwencjonalny odpowiednik, ale dzięki zainstalowanym w nim czujnikom i przekaźnikom, jest w stanie na bieżąco monitorować proces gojenia i w razie potrzeby uwalniać odpowiednią dawkę leku. Sztuczna trzustka Sztuczna trzustka, czyli tzw. pętla zamknięta, okazała się przełomem w leczeniu cukrzycy typu 1. Intensywne badania nad tym mechanizmem rozpoczęły się już w 2011 toku. W 2016 roku, w Stanach Zjednoczonych, po raz pierwszy wprowadzono sztuczną trzustkę do użytku. System składający się z pompy insulinowej i sensora nieustannie monitorującego glikemię wyprodukowała firma Medtronic. Sztuczne wspomnienia W 2013 roku badacze z Massachusetts Institute of Technology skutecznie zaszczepili w mózgu myszy wspomnienia wydarzeń, które nigdy nie miały miejsca. Czy to oznacza, że scenariusz filmu „Pamięć absolutna” wkrótce stanie się rzeczywistością? Nic z tych rzeczy. Praca amerykańskich naukowców ma pomóc zrozumieć, jak w ludzkim mózgu powstają tzw. fałszywe wspomnienia. Egzoszkielet Prace nad egzoszkieletem rozpoczęły się już w latach 60. XX wieku. W zamierzeniu, urządzenia wspomagające siłę mięśniową miały zwiększać zdolność bojową żołnierzy. W XXI wieku nastąpiła intensyfikacja prac nad tym wynalazkiem, a zastosowanie egzoszkieletu wykroczyło poza pole walki. Obecnie egzoszkielet może zastąpić niesprawne mięśnie, pomaga w rehabilitacji osób cierpiących na schorzenia neurologiczne, a osobom sparaliżowanym umożliwia samodzielne chodzenie. Bioniczna soczewka kontaktowa Przypomina zwykłe szkło kontaktowe, ale jej funkcjonalność nie ogranicza się do doraźnego modyfikowania widzenia. Opracowana w 2015 roku przez firmę Ocumetics Technology Crop soczewka wewnątrzgałkowa trwale koryguje wady wzroku. Niewykluczone więc, że w niedalekiej przyszłości okulary i szkła kontaktowe staną się przeżytkiem, podobnie jak operacje oczu. Kapsułka endoskopowa Badania endoskopowe przewodu pokarmowego należą do najmniej przyjemnych i umożliwiają obejrzenie jedynie jego górnego odcinka. Ze względu na budowę jelita cienkiego, wprowadzenie endoskopu do tego obszaru nie jest możliwe. Rewolucją w tej dziedzinie okazała się koncepcja zdalnego obrazowania przewodu pokarmowego, wykorzystująca kapsułkę z transmiterem. Metoda ta została zatwierdzona przez FDA w 2001 roku. Plaster antykoncepcyjny Tabletki antykoncepcyjne należą do najskuteczniejszych środków zapobiegających nieplanowanej ciąży, jednak konieczność pamiętania o codziennym przyjmowaniu preparatu hormonalnego znacząco ogranicza wygodę jego stosowania. Rozwiązaniem tego problemu stał się plaster antykoncepcyjny. Rozwiązanie wprowadzone na początku XXI wieku okazało się znacznie wygodniejsze i przy okazji – bezpieczniejsze. Większa biodostępność hormonów podawanych w ten sposób umożliwiła zmniejszenie dawki, co uczyniło antykoncepcję hormonalną bardziej dostępną dla kobiet, u których stwierdzono zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe. Segway Pierwsze dwuśladowe urządzenie transportu osobistego zasilane silnikiem elektrycznym, Segway HT, zostało zaprezentowane w 2001 roku, a rok później trafiło do sprzedaży. Innowacyjna koncepcja nie spotkała się jednak z rynkowym sukcesem – innowacyjne pojazdy były ciężkie i zbyt drogie dla przeciętnego odbiorcy. Dlaczego zatem Segway znalazł się w tym zestawieniu? Ponieważ to właśnie ten wynalazek pobudził zainteresowanie elektrycznymi urządzeniami transportu osobistego, które dziś są naszą codziennością. Telefon z ekranem pojemnościowym Urządzenia mobilne wyposażone w dotykowy ekran nie są wynalazkiem tego stulecia. Należy jednak podkreślić, że pierwszy telefon z ekranem pojemnościowym, do którego obsługi nie był potrzebny rysik, pojawiły się dopiero w XXI wieku, a dokładnie – w 2006 roku, kiedy zadebiutował LG Prada. Media społecznościowe W jakim wieku social media szkodzą nam najbardziej? To zależy od płci Na przestrzeni zaledwie kilku lat social media stały się naszą codziennością. Ich nadużywanie może mieć jednak poważne konsekwencje. Kto jest najbardziej narażony? O ile media społecznościowe powstały pod koniec XX wieku, to należy jasno stwierdzić, że wzrost ich popularności, a co za tym idzie – także rozwój samych serwisów społecznościowych, nastąpił dopiero w XXI wieku. Po 2000 roku witryna MySpace znacząco zyskała na znaczeniu. W 2005 roku pojawił się serwis YouTube, który okazał się rewolucją w kwestii dzielenia się treściami wideo. W 2006 roku serwisy Facebook i Twitter dotarły do użytkowników z niemal całego świata. Domowa drukarka 3D Podobnie jak media społecznościowe, także druk 3D ma swoje korzenie w XX wieku. Rzecz w tym, że przez długi czas technologia druku przestrzennego miała zastosowanie wyłącznie w przemyśle. Rewolucja nadeszła dopiero w 2006 roku. Wówczas Adrian Bowyer stworzył prototyp desktopowego urządzenia. 3 lata później firma Makerbot wprowadziła do sprzedaży pierwszą drukarkę 3D do samodzielnego montażu. VoD Konwencjonalna telewizja powoli traci na znaczeniu. Już w XX wieku miłośnicy kina lubili sami decydować, co chcą obejrzeć. W XXI wieku era kast VHS i nośników cyfrowych dobiegła końca. Wraz z pojawieniem się szerokopasmowego internetu, wzrosła możliwość przesyłania dużych ilości danych. W 2007 roku pojawił się pierwszy serwis oferujący streaming materiałów wideo. Mowa o Netfliksie. Płyta Blu-ray Obecnie nośniki cyfrowe nie są już tak powszechnie stosowane, jak jeszcze na początku XXI wieku, ale wymieniając najwspanialsze odkrycia bieżącego stulecia, nie można pominąć płyty Blu-ray, która już w wariancie jednowarstwowym oferuje aż 25 GB pojemności na dane. Następcę standardu DVD opracowały firmy Sony i Philips, a pierwszy zestaw specyfikacji Blu-ray opublikowano w 2004 roku. Samochody półautonomiczne Samochody, które potrafią same kontrolować podróż powoli wychodzą ze sfery science fiction. Na drogach już teraz testowane są auta w pełni autonomiczne, ale minie jeszcze trochę czasu, zanim kierowcy staną się pasażerami. Krokiem milowym w rozwoju tej technologii są samochody półautonomiczne, które potrafią utrzymywać zadany dystans od pojazdów poprzedzających, zmieniać pas ruchu i przez pewien czas utrzymywać kierunek jazdy. Taka technologia testowana jest już od jakiegoś czasu przez wiele firm. Stała się dostępna dla każdego pod koniec 2015 roku, kiedy amerykańska firma Tesla wprowadziła ją w modelu S. System Android Google blokuje Huawei. W tle wielka polityka Internetowy gigant działający między innymi w chińskich smartfonach system Android przykręcił kurek z aktualizacjami. Wypełnia w ten sposób polecenia prezydenta Donalda Trumpa, który zach.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/google-blokuje-aktualizacje-systemu-dla-urzadzen-huawei-to-efekt-wojny-informatycznej-usa-chiny1-77d34ff.jpeg" width="938" height="626" alt="Google blokuje aktualizacje systemu dla urządzeń Huawei. To efekt wojny informatycznej USA-Chiny" title="Google blokuje aktualizacje systemu dla urządzeń Huawei. To efekt wojny informatycznej USA-Chiny" /> Platforma Android to obecnie najpopularniejszy mobilny OS. Pod jego kontrolą pracują niezliczone smartfony i tablety, a także inteligentne telewizory i inne urządzenia tworzące smart home. Historia tego systemu rozpoczęła się w 2003 roku, kiedy rozpoczęła działalność firma Android Inc. Rok później przedsiębiorstwo zostało przejęte przez Google. Asystent głosowy Są obecne w urządzeniach mobilnych i wearables, samochodach i systemach smart home. Asystenci głosowi, czyli interfejsy użytkownika bazujące na naturalnej mowie, towarzyszą nam dziś na każdym kroku. Wystarczy jedno proste polecenie, by wirtualny pomocnik zapisał wydarzenie w kalendarzu, włączył nasz ulubiony album, przyciemnił lub zgasił światło albo obsłużył klimatyzator. Za pioniera w dziedzinie konsumenckich asystentów głosowych należy uznać firmę Apple. W 2011 roku zaimplementowała ona oprogramowanie Siri w urządzeniach działających pod kontrolą systemu iOS. Grafen Najcieńszy, najlżejszy i najmocniejszy odkryty dotąd materiał ma szansę wkrótce zastąpić krzem. Nadaje się do produkcji elastycznych wyświetlaczy, ogniw fotowoltaicznych i wysokowydajnych akumulatorów, a to dopiero początek długiej listy możliwych zastosowań grafenu. Pierwszy teoretyczny opis tego materiału powstał w 1947 roku, ale oddzielenie grafenu od grafitu nastąpiło dopiero w 2004 roku. Pierwszy seryjny samochód wodorowy Samochody elektryczne są określane mianem przyszłości motoryzacji. Dostępna dziś technologia nie jest jednak doskonała. Główne problemy aut zeroemisyjnych to zasięg i czas ładowania. Alternatywą są samochody wodorowe, czyli zasilane energią elektryczną pozyskiwaną z wodoru. Mimo że świat motoryzacji pracuje nad napędem wodorowym już od dawna, to pierwszy seryjnie produkowany pojazd bazujący na tej technologii powstał dopiero w 2014 roku. Mowa o Toyocie Mirai. Pasażerski dron Nie można jednak wykluczyć, że przyszłość transportu osobistego wcale nie należy do samochodów. Już w 2016 roku firma Ehang Inc. zaprezentowała prototyp pierwszego pasażerskiego drona. W 2022 roku oktokopter firmy szwedzkiej Jetson, model ONE (zaprojektowany przez Tomasza Patana), trafił do seryjnej produkcji. Asymetryczne systemy liczbowe Kolejny polski akcent w zestawieniu. Jarosław Duda, naukowiec z Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 2006–2014 opracował innowacyjną metodę kodowania ANS, która szybko stała się podstawowym językiem w światowej elektronice. Z koncepcji polskiego naukowca korzystają najwięksi światowi giganci technologiczni, w tym Apple i Google. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wynalazki XX wieku – lista najważniejszych odkryć zeszłego stulecia
Minione stulecie zaowocowało wieloma ważnymi odkryciami, z których większość jest rozwijana i udoskonalana do dziś. Bez nich nie mogłoby być mowy o innowacjach XXI wieku. Zastanawiasz się, jakie innowacje mamy na myśli? Poniżej wymieniamy najważniejsze wynalazki XX wieku.
W tym artykule: Komputer Mikroprocesor Internet Samolot Lotniczy silnik odrzutowy Sztuczny satelita Antybiotyki Zamek błyskawiczny Wynalazki XXI wieku jednoznacznie udowadniają, jak bardzo zaawansowana jest współczesna technologia. Warto jednak podkreślić, że w kwestii odkryć, które zrewolucjonizowały nasze życie, minione stulecie wcale nie pozostaje w tyle za czasami współczesnymi. Przede wszystkim należy zdać sobie sprawę z faktu, że XX wiek to jeden z najmroczniejszych rozdziałów we współczesnej historii. Dwa światowe konflikty pochłonęły mnóstwo ofiar, jednak na tle niszczycielskich działań wojennych rozwijała się technologia, która z czasem zaczęła przenikać do stref gospodarki niezwiązanych z przemysłem militarnym i do codziennego życia. Oczywiście nie wszystkie wynalazki XX wieku zostały opracowane z myślą o potrzebach armii, ale rozwijający się przemysł zbrojeniowy bez dwóch zdań napędził postęp technologiczny. Komputer Naszą listę otwiera wynalazek, który jak żaden inny zasługuje na miano przełomowego. Obecnie komputery są wykorzystywane w niemal każdej dziedzinie przemysłu. Są wykorzystywane w pracy, nauce, komunikacji i oczywiście w rozrywce. Kiedy powstał pierwszy komputer? To dość zawiła kwestia, której nie da się wyczerpująco wyjaśnić w kilku zdaniach. Sama koncepcja maszyny mogącej operować danymi i realizować dowolne ciągi instrukcji narodziła się jeszcze w XIX wieku. Należy jednak podkreślić, że pierwsze urządzenie, które można uznać za pełnoprawny komputer, powstało dopiero w XX wieku. Do tego miana pretenduje kilka wynalazków, jednak większość specjalistów uważa, że tytuł pierwszego komputera dzierży ENIAC, zaprezentowany w 1946 roku. Mikroprocesor Pierwsze komputery były ogromne i kosztowały majątek. To ograniczało ich zastosowanie do potrzeb ściśle określonych jednostek, a konkretnie – do realizowania niektórych potrzeb armii. Rozwój tej dziedziny nie zwalniał i już kilka dekad później powstała technologia, która umożliwiła produkcję tzw. mikrokomputerów. Za twórcę koncepcji mikroprocesora należy uznać Marciana Hoffa – jednego z pracowników firmy Intel. To właśnie amerykański informatyk wpadł na pomysł zintegrowania 12 niezależnych układów scalonych (wykorzystywanych w kalkulatorach) do formy jednego setu, który będzie w stanie realizować wszystkie ich funkcje. 15 listopada 1971 roku zaprezentowany został układ Intel 4004, za którego opracowanie odpowiadali Hoff i Federico Faggin – pierwszy procesor nadający się do seryjnej produkcji. Należy wspomnieć, że równolegle z Intelem swoje projekty rozwijały dwie inne firmy – Garrett AiResearch i Texas Instruments. Pierwsza opracowała zaawansowany układ CADC, stworzony z myślą o potrzebach armii, natomiast druga – mikroprocesor TMS 1000, odpowiednik chipa 4004. 10 wynalazków z czasów II wojny światowej, z których wciąż korzystamy Wojna to koszmar, z tym dyskutować się nie da. Jednak towarzyszący jej wyścig technologiczny przynosi czasem wynalazki, które zostają z nami i okazują się nieodzowne w czasach pokoju. Pozna... Internet Nie tylko komputer, ale także internet jest tworem XX wieku. Zresztą w tym miejscu nie kończą się cechy wspólne obu wynalazków, bo trzeba podkreślić, że podobnie jak komputer, internet powstał z myślą o potrzebach armii. Koncepcję transmisji danych w sieci komputerów opracował w 1961 roku Paul Baran – urodzony w Polsce amerykański naukowiec żydowskiego pochodzenia. W tym miejscu należy jednak wspomnieć, że rok wcześniej projekt globalnej sieci komputerowej przedstawił inny amerykański badacz – Joseph Liclider. Praca obu uczonych obracała się jednak w obszarze koncepcji. Faktyczne uruchomienie przodka współczesnego internetu nastąpiło nieco później. Pierwsze węzły komunikacyjne stworzyła organizacja badawcza ARPA, która na polecenie prezydenta Dwighta Eisenhowera opracowała zdecentralizowaną sieć wymiany danych, nazwaną ARPANET. Jej uruchomienie nastąpiło w 1969 roku. Pierwszy pojawił się w mailu w 1982 roku. Jak to się stało, że ludzkość pokochała emotikony? Dla jednych to zanieczyszczenie języka i wirus choroby uproszczania, dla innych doskonałe uzupełnienie języka pisanego. Kochamy je i ich nienawidzimy, ale bardzo chętnie używamy. Skąd się w... Samolot Człowiek wzbił się w przestworza zanim powstał pierwszy samolot. W XIX stuleciu Otto Lilienthal udowodnił, że możliwy jest lot ślizgowy maszyną bez napędu. Podbój podniebnej przestrzeni nastąpił jednak dopiero, gdy siłę nośną skrzydeł połączono z ciągiem wytwarzanym przez silnik. Za jednego z pioniera awiacji należy uznać Clémenta Adera, który w 1890 roku wykonał pierwszy lot (na dystansie ok. 50 m) opracowanym przez siebie samolotem z silnikiem parowym. Jego maszyna wzbiła się na wysokość zaledwie kilku cm, ale oderwała się od ziemi. Jeszcze wcześniej, bo w 1884 roku, w powietrze wzbił się samolot konstrukcji Aleksandra Możajskiego – rosyjskiego oficera polskiego pochodzenia. Rzecz w tym, że jego wynalazek wykonał de facto skok, nie lot, bo zanim oderwał się od ziemi, został wyrzucony w powietrze. Przełom nastąpił dopiero w XX wieku, a dokonali go bracia Orville i Wilbur Wright. W 1903 roku wykonali pierwszy kontrolowany przelot skonstruowanym przez siebie samolotem. Maszyna napędzana silnikiem tłokowym na 12 sekund, ale kolejne próby dały lepsze rezultaty. W jednym z kolejnych lotów (wykonanych tego samego dnia) samolot braci Wright pozostał w powietrzu przez 59 sekund i w tym czasie pokonał dystans 270 metrów. Lotniczy silnik odrzutowy Z czasem ludzie zapragnęli latać wyżej i szybciej. Rzecz w tym, że na znacznych wysokościach silnik tłokowy napotykał istotne ograniczenie w postaci mocno rozrzedzonego powietrza. Spełnienie tych zamierzeń wymagało zatem opracowania nowego napędu. Silnik odrzutowy nie jest nowością, bo już w I wieku n.e. Heron z Aleksandrii skonstruował jednostkę tego typu, napędzaną parą wodną. W tamtych czasach nie widziano jednak zastosowania dla tej technologii i traktowano ją jako ciekawostkę. W XII wieku w Chinach opracowano napęd rakietowy, jednak pierwszy lotniczy silnik odrzutowy powstał dopiero w XX wieku. Silnik jonowy. Jak działa, gdzie jest wykorzystywany i jak daleko można dzięki niemu polecieć w kosmos? Ludzkości marzy się dalsza eksploracja kosmosu, a nawet jego kolonizacja. W tym celu potrzebne są napędy rakietowe. Należy do nich m.in. silnik jonowy. Jakie są jego właściwości? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/silnik-jonowy-jak-dziala-gdzie-jest-wykorzystywany-i-jak-daleko-mozna-dzieki-niemu-poleciec-w-kosmos-fot-nasa-jpl-c4bbdbb.jpeg" width="938" height="497" alt="Silnik jonowy. Jak działa, gdzie jest wykorzystywany i jak daleko można dzięki niemu polecieć w kosmos? (fot. NASA JPL)" title="Silnik jonowy. Jak działa, gdzie jest wykorzystywany i jak daleko można dzięki niemu polecieć w kosmos? (fot. NASA JPL)" /> Jednostkę skonstruował w 1910 roku Henri Coandă i zastosował ją w samolocie własnej konstrukcji (Coandă 1910). Silnik wykorzystywał konstrukcję tłokową, która odpowiadała za sprężanie powietrza i wtłaczanie go do komory spalania, gdzie po zmieszaniu z olejem napędowym ulegało zapłonowi. 20 lat później Frank Whittle opatentował pierwszy nowoczesny silnik odrzutowy. Wynalazek angielskiego konstruktora zrewolucjonizował awiację. 27 sierpnia 1939 roku odbył się pierwszy lot samolotem Heinkel He 178 z napędem turboodrzutowym. Sztuczny satelita Z niebios przenosimy się jeszcze wyżej, a konkretnie – na orbitę okołoziemską. W 2022 roku wokół naszej planety krążyło aż 8261 satelitów, w tym 4852 aktywnych. Pozwalają na prowadzenie obserwacji Ziemi, umożliwiają komunikację i dostarczają internet. Trzeba jednak wiedzieć, że pierwszy satelita osiągnął orbitę już w XX wieku, a dokładnie – 4 października 1957 roku. Mowa o Sputniku 1 – radzieckim wkładzie w realizację założeń Międzynarodowego Roku Geofizycznego. Początkowe założenia były nieco inne. Na orbitę miał trafić Sputnik 3 – znacznie bardziej zaawansowany satelita. Władze ZSRR wiedziały, że Amerykanie depczą im po piętach i gdy stało się jasne, że jednostka nie będzie gotowa na czas, Siergiej Korolow – szef radzieckiego biura kosmicznego – zadecydował o wysłaniu w przestrzeń mniejszego i prostszego satelity. Antybiotyki Historia napiętnowana jest epidemiami, które pochłonęły niezliczone istnienia ludzkie. Niedawna sytuacja udowodniła nam, że nawet w czasach rozwiniętej medycyny zagrożenie epidemiologiczne wciąż jest realne, ale nie wiadomo, jak dziś wyglądałaby nasza cywilizacja, gdybyśmy nigdy nie poznali antybiotyków. Pierwszy antybiotyk – penicylinę – odkrył w 1928 Alexander Fleming. Szkocki lekarz i bakteriolog zauważył, że zanieczyszczenie podłoża (którego rolę spełniała szalka Petriego) pleśnią Penicillium chrysogenum prowadzi do zatrzymania rozwoju kultur bakterii Staphylococcus. Zamek błyskawiczny Na koniec zostawiliśmy jeden z najbardziej prozaicznych wynalazków XX wieku, ale z całą pewnością także jeden z najbardziej przydatnych. We współczesnym przemyśle tekstylnym, zamek błyskawiczny jest jednym z najczęściej stosowanych zapięć. Większość osób najczęściej nie przywiązuje większej uwagi do tego elementu odzienia wierzchniego. Wystarczy jednak wyobrazić sobie, jak długo trwałoby zakładanie wszystkich zapinanych ciuchów, gdyby nie ten prosty, a zarazem genialny wynalazek. Zapięcia podobne do zamka błyskawicznego powstawały już w XIX wieku. Żadne z tych rozwiązań nie utrzymało się jednak na rynku. Współczesny ekler powstał w 1913 roku, a 4 lata później został opatentowany. Wynalazek szwedzkiego inżyniera Gideona Sundbacka początkowo był wykorzystywany w kombinezonach lotniczych, ale już w latach 20. znalazł znacznie szersze zastosowanie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Dlaczego w 2022 r. najczęściej sprawdzanym hasłem w Wikipedii była Kleopatra? Wyjaśnienie zaskakuje
W zeszłym roku użytkownicy anglojęzycznej Wikipedii najczęściej interesowali się nie brytyjską, ale egipską królową. Dlaczego? Naukowiec przeprowadził śledztwo i znalazł zaskakujące wyjaśnienie. Skąd się wzięła popularność Kleopatry?
W tym artykule: Czego najczęściej szukamy w Wikipedii Dlaczego najczęściej wyszukiwana była Kleopatra? Wyjaśnienie zagadki Kleopatry Kto steruje naszą uwagą? Jakie hasło było najczęściej wyszukiwane w zeszłym roku w anglojęzycznej wersji Wikipedii? Inwazja Rosji na Ukrainę? Mistrzostwa świata w piłce nożnej? A może Elżbieta II? Nic podobnego. Te hasła znajdują się bardzo blisko pierwszego miejsca – odpowiednio na trzecim, piątym i szóstym. Ale do „jedynki” im daleko. Listę najczęściej sprawdzanych haseł za 2022 rok sporządził Taha Yasseri, fizyk i socjolog z Kolegium Uniwersyteckiego w Dublinie. Jak się okazało, na pierwszym miejscu znalazła się... Kleopatra. Egipska królowa, panująca do 30 roku p.n.e., jedna z najsłynniejszych postaci starożytności. Kleopatra jest bohaterką tekstów starożytnych, a także powstających współcześnie książek i filmów. Jednak w zeszłym roku nie wyszedł żaden obraz ani serial, który usprawiedliwiłby tak duże zainteresowanie tą postacią. Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Archeolodzy na tropie miejsca spoczynku egipskiej królowej „Nigdzie na świecie nie znajdziecie grobu, który by chował równie sławną parę” – pisał William Szekspir, nie przypuszczając, że cztery wieki później grobowiec Kleopatry i Marka ... Skąd więc się ono wzięło? Yasseri przeprowadził własne śledztwo. Jego wyniki opisał w tekście opublikowanym na portalu „The Conversation”. Czego najczęściej szukamy w Wikipedii Na liście popularności haseł z Wikipedii za 2022 r. sporządzonej przez Yasseriego znajduje się wiele haseł, które nikogo nie zdziwią. Na ósmym miejscu, tuż przed Putinem, znajduje się Elon Musk. Przed nimi jest YouTube, a za nimi Biblia. Drugie miejsce pokazuje, jak silny wpływ wywierają na nasze zainteresowania popkultura i giganci streamingowi. Zajmuje je Jeffrey Dahmer, seryjny morderca ze Stanów Zjednoczonych. Jego historię przedstawia wypuszczony we wrześniu 2022 r. serial Netflixa „Monster: The Jeffrey Dahmer Story”. To on właśnie zwiększył zainteresowanie tą postacią do tego stopnia, że poświęcone jej hasło było wyświetlane ponad 54 miliony razy. Dlaczego najczęściej wyszukiwana była Kleopatra? Jednak Kleopatra, z 55,8 mln wyświetleń, przebiła serialowy hit. „Masowe zainteresowanie artykułem o Kleopatrze pozostawało tajemnicą” – napisał Yasseri. Co prawda pojawiały się o niej pewne informacje – np. o planach zrobienia remake’u klasycznego filmu Josepha Mankiewicza z Elizabeth Taylor w roli głównej. Jednak statystki wyświetlania hasła nie były skorelowane z publikowanymi wiadomościami o filmie ani z jakimikolwiek innymi związanymi z egipską królową. Nie było to też nagły skok internetowej popularności, jaką czasem zdobywa się w sieci. „W jednym z wcześniejszych badań moi koledzy i ja ustaliliśmy, że taka popularność w sieci trwa od pięciu do ośmiu dni” – napisał Yasseri. To właśnie przypadek Dahmera. Jednorazowy silny wybuch zainteresowania wystarczył, by wywindować go na drugie miejsce listy. Wyjaśnienie zagadki Kleopatry Szukając wyjaśnienia fenomenu, Yasseri zawrócił się o pomoc do internautów. „Wkrótce ktoś podesłał mi podpowiedź przez Twittera” – pisze. Trop prowadził do aplikacji Asystent Google. Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura Sztuka starożytnego Egiptu należy do najbardziej charakterystycznych. Jak rozwijała się kultura i sztuka starożytnego Egiptu? Które skarby Nilu warto zobaczyć na własne oczy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sztuka-starozytnego-egiptu-cenne-rzezby-malarstwo-i-architektura-fot-fiona-hanson-pa-images-via-getty-images-fa170c9.jpeg" width="938" height="563" alt="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" title="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" /> Asystent Google pozwala komunikować się ze smartfonem lub głośnikiem takim jak Google Home za pomocą komend głosowych. Aplikacja, wypuszczona w 2016 roku, dzisiaj znajduje się na ponad miliardzie urządzeń. Miesięcznie korzysta z niej 500 mln użytkowników. Kiedy instaluje się aplikację i zaczyna jej używać, pojawiają się przykłady poleceń, jakie można jej wydać. A także pytań, jakie możemy zadać, zamiast wpisywać je do wyszukiwarki. W wersji polskiej to zachęty, by powiedzieć na głos: „Jaki jest ruch w drodze do pracy”, „Zrób selfie”, ale też „Dlaczego niebo jest niebieskie?”. Natomiast w wersji anglojęzycznej aplikacja zachęca, by pozwolić jej zaprezentować swoje możliwości, w taki sposób: „Spróbuj powiedzieć: Sprawdź Kleopatrę w Wikipedii”. „Nie ma wątpliwości, że w 2022 r. z tej podpowiedzi skorzystało ponad 50 mln osób” – pisze Yasseri. Zanim Asystent Google zrobił się popularny, czyli przed 2020 rokiem, hasło Kleopatra było wyszukiwane w Wikipedii tylko ok. 2,5 mln razy rocznie. Kto steruje naszą uwagą? Pojawienie się Kleopatry na pierwszym miejscu jest więc wynikiem wyłącznie zbiegu okoliczności. Czyli przypadkowej decyzji projektanta UX z Google’a, który zdecydował się umieścić w Asystencie taką a nie inną zachętę. Yasseri zwraca jednak uwagę, że jego odkrycie ma znaczenie dla całej dziedziny badań zajmujących się trendami internetowymi i dynamiką popularności w sieci. Dane pochodzące z analizy wyszukiwań w Google czy wyświetleń haseł z Wikipedii – jeśli nie zbada się wystarczająco uważnie ich źródeł i historii – mogą prowadzić do wielu mylnych wniosków. „Co ważniejsze, przykład z Kleopatrą pokazuje, że pozornie nieznaczące decyzje projektantów UX mogą kierować publiczną uwagę na bardzo konkretne tematy i problemy. Może to mieć poważne konsekwencje” – pisze Yesseri. Echnaton – pierwszy egipski rewolucjonista. Faraon, którego dokonania miały zostać zapomniane Ojciec króla Tutanchamona, faraon Echnaton, dokonał rewolucji zarówno w religii, jak i w sztuce. Jednak zmiany nie były długotrwałe. Kolejni władcy skazali Echnatona na zapomnienie. Pamięć... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/faraon-echnaton-byl-pierwszym-egipskim-rewolucjonista-jak-echnaton-wplynal-na-wspolczesny-egipt-photo-by-fine-art-images-heritage-images-getty-images-7e62f85.jpeg" width="938" height="527" alt="Faraon Echnaton był pierwszym egipskim rewolucjonistą? Jak Echnaton wpłynął na współczesny Egipt? (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" title="Faraon Echnaton był pierwszym egipskim rewolucjonistą? Jak Echnaton wpłynął na współczesny Egipt? (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" /> „W tym przypadku nie stało się nic złego: najwyżej dowiedzieliśmy się nieco więcej o Kleopatrze i jej związku z Juliuszem Cezarem. Jednak nie powinniśmy przeoczyć, jak ogromną władzę mają koncerny technologiczne i mediowe, jeśli chodzi o wzbudzanie publicznego zainteresowania i kierowania go na konkretne kwestie” – podsumowuje ekspert. Źródło: The Conversation, lista najczęściej wyszukiwanych haseł w Wikipedii za 2022 roku. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak powstał internet – historia wynalazku, bez którego nie wyobrażamy sobie życia
Internet jest dziś obecny w niemal każdym domu. Bez tego wynalazku trudno wyobrazić sobie współczesną rozrywkę, komunikację, a nawet pracę. Warto jednak wiedzieć, że jeszcze w latach 90. ubiegłego wieku, dostęp do sieci nie był tak powszechny. Jak powstał internet i jak przebiegała jego ewolucja? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
W tym artykule: Kto i kiedy wynalazł internet? Początki internetu ARPANET, czyli „praprzodek” współczesnego internetu Początki wymiany danych Intensywny rozwój internetu Początki stron WWW Początki sieci społecznościowych Początki internetu w Polsce Wymieniając największe wynalazki ludzkości, nie można pominąć internetu. W stwierdzeniu, że ta rozbudowana sieć komunikacyjna dosłownie zrewolucjonizowała nasz świat nie ma nawet krzty przesady. Na początku internet wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiaj, służył też innym celom. Współczesna sieć jest już obecna niemal wszędzie i umożliwia realizację prawie wszystkich zadań, od wysyłania wiadomości, przez nawiązywanie połączeń audio-wideo, aż po zdalną realizację zabiegów medycznych. Kto i kiedy wynalazł internet? Zanim wyjaśnimy, kiedy powstała sieć i komu zawdzięczamy wynalazek, który zmienił świat, zaczniemy od zagadki: co łączy internet z sukcesem? Odpowiadamy: jedno i drugie ma wielu ojców. Bezbłędne wskazanie nazwiska osoby, która wymyśliła internet, po prostu nie jest możliwe. Wynika to z faktu, że nad stworzeniem „praprzodka” współczesnej sieci pracowało wielu uczonych, a same prace rozciągały się na przestrzeni wielu lat. Po drodze koncepcje i pomysły ulegały licznym zmianom, a niemal każdą z nich wprowadzały różne osoby. To wszystko sprawia, że w zasadzie nie da się jednoznacznie stwierdzić, komu zawdzięczamy możliwość korzystania z dobrodziejstw internetu i kiedy dokonano jego wynalezienia. Jeżeli jednak cofniemy się do czasu, kiedy stworzenie globalnej sieci opierało się wyłącznie o pracę koncepcyjną, dotrzemy do nazwisk, które na stałe zapisały się w historii nowoczesnych technologii. Czy internet nas ogłupia? Raczej pozbawia wiary we własną wiedzę Ludzie mający dostęp do internetu mniej chętnie polegają na swojej wiedzy i rzadziej mówią, że coś wiedzą. Można sądzić, że dostęp do sieci wpływa na nasz sposób myślenia - twierdz... W tym kontekście za twórcę internetu należy uznać Paula Barana – amerykańskiego badacza i informatyka żydowskiego pochodzenia, urodzonego w Polsce. W latach 50. i 60. ubiegłego wieku pracował w amerykańskim think tanku RAND. Do jego zadań należało opracowanie metody transmisji danych w sieci komputerów. W 1961 roku Baran opracował tzw. komunikację pakietów, nazywaną „metodą gorącego kartofla”. Jego koncepcja bazowała na założeniu, że po otrzymaniu pakietu danych, węzeł sieci wyśle je do adresu znajdującego się w nagłówku. W przypadku, gdy dany adres byłby niedostępny, dane miałyby trafić do kolejnego celu, aż osiągnięty zostanie zamierzony skutek. Należy podkreślić, że zgodnie z jego założeniem, ciąg danych miał być dzielony na pojedyncze segmenty, wysyłane jeden po drugim. O tym, jak bardzo koncepcja Barana wyprzedziła swój czas, najlepiej świadczy fakt, że współczesne sieci nadal korzystają z tego rozwiązania. Kiedy powstał internet? Paul Baran zaprezentował efekty swojej pracy w 1962 roku. Jednak należy podkreślić, że 2 lata wcześniej Joseph Liclider, amerykański informatyk i jeden z pionierów cybernetyki, przedstawił projekt globalnej sieci komputerowej. Cały czas mówimy jednak o pracy koncepcyjnej. Jeżeli natomiast chodzi o dzień, w którym urzeczywistniły się wytężone wysiłki badaczy, należy wskazać 29 października 1969 roku. Właśnie wtedy uruchomiono sieć ARPANET. Początki internetu Czym właściwie jest sieć, o której mowa? Żeby to wyjaśnić, musimy się cofnąć do samego początku i odpowiedzieć na kluczowe pytanie – skąd właściwie wzięła się potrzeba opracowania globalnej sieci? Wiele genialnych odkryć i wynalazków, które znacząco wpłynęły na kształt współczesnego świata, ma wojskowe korzenie. Tak też jest w tym przypadku. Gdy II wojna światowa dobiegła końca, rząd Stanów Zjednoczonych obawiał się rychłego nadejścia kolejnego konfliktu na skalę globalną. Nic dziwnego. Przecież II wojna światowa rozpętała się po zaledwie 21 latach od dnia zakończenia pierwszej. Amerykanie już wtedy rozumieli, że kluczem do zwycięstwa w ewentualnym starciu jest nie tylko siła ognia, ale także sprawny przepływ informacji. Tak zrodziła się koncepcja stworzenia sieci komunikacyjnej, której nie wyłączy nawet atak nuklearny. ARPANET, czyli „praprzodek” współczesnego internetu W założeniu, wojskowa sieć komunikacyjna miała mieć charakter zdecentralizowany. Brak punktu centralnego miał zmniejszyć ryzyko wystąpienia awarii, która doprowadziłaby do paraliżu całej sieci. Gdy jedno z urządzeń zostałoby uszkodzone lub nawet całkowicie zniszczone, pozostałe nadal mogłyby się komunikować. W kontekście ewentualnych działań zbrojnych i możliwego ataku na cele strategiczne, miało to fundamentalne znaczenie. W 1958 roku prezydent Dwight Eisenhower powierzył to zadanie specjalnie powołanej do realizacji tego celu organizacji badawczej ARPA (Advanced Research Project Agency). 11 lat później powstały pierwsze węzły komunikacyjne. Tak zrodziła się sieć ARPANET – przodek współczesnego internetu. Początki wymiany danych Węzły uruchomiono w czterech amerykańskich jednostkach, m.in. na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles i w Salt Lake City. Właśnie wtedy dokonano pierwszej wymiany danych w ramach sieci ARPANET. Rok później powstały kolejne węzły, m.in. w Wielkiej Brytanii i kolejne w USA. Potężna burza słoneczna może dosłownie unicestwić internet To niestety nie spekulacja, a przedmiot obaw naukowców, którzy właśnie opublikowali pracę badawczą na ten temat. Kiedy wysłano pierwszy e-mail? W 1970 roku. Autorem pionierskiej wiadomości był Raymond Tomlinson, który wysłał ją do samego siebie. Treść maila nie jest znana. Jak twierdzi sam autor, najprawdopodobniej był to całkowicie przypadkowy ciąg liter. W tym czasie, ARPANET była jeszcze siecią zamkniętą, z mocno ograniczonym dostępem. W 1973 roku miała już charakter globalny, ale wciąż rozwijała się powoli. Intensywny rozwój internetu Co zadecydowało o przyspieszeniu rozwoju internetu? Do globalizacji sieci znacząco przyczyniło się opracowanie tzw. protokołu TCP/IP. Warstwa TCP umożliwiła kontrolowanie przepływu danych przez sieć, natomiast IP znacząco usprawniła komunikację, poprzez nadanie adresów poszczególnym urządzeniom i sieciom. Kolejny punkt zwrotny to opracowanie protokołu DNS, czyli hierarchicznego rozproszonego systemu nazw sieciowych, odpowiadającego na zapytania o nazwy domen. DNS umożliwił zmianę nazw mnemonicznych na adresy IP i odwrotnie. Już w latach 80. XX wieku, sieć zaczęła wykraczać poza środowisko wojskowe i akademickie. Wkrótce internet miał zostać skomercjalizowany i przybrać formę, w jakiej funkcjonuje do dziś. Początki stron WWW Jednym z najważniejszych wydarzeń w historii internetu, które ukształtowało współczesną sieć, było stworzenie zbioru dokumentów hipertekstowych o nazwie World Wide Web. W czerwcu 1991 r. Tim Berners-Lee z CERN zaprezentował nowatorskie bazy danych i system informacyjny opierający się o dokumenty tekstowe zaopatrzone w hiperłącza, czyli aktywne odnośniki. Pierwsza wyszukiwarka internetowa – W3Catalog – powstała w 1993 roku. To narzędzie bazowało jednak na dość prymitywnym mechanizmie. Pierwszą pełnoprawną wyszukiwarkę, która nie bazowała jedynie na funkcjonalności agregatora treści, rok później opracowała firma Lycos. Początki sieci społecznościowych Współczesny internet jest zdominowany przez portale społecznościowe. Należy podkreślić, że wbrew pozorom nie są one tworem czasów współczesnych. Cofnijmy się do 1979 roku. Właśnie wtedy powstała sieć forów dyskusyjnych zwana Usenet. Mimo że ich funkcjonalność wyraźnie odbiegała od tej, którą oferują współczesne media społecznościowe, to nie ulega wątpliwości, że to właśnie ten system położył podwaliny pod późniejszą rewolucję. Czy internet nas ogłupia? Raczej pozbawia wiary we własną wiedzę Ludzie mający dostęp do internetu mniej chętnie polegają na swojej wiedzy i rzadziej mówią, że coś wiedzą. Można sądzić, że dostęp do sieci wpływa na nasz sposób myślenia - twierdz... To dzięki Usenetowi internet zaczął odpowiadać na faktyczne potrzeby użytkowników, dając im możliwość zadawania pytań i szukania odpowiedzi w treściach zamieszczanych przez innych. Początki internetu w Polsce Kiedy internet wkroczył do Polski? Dość późno, bo dopiero na początku lat 90. XX wieku. W 1991 roku na Uniwersytecie Warszawskim utworzono NASK – odpowiednik amerykańskiej sieci ARPANET. W sierpniu tego samego roku, na Wydziale Fizyki UW, nawiązano pierwsze połączenie z Uniwersytetem Kopenhaskim. Ówczesna prędkość transferu danych nawet nie zbliżała się do standardów, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Połączenie osiągnęło poniżej 10 kb/s. Mimo to, wspomniane wydarzenie należy uznać za milowy krok w rozwoju internetu w kraju nad Wisłą. 4 miesiące później Polska oficjalnie uzyskała dostęp do sieci. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.