„Nasi klienci nie muszą już wybierać”. Wizz Air wprowadza szybkie Wi-Fi na pokładzie
Szybki, stabilny internet na wysokości 10 000 metrów wkrótce przestanie być zarezerwowany wyłącznie dla najdroższych linii lotniczych. Wygląda na to, że w końcu w trakcie zwyczajnej podróży na wakacje będziemy mogli bez przeszkód oglądać ulubiony serial, grać czy pracować na komputerze – i to bez uprzedniego ściągania multimediów na dysk. Starlink wchodzi na pokłady najtańszych przewoźników w Europie.
Węgierski przewoźnik Wizz Air próbouje udowodnić, że tanie podróżowanie nie musi oznaczać cyfrowego detoksu. Od 2027 roku cała flota ponad 200 Airbusów tej linii zostanie wyposażona w sieć Starlink, oferując szybki internet od momentu wejścia na pokład aż do lądowania. Czy jednak szybkie Wi-Fi w klasie ultra-low-cost jest w ogóle realne? Ile to będzie kosztować? Czy w ogóle jest nam to potrzebne? Dlaczego czekaliśmy na to tak długo? Podniebne Wi-Fi jest dzisiaj realnie dostępne dla masowego pasażera dzięki zmianie architektury satelitarnej. Przez lata łączność w samolotach opierała się na potężnych, ale powolnych satelitach geostacjonarnych (GEO), zawieszonych na orbicie około 35 000 kilometrów nad Ziemią. To generowało ogromne opóźnienia sygnału sięgające 600 milisekund. I było bardzo drogie. Przełomowa okazała się satelitarna konstelacja firmy SpaceX działająca na niskiej orbicie okołoziemskiej – na wysokości 500–1200 kilometrów. Dzięki skróceniu drogi sygnału udało się obniżyć opóźnienie do zaledwie 20–40 milisekund i oddać do dyspozycji pasażerów szybki internet o prędkości pobierania na poziomie 48–64 Mb/s. Taka przepustowość pozwala na płynną pracę w chmurze, streaming wideo czy rozmowy na komunikatorach. Lada moment technologia pójdzie jeszcze dalej – pod koniec 2026 roku Airbus wdroży system „HBCplus modular”, umożliwiający maszynom dynamiczne przełączanie się między satelitami różnych orbit bez kosztownej wymiany anten na kadłubie. Druga strona medalu. Dlaczego Ryanair mów „nie”? Chociaż technologiczna „wykonalność” szybkiego internetu na pokładzie nie budzi już wątpliwości, to niektórzy giganci branżowi nadal są sceptyczni. Największy rynkowy rywal Wizz Air – Ryanair – kategorycznie odrzuca wdrożenie Wi-Fi, powołując się na surowe prawa aerodynamiki i ekonomii. Montaż zewnętrznej kopuły anteny na dachu kadłuba generuje dodatkowy opór powietrza, co przekłada się na wzrost zużycia paliwa o około 2%. Dla gigantycznej floty irlandzkiego przewoźnika oznaczałoby to dodatkowy koszt rzędu 250 milionów euro rocznie. Charyzmatyczny szef Ryanaira Michael O’Leary twierdzi, że średni lot w Europie trwa zaledwie dwie godziny, a na takich trasach internetem interesuje się mniej niż 10% pasażerów. Jego zdaniem przy bazowych cenach biletów na poziomie 35 euro darmowy internet całkowicie pogrzebałby rentowność tanich linii lotniczych. Internet jak oświetlenie kabiny. A może płacimy w sposób niewidoczny? Jednym z najbardziej interesujących elementów modelu biznesowego Starlink Aviation – a przynajmniej oficjalnie – jest podejście do opłat. SpaceX mocno promuje rozwiązanie, w którym internet ma być dostępny bezpłatnie dla wszystkich podróżnych. W praktyce oznacza to, że linie lotnicze mają rezygnować ze sprzedaży pakietów i traktują sieć jako standardową usługę pokładową – tak jak oświetlenie kabiny czy nawiew. Byłaby to gigantyczna rewolucja dla Wizz Air, który przez lata słynął przecież z niezwykle rygorystycznego podejścia do płatnych usług dodatkowych. Trochę nie chce się wierzyć w tę „darmowość”. Za darmo czy nie za darmo? Węgierski przewoźnik nie zaznaczył jeszcze ostatecznie czy usługa będzie w pełni darmowa. Utrzymanie kosmicznej technologii będzie generować wysokie koszty (sam abonament to ok. 2000 dolarów miesięcznie za maszynę). Eksperci prognozują, że jeśli pakiety będą „bezpłatne”, pasażerowie zapłacą za nie własną prywatnością. Standardem staje się udostępnianie Wi-Fi tylko członkom programów lojalnościowych w celu profilowania reklam. Dodatkowo nowa polityka prywatności Starlinka dopuszcza przetwarzanie metadanych użytkowników na potrzeby treningu sztucznej inteligencji (AI). Czy to cena, którą będziemy gotowi zapłacić? Przedłużenie dnia pracy i walka o klienta Skąd więc tak odważna decyzja Wizz Air? Rynek lotniczy zmienia się drastycznie. Pasażerowie przyzwyczajeni do ciągłego bycia online zaczynają postrzegać brak łączności jako poważne ograniczenie, a nie standard. Dla wielu osób – zwłaszcza cyfrowych nomadów, przedsiębiorców czy osób podróżujących służbowo – lot samolotem przestał być czasem odpoczynku, a stał się przedłużeniem dnia pracy. Inwestycja w nowoczesne systemy łączności ma dać Wizz Airowi potężną przewagę wizerunkową oraz biznesową nad konkurencją, która wciąż zwleka z decyzjami. – Nasi klienci nie muszą już wybierać pomiędzy przystępnym podróżowaniem a niezawodnym internetem na pokładzie, by pozostać w kontakcie z ludźmi, pracą i najważniejszymi chwilami. Jesteśmy dumni, że możemy przewodzić tej zmianie, współpracując ze Starlink i przynieść maksimum korzyści dla Wizz Air – podsumowuje Ian Malin, główny dyrektor handlowy Wizz Air. Źródła: Wizz Air, Starlink Aviation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koniec ery hakerów? Fizycy po raz pierwszy w historii osiągnęli „doskonałą losowość”
Jednym z najtrudniejszych zadań we współczesnej fizyce jest wygenerowanie prawdziwej, całkowicie nieprzewidywalnej losowości. Naukowcom ze szwajcarskiego ETH Zurich w końcu się to udało. Wykorzystując „dziwaczne” prawa mechaniki kwantowej, stworzyli system, którego wyników nie da się matematycznie przewidzieć w żaden sposób. To przełom, który może na zawsze zmienić oblicze globalnego cyberbezpieczeństwa.
Wydaje nam się, że losowość otacza nas na co dzień. Wierzymy w nią, rzucając sześciościenną kostką czy zdając się na rzut monetą. Prawda jest jednak znacznie bardziej skomplikowana. Rzut kostką podlega prawom fizyki – gdybyśmy znali dokładny kąt, siłę rzutu, opór powietrza i mikrouszkodzenia na jej powierzchni, moglibyśmy bezbłędnie obliczyć wynik. Z kolei komputerowe generatory liczb losowych opierają się na deterministycznych algorytmach. Jeśli znasz wzór początkowy (tzw. ziarno), z łatwością przewidzisz każdy kolejny ciąg znaków. Jak zauważa fizyk prof. Renato Renner z ETH Zurich, każdy klasyczny sprzęt elektroniczny – od telefonu po superkomputer – z założenia jest niezwykle przewidywalny. Główną trudnością naukowców nie było więc stworzenie liczb wyglądających na losowe, ale matematyczne udowodnienie ich absolutnej nieprzewidywalności (pewności, że nie sterują nimi żadne ukryte reguły). Kwantowe splątanie do walki z hakerami Aby rozwiązać ten problem, szwajcarscy badacze, których wyniki opublikowano na początku czerwca 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, sięgnęli po eksperyment kwantowy zwany testem Bella. Fizycy stworzyli parę splątanych kubitów (kwantowych bitów), które odizolowano od siebie za pomocą 30-metrowej rury i schłodzono do temperatury bliskiej zeru absolutnemu. Zjawisko kwantowego splątania sprawia, że pomiary dokonywane na tych cząstkach wykazują tak silne korelacje, iż w żaden sposób nie da się ich wyjaśnić klasycznymi zasadami fizyki czy z góry zaprogramowanym zachowaniem. Zespół w ciągu zaledwie dziewięciu godzin przeprowadził ponad miliard prób testu Bella. Wymagało to gigantycznych ulepszeń technicznych, zarówno pod względem stabilności przesyłu fotonów, jak i szybkości samej aparatury. Wzmocnienie losowości – Święty Graal fizyki Największym osiągnięciem naukowców jest udana demonstracja procesu zwanego wzmocnieniem losowości (ang. randomness amplification). Wcześniejsze kwantowe generatory również potrafiły tworzyć wysoce losowe ciągi, ale bezwzględnie wymagały idealnych warunków początkowych i zaufania do samego sprzętu. Tym razem badacze poszli o krok dalej. Zaczęli eksperyment od „niedoskonałej” losowości (posiadającej ukryte wady), a następnie ich system przetransformował ją w ciąg zer i jedynek, który można oficjalnie certyfikować jako idealnie losowy. Co najważniejsze, jest to system niezależny od urządzenia – nie musimy w pełni ufać maszynom, a jedynie powtarzalnym prawom fizyki kwantowej. Autorzy badania przypominają, że dokonanie czegoś takiego klasycznymi metodami jest po prostu niemożliwe. Warto wiedzieć: nawet Einstein bał się splątania kwantowego Splątanie kwantowe, czyli zjawisko kluczowe dla uzyskania doskonałej losowości, było początkowo tak nieintuicyjne dla fizyków. I nie ma się co dziwić – a sam Albert Einstein uważał, że zjawisko to łamie prawa natury. Sugerowało bowiem, że cząstki mogą natychmiastowo przekazywać sobie informacje, ignorując ograniczenie prędkości.Einstein określił je nawet mianem „upiornego działania na odległość”. Dziś ta dawna „upiorność” i niewyjaśniona więź między odległymi od siebie cząstkami powoli staje się absolutnym fundamentem naszego globalnego, cyfrowego bezpieczeństwa. Dlaczego to odkrycie uratuje twoje dane? Stawka tego eksperymentu wykracza daleko poza uniwersyteckie laboratoria. Prawdziwa losowość to fundament nowoczesnego bezpieczeństwa w sieci. To ona sprawia, że nasze hasła, kody autoryzacyjne i klucze szyfrujące (wyglądające jak zbitka przypadkowych znaków) są trudniejsze do złamania przez hakerów. Kiedy brakuje doskonałej losowości, nawet potężne systemy stają się podatne na cyberataki. Dowodzą tego niedawne, globalne luki w zabezpieczeniach: błąd w popularnym kliencie SSH PuTTY z 2024 roku (związany z wadliwym generowaniem losowości dla podpisów kryptograficznych) oraz głośny bug procesorów AMD Zen 5 z 2025 roku (sprzętowa instrukcja RDSEED generowała przewidywalne wartości, fałszywie zgłaszając pełen sukces). – Stworzyliśmy liczby, które pozostaną doskonale losowe na całą wieczność, niezależnie od tego, jakich metod analitycznych użyje się do ich oceny – podsumowuje z dumą Renner. W niedalekiej przyszłości system opracowany przez Szwajcarów może stać się „zegarem atomowym” dla losowości – ostatecznym, fizycznie certyfikowanym wzorcem, według którego będzie można kalibrować inne zabezpieczenia. Źróa: Nature, ETH Zurich Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Twój samochód wie o tobie więcej, niż chciałbyś mu zdradzić. Gdzie trafiają nasze dane i czy to bezpieczne?
Nowoczesne samochody to komputery na kołach nieustannie monitorujące nie tylko otoczenie pojazdu, ale też jego wnętrze. Kamery, radary, sensory, GPS oraz nasz własny telefon podłączony do samochodowego systemu sprawiają, że firmy samochodowe mogą wiedzieć o nas więcej niż banki i historia wyszukiwarki. Czy bezpieczeństwo warte jest utraty resztek prywatności?
Każdy kolejny samochód, jakim jeżdżę, ufa mi coraz mniej. Nie chodzi już nawet o to, że im więcej ma systemów wspomagających, tym bardziej uważa, że nie potrafię parkować. Albo zahamować przed kimś nagle skręcającym. Dlatego musi samodzielnie nacisnąć hamulec i tak mocno ścisnąć mnie pasami, iż przynajmniej raz byłam przekonana, że złamał mi żebra. Samochodowi szpiedzy Ja mu też nie ufam. Szczególnie po przeczytaniu informacji o tym, jakie dane zbierają samochody podczas jazdy. A zbierają wszystko – od mimiki twarzy kierowcy, bicia serca, przez informacje drogowe, po punkty docelowe. Co więcej, producenci samochodów sami o tym mówią. Oczywiście jeśli tylko przebrnie się przez zapisane małym druczkiem ich polityki prywatności. Zbierane informacje mogą obejmować dokładne dane lokalizacyjne dotyczące każdego miejsca, do którego jedziesz, informacje o tym, kto znajduje się w samochodzie, czego słuchasz w radiu oraz czy zapinasz pasy bezpieczeństwa, jedziesz za szybko lub hamujesz zbyt gwałtownie. Niektóre firmy mogą zbierać dane, których byś się nie spodziewał – takie jak twoja waga, wiek, rasa czy wyraz twarzy. Dłubiesz w nosie? Niektóre samochody mają kamery wewnętrzne skierowane na fotel kierowcy. A większość z nich posiada połączenie z internetem, dzięki czemu mogą przesyłać te dane podczas jazdy – gdy ty żyjesz w błogiej nieświadomości. – Europejskie firmy motoryzacyjne muszą przestrzegać przepisów RODO. To sprawia, że możemy czuć się stosunkowo bezpiecznie, bo prawo zakazuje sprzedaży zebranych w ten sposób danych bez osobnej, celowej zgody – mówi Anna Niedzicka z Instytutu Transportu Samochodowego. Kto kupuje nasze dane? Nie oznacza to jednak, że europejscy producenci nie zbierają danych. Zbierają, tyle że mają utrudnione wykorzystywanie ich szerzej niż do względów bezpieczeństwa. Dane nie mogą też trafić do podmiotów trzecich. Inaczej ma się sprawa np. w USA, o Chinach nie wspominając. Zacznijmy od tego, że dane o nas, jako o kierowcach, są supercenne i kosztowne. Cenne dla firm ubezpieczeniowych, a kosztowne dla nas. Właśnie firmy ubezpieczeniowe najchętniej kupują dane zebrane przez samochody i wykorzystują je do podnoszenia składek kierowcom. Niektóre firmy samochodowe przyznają, że sprzedają dane, ale nie muszą ujawniać, kto je kupuje. Eksperci twierdzą, że większość konsumentów nawet nie zdaje sobie sprawy, że coś takiego ma miejsce. – Ludzie byliby zszokowani liczbą punktów danych, które ich samochód zbiera i przekazuje innym podmiotom – producentowi lub aplikacjom firm trzecich. To zasadniczo oznacza, że można odtworzyć twoje życie praktycznie sekunda po sekundzie – powiedział cytowany przez BBC Darrell West, pracownik naukowy w Center for Technology Innovation przy Brookings Institute w Waszyngtonie. Tego się już nie wyłączy Amerykańskie prawo federalne ma wkrótce zwiększyć ilość danych, które mogą zbierać samochody. Już niedługo amerykańscy producenci samochodów będą zobowiązani do instalowania kamer biometrycznych na podczerwień i innych systemów analizujących mowę ciała, śledzących ruchy oczu i inne aspekty zachowania kierowcy w celu wykrywania, czy jest zbyt pijany albo zmęczony, by prowadzić pojazd. Otworzy to jednak również dostęp do całkowicie nowego zbioru danych dotyczących twojego zdrowia i nawyków. Nie istnieją żadne przepisy ograniczające to, co producenci samochodów mogą zrobić z tymi informacjami. – Można śmiało powiedzieć, że nie ma już samochodów niezbierających danych. Wszystkie nowe modele aut zbierają ich bardzo dużo i będzie się to wciąż zwiększało. Oczywiście możemy mówić o plusach, jak zwiększeniu bezpieczeństwa na drogach i bezpieczeństwa pasażerów, możliwości szybkiego wezwania pomocy i precyzyjnego określenia lokalizacji. Minusem może być to, że nie możemy tych systemów wyłączyć – mówi Anna Niedzicka. Internet w naszych autach Firma konsultingowa McKinsey ustaliła, że w 2021 roku 50% samochodów poruszających się po drogach miało połączenie z internetem, a do 2030 roku odsetek ten ma wzrosnąć do 95%. Jeśli twój samochód jest podłączony do sieci, powinieneś zainteresować się swoją prywatnością. W 2023 roku Mozilla – twórca przeglądarki Firefox – przeanalizowała polityki prywatności 25 marek samochodowych. Żadna z nich nie spełniła standardów prywatności i bezpieczeństwa stosowanych przez Mozillę do oceny marek. Mozilla stwierdziła, że samochody są „najgorszą kategorią produktów pod względem prywatności, jaką kiedykolwiek analizowaliśmy”. Według raportu Mozilli 19 producentów samochodów przyznało, iż mogą sprzedawać pobrane dane. W 2024 roku śledztwo dziennikarzy „New York Timesa” ujawniło, że General Motors, wykorzystując program OnStar Smart Driver, zbierało bardzo szczegółowe dane o zachowaniu kierowców. W tym informacje o gwałtownym hamowaniu, przekraczaniu prędkości, jeździe nocą, a także dokładnej lokalizacji pojazdów. Informacje te firma sprzedawała brokerom danych, takim jak LexisNexis i Verisk. Dane trafiały później do firm ubezpieczeniowych, które wykorzystywały je do ustalania składek. Możemy oczywiście powiedzieć, że dzięki prawu Unii Europejskiej nasza prywatność jest strzeżona. Jednak jak długo? Źródło: BBC Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Media społecznościowe pogłębiają samotność. Kontakty z nieznajomymi nie pomagają
Media społecznościowe mają związek z samotnością. Naukowcy z Oregon State University sprawdzili, czy relacje online zmniejszają izolację. Wynik zaskakuje: kontakty z osobami nieznanymi osobiście wiążą się z większym poczuciem samotności.
Nie ma tygodnia, bym nie dostał przynajmniej jednego zaproszenia do znajomych w mediach społecznościowych od kompletnie mi nieznanej osoby. Gdy uprzejmie odmawiam dodania jej do kontaktów, często spotykam się ze zdziwieniem. Czemu nie chcę nawiązywać nowych znajomości? Czemu nie poszerzam sieci kontaktów? Odpowiadam, że taką przyjąłem zasadę. Teraz moją odpowiedź mogę poprzeć wynikami badań. Naukowcy z Oregon State University sprawdzili, czy bliskie kontakty w mediach społecznościowych chronią przed samotnością. W ogólnokrajowym badaniu ankietowym ponad 1500 dorosłych Amerykanów w wieku 30–70 lat opisało swoje relacje online latem 2023 r. Wyniki sugerują, że „bliskość” w sieci działa wybiórczo. A znajomości z osobami, których nigdy nie spotkaliśmy, mogą iść w parze z silniejszym poczuciem izolacji. Gdy „znajomy” jest tylko awatarem Badacze przeanalizowali związek między samotnością a rodzajem relacji utrzymywanych w social media. Kluczowe okazało się rozróżnienie: co innego kontakt z kimś, kogo znamy osobiście – z rodziny, pracy, sąsiedztwa czy dawnych szkół – a co innego intensywna relacja z osobą, której nigdy nie spotkaliśmy. Zależność była wyraźna. Kontakty w mediach społecznościowych z ludźmi, których uczestnicy nie znali w realnym świecie, wiązały się z większą samotnością. Jednocześnie łączenie się online z osobami znanymi twarzą w twarz nie było powiązane ani ze wzrostem, ani ze spadkiem samotności. To ważny szczegół: samo „bycie w kontakcie” nie gwarantuje korzyści mentalnych, nawet jeśli relacja jest odczuwana jako bliska. W badanej grupie około 35% kontaktów w mediach społecznościowych stanowili ludzie, z którymi uczestnicy nigdy nie spotkali się osobiście. To proporcja, która pozwala spojrzeć na cyfrowe sieci społeczne jak na osobny ekosystem. Obok kręgu realnych relacji funkcjonuje równoległy świat znajomości opartych na treściach, komentarzach i wizerunkach – często bez wspólnego doświadczenia, które weryfikuje wyobrażenia. Mechanizm porównań i zdrowie psychiczne Naukowcy zwracają uwagę, że interakcje z „obcymi” w sieci mają wysoki potencjał sprzyjania nieporozumieniom. Łatwiej w nich o dopowiadanie intencji, przypisywanie znaczeń i budowanie obrazu relacji innych osób na podstawie fragmentów informacji. Takie sytuacje sprzyjają idealizowaniu cudzych znajomości – a to może nasilać niekorzystne porównania. W praktyce wygląda to tak: przeglądamy zdjęcia, krótkie filmy i wpisy, z których trudno odczytać pełny kontekst. Zostaje więc migawkowy świat relacji, często bardziej uporządkowany i atrakcyjny niż życie offline. Gdy obserwujemy osoby, których nie znamy osobiście, brakuje nam „punktów zaczepienia”, by zrównoważyć wrażenie, że inni mają więcej bliskości, wsparcia i towarzystwa. Badacze podejrzewają, że właśnie w tej luce – między wykreowanym wizerunkiem a prawdziwym doświadczeniem – może rodzić się dodatkowe poczucie osamotnienia. Samotność szkodzi nie tylko psychice W USA temat samotności stał się kwestią zdrowia publicznego. W raporcie z 2023 r. dotyczącym „epidemii samotności” wskazano, że już przed pandemią około połowa dorosłych Amerykanów zgłaszała niepokojące poziomy osamotnienia. Brak więzi społecznych może wiązać się z ryzykiem zdrowotnym porównywalnym z paleniem tytoniu. Konsekwencje nie są abstrakcyjne. Osoby często doświadczające samotności są ponad dwukrotnie bardziej narażone na rozwój depresji. Wśród wymienianych zagrożeń są też: o 29% wyższe ryzyko chorób serca, o 32% wyższe ryzyko udaru, o 50% wyższe ryzyko rozwoju demencji u starszych, o ponad 60% wyższe ryzyko przedwczesnej śmierci. Jaki z tego płynie wniosek dla użytkowników? Jeśli czujesz się samotny, warto krytycznie przyjrzeć się interakcjom z osobami nieznajomymi w mediach społecznościowych. Ja co jakiś czas usuwam z listy znajomych osoby, z którymi mam bardzo rzadkie kontakty. A z pozostałymi staram się, o ile to tylko możliwe, rozmawiać choćby przez telefon, a najlepiej spotykać się twarzą w twarz. Bo do takich właśnie kontaktów międzyludzkich jesteśmy przystosowani wskutek ewolucji. Źródła: Public Health Reports, Oregon State University
Jesteśmy coraz bliżej kwantowego internetu. Naukowcy teleportowali stan fotonu między kropkami kwantowymi
Naukowcom udało się teleportować stan fotonu pomiędzy dwiema oddzielnymi kropkami kwantowymi, na odległość 270 metrów. To dowód, że informacja może podróżować między niezależnymi urządzeniami. Jest to kamień milowy w kierunku budowy sieci kwantowych do bezpiecznej komunikacji.
Prace nad tzw. teleportacją kwantową trwają od wielu dekad. Co pewien czas pojawiają się informacje o kolejnym przełomie. Właśnie w ten nurt wpisuje się nowy eksperyment, przeprowadzony m.in. na Uniwersytecie w Paderborn. Teleportacja stanu kwantowego: odległość to nie wszystko Wszystko zaczęło się w 1997 roku, gdy zespół kierowany przez prof. Antona Zeilingera na Uniwersytecie w Innsbrucku po raz pierwszy zademonstrował przeniesienie stanu kwantowego fotonu na niewielką odległość w warunkach laboratoryjnych. Dalsze eksperymenty stopniowo zwiększały dystans do kilku kilometrów w światłowodach i w wolnej przestrzeni. Prawdziwy przełom nastąpił w 2017 roku dzięki chińskiej misji satelitarnej Micius, która pozwoliła przeprowadzić teleportację na odległość około 1400 km między Ziemią a orbitą. Jednak w pewnym momencie odległość przestała by kluczowa. Teraz zaczęto kłaść nacisk na praktyczne zastosowania. Czym są kropki kwantowe? W eksperymencie w Paderborn, stan fotonu teleportowano między niezależnymi kropkami kwantowymi na dystansie 270 metrów. Kropki kwantowe to ekstremalnie małe fragmenty półprzewodnika, których rozmiar wynosi zaledwie kilka nanometrów (czyli milionowe części milimetra). Na tym poziomie zaczyna działać mechanika kwantowa, a nie zwykła fizyka. – Eksperyment w imponujący sposób pokazuje, że źródła światła kwantowego oparte na półprzewodnikowych kropkach kwantowych mogą służyć jako kluczowa technologia dla przyszłych sieci komunikacji kwantowej. Udana teleportacja kwantowa pomiędzy dwoma niezależnymi emiterami kwantowymi to istotny krok w kierunku skalowalnych przekaźników kwantowych i praktycznej realizacji internetu kwantowego — wyjaśnia prof. Klaus D. Jöns, kierownik grupy badawczej „Hybrid Photonics Quantum Devices” oraz członek zarządu Instytutu Fotonicznych Systemów Kwantowych (PhoQS) na Uniwersytecie w Paderborn. Interdyscyplinarność kluczem do sukcesu Prace nad wykorzystaniem kropek kwantowych jako źródeł splątanych par fotonów w systemach komunikacji i teleportacji, rozpoczęły się mniej więcej dekadę temu. Prowadziły je zespoły kierowane przez profesora Jönsa oraz profesora Rinaldo Trottę z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie. – Nasz wynik pokazuje, że planowanie przyniosło efekty. Połączenie nauki o materiałach, nanofabrykacji oraz optycznej technologii kwantowej było kluczem do sukcesu — skomentował profesor Jöns. Dlaczego efekt eksperymentu jest tak ważny? Zacznijmy od tego, że układy splątane, złożone z wielu cząstek kwantowych, oferują znaczące korzyści dla technologii komunikacyjnych. Zamiast polegać na pojedynczym stanie określonym przez jeden foton, tworzą powiązane stany obejmujące wiele cząstek. To podejście jest kluczowe dla zastosowań w bezpiecznej komunikacji, przetwarzaniu danych oraz obliczeniach kwantowych. Splątanie łączy określone właściwości fotonów, umożliwiając im współdzielenie informacji. Wspólny stan reprezentuje jednostkę informacji podlegającą przetwarzaniu. Najwazniejszy przełom: dwa różne źródła fotonów – Wcześniej te fotony pochodziły z jednego i tego samego źródła, czyli tego samego emitera. Chociaż w ostatnich latach poczyniono znaczące postępy, wykorzystanie odrębnych emiterów kwantowych do realizacji przekaźnika kwantowego między niezależnymi stronami pozostawało wcześniej poza zasięgiem — zauważył profesor Jöns. Badacze mają już nowy cel. Pracują nad demonstracją „zamiany splątania” (entanglement swapping) między dwiema kropkami kwantowymi. Osiągnięcie tego pozwoliłoby stworzyć pierwszy przekaźnik kwantowy wykorzystujący dwa deterministyczne źródła splątanych par fotonów. Źródła takie mogą niezawodnie generować pojedyncze fotony niemal na żądanie, choć ich opracowanie stanowiło duże wyzwanie. Potęga internetu kwantowego Chociaż do realnego internetu kwantowego wciąż długa droga, to warto nią iść. Da on nam gwarancję bezpieczeństwa – każda próba podsłuchu zostawi ślad, co ma ogromne znaczenie dla bankowości, wojska czy ochrony danych. Ponadto internet kwantowy będzie bazą dla przyszłych technologii obliczeniowych. Umożliwi łączenie komputerów kwantowych w sieci, co może prowadzić do powstania rozproszonych systemów o nieosiągalnej dziś mocy obliczeniowej. To z kolei może przyspieszyć rozwój medycyny, chemii czy sztucznej inteligencji. Źródło: Nature Communications Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Największy stream charytatywny w historii świata. Łatwogang i Bedoes 2115 pokazali, że Polacy ciągle potrafią się zjednoczyć
Wczoraj w małej, 30-metrowej kawalerce na warszawskim Gocławiu zakończył się prawdziwy maraton pomocy. Byliśmy świadkami rzeczy wielkich: największego streamu charytatywnego w historii świata. Dzięki determinacji jednego chłopaka oraz wsparciu milionów Polaków, na konto Fundacji Cancer Fighters trafiło niewiarygodne 251 000 000 złotych na leczenie dzieci dotkniętych chorobą nowotworową. A to dopiero początek.
Wszystko zaczęło się od rapera Bedoesa 2115, który wspólnie z Fundacją Cancer Fighters (i dzielną 11-letnią Mają Mecan) 14 kwietnia 2026 wydał utwór „Ciągle tutaj jestem (diss na raka)”. Poruszony tą piosenką twórca internetowy Łatwogang rozpoczął 9-dniowy charytatywny stream na żywo, podczas którego chciał zebrać 500 tysięcy złotych. Nie wiedział, że rozpoczyna największy tego typu zryw w historii nie tylko Polski, ale i świata. Nikt w internecie nie zebrał więcej. Lawina dobroczynności zaczęła się od filmiku na Tiktoku W dniu premiery piosenki Łatwogang na krótkim wideo zapowiedział, że za każde jego polubienie będzie słuchał „Dissu na raka” przez sekundę. Polubień było tak dużo, że tiktoker musiał rozpocząć 9-dniowego streama. I rozpoczęło się szaleństwo. View oEmbed on the source website Początkowo Łatwo streamował sam, a na żywo było z nim kilka tysięcy ludzi. Akcja jednak stopniowo zaczęła docierać do coraz szerszego grona, a kawalerkę twórcy odwiedzali goście – początkowo były to głównie osoby znane z przestrzeni internetowej, jednak wkrótce 30-metrowe mieszkanko wypełniło się gwiazdami znanymi z telewizji, artystami czy sportowcami. To, co rozpoczęło się skromnie, przerodziło się w jeden z największych, charytatywnych ruchów społecznych w historii naszego kraju. Wraz z nimi na streamie przybywało oglądających, a na koncie fundacji wpłat. O akcji wkrótce huczało nie tylko w całej Polsce, ale też poza granicami kraju. Transmisję na żywo transmitowano w dużych telewizjach, w centrach handlowych, w elektromarketach, w pubach czy na meczach piłki nożnej (np. ekstraklasowego meczu Korona Kielce vs. GKS Katowice). Kto pojawił się na streamie Łatwoganga? Łatwiej chyba powiedzieć, kogo tam nie było. Jedną z pierwszych dużych „nieinternetowych” gościń Łatwoganga była Doda, która na wizji dzwoniła m.in. do Roberta Makłowicza i do Magdy Gessler. Na transmisji przewinął się także Robert Lewandowski, który hojnie wsparł zbiórkę i nagłośnił ją za granicą, Wojciech Szczęsny, Borys Szyc, obsada serialu „1670” (Katarzyna Herman odśpiewała „Bogurodzicę”), Tomasz Karolak, Maciej Musiał, Małgorzata Kożuchowska (miała kolejne spotkanie z kartonami), bracia Golec, Mrozu, Mata, Dariusz Szpakowski, Sławomir Peszko czy Agata Kulesza. Raper Tede na wizji po 17 latach pogodził się z Peją, a swoje piosenki zaśpiewali Sanah czy Kwiat Jabłoni. Cyfrowo z oglądającymi połączył się także wokalista „Coldplay” Chris Martin. To jednak tylko kropla w morzu, a wszystkich wspierających nie sposób wymienić. Na transmisji przez wiele dni gościli także twórcy z przestrzeni internetowej, którzy zachęcali swoich widzów do wpłat. Łatwoganga odwiedziła także była redaktorka naczelna National Geographic Polska – Martyna Wojciechowska – oraz Jakub Patecki, niedawny zdobywca Korony Ziemi, z którym miałem przyjemność o tym wyczynie porozmawiać. Chociaż stream miał się zakończyć równo po 9 dniach, czyli w niedzielę 26 kwietnia o godzinie 16:05, to trwał dalej – aż do 21:37, w towarzystwie rapera Bedoesa, od którego wszystko się zaczęło, oraz dzieci – podopiecznych Fundacji Cancer Fighters. To były historyczne chwile, podczas których trudno było opanować łzy. Solidarność mierzona maszynką do włosów Jednym z najbardziej wzruszających symboli akcji było golenie głów na łyso na znak solidarności z dziećmi po chemioterapii. Na ten gest zdecydowało się ponad 100 osób w studiu i tysiące w całej Polsce. Głowy ogolili m.in. Łatwogang, Bedoes, Patec, a także Katarzyna Nosowska, Vito Bambino i Maffashion. – Łysa głowa to najbardziej „szefowska” fryzura – przekonywał organizator w rozmowie z podopiecznymi fundacji. Udało się zebrać ponad 251 milionów, ale to nie koniec – Nie ma tutaj drugiego dna. Wszystkie pieniądze idą w stu procentach do dzieciaków – tłumaczył wielokrotnie tiktoker zarówno w trakcie transmisji, jak i w wywiadach dla dużych telewizji, które regularnie odwiedzały kawalerkę. – Każdy dokłada swoją cegiełkę, każda cegiełka jest wielka, a tymi cegiełkami zbudujemy wielką fortecę dla tych dzieciaków. – Niech to wybrzmi – rozmawialiśmy dzisiaj z założycielem fundacji i wszystko zostanie rozpisane. Jest powołana specjalna rada z najlepszymi specjalistami w dziedzinie onkologii. Będziemy liczyć każdą złotówkę, nasza działalność nie kończy się teraz, to jest początek, a nie koniec. Mam apel – niech 26 kwietnia będzie Dniem Walki z Rakiem u Dzieci. Proszę polityków – weźcie się w garść, zrobiliśmy wielką rzecz – apelował na koniec zbiórki Łatwogang. Nie tylko wpłaty Chociaż zebrano przyprawiającą o zawrót głowy – szczególnie Łatwoganga, który początkowo zamierzał zebrać znacznie mniej – kwotę 251 000 000 złotych, to jeszcze nie koniec. W trakcie trwania transmisji wielu artystów, twórców czy sportowców przekazywało na rzecz fundacji przedmioty czy doświadczenia, które w najbliższym czasie zostaną zlicytowane. To między innymi mecz z reprezentantami Polski w piłkę nożną, pojedynek golfowy z Wojciechem Szczęsnym i Borysem Szycem czy gadżety od znanych influencerów. Wylicytować będzie można także m.in. ukulele Sanah, podpisane koszulki zawodników FC Barcelony od Roberta Lewandowskiego czy medal olimpijski łyżwiarza Władimira Siemirunnija, który sam powiedział, że „chciałby oddać coś krajowi, który przyjął go pod swoje skrzydła”. Cała zebrana kwota z transmisji trafiła na konto fundacji. Ze swojej prowizji zrezygnowali także operatorzy płatności, którzy odpowiadali za logistyczne zaplecze wpłat. Nie ma chyba lepszego zakończenia niż to, którym pożegnał się z widzami Bedoes 2115. „Jeśli ktoś myślał, że są rzeczy niemożliwe, to Piotrek udowodnił wszystkim, że nie ma”. Polacy pokazali, że w obliczu tragedii najmłodszych potrafią stworzyć największą cyfrową fortecę dobra na świecie. Warto dodać, że kwota uzbierana podczas transmisji niemal dorównuje tej z ostatniego finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (263 mln zł). Nakłady na całą onkologię w Polsce wyniosły ponad 22 mld zł w 2024 r. Nadal można wspierać Mimo końca to transmisji, zbiórka ciągle trwa. Pod tym linkiem można nadal dokonywać wpłat do skarbonki Łatwogang x Cancer Fighters: https://www.siepomaga.pl/latwogang Źródła: youtube.com, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Podróże bez internetu rosną w siłę. Trend na „deadzone travel” podbija świat
Nowy trend określany jako „deadzone travel” zyskuje coraz większą popularność, szczególnie wśród millenialsów i przedstawicieli pokolenia Z. Coraz więcej podróżnych świadomie wybiera miejsca pozbawione zasięgu i dostępu do internetu, traktując to jako formę ucieczki od nadmiaru bodźców i cyfrowego przeciążenia. Czy odłączenie się od sieci w trakcie podróży rzeczywiście może przełożyć się na lepsze samopoczucie i realny odpoczynek?
Współczesny styl życia coraz częściej wiąże się z ciągłą dostępnością, presją efektywności i nadmiarem informacji, które nie kończą się wraz z zamknięciem dnia pracy. Eksperci zwracają uwagę, że długotrwałe funkcjonowanie w takim trybie może prowadzić do wypalenia zawodowego, wyczerpania psychicznego, poczucia dystansu wobec codziennych obowiązków oraz spadku koncentracji. Wbrew popularnym przekonaniom problemu tego nie da się rozwiązać poprzez zwiększenie produktywności czy intensyfikację działań – przeciwnie, wymaga on świadomego ograniczenia bodźców i realnego odpoczynku. Właśnie w tym kontekście pojawia się rosnące zainteresowanie podróżami do miejsc, które oferują coś, czego na co dzień brakuje najbardziej – ciszę, brak powiadomień i pełne odcięcie od świata online. Deadzone travel, czyli dlaczego coraz więcej osób świadomie odłącza się od sieci? Choć podróżujemy częściej niż kiedykolwiek wcześniej, granica między pracą a odpoczynkiem coraz bardziej się zaciera. Możliwość pracy zdalnej sprawiła, że wakacje dla wielu osób przestały oznaczać realne oderwanie się od obowiązków – skrzynka mailowa, komunikatory i media społecznościowe towarzyszą nam niemal bez przerwy, nawet w trakcie wyjazdów. Krótkie sprawdzenie wiadomości między posiłkami czy szybka odpowiedź na służbowy komunikat w podróży stały się normą, która skutecznie rozmywa ideę odpoczynku. Właśnie na tym tle rośnie popularność tzw. „deadzone travel”, czyli podróżowania do miejsc, w których dostęp do internetu jest ograniczony lub celowo eliminowany. Jak zauważa Christina Bennett, ekspertka ds. trendów turystycznych, „deadzoning odzwierciedla szerszą zmianę kulturową odejścia od ciągłej łączności i wypalenia”. Coraz więcej osób zaczyna traktować brak zasięgu nie jako problem, lecz jako wartość samą w sobie – warunek konieczny do rzeczywistego odpoczynku. Decyzja o wyborze „martwej strefy” nie jest przypadkowa – wynika z rosnącego zmęczenia cyfrowym przeciążeniem i potrzebą odzyskania kontroli nad własnym czasem. – Po latach ciągłego bycia online podróżni aktywnie poszukują wakacji, które pozwolą im się całkowicie odłączyć – mentalnie i cyfrowo – podkreśla Bennett. Zjawisko to szczególnie widoczne jest wśród młodszych pokoleń, które coraz częściej stawiają dobrostan psychiczny ponad produktywność i świadomie ograniczają dostęp do technologii. Również badacze zwracają uwagę na psychologiczny wymiar tego trendu. Jak tłumaczy dr Birgit Trauer, podróżowanie nie polega wyłącznie na „podążaniu do” nowych miejsc, lecz także na „ucieczce od” stresu i presji codzienności. – Psychologicznie rzecz biorąc, próbujemy odejść od tego, co nam nie służy, i szukamy czegoś, co poprawi nasze samopoczucie – wyjaśnia. W praktyce oznacza to świadome wyciszanie powiadomień, ustawianie automatycznych odpowiedzi czy wybieranie lokalizacji, które naturalnie wymuszają ograniczenie kontaktu ze światem online. W tym kontekście „deadzone” staje się strategią regeneracji – sposobem na odzyskanie koncentracji, zmniejszenie poziomu stresu i powrót do bardziej uważnego, niezakłóconego przeżywania podróży. Gdzie wyjechać bez zasięgu? Najlepsze miejsca na deadzone travel Choć idea „martwych stref” może kojarzyć się z odległymi i kosztownymi kierunkami, eksperci podkreślają, że w praktyce nie wymaga dalekich podróży. Jak zauważa dr Birgit Trauer, potrzeba odłączenia się od technologii może być realizowana równie skutecznie blisko domu – kluczowe jest raczej środowisko niż odległość. W Europie nie brakuje miejsc sprzyjających takiemu doświadczeniu. Przykładem jest grecka wyspa Amorgos, gdzie życie toczy się wolniej, a tradycyjna zabudowa i brak masowej turystyki tworzą naturalne warunki do wyciszenia. Podobny efekt daje wędrówka szlakiem Via Transilvanica w Rumunii – ponad 1400 kilometrów tras prowadzących przez lasy, góry i niewielkie miejscowości, w których dostęp do sieci jest ograniczony, a kontakt z naturą staje się dominującym elementem podróży. Równie atrakcyjne są kierunki północnej Europy, gdzie krajobraz sam w sobie sprzyja spowolnieniu. Duńskie fiordy, w tym okolice Roskilde, oferują przestrzeń, ciszę i surowe piękno natury, które zachęca do aktywności poza światem cyfrowym. Coraz większą popularnością cieszą się także miejsca projektowane z myślą o całkowitym odłączeniu – odosobnione domki pozbawione Wi-Fi, telefonów i technologii, wyposażone jedynie w podstawowe narzędzia, takie jak mapy czy książki. Jak podkreśla Hector Hughes, współzałożyciel projektu Unplugged, „o wiele łatwiej jest obejść się bez telefonu i laptopa, gdy przestrzeń jest specjalnie zaprojektowana w tym celu”. W praktyce oznacza to, że najlepsze doświadczenia deadzone travel oferują nie tylko konkretne destynacje, lecz także sposób organizacji pobytu. Korzyści deadzone travel – realny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie A jakie efekty przynosi podróżowanie do miejsc pozbawionych stałego dostępu do sieci? Jednym z kluczowych aspektów jest poprawa jakości snu – ograniczenie ekspozycji na ekrany i sztuczne światło pozwala organizmowi wrócić do naturalnego rytmu dobowego, co bezpośrednio przekłada się na regenerację. Równocześnie obserwuje się wzrost zdolności koncentracji i przetwarzania informacji. Bez ciągłych przerw wywoływanych przez powiadomienia mózg pracuje w bardziej stabilnym trybie, co sprzyja klarowności myślenia i podejmowaniu decyzji. W praktyce oznacza to większą uważność oraz głębsze zaangażowanie w to, co dzieje się tu i teraz. Wyraźne zmiany widoczne są także w relacjach interpersonalnych. Ograniczenie korzystania z urządzeń mobilnych sprzyja bardziej bezpośredniej komunikacji i budowaniu autentycznych kontaktów, które nie są przerywane przez bodźce zewnętrzne. Dodatkowo pojawia się przestrzeń na aktywność fizyczną – spacery, eksplorację otoczenia czy spontaniczne formy ruchu, które często ustępują miejsca biernemu korzystaniu z technologii w codziennym życiu. W wielu przypadkach przekłada się to na poprawę ogólnej kondycji i samopoczucia. Warto jednak zwrócić uwagę na efekt, który pojawia się po powrocie. Konfrontacja z intensywnym tempem codzienności może powodować poczucie dyskomfortu i trudność w utrzymaniu wypracowanego rytmu. To zjawisko, określane jako „odwrócony szok kulturowy”, pokazuje, jak silny wpływ na funkcjonowanie ma środowisko informacyjne. Dlatego coraz częściej podkreśla się, że największe korzyści przynosi nie tylko sam wyjazd, lecz także próba przeniesienia części tych nawyków do codziennego życia. Źródła: Euronews, HuffPost, Travel and Tour World Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lista najlepszych miejsc w Europie dla cyfrowych nomadów. Na podium dwa polskie miasta
Wraz z rosnącą popularnością pracy zdalnej Europa stała się jednym z najważniejszych kierunków dla cyfrowych nomadów. Ponieważ coraz więcej państw oferuje elastyczne rozwiązania wizowe i sprzyjające warunki do pracy na odległość, największym wyzwaniem przestaje być formalność wyjazdu, a staje się nim wybór odpowiedniego miejsca do życia i pracy. Gdzie zatem najlepiej się zatrzymać?
Najnowsze zestawienie przygotowane przez analityków danych wskazuje miasta, które najlepiej odpowiadają potrzebom osób pracujących zdalnie. Ranking powstał na podstawie analizy kilkudziesięciu europejskich lokalizacji, uwzględniając takie czynniki jak koszty życia, dostępność mieszkań, ceny usług, jakość transportu publicznego, poziom bezpieczeństwa oraz szybkość internetu. To właśnie połączenie tych elementów decyduje dziś o atrakcyjności danego miejsca dla osób, które łączą pracę z podróżowaniem. Wyniki pokazują wyraźny trend: miasta Europy Środkowo-Wschodniej coraz częściej oferują korzystniejszy stosunek jakości do ceny niż ich odpowiedniki w zachodniej i północnej części kontynentu. Niższe koszty życia, dobra infrastruktura cyfrowa i rozwinięty transport sprawiają, że region ten zyskuje na znaczeniu wśród osób poszukujących stabilnych, a jednocześnie przystępnych warunków do pracy zdalnej. Co ciekawe, na podium znalazły się dwa polskie miasta. Najlepsze miasta dla cyfrowych nomadów w Europie Na czele zestawienia znalazł się Kraków, który zdobył aż 161 punktów na 175 możliwych, potwierdzając swoją silną pozycję wśród europejskich hubów pracy zdalnej. Drugie co do wielkości miasto w Polsce przyciąga nie tylko relatywnie niskimi kosztami życia (wg rankingu średnie miesięczne wydatki wynoszą tu około 1423 euro), lecz także dobrze rozwiniętą infrastrukturą i wysokim poziomem bezpieczeństwa. Istotnym atutem pozostają również niskie koszty codziennego funkcjonowania, w tym dostęp do niedrogiej żywności oraz stabilnego i szybkiego internetu, co dla cyfrowych nomadów ma kluczowe znaczenie. Tuż za Krakowem uplasowała się Warszawa, która uzyskała 150 punktów i wyróżnia się jeszcze niższymi średnimi wydatkami na poziomie około 1265 euro miesięcznie. Według analityków stolica Polski oferuje połączenie nowoczesnej infrastruktury biznesowej, rozbudowanego rynku coworkingowego i wysokiego poziomu bezpieczeństwa, co czyni ją atrakcyjną alternatywą dla droższych metropolii Europy Zachodniej. Podium zamyka Budapeszt z wynikiem 147 punktów. Węgierska stolica przyciąga dynamiczną sceną miejską i dobrze funkcjonującym transportem publicznym, którego miesięczny koszt należy do najniższych w regionie. Choć całkowite wydatki są tu nieco wyższe (ok. 1542 euro miesięcznie), miasto oferuje unikatowe połączenie historii, kultury i przystępności, które od lat przyciąga osoby pracujące zdalnie. Gdzie jeszcze warto pracować zdalnie w Europie? Kolejne miejsca w rankingu W dalszej części zestawienia znalazły się miasta, które łączą rozwiniętą infrastrukturę z różnorodnym stylem życia, przyciągając coraz większą liczbę osób pracujących zdalnie. Wysokie, czwarte miejsce zajęła Praga, gdzie miesięczne wydatki wynoszą około 1276 euro. Stolica Czech wyróżnia się nie tylko stosunkowo niskimi kosztami życia, lecz także bardzo dobrze rozwiniętym transportem publicznym (jednym z najtańszych w Europie) oraz wysoką jakością usług cyfrowych. Pierwszą piątkę zamyka Tallinn, znany z zaawansowanej cyfryzacji i nowoczesnych rozwiązań dla e-rezydentów. Choć koszty życia są tu wyraźnie wyższe (ponad 2600 euro miesięcznie), miasto oferuje stabilne warunki pracy i jedną z najlepiej rozwiniętych infrastruktury internetowych w Europie. W drugiej połowie rankingu znalazły się bardziej kosmopolityczne kierunki, takie jak Madryt i Sewilla, które przyciągają łagodnym klimatem, rozwiniętą sceną gastronomiczną i bogatym życiem miejskim, choć wiążą się z wyższymi kosztami – odpowiednio około 2169 i 1912 euro miesięcznie. Popularnością cieszy się także Lizbona (8. miejsce), uznawana za jeden z najważniejszych hubów dla cyfrowych nomadów, oferująca dobrą jakość życia przy kosztach rzędu 1745 euro. Z kolei Dubrownik wyróżnia się najwyższym poziomem bezpieczeństwa w zestawieniu, co w połączeniu z nadmorskim położeniem czyni go atrakcyjnym, choć relatywnie droższym kierunkiem (ok. 2270 euro miesięcznie). Ranking zamyka Porto – miasto, które oferuje bardziej kameralną atmosferę niż Lizbona, przy jednoczesnym zachowaniu dobrej infrastruktury i umiarkowanych kosztów życia. Ta analiza pokazuje wyraźne różnice między regionami Starego Kontynentu. Miasta Europy Środkowo-Wschodniej oferują najkorzystniejszy stosunek ceny do jakości, szczególnie w zakresie internetu i transportu, podczas gdy zachodnie metropolie – jak Dublin czy Reykjavik – pozostają znacznie droższe. W praktyce oznacza to, że wybór lokalizacji dla cyfrowych nomadów coraz częściej sprowadza się do znalezienia równowagi między kosztami a stylem życia, jaki dane miasto jest w stanie zaoferować. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Internet w samolotach LOT. Wi-Fi trafi na pokłady pierwszych samolotów
Polskie Linie Lotnicze LOT wdrożyły usługę Wi-Fi na pokładzie pierwszego Boeinga 787 Dreamliner . Do końca kwietnia internet pojawi się w kolejnych dwóch samolotach dalekodystansowej floty. Nowość pozwoli pasażerom być online przez cały lot – na trasach długodystansowych!
Dobra wiadomość dla pasażerów Polskich Linii Lotniczych LOT. Od teraz podróżujący na pokładzie pierwszego Boeinga 787 Dreamliner mogą korzystać z usługi Wi-Fi przez cały lot. To długo wyczekiwana odpowiedź na potrzeby pasażerów – zarówno tych udających się w podróż służbową, jak i osób lecących na wakacje czy odwiedzających rodzinę. Zapowiedź wprowadzenia internetu na pokładach samolotów LOT po raz pierwszy pojawiła się dwa lata temu. Nowoczesna technologia została dostarczona przez firmę Viasat, która zainstalowała system Viasat Amara na pokładzie samolotu. Już do końca kwietnia internet pojawi się także w kolejnych dwóch Dreamlinerach należących do dalekodystansowej floty PLL LOT. Nowe możliwości na trasach długodystansowych – internet dostępny dla każdego Internet na pokładzie PLL LOT otwiera całkowicie nowe możliwości. Teraz pasażerowie mogą pozostać w stałym kontakcie z bliskimi, korzystać z komunikatorów, pracować zdalnie, a nawet oglądać filmy i seriale online podczas lotu. LOT przygotował dwa zróżnicowane pakiety: Pakiet Chat, umożliwiający komunikację tekstową za 7 USD, Pakiet Streaming, pozwalający na pełne przeglądanie stron internetowych, streaming i pracę online w cenie 29 USD. To rozwiązanie sprawia, że każdy może wybrać zakres usług dopasowany do własnych potrzeb – zarówno jeśli zależy mu jedynie na podstawowej łączności, jak i wtedy, gdy chce aktywnie korzystać z internetu podczas długiego rejsu. Kto skorzysta z darmowego Wi-Fi? Świetna oferta dla klasy biznes Szczególnie korzystne są informacje dla pasażerów podróżujących w klasie biznes. Dla nich dostęp do internetu na pokładzie PLL LOT jest zupełnie bezpłatny. Również osoby posiadające określone statusy w programie Miles & More (u wybranych linii partnerskich) mogą korzystać z internetu za darmo – niezależnie od klasy podróży. To ukłon w stronę lojalnych klientów i osób, które szczególnie cenią sobie komfort i łączność podczas lotu. Elastyczność tej oferty sprawia, że coraz więcej pasażerów będzie mogło doświadczyć pełnej swobody i wygody podczas podróży na dalekich trasach. Rewolucja w powietrzu: odpowiedź na realne potrzeby podróżnych PLL LOT przyznaje wprost: internet na długich trasach to już nie luksus, lecz standard oczekiwany przez podróżnych. Izabela Leszczyńska, Dyrektor Biura Rozwoju Produktu i Customer Experience PLL LOT podkreśla, że wdrożenie Wi-Fi to naturalny etap rozwoju produktu i odpowiedź na oczekiwania klientów. Technologia Viasat Amara, wybrana ze względu na stabilność i jakość, gwarantuje dostęp do sieci na całym świecie, niezależnie od miejsca przelotu. Dzięki temu pasażerowie PLL LOT mogą być online od startu aż do lądowania, bez zakłóceń. Internet w Dreamlinerach pozwala nie tylko na produktywną pracę, ale także na relaks i rozrywkę. Nowa era polskich podróży lotniczych – co dalej? Don Buchman, prezes Viasat Aviation, nie kryje dumy ze współpracy z PLL LOT. Podkreśla, że zapewnienie szybkiego, stabilnego i globalnego internetu w samolotach Dreamliner to przełomowy krok na rynku lotniczym Europy Środkowej. Wybór Viasat Amara przez polskiego przewoźnika to jasny sygnał dla pasażerów: LOT podąża za najnowszymi światowymi trendami i dąży do zagwarantowania najlepszych doświadczeń podróżnych. Firma Viasat buduje globalną sieć satelitarną, dzięki której pasażerowie mogą być w stałym kontakcie z całym światem, niezależnie od miejsca podróży. Jak skorzystać z Wi-Fi podczas lotu? Instrukcja i szczegóły oferty Wszyscy pasażerowie Dreamlinerów PLL LOT mogą wykupić wybrany pakiet Wi-Fi bezpośrednio na pokładzie samolotu. Po połączeniu z siecią Wi-Fi na urządzeniu mobilnym, należy wybrać interesujący pakiet i uiścić opłatę zgodnie z cennikiem. Informacje o dostępności internetu oraz szczegółach oferty znajdują się na oficjalnej stronie PLL LOT. Warto podkreślić, że wdrażanie internetu będzie przebiegać sukcesywnie – do końca kwietnia dostęp uzyskają kolejne dwa samoloty. Docelowo cała dalekodystansowa flota Dreamlinerów zostanie wyposażona w system Wi-Fi. Źródło: Lot.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Śmierć to nie koniec aktywności w sieci? Meta opatentowała publikowanie zza grobu
Co dzieje się z naszym cyfrowym śladem, gdy nas już nie ma? Profile w mediach społecznościowych coraz częściej stają się współczesnymi pomnikami pamięci – miejscem wspomnień, archiwum zdjęć i zapisanych rozmów. Od lat trwa dyskusja, czy konta zmarłych powinny zostać zamknięte, przekształcone w profile upamiętniające czy przekazane rodzinie. Tymczasem Meta rozważa scenariusz, który jeszcze niedawno brzmiałby jak fabuła serialu science fiction: wykorzystanie sztucznej inteligencji do dalszego prowadzenia konta po śmierci użytkownika.
Spis treści: Patent Meta i cyfrowy klon użytkownika po jego śmierci Cyfrowa nieśmiertelność to przyszłość mediów społecznościowych? Kto kontroluje cyfrową tożsamość po śmierci? Rozwój technologii sprawił, że granica między obecnością fizyczną a cyfrową staje się coraz bardziej płynna. W grudniu 2023 roku Meta uzyskała patent na system oparty na sztucznej inteligencji, który miałby symulować aktywność użytkownika w sytuacji jego „nieobecności w systemie” – na przykład podczas dłuższej przerwy, a nawet po śmierci. Oznacza to, że profil na Facebooku czy Instagramie mógłby nadal publikować treści, reagować na posty i komentować, wykorzystując dane zgromadzone za życia właściciela konta. Pomysł ten wywołał dynamiczną debatę – jedni widzą w nim sposób na zachowanie cyfrowej pamięci, inni dostrzegają niepokojącą wizję świata, w którym granica między życiem a jego cyfrową symulacją przestaje być oczywista. Patent Meta i cyfrowy klon użytkownika po jego śmierci Dokument patentowy złożony przez Meta pokazuje, że firma analizowała możliwość wykorzystania dużych modeli językowych do symulowania aktywności użytkownika w sytuacji jego „nieobecności w systemie” – zarówno podczas dłuższej przerwy, jak i po śmierci. Patent, którego głównym autorem jest dyrektor techniczny spółki Andrew Bosworth, opisuje rozwiązanie polegające na trenowaniu modelu na podstawie historycznych danych danej osoby: postów, komentarzy, reakcji, wiadomości prywatnych czy sposobu prowadzenia rozmów. Na tej podstawie system mógłby generować odpowiedzi oraz publikować treści w stylu charakterystycznym dla konkretnego użytkownika, tworząc jego cyfrową reprezentację zdolną do interakcji z realnymi osobami. W treści patentu podkreślono, że „wpływ na użytkowników będzie znacznie poważniejszy i trwalszy, jeśli dany użytkownik umrze i nigdy nie wróci na platformę społecznościową”. Oznacza to, że projekt uwzględnia scenariusz trwałej nieobecności, w którym konto nie byłoby jedynie archiwum przeszłości, lecz aktywnym uczestnikiem cyfrowej przestrzeni. Co więcej, dokument przewiduje możliwość tworzenia wielu modeli tej samej osoby, odpowiadających różnym etapom jej życia (np. wersji 20-letniej, 30-letniej czy późniejszej). W praktyce dawałoby to możliwość odtworzenia tonu wypowiedzi, sposobu żartowania czy wyrażania opinii z różnych okresów życia. Z technicznego punktu widzenia system taki mógłby z czasem stać się coraz bardziej zaawansowany – wraz z rozwojem sztucznej inteligencji, analizy tonu wypowiedzi, rozpoznawania głosu czy generowania obrazu. Integracja z innymi narzędziami mogłaby w przyszłości oznaczać nie tylko tekstowe odpowiedzi, lecz także generowanie nagrań wideo czy symulowanych rozmów głosowych. To właśnie ta możliwość – utrzymania wrażenia trwającej aktywności mimo fizycznej nieobecności – stanowi o sile i jednocześnie kontrowersyjności całego projektu. Cyfrowa nieśmiertelność to przyszłość mediów społecznościowych? Choć Meta podkreśla, że „na ten moment nie planuje rozwijać tego rozwiązania”, zarówno treść patentu, jak i publiczne wypowiedzi kierownictwa firmy pokazują, że koncepcja cyfrowej kontynuacji obecności użytkownika była realnie rozważana. W rozmowie z Lexem Fridmanem w 2023 roku Mark Zuckerberg przyznał, że wirtualne awatary mogłyby w przyszłości pełnić rolę wsparcia dla osób w żałobie. – Jeśli ktoś stracił bliską osobę, możliwość nawiązania kontaktu lub przywołania wspomnień może okazać się pomocna – stwierdził. Jednocześnie zaznaczył, że istnieje granica, której przekroczenie mogłoby przynieść odwrotny skutek. – Może nadejść moment, w którym takie rozwiązanie stanie się niezdrowe. Nie jestem specjalistą w tej dziedzinie, dlatego wymagałoby to dokładnych badań i głębszego zrozumienia konsekwencji – dodał. Ta ostrożność dobrze oddaje napięcie towarzyszące całej koncepcji. Z jednej strony pojawia się argument o zachowaniu pamięci i wspieraniu procesu żałoby, z drugiej – pytanie o ekonomiczne podłoże takich działań. Platformy społecznościowe funkcjonują bowiem w oparciu o zaangażowanie użytkowników, a ich model biznesowy opiera się na sprzedaży reklam. Utrzymywanie aktywności kont (nawet po śmierci właściciela) mogłoby oznaczać generowanie dodatkowych interakcji, treści i danych, które następnie służyłyby do dalszego trenowania systemów sztucznej inteligencji. To właśnie ten aspekt budzi rosnące obawy środowiska akademickiego. Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge określają rozwój tzw. griefbotów jako „etyczne pole minowe”. Dr Katarzyna Nowaczyk-Basińska z Leverhulme Centre for the Future of Intelligence podkreśla, że „kluczowe jest zachowanie godności osoby zmarłej i upewnienie się, że nie zostanie ona naruszona przez finansowe interesy firm oferujących cyfrowe usługi pośmiertne”. Badacze wskazują na możliwe scenariusze nadużyć: awatary tworzone bez zgody zmarłego, które zaczynają wyświetlać reklamy, chatboty podtrzymujące w dzieciach przekonanie, że zmarły rodzic wciąż „jest obecny” czy symulacje budujące tak silne więzi emocjonalne, że konieczne byłoby ich formalne „wyłączanie”, aby umożliwić psychologiczne domknięcie procesu żałoby. Socjolog Joseph Davis z Uniwersytetu Wirginii zauważa, że „jednym z podstawowych zadań procesu żałoby jest konfrontacja z realnością straty”. Jeżeli technologia zaczyna tę stratę rozmywać lub zastępować symulacją, może ingerować w naturalny przebieg doświadczenia żałoby. W rezultacie debata wokół patentu Meta nie dotyczy wyłącznie innowacji technologicznej, lecz zasadniczego pytania o granice cyfrowej obecności: czy chcemy świata, w którym algorytmy potrafią tak skutecznie naśladować zmarłych, że ich wirtualna aktywność staje się trudna do odróżnienia od rzeczywistej? Ta kwestia prawdopodobnie będzie powracać z rosnącą intensywnością – nie jako scenariusz science fiction (tu warty uwagi jest serial „Upload”), lecz jako realny dylemat społeczny. Kto kontroluje cyfrową tożsamość po śmierci? Patent Meta uruchamia jeszcze jeden, równie istotny wątek: co w świetle prawa dzieje się z naszymi kontami i danymi cyfrowymi po śmierci? Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od jurysdykcji. W Stanach Zjednoczonych obowiązuje zrewidowana jednolita ustawa o dostępie powierników do zasobów cyfrowych (RUFADAA), która przyznaje wykonawcom testamentu możliwość zarządzania cyfrowymi aktywami zmarłego. W teorii oznacza to dostęp do kont i plików, w praktyce jednak rodzi pytania o prywatność i zakres uprawnień. W Europie sytuacja jest jeszcze bardziej niejednoznaczna. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) nie reguluje wprost kwestii danych osób zmarłych, pozostawiając wiele decyzji platformom i regulaminom. W odpowiedzi na tę niepewność Meta wprowadziła funkcję tzw. „opiekuna konta po śmierci”, pozwalając użytkownikom wskazać osobę, która będzie zarządzać profilem po ich odejściu. Patent z 2023 roku pokazuje jednak, że możliwy zakres ingerencji w cyfrową tożsamość może wykraczać daleko poza samo administrowanie profilem. W miarę jak technologia rozwija się szybciej niż prawo i społeczne normy, pytanie o to, kto kontroluje naszą cyfrową obecność po śmierci, staje się jednym z najbardziej fundamentalnych dylematów ery sztucznej inteligencji. Źródła: NSS Magazine, Futurism, Business Insider Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy to koniec lotów bez internetu? Nadchodzi rewolucja na pokładach samolotów
Jeszcze do niedawna dostęp do internetu na pokładzie samolotu był czymś nieosiągalnym. Dziś sytuacja zmienia się dynamicznie – szybkie i coraz częściej darmowe WiFi przestaje być wyjątkiem, a staje się nowym standardem podróży lotniczych. Na pokładach których linii pasażerowie mogą już korzystać z niezawodnego połączenia, także podczas lotów na dużych wysokościach?
Lotnictwo pasażerskie od lat przechodzi intensywną transformację – od inwestycji w paliwa zrównoważone, przez cyfryzację obsługi podróżnych, aż po zapowiedzi powrotu lotów naddźwiękowych. Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian dla pasażerów jest jednak rozwój pokładowej łączności internetowej. Współczesny podróżny oczekuje stałego dostępu do sieci: nie tylko do wysyłania wiadomości, lecz także do pracy, wideorozmów czy streamingu. Coraz większą rolę w realizacji tych oczekiwań odgrywa satelitarny internet nowej generacji, który umożliwia stabilne połączenie nawet nad oceanami i trudno dostępnymi regionami świata. Teraz Lufthansa Group jest kolejną firmą, która ogłosiła wprowadzenie tej technologii do swoich samolotów. Czym jest Starlink i dlaczego zmienia internet na pokładach samolotów? Starlink to system globalnego dostępu do internetu rozwijany przez spółkę SpaceX, należącą do Elona Muska. Jego działanie opiera się na ogromnej konstelacji satelitów umieszczonych na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO), która diametralnie różni się od tradycyjnych systemów satelitarnych wykorzystywanych dotąd w lotnictwie. W praktyce oznacza to, że dane nie muszą pokonywać dystansu blisko 36 tysięcy kilometrów do satelitów geostacjonarnych krążących nad równikiem, lecz są przesyłane do obiektów znajdujących się zaledwie kilkaset kilometrów nad powierzchnią Ziemi. To właśnie skrócenie drogi sygnału przekłada się na znacznie mniejsze opóźnienia (rzędu kilkudziesięciu milisekund), co pozwala korzystać z internetu w sposób porównywalny do połączeń naziemnych. W przypadku zastosowania Starlinka na pokładzie samolotu sygnał z urządzeń pasażerów trafia do specjalnej anteny zamontowanej na kadłubie maszyny, a następnie jest przesyłany do jednego z tysięcy aktywnych satelitów tworzących dynamiczną sieć nad całym globem. Dzięki temu połączenie nie zanika nawet nad oceanami, obszarami górskimi czy słabo zurbanizowanymi regionami, gdzie klasyczna infrastruktura naziemna nie istnieje. Kluczowe znaczenie ma również skala przedsięwzięcia – liczba satelitów Starlinka liczona jest w tysiącach i stale rośnie, co pozwala na płynne przekazywanie sygnału pomiędzy kolejnymi jednostkami na orbicie, bez zauważalnych przerw w transmisji. To właśnie ta kombinacja niskiej orbity, gęstej sieci satelitów i nowoczesnych anten sprawia, że technologia Starlink świetnie wpisuje się w potrzeby współczesnego lotnictwa pasażerskiego. Które linie lotnicze oferują Starlink na pokładzie samolotów? Wdrożenie Starlinka w lotnictwie pasażerskim nabrało realnego tempa dopiero w ostatnich kilkunastu miesiącach, choć sama technologia rozwijana przez SpaceX funkcjonuje od kilku lat. Przełom nastąpił na początku 2024 roku, kiedy pierwsze linie lotnicze zdecydowały się na instalację satelitarnego internetu nowej generacji w całej flocie, a nie jedynie w wybranych samolotach testowych. Jednym z pionierów były Hawaiian Airlines, które do października 2024 roku wyposażyły wszystkie swoje maszyny w Starlink, oferując pasażerom bezpłatny dostęp do szybkiego Wi-Fi nawet nad Pacyfikiem. W tym samym okresie wdrożenie rozpoczęły również Qatar Airways, systematycznie instalując nową technologię w kolejnych samolotach dalekiego zasięgu. Europa dołączyła do tego trendu nieco później. Jako pierwsza na kontynencie usługę Starlink uruchomiła airBaltic w lutym 2025 roku, traktując szybki internet jako element wyróżniający ofertę na krótszych i średnich trasach. Wcześniej, jeszcze w 2024 roku, testy i pierwsze wdrożenia zapowiedziały Air France oraz SAS, które stopniowo modernizują swoje floty. Do grona przewoźników przygotowujących się do uruchomienia Starlinka dołączy także Virgin Atlantic, która ma stać się pierwszą linią z Wielkiej Brytanii oferującą pasażerom to rozwiązanie od drugiej połowy 2025 roku. Najwięcej emocji wzbudziła jednak niedawna zapowiedź współpracy Starlinka z linią Lufthansa. Niemiecki przewoźnik planuje rozpoczęcie instalacji nowego systemu od drugiej połowy 2026 roku, z ambicją objęcia nim całej floty Grupy Lufthansa do 2029 roku. Oznaczałoby to modernizację około 850 samolotów należących m.in. do takich marek jak Swiss, Austrian Airlines, Brussels Airlines, ITA Airways, Eurowings czy Discover. Co istotne, Lufthansa zapowiada, że dostęp do Wi-Fi obsługiwanego przez Starlink będzie bezpłatny dla pasażerów korzystających z programu lojalnościowego Miles & More oraz cyfrowego profilu Travel ID. Choć szybki internet satelitarny staje się nowym standardem w liniach tradycyjnych i dalekodystansowych, nie wszyscy przewoźnicy zamierzają podążać tym kierunkiem. Tanie linie lotnicze, w tym Ryanair, otwarcie deklarują brak zainteresowania Starlinkiem, wskazując na krótkie czasy lotów i wysokie koszty instalacji. W efekcie pasażerowie lotów niskokosztowych wciąż muszą liczyć się z ograniczonym lub całkowitym brakiem dostępu do internetu, podczas gdy na pokładach coraz większej liczby samolotów rejsowych szybkie Wi-Fi staje się elementem podstawowej oferty. Źródła: Travel Weekly, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tata mundżak kontra Maruśka. Film z wrocławskiego ZOO hitem na całym świecie - dotarł do 12 milionów ludzi
Mały mundżak z wrocławskiego zoo odważył się zaczepić ważącą 1,7 tony samicę nosorożca. Nagranie z tego niezwykłego spotkania stało się globalnym hitem, zdobywając ponad 12 milionów wyświetleń i uwagę mediów na całym świecie. Maleńki jelonek i olbrzymi nosorożec to starzy znajomi - od lat dzielą wspólny wybieg.
Na nagraniu udostępnionym przez zoo Wrocław widzimy nietypowy pojedynek, który rozgrywa się na wspólnym wybiegu. Mały samiec mundżaka chińskiego, ważący kilkanaście kilogramów, staje oko w oko z ponad stukrotnie cięższą samicą nosorożca indyjskiego o imieniu Maruśka. Jelonek odważnie szarżuje w stronę olbrzymiego ssaka, wyraźnie próbując zaznaczyć swoje terytorium. Maruśka reaguje ze spokojem i radością, wykazując zaskakującą cierpliwość wobec zadziornego sąsiada. Skąd tak odważne zachowanie mundżaka? Opiekunowie z wrocławskiego ZOO tłumaczą, że zachowanie mundżaka wynika z naturalnego instynktu. Jego partnerka miała w tym czasie ruję, co podniosło poziom hormonów u samca i wywołało u niego potrzebę obrony terytorium. Jego celem było jednoznaczne zasygnalizowanie, że to on dominuje na danym obszarze. Nie była to agresja, ale nie była to też zabawa, tylko poważny sygnał. A Maruśka potraktowała całą sytuację jako formę zabawy. Według relacji opiekunów, nie wykazała żadnych agresywnych zachowań wobec mundżaka, a nawet odpowiedziała mu w sposób przypominający zaczepki o charakterze towarzyskim. Tylko w jednym momencie parsknęła i się wycofała, dając do zrozumienia, że nie chce kontynuować interakcji. „A jak ich relacja wygląda na co dzień? Nosorożce z mundżakami mieszkają razem w naszym zoo od lat, mają osobne sypialnie, ale wspólne »podwórko«. Z niejednego talerza sianko razem jedli i, jak widać, zazwyczaj panuje tu pełna zgoda" – tłumaczy ogród zoologiczny pod kolejnym filmem, przedstawiającym wspólny posiłek mundżaków i nosorożca. Zagraniczne media zachwycone duetem z Wrocławia Nagranie opublikowane przez ZOO Wrocław zdobyło ogromną popularność w sieci. Według pracowników film tylko na oficjalnych profilach ZOO w mediach społecznościowych osiągnął ponad 12 milionów wyświetleń – a licznik nadal tyka! Na samym Facebooku materiał odnotował ponad 1,5 miliona wyświetleń w ciągu zaledwie 5 godzin od publikacji. Materiał szybko przykuł uwagę mediów z całego świata. O niecodziennym pojedynku napisały m.in.: BBC, NBC, The Independent, RTL, The Sun, Huffington Post, The Telegraph, CNN, The Times of India oraz włoska La Repubblica. Fakt, że historia z polskiego zoo została tak szeroko zauważona, potwierdza siłę internetu w promowaniu pozytywnych i nietypowych zjawisk. Kim są bohaterowie viralowego filmu? Nieustraszony „Tata Mundżak”, bo tak pieszczotliwie nazywają go opiekunowie, w dokumentach figuruje jako Balcer Taduś. To mundżak chiński (Muntiacus reevesi) – niewielki gatunek jelenia występujący we wschodniej Azji, głównie w Chinach i na Tajwanie. Prowadzi samotniczy, terytorialny tryb życia, a dzięki dużej zdolności do adaptacji został introdukowany do Europy, gdzie w niektórych regionach uznawany jest za gatunek inwazyjny. Maruśka jest samicą nosorożca indyjskiego. Wrocławskie ZOO tak opisuje ten gatunek: „nosorożec indyjski ma jeden róg, który może dorastać do 57 cm długości. To właśnie przez niego zwierzęta padają ofiarą kłusowników – w pseudomedycynie tradycyjnej przypisuje mu się cudowne właściwości, choć zbudowany jest tak samo jak ludzkie paznokcie. To prawdziwi giganci – długość ciała do 3,8 m, wysokość 1,9 m i waga nawet 3 tony. A mimo to potrafią biegać z prędkością 55 km/h i świetnie pływają. Dieta? Głównie trawa, liście i gałązki, ale też owoce i rośliny wodne. Jeszcze w XX wieku nosorożców indyjskich zostało zaledwie 100. Dzięki ochronie dziś ich populacja liczy ok. 3600 osobników. Ponad 2500 żyje w Parku Narodowym Kaziranga, a obecnie trwają działania, by odnowić populację w Parku Narodowym Manas”. Źródła: ZOO Wrocław, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Fałszywe konta internetowe można kupić za grosze – w Polsce taniej niż w USA czy Rosji. Alarmujący raport
Uniwersytet Cambridge ujawnił ceny fałszywych kont na ponad 500 platformach. W Polsce, USA i Rosji koszt ich weryfikacji sięga zaledwie kilku centów, co odsłania szokującą skalę globalnej manipulacji internetowej.
Renomowany Uniwersytet Cambridge uruchomił pierwszy na świecie indeks monitorujący w czasie rzeczywistym ceny weryfikacji fałszywych kont internetowych – Cambridge Online Trust and Safety Index (COTSI). Narzędzie obejmuje ponad 500 platform online w każdym kraju i pozwala na śledzenie cen oraz dostępności kont służących do manipulacji online. Dane pochodzą od 17 dostawców usług, z których 10 najpopularniejszych zostało szczegółowo przeanalizowanych. Badania opublikowało prestiżowe czasopismo „Science”. Badacze z Laboratorium Decyzji Społecznych (Social Decision-Making Lab) stworzyli indeks na podstawie otwartych danych z platform oferujących weryfikację SMS do zakładania fałszywych kont. Fałszywe konta służą do nieautentycznej aktywności: od sztucznego „nabijania” statystyk w mediach społecznościowych, po koordynowane kampanie dezinformacji. Korzystają z nich masowo oszuści internetowi i farmy trolli. Gdzie najtaniej kupić fałszywe konta? Szokujące różnice cen – Odkryliśmy, że istnieje prężnie rozwijający się podziemny rynek, na którym nieprawdziwe treści, sztuczna popularność i kampanie mające na celu wywieranie wpływu politycznego są łatwo i otwarcie wystawione na sprzedaż – powiedział dr Jon Roozenbeek, współautor badania z Uniwersytetu Cambridge. – Cała ta aktywność wymaga fałszywych kont, a każde z nich zaczyna się od numeru telefonu i karty SIM, która go obsługuje. Ta zależność tworzy punkt krytyczny, który możemy wykorzystać do oceny ukrytych mechanizmów ekonomicznych manipulacji online. Aby zarejestrować nowe konto, platformy internetowe wymagają weryfikacji SMS: wiadomości tekstowej zawierającej kod wysłanej na prawidłowy numer telefonu. Ma to na celu potwierdzenie, że konto jest zakładane przez człowieka. W ciągu ostatniej dekady powstał globalny rynek, który dysponuje infrastrukturą umożliwiającą omijanie tego protokołu bezpieczeństwa oraz automatyczne tworzenie i masową sprzedaż fałszywych kont. Z raportu wynika, że najtańsze rynki to m.in. Polska, USA, Wielka Brytania i Rosja. W tych krajach średnia cena weryfikacji SMS w okresie od 25 lipca 2024 r. do 27 lipca 2025 r. wynosiła: Polska: 0,07 USD Rosja: 0,08 USD Wielka Brytania: 0,10 USD USA: 0,26 USD Tymczasem w Japonii było to 4,93 USD, a w Australii 3,24 USD. Różnice wynikają z regulacji dotyczących kart SIM oraz wymogów dotyczących identyfikacji przy rejestracji. Najtańsze weryfikacje fałszywych kont na platformach obejmowały: Meta, Grindr, Shopify: 0,08 USD X (dawniej Twitter) i Instagram: 0,10 USD TikTok i LinkedIn: 0,11 USD Amazon: 0,12 USD Dla porównania – ceny weryfikacji w Polsce: Facebook: 0,52 USD Amazon: 0,25 USD X: 0,23 USD Allegro: 0,19 USD Google: 0,18 USD TikTok: 0,09 USD Signal: 0,03 USD SnapChat, LinkedIn: 0,02 USD Fałszywe konta są często tworzone przez farmy kart SIM, które oferują masową produkcję poprzez automatyczne weryfikacje. Jedna karta SIM z farmy pozwala założyć konto w setkach serwisów. Operatorzy takich farm rekompensują sobie koszty kart SIM, sprzedając popularne konta dla aplikacji takich jak Facebook i Telegram, a następnie czerpią zyski z innych platform. Fałszywe konta a wybory: Telegram i WhatsApp pod lupą Analiza danych z COTSI pokazała, że ceny fałszywych kont na platformach Telegram i WhatsApp znacząco rosną w okresach poprzedzających wybory. W badanym czasie, obejmującym 61 wyborów na całym świecie od lata 2024 do lata 2025, średni wzrost cen wyniósł: Telegram: 12% WhatsApp: 15% Wynika to z faktu, że konta na tych platformach są powiązane z numerami telefonów, co oznacza, że operacje wpływu muszą korzystać z lokalnych numerów, zwiększając zapotrzebowanie na SMS-y weryfikacyjne. Natomiast na platformach społecznościowych, takich jak Facebook czy Instagram, gdzie nie znaleziono związku między ceną a wyborami, fałszywe konta mogą być rejestrowane w jednym kraju i wykorzystywane w innym. Mają też większy zasięg, co utrzymuje wysoki popyt. Kto stoi za rynkiem manipulacji? Trop wiedzie do Rosji i Chin Według badaczy z Uniwersytetu Cambridge, infrastruktura umożliwiająca masową sprzedaż fałszywych kont opiera się w dużej mierze na systemach płatności i stronach internetowych sugerujących powiązania z Rosją i Chinami. Gramatyka witryn oraz używane języki wskazują na autorstwo rosyjskie, a wiele transakcji odbywa się za pośrednictwem rosyjskich i chińskich systemów płatności. Operatorzy ci działają w szarej strefie prawnej, a niektórzy z nich oferują kompleksowe usługi: od sprzedaży kont po wsparcie techniczne. Sprzedają również konta zarejestrowane w różnych krajach, nawet jeśli sami działają z terytoriów objętych restrykcjami. Czy da się zatrzymać farmy SIM? Test skuteczności nowych regulacji W kwietniu 2025 roku Wielka Brytania wprowadziła zakaz działalności farm kart SIM. COTSI pozwala na monitorowanie skutków takich regulacji. Po wprowadzeniu prawa badacze będą mogli śledzić zmiany cen i dostępności fałszywych kont. Wysoka cena kart SIM i wymogi identyfikacyjne skutecznie zniechęcają do tworzenia fałszywych kont. Przykładem są Japonia i Australia, gdzie ceny są najwyższe, a działalność manipulacyjna — według badaczy — prawdopodobnie ograniczona. Zespół z Cambridge sugeruje również, by platformy dodawały oznaczenia kraju pochodzenia kont, jak zrobiła to platforma X. Takie działania zwiększają przejrzystość, choć badacze zauważają też, że łatwo je obejść. Źródła: Science, Cambridge Online Trust and Safety Index (COTSI)
Awaria Cloudflare wstrząsnęła internetem. Ale największe zagrożenie dla globalnej sieci to burza magnetyczna
Awaria Cloudflare trwała krótko, ale wywołała spore zamieszanie. Eksperci ostrzegają jednak, że prawdziwe zagrożenie dla globalnego internetu wiąże się z ekstremalną aktywnością Słońca. Burza magnetyczna może poważnie zagrozić systemom komunikacyjnym na Ziemi.
Spis treści: Jak groźna może być burza magnetyczna? Jak często pojawiają się burze słoneczne? Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi? Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? Aktywność Słońca zmienia się cyklicznie. Od stycznia 2025 r., nasza gwiazda znajduje się w szczycie aktywności, czyli w tak zwanym maksimum. Na jej powierzchni pojawia się najwięcej plam: ciemnych obszarów o znacznie niższej temperaturze niż temperatura otoczenia. Ich charakterystyczną cechą jest silne pole magnetyczne. Plamy mogą też się przesuwać i powiększać. Gdy ich średnica przekracza 150 tys. km, da się je dostrzec z Ziemi bez użycia teleskopu. Z maksimum słonecznym wiążą się również rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. Szczególnie groźne jest to drugie zjawisko. Koronalne wyrzuty masy to chmury plazmy – zjonizowanych wysokoenergetycznych cząstek – które odrywają się od Słońca i lecą w przestrzeń kosmiczną. Jeśli docierają do Ziemi, powodują gwałtowną zmianę pola magnetycznego Ziemi. To właśnie jest burza magnetyczna, niebezpieczna dla naszej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej. Jak groźna może być burza magnetyczna? Naukowcy od dawna ostrzegają o takiej ewentualności i apelują o podjęcie przygotowań. Już w 2008 roku Amerykańska Akademia Nauk przygotowała analizę, z której wynika, że potężna burza słoneczna mogłaby pozbawić prądu ogromne rzesze ludzi na całym świecie. Cztery lata temu, na konferencji skupiającej specjalistów z dziedziny cyfrowej komunikacji „SIGCOMM 2021”, przedstawiono badania opisujące skutki ekstremalnej pogody słonecznej. Ich autorką jest Sangeetha Abdu Jyothi, adiunktka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Naukowczyni przygotowała opracowanie zatytułowane „Superburze słoneczne: Planowanie na wypadek internetowej apokalipsy”. Zdaniem Abdu Jyothi potężna burza magnetyczna mogłaby doprowadzić dosłownie do „internetowej apokalipsy”. Spowodowałaby, że miliony ludzi oraz instytucji na całym świecie zostałyby pozbawione dostępu do internetu. Oczywiście, bez portali społecznościowych i tym podobnych serwisów ludzkość nie przestałaby funkcjonować. Jednak obecnie w zasadzie niemal wszystko działa w oparciu o wymianę danych poprzez internet. Kontrola lotów samolotów, sterowanie ruchem kolejowym, dostarczanie prądu, gazu, wody, produkcja i dystrybucja towarów wymagają urządzeń i procesów podatnych na uszkodzenie w przypadku burzy słonecznej. Jak często pojawiają się burze słoneczne? Jak powiedziała Abdu Jyothi: „Podczas pandemii zobaczyliśmy, jak nieprzygotowany był świat. Nie było żadnego protokołu, który pozwoliłby skutecznie sobie z nią poradzić. I tak samo jest z odpornością internetu i całej naszej elektronicznej infrastruktury, która jest kompletnie nieprzygotowana na burzę słoneczną o dużej skali". Częścią problemu jest fakt, że ekstremalne burze magnetyczne zdarzają się rzadko, więc nikt nie zaprząta sobie nimi głowy. Według naukowców szacunkowe prawdopodobieństwo ekstremalnych zjawisk słonecznych, mogących bezpośrednio dotknąć naszą cywilizację, wynosi jedynie od 1,6 do 12% w każdej dekadzie. Potwierdza to historia. Na razie odnotowano tylko dwie potężne burze słoneczne. Pierwsza nastąpiła w 1859 roku, druga w 1921 roku. Wcześniejszy incydent, znany jako Carrington Event, doprowadził do tak poważnych zaburzeń magnetycznych na Ziemi, że druty telegraficzne iskrzyły. Natomiast zorze polarne, zwykle widoczne tylko w pobliżu biegunów, były obserwowane aż w okolicach równika. Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi Na szczęście większość połączeń internetowych o charakterze lokalnym i regionalnym w coraz większym stopniu opiera się na światłowodach. Dlatego nie są narażone na działanie prądów geomagnetycznych pojawiających się podczas wyładowań słonecznych. Jednak internet funkcjonuje również w oparciu o podmorskie kable, które łączą kontynenty. Kable te są wyposażone w specjalne wzmacniacze, których zadaniem jest utrzymywanie sygnału na odpowiednim poziomie. Niestety te urządzenia są podatne na prądy. Jeśli choćby jeden wzmacniacz zostanie uszkodzony, całe kable mogą stać się bezużyteczne. Co więcej, jeśli wystarczająco dużo podmorskich kabli w danym regionie nagle przestanie działać, całe kontynenty mogą zostać odcięte od siebie. To zaś oznacza, że państwa leżące na wysokich szerokościach geograficznych, np. USA, Japonia czy w zasadzie wszystkie kraje europejskie, są znacznie bardziej podatne na wahania pogody słonecznej niż społeczeństwa żyjące bliżej równika. Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? – Ekonomiczne skutki jednodniowej przerwy w dostępie do internetu w samych Stanach Zjednoczonych szacuje się na ponad 7 miliardów dolarów – pisze Abdu Jyothi w swoim artykule. – Co, jeśli sieć pozostanie nieczynna przez wiele dni, a nawet miesięcy i to w wielu miejscach na świecie? – pyta dalej autorka pracy. Na zakończenie dodaje, że kiedy nadejdzie kolejna wielka burza słoneczna, będziemy mieli kilkanaście godzin, aby się na to przygotować. Ma w tym pomóc prognoza pogody kosmicznej. Od pewnego czasu przygotowywane są już prognozy globalne dla całej Ziemi. Jak mówią naukowcy, modele prognozowania są tak zaawansowane, że pozwalają co do godziny przewidzieć, jak będzie wyglądała pogoda kosmiczna. Źródło: University of California
Trzy wizje metawersum, trzy światy. Który stanie się rzeczywistością?
Internet przyszłości przybierze formę metawersum – wirtualnego świata, w którym wszystko będzie połączone. Ale to, czy będzie to przestrzeń wolna i dostępna, czy zamknięta i kontrolowana, zależy od decyzji podejmowanych dziś. Trzy potęgi mają trzy różne plany. W którą stronę zmierzamy?
7 sierpnia 1991 roku po raz pierwszy w Polsce nawiązano połączenie internetowe. Wówczas Rafał Pietrak z Uniwersytetu Warszawskiego nawiązał łączność w oparciu o protokół TCP/IP z pracownikiem Uniwersytetu Kopenhaskiego, Janem Sorensenem. Po 2000 roku, dzięki rozwojowi technologii ADSL i sieci kablowych, internet zaczął być powszechnie dostępny w domach. Zapoczątkowało się jego umasowienie. Dziś mało kto wyobraża sobie życie bez dostępu do sieci. Ale jak będzie wyglądać internet przyszłości? Czym jest metawersum? Metawersum należy wyobrażać sobie jako rozległą cyfrową sferę. Chociaż koncepcja ta jest wciąż w powijakach, jest to już rozległa cyfrowa domena, w której zlewają się światy wirtualny i fizyczny. Metawersum ma łączyć ze sobą m.in. elementy rzeczywistości rozszerzonej, rzeczywistości wirtualnej i media społecznościowe. Trzy wizje internetu przyszłości Dr Nora von Ingersleben-Seip z Uniwersytetu Amsterdamskiego doszła do wniosku, że przed nami są trzy możliwe scenariusze. W swoim artykule opublikowanym na łamach „Politics and Governance” pokazała, że Stany Zjednoczone, Chiny i Unia Europejska tworzą konkurencyjne wizje „nowego internetu”. Badaczka twierdzi, że decyzje podjęte dziś zdecydują o tym, czy metawersum stanie się otwartą przestrzenią cyfrową, czy systemem kontrolowanym przez niewielu graczy. – Jesteśmy świadkami pojawienia się dwóch konkurujących ze sobą wersji metawersum. Jednej, skoncentrowanej na konsumentach, kierowanej przez amerykańskie wielkie firmy technologiczne i drugiej, skoncentrowanej na przemyśle, kierowanej przez chińskie wielkie firmy technologiczne. Europa ma wizję trzeciego, otwartego metawersum – ale brakuje jej firm, które mogłyby tę wizję urzeczywistnić – mówi Von Ingersleben-Seip. Ameryka: metawersum napędzane rynkiem Wizja amerykańskiego metawersum powstała w środowisku biznesu, bo brakuje formalnej wizji rządu USA w tej kwestii. Firmy takie jak Meta, Google, Apple, Amazon i Microsoft mają swobodę w dokonywaniu dużych inwestycji i kształtowaniu tego cyfrowego środowiska. Powstająca wersja metawersum jest skoncentrowania na konsumencie. Firmy dominują niemal każdą warstwę ekosystemu cyfrowego, od gogli VR, przez sklepy z aplikacjami, po infrastrukturę chmury i systemy tożsamości. W tej wersji doświadczenia użytkowników – w tym ich dane – są kontrolowane przez niewielką liczbę potężnych korporacji. Chiny: państwowe metawersum Chiny wdrożyły kompleksową strategię narodową, aby przewodzić w metawersum. Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnych wprowadziło plany pięcioletnie i trzyletni plan działania (2023–2025) w celu integracji technologii wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości z kluczowymi sektorami, takimi jak edukacja, produkcja i opieka zdrowotna. Chińscy giganci technologiczni – Huawei, Tencent, ByteDance, Alibaba i NetEase – odgrywają kluczową rolę w tej wizji. Ściśle współpracują z państwem. Każda tożsamość i transakcja online w chińskim metawersum jest monitorowana za pomocą systemów zatwierdzonych przez rząd, co odzwierciedla model, który priorytetowo traktuje kontrolę i nadzór. Europa: wizja oparta na prawach Unia Europejska przyjęła inne podejście. W swojej Strategii na rzecz Sieci 4.0 i Światów Wirtualnych (2023) Komisja Europejska dąży do zbudowania otwartego, interoperacyjnego metawersum opartego na europejskich wartościach, takich jak prywatność, przejrzystość i integracja. Europa inwestuje w projekty leżące w interesie publicznym, takie jak Destination Earth, „cyfrowy bliźniak” planety do modelowania zmian klimatu oraz CitiVerse, wirtualna replika środowisk miejskich, mająca na celu usprawnienie planowania urbanistycznego. Mimo tych ambicji, dr von Ingersleben-Seip zauważa jednak, że brak dużych firm technologicznych w Europie sprawia, iż ​jej metawersum jest uzależnione od amerykańskiej infrastruktury w zakresie przetwarzania w chmurze i sztucznej inteligencji. Dokąd zmierzamy z metawersum? – Metawersum to nie tylko rozwój technologiczny – to projekt polityczny i ekonomiczny. Wybory dokonane dzisiaj zadecydują o tym, czy stanie się ono otwartym cyfrowym dobrem wspólnym, czy rozdrobnionym systemem kontrolowanym przez kilku potężnych graczy – mówi dr von Ingersleben-Seip. Zdaniem ekspertki nie jest jeszcze przesądzone, które metawersum wygra. Obecnie trwa „walka” między zamkniętymi modelami amerykańskim i chińskim, ale istnieje jeszcze przestrzeń dla decydentów, aby skierować rozwój metawersum w stronę wersji, która będzie służyć szerszym interesom niż tylko komercyjne czy geopolityczne Źródło: Politics and Governance Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Po decyzji UOKIK możesz dostać 40 zł od Booking.com. Pokazujemy, jak to zrobić krok po kroku
Korzystałeś z Booking.com od 1 stycznia 2023 r.? Możesz dostać 40 zł lub stały awans w programie Genius. To efekt decyzji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W artykule wyjaśniamy, kto może skorzystać, jak i gdzie złożyć reklamację.
Dlaczego Booking.com musi wypłacić rekompensaty klientom? 1 sierpnia 2025 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) wydał decyzję zobowiązującą Booking.com do zmiany sposobu informowania klientów. Dotyczy to nieprawidłowego przekazywania informacji o tym: czy gospodarz to przedsiębiorca, czy osoba prywatna, że rezerwacje u osób prywatnych nie podlegają ochronie konsumenckiej, jak wygląda podział obowiązków między Booking.com a dostawcą zakwaterowania. Decyzja została opublikowana pod numerem RKR-3/2025 i jest dostępna na stronie www.uokik.gov.pl. Jakie przysporzenia przysługują użytkownikom serwisu? Zgodnie z decyzją UOKiK, Booking.com musi przyznać użytkownikom jedno z dwóch przysporzeń konsumenckich: Trwałe podniesienie poziomu w programie Genius o jeden poziom, jeśli użytkownik ma poziom 1 lub 2 w chwili otrzymania informacji, 40 zł w Portfelu Booking.com, jeśli użytkownik ma już najwyższy poziom Genius. Środki te można wykorzystać w ciągu roku na dowolną usługę na Booking.com, o ile możliwa jest płatność z Portfela. Przysporzenie przysługuje każdemu uprawnionemu konsumentowi tylko raz, niezależnie od liczby dokonanych rezerwacji. Ważne jest również, że przysporzenie mogą otrzymać osoby, które obecnie nie mają konta na Booking.com, pod warunkiem że założą je w ciągu 7 dni od otrzymania informacji o przyznaniu rekompensaty. Kto i jak może złożyć reklamację do Booking.com? Reklamacje mogą składać konsumenci, którzy: dokonali rezerwacji od 1 stycznia 2023 r., nie byli jasno informowani, czy gospodarz to osoba prywatna czy przedsiębiorca, nie wiedzieli, że ochrona konsumencka nie dotyczy rezerwacji u osób prywatnych, nie byli poinformowani o podziale obowiązków między Booking.com a dostawcą zakwaterowania. Reklamację należy złożyć przez Centrum pomocy Booking.com – najlepiej przez stronę lub aplikację po zalogowaniu numerem rezerwacji i kodem PIN. Dla przyspieszenia rozpatrzenia warto dodać w treści słowo „UOKiK” lub numer decyzji RKR-3/2025. Reklamację trzeba złożyć do trzech miesięcy od dnia otrzymania informacji o przyznaniu prawa do przysporzenia. Kiedy obowiązuje decyzja UOKiK? Decyzja została wydana 1 sierpnia 2025 r. i ma zastosowanie do wszystkich konsumentów w Polsce. Dotyczy rezerwacji dokonanych od 1 stycznia 2023 r. do trzech miesięcy po otrzymaniu informacji o przysporzeniu. Pełna treść decyzji RKR-3/2025 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl. Jak wygląda procedura krok po kroku? Sprawdź, czy korzystałeś z Booking.com od 1 stycznia 2023 r. Zaloguj się na stronie Booking.com lub w aplikacji. Przejdź do Centrum pomocy i wybierz odpowiednią rezerwację. Złóż reklamację, wpisując numer rezerwacji i PIN. W treści dodaj słowo „UOKiK” lub numer decyzji RKR-3/2025. Jeśli nie masz konta – załóż je w ciągu tygodnia od otrzymania informacji o przysporzeniu. Poczekaj na rozpatrzenie – otrzymasz 40 zł w Portfelu lub awans w programie Genius. Co jeszcze warto wiedzieć? Reklamacja musi być złożona przez osobę fizyczną – konsumenta. Nawet jeśli wcześniej usunąłeś konto, możesz skorzystać z rekompensaty po jego ponownym założeniu. Środki z Portfela Booking.com są ważne przez 12 miesięcy. Źródła: Decyzja UOKiK RKR-3/2025
Im więcej ostrzeżeń, tym większa ciekawość. Paradoks internetowych „ostrzegaczy”
Krótki komunikat ostrzegający przed drastyczną treścią miał pełnić funkcję ochronną. W praktyce działa zupełnie inaczej – staje się zaproszeniem do kliknięcia. Z czego wynika ten paradoks? Naukowcy sprawdzili to na grupie kilkuset użytkowników internetu.
W zasobach internetu można znaleźć dosłownie wszystko. Oprócz wysokojakościowych treści jest też sporo stron publikujących materiały, które nigdy nie powinny ujrzeć światła dziennego. Sprawy nie ułatwiają media społecznościowe. Nowe zdjęcia i filmiki pojawiają się tam nieustannie i trudno mówić o skutecznym nadzorze nad nimi. Rozwiązaniem tego problemu miały być krótkie ostrzeżenia informujące o niepokojących treściach. Użytkownik może sam podjąć decyzję, czy chce kliknąć dalej, by je ujrzeć lub przeczytać. Z angielskiego znane są jako „trigger warnings”. Andrzej Uhl zaproponował polskie określenie: ostrzegacze. Reakcje na ostrzegacze poddane testowi Australijscy badacze z Uniwersytetu Flindersa przeprowadzili badanie mające na celu sprawdzenie skuteczności ostrzegaczy w internecie. Swoje wnioski opublikowali na łamach „Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry”. W badaniu wzięło 261 Australijczyków w wieku od 17 do 25 lat, którzy zostali poproszeni o prowadzenie przez tydzień dziennika. Zapisywali w nim, jaka była ich reakcja na ostrzegacze i jakie działania podejmowali. Było to pierwsze badanie testujące skuteczność takich ostrzeżeń poza laboratorium – w normalnych domowych warunkach. Ostrzeżenia wzmagają… ciekawość Badanie wykazało, że prawie 90% młodych ludzi, którzy zobaczyli ostrzeżenie, decydowało się na obejrzenie treści. Co ich motywowało? Twierdzili, że robili to z ciekawości, a nie dlatego, że czuli się emocjonalnie przygotowani po otrzymaniu ostrzeżenia. Wniosek jest zatem następujący: ostrzeżenia o potencjalnie niepokojących treściach rzadko prowadzą do ich unikania. – U wielu osób ostrzegacze zdają się wywoływać efekt „zakazanego owocu”. Coś, co jest poza zasięgiem, często staje się bardziej kuszące. Może to wynikać z faktu, że negatywne lub niepokojące informacje zazwyczaj się wyróżniają i wydają się bardziej wartościowe lub wyjątkowe w porównaniu z informacjami codziennymi – mówi współautorka badania, dr Victoria Bridgland z Wydziału Edukacji, Psychologii i Pracy Socjalnej Uniwersytetu Flindersa. W jej ocenie oznacza to, że wyniki najnowszych badań pokazują brak skuteczności takich ostrzeżeń i że nie są one skuteczne w ochronie osób wrażliwych. Bo osoby z wyższym poziomem lęku i depresją klikały w niepokojące treści wcale nie mniej chętnie. Jak skutecznie ostrzegać? Mimo że ostrzegacze w internecie są publikowane z najlepszymi intencjami, to po prostu się nie sprawdzają. Wywołują wręcz odwrotny skutek. – Platformy mediów społecznościowych powinny rozważyć wdrożenie wbudowanych narzędzi, z których użytkownicy mogą korzystać w przypadku napotkania drastycznych treści – sugeruje dr Bridgland. Jak miałyby one wyglądać i działać? To kwestia przyszłych analiz. Sugeruje się na przykład, by ostrzegacze bardziej szczegółowo opisywały, co znajduje się w treściach, do których dostęp jest ograniczony. Być może wtedy ciekawość zostałaby zaspokojona i użytkownicy nie klikaliby dalej. Źródło: Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy zauważyłeś, że z wiekiem słuchasz w kółko tych samych utworów? Naukowcy przeanalizowali popularny serwis muzyczny
Z biegiem czasu najnowsze piosenki proponowane przez Spotify zdają ci się coraz gorsze? Naukowcy sugerują, że to nie serwis staje się gorszy – to twój gust jest coraz bardziej wyrafinowany. Badacze przez 15 lat analizowali działalność użytkowników i mają dowody na temat wpływu muzyki na tożsamość.
Wiek ma wpływ na rodzaj muzyki, której słuchamy – spodziewaliśmy się tego od dawna, ale teraz pojawiły się twarde dowody. Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu przeanalizowali wieloletnie dane z serwisów muzycznych, by prześledzić zmieniające się na przestrzeni lat gusta użytkowników. 15 lat, 40 000 użytkowników i 542 miliony odtworzeń Do swoich badań naukowcy wykorzystali dane z serwisu Last.fm. Na tej platformie użytkownicy dzielą się swoimi playlistami i nawykami słuchania muzyki, które umożliwiają zbudowanie osobistego profilu. A że przy rejestracji należy także podać rok urodzenia, badacze – oprócz preferencji – znali także ich wiek. Szwedzkie badanie opierało się na danych z 15 lat, obejmowało 40 000 użytkowników i ponad 542 miliony odtworzeń około miliona utworów. – Dzięki badaniu możemy śledzić, jak zmieniają się preferencje słuchania muzyki na przestrzeni wielu lat życia. Kiedy firmy takie jak Spotify próbują tworzyć rekomendacje dla swoich subskrybentów, niekoniecznie biorą pod uwagę nawyki słuchania muzyki w całym ich życiu – mówi Alan Said, profesor informatyki na Uniwersytecie w Göteborgu i współautor badania. Czego słuchają młodzi, a czego starsi? W młodym wieku jesteśmy bardziej podatni na wpływy: chcemy doświadczyć wszystkiego. Dużo częściej do puli „ulubionych utworów” młodych ludzi trafiają piosenki będące obecnie trendami czy figurujące na szczytach list przebojów. Nastolatków z rówieśnikami łączą często ulubione utwory, ale później się to rozmywa. Co ciekawe, w okresie przejścia pomiędzy dojrzewaniem a dorosłością nawyki muzyczne najbardziej się poszerzają: dajemy sobie więcej przestrzeni na odkrywanie artystów i gatunków, które wcześniej wydawały nam się nieinteresujące. Kiedyś ulubione piosenki, których było mnóstwo, zastępują inne. W dorosłości spektrum się zawęża. Znajdujemy ulubione style muzyczne, z którymi się identyfikujemy i wśród nich wybieramy ulubione utwory – z wiekiem ich coraz mniejszą liczbę. „Ścieżka dźwiękowa” naszego życia W średnim wieku słuchamy dużo bardziej… nostalgicznie. Poszczególne utwory, ulubione w latach młodości, stają się muzycznymi wspomnieniami, do których chętnie wracamy. Dużo rzadziej udaje się stworzyć takie wspomnienia w późniejszych latach życia, ale nie jest to niemożliwe. Gdzie jest granica? – Większość 65-latków nie decyduje się na muzyczną podróż eksploracyjną – mówi Said. Zdecydowanie chętniej słuchają oni niegdyś polubionych utworów. Algorytmy niedostosowane do zmieniającego się wieku Chociaż wyniki nie są zaskakujące, to tak pogłębiona naukowa analiza preferencji muzycznych na przestrzeni mijających lat była do tej pory niemożliwa. Po prostu nie było tak obszernej bazy danych! Internet i odpowiednio długo istniejące serwisy muzyczne (oraz streamingowe) to na szczęście zmieniły. – Usługa, która rekomenduje ten sam rodzaj muzyki wszystkim w ten sam sposób, ryzykuje, że przegapi to, czego tak naprawdę oczekują różne grupy. Młodsi słuchacze mogą skorzystać z rekomendacji, które łączą najnowsze hity z propozycjami starszej muzyki, której jeszcze nie odkryli. Słuchacze w średnim wieku cenią równowagę między nowością a znajomością, podczas gdy starsi słuchacze oczekują bardziej dopasowanych rekomendacji, odzwierciedlających ich osobiste gusta i nostalgiczne wspomnienia – konstatuje profesor. To więc nie twoja wina, że złości cię Spotify. Dzięki tego rodzaju danym serwis będzie mógł jednak tworzyć jeszcze lepsze playlisty i proponować utwory, które lepiej przypadną do gustu poszczególnych użytkowników. W tzw. międzyczasie… warto eksplorować! Kto wie, może ulubione piosenki czekają tuż za rogiem. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kim był Carlo Acutis? Ciekawostki o młodym influencerze, który został świętym
Wierzył, że wszystko, co zwyczajne, można przemienić w coś nadzwyczajnego. Żył tak samo, jak jego rówieśnicy. Miał podobne zainteresowania i pasje. Zdołał jednak sprawić, że zwykłe życie stało się czymś niezwykłym. Jego dzieło wpłynęło na wielu ludzi z całego świata, a misja, którą zapoczątkował jest kontynuowana do dziś. Kim był Carlo Acutis? Ciekawostki o młodym Włochu, który został kanonizowany, wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Kim był i kiedy urodził się Carlo Acutis? Krótki życiorys Carlo Acutis i jego pasja do informatyki Carlo Acutis – ewangelizator online Choroba i śmierć Carlo Acutisa Błogosławiony Carlo Acutis – decyzja o beatyfikacji Kanonizacja Carlo Acutisa Krótkie, za to aktywne i inspirujące – tak najkrócej można określić życie młodego Włocha, który został okrzyknięty pierwszym patronem pokolenia millenialsów. Carlo Acutis mawiał, że: „Życie jest prezentem, bo jak długo żyjemy na ziemi, możemy pomnażać naszą zdolność miłowania”. Hołdował tej idei aż do 12 października 2006 roku, kiedy jego ziemska egzystencja dobiegła końca. Niespełna czternaście lat później został ogłoszony błogosławionym Kościoła katolickiego. W maju 2024 r. papież Franciszek ogłosił, że Carlo Acutis zostanie świętym. Stało się to 7 września 2025 r. Kim był i kiedy urodził się Carlo Acutis? Krótki życiorys Carlo Acutis urodził się 3 maja 1991 roku w Londynie. Jego rodzina przeniosła się tam ze względu na karierę Andrei Acutisa, ojca chłopca. W stolicy Anglii pracował jako dyrektor ds. korporacyjnych w banku inwestycyjnym Lazard Brothers. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/carlo-acutis-ciekawostki-o-mlodym-influencerze-ktory-zostal-swietym-fot-adrian-tusar-shutterstock-com-17f47e6.jpg" width="3024" height="1512" alt="Carlo Acutis – ciekawostki o młodym influencerze, który został świętym (fot. Adrian Tusar / Shutterstock.com)" title="Carlo Acutis – ciekawostki o młodym influencerze, który został świętym (fot. Adrian Tusar / Shutterstock.com)" /> Carlo pochodził z włoskiej rodziny, jednak nie można nie można nie wspomnieć, że w jego żyłach płynęła odrobina polskiej krwi. Maria Henrietta Perłowska, jego babcia ze strony taty, była wnuczką Jana Perłowskiego, polskiego dyplomaty. Gdy chłopiec miał 5 miesięcy, jego rodzina wróciła do ojczyzny. Zamieszkali w Mediolanie, gdzie Carlo spędził resztę swojego życia. Carlo pozornie nie różnił się od swoich rówieśników. Nosił T-shirt, dżinsy i sportowe buty. Uwielbiał grać w piłkę, a od czasu do czasu lubił poświęcić czas na gry komputerowe. Gdyby nie jeden szczegół, można by powiedzieć, że był chłopcem, jakich wielu. Carlo był jednak znacznie bardziej pobożny niż dzieci w jego wieku. Było to o tyle zaskakujące, że pochodził z rodziny niepraktykujących katolików. Co sprawiło, że zwrócił się w stronę żarliwej wiary? Pewnej nocy Carlo miał ujrzeć we śnie swojego nieżyjącego dziadka. Mężczyzna wyjawił mu, że jest w czyśćcu i poprosił go o modlitwę w swojej intencji. Chłopiec opowiedział o tym swojej niani (która była Polką). Ta nauczyła go, jak się modlić. Jako siedmiolatek Carlo uzyskał pozwolenie od arcybiskupa Pasquale Macchi na wcześniejsze przystąpienie do komunii świętej. Od tamtej chwili, każdego dnia uczestniczył we mszy i przynajmniej raz w tygodniu przyjmował Eucharystię. Później, jako uczeń liceum, poświęcał swój wolny czas na przygotowanie swoich kolegów do sakramentu bierzmowania. Carlo Acutis i jego pasja do informatyki Oprócz religii, ważną rolę w życiu Carlo zajmowała informatyka. Zaczął interesować się nią już w wieku 8 lat, gdy dostał od rodziców swój pierwszy komputer. Był samoukiem. Szybko poznał podstawy, a w wieku 9 lat zaczął interesować się programowaniem. Szybko przyswoił języki CSS, Python, Ruby i C++. Swój talent mógł wykorzystać na wiele sposobów. Był uzdolnionym programistą, który swoją wiedzą i poziomem dorównywał doświadczonym informatykom, mającym za sobą wieloletni staż w zawodzie. On jednak postanowił wykorzystać sieć jako narzędzie do szerzenia wiary. Początkowo tworzył strony internetowe dla lokalnych organizacji katolickich. Nie było to jednak jego ostatnie słowo w tej kwestii. Carlo Acutis – ewangelizator online Jako piętnastolatek stworzył swoje największe programistyczne dzieło – stronę internetową, na której zaprezentował listę oficjalnie uznanych przez Kościół katolicki 136 cudów eucharystycznych wraz z dokładnymi opisami. Strona został przetłumaczona na osiemnaście języków, w tym na polski. Choć dziś nie prezentuje się szczególnie efektownie (witryna nie jest aktualizowana od strony technicznej), to trzeba przyznać, że w 2006 roku, kiedy została uruchomiona, prezentowała wysoki poziom i oferowała świetne wrażenia z użytkowania. Należy wspomnieć, że Carlo Acutis stworzył także trzy inne witryny internetowe, zawierające pokutne przesłanie. Na stronach „Piekło Czyściec Raj”, „Anioły i Demony” i „Objawienia Maryi Panny”, stworzonych po lekturze „Traktatu o czyśćcu” autorstwa św. Katarzyny z Genui, zgromadził wystawy nawiązujące do ich nazw. Internetowa działalność „bożego influencera” wykraczała poza obszar zaprojektowanych przez niego stron. Carlo aktywnie udzielał się też w mediach społecznościowych. Pod koniec życia głosił swoją wiarę za pośrednictwem Facebooka. Dzięki zamieszczanym na swoim profilu postom, krótkim filmom i zabawnym memom, zyskał całkiem pokaźne grono obserwujących go internautów. Choroba i śmierć Carlo Acutisa Pierwsze objawy choroby Carlo zaczął odczuwać pod koniec września 2006 roku. Po powrocie ze szkoły, poczuł się bardzo zmęczony. Wydawało mu się wówczas, że uporczywe uczucie jest rezultatem forsownych zajęć z wychowania fizycznego. Kilka godzin później poczuł się nieco lepiej i zaczął odzyskiwać siły. Następnego dnia chłopakowi zaczęło się pogarszać. Dostał gorączki, a złe samopoczucie nie pozwoliło mu iść do szkoły. Został zbadany przez pediatrę. Lekarka nie doszukała się w jego stanie niczego niepokojącego. Rozpoznała grypę i zaleciła mu przyjmować antybiotyki. Kilka dni później Carlo nie był już w stanie samodzielnie się poruszać. Po przebudzeniu, nie mógł nawet zejść z łóżka. Zaniepokojeni rodzice natychmiast zadzwonili do lekarza. Znany i poważany profesor kazał im natychmiast zawieźć syna do szpitala. Tam specjaliści szybko rozpoznali, że chłopak zapadł na chorobę znacznie poważniejszą niż grypa. Badania ujawniły ostrą białaczkę szpikową typu M3. Choroba przez długi czas rozwijała się bezobjawowo w organizmie, a symptomy pojawiły się dopiero w ostatnim stadium. Zadziwiające jest, że po usłyszeniu diagnozy, 15-latek nie podupadł na duchu. Przeciwnie, znalazł w sobie dość siły, by pocieszyć zrozpaczonych rodziców. Wdrożona terapia nie przynosiła rezultatów. Stan chłopaka pogarszał się z godziny na godzinę. Bezradni lekarze zadecydowali o przeniesieniu go do szpitala św. Gerarda w Monzy – placówki wyspecjalizowanej w leczeniu białaczki typu M3. Natychmiast wdrożono specjalistyczne leczenie, jednak stan chorego nie poprawiał się. Wkrótce Carlo zapadł w śpiączkę wywołaną krwotokiem śródmózgowym, z której już się nie obudził. 12 października 2006 roku, w wigilię ostatniego objawienia Matki Bożej w Fatimie, o godzinie 6:45 jego serce przestało bić. Jak sam mówił przed śmiercią, swoje cierpienie ofiarował papieżowi i Kościołowi. Błogosławiony Carlo Acutis – decyzja o beatyfikacji 14 października 2006 roku odbył się pogrzeb w kościele Santa Maria Segrata. Carlo został pochowany w rodzinnym grobowcu w Ternengo. Jednak zgodnie z jego życzeniem, w lutym 2007 roku spoczął na cmentarzu miejskim w Asyżu. Czyli w mieście, które odwiedził jeszcze przed śmiercią (i które odwiedzał rokrocznie), by powierzyć św. Franciszkowi swoje szkolne sprawy. W 2013 roku, w archidiecezji mediolańskiej, rozpoczął się proces jego beatyfikacji. 5 lipca 2018 roku papież Franciszek zatwierdził dekret o heroiczności cnót Acutisa, a 21 lutego 2020 roku zatwierdził cud za jego wstawiennictwem. Watykańska Rada Lekarska Kongregacji ds. Świętych zaakceptowała go trzy miesiące wcześniej. O jakim cudzie mowa? Do niezwykłego wydarzenia, dotyczącego uzdrowienia Matheusa Vianny, chłopca cierpiącego na rzadką wadę trzustki, miało dojść w południowej Brazylii, w Campo Grande. Luchiana Vianna, matka chorego dziecka, modliła się o wstawiennictwo do Carlo Acutisa. Gdy dowiedziała się, że do Brazylii przywieziono kawałek jego ubrania, zyskała nową nadzieję. 12 października 2010 roku dziadek Matheusa zabrał go na błogosławieństwo relikwii. Chłopiec dotknął skrawka materiału i poprosił, żeby przestał wymiotować. Choroba Matheusa objawiała się częstymi wymiotami, następującymi pod wpływem obkurczania trzustki w dwunastnicy. Jak wynika z relacji rodziny, tuż po nabożeństwie chłopiec zaczął przyjmować stałe pokarmy (wcześniej miał zaordynowaną ścisłą dietę płynną), a wymioty nigdy już nie powróciły. Lekarze wykonali badania, które potwierdziły ozdrowienie. Uznanie cudu otworzyło drogę do beatyfikacji Carlo Acutisa. 10 października 2020 roku w Asyżu, papieski delegat dla bazylik św. Franciszka i Matki Bożej od Aniołów, kardynał Agostino Vallini, ogłosił go błogosławionym. We mszy wzięło udział ponad trzy tysiące osób, które chciały oddać cześć internetowemu ewangelizatorowi. W trakcie ceremonii wyeksponowano transparentną trumnę z zabalsamowanym ciałem „bożego influencera”. Kanonizacja Carlo Acutisa Potem potwierdzono drugi cud. Dotyczył studenta z Florencji, który doznał krwotoku po urazie głowy. Po jego zatwierdzeniu przez Watykańską Radę Lekarską Kongregacji ds. Świętych papież Franciszek ogłosił, że Carlo zostanie świętym. Kanonizacji dokonał Leon XIV. Carlo przed śmiercią udowodnił, że nie potrzeba wiele, by zwykłemu życiu nadać niezwykłe znaczenie. Szerzył wiarę w sieci, nauczał katechizmu. Pracował jako wolontariusz w jadłodajni i wspierał bezdomnych na ulicach Mediolanu. Za własne pieniądze kupował dla nich śpiwory i jedzenie, zawsze służył im też dobrym słowem i wsparciem duchowym. Prowadził swoje życie zgodnie z własnymi przekonaniami i wiarą. 12 października w Kościele katolickim obchodzone jest liturgiczne wspomnienie błogosławionego Carlo Acutisa. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zapomnij o Malediwach i Hawajach. Ta wyspa to numer jeden na Instagramie
Nie przewodniki turystyczne, lecz miliony zdjęć i hashtagów zdecydowały o tym wyborze. Sprawdź, które wyspy zyskały miano najpiękniejszych według użytkowników Instagrama.
Spis treści: Ta wyspa podbiła internet Oto najpiękniejsze wyspy świata Promocja kierunków turystycznych mocno ewoluowała w ostatnich kilkunastu latach. Jeszcze nie tak dawno temu miejsca na wakacje wybieraliśmy z oferty biur podróży. Wystudiowane zdjęcia nie zawsze oddawały rzeczywistość tego, co czeka nas na miejscu, ale dawały pewien zarys. Z czasem sami zaczęliśmy wybierać kierunki kolejnych podróży, choćby dzięki kolejnym nowościom w Google Maps. Równolegle rozwijały się inne platformy internetowe stworzone do oceniania atrakcji turystycznych i hoteli. Można się z tego śmiać, ale coraz większą rolę w podejmowaniu codziennych decyzji odgrywają też social media. Na całym świecie wiele jest tzw. insta spotów, czyli miejsc, gdzie internauci jeżdżą, aby zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie z podróży. Im więcej zdjęć i oznaczeń, tym większa popularność. Nierzadko wybieramy kierunek kolejnego wyjazdu (albo zaczynamy się nim interesować) właśnie dzięki fotorelacjom i rolkom na Instagramie. Ta wyspa podbiła internet Niedawno użytkownicy Instagrama zostali po raz kolejny potraktowani jako eksperci w zakresie turystki. Zestawienie najpiękniejszych wysp na świecie opracowane przez biuro podróży Travelbag powstało na podstawie liczby hashtagów. Tym sposobem bezkonkurencyjna okazała się Bali. Indonezyjska wyspa zdeklasowała konkurencję, osiągając aż 75,1 miliona oznaczeń. To nie powinno być jednak dużym zaskoczeniem. Już od wielu sezonów tłumnie podróżują tam surferzy i influencerzy oraz inni poszukiwacze przyrody, kultury czy duchowości. Najpopularniejsze atrakcje na miejscu to plaża Kuta, wulkan Mount Batur, a także słynny Monkey Forest w Ubud, gdzie z bliska można zobaczyć makaki. Bali łączy w sobie różnorodność atrakcji z autentyczną atmosferą, przez co przyciąga zarówno backpackerów, jak i turystów lubujących się w luksusach. Oto najpiękniejsze wyspy świata Drugie miejsce w zestawieniu przypadło Sri Lance, która zebrała aż 18 milionów hashtagów. To wyspa znana z kolorowych krajobrazów. Od zielonych plantacji herbaty po złociste plaże i świątynie wpisane na listę UNESCO. Najpopularniejsze atrakcje turystyczne to m.in. historyczne miasto Kandy, skała Sigiriya oraz Park Narodowy Yala, na terenie którego żyją słonie czy krokodyle różańcowe. Podium zamyka Kuba z równie imponującą liczbą hashtagów – 15,3 miliona. Wycieczka tam jest jak podróż w czasie. Ulice Hawany wciąż tętnią rytmem salsy i przemykają nimi klasyczne amerykańskie samochody z lat 50. To także raj dla miłośników architektury kolonialnej, cygar i rumu. Poniżej pełna dziesiątka najpiękniejszych wysp na świecie według popularności na Instagramie: Bali Sri Lanka Kuba Jamajka Phuket, Tajlandia Malediwy Republika Dominikańska Lombok Oahu, Hawaje Maui, Hawaje Źródło: Time Out Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie każda informacja to wiedza – sprawdź, czy znasz różnicę
Zdobywanie wiedzy nigdy nie było łatwiejsze. Odpowiedzi na trudne pytania można uzyskać za pomocą kilku kliknięć klawiszy. Istnieje pokusa, by utożsamić wiedzę z faktami. Jednak nie każdy fakt jest przedmiotem wiedzy. Zanim uznasz coś za prawdę, przeczytaj ten tekst.
Spis treści: Nowe możliwości, stare problemy Czym właściwie jest wiedza? Czy wiedza to fakt? Czy wiedza należy do kogoś? Sceptycyzm – jedno z podejść do wiedzy Nasze indywidualne zdolności do zapamiętywania, percepcji i rozumowania mogą być zweryfikowane przez odległych przyjaciół i ekspertów, przy minimalnym wysiłku. Poprzednie pokolenia byłyby zachwycone liczbą książek, do jakich mamy dostęp. Nowe możliwości, stare problemy Jednak nowe możliwości nie zawsze chronią nas przed starymi problemami. Jeśli wiedza jest łatwa do zdobycia, to tak samo jest ze zwykłą opinią, a dostrzeżenie różnicy między nimi może być trudne. Strona internetowa, która wygląda na godną zaufania, może być stronnicza, światowej sławy autorytety mogą podążać za wprowadzającymi w błąd świadectwami (ang. evidence), a iluzje – zniekształcać to, co sami widzimy lub pamiętamy. To, co początkowo wydawało się wiedzą, może okazać się czymś mniej wartościowym. Czym właściwie jest wiedza? Rozważając te trudności, możemy zacząć zastanawiać się, czym właściwie jest prawdziwa wiedza. Jaka jest różnica między samym myśleniem, że coś jest prawdą, a faktyczną wiedzą, że tak jest? Czy w ogóle jesteśmy w stanie cokolwiek wiedzieć? Pytania te sięgają starożytności, a gałąź filozofii zajmująca się udzielaniem na nie odpowiedzi – epistemologia – jest aktywnie rozwijana od tysięcy lat. Niektóre z kluczowych pytań pozostały niezmienne przez cały ten czas: jak wiedza ma się do prawdy? Czy zmysły, takie jak wzrok i słuch, dostarczają nam wiedzy w taki sam sposób, jak abstrakcyjne rozumowania? Czy trzeba być w stanie uzasadnić twierdzenie, aby można było uznać je za wiedzę? Inne pytania pojawiły się niedawno, w świetle nowych odkryć dotyczących ludzkości, języka i umysłu. Czy dostrzeganie kontrastu pomiędzy wiedzą a czymś, co jest tylko opinią, jest uniwersalne dla wszystkich kultur? Czy w codziennym użyciu słowo „wiedzieć” zawsze oznacza to samo, czy też odnosi się do czegoś poważniejszego w sądzie, a do czegoś mniej ważnego w swobodnej rozmowie na przystanku autobusowym? Jakie naturalne, instynktowne odczucia mamy na temat tego, co wiedzą inni, i co odczucia te mówią nam na temat wiedzy? Czy wiedza to fakt? Wiedza jest czasami przedstawiana jako swobodnie krążące, bezosobowe zasoby. Mówi się, że jest przechowywana w bazach danych i bibliotekach oraz wymieniana za pośrednictwem „gospodarki opartej na wiedzy”, jak czasami nazywa się handel wykorzystujący informacje. Podobnie jak wiele innych zasobów wiedza może być pozyskiwana, wykorzystywana do różnych celów i tracona – czasami dużym kosztem. Ma jednak z nami dużo bliższy związek niż zasoby takie jak woda czy złoto. Złoto istniałoby nadal, nawet gdyby wszelkie odczuwające istoty wyginęły w wyniku katastrofy. Dalsze istnienie wiedzy zależy natomiast od istnienia kogoś, kto wie. Istnieje pokusa, by utożsamić wiedzę z faktami, jednak nie każdy fakt jest przedmiotem wiedzy. Wyobraź sobie, że potrząsasz zapieczętowanym kartonowym pudełkiem, zawierającym pojedynczą monetę. Kiedy je odkładasz, moneta wewnątrz pudełka ląduje albo orłem, albo reszką do góry – jest to fakt. Jednak dopóki nikt nie zajrzy do środka, fakt ten pozostaje nieznany – nie znajduje się jeszcze w sferze wiedzy. Jeśli napiszesz zdanie „Wypadł orzeł” na jednej kartce papieru i „Wypadła reszka” na drugiej, to zapiszesz fakt na jednej z kartek, ale nadal nie zdobędziesz wiedzy o wyniku rzutu monetą. Wiedza wymaga pewnego rodzaju dostępu do faktu ze strony jakiegoś żyjącego podmiotu. Bez umysłu wszystko to, co jest przechowywane w bibliotekach i bazach danych, nie będzie wiedzą, a jedynie znakami atramentu i śladami elektronicznymi. W każdym przypadku wiedzy dostęp ten może, choć nie musi, być związany wyłącznie z określoną osobą – ten sam fakt może być znany jednej osobie, a innym nie. Czy wiedza należy do kogoś? Wiedza potoczna może być podzielana przez wiele osób, ale nie ma wiedzy, która „wisiałaby” nie powiązana z żadnym podmiotem. W przeciwieństwie do wody czy złota, wiedza zawsze należy do kogoś. Ściśle rzecz biorąc, powinniśmy powiedzieć, że wiedza zawsze należy do jakiejś jednostki lub grupy – wiedza grupy może wykraczać poza wiedzę poszczególnych członków. Zdarzają się sytuacje, w których uznaje się, że grupa zna jakiś fakt właśnie dla tego, że jest on znany każdemu jej członkowi (np. „Orkiestra wie, że koncert zaczyna się o 20:00”). Jednak możemy również powiedzieć, że orkiestra wie, jak zagrać całą IX Symfonię Beethovena, nawet jeśli poszczególni jej członkowie znają tylko swoje partie. Możemy też powiedzieć, że bandycki naród wie, jak wystrzelić pocisk nuklearny, nawet jeśli żadna pojedyncza osoba z tego na rodu nie wie nawet połowy tego, co jest potrzebne do przeprowadzenia wystrzału. Grupy mogą łączyć wiedzę swoich członków w niezwykle produktywny (lub destrukcyjny) sposób. Czy istnieje wiedza wykraczająca poza wiedzę jednostek i grup społecznych? Co powinniśmy sądzić o wiedzy posiadanej przez zwierzęta? Albo przez Boga, jeśli On istnieje? Pytania te mogą wciągnąć nas w trudne debaty biologiczne i teologiczne. Z tego powodu większość epistemologów zaczyna od prostsze go przypadku wiedzy pojedynczego człowieka – takiego jak Ty. Sceptycyzm – jedno z podejść do wiedzy Czego możesz być pewien? Pomyśl o jednym z najbardziej trywialnych i łatwych do sprawdzenia faktów, które znasz. Wiesz na przykład, czy masz teraz na sobie buty, prawda? Sceptyk chciałby, abyś ponownie się nad tym zastanowił. Czy jest możliwe, że właśnie śni ci się, że czytasz tę książkę? Jeśli to sen, to w rzeczywistości możesz teraz leżeć boso w łóżku. Możesz też spać w pociągu podmiejskim, w pełni ubrany. Może uznasz to za mało prawdopodobne, że właśnie śpisz, ale mógłbyś zastanowić się, czy jesteś w stanie w jakikolwiek sposób jednoznacznie wykazać, że nie śpisz i że naprawdę jest tak, jak Ci się wydaje. Być może pamiętasz, że gdzieś przeczytałeś, że uszczypnięcie się może zakończyć sen. Czy jednak przeczytałeś to w wiarygodnym źródle? Albo czy jest to coś, co naprawdę przeczytałeś, a nie coś, co właśnie teraz śni ci się, że kiedyś przeczytałeś? Jeśli nie możesz znaleźć żadnego niezawodnego sposobu na udowodnienie, że w tym momencie nie śnisz, to czy naprawdę możesz być pewien swoich wrażeń zmysłowych (ang. sensory experience)? Kiedy zaczynasz być coraz bardziej świadomy tego, co wiesz, wtedy nawet najprostszy fakt – coś, co zwykle uważasz za możliwe do zweryfikowania jednym rzutem oka – może zacząć wydawać się czymś, czego tak naprawdę nie poznałeś. Świadectwa, które zwykle przyjmujesz za oczywiste, nagle zaczynają wydawać się wątpliwe i możesz poczuć, że pewność wymyka się spod kontroli. Na przestrzeni wieków ten tok myślenia zaniepokoił na tyle głęboko wielu filozofów, że niektórzy z nich zaczęli wątpić, czy ludzie mogą w ogóle posiadać jakąkolwiek wiedzę. Filozofowie ci to sceptycy, co w starożytnej grece oznacza „dociekliwy” lub „refleksyjny”. To jest przedruk z książki pt. „Wiedza. Krótkie wprowadzenie”, autorstwa Jennifer Nagel w przekładzie Ewy Odoj, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Nowe życie kawiarenek internetowych – Japonia pokazuje, że to nie przeżytek
Kawiarenki internetowe w Japonii to nie tylko miejsce z dostępem do sieci – dla wielu stały się schronieniem, miejscem oddechu i... sypialnią. Takie kapsuły prywatności zmieniają sposób, w jaki Japończycy radzą sobie z codzienną samotnością.
Spis treści: Mikro-samotność w podróży – czym jest i kiedy staje się potrzebna? Co oferują nowoczesne japońskie kawiarenki internetowe? Kto korzysta z kawiarenek internetowych i dlaczego? Kawiarenka jak jaskinia – doświadczenie z pierwszej ręki Hofu, Japonia: 34° 03' 20" N, 131° 33' 40" E Od pojawienia się Homo sapiens około 300 000 lat temu, nasz gatunek żył i umierał, stłoczony jeden na drugim. Od plejstoceńskich skalnych schronień po trzaskające drzwi sypialni współczesnego nastolatka – ludzie byli poczęci, rodzeni, spali, jedli, wydalali, kłócili się, płakali, tańczyli, mordowali, pracowali i marzyli – zazwyczaj w towarzystwie innych. Tylko królowie i ekscentryczni mistycy cieszyli się tymi czynnościami w samotności. I tak jest nadal – gdy przemierzasz świat pieszo. Mikro-samotność w podróży – czym jest i kiedy staje się potrzebna? Wyobraź sobie życie w ciągłym ruchu. Dni spędzasz pod spojrzeniami obcych, w przestrzeniach publicznych: na polnych drogach, rogach ulic, bazarach, w parkach, na chodnikach, autostradach. Jesteś nomadycznym bohaterem na globalnej scenie. W najlepszych zakątkach świata, gdzie ludzie znają trud, ale mają czym się podzielić (choć niekoniecznie na tyle, by stawiać mury czy płoty), taka ciągła ekspozycja może otwierać drzwi do kilometrów gościnności. Przechodząc pieszo przez Gruzję przez 42 dni, niemal każdej nocy zapraszano mnie do domów w wioskach. Ale nawet bycie gościem zużywa energię psychiczną. Dlatego możliwość popatrzenia w cztery puste ściany w ciszy, we własnym towarzystwie, może być błogosławieństwem. Stąd zalety skromnych japońskich kawiarenek internetowych. Co oferują nowoczesne japońskie kawiarenki internetowe? Oprócz nieograniczonego dostępu do Wi-Fi i dużych konsol do gier, japońskie kawiarenki oferują gorące prysznice i pralki. Znajdziesz tam otwarte barki z napojami, lodami, a czasem i zupą. Ich ściany wyłożone są pokaźnymi zbiorami komiksów manga – dla tych, którzy mają taką słabość. Najlepsze są jednak prywatne pokoiki. Zamykane za drzwiami przypominającymi szafę, ustawione w długich korytarzach, oferują kokon prywatności. W środku czeka biurko mieszczące jeden łokieć, haczyk na plecak i poduszka wielkości sarkofagu do odpoczynku.Wszystko to można wynająć na pół godziny. Kto korzysta z kawiarenek internetowych i dlaczego? Docelowi klienci to przemęczeni pracownicy, którzy przegapili ostatni pociąg, pijani biznesmeni, którzy potrzebują wytrzeźwieć, oraz młodzi ludzie szukający schronienia poza ciasnymi mieszkaniami w japońskich miastach. W ostatnich dekadach stagnacji gospodarczej, tysiące osób zatrudnionych poniżej kwalifikacji zamieszkało w kawiarenkach internetowych – bo są tanie. Osiem godzin w mini-pokoju kosztuje zazwyczaj od 15 do 25 dolarów. Kawiarenka jak jaskinia – doświadczenie z pierwszej ręki Podczas pieszej wędrówki liczącej ponad 1 500 kilometrów przez Japonię, moi towarzysze i ja zazwyczaj zatrzymujemy się w ryokanach – tradycyjnych, rodzinnych pensjonatach. Ale po trudnych etapach marszu po asfalcie, śpimy też w kawiarenkach. Z zewnątrz wyglądają jak brutalistyczne kostki. W środku są często ciemne, ciche i męskie. Unosi się w nich zapach bezosobowego porządku – a czasem samotności. Ale to również element człowieczeństwa. Podążam ścieżkami naszych przodków z epoki kamienia przez kontynenty. Kawiarenki takie jak Kaikatsu Club i Media Café POPEYE to po prostu kolejna jaskinia po drodze – z cieniami na ścianie. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Księżyc potrzebuje własnej strefy czasowej, internetu i własnego GPS-a. Prace już trwają
Jeśli chcemy eksplorować Księżyc i założyć na nim kolonię, musimy ustanowić nową, księżycową strefę czasową. Taką, która będzie akceptowalna dla wszystkich państw planujących eksplorację Księżyca i posłuży za podbudowę do ustanowienia księżycowej nawigacji satelitarnej. NASA już nad tym pracuje.
W tym artykule: Jak się określa czas na Ziemi? Jak zmienia się czas w kosmosie Na Księżycu czas płynie szybciej Powstanie księżycowa strefa czasowa Dzień na Księżycu trwa prawie miesiąc W 2022 roku, wraz ze startem misji Artemis 1, rozpoczął się długo zapowiadany powrót ludzkości na Księżyc. Program Artemis ma doprowadzić do stałej obecności ludzi na orbicie Księżyca i na jego powierzchni. Wokół naszego naturalnego satelity ma krążyć stacja orbitalna, analogiczna do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Natomiast na powierzchni Księżyca, w pobliżu południowego bieguna, ma powstać baza załogowa. Docelowo ludzie i roboty mają pracować wspólnie nad rozwojem technologii niezbędnych do eksploracji dalszych obszarów Układu Słonecznego. Projekty związane z programem Artemis są już bardzo zaawansowane i wygląda na to, że technologicznie ludzkość poradzi sobie z projektem. Ale jeśli chcemy mieć bazę na Księżycu, a także system nawigacji satelitarnej dla ludzi i łazików, potrzebujemy czasu. Czasu księżycowego. Jak się określa czas na Ziemi? Dlaczego nie możemy używać na Księżycu uniwersalnego czasu ziemskiego? – Standardem czasu powszechnie stosowanym na Ziemi jest czas uniwersalny koordynowany (ang. Universal Coordinated Time, UTC). Uwzględnia on nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i jest koordynowany względem czasu słonecznego (czas słoneczny wynika bezpośrednio z pozycji Słońca na niebie). W praktyce czas UTC jest ustalany na podstawie międzynarodowego czasu atomowego (fr. Temps Atomique International, TAI). Ten z kolei jest wyznaczany poprzez uśrednienie czasu mierzonego przez wiele bardzo dokładnych zegarów atomowych – tłumaczy mgr inż. Justyna Śliwińska z Zakładu Geodezji Planetarnej Centrum Badań Kosmicznych PAN. Uczona dodaje, że nieregularności prędkości ruchu obrotowego Ziemi są w UTC uwzględnianie poprzez dodawanie co pewien czas tzw. sekundy przestępnej. Jest to konieczne, aby różnica między czasem wyznaczonym na podstawie wskazań zegarów atomowych a czasem słonecznym w żadnym momencie nie przekroczyła jednej sekundy. Jak zmienia się czas w kosmosie – Należy pamiętać, że pole grawitacyjne spowalnia wskazania zegarów. Zatem zegar umieszczony np. w przestrzeni kosmicznej lub na powierzchni Księżyca, który ma znacznie słabsze pole grawitacyjne niż Ziemia, będzie chodził szybciej niż zegar na powierzchni Ziemi. Co więcej, bieg zegara poruszającego się względem obserwatora będzie wolniejszy niż bieg tego samego zegara znajdującego się w spoczynku względem obserwatora – wyjaśnia Justyna Śliwińska. – Z tego wynika, że wskazania zegarów znajdujących się na orbicie, np. na pokładzie satelity krążącego wokół Księżyca, będą inne niż wskazania zegarów zlokalizowanych na jego powierzchni. W związku z tymi dwoma efektami, czas stosowany na Ziemi i wyznaczony na podstawie wskazań zegarów znajdujących się na jej powierzchni i uwzględniający nieregularności w ruchu obrotowym Ziemi, nie powinien być stosowany na Księżycu – dodaje. Na Księżycu czas płynie szybciej Historycznie rzecz biorąc, każda misja, która udała się na Księżyc, wykorzystywała zegary atomowe na Ziemi, synchronizując swój czas w kosmosie z tym na Ziemi. Innymi słowy – astronauci uzyskiwali informację o czasie z ośrodka kontroli lotu w Houston. I to nawet, jeśli mieli ze sobą własne zegarki. Siły grawitacji i prędkości obrotowej są różne na Ziemi i Księżycu, a są to parametry bezpośrednio wpływające wskazania czasomierzów. W praktyce oznacza to, że gdyby księżycowy astronauta przywiózł ze sobą zegarek z Ziemi, działałby on szybciej niż normalnie o kilkadziesiąt mikrosekund dziennie. To, jak szybko, zależy od tego, czy astronauta znajdowałby się na orbicie, czy stał bezpośrednio na samej powierzchni Księżyca. Powstanie księżycowa strefa czasowa Na spotkaniu w Holandii członkowie organizacji kosmicznych z całego świata zgodzili się, że konieczne jest wdrożenie księżycowej strefy czasowej. Ma być ona wykorzystywana przez wszystkie przyszłe misje księżycowe do komunikacji i nawigacji. Wspólne uzgodnienia mają doprowadzić do zbudowania LunaNet, czyli czegoś na wzór księżycowego internetu satelitarnego. Projekt, za który odpowiada Space Communications and Navigation (SCaN) NASA, ma zapewnić użytkownikom cztery usługi: networking, pozycjonowanie, nawigację, czas. Ale jak wyznaczyć czas na innym ciele niebieskim? Dzień na Księżycu trwa prawie miesiąc Nasz ziemski czas ma bezpośredni związek m.in. z ruchem obrotowym planety. Wiedząc, że czas pełnego jej obrotu o 360 stopni wynosi 24 godziny (1440 minut), możemy łatwo wyliczyć, że obrót o 15 stopni trwa 1 godzinę (60 minut), a o 1 stopień – 4 minuty. Z tej zależności wynika identyczna różnica czasu słonecznego – według położenia punktów na określonej długości geograficznej. Należy też zauważyć, że czas obrotu Księżyca wokół własnej osi i czas jego obiegu wokół Ziemi jest taki sam. Dlatego będąc na Ziemi widzimy cały czas tę samą jego stronę. – Księżyc potrzebuje 27 ziemskich dni, 7 godzin, 43 minut i 11 sekund, aby wykonać pełen obrót wokół własnej osi i pełen obieg wokół Ziemi. Jednak dzień księżycowy, czyli okres pomiędzy dwoma południami słonecznymi na Księżycu, nie trwa tyle samo. Ze względu na to, że układ Ziemia-Księżyc porusza się wokół Słońca w tym samym czasie, co Księżyc wokół Ziemi i wokół własnej osi, potrzeba dodatkowych ok. 2 dni i 5 godzi godzin ziemskich, aby Księżyc znalazł się w tej samej pozycji względem Słońca. Zatem dzień na Księżycu trwa 29 dni, 12 godzin, 44 minuty i 3 sekundy ziemskie – mówi Justyna Śliwińska. Właśnie to stanie się podstawą do stworzenia uniwersalnego czasu księżycowego. Prawdopodobnie powstaną też księżycowe strefy czasowe, podobnie jak na Ziemi. Nad szczegółami wciąż pracują eksperci z agencji kosmicznych. NASA skierowała właśnie projekt niezbędnych zmian do głosowania w kongresie USA. Ustawa zakłada, że agencja „opracuje standaryzację czasu niebieskiego w celu wsparcia przyszłych operacji i infrastruktury na Księżycu i wokół niego oraz na innych ciałach niebieskich innych niż Ziemia, a także w innych celach”. Tak ma powstać koordynowany czas księżycowy (LTC). – Eksploracja kosmosu szła ręka w rękę z rozwojem precyzyjnych metod mierzenia czasu i dopracowywania modeli geodezyjnych. Utworzenie stref czasowych na Księżycu i zbudowanie na ich podstawie internetu oraz systemu nawigacji satelitarnej będzie demonstracją tego, czego już się nauczyliśmy – powiedział Javier Ventura-Traveset, koordynator programu LunaNet z ramienia ESA. Źródła: ESA, Nature. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nowy rekord kwantowej telekomunikacji. Udało się przesłać klucz kwantowy na odległość prawie 13 tys. km
Naukowcy z Chin i Republiki Południowej Afryki ustanowili najdłuższe dotychczas kwantowe połączenie satelitarne. Dzięki mikrosatelicie przesłali klucz kwantowy między punktami oddalonymi od siebie o 12,9 tys. km. To krok w stronę superbezpiecznego kwantowego internetu.
W tym artykule: Dwa zdjęcia i klucz kwantowy Bezpieczna komunikacja z użyciem satelitów Kto pierwszy będzie miał kwantowy internet? Naukowcy ustanowili kwantowe połączenie pomiędzy stacjami naziemnymi w Chinach i w Republice Południowej Afryki. Pomógł w tym mikrosatelita Jinan-1 znajdujący się na niskiej orbicie okołoziemskiej. Dzięki niemu udało się przesłać klucz kwantowy, czyli porcję informacji służącą do odkodowania danych, na rekordowo duży dystans. W przyszłości właśnie takie mikrosatelity mogą oferować kwantowy internet. Czyli superbezpieczne przesyłanie informacji, których – z uwagi na podstawowe reguły fizyki kwantowej – nie będzie można przechwycić ani zmienić. Kluczowa jest niewielka waga Jinan-1. Instrumenty naukowe na pokładzie tego mikrosatelity ważyły tylko 23 kilogramy. To dziesięć razy mniej niż sprzęt wykorzystywany w poprzednich eksperymentach tego typu. Zdaniem ekspertów w przyszłości możliwe będzie wysyłanie na orbitę za jednym razem wielu takich satelitów. Mogłyby się stać dla kwantowego internetu tym samym, co satelity Starlink firmy SpaceX dla zwykłego. Dwa zdjęcia i klucz kwantowy W eksperymencie przesłano klucz kwantowy, który utworzono z fotonów w stanie kwantowym. Posłużył do odszyfrowania dwóch zdjęć, jakie wymieniono między ośrodkami naukowym: fotografii chińskiego Wielkiego Muru i kampusu południowoafrykańskiego Uniwersytetu Stellenbosch. Klucz kwantowy przesyłano między różnymi stacjami naziemnymi i mikrosatelitą. W sumie udało się to zrobić 20 razy. Zminiaturyzowano nie tylko satelitę, ale i naziemne przekaźniki wykorzystane w testach. Wcześniej ważyły 13 ton. Teraz zaledwie po ok. 100 kg. – Chcemy udoskonalić tę technologię: od demonstracyjnej do takiej, która jest naprawdę praktyczna i użyteczna – zapowiada prof. Jian-Wei Pan z Uniwersytetu Nauki i Technologii w Chinach. A także tańsza: mikrosatelita Jinan-1 kosztował 45 razy mniej niż jego poprzednik. Bezpieczna komunikacja z użyciem satelitów Metoda bezpiecznej komunikacji, jaką testowano, formalnie nazywano jest kwantową dystrybucją klucza (ang. Quantum Key Distribution, QKD). QKD znajduje się już w użyciu. „Jest wykorzystywana przez banki i rządy do przesyłania kluczy światłowodami” – czytamy na stronie nature.com. „Jednak kable absorbują fotony, ograniczając odległość, na jaką może dotrzeć sygnał. Ponieważ światło jest absorbowane znacznie wolniej, przechodząc przez powietrze niż w kablu światłowodowym, satelity mogłyby pełnić rolę przekaźnika między dwiema lokalizacjami niemal w dowolnym miejscu na planecie”. Wszystko dla bezpieczeństwa danych. – Metody takie jak QKD dają mocną gwarancję, że przyszłe komputery kwantowe nie będą w stanie odczytać poufnej komunikacji – zauważa Alexander Ling, fizyk kwantowy z Narodowego Uniwersytetu Singapuru. Kto pierwszy będzie miał kwantowy internet? Chiny już od dłuższego czasu rozwijają technologię kwantowej komunikacji. Mają imponującą infrastrukturę – naziemną sieć kwantową opartą na światłowodach długości 2000 km, łączącą 32 węzły w głównych miastach, od Pekinu po Szanghaj. Inwestują również w kwantowe satelity. Pierwszy z nich, Micius, w 2017 r. ustanowił rekordowe kwantowe połączenie między Chinami a Austrią. Od strony naukowej za tamtym sukcesem stał prof. Juan Yin. Także teraz prowadził chiński zespół naukowców. Na czele uczonych z RPA, z Uniwersytetu Stellenbosch, stała z kolei fizyczka doświadczalna dr Yaseera Ismail. Całością kierował wspomniany prof. Jian-Wei Pan. Jinan-1 został wystrzelony w 2022 roku. Chiny planują wysłać kolejne kilka satelitów kwantowych w tym i następnym roku. Inne kraje też mają podobne zamiary. Jeden z takich projektów, finansowany przez Europejską Agencję Kosmiczną, prowadzi francusko-włoskie konsorcjum Thales Alenia Space. Boeing pracuje nad kolejnym. Jak widać kwantowy internet stał się obiektem jeszcze jednego międzynarodowego wyścigu. Przełomowy eksperyment został opisany w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Nature”. Źródło: Nature, nature.com, New Scientist, EurekAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
DeepSeek ma być przełomem w branży AI. Chiński chatbot nie kryje się z cenzurą
DeepSeek to nowy gracz na międzynarodowej arenie narzędzi sztucznej inteligencji. Po pierwszych zachwytach szybko przyszedł jednak czas na trzeźwe spojrzenie na ograniczenia i ryzyko, jakie ma wiązać się z używaniem chińskiego chatbota.
Spis treści: DeepSeek stosuje cenzurę Chiński chatbot a prywatność Co dalej z AI? DeepSeek jest chińską firmą, a w zasadzie młodziutkim startupem, która na początku tego roku udostępniła internautom bezpłatną aplikację chatbota. Na pierwszy rzut oka narzędzie przypomina ChatGPT, który od miesięcy jest używany przez miliony internautów na całym świecie. Z grup tematycznych w social mediach można dowiedzieć się, że chatbot służy wielu osobom nie tylko jako wsparcie w codziennych zawodowych obowiązkach, ale też doradca w innych życiowych kwestiach. Tu rzeczywiście nietrudno przekroczyć cienką granicę i nadać AI osobowość. W końcu chatbot udziela odpowiedzi zredagowanych jak człowiek, przez co łatwo zapomnieć, że to tak naprawdę zespół algorytmów. Odpowiedzi udzielane przez ChatGPT można porównać do zaawansowanych odpowiedzi wyszukiwarek Google. Z tą różnicą, że dostajemy nie tylko pojedyncze hasła i linki, ale i rozwinięcia interesujących nas tematów. Nigdy nie mamy jednak pewności, czy sztuczna inteligencja nie wprowadza nas w błąd – może się mylić. DeepSeek stosuje cenzurę Kwestią czasu było, aż inny kraj poza USA uraczy świat swoim podobnym narzędziem. Padło na Chiny i firmę DeepSeek. Jako że sztuczna inteligencja mimo kontrowersji ma wielu entuzjastów i badaczy, chiński chatbot szybko zaczął być masowo testowany. I wtedy pojawiły się kontrowersje. Najpierw internauci zaczęli powątpiewać w bezpieczeństwo narzędzia DeepSeek. Potem okazało się, że odpowiedzi udzielane przez chińskiego chatbota są cenzurowane. Na forach i w mediach społecznościowych pojawia się coraz więcej screenów z rozmów z chatbotem od DeepSeek. Jednym z pierwszych tematów sugerujących, że narzędzie może być cenzurowane była masakra na placu Tiananmen. Chodzi o w większości studenckie protesty organizowane wiosną 1989 roku na placu Niebiańskiego Spokoju w Pekinie. Wojsko stłumiło protesty, co skończyło się masakrą ludności cywilnej. Są to wydarzenia szczególnie niewygodne dla Komunistycznej Partii Chin, która jak się okazuje, dba o to, by DeepSeek zapewniał internautom ograniczony dostęp do wiedzy o historii Chin. Algorytm pod naciskiem próśb internautów wprost pisze, że nie może rozmawiać o Tiananmen. Podobnie kończą się próby łączenia chińskich przywódców z innymi znanymi dyktatorami. Bywa, że chatbot po prostu kończy wymianę wiadomości lub usuwa swoje odpowiedzi. Chiński chatbot a prywatność Tu pojawia się czerwona lampka. Jaki jest sens korzystać z narzędzia, które w tak jawny sposób jest cenzurowane? Bardzo możliwe, że ograniczenia dotyczą też wielu innych mniej oczywistych dla nas, Europejczyków, kwestii. Z czasem i one wyjdą pewnie na jaw. W końcu narzędzie od DeepSeek jest dostępne bezpłatnie dopiero od niespełna miesiąca. Niepewność wśród internautów budzą również kwestie bezpieczeństwa i przesyłania danych osobowych do Chin (podobnie dzieje się w przypadku użytkowników TikToka). Użytkownicy mają co prawda wgląd w politykę prywatności firmy DeepSeek, ale nie wyjaśnia ona, w jaki sposób gromadzone dane (w tym historia czatów i przesłane pliki) są przetwarzane wewnętrznie. Wiadomo jedynie, że mają służyć „szkoleniu i ulepszaniu usług”. W regulaminie nie ma jednak wzmianek o anonimizacji czy zabezpieczeniach poufnych danych. Co dalej z AI? Mimo tak wielu kontrowersji i niepewności chiński chatbot od DeepSeek okazał się strzałem w dziesiątkę. Przynajmniej pod względem finansowym. W ciągu zaledwie kilku dni stał się jedną z najpopularniejszych aplikacji pobieranych na iPhone’y przez Amerykanów. Tym samym pokonał dotychczasowych gigantów AI. I można pomyśleć, że pewnie kosztowało to Chińczyków kilka razy tyle co twórców ChatuGPT. Jednak twórcy DeepSeek utrzymują, że aplikacja powstała za około 6 milionów dolarów amerykańskich. Dla porównania, narzędzie konkurencji pochłonęło na starcie 100 milionów dolarów. Już teraz przewiduje się, że DeepSeek może spowodować krach na giełdach. Nas, internautów bombardowanych tzw. kontentem generowanym przez AI, bardziej powinno jednak niepokoić to, że chatbot od DeepSeek zdaje się zielonym światłem dla narzędzi kształtujących cyfrową rzeczywistość w sposób ściśle kontrolowany. To może być albo początek powstawania kolejnych takich narzędzi, albo ich koniec. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.