Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
Przedstawiciele gatunku Homo floresiensis, nazywani „hobbitami”, dziesiątki tysięcy lat temu zniknęli z powierzchni Ziemi w tajemniczych okolicznościach. Archeolodzy i klimatolodzy połączyli siły, by tę zagadkę wyjaśnić. Efekt ich współpracy rzuca nowe światło na rolę klimatu w tej historii.
Naukowcy od lat zastanawiali się, dlaczego zniknął „hobbit”, czyli Homo floresiensis, wczesny gatunek człowieka. Te małe istoty zamieszkiwały jaskinię Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores. Zniknęły z zapisu kopalnego około 50 000 lat temu. Dlaczego? To stanowiło zagadkę, chociaż było kilka tropów. Nowe badanie sugeruje, że to nie inni ludzie, ale dramatyczna zmiana klimatu mogła odegrać kluczową rolę w ich upadku. Aby poznać tę tajemnicę, międzynarodowy zespół badaczy, przede wszystkim z Australii i Stanów Zjednoczonych, postanowił wykorzystać do analiz nietypowe źródło. Było nim „archiwum deszczu” w postaci jaskiniowych stalagmitów. Wnioski opublikowano właśnie na łamach „Communications Earth & Environment”. Stalagmity opowiadają historię „hobbitów” Przebadane stalagmity znajdują się w jaskini Liang Luar blisko Liang Bua. Przechowują chemiczne zapisy dawnych opadów. Naukowcy zbadali w nich izotopy tlenu i magnezu do wapnia (Mg/Ca), aby sprawdzić, jaka była wilgotność w tym rejonie dziesiątki tysięcy lat temu. W ten sposób badacze odtworzyli historię klimatu sprzed 91 000 do 47 000 lat temu na tej indonezyjskiej wyspie. Wysychające rzeki i znikająca ofiara Badanie wykazało, że ekosystem wokół Liang Bua zaczął się drastycznie wysuszać mniej więcej w czasie, gdy zniknął Homo floresiensis. Od około 76 000 lat temu trwała susza. Krytyczny moment nastąpił między 61 000 a 55 000 lat temu. Wówczas średnie roczne opady deszczu spadły z około 1560 mm do 990 mm. Co gorsza, opady letnie – czyli te, które w największym stopniu zasilają rzeki – zmalały do rekordowo niskiego poziomu. Oznaczało to, że koryta rzek sezonowo wysychały, a dostęp do słodkiej wody był ograniczony. Słodka woda była kluczowa do przetrwania zarówno dla ludzi, jak i dużych zwierząt. Susza uderzyła głównie w karłowatego słonia (Stegodon florensis insularis). Te zwierzęta ważyły od 350 do 950 kg i, podobnie jak współczesne słonie, źle znosiły długotrwały brak wody. Jednocześnie były one ulubionym celem polowań „hobbitów”. Z zapisu kopalnego wynika, że populacja słoni spadła gwałtownie około 61 000 lat temu, czyli dokładnie w czasie szczytowego okresu suszy. Koniec rajskiego „Hobbitonu” Spadek liczebności słoni karłowatych wiązał się z utratą ważnego źródła pożywienia dla „hobbitów”. Byli oni zmuszeni do opuszczenia Liang Bua około 61 000 lat temu z powodu braku wody i jedzenia. – Ekosystem wokół Liang Bua stał się drastycznie suchszy mniej więcej w czasie, gdy wyginął Homo floresiensis. Spadły letnie opady deszczu, a koryta rzek sezonowo wysychały, co stanowiło obciążenie zarówno dla hobbitów, jak i ich ofiar – komentuje główny autor badania dr Mike Gagan. W poszukiwaniu lepszych, bardziej wilgotnych miejsc „hobbici” mogli się w końcu natknąć na migrujących Homo sapiens. Odkrycie to wspiera teorię, w myśl której to postępująca zmiana klimatu doprowadziła do opuszczenia jaskini Liang Bua przez „hobbitów”, a ostatecznie do ich zniknięcia. Zmiana środowiskowa uniemożliwiła im przetrwanie w ich dotychczasowym raju. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowe największe miasto świata. Dżakarta prześcignęła Tokio, a wszystko przez to, że policzono… slumsy
Dżakarta stała się właśnie najludniejszym miastem świata. Chociaż megamiasto rozrasta się w ultraszybkim tempie, to tym razem nie chodzi o nagły napływ populacji: po zmianie metodologii liczenia przez ONZ okazało się, że… mieszka w niej więcej osób niż w Polsce
Według raportu ONZ „World Urban Organization Prospects 2025” obecna populacja Dżakarty wynosi 41,9 mln osób i czyni ją to największym miastem na świecie. Przyczyną gwałtownej zmiany pozycji miasta w rankingu – wcześniej zajmowało ono „zaledwie” 30. lokatę – jest bardziej uniwersalna metodologia. Co mówi to o rozwoju megamiast i naszej przyszłości? Największe miasta świata według ONZ Pierwsze miejsce Dżakarty to nie wynik gwałtownego wzrostu liczby ludności, lecz z fundamentalnej zmiany metodologii ONZ. Nowa klasyfikacja w większym stopniu uwzględnia realny zasięg urbanistyczny, w tym także dzielnice nieformalne – np. slumsy czy obozowiska – które wcześniej były pomijane. To przełomowy moment w globalnych rankingach urbanistycznych – dotychczasowy lider, Tokio, spadł na trzecie miejsce z populacją 33 milionów. ONZ zdecydowało się na ujednolicenie kryteriów demograficznych i geograficznych, aby lepiej odzwierciedlić rzeczywisty poziom urbanizacji. Według Patricka Gerlanda z działu szacunków populacyjnych ONZ, wcześniejsze raporty opierały się na rozbieżnych definicjach stosowanych przez poszczególne państwa, co faworyzowało Tokio. Nowe podejście eliminuje te różnice, dostarczając bardziej porównywalnych danych. Slumsy zmieniają ranking W przypadku Dżakarty slumsy są integralną – chociaż niepokojącą – częścią miejskiego krajobrazu zamieszkiwaną przez miliony ludzi. Ich włączenie do statystyk sprawiło ,że populacja miasta wzrosła do niemal 42 mln osób. To więcej niż w całej Polsce, w której – według danych GUS – mieszka obecnie 37,49 mln ludzi. Ta decyzja zmieniła układ sił w globalnym rankingu megamiast i sposób, w jaki patrzymy na populację poszczególnych krajów. Dżakarta wyprzedziła Dhakę (37 mln) i Tokio (33 mln). W pierwszej dziesiątce pozostają wciąż New Delhi, Szanghaj, Guangzhou czy Manila, ale to indonezyjska stolica jest teraz symbolem największego wyzwania urbanistycznego XXI wieku. Dżakarta: miasto skrajności Dżakarta to miasto ogromnych kontrastów. W jednym kwartale błyszczą nowoczesne wieżowce i luksusowe apartamentowce, a tuż obok znajdują się gęsto zaludnione slumsy. Według raportu ONZ, gęstość zaludnienia w Dżakarcie osiąga 22 000 osób na kilometr kwadratowy – jest jedna z najwyższych na świecie. W Warszawie wynosi ona 3600 osób. Taki układ urbanistyczny rodzi ogromne wyzwania społeczne. Mieszkańcy nieformalnych osiedli często nie mają dostępu do podstawowych usług – wody pitnej, kanalizacji czy opieki zdrowotnej. Miasto zmaga się też z brakiem dostępnych mieszkań – ceny nieruchomości w centrum są nieosiągalne dla większości obywateli. Przeludnienie i zmiany klimatu Główną przyczyną przeludnienia miasta jest intensywny napływ ludności z obszarów wiejskich. Skutki tego naporu są widoczne na każdym kroku. Zanieczyszczenie powietrza osiąga alarmujące poziomy – zwłaszcza w centrum. W mieście brakuje zieleni. Zgodnie z monitoringiem HUGSI – Husqvarna Urban Green Space Insights – tylko 18% powierzchni Dżakarty stanowią tereny zielone, z czego jedynie 14% to obszary zadrzewione. Dla porównania, Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje, aby minimum 25% powierzchni miast stanowiła zieleń. Miasto jest też jednym z najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu. Powodzie w nadbrzeżnych dzielnicach są coraz częstsze, a zapadanie się gruntu w wyniku nadmiernego zużycia wód gruntowych to realne zagrożenie dla ludzi. Część mieszkańców żyje w pływających domach – to konieczność, a nie wybór. Czy nowa stolica Indonezji rozwiąże problemy? W obliczu wyzwań urbanistycznych rząd Indonezji podjął decyzję o przeniesieniu stolicy administracyjnej do nowo budowanego miasta Nusantara na wyspie Borneo. Projekt ten zakłada stworzenie „inteligentnego miasta w lesie” z dużą ilośćią zieleni, zrównoważonymi źródłami energii i nowoczesnym systemem transportu. Nusantara ma odciążyć Dżakartę i stać się wzorem zrównoważonego rozwoju. Krytycy zwracają jednak uwagę, że projekt może mieć charakter propagandowy i służyć głównie poprawie wizerunku władz Indonezji. Pojawiają się również obawy o wpływ inwestycji na lokalne środowisko naturalne oraz społeczności zamieszkujące Borneo. Dżakarta znalazła się w punkcie krytycznym. Choć liczba 42 milionów mieszkańców robi wrażenie, jest też symbolem alarmującego tempa urbanizacji, które – jeśli nie będzie odpowiednio zarządzane – może doprowadzić do poważnego kryzysu społeczno-ekologicznego. Źródło: The Guardian, ONZ, PolymarketIntel Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Historia, która wyciska łzy. Tak rodzeństwo orangutanów poradziło sobie ze stratą matki
Gdy orangutany Rossa i Ronnie pojawiły się razem, nikt nie podejrzewał, że nie są matką i córką. To, co odkryli naukowcy w Indonezji, zadziwiło nawet doświadczonych biologów.
Spis treści: Pierwsza adopcja wśród orangutanów Jak nadążyć za orangutanem w lesie? Genetyczna zagadka: kto jest kim? Różne oblicza troski u małp Rossa i Ronnie wchodzą w dorosłość Na pierwszy rzut oka orangutany Rossa i Ronnie wyglądały jak każda inna mama z córką: w dzień wędrowały razem, nocą spały w tym samym gnieździe, a Rossa nosiła Ronnie po lesie. Gdy mała Ronnie wyrywała mamie z ręki owoce, doświadczona samica pozwalała jej je zjeść. Ale biolożka Amy Scott zauważyła, że coś tu się nie zgadza. Mama wyglądała zbyt młodo. „Jak ona może mieć sześcioletnie dziecko?” – zastanawiała się Scott i postanowiła to zbadać. Pierwsza adopcja wśród orangutanów Wyniki okazały się niezwykłe. Analiza genetyczna ujawniła, że Rossa i Ronnie są siostrami! Starsza adoptowała młodszą po zniknięciu matki. Scott i jej współpracownicy na opisali tę historię łamach czasopisma „Ethology”. Choć już stwierdzano adopcje u wielkich małp, związek Rossy i Ronnie to pierwszy tak szczegółowo opisany przypadek u orangutanów. Tryb życia tych małp sprawia, że przetrwanie osieroconego młodego jest wyjątkowo trudne. Wszystkie wielkie małpy są silnie zależne od swoich matek, ale u orangutanów odstawianie od piersi trwa najdłużej. Samice karmią młode nawet przez dziewięć lat. I są zdane tylko na siebie: w przeciwieństwie do szympansów, bonobo czy goryli, które żyją w grupach – orangutany prowadzą samotniczy tryb życia. Matka wędruje z jednym lub dwójką młodych, ale poza tym małpy te żyją samotnie. Jak nadążyć za orangutanem w lesie? Ich badanie to wyzwanie. Nawet zespół ludzi podążających za jednym orangutanem od rana do nocy, nie stwierdzi co zwierzę robi w koronach drzew. W Parku Narodowym Gunung Palung w Indonezji, gdzie żyją Rossa i Ronnie, antropolożka Cheryl Knott od 1994 roku kieruje projektem badania orangutanów. – Możemy obserwować tylko skrawek ich życia – mówi Knott, główna autorka nowego badania. Genetyczna zagadka: kto jest kim? W swojej analizie genetycznej Amy Scott odkryła, że Rossa jest przyrodnią siostrą Ronnie. Miały tę samą matkę o imieniu Veli, której jednak biolodzy nie widzieli od 2016 roku. Veli miała też trzecią córkę, Vannę, którą badacze widzieli ostatni raz gdy miała 4 lata. I tu czekała ich kolejna sensacja: porównując próbki genetyczne, Scott zdała sobie sprawę, że Vanna i Ronnie to ten sam orangutan! Kiedy Vannę/Ronnie po raz pierwszy widziano z Rossą w 2017 roku, starsza siostra miała około 12 lat, a młodsza około 5. Amy Scott opowiada, że czuła się jak detektyw składający wskazówki w całość. A co stało się z matką sióstr? Veli prawdopodobnie umarła, być może ze starości. Dwie siostry zostały same, a Rossa zaczęła traktować Ronnie jak córkę. Różne oblicza troski u małp – Mimo że od wielu lat badamy małpy w ich naturalnym środowisku, wciąż jest tak wiele rzeczy do odkrycia – stwierdziła Rachna Reddy, antropolożka z University of Utah. W swoich własnych badaniach w Ugandzie, Reddy analizowała zachowania czterech młodych samców szympansów, którzy adoptowali młodsze rodzeństwo po śmierci matek. Obserwowała, że młodsze szympansy często szukały u starszych wsparcia, a nastolatki czasem płakały, gdy nie mogły znaleźć swoich małych braci lub sióstr. U orangutanów macierzyństwo „nie jest tak ciepłe i rozczulające, jak mogłoby się wydawać” – stwierdza Scott. Nie mają zwyczaju się wzajemnie pielęgnować ani bawić. Mimo to matki „zdecydowanie zajmują się swoim potomstwem” – dodaje. Siostry wędrowały po lesie nieco dalej od siebie, niż zwykle robią to matki z córkami. Jednak Rossa troszczyła się o Ronnie w inny sposób – na przykład dzieląc się pożywieniem. Rossa i Ronnie wchodzą w dorosłość Wychowywanie siostry nie zdominowało życia Rossy: w 2019 roku urodziła własne dziecko. Wtedy Ronnie zaczęła spać w osobnym gnieździe, a Rossa spała z niemowlęciem. Koncentrowała się na swoim dziecku, ale pozwalała Ronnie być w pobliżu. – Zachowywała się jak naprawdę tolerancyjna mama, pozwalając starszej po prostu z nimi być – mówi Knott. Wyjątkowa sytuacja rodzinna sprawiła, że Ronnie szybciej dorosła. Samodzielnie wędrowała rok wcześniej niż inne orangutany tej populacji. Na początku 2020 roku opuściła swoją siostrę i siostrzenicę i zaczęła własne, dorosłe życie. Czy przeżyłaby gdyby nie starsza siostra? Amy Scott twierdzi, że prawdopodobnie nie. Ta historia pokazuje, że orangutany troszczą się o członków rodziny na wiele sposobów, których ludzie do tej pory nie dostrzegali. – Zastanawiam się ile razy coś takiego przegapiliśmy – podsumowuje Scott. Źródło: National Geographic
Najstarsze ślady ludzi na Sulawesi – odkrycie archeologów z Griffith University zmienia historię
Na wyspie Sulawesi w Indonezji odkryto kamienne narzędzia oraz szczękę świni, których wiek oszacowano na co najmniej 1,04 miliona lat. To czyni je najstarszymi znanymi dowodami obecności ludzi w tym wyjątkowym regionie, gdzie ewolucja homininów przebiegała niezależnie od reszty świata.
Spis treści Narzędzia sprzed miliona lat na polu kukurydzy Odkrycie, które zmienia historię Kim byli tajemniczy twórcy narzędzi? Archeolodzy odkryli na wyspie Sulawesi w Indonezji najstarsze jak dotąd dowody obecności ludzi, datowane na co najmniej 1,04 miliona lat. Odkrycie to, dokonane na stanowisku archeologicznym Calio, rzuca nowe światło na ewolucję i migracje prehistorycznych homininów w Azji Południowo-Wschodniej. Sugeruje też, że wcześni ludzie mogli przeprawić się przez morze znacznie wcześniej, niż sądzono. Narzędzia sprzed miliona lat na polu kukurydzy Zespół pod kierunkiem Budianto Hakima z indonezyjskiej agencji BRIN oraz prof. Adama Brumma z Centrum Badań Ewolucji Człowieka przy Griffith University (Australia) znalazł siedem kamiennych narzędzi. Dziś stanowisko Calio to pola kukurydzy, lecz w epoce plejstocenu był to brzeg rzeki, sprzyjający życiu, polowaniu i osiedlaniu się. Narzędzia te to ostre, odłupane fragmenty kamieni, które praludzie zapewne znaleźli w rzece. Ich wiek potwierdzono dzięki metodzie datowaniu metodą paleomagnetyczną oraz bezpośredniemu datowaniu znalezionej szczęki świni. Obie metody wskazują na co najmniej 1,04 miliona lat. Odkrycie, które zmienia historię To przełomowe odkrycie przesuwa granice obecności homininów w tzw. regionie Wallacea, gdzie ewolucja homininów przebiegała niezależnie od reszty świata. Już wcześniej zespół prof. Brumma udokumentował obecność ludzi na wyspie Flores (Indonezja) ok. 1,02 mln lat temu oraz w Talepu na Sulawesi ok. 194 tys. lat temu. Na wyspie Luzon na Filipinach znaleziono natomiast ślady ludzi sprzed 700 tys. lat. Kim byli tajemniczy twórcy narzędzi? Ale tożsamość homininów z Calio pozostaje nieznana – nie znaleziono jeszcze ich szczątków. Odkrycie póki co rodzi więcej pytań niż odpowiedzi. Czy byli to przedstawiciele Homo erectus, którzy przeprawili się przez morze z Azji kontynentalnej, jak sugerują znaleziska sprzed 1,6 miliona lat na Jawie? Czy może jest to zupełnie inny, odrębny gatunek homininów? A może byli przodkami tzw. hobbitów (Homo floresiensis), czyli skarłowaciałych ludzi odkrytych na Flores? Prehistoria Sulawesi pozostaje zagadką – wyspa ta to „mini-kontynent” o bogatej ekologii, gdzie homininy mogły ewoluować oddzielnie od reszty świata przez setki tysięcy lat. Odkrycie narzędzi to istotny fragment tej układanki, ale do jej pełnego zrozumienia potrzebne będą kolejne znaleziska – szczególnie szczątki kostne. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kości człowieka sprzed 140 tys. lat. Odkryto je na „zatopionym lądzie”
Naukowcy odnaleźli szczątki Homo erectus, które znajdowały się na dnie morza w regionie Sundy. To prehistoryczny ląd, obejmujący współczesne Indochiny i wyspy Indonezji wraz z Półwyspem Malajskim.
Spis treści: Odkrycie na zatopionym lądzie Przedstawiciele Homo erectus prowadzili łowiecki tryb życia na Sundzie Jakie zwierzęta zamieszkiwały ten pradawny ląd? Ziemia nieustannie się zmienia. Chociaż współcześnie na świecie znajduje się 7 kontynentów, nie zawsze tak było. Obecny układ kontynentów to efekt ruchów tektonicznych z ostatnich tysięcy, a nawet milionów lat. I choć z naszej perspektywy czasy te wydają się abstrakcyjne niczym epoka dinozaurów, to stosunkowo niedawno niektóre części globu wyglądały zupełnie inaczej, niż dzisiaj. Chodzi m.in. o Sundę, zwaną przez niektórych zatopionym lądem. Odkrycie na zatopionym lądzie Sunda to biogeograficzny region w Azji Południowo-Wschodniej, obejmujący Półwysep Malajski, wyspy Jawa, Sumatra, Borneo, Bali, a także mniejsze wyspy w ich otoczeniu. W okresie ostatniej epoki lodowcowej, około 10–20 tysięcy lat temu, poziom mórz był znacznie niższy, a duża część tego obszaru stanowiła ląd łączący obecne wyspy z kontynentem azjatyckim, tworząc rozległy półwysep. Ląd ten porastały tropikalne lasy deszczowe. Był to obszar bogatej bioróżnorodności. Wraz z ociepleniem klimatu i wzrostem poziomu mórz, znaczna część Sundy została zalana. Na łamach czasopisma naukowego „Quaternary Environments and Human” ukazał się właśnie artykuł autorstwa naukowców z holenderskiego Uniwersytetu w Lejdzie. Badacze opisali w nim odkrycie kości Homo erectus, z dna morza właśnie na terenie dawnej Sundy. Badacze uważają, że szczątki te stanowią dowód na nieznaną wcześniej populację ludzi polujących na tym dawnym pradawnym lądzie. erectus to gatunek człowiekowatych, który zamieszkiwał Ziemię od ok. 1,9 miliona do 110 tysięcy lat temu. Stanowi jeden z pośrednich szczebli ewolucyjnych między australopitekami a współczesnym człowiekiem. Charakteryzował się wyprostowaną postawą, większą pojemnością mózgu (ok. 850–1100 cm³) w porównaniu do wcześniejszych homininów oraz zdolnością do wytwarzania zaawansowanych narzędzi kamiennych. Homo erectus był pierwszym człowiekowatym, który potrafił zapanować nad ogniem. Przedstawiciele Homo erectus prowadzili łowiecki tryb życia na Sundzie Kości H. erectus odnaleziono wśród ponad 6000 szczątków innych zwierząt. Wszystkie znaleziono u wybrzeży wyspy Jawa w Indonezji. Naukowcy zwracają uwagę, że ślady przodka współczesnego człowieka w tym miejscu potwierdza tezę, iż ludzie ci ok. 140 tys. lat temu żyli w tym regionie i korzystali z dobrodziejstw lokalnej fauny. Analiza kości zwierząt wykazała ślady nacięć na niektórych z nich, co potwierdza, że H. erectus prowadził tryb życia łowiecki, a upolowane stworzenia spożywał. Głównym celem polowań według autorów badania miały być żółwie, a z większych zwierząt wołowate (Bovidae). – Znaleźliśmy najwcześniejsze dowody na polowanie na tak dużą zwierzynę w Azji Południowo-Wschodniej – mówi Harold Berghuis, główny autor badania z Uniwersytetu w Lejdzie. – Człowiekowate z Cieśniny Madura mogły rozwinąć swoją własną strategię łowiecką niezależnie, ale dopuszczamy możliwość, że mogło dojść do pewnego rodzaju wymiany kulturowej z innymi przedstawicielami człowieka pierwotnego. To dlatego, że nigdy wcześniej nie znaleziono dowodów na to, że H. erectus polował na wołowate – wyjaśnia Live Science Berghuis. Jakie zwierzęta zamieszkiwały ten pradawny ląd? Naukowiec zwraca uwagę, że ok. 350 tys. lat temu H. erectus został wyparty z tego regionu Azji przez bardziej współczesną populację ludzką, w skład której wchodzili tajemniczy denisowianie i neandertalczycy. Jednak dowody archeologiczne sugerują, że gatunek ten przetrwał na wyspie Jawa do lat 117 000–108 000, kiedy ostatecznie wyginął. – Z kolei Homo sapiens przybył do Azji Południowo-Wschodniej około 77 tys. lat temu – podkreśla badacz. Zespół Haralda Berghuisa w trakcie wieloletnich badań zidentyfikował w sumie 36 różnych gatunków, które wyodrębniono na podstawie 6372 znalezionych na dnie morza kości. Wśród nich były żółwie, rekiny, hipopotamy, a także warany z Komodo, zwane także smokami z Komodo. To olbrzymi gatunek gada z rodziny waranowatych i największa współcześnie żyjąca jaszczurka. Została odkryta w 1910 roku. Współcześnie jest to gatunek zagrożony wyginięciem. W czasach Homo erectus mogły być najgroźniejszymi żyjącymi na Sundzie drapieżnikami. Źródło: Uniwersytet w Lejdzie Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Życie w ZOO pobudza ciekawość? Niezwykłe wyniki badań orangutanów
Orangutany żyjące w ZOO w późniejszym wieku pozostają bardzo ciekawskie i lubią eksperymentować z różnymi przedmiotami. To dość zaskakujące ustalenie, bo zwierzęta te żyjące na wolności nie wykazują takich skłonności.
Spis treści: Nowe fakty na temat orangutanów w ZOO Zaskakująca aktywność orangutanów Przyczyny różnic zachowań między zwierzętami Orangutany są niezwykłymi zwierzętami. Ludzie dzielą z nimi prawie 97% DNA. To czyni je naszymi bardzo bliskimi krewnymi, chociaż z szympansami łączy nas 98% kodu genetycznego. Ich cechą charakterystyczną są czerwonawe i długie włosy. Uwagę zwracają ramiona, które są dłuższe niż nogi. Nazwa orangutan pochodzi z języka malajskiego (Orang Hutan) i oznacza „człowieka z lasu”. Nowe fakty na temat orangutanów w ZOO Zespół niemieckich i indonezyjskich naukowców opublikował właśnie na łamach „Scientific Reports” wyniki obserwacji orangutanów sumatrzańskich trzymanych w niewoli – w ZOO w Niemczech i Szwajcarii. Zestawiono je z danymi na temat osobników żyjących w warunkach naturalnych. Przyjrzano się orangutanom w wieku od pół roku do 76. roku życia. Badacze zwracali uwagę na interakcję zwierząt z otoczeniem. Okazało się, że w młodym wieku orangutany zarówno w ZOO, jak i w naturze były ciekawe świata i bardzo aktywnie eksplorowały otoczenie. Różnica dotyczy dorosłości. Dojrzałe orangutany mieszkające w ZOO kontynuują eksplorację z dużą częstotliwością, a te mieszkające w naturze – nie są już tak aktywne. Zaskakująca aktywność orangutanów Z obserwacji w ZOO wynika, że dorosłe orangutany w ogrodach zoologicznych często wchodzą w interakcję z licznymi przedmiotami i manipulują różnymi „narzędziami”. Oznacza to, że życie w ZOO znacząco zmienia sposób interakcji orangutanów z otoczeniem. – Nasze badanie pokazuje, że orangutany w ogrodach zoologicznych nie tylko eksplorują więcej, ale także inaczej – powiedziała dr Isabelle Laumer, pierwsza autorka badania z Instytutu Zachowania Zwierząt im. Maxa Plancka w niemieckiej Konstancji. View oEmbed on the source website – Szczególnie fascynujące jest to, że nawet podczas eksploracji tych samych rodzajów obiektów, orangutany trzymane w ZOO wykazywały bogatszy repertuar działań i częściej używały narzędzi lub manipulowały wieloma obiektami w tym samym czasie – dodała. Przyczyny różnic zachowań między zwierzętami Należy jednak pamiętać, że zwierzęta trzymane na uwięzi mają szerszy dostęp do różnych przedmiotów niewystępujących w przyrodzie. Dzikie orangutany wchodziły w interakcję przede wszystkim z naturalnie występującymi obiektami, takimi jak rośliny, kora i patyki. Natomiast orangutany trzymane w zoo angażowały się w działanie z plastikowymi zabawkami, puzzlami i przedmiotami, które można układać w stosy, zaprojektowanymi w celu zachęcania do manipulacji i zaangażowania poznawczego. Co ważne, wiek, w którym orangutany po raz pierwszy zaangażowały się w określone rodzaje eksploracji, był spójny w obu środowiskach, co sugeruje wrodzoną sekwencję rozwojową. Jednak orangutany z ZOO kontynuowały eksplorację w wieku dorosłym, podczas gdy dzikie osobniki nie były tak ciekawskie po skończeniu ósmego roku życia. Skąd ta różnica? Osobniki żyjące w naturze musiały skupić się na żerowaniu i zachowaniu czujności, aby przetrwać – sugerują eksperci. Wyniki tych badań nie są jednak dowodem na bardziej szczęśliwe życie zwierząt w ZOO. Ogrody zoologiczne z reguły nie spełniają biologicznych czy przestrzennych potrzeb dzikich zwierząt. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Znaleziono prastary roślinny artefakt. Wyjaśnia zagadkę migracji wczesnych ludzi
Pierwsi żeglarze pojawili się na Pacyfiku około 55–50 tysięcy lat temu. Dowodem na to jest prastary artefakt znaleziony w jaskini w Papui Zachodniej. Jednak jego funkcja jest dla archeologów zagadkowa.
W tym artykule: Kierunek: Pacyfik. Kiedy tam dotarli pierwsi ludzie? Nietypowy zabytek. Ważny dowód na migracje Migracja aż do Pacyfiku potwierdzona we wczesnym okresie W ostatnich latach archeolodzy uzyskują coraz więcej informacji na temat wczesnych migracji ludzi poza kontynent afrykański. Moment też coraz dalej cofa się w czasie, co nie przestaje zadziwiać badaczy. Kierunek: Pacyfik. Kiedy tam dotarli pierwsi ludzie? Naukowcy z brytyjskiego University of Oxford we współpracy z indonezyjskim Universitas Gadjah Mada przeprowadzili wspólne badania archeologiczne w jaskini Mololo na wyspie Waigeo1 w Papui Zachodniej. Wyspa ta od północy graniczy z Pacyfikiem. Właśnie opublikowali tych badań na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Z tych wykopalisk wynika, że pierwsi żeglarze przybyli do Papui Zachodniej drogą morską z Pacyfiku 55 000–50 000 lat temu i doskonale radzili sobie w nowym środowisku. – Określenie najwcześniejszego momentu, w którym ludzie pojawili się w Papui Zachodniej ma kluczowe znaczenie, ponieważ leży ona u wrót Pacyfiku i pomaga nam zrozumieć, skąd pochodzili przodkowie szerszego regionu – w tym Australii, Nowej Zelandii (Aotearoa) i Hawajów. Oraz jak przystosowali się do życia na nieznanych wyspach – mówi główny autor dr Dylan Gaffney z Uniwersytetu Oxfordzkiego. Kilkadziesiąt tysięcy lat temu Ziemia znajdowała się w epoce lodowcowej, co oznacza, że poziom mórz był niższy. Duże szelfy kontynentalne wokół Azji (zwane Sunda) i Australii (zwane Sahul) były suchym lądem, ale wiele wysp Azji Południowo-Wschodniej pozostało wyspami. Umożliwiło to migracje Homo sapiens: „szlakiem północnym” z dzisiejszego Borneo do Sulawesi, Maluku, a następnie Papui Zachodniej lub „szlakiem południowym” z dzisiejszej Jawy i Bali do Flores, Timoru, a następnie Australii. Nietypowy zabytek. Ważny dowód na migracje Uwagę naukowców zwrócił niewielki przedmiot znaleziony na wyspie Waigeo1. Nie jest to typowy zabytek archeologiczny odkrywany na tak wczesnych stanowiskach archeologicznych. Są z nimi z reguły narzędzia kamienne. Tu mamy do czynienia z przedmiotem wykonanym z surowca organicznego, chociaż na tym stanowisku archeologicznym odkryto też potencjalne kamienne artefakty. Ze względu na delikatną strukturę, zabytki organiczne z reguły rozkładają się szybko i nie pozostaje po nich ślad dla archeologów. Tym razem do badaczy uśmiechnęło się szczęście. Ten zabytek i inne ślady, w tym kości zwierzęce, nie są wizualnie spektakularne, ale wiele mówią o wczesnych migracjach ludzi poza Afrykę. Prostokątny zabytek wykonano z żywicy drzewnej. Wydatowano go z pomocą metody radiowęglowej. Ma 55 000–50 000 lat i jest – według autorów artykułu – najstarszym artefaktem roślinnym wykonanym przez nasz gatunek poza Afryką. Naukowcy uważają, że zabytek stworzono w wieloetapowym procesie poprzez cięcie kory drzewa produkującego żywicę. Następnie pozwolono mu stwardnieć, a potem nadano mu kształt. Jaką pełnił funkcję? Prawdopodobnie była to podpałka – „instrument” pomocny przy wzniecaniu ognisk w jaskini. – Wykorzystanie złożonego przetwarzania roślin wskazuje, że ludzie ci byli wyrafinowani, wysoce mobilni i zdolni do opracowania kreatywnych rozwiązań na małych tropikalnych wyspach – ocenia podsumował profesor Daud Tanudirjo z Universitas Gadjah Mada, który współkierował badaniami. Już wiadomo, jak i kiedy przybyli tu pierwsi ludzie. „Później, niż przypuszczano” Rzadkie znalezisko w osadach z wyspy Timor wskazuje, że ludzie byli tam w drodze na prehistoryczny kontynent Sahul obejmujący m.in. współczesną Australię ok. 44 tysiące lat temu. Wyspa ta n... Migracja aż do Pacyfiku potwierdzona we wczesnym okresie Naukowcy uważają, że odkrycia archeologiczne z jaskini Mololo dostarczają pierwszych mocnych, bezpośrednio datowanych radiowęglowo dowodów na to, że ludzie przemieszczali się szlakiem północnym do regionu Pacyfiku nawet przed 50 000 lat. Wygląda na to, że małe, porośnięte lasami deszczowymi wyspy Pacyfiku wzdłuż równika były kluczowymi miejscami migracji i adaptacji człowieka współczesnego. Te rejony były z jakiegoś powodu niedostępne dla jego przodków. Nowe dowody pokazują, że Homo sapiens żyjący wzdłuż „szlaku północnego” byli wykwalifikowanymi żeglarzami, którzy mogli w sposób zorganizowany przemieszczać się między wyspami. Źródło: Antiquity. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
„Hobbit” z Flores mógł mieć jeszcze mniejszych przodków. Znaleziono kość ramienną jednego z nich
Na słynnej wyspie Flores paleontolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Wykopali szczątki praludzi pochodzące sprzed ok. 700 tys. lat. Znaleziony fragment kości ramiennej pozwolił oszacować, że należały do hominina jeszcze niższego niż „hobbit” z Flores.
W tym artykule: Niezwykłe odkrycia ze stanowiska Mata Menge Najcenniejszy fragment kości przedramienia Krewny Homo erectus z Jawy? Flores to druga co do wielkości wyspa archipelagu Małych Wysp Sundajskich. Turyści odwiedzają ją głównie z powodu wygasłego wulkanu Keli Mutu. Górzysta, porośnięta lasami monsunowymi Flores zdobyła międzynarodową sławę dopiero w 2003 r. Wówczas w jaskini Liang Bua zespół archeologa Mike’a Morwooda odnalazł dobrze zachowane szczątki nieznanych ludzkich praprzodków. Znaleziony na wyspie gatunek został nazwany Homo florensis. Jego nienaukowa, za to znacznie bardziej chwytliwa nazwa to „hobbit” z Flores. Porównanie do głównych bohaterów trylogii J.R.R. Tolkiena człowiek z Flores zawdzięcza swoim rozmiarom. Ten hominin, który żył na Ziemi jeszcze ok. 50 tys. lat temu, był drobniejszy i niższy nawet od Pigmejów afrykańskich. Miał niewiele ponad metr wzrostu. Homo florensis uważany był dotychczas za najmniejszy znany gatunek praczłowieka. Jednak wczoraj w czasopiśmie „Nature Communications” ukazał się artykuł, który może to zmienić. Jego autorzy – m.in. prof. Yousuke Kaifu z Uniwersytetu Tokijskiego – donoszą o odkryciu szczątków nieznanego hominina mających aż 700 tys. lat. Zdaniem badaczy, mógł on być jeszcze mniejszy niż Homo florensis. Niezwykłe odkrycia ze stanowiska Mata Menge 75 km na wschód od jaskini Liang Bua znajduje się stanowisko archeologiczne Mata Menge. To otwarty teren, fragment słabo zaludnionych tropikalnych łąk Flores. W 2016 r. prof. Kaifu wraz ze współpracownikami ogłosił znalezienie w Mata Menge szczątków nieznanego hominina sprzed aż 700 tys. lat. Fragment szczęki i sześć zębów były wyjątkowo małe jak na praczłowieka, nawet w porównaniu z rozmiarami Homo florensis. Już wówczas pojawiał się teoria, że szczątki z Mata Menge mogą należeć do praprzodków „hobbita”. Jednak było ich zbyt mało, by można było to stwierdzić z całą pewnością. Brakowało również jakiejkolwiek części szkieletu poniżej głowy, która pomogłaby powiedzieć coś więcej o rozmiarach prehistorycznych mieszkańców Flores. Najcenniejszy fragment kości przedramienia Teraz zespół Yousuke Kaifu, Iwana Kurniawana z Centrum Badań Geologicznych w Indonezji i prof. Gerrita van den Bergha z Uniwersytetu Wollongong opisuje odkrycie nowych szczątków z Mata Menge. Tym razem paleontolodzy natrafili na długo poszukiwany fragment szkieletu – kość ramienną. A dokładniej jej kawałek z odłamanym trzonkiem. Jest bardzo mały, jednak badania mikroskopowe pozwoliły ustalić, że należał do dorosłego osobnika. Naukowcy wpierw oszacowali długość całej kości na 20-22 cm. Następnie na tej podstawie określili, że nieznany mieszkaniec Flores miał między 93 a 121 cm. Najprawdopodobniej – ok. 100 cm. To o sześć centymetrów mniej niż szkielet kobiety z gatunku Homo florensis znaleziony w Liang Bua. Badacze twierdzą, że tym samym znaleźli najmniejszą znaną kość ramienną należącą do hominina, jaką kiedykolwiek odkryto. Krewny Homo erectus z Jawy? Łącznie w Mata Menge znaleziono dotychczas dziesięć skamieniałości należących do przynajmniej czterech osobników (w tym dwojga dzieci). Wszystkie anatomicznie przypominają szczątki Homo florensis pochodzące z jaskini Liang Bua. Możliwe więc, że w Mata Menge znaleziono praprzodka „hobbita” – wcześniejszą, mniej wyspecjalizowaną „wersję” tego hominina. Szczątki dzieli jednak aż kilkaset tysięcy lat. Naukowcy są zdania, że ich odkrycie potwierdza związek Homo florensis z człowiekiem wyprostowanym (Homo erectus). Homo erectus był pierwszym homininem, który żył poza Afryką. Dotarł nawet na Jawę. Niewielkie zęby z Mata Menge okazały się anatomicznie podobne do zębów H. erectusa znalezionych na Jawie. Na tej podstawie badacze przypuszczają, że „hobbici” wywodzili się z niewielkiej populacji H. erectus, która dotarła na Flores. Mogło to się zdarzyć około miliona lat temu. Warunki panujące na wyspie – mała ilość żywności i brak dużych drapieżników – doprowadziły do drastycznej redukcji rozmiarów ciała. Według tej teorii szczątki z Mata Menge należałyby do potomków H. erectus i praprzodków „hobbitów”. Na razie to jednak tylko hipoteza, której potwierdzenie wymaga zgromadzenia kolejnych dowodów (np. znalezienia na Flores szczątków H. erectusa). Źródło: Nature Communications, New Scientist Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Smok z Komodo ma zęby pokryte żelazem. Tyranozaury mogły być podobnie wyposażone
Naukowcy odkryli nowy sposób, w jaki słynne warany z Komodo są przystosowane do polowań. Zwierzęta te mają brzegi zębów pokryte żelazem, co ułatwia im rozrywanie ofiar. Zęby tyranozaurów mogły być wzmocnione w ten sam sposób.
W tym artykule: Co warany mają wspólnego z dinozaurami? Zęby waranów pokryte żelazem Żelazne zęby największych drapieżników Jaszczurki nie kojarzą się nam z groźnymi stworzeniami. Jednak gdybyśmy mieszkali w Indonezji, byłoby zupełnie inaczej. Na tamtejszych wyspach – a konkretnie na wyspach Archipelagu Sundajskiego – żyją największe i najniebezpieczniejsze jaszczurki świata. To warany z Komodo, zwane również smokami z Komodo (Varanus komodoensis). Warany z Komodo są o rząd wielkości dłuższe od występujących w Polsce jaszczurek zwinek czy padalców. Mogą osiągać nawet trzy metry długości. Ich waga sięga 80–90 kg. Tak duże zwierzęta są znakomitymi myśliwymi. Warany to drapieżniki szczytowe i to bardzo groźne. Przyczajają się i polują z zaskoczenia, atakując zwierzęta znacznie większe od siebie. Ich ofiarami padają bawoły wodne, konie, świnie i jelenie. Smoki nie gardzą również mniejszymi ptakami i ssakami. Co warany mają wspólnego z dinozaurami? Niekiedy spotyka się stwierdzenie, że warany to żyjące dinozaury. Nie jest ono ścisłe. Warany są z dinozaurami spokrewnione, ale bardzo daleko, jak wszystkie gady. Zwierzęta te są o wiele młodsze – wyewoluowały kilka milionów lat temu w Australii. Stamtąd dotarły do Indonezji, gdzie się zadomowiły. Ich bliższymi kuzynami są aligatory i krokodyle. Mimo to naukowcy znajdują podobieństwa między dinozaurami a smokami z Komodo. Pół roku temu zespół badaczy zebrał zęby dorosłego warana żyjącego w zoo w Toronto. Okazały się zaskakująco podobne do zębów teropodów. To podrząd dwunożnych i mięsożernych dinozaurów, do którego należały takie wielkie bestie jak gigantozaur czy spinozaur. Podobnie jak one, dorosłe smoki z Komodo mają silnie zakrzywione zęby z ząbkowanymi krawędziami. – Jesteśmy bardzo podekscytowani tym odkryciem. Dzięki niemu smok z Komodo staje się organizmem modelowym do badania trybu życia i strategii zdobywania pokarmu przez wymarłe teropody – mówiła w styczniu Tea Maho, główna autorka pracy opublikowanej w „PLOS ONE”. Zęby waranów pokryte żelazem Do podobnych wniosków doszli autorzy najnowszego artykułu o waranie z Komodo. Ukazał się on właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature Ecology & Evolution”. Badacze z King’s College London znów zajęli się zębami smoków. Wpierw jednak zebrali próbki – z muzeów, a także z ogrodu zoologicznego w Londynie, w którym żyje 15-letni waran Ganas. Nie było to trudne, ponieważ warany, jak większość gadów, wymieniają zęby przez całe życie. Naukowcy poddali zęby smoków analizom chemicznym i zaawansowanemu obrazowaniu. Okazało się, że zawierają one sporo żelaza. Nie było to niespodzianką, żelazo wchodzi w skład zębów wielu gadów. Jednak u waranów było ono skoncentrowane w jednym miejscu: na końcówkach zębów i na tnących, ząbkowanych krawędziach. To właśnie przez ten pierwiastek zęby waranów zabarwione są na pomarańczowo. Samica warana z Komodo nie potrzebuje partnera, żeby się rozmnażać. Oto dowód Charlie to samica warana z Komodo, mieszkająca w Chattanooga ZOO w Tennessee w Stanach Zjednoczonych. Charlie niedawno po raz pierwszy została matką. Badania DNA wykazały, że młode przyszły ... Żelazne zęby największych drapieżników U waranów żelazo tworzy cienką warstewkę chroniącą i zaostrzającą końcówki zębów najbardziej narażone na uszkodzenia. Dzięki niej zwierzęta są w stanie rozrywać ciało tak dużych ofiar, jak jelenie albo bawoły. Zdaniem badaczy podobne przystosowanie do drapieżnictwa mogło występować u dinozaurów, takich jak tyranozaur. – Smoki z Komodo mają zakrzywione, ząbkowane zęby, którymi rozrywają i rozdzierają swoją ofiarę, zupełnie jak dinozaury. Chcemy wykorzystać to podobieństwo, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak mogły się pożywiać mięsożerne dinozaury – mówi Aaron LeBlanc, główny autor nowych badań. Porównanie z waranami jest o tyle istotne, że przy użyciu obecnych technologii naukowcy nie są w stanie stwierdzić, czy poziom żelaza w zębach dinozaurów był podwyższony, czy też nie. Badanie może też pomóc lepiej chronić warany. Gigantyczne jaszczurki należą do gatunków zagrożonych wyginięciem. Według szacunków z 2015 r. w naturze żyje już tylko ok. 3 tys. smoków. Siedliska tych wspaniałych zwierząt kurczą się z powodu zmian klimatycznych i działalności człowieka. Warany padają również ofiarą kłusowników, przemytników i nielegalnego handlu. Źródła: EurekAlert, Nature Ecology & Evolution. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najstarsze figuratywne malowidła naskalne świata są jeszcze starsze. Nie pochodzą z Europy
Malowidła, na których ukazano ludzi w towarzystwie dzikiej świni, należą do jednych z najstarszych na świecie przedstawień narracyjnej sztuki naskalnej. Pochodzą z Indonezji. Są nawet bardziej wiekowe niż słynne obrazki z jaskiń Lascaux czy Chauveta.
W tym artykule: Gdzie doszło do „ludzkiej rewolucji”? Dzika świnia z wyspy Sulawesi w Indonezji. Prastara sztuka naskalna Coraz lepsze metody datowania Archeolodzy długo sądzili, że do rozkwitu ludzkiej kultury doszło około 45 tysięcy lat temu w Europie. To wówczas, wraz z pojawieniem się człowieka współczesnego, czyli Homo sapiens na tym kontynencie zaczęto wykonywać zaawansowane technologicznie narzędzia, biżuterię z zębów czy muszli, ale też figurki. Na zdecydowanie większą skalę niż wcześniej, grzebano zmarłych. Gdzie doszło do „ludzkiej rewolucji”? Jak się okazuje, to wydarzenie, określanie czasem jako „rewolucją górnego paleolitu” lub „ludzką rewolucją” nie odbyło się tylko w Europie. Z najnowszych badań wynika, że niektóre aspekty kultury symbolicznej ludzi pojawiły się nawet wcześniej w innych miejscach na świecie. Jednym z nich jest Indonezja w Azji. W ciągu ostatniej dekady archeolodzy dokonali tam niezwykłych odkryć. Namierzyli i wydatowali malowidła naskalne sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. To było spore zaskoczenie dla badaczy zajmujących się wczesną sztuką. „Ludzka rewolucja” objęła zatem 40 tysięcy lat temu nie tylko Europę. Taki obraz wynikał po prostu ze słabego stanu badań w innych lokalizacjach. Dzika świnia z wyspy Sulawesi w Indonezji. Prastara sztuka naskalna Zespół badaczy z Indonezji i Australii ogłosił właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” nowe datowania sztuki naskalnej z Sulawesi w Indonezji. Malowidła te wykonano czerwoną farbą w jaskiniach Leang Bulu' Sipong 4 i Leang Karampuang. Te wykonane w drugiej pieczarze przedstawiają postaci podobne do ludzi wchodzące w interakcję z dziką świnią. Zwierzę wykonano w tak sugestywny sposób, że nawet udało się określić jego gatunek. Jest to świnia celebeska (łac. Sus celebensis). Badacze uważają, że ukazano w ten sposób jakąś opowieść. – Nie wiemy, co to była za historia. Być może była to relacja z prawdziwego polowania na dzika lub przedstawienie mitu lub wyimaginowanej opowieści. Niezależnie od tego, wydaje się, że dotyczy ona relacji między świniami a ludźmi, tak jak wyobrażali je sobie pierwsi ludzie na Sulawesi – piszą badacze na łamach „The Conversation”. Z analiz wynika, że przedstawienie to namalowano co najmniej 51 200 lat temu. Co to oznacza? Że jest to najprawdopodobniej najwcześniejsza na świecie narracyjna i figuratywna sztuka jaskiniowa. Znamy wcześniejsze bohomazy wykonywane przez człowieka i przodków Homo sapiens. Ale były to na przykład dość nieporadnie wykonane wzory geometryczne. Warte odnotowania są na przykład negatywy dłoni wykonane przez neandeartalczyków jakieś 64 tys. lat temu w hiszpańskiej jaskini Maltravieso. Nie ma jednak porównania do złożonych malowideł z Indonezji. Należy podkreślić, że nawet słynne galerie malowideł z pogranicza Francji i Hiszpanii, w Lascaux czy w Jaskini Chauveta są zdeydowanie późniejsze niż malowidła z Indonezji. To pokazuje, jak bardzo ograniczona była nasza wiedza o zdolnościach kognitywnych naszych paleolitycznych przodków jeszcze jakieś 10 lat temu. Wówczas to określono wiek pierwszych malowideł z Indonezji. Coraz lepsze metody datowania W archeologii kluczowe jest określenie wieku. Bez tego nie byłoby możliwe umieszczenie odkryć na osi czasu, a to jest dla badaczy najstarszej historii człowieka ważne, aby próbować rekonstruować dzieje człowieka. Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko To mogą być największe naskalne ryty, jakie znamy. Pochodzą sprzed dwóch tysięcy lat, a znajdują się w Wenezueli, nad brzegami rzeki Orinoko. Niektóre z nich są większe od 10-piętrowego... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksza-sztuka-naskalna-na-swiecie-gigantyczne-weze-wyryte-w-skalach-nad-brzegami-rzeki-orinoko1-0365bd7.png" width="938" height="528" alt="Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko" title="Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko" /> Archeolodzy tworzą na przykład typologie naczyń ceramicznych i śledzą ich zmiany w czasie. Na tej podstawie są w stanie w przybliżeniu określić ich wiek. Jednak najważniejsze jest określenie wieku bezwzględnego – a to umożliwiają metody fizykochemiczne. Badacze przeszłości najczęściej korzystają z metody węgla radioaktywnego C14. Na przestrzeni lat była ona udoskonalana. Okazało się, że wiele próbek przebadanych kilkadziesiąt lat temu tak naprawdę było starszych, gdyż należało uwzględnić tak zwaną kalibrację. W przypadku malowideł naskalnych z jaskini Leang Bulu' Sipong 4 postarzono poprzednie wyniki badań o kilka tysięcy lat, chociaż zastosowano metodę uranowo-torową. Teraz naukowcy uznają, że scena polowania powstała co najmniej 48 tysięcy lat temu. Podobnie jak w przypadku malowideł z Leang Karampuang są one zdecydowanie starsze niż narracyjne malowidła z Europy. Analiza i datowanie próbek nie było prostym zadaniem. Wykorzystano nową metodę, która umożliwia określenie wieku nacieków na malowidłach. Zatem uzyskane daty dotyczą nie tyle samych malowideł, a substancji, które pojawiły się na nich później. Dlatego malowidła muszą być starsze niż nacieki. Metoda ta wykorzystuje laser sprzężony ze spektrometrem mas. Z pomocą wiązki lasera cieńszego kilkukrotnie od włosa pobrali węglan wapnia zalegający blisko malowidła. Następnie określili wiek próbki metodą uranowo-torową. Źródła: Nature, The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tygrys jawajski jednak istnieje? W Indonezji ruszają poszukiwania gatunku uważanego za wymarły
Pojawiły się przesłanki wskazujące, że tygrys jawajski, nieobserwowany od dekad i oficjalnie uznany za wymarły, ciągle może żyć w naturze. Władze Indonezji zamierzają to sprawdzić
W tym artykule: Zagadkowy włos wielkiego kota Czy tygrys jawajski jeszcze istnieje? Kiedy ostatni raz widziano tygrysa jawajskiego? Jeszcze sto lat temu w Indonezji żyły trzy podgatunki tygrysów. Były to tygrys balijski, tygrys jawajski i tygrys sumatrzański. Dzisiaj pozostał już tylko jeden – ostatni z wymienionych. Tygrys sumatrzański ciągle występuje na Archipelagu Sundajskim, choć jest krytycznie zagrożony. Być może jednak w najbardziej odludnych rejonach Jawy od kilkudziesięciu lat ukrywa się tygrys jawajski. Tego wielkiego kota ostatni raz widziano w drugiej połowie lat 70. minionego wieku. W 2008 r. silnie pręgowany, choć stosunkowo nieduży tygrys został oficjalnie uznany za zwierzę wymarłe. Ta decyzja mogła zostać podjęta zbyt pochopnie. Kilka lat temu w pobliżu miasta Sukabumi w prowincji Jawa Zachodnia znaleziono włos. Opublikowane właśnie wyniki badań DNA wskazują, że może on należeć do tygrysa jawajskiego. Zagadkowy włos wielkiego kota W 2019 r. na plantacji w okolicy wioski Cipendeuy Ripi Yanur Fajar jeden z okolicznych mieszkańców zauważył nietypowe zwierzę. Miało przeskoczyć przez ogrodzenie. Wokół płotu pozostawiło ślady stóp i pazurów. Na ogrodzeniu zaś dosłownie jeden włos. Ten włos został właśnie przebadany przez naukowców. Wyniki badań DNA opublikowano w czasopiśmie „Oryx”. Naukowcy porównali DNA mitochondrialne z próbkami pobranymi z okazu tygrysa jawajskiego znajdującego się w Muzeum Zoologii w indonezyjskim mieście Bogor. Kontrolnie zestawili je również z DNA mitochondrialnym innych podgatunków tygrysów, m.in. sumatrzańskiego. Jak się okazało, materiałowi genetycznemu pobranemu z włosa najbliżej było do DNA tygrysa jawajskiego pozyskanego z muzeum. Czy tygrys jawajski jeszcze istnieje? – Opierając się na pogłębionym wywiadzie z Ripim Yanur Fajarem, który widział zwierzę, sądzimy, że włos należy do tygrysa jawajskiego – napisali badacze w swojej pracy. To jednak nie przesądza, czy te wspaniałe zwierzęta nadal żyją na wolności. – Aby to wykazać, potrzebne są kolejne badania genetyczne i terenowe – zauważają naukowcy. Władze Indonezji w oficjalnym oświadczeniu zapowiedziały, że postarają się ustalić, czy w Indonezji nadal występują tygrysy jawajskie. Jeśli zaś ich istnienie uda się potwierdzić – np. dzięki fotopułapkom – wówczas zwierzęta zostaną objęte natychmiastową ochroną. Upublicznienie badań DNA włosa zaniepokoiło Muhammada Ali Imrona, szefa WWF Indonesia's Forest and Wildlife Program. Jego zdaniem zwiększa to ryzyko przyciągnięcia uwagi kłusowników. Zrekonstruowano genom wyjątkowego zwierzęcia z plejstocenu. DNA pozyskano z odchodów hieny jaskiniowej Naukowcy po raz pierwszy zrekonstruowali mitochondrialne DNA nosorożca włochatego, który żył na terytorium Europy. Materiał genetyczny zachował się w skamieniałych odchodach wymarłego dra... Kiedy ostatni raz widziano tygrysa jawajskiego? Ten niepokój jest uzasadniony. Tygrys jawajski najprawdopodobniej wyginął, ponieważ utracił środowisko, w którym żył. Na początku XX wieku na Jawie żyło 28 mln ludzi, a kraj szybko się rozwijał. Potrzeba było coraz więcej terenu pod uprawę ryżu. W 1938 r. naturalne lasy pokrywały 23 proc. powierzchni wyspy. W 1975 r. już tylko 8 proc. Liczba ludności wzrosła zaś do 85 mln. W latach 70. tygrysy jawajskie – podobnej wielkości jak sumatrzańskie, ale z większą ilością cienkich pręg – żyły już tylko w prowincji Meru Betiri, w najwyższych górach na południowej Jawie. Do ich wymarcia przyczyniły się nie tylko ograniczenie i fragmentacja siedlisk. W poprzedniej dekadzie z powodu chorób w wielu rejonach Jawy zmniejszyło się pogłowie sambara sundajskiego, jednej z głównych zdobyczy tygrysów jawajskich. Zwierzęciu zagrażali również myśliwi i kłusownicy. W 1972 r. na terenach, gdzie przypuszczalnie żyły jeszcze tygrysy, utworzono rezerwat. Było już jednak za późno. Ostatniego przedstawiciela tygrysów jawajskich widziano w naturze w 1976 r. I aż do teraz wydawało się, że zwierzęta te na zawsze zniknęły z powierzchni Ziemi. Źródła: Phys.org, Cambridge University Press, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Erupcja Krakatau była jedną z największych w historii. Wulkan zabił dziesiątki tysięcy ludzi
Natura niejednokrotnie manifestowała swoją niszczycielską siłę. Erupcja wulkanu Krakatau nie była najsilniejszą w historii, a jednak pochłonęła dziesiątki tysięcy istnień ludzkich. Wielki kataklizm wywołał skutki globalne, które niemal cały świat odczuwał przez lata po wybuchu. Co w XIX wieku wydarzyło się na niewielkiej wyspie położonej w Cieśninie Sundajskiej? Jakie były skutki erupcji Krakatau? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
W tym artykule: Gdzie leży wulkan Krakatau? Historia Erupcji Krakatau w 1883 roku Skutki erupcji wulkanu Krakatau Erupcje Krakatau w późniejszych latach Czy można zwiedzać wulkan Krakatau? Świat nauki napisał wiele scenariuszy końca ludzkości. Jedna z hipotez zakłada, że życie na Ziemi ulegnie unicestwieniu w następstwie erupcji jednego z superwulkanów. Jako najbardziej prawdopodobny sprawca zagłady wskazywana jest kaldera Yellowstone. Zdaniem badaczy, gdy dojdzie do wybuchu, superwulkan wyrzuci do atmosfery ponad tysiąc kilometrów sześciennych popiołu wulkanicznego. Trudno wyobrazić sobie skutki takiego kataklizmu, tym bardziej, że już erupcja Krakatau z 1883 roku, która uwolniła znacznie mniejszą siłę, wywołała katastrofę na globalną skalę i unicestwiła dziesiątki tysięcy ludzi. Gdzie leży wulkan Krakatau? W przeszłości Krakatau była niewielką wyspą wulkaniczną położoną w obszarze Cieśniny Sundajskiej, między Jawą a Sumatrą. Dziś nazwę tę nosi archipelag czterech wysp, należących do Indonezji. Varlaten i Lang stanowią pozostałość wcześniejszych erupcjach. Rakata powstała w następstwie wielkiego kataklizmu z 1883 roku, w wyniku którego dwie trzecie pierwotnej wyspy dosłownie zniknęło. Ostatnią jest Anuk Krakatau, która niespełna 100 lat temu wyłoniła się spod powierzchni morza. Historia Erupcji Krakatau w 1883 roku W XIX wieku wyspa Krakatau nie była zamieszkana. Duża aktywność wulkaniczna i sejsmiczna nie stwarzała dogodnych warunków do życia. Największy stożek wznosił się wówczas na wysokość 813 metrów. Nikt nie chciał żyć w cieniu złowieszczej góry. Wulkan Tambora, czyli największy wybuch wulkanu w historii Sprawcą największej katastrofy w czasach historycznych był wulkan Tambora. Potężna erupcja, która miała miejsce w 1815 roku, pochłonęła ponad 11 tys. istnień ludzkich, jednak biorąc pod... Wzmożone wstrząsy zaczęto odnotowywać już w 1878 roku. Dwa lata później silne trzęsienie ziemi zrównało z ziemią większość zabudowań wzniesionych na zachodnim brzegu Jawy. Kolejne silne wstrząsy nawiedziły ten obszar w maju 1883 roku. Największy z kraterów na Krakatau zaczął wówczas uwalniać popiół i gazy. Na jego zboczach pojawiły się pęknięcia, którymi woda morska wlewała się do środka. Całą wyspę otoczyły kłęby pary. Spektakl zwiastujący zbliżającą się katastrofę trwał trzy miesiące. 26 sierpnia 1883 roku, o godzinie 12:53 czasu lokalnego, nastąpiła seria potężnych eksplozji. Z krateru zaczął wydobywać się słup dymu, osiągający wysokość ok. 27 kilometrów. Ogłuszający huk niósł się na odległość 4300 kilometrów. Kilka godzin później w okoliczne wybrzeża uderzyła fala tsunami. Następnego dnia nastąpiły kolejne cztery eksplozje. Ostatnią odnotowano o 10:02 czasu lokalnego. Była to jedna z największych katastrof naturalnych w historii. W powietrzu zawisły ogromne ilości pyłu wulkanicznego. Według różnych źródeł, objętość materiału wynosiła od 19 do 40 kilometrów sześciennych. Popiół najprawdopodobniej sięgnął mezosfery, a błyski były widoczne nawet na oddalonych o tysiące kilometrów wyspach Oceanu Indyjskiego. Powstała potężna fala uderzeniowa, która przemieszczała się z prędkością 1100 km/godz. i okrążyła planetę trzy i pół raza. Skutki erupcji wulkanu Krakatau Potężne erupcje całkowicie zniszczyły większą część wyspy. Rakata, która pozostała po kataklizmie, ma zaledwie jedną trzecią pierwotnej powierzchni. Przez długi czas wyspa pozostawała całkowicie wyjałowiona. Z jej powierzchni zniknęło wszelkie życie. Spływy piroklastyczne wzbudziły niszczycielskie tsunami. Fala osiągnęła wysokość 40 m i pędziła z prędkością ponad 700 km/godz. Niszczycielski żywioł zrównał z ziemią wszystkie osady na pobliskich lądach. Zanim fala zniknęła, zdążyła opłynąć połowę Ziemi. Opad popiołu wulkanicznego objął 70 proc. powierzchni planety. Ogromne nagromadzenie pyłów w atmosferze przyczyniło się do wystąpienia anomalii pogodowych. Promieniowanie słoneczne nie docierało w dostatecznej ilości, czego skutkiem był spadek średniej temperatury na świecie o ok. 1,2 stopnia Celsjusza. Latem pojawiały się gwałtowne deszcze, a zimą temperatura wzrastała powyżej średnich wartości sprzed erupcji. Pogoda wróciła do normy dopiero po pięciu latach. Znaczne nagromadzenie pyłów było też przyczyną wystąpienia zjawisk, jakich wcześniej nie obserwowano. Wystarczy wspomnieć, że przez 36 miesięcy po kataklizmie Słońce na półkuli północnej świeciło zielonkawym blaskiem, natomiast Księżyc przybrał niebieskawe zabarwienie. Na niższych szerokościach geograficznych w Europie pojawiły się zorze. W następstwie wielkiego kataklizmu zginęło 36–40 tys. osób. Erupcje Krakatau w późniejszych latach W 1927 roku z morza wyłoniła się nieduża wyspa, nazwana Anuk Krakatau, co oznacza „dziecko Krakatau”. Obiekt jest niczym innym, jak stożkiem podwodnego wulkanu. Erupcje następują często, na szczęście większość z nich nie stanowiła dużego zagrożenia. Trzeba jednak pamiętać, że aktywny wulkan wciąż jest wyjątkowo niebezpieczny, czego dowodzi zdarzenie z 22 grudnia 2018 roku. Budzi się podwodny wulkan Kolumbo. Popularna grecka wyspa w zagrożeniu Wkrótce może dojść do erupcji podwodnego wulkanu Kolumbo. Naukowcy odkryli ogromną komorę magmową na Morzu Egejskim, tuż u wybrzeży greckiej wyspy Santoryn. Naukowcy ostrzegają, że w prz... O ile sama erupcja nie była zbyt silna (nie wywołała większych skutków u wybrzeży Jawy i Sumatry), to w następstwie osunięcia się skał powstała 5-metrowa fala tsunami. Żywioł uderzył w okoliczne wybrzeża. 370 osób poniosło wówczas śmierć a 15 tys. odniosło obrażenia. Ostatnia erupcja miała miejsce w październiku 2021 roku. Na szczęście ta nie okazała się tragiczna w skutkach. Popioły wzniosły się na 1,5 km, a wybuch nie wyzwolił fali tsunami. Czy można zwiedzać wulkan Krakatau? Mimo że wulkan przez cały czas jest aktywny, a rocznie przybywa mu ok. 7 m, wyspa, na której wznosi się Anuk Krakatau, jest dostępna dla ruchu turystycznego. Należy jednak podkreślić, że możliwość odbycia trekkingu zależy od bieżącej aktywności wulkanicznej. Zdarza się, że stożek można obserwować tylko z łodzi oddalonej o kilka kilometrów, ale w sprzyjających warunkach można wejść na wyspę i wspiąć się na zbocza wulkanu. Jeżeli pozwalają na to warunki, da się wejść na sam szczyt. Przed erupcją z 2018 roku wulkan mierzył 400 metrów. Po wybuchu stożek zmniejszył się do 110 metrów. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Słyną z niezwykłych umiejętności nurkowania. Badjao pod wodą wytrzymują nawet 5 minut
Legenda mówi, że ich przodkowie zamiast płuc mieli skrzela i dlatego Badjao potrafią tak długo przebywać głęboko pod wodą.
W tym artykule: Gdzie żyje lud Badjao? Polka nakręciła film o „ludziach-rybach” Dziecko pośrodku morza. Czy to możliwe, że chłopiec siedzi w tej łupince zupełnie sam? Drobny chłopiec spokojnie wypatrywał bąbli powietrza na wodzie. Dorosły w tym czasie nurkował. – Poznałam Badjao, plemię morskich nomadów z Borneo, i dość szybko zorientowałam się, że mam historię, którą trzeba opowiedzieć. Dlaczego? Bo oni, a przynajmniej ich styl życia, za chwilę przestaną istnieć – opowiada Eliza Kubarska, reżyserka filmu Badjao. Duchy z morza (Walking Under Water). Życie tej społeczności od zawsze związane było z morzem. Każdy noworodek wrzucany był do niego i wyławiany pewnymi dłońmi ojca. Tak zawiązywała się więź z żywiołem, który sprzyjał i karmił. Ci mistrzowie freedivingu do perfekcji opanowali sztukę schodzenia pod wodę bez specjalistycznego sprzętu. Do nurkowania na dużych głębokościach nie potrzebują butli z powietrzem, wystarcza im zwykła rurka dostarczająca je przy pomocy kompresora. Potrafią wiele minut chodzić po dnie z kuszą lub włócznią w poszukiwaniu ryb. Gdzie żyje lud Badjao? Od stuleci Badjao zamieszkują spory obszar ciepłych mórz Sulu i Celebes, tak zwany „koralowy trójkąt”. Żyją w rodzinnych klanach, nie przynależą do żadnego z państw, a więc nie mają dokumentów. Na terenach Malezji, gdzie żyli, jeszcze zanim powstała jako państwo, często traktuje się ich jako nielegalnych imigrantów. Nie kształcą się – nie potrafią nawet czytać. Mieszkają w chatach zbudowanych na palach i łodziach, polując na ryby i zbierając owoce morza. Są samowystarczalni. Bezbłędnie kluczą sobie tylko znanymi drogami pośród morskiego archipelagu pomiędzy Filipinami a wyspą Borneo, Malezją i Indonezją. Ale ci wolni ludzie i morscy nomadzi w dzisiejszym świecie spychani są na margines egzystencji. Przegrywają z cywilizacją. I z turystami, bo dla nich powstają coraz to nowe kurorty. Z międzynarodowymi kompaniami, które wykupują ziemię, grodzą ją i stawiają swoje ośrodki. Biznes nie zna sentymentów. Znikają maleńkie przybrzeżne poletka, prowizoryczne domy na palach równane są z ziemią i już nigdy nie staną tam nowe. Badjao nie mają szans, konkurując z kutrami, które łowią na przemysłową skalę – oświetlając głębiny halogenami, zgarniają tony ryb w swoje sieci. Badjao nie mogą przetrwać, stosując swoje tradycyjne techniki. Dotąd żyli w zjednoczeniu z naturą. Teraz zdarza się, że polują z użyciem dynamitu, bo tylko tak z trudem są w stanie wyżywić rodzinę. Od jednego wybuchu giną nie tylko ryby – na wiele lat umiera też zjawiskowa rafa. Równowaga świata Badjao została zachwiana. I oni gubią się w tym świecie. Polka nakręciła film o „ludziach-rybach” Film Elizy Kubarskiej nagrodzono już na warszawskim Planete+ Doc Film Festival (obecnie Docs Against Gravity), w Toronto na Hot Docs i Los Angeles na LA Film Festival. Opowiada on historię Alexana, ostatniego nurka głębinowego, i jego 11-letniego bratanka Sariego. Mieszkają na wyspie Mabul w malezyjskiej części Borneo. Ich dom zmienia się, odkąd Mabul została odkryta przez przemysł turystyczny. Wokół niej znajduje się jedno z najpiękniejszych w świecie miejsc do nurkowania. Na lądzie wyrastają więc kolejne kurorty, coraz mniej miejsca zostaje dla Badjao. Sari waha się – uczyć się od wuja, jak nurkować i polować na ryby czy może iść do pracy dla zagranicznego koncernu? Alexan opowiada chłopcu miejscowe legendy o ludziach, którzy mieli skrzela. – Nigdy nie stawiaj stopy na wyspie bez zapytania jej duchów o pozwolenie. I nigdy nie nurkuj bez pozwolenia duchów oceanu – tłumaczy świat Sariemu. Łowią i rozmawiają, chłopiec obsługuje kompresor podłączony do prymitywnego silnika pompującego powietrze do rurki. Ryb upolowanych na kuszę jest mało, kompresor szwankuje. Jaką decyzję podejmie Sari?
Najstarsza piramida na świecie? Kontrowersje wokół świętego miejsca w Indonezji i ostatnich badań
Na łamach czasopisma naukowego „Archeological Prospection” opublikowano artykuł, w którym stwierdzono, że stanowisko megalityczne w Indonezji może być najstarszą konstrukcją piramidalną wybudowaną przez człowieka. Badacze stwierdzili, że pierwsze fragmenty budowano nawet 27 tysięcy lat temu. Jednak znaczna część środowiska archeologicznego uważa, że ta teza jest co najmniej kontrowersyjna.
W tym artykule: Czym jest święte miejsce w Jawie Zachodniej? Najstarsza budowla stworzona przez człowieka Kontrowersje wokół badań Nie ma żadnych dowodów na istnienie najstarszej w historii cywilizacji w Indonezji Tajemnicze komory we wnętrzu wzgórza Gunung Padang to olbrzymia megalityczna struktura położona w indonezyjskiej wiosce Karyamukti, w prowincji Jawa Zachodnia. Obiekt położony jest na wysokości 885 metrów n.p.m., na szczycie wygasłego wulkanu. W języku sundajskim nazwa oznacza „Górę Oświecenia”. Do dziś bowiem struktura uważana jest przez Sundajczyków za miejsce święte. Lud ten wierzy, że konstrukcja powstała w wyniku działań legendarnego króla Siliwangi. Władca miał wybudować swój pałac w ciągu jednej nocy. Czym jest święte miejsce w Jawie Zachodniej? Chociaż ruiny enigmatycznej budowli znane są archeologom od XIX wieku, do dziś nie wiadomo dokładnie, czym pierwotnie była. Problem polega na tym, że dziś Gunung Padang wygląda jak ogromne cmentarzysko, przez które przeszedł wielki huragan. Przez lata naukowcy przeprowadzali badania archeologiczne, geologiczne i geofizyczne, aby wyjaśnić znaczenie tego stanowiska. Już kilka lat temu naukowcy odkryli, że pod ziemią, na której znajdują się megalityczne głazy ze skały wulkanicznej, znajduje się prawdopodobnie najstarsza piramida na świecie. W 2018 roku na łamach „Earth and Space Science Open Archive” opublikowano artykuł, w którym postawiono hipotezę, że człowiek mógł wybudować pierwsze zabudowania w tym miejscu już ponad 20 tys. lat temu. To jednak oznaczałoby, że konstrukcja ta byłaby znacznie starsza, niż najstarsza w historii piramida w Egipcie. Biorąc pod uwagę, że piramidy uważa się za symbol cywilizacji, odkrycie mogłoby zmusić badaczy do napisania historii od nowa. Problem polega na tym, że jest wiele wątpliwości co do rzetelności badań w Indonezji. Najstarsza budowla stworzona przez człowieka Badania, które pod koniec października ukazały się w czasopiśmie naukowym „Archeological Prospection”, rzekomo potwierdzają te doniesienia. Multidyscyplinarne analizy miały wykazać, że najstarszy etap budowy Gunung Padang rozpoczął się nawet ok. 25 tys. lat p.n.e. Dla porównania – dotychczas za najstarszą budowlę wykonaną ludzkimi rękoma uchodziła Göbekli Tepe w Turcji. Jej powstanie datowane jest na 10 tys. lat p.n.e. – Nasze badanie ujawniło przekonujące dowody na istnienie złożonego i wyrafinowanego stanowiska megalitycznego. Datowanie radiowęglowe gleb organicznych ze struktur pozwoliło odkryć wiele etapów budowy datowanych na tysiące lat przed naszą erą, przy czym początkowa faza sięga epoki paleolitu. Odkrycia te oferują cenny wgląd w historię budowy Gunung Padang, rzucając światło na możliwości inżynieryjne starożytnych cywilizacji – czytamy w artykule. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... Naukowcy opisują, że udało im się częściowo zrekonstruować, jak mogło w przeszłości wyglądać Gunung Padang. – Szczyt wzgórza charakteryzuje się płaską, ściętą powierzchnią ozdobioną kamiennymi tarasami ze stojącymi kamieniami, zwanymi menhirami. Ta majestatyczna konstrukcja przypominająca amfiteatr zwrócona jest w kierunku północnym. Oferuje urzekający widok na kompleks aktywnego wulkanu Gede-Pangrango – wyjaśniają autorzy. Kontrowersje wokół badań Badania były prowadzone w latach 2011–2015. Zespół archeologów, geologów i geofizyków pracował pod kierownictwem geologa Danny’ego Hilmana Natawidjaja z indonezyjskiej Krajowej Agencji Badań i Innowacji. W ciągu czterech lat wykorzystano różnorodne techniki badawcze, takie jak obrazowanie podpowierzchniowe, tomografia sejsmiczna i georadary. Badacze mieli odkryć, że pierwsze etapy budowy Gunung Padang przypadają na lata między 25 a 14 tys. lat p.n.e. Prawdopodobnie w tym okresie konstrukcja stanowiła swoiste centrum rytualne. Jednak ok. 16 tys. lat temu wzgórze zostało opuszczone na kilka tysięcy lat. Dlaczego? Tego nie wiadomo. Autorzy sugerowali, że prehistoryczni ludzie ponownie zaczęli rozbudowywać piramidalną strukturę ok. 7900–6100 lat p.n.e. W tym okresie zaczęto dodawać do głównej części piramidalnej kolumny ze skał wulkanicznych. Dalsze prace budowlane odbywały się ok. 6000–5500 lat p.n.e. Badacze twierdzą, że to właśnie w tym czasie budowniczy prawdopodobnie celowo zakopali najstarsze fragmenty konstrukcji. Ostatnie prace odbywały się 2000–1100 lat p.n.e. To struktury, które do dziś są najbardziej widoczne i charakteryzują Gunung Padang. Wyżej wymienione teorie zostały skrytykowane przez wielu archeologów na całym świecie. Uczeni twierdzą, że nawet jeśli ludzie zamieszkiwali ten region między 12 000 a 6 000 lat temu (długo po rzekomym zbudowaniu piramidy), to żadne wykopaliska nie ujawniły dowodów na istnienie wyrafinowanych struktur stworzonych przez człowieka. Nie ma żadnych dowodów na istnienie najstarszej w historii cywilizacji w Indonezji – Jestem zaskoczony, że artykuł został opublikowany w takiej postaci – mówi cytowany przez czasopismo naukowe „Nature” Flint Dibble, archeolog z Uniwersytetu w Cardiff w Wielkiej Brytanii. – Chociaż w artykule przedstawiono „uzasadnione dane”, zawarte w nim wnioski na temat miejsca i jego wieku są nieuzasadnione – dodaje. Autorzy odpierają zarzuty i są przekonani, że Gunung Padang powstało przed końcem ostatniej epoki lodowcowej i wierzą, że ówcześni ludzie potrafili wznosić majestatyczne konstrukcje, co jest dowodem na najstarszą cywilizację w historii ludzkości. Bill Farley, archeolog z Southern Connecticut State University w New Haven, w rozmowie z „Nature” powiedział, że artykuł nie dostarczył żadnych dowodów na to, że w czasie ostatniej epoki lodowcowej istniała zaawansowana cywilizacja. – Próbki gleby z Gunung Padang sprzed 27 000 lat, choć dokładnie datowane, nie noszą śladów działalności człowieka, takich jak węgiel drzewny czy fragmenty kości – powiedział uczony. Dane archeologiczne wskazują jedynie, że przejście od społeczeństw łowiecko-zbierackich do społeczeństw złożonych zajmujących duże osady nastąpiło dopiero po rozpoczęciu holocenu ok. 11 700 lat temu. Do sprawy odnieśli się również archeolodzy na platformie X. – To nie 1 kwietnia, dlatego jestem zaskoczony tą publikacją – napisał użytkownik Nondestructiv. View oEmbed on the source website Tajemnicze komory we wnętrzu wzgórza – Prehistoryczni architekci, którzy tworzyli Gunung Padang, musieli posiadać niezwykłe zdolności murarskie. Takie umiejętności nie cechowały jednak tradycyjnych społeczności zbieracko-łowieckich – upierają się autorzy kontrowersyjnego badania. – Biorąc pod uwagę długą i nieprzerwaną okupację stanowiska, uważamy, że miejsce to miało duże znaczenie, zachęcając pradawnych ludzi do wielokrotnego modyfikowania go – dodają. Naukowcy przyznali, że to dopiero początek ich badań. Autorzy wierzą, że kolejne wykopaliska rzucą nowe światło na prawdopodobnie najstarszą budowlę wybudowaną ludzkimi rękami. Przyszłe odkrycia pomogą zrozumieć również, kim byli ludzie odpowiedzialni za ten obiekt. Naukowcy przeprowadzali badania tego, co znajduje się wewnątrz wzgórza, na którym położone jest Gunung Padang. Fale sejsmiczne miały ujawnić dowody na istnienie wielu ukrytych wnęk i komór. Niektóre z nich miały nawet 15 metrów długości i 10 metrów wysokości. W przyszłości uczeni chcą zbadać te tajemnicze obszary. Źródło: Archeological Prospection. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kilka tysięcy lat temu ludzie robili noże z zębów rekina. Odkryto je w Indonezji
Najstarsze znane na świecie noże z zębów rekina mają 7 tysięcy lat. Ich pozostałości odkryto w Indonezji. Służyły albo do walki, albo do krwawych rytuałów.
W tym artykule: Zęby rekina – odkrycie archeologiczne Analizy zębów rekina Do czego używano noży z zębów rekina? Nie tylko Indonezja – zęby rekina w różnych kulturach, nawet współczesnych Rekiny (Selachimorpha) to grupa ryb, które od stuleci wzbudzają wielkie emocje. Jednocześnie fascynują, ale też przerażają. Mimo że w powszechnej świadomości uważane są za bezwzględne zwierzęta, to poniższe odkrycia pokazuje, że same również stawały się ofiarami. Zęby rekina – odkrycie archeologiczne Podczas niedawnych wykopalisk na indonezyjskiej wyspie Sulawesi indonezyjsko-australijski zespół naukowców odkrył na dwóch stanowiskach archeologicznych zęby rekina. Zęby rekina są podobnej wielkości i pochodzą od rekinów tygrysich (Galeocerda cuvier), które osiągają do dwóch metrów długości. Zęby znaleziono w warstwach archeologicznych związanych ze społecznością kultury Toalean, która zamieszkiwała południo-zachodnią część wyspy Sulawesi od około 8 tysięcy lat temu. Uwagę odkrywców zwróciło to, że zęby noszą ślady po obróbce. Wnioski na ten temat opublikowali w czasopiśmie naukowym „Antiquity”. Analizy zębów rekina Ząb znaleziony w jaskini Leang Panninge ma dwa otwory wywiercone w jego korzeniu. Z kolei drugi – znaleziony w jaskini Leang Bulu’ Sipong 1 – ma jeden otwór. Eksperci uważają, że jest uszkodzony i prawdopodobnie pierwotnie też miał nawiercone dwa otwory. Zagadką pozostawało, do czego służyły te przedmioty. Pomocne okazały się ich badania pod mikroskopem. Okazało się, że oba zęby były niegdyś przymocowane do uchwytu, zapewne drewnianego, za pomocą splotów roślinnych. Zastosowano też substancję przypominającą klej. Jej skład był złożony: mineralny, roślinny i pochodzenia zwierzęcego. Naukowcy uważają, że podobna metoda łączenia stosowana jest do dzisiaj przez tradycyjne społeczności na całym Pacyfiku. Znaleziska te, sprzed około 7 tysięcy lat, stanowią jedne z najwcześniejszych dowodów archeologicznych na świecie na wykorzystanie zębów rekina w broni kompozytowej – czyli broni składającej się z wielu części. Według badaczy do tej pory najstarsze znalezione ostrza z zębami rekina miały mniej niż 5000 lat. Do czego używano noży z zębów rekina? Badanie krawędzi każdego zęba rekina wykazało, że były one używane do przekłuwania, przecinania i skrobania mięsa i kości. Te uszkodzenia musiały powstać w czasie użytkowania przez człowieka. Tak silne zniszczenia nie występują na zębach żyjących rekinów. – Chociaż te pozostałości na pierwszy rzut oka sugerują, że Toaleańczycy używali noży z zębami rekina jako codziennych narzędzi tnących, dane etnograficzne (obserwacje niedawnych społeczności), archeologiczne i eksperymentalne sugerują coś innego – przekonuje pierwsza autorka publikacji w „Antiquity” archeolożka prof. Michelle Langley z Griffith University w Australii. Eksperymenty wykazały, że zęby rekinów stosowane jako noże szybko się tępiły. Dlatego archeolodzy doszli do wnioski, że używanie ich jako noży na co dzień było po prostu niepraktyczne. Zęby rekinów mogły też powodować głębokie rany szarpane. Dlatego noże z takimi ostrzami były zapewne wykorzystywane jako broń w czasach konfliktów lub podczas czynności rytualnych. Taki wniosek jest możliwy również na podstawie obserwacji etnologicznych. Nie tylko Indonezja – zęby rekina w różnych kulturach, nawet współczesnych Od Indonezji, przez Australię, Nową Zelandię po Amerykę Środkową – różne starożytne i tradycyjne społeczności żyjące nad oceanami używały zębów rekinów na różny sposób. – Obserwacje współczesnych społeczności wskazują, że zęby rekina, gdy nie były używane do ozdabiania ludzkiego ciała, były niemal powszechnie wykorzystywane do tworzenia ostrzy do celów konfliktowych lub rytualnych – w tym do rytualnych walk – zauważa prof. Langley. Noże i pałki ze zbrojnikami w postaci zębów rekina znane są z kontynentalnej Nowej Gwinei i Mikronezji. Z kolei lance z zębami rekinów stanowią część wyposażenia grobowego na Tahiti. Z kolei nóż bojowy spotykany w północnym stanie Queensland w Australii ma pojedyncze długie ostrze, wykonane z około 15 zębów rekina umieszczonych jeden po drugim na trzonku z twardego drewna w kształcie owalu. Służy do uderzania w korpus lub pośladki przeciwnika. Natomiast zęby rekina wśród Majów i kultur meksykańskich były używane do rytualnego upuszczania krwi. Źródła: Antiquity The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
7 największych wysp świata – od Grenlandii do Honsiu
Wysp o powierzchni większej niż kilometr kwadratowy jest 22 tysiące. Spośród nich zaledwie połowa jest zamieszkała na stałe. Grenlandia – największa wyspa świata – jest aż 7 razy większa od Polski, a zaledwie 3, 5 razy mniejsza od Australii.
W tym artykule: Największe wyspy świata – Grenlandia Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Największe wyspy świata – Borneo Największe wyspy świata – Madagaskar Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największe wyspy świata – Sumatra Największe wyspy świata – Honsiu Ciekawostki o wyspach W zależności od tego, jakie przyjmiemy kryteria i co uznamy za wyspę, ich liczba może się różnić nawet o kilkaset tysięcy. Niektóre źródła podają, że jest ich około 900 tysięcy, inne – 670 tysięcy, a jeszcze bardziej ostrożne 350 tysięcy. Oto największe wyspy świata: Grenlandia Nowa Gwinea Borneo Madagaskar Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Sumatra Honsiu Największe wyspy świata – Grenlandia Ta autonomiczna duńska wyspa o powierzchni 2 166 tysięcy km2 ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na naszej planecie. Zamieszkuje ją zaledwie 56 tysięcy osób, co daje 0,3 os/km2. Żyją tutaj głównie Inuici, rdzenni mieszkańcy, którzy stanowią ponad 88% całej populacji. Jednak to nie koniec rekordów należących do tej wyspy. Grenlandia, zaraz po Antarktydzie, ma także największą pokrywę lodową, która dochodzi do 3,5 km grubości. Oprócz tego, na niemal całej północno-wschodniej części wyspy, utworzono park narodowy i to nie byle jaki. Ma aż 972 000 km2 powierzchni i jest największym chronionym obszarem na świecie. Stolicą Grenlandii jest Nuuk, jedno z najdalej na północ położonych miast naszej półkuli. Co ciekawe na Grenlandii nie ma dróg łączących poszczególne miejscowości. Dlatego zarówno mieszkańcy, jak i turyści przemieszczają się tam samolotami, łodziami, zaprzęgami psimi lub skuterami. Wyspa jest też jednym z najlepszych miejsc do oglądanie zorzy polarnej. I doświadczenia dnia i nocy polarnych. Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na naszej planecie. Do tej pory opisano tu ponad 20 tys. gatunków roślin, 800 gatunków koralowców i 600 gatunków ryb. Wyspa znalazła się też na trzecim miejscu pod względem powierzchni zajmowanej przez lasy tropikalne zaraz po Brazylii i Kongo. Nowa Gwinea znajduje się w Melanezji na Oceanie Spokojnym i ma 821,4 tysięcy km2. Wyspa należy do dwóch krajów - Indonezji oraz Papui-Nowej Gwinei (364 tys.km2). Jej naturalnymi bogactwami, poza drewnem, są miedź i złoto. Mieszkańcy wyspy, których jest blisko 15 mln, to w większości Papuasi z blisko 1000 grup etnicznych. Posługują się oni około 850 językami, co czyni Nową Gwineę najbardziej zróżnicowanym językowo miejscem na ziemi. Wciąż większość mieszkańców obu krajów żyje na obszarach wiejskich. Niestety Papua-Nowa Gwinea ma bardzo wysoki wskaźnik przestępczości, co czyni ją jednym z najmniej bezpiecznych krajów świata. Warto się tam jednak wybrać na niezwykle barwny festiwal. To Mount Hagan, na który przybywają grupy etniczne z całej Papui-Nowej Gwinei. Podczas imprezy uczestnicy występują w tradycyjnych strojach, maskach i barwach charakterystycznych dla danej mniejszości. Głównym celem festiwalu jest zaprezentowanie bogactwa lokalnych tradycji tego kraju. Nowa Gwinea oddzieliła się od Australii około 10 tysięcy lat temu. Między innymi dlatego najwyższym szczytem Oceanii/Australii wliczanym do Korony Ziemi jest znajdująca się w części Indonezyjskiej Puncak Jaya (4884 metrów n.p.m.). Największe wyspy świata – Borneo Borneo jest domem jednego z najbardziej niezwykłych stworzeń na naszej planecie. To „ludzie lasu”, jak bywają nazywane orangutany. Te człekokształtne małpy żyją jeszcze tylko na sąsiedniej Sumatrze. Borneo to największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, a przez sam jej środek przebiega równik i panuje tu klimat równikowy. Ma 748 tysiące km2 i zamieszkuje ją około 23 mln osób. Jest to jedyna wyspa, która należy aż do trzech krajów; Indonezji (ponad 73%), Malezji (26%) i Sułtanatu Brunei (1%). Dawniej niemalże w całości porastały ją lasy tropikalne, jednak zostały one w ponad 50% wycięte, głównie pod plantacje palmy olejowej. Ocalałe lasy są jednymi z najstarszych na Ziemi, a ich wiek ocenia się na 130 mln lat. Rośnie tu także największy kwiat świata, mięsożerna raflezja, mająca do metra średnicy i nawet 10 kg wagi. Borneo podobnie jak Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na świecie. A jego najwyższym punktem jest położony w części malezyjskiej Mount Kinabalu (4095 metrów n.p.m.). Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Największe wyspy świata – Madagaskar Madagaskar jest królestwem lemurów (90%. światowej populacji), kameleonów (50%) i baobabów. Wiele z gatunków to endemity, organizmy nie występujące w żadnym innym miejscu na świecie. Madagaskar ma też bardzo ciekawą historię geologiczną. Jakieś 165 mln lat temu wyspa oddzieliła się najpierw od superkontynentu Gondwany, a potem, jakieś 88 mln lat temu od Indii. To sprawiło, że choć leży zaledwie 400 km od wybrzeży Afryki bliżej jej do Azji. Wyspa ma 587 km2 powierzchni, a zamieszkuje ją około 26, 5 mln ludzi. Rdzenni mieszkańcy nazywani są Malgaszami i są potomkami indonezyjskich osadników, którzy dotarli na wyspę jakieś 2 tysiące lat temu. Największa wyspa Afryki to jeden z najbiedniejszych krajów świata. Być może zmieni to rozwój turystki, wyspa zdobyła miano wschodzącej gwiazdy turystyki. I z roku na rok cieszy się coraz większa popularnością. Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największa wyspa Kanady i jednocześnie Archipelagu Arktycznego ma 507 tysięcy km2 powierzchni. Częściowo leży za kołem podbiegunowym północnym ponad Zatoką Hudsona. Zamieszkuje ją około 13 tysięcy osób, a jej stolicą jest 7-tysięczne Iqaluit. Skuta lodem i pokryta śniegiem jest rajem dla amatorów zimy i związanych z nią aktywności. Choć warto mieć świadomość, że wieją tu bardzo silne wiatry, a temperatura potrafi spaść do -50 st.C. Mimo arktycznych warunków żyją tu karibu, polarne lisy i niedźwiedzie. To właśnie z Ziemi Baffina wyruszali śmiałkowie chcący przepłynąć Nort West Passage, czyli przejście Północno Zachodnie. Łączy ono Atlantyk z Oceanem Spokojnym. Pierwszym, który tego dokonał był Norweg Roald Amundsena w 1906 roku. Wyspa została nazwana na cześć brytyjskiego żeglarza i kartografa Williama Baffina, choć jej odkrycie przypisuje się innemu żeglarzowi – Martinowi Frobisherowi w 1576 roku. Największe wyspy świata – Sumatra Położona jest w Archipelagu Malajskim i należy w całości do Indonezji. Na powierzchni 443 tysięcy km2 żyje około 50 mln ludzi. Tropikalna Sumatra jest domem dla orangutanów, tygrysów sumatrzańskich (najmniejszego z podgatunków, za to mającego najbardziej pręgowane futro), tapirów i nosorożców sumatrzańskich (również najmniejszych przedstawicieli tego gatunku). Wyspa znana jest też z jednego z największych kataklizmów w dziejach Ziemi. Chodzi o wybuch superwulkanu Toba, co miało miejsce jakieś 74 tysiące lat temu. Wówczas do atmosfery trafiły olbrzymie ilości materiałów piroklastycznych, co doprowadziło do drastycznej zmiany klimatu. Temperatura mogła wówczas spaść nawet o 10 stopni na półkuli północnej. To spowodowało wymarcie wielu gatunków zwierząt. Niektórzy badacze są nawet zdania, że wybuch wywołał epokę lodowcową. Utworzone w kraterze jezioro Toba jest największym powulkanicznym akwenem świata. Ma 1145 km2 powierzchni i głębokość dochodzącą do 500 metrów, co czyni je również jednym z najgłębszych. Na położonej w pierścieniu ognia Sumatrze znajduje się aż 100 wulkanów z czego 15 jest aktywnych. Wiele z nich ma ponad 3 tysiące metrów wysokości. Największe wyspy świata – Honsiu Ta największa z czterech głównych wysp Japonii ma około 1300 km długości i od 50 do 200 km szerokości. Zajmuje 228 tysięcy km2 powierzchni, które zamieszkuje 105 mln ludzi. Stanowi to około 80% populacji Japonii. To daje Honsiu drugą pozycje po indonezyjskiej Jawie, wśród najbardziej zaludnionych wysp świata. Znajdują się na niej takie miasta jak Tokio – największa aglomeracja naszego globu licząca 38 mln ludzi, Osaka, Kioto czy Kobe. Wyspa leży w pierścieniu ognia, czyli aktywnej strefie wulkanicznej, stąd występujące tu relatywnie często silne trzęsienia ziemi. Japonia ma najwięcej aktywnych wulkanów na świecie, około 13%, a na Honsiu jest ich aż 40. Jednym z nich jest święta góra Japonii Fuji. To też jej najwyższy szczyt mający 3776 metrów n.p.m. Ciekawostki o wyspach Łączna powierzchnia wszystkich wysp wynosi prawie 10 mln km2, czyli tyle ile ma Europa, a zamieszkuje je ponad 750 milionów ludzi. Najludniejszym wyspiarskim krajem jest Indonezja, której populacja liczy 273 miliony osób (4 miejsce na świecie). Jednocześnie ma też ona najwięcej zamieszkałych wysp - aż 6000 z 17 508. Największą aglomeracją świata jest położne na wyspie Honsiu Tokio. Zamieszkuje je ponad 38 mln osób. Kontynentem, który ma najwięcej wysp jest Europa, a pierwsze miejsca w światowym rankingu zajmują Szwecja - 267 570, Norwegia - 239 059 i Finlandia - 178 947. Na czwartym miejscu uplasowała się Kanada 52 455, a za nią USA 18 617. Kanada ma aż 3 z 10 największych wysp świata. Są to Wyspa Baffina (195 928 km2), Wyspa Wiktorii (83 897 km2) i Wyspa Ellesmere (75 767km). Łącznie żyje na nich zaledwie 16 tysięcy osób.
Indonezja zmienia prawo i wprowadza karę więzienia za seks pozamałżeński. Ucierpi na tym turystyka?
Zmiany w kodeksie karnym Indonezji. Od teraz można trafić do więzienia m.in. za konkubinat, seks pozamałżeński i obrazę głowy państwa. Nowe prawo dotyczyć ma zarówno Indonezyjczyków, jak i cudzoziemców.
W tym artykule: Nowa prawo zakłada kary m.in. za seks pozamałżeński i konkubinat Kary również za obrazę „ideologii narodowej” Czy turystyka w Indonezji jest zagrożona? Branża turystyczna Indonezji od 2020 roku zmaga się z ogromnymi problemami. Państwo, które co roku odwiedzało kilkanaście milionów turystów rocznie, dziś jest swoim własnym cieniem. W ubiegłym roku do tego największego wyspiarskiego kraju na świecie przyjechało zaledwie ok. 160 tysięcy podróżnych. Nowa prawo zakłada kary m.in. za seks pozamałżeński i konkubinat Najbardziej ucierpiało Bali, które w 2021 roku odwiedziło nieco ponad 40 gości z zagranicy. Kiedy jednak sytuacja wymaga poprawy i działań naprawczych, władze Indonezji podejmują decyzje, które mogą sprawić, że stagnacja w tej dziedzinie gospodarki może potrwać znacznie dłużej. 6 grudnia indonezyjski parlament przegłosował zmiany w kodeksie karnym. Nowe prawo zakłada, że za seks pozamałżeński grozić będzie nawet rok więzienia. Z kolei za życie w konkubinacie można otrzymać karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Karze podlegać będzie również promowanie antykoncepcji. Ciekawostki o Indonezji. Co warto wiedzieć o tym wyspiarskim kraju? Indonezja położona jest między Oceanem Spokojnym a Indyjskim. Jest to największy kraj wyspiarski na świecie. Jej archipelag składa się z ok. 17 tysięcy wysp. To również państwo, w który... Co ważne, dotyczy to nie tylko obywateli Indonezji, ale również turystów, którzy będą odwiedzać ten kraj. Jednak tylko najbliższa rodzina będzie mogła zgłosić osoby, które złamały przepisy (rodzice, dzieci, mąż lub żona). Kary również za obrazę „ideologii narodowej” Ustawa zawiera również nowe regulacje w sprawie „ideologii narodowej”. Politykom zależało, aby apostazja, obrażanie prezydenta oraz wyrażanie niepoprawnych poglądów również zostało zabronione. – Wszyscy zgodzili się na zmianę prawa karnego. Stary kodeks należy do holenderskiego dziedzictwa i nie jest już dla nas istotny – mówił Bambang Wuryanto, przewodniczący komisji parlamentarnej odpowiedzialnej za zmianę kodeksu z czasów kolonialnych. Decyzja władz Indonezji spotkała się z falą krytyki ze strony międzynarodowych organizacji humanitarnych oraz samych Indonezyjczyków. Eksperci twierdzą, że nowe regulacje ograniczają prawa człowieka oraz zagrażają wolności wyznania. – Zakaz seksu pozamałżeńskiego w Indonezji to ingerencja w wolność osobistą. Jestem chrześcijanką i bardzo mi się to nie podoba – mówi 35-letnia Hendra, która mieszka i pracuje w Dżakarcie. – Cudzoziemcy mogliby zostać ukarani tylko wtedy, gdyby wdali się w romans z Indonezyjczykiem lub Indonezyjką. Gdyby rodzina to zgłosiła, to wtedy trafiliby do więzienia – dodaje Hendra. Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem. Żyje tu od 300 do 600 odrębnych grup etnicznych. To również kraj, w którym dominującą religią jest islam (wyznaje go 87% ludności). I to właśnie w Indonezji jest najwięcej wyznawców tej religii na świecie – aż 227 milionów osób. Czy turystyka w Indonezji jest zagrożona? Eksperci przyznają, że od kilku lat Indonezja ulega radykalizacji. Społeczeństwo staje się coraz bardziej konserwatywne, a w niektórych częściach kraju alkohol i hazard zostały zakazane. Ponadto w prowincji Aceh odbywają się publiczne chłosty m.in. za homoseksualizm i cudzołóstwo. Nic dziwnego, że branża turystyczna wyraziła zaniepokojenie obecną sytuacją prawną w Indonezji. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... – Nie jest łatwo stworzyć kodeks karny, który uwzględnia wszystkie interesy dla wielokulturowego i wieloetnicznego kraju, jakim jest Indonezja – mówił Yasonna Laoly, minister sprawiedliwości i praw człowieka. Z kolei gubernator Bali stwierdził, że nie ma powodów do obaw. – Nie będzie żadnych specjalnych kontroli stanu cywilnego turystów przy zameldowaniu w żadnym obiekcie turystycznym – mówił Wayan Koster. – Bali pozostaje niezmiennie bezpieczne i przyjazne dla swoich gości – dodaje. Rzecznik rządu Albert Aries stwierdził z kolei, że zagraniczni inwestorzy nie muszą się martwić, bo prawo Indonezji wciąż respektuje prywatność każdego człowieka. Źródła: The Guardian, CNN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o Indonezji. Co warto wiedzieć o tym wyspiarskim kraju?
Indonezja położona jest między Oceanem Spokojnym a Indyjskim. Jest to największy kraj wyspiarski na świecie. Jej archipelag składa się z ok. 17 tysięcy wysp. To również państwo, w którym żyje ponad 275 mln ludzi, co oznacza, że znajdują się na 4 miejscu na świecie pod względem liczby ludności. Co jeszcze warto wiedzieć o Indonezji? Zapraszamy na nową odsłonę cyklu „Kawa z ambasadorem”.
W tym artykule: Wyspa Bali jest najpopularniejszym kierunkiem w Indonezji Pierwsi ludzie zamieszkiwali Indonezję już 2 miliony lat temu Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem Indonezja jest państwem, który gwarantuje wolność wyznania Indonezja ma najwięcej wulkanów na świecie Indonezja to prawdziwy raj na Ziemi. Nic dziwnego, że już od wielu lat, jest to wakacyjny kierunek dla podróżujących z całego świata. Znajdziemy tam piękną przyrodę, góry, bajeczne plaże i laguny, nieskazitelnie czystą i lazurową wodę oraz niezwykłych ludzi, którzy zamieszkują ten kraj. W Indonezji żyją setki różnych grup etnicznych i plemion, które posługują się różnymi językami, a niektóre z nich, wciąż pozostają niezbadane. Czym jeszcze może zaskoczyć Indonezja? O tym rozmawiała dr Małgorzata Ponikowska z byłym ambasadorem w Indonezji w latach 2014–2017 dr Tadeuszem Szumowskim. Cała rozmowa w ramach cyklu „Kawa z ambasadorem” dostępna jest poniżej. View Ediplayer on the source website Wyspa Bali jest najpopularniejszym kierunkiem w Indonezji Głównym celem turystycznym w Indonezji, jest Bali. To wyspa, która słynie z luksusowych resortów, hoteli i bungalowów, rajskich plaż i niezapomnianych widoków. Od wielu lat jest na liście najpopularniejszych kierunków na świecie. Na miejscu podziwiać można majestatyczne, zalesione góry wulkaniczne i pola ryżowe. Jest to również prawdziwa oaza dla nurków, którzy mają okazje obejrzeć przepiękne rafy koralowe. Co ciekawe, przed 2020 rokiem, czyli przed wybuchem pandemii koronawirusa, Bali odwiedzało rocznie ok. 5–6 milionów turystów. Warto zaznaczyć, że samych mieszkańców Bali jest „zaledwie” 3,5 miliona. Jednak wirus SARS-CoV-2 bardzo negatywnie wpłynął na turystykę tego kraju i samej wyspy. W ubiegłym roku Bali odwiedziło jedynie 45 osób, nie licząc Indonezyjczyków. Pierwsi ludzie zamieszkiwali Indonezję już 2 miliony lat temu Odkrycia archeologiczne sugerują, że przodkowie człowieka żyli na archipelagu indonezyjskim nawet 2 miliony lat temu. Badaczom udało się odnaleźć tam szczątki Homo erectus, który nazywany jest człowiekiem jawajskim. Ponadto, na wyspie Flores odkryto wymarły gatunek hominida – Homo floresiensis, którego nazwano również „hobbitem”. Naukowcy twierdzą, że ostatni przedstawiciel tego gatunku wyginął ok. 50 tysięcy lat temu. Uważa się, że człowiek z Flores został wyparty przez człowieka rozumnego, na skutek przegranej walki o zasoby. Co ciekawe, część środowiska akademickiego wierzy, że niektórzy przedstawiciele H. Floresiensis mogli przeżyć nawet do końca XIX wieku. Pierwsze szczątki Homo floresiensis zostały odkryte w 2003 roku w wapiennej jaskini Liang Bua. Analiza fragmentów kości wykazała, że człowiek z Flores charakteryzował się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem. Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem W Indonezji żyje od 300 do 600 odrębnych grup etnicznych. Większość z nich to ludy austronezyjskie. Najliczniejszym zaś ludem są Jawajczycy, którzy stanowią 40% całej grupy austronezyjskiej. Na drugim miejscu są Sundajczy (ok. 15%), a na trzecim Madurowie (ok. 4%). Pierwszą piątkę zamykają Minangkabau (ok. 3%) i Bugisi (ok. 2,5%). We wschodnich regionach Indonezji żyją ludy należące do grupy melanezyjskiej, a większość z nich to Papuasi, czyli autochtoniczna ludność Nowej Gwinei i pierwotna kultura regionu przed przybyciem Europejczyków, która zamieszkuje również Indonezję. Co ciekawe, wśród najliczniejszej grupy ludzi nierdzennych są Chińczycy. Zamieszkują oni prawie wszystkie regiony kraju, lecz żyją głównie w większych miastach. Według różnych szacunków mniejszość chińska stanowi nawet 7 milionów osób. W całej Indonezji żyją również imigranci z Indii, krajów arabskich oraz Europy. Indonezja jest państwem, który gwarantuje wolność wyznania Chociaż dominującą religią jest islam (nawet 87% wyznawców), Indonezja jest krajem świeckim, a konstytucja gwarantuje względną wolność wyznania. Na archipelagu znajdziemy wyznawców wszystkich religii świata, ale tylko 6 znajduje się pod ochroną państwa. Są to: islam, protestantyzm, katolicyzm, hinduizm, buddyzm, konfucjanizm. Ustawa z 1965 roku zastrzega, że istnienie innych religii jest niedopuszczalne. Indonezji żyje najwięcej muzułmanów na świecie – aż 227 milionów wyznawców. Na całym świecie jest łącznie ok. 1,57 miliarda wyznawców islamu. Na drugim miejscu jest Pakistan, a na trzecim Indie. Indonezja ma najwięcej wulkanów na świecie W Indonezji znajduje się ponad 400 wulkanów, z czego ponad 150 jest wciąż aktywnych. Kraj ten leży w Pacyficznym Pierścieniu Ognia i tektonicznie Indonezja jest bardzo niestabilna. To właśnie na tym archipelagu doszło do dwóch największych wybuchów w czasach współczesnych. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... W 1815 roku erupcja wulkanu Tambora na wyspie Sumbawa przyczyniła się do śmierci 92 000 osób. Była to największa erupcja w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat. Z kolei w 1883 roku wybuch Krakatau spowodował wytworzenie gigantycznego tsunami, które zabiło nawet 40 tysięcy ludzi. Ten zabójczy wulkan ten jest wciąż aktywny i dał o sobie znać zaledwie 4 lata temu. Wtedy również spowodował wielką falę, która zabiła kilkaset osób. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Oto najpiękniejsze jeziora świata. Ich widok zapiera dech w piersiach
Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą siarką.
W tym artykule: Najpiękniejsze jeziora świata: Australia, Europa, Ameryka Północna Najpiękniejsze jeziora świata: Azja, Ameryka Południowa, Nowa Zelandia Najpiękniejsze jeziora świata mogą być inspiracją do zaplanowania kolejnych podróży. Sprawdź, które z nich warto zobaczyć na żywo. Te jeziora wyróżniają się nie tyle swoimi rozmiarami, co kolorami. Różowy czy zielony? Światowe jeziora uważane za najpiękniejsze, przedstawiają całą paletę barw. Najpiękniejsze jeziora świata: Australia, Europa, Ameryka Północna Pink Lake – Australia W zachodniej Australii, w regionie Golden Outbacki, 3 km od miasta Esperance, znajduje się solne jezioro, które w odpowiednich warunkach pogodowych zmienia odcień wód w delikatnie różowy i fioletowy. Swój niezwykły kolor zawdzięcza wysokiemu stężeniu glonów i bakteriom, które, aby zapewnić sobie przetrwanie, produkują odpowiedni barwnik (beta-karoten). Wyjątkowa kolorystyka wód nie jest jedynym wyróżnikiem jeziora. Pink Lake to również miejsce będące skupiskiem ogromnej ilości mało znanego Europejczykom ptactwa, np. sieweczek czarnogłowych i szydłodziobów. Warto również dodać, że aż 99 proc. soli znajdującej się w jeziorze jest wykorzystywana do produkcji soli spożywczej. Jeziora Plitwickie – góry Mała Kapela (Chorwacja) 16 jezior krasowych tworzy najstarszy Park Narodowy w Chorwacji. Połączone są ze sobą licznymi wodospadami, położonymi na różnych wysokościach (od 503 m n.p.m. do 636 m n.p.m.). Woda w zbiornikach mieni się wieloma kolorami: od przezroczystości po intensywny turkus, którego zasługą jest znajdujący się na dnie węglan wapnia. Odcienie szarości, żółci i zieleni zawdzięczamy promieniom słonecznym, minerałom i pływającym w głębinach stworzeniom. Okolice jezior porośnięte są lasem bukowym, w którym rośnie blisko 1100 gatunków roślin. To prawdziwy cud chorwackiej natury. Park wpisany został na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Morning Glory Pool – Yellowstone (USA) To słynne gorące źródła znajdujące się na terenie Parku Narodowego Yellowstone. Ich temperatura sięga nawet do 70 stopni Celsjusza. Niebieskawy kolor wody jest wynikiem obecnych na dnie sinic. Pozostałe, czerwone, pomarańczowe i żółte barwy powstały wskutek działań człowieka. Turyści, wrzucając monety i śmieci do basenu, zablokowali otwory wentylacyjne. To doprowadziło do rozwoju kolejnych bakterii, które na powierzchni wody pozostawiają kolorowe pierścienie. Najpiękniejsze jeziora świata: Azja, Ameryka Południowa, Nowa Zelandia Magiczne wody na wyspie kwiatów – Flores (Indonezja) Na indonezyjskiej wyspie Flores znajduje się wulkan Kelimutu, a w jego kraterze leżą trzy jeziora, które w zależności od pory roku zmieniają swoje barwy. Jezioro „Starych ludzi” pozostaje najczęściej błękitne, natomiast „Młodych mężczyzn i dziewcząt” oraz „Zaczarowane” zmieniają swoje kolory na zielony, pomarańczowy, brązowy, a nawet czerwony. Naukowcy zjawisko tłumaczą działaniami gazów wulkanicznych, które na dnie zbiornika wytwarzają reakcje chemiczne. Mieszkańcy wyspy jednak mają na ten temat inną teorię. Według okolicznych legend, miejsce to lepiej omijać z daleka, gdyż w wodnych głębinach znajdują się dusze zmarłych. Perito Moreno – Santa Cruz (Argentyna) Jezioro polodowcowe Perito Moreno to jedna z największych atrakcji turystycznych południowej Patagonii. Jego rozmiary są imponujące – ma prawie 5 km szerokości, 30 km długości, a jego wysokość miejscami sięga aż 70 m n.p.m. Niezwykły kolory wody – przezroczyste, jasnobłękitne i białe zawdzięczamy masom lodu i słońca odbijającym się na powierzchni jeziora. Warto dodać, że miejsce to jest trzecią, pod względem wielkości, rezerwą wody pitnej na świecie. Jeśli komuś nie wystarczy tylko podziwianie, może wybrać się na zorganizowany trekking po lodowcu. Diabelskie Jezioro – Wai-O-Tapu (Nowa Zelandia) Blisko miasta Rotorua, w północnej części wyspy, zlokalizowana jest jedna z największych atrakcji geotermalnych Nowej Zelandii. Znajdujące się na terenie rezerwatu, jezioro Devil’s Bath zostało naturalnie stworzone przez trwającą kilkaset lat aktywność geotermalną i wulkaniczną. Swoją barwę zawdzięcza unoszącym się na powierzchni osadom siarki i aktywnym minerałom. Jezioro paruje, wrze, wybucha i wypuszcza bąbelki. Jest niezwykle gorące (na głębokości temperatura może sięgnąć nawet 200 stopni Celsjusza) i nie pachnie najlepiej. Kąpiel w nim jest zabroniona! Warto również dodać, że obiekt znalazł się na liście „200 najbardziej surrealistycznych miejsc na świecie”. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nie tylko Amazonia ginie. Tracimy coraz więcej lasów na całym świecie, także przez górnictwo
Nowe badania wykazały, że górnictwo ma bardzo duży wpływ na wycinkę lasów. Naukowcy ostrzegają, że ta dziedzina przemysłu w pośredni sposób zagraża bioróżnorodności i ekosystemom w niektórych regionach świata.
W tym artykule: W ciągu ostatnich lat wydobycie surowców przyczyniło się do znacznej wycinki lasów Dlaczego wydobycie ma negatywny wpływ na ekosystemy? Potrzebna jest zmiana kursu polityki przemysłowej Ostatnie badania w większości skupiały się na problemie Amazonii. I słusznie, ponieważ od lat trwa tam największa w historii wycinka drzew. Zaledwie kilka dni temu naukowcy informowali o tym, że „płuca Ziemi” znalazły się w punkcie krytycznym, a znaczna ich część już nigdy się nie zregeneruje. Eksperci jasno podkreślają: „na wielu obszarach lasy amazońskie zamieniają się w sawannę”. Okazuje się jednak, że problem wylesiania jest znacznie szerszy i dotyczy lasów również w innych częściach świata. W ciągu ostatnich lat wydobycie surowców przyczyniło się do znacznej wycinki lasów Zespół naukowców z Austrii, Australii i Wielkiej Brytanii przeprowadził ostatnio badania, które miały na celu zbadanie stanu lasów tropikalnych. Badacze zwrócili szczególną uwagę na obszary, na których odbywa się wydobycie surowców, m.in. węgla. Uczeni odkryli, że w latach 2000–2019 ok. 3262 km2 lasów tropikalnych zniknęło z powierzchni Ziemi. To obszar ponad dwa razy większy niż Puszcza Białowieska. Naukowcy w swojej pracy skupili się na 26 krajach. Na podstawie analizy zdjęć satelitarnych stwierdzili, że aż ok. 80% wycinki miało miejsce tylko w czterech państwach: Indonezji, Brazylii, Ghanie, Surinamie. Najgorsza sytuacja jest jednak w Indonezji. Kraj ten odpowiada za 58,2% wycinki drzew spowodowanej działalnością wydobywczą, a w szczególności górnictwem. Autorzy badania zwracają uwagę, że w ciągu ostatnich 20 lat globalna działalność wydobywcza rozwijała się w zatrważającym tempie. Obecnie kopalnie na całym świecie wydobywają dwa razy więcej surowców niż w roku 2000. Dlaczego wydobycie ma negatywny wpływ na ekosystemy? Ekspansja przemysłowa, popyt na surowce i bijące rekordy wydobycie ma bardzo duży wpływ na środowisko. Naukowcy podkreślają, że w regionach wydobywczych dochodzi do degradacji gruntów, powstawania ogromnych zwałowisk odpadów oraz zanieczyszczenia wód. To zaś negatywnie wpływa na bioróżnorodność oraz wyjątkowe ekosystemy. Nowe badania wykazały, że znaczna część Amazonii już nigdy się nie zregeneruje. Co czeka „płuca Ziemi”? Naukowcy odkryli, że zniszczenia dużej części obszarów Amazonii, które są spowodowane wylesianiem i wypalaniem, osiągnęły punkt krytyczny. Oznacza to, że te lasy mogą się już nigdy ni... W badaniach można dostrzec również pewne pozytywne tendencje. W ostatnich latach wycinka drzew w niektórych krajach spowodowana górnictwem spadła. W samej Indonezji odnotowano mniejszym poziom wylesiania, chociaż wydobycie węgla z roku na rok wzrasta. Potrzebna jest zmiana kursu polityki przemysłowej – Od 2015 roku w Indonezji widzimy delikatny spadek poziomu deforestacji. To dobry znak, ale również należy podkreślić, że wciąż mamy wiele do zrobienia w zakresie planowania wykorzystywania gruntów. Wydobycie surowców nie powinno iść w parze z niszczeniem lasów ani naruszaniem przestrzeni zamieszkanych przez społeczności rdzennych mieszkańców – piszą naukowcy w swojej pracy, która ukazała się na łamach czasopisma naukowego „PNAS”. W krajach takich, jak Indonezja lub Brazylia, w których od lat nieustannie trwa wycinka lasów, zmiana jest bardzo trudna, ale nie niemożliwa. Niestety, dużą rolę w ekologii i dbaniu o przyrodę odgrywa polityka. W celu zabezpieczenia regionów leśnych potrzebna jest radykalne odwrócenie kierunków ekonomicznych wewnątrz danego państwa oraz redefinicja tego, co politycy czasem nazywają „umacnianiem gospodarki”. Niestety, często dzieje się to kosztem dobra wspólnego ludzkości, którym są lasy. – W obliczu rosnącego zapotrzebowania na minerały, które wykorzystywane są w szeroko rozumianej technologii, polityka światowych rządów powinna uwzględniać zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie skutki wydobycia – podsumowuje Anthony Bebbington, profesor geografii na Clark University i jeden z autorów badania. To bardzo ważne, jeśli chcemy ochronić lasy tropikalne. Źródło: PNAS
Makaki długoogoniaste używają kamieni jako zabawek erotycznych
W odróżnieniu od innych małp, makaki długoogoniaste nie używają kamieni do przetrwania. Znalazły dla nich zupełnie inne zastosowanie.
W tym artykule: Makaki długoogoniaste mają swoje zabawki do seksu Narzędzia w świecie zwierząt Makaki długoogniaste, czyli makaki krabożerne O życiu erotycznym zwierząt wiemy coraz więcej, a to potrafi zaskoczyć. I tak na przykład lwy w okresie godowym kopulują od 20 do 40 razy dziennie. U szympansów bonobo ledwie jedna czwarta stosunków płciowych na charakter prokreacyjny. Samice odbywają akty płciowe po najmniejszej sugestii i na różnie sposoby. Zwierzętom nie jest również obca masturbacja, o czym dobrze wiedzą właściciele psów. Samce od czasu do czasu „atakują” nogi ludzi lub poduszki. Jeszcze inaczej wygląda to u makaków długoogniastych zamieszkujących Indonezję. Makaki długoogoniaste mają swoje zabawki do seksu Autorzy badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Ethology” zaobserwowali, że makaki długoogoniaste wielokrotnie opukiwały i pocierały swoje genitalia kamieniami. Po co? Dla przyjemności. Nowe badania są kontynuacją obserwacji opisanych przez tych samych autorów w 2020 r. w czasopiśmie „Physiology & Behavior”. Wówczas naukowcy przyjrzeli się zabawkom erotycznych u samców makaków. Tym razem w badaniach uwzględniono również samice. Zachowanie wydaje się powszechne zarówno u samic, jak i samców. Naukowcy nie musieli długo czekać, żeby je zauważyć. Upodobania te dotyczą małp w różnym wieku. Zauważono jednak pewne różnice. Samice były bardziej wybredne, wybierając zabawki, za to samce były bardziej zaangażowane w autoerotyzm. Zwłaszcza młodsze osobniki. Dojrzałe samce były mniej skłonne do masturbacji, co naukowcy tłumaczą tym, że mogły spółkować z dojrzałymi samicami. Narzędzia w świecie zwierząt – Zaobserwowaliśmy dość regularne stukanie i pocieranie kamieniami narządów płciowych. Oczywiście nie robią tego ciągle, ale jeśli zatrzymasz się i zobaczysz, a małpy akurat zaczną bawić się kamieniami, prawdopodobnie to zrobią – tłumaczy główna autorka Camilla Cenni, doktorantka z University of Lethbridge w Albercie w Kanadzie w rozmowie z Live Science. Jak dodaje, niektóre populacje makaków chętnie bawią się kamieniami i nie ma to kontekstu seksualnego. Masturbację wspomaganą narzędziami udokumentowano tylko u jednej populacji makaków na Bali w Indonezji. Zwierzęta najczęściej używają narzędzi do przeżycia. Na przykład szympansy rozłupują kamieniami orzechy. Cenni podkreśla jednak, że coraz więcej badań sugeruje, iż „używanie przedmiotów jako narzędzi nie musi być kwestią przetrwania”. Odkrycie jej zespołu ma być kolejnym dowodem na potwierdzenie tej tezy. Jak to się robi w głębinach? Miłość w morzu potrafi szokować Seks masowy, podróże na krańce świata, samozapłodnienie – rozmnażanie się zwierząt na lądzie to w porównaniu z oceanami nuda i pruderia. Dowiedzcie się jak to się robi w odmętach m.. Makaki długoogniaste, czyli makaki krabożerne Pomimo swojej nazwy makaki długoogoniaste, nazywane też krabożernymi, nie zajadają się krabami. Są wszystkożerne, choć 60-90% diety to owoce i nasiona. Nie pogardzą też liśćmi, kwiatami, korzeniami i korą. Makaki te żyją od 15 do nawet 30 lat. Na wolności w Azji Południowo-Wschodniej zamieszkuje ich obecnie około 2,5 miliona. Niestety są zagrożone wyginięciem przez ekstensywne wyręby lasów, w których małpy tracą siedliska. Źródło: Ethology.
Kanadyjski antropolog twierdzi, że gatunek Homo floresiensis wcale nie wyginął. Gdzie miałby ukrywać się „hobbit”?
Gregory Forth w swojej nowej książce twierdzi, że gatunek, który nazwano „hobbitem”, wciąż żyje na indonezyjskiej wyspie Flores. Według profesora legenda o Ebu Gogo to tak naprawdę H. floresiensis.
W tym artykule: Czy śmiała teza kanadyjskiego antropologa może być przełomem w badaniach nad wymarłym gatunkiem? Człowieka z Flores widziało nawet 30 naocznych świadków Większość naukowców jest sceptyczna wobec teorii prof. Fortha Kim był (lub jest) Homo floresiensis? Większość naukowców zgodnie uważa, że Homo floresiensis, czyli człowiek z Flores to wymarły gatunek hominida, którego ostatni przedstawiciel wyginął ok. 50 tysięcy lat temu. Według powszechnej teorii wyginął prawdopodobnie na skutek przegranej walki o zasoby z człowiekiem rozumnym. Część środowiska akademickiego wierzy jednak, że H. floresiensis mógł przeżyć, a niektóre osobniki spotykane były nawet pod koniec XIX wieku. Ta śmiała teza wyjaśniałaby legendę o Ebu Gogo. Czy śmiała teza kanadyjskiego antropologa może być przełomem w badaniach nad wymarłym gatunkiem? Gregory Forth jest emerytowanym profesorem antropologii z Uniwersytetu w Albercie. Znaczną część swojej naukowej kariery poświęcił badaniom nad historią człowieka z Flores. Według uczonego Ebu Gogo – mała, owłosiona człekokształtna istota, zamieszkująca jaskinie na indonezyjskiej wyspie, która wywodzi się z ludowego folkloru – może być tak naprawdę Homo floresiensis. Najstarszy przedstawiciel Homo sapiens może być jeszcze starszy niż dotychczas sądzono Okazuje się, że najstarszy odkryty dotąd Homo sapiens, Omo I, może mieć ponad 230 tysięcy lat. Pokazały to najnowsze badania. – Tak naprawdę nie wiemy, kiedy ten gatunek wymarł – mówi prof. Forth. –Właściwie do końca nie wiemy, czy tak naprawdę kiedykolwiek wyginął – dodaje antropolog. Forth uważa, że istnieje możliwość, że człowiek z Flores wciąż przemierza tę wyspę. Człowieka z Flores widziało nawet 30 naocznych świadków Kanadyjski antropolog prowadzi badania na wyspie Flores od 1984 roku. Twierdzi, że od tego czasu słyszał niejedną historię o małych stworzeniach, które przypominają człowieka i żyją w lasach lub jaskiniach. W swojej najnowszej książce zatytułowanej „Between Ape and Human: An Anthropologist on the Trail of a Hidden Hominoid.” (Między małpą a człowiekiem: antropolog na tropie ukrytego hominida) Forth opisuje spotkania ludzi z tymi istotami. – Słyszałem opowieści o tych istotach. Niektóre spotykane były w regionie Lio na wyspie Flores. Mieszkańcy twierdzą, że one wciąż żyją – twierdzi naukowiec. Według badacza, nawet 30 osób było naocznymi świadkami spotkań z Homo floresiensis. Lokalna ludność uważa, że „nie są ani ludźmi, ani małpami”. Forth zaznacza, że opis legendy Ebu Gogo pasuje do opisu H. floresiensis. Większość naukowców jest sceptyczna wobec teorii prof. Fortha Legendy często wywodzą się z ludowych tradycji i nawet jeżeli mają cokolwiek wspólnego z prawdą, często jest ona naznaczona wieloletnimi przeinaczeniami relacji ustnych. Ponadto ludzkie wierzenia od zarania dziejów kształtowane były przez strach i brak należytej wiedzy o otaczającym nas świecie. Jednak powiedzieć, że większość uczonych na świecie wątpi w śmiałą tezę prof. Fortha, to nic nie powiedzieć. Naukowcy odnaleźli czaszkę dziecka Homo naledi Czaszka dziecka pochodzi sprzed ok. 250 000 lat. Została odnaleziona w jaskini Wschodzącej Gwiazdy w RPA, tej samej w której odnaleziono pierwsze ślady Homo naledi. Nowe odkrycie może wskazyw... Wszystkie odkrycia archeologiczne sugerują, że H. floresiensis wymarł i nie ma żadnych dowodów, że żył obok człowieka współczesnego. Co więcej, eksperci twierdzą, że jest to niemożliwe, żeby tak duża istota przez kilkaset lat pozostawała niezauważona. – Faktycznie zdarza się, że odkrywamy nowe gatunki, które uznawaliśmy wcześniej za wymarłe. Są to jednak zazwyczaj małe osobniki, które są trudno zauważalne. Tutaj mówimy o dużym hominidzie – twierdzi antropolog prof. Jessica Thompson. – Wyspa Flores ma mniej więcej obszar amerykańskiego Connecticut. Zamieszkuje ją dziś dwa miliony ludzi. Jak to możliwe, że do tej pory nikt oficjalnie nie potwierdził, że żyje tam jeszcze jeden duży naczelny? – pyta retorycznie John Hawks, paleoantropolog z Uniwersytetu w Wisconsin. Badacze zwracają również uwagę na to, że nie ma żadnych dowodów na to, żeby Homo sapiens w przeszłości krzyżowali się z H. floresiensis. Najbardziej prawdopodobne jest to, że współczesny człowiek raz na zawsze doprowadził do upadku „hobbitów”. Kim był (lub jest) Homo floresiensis? Pierwsze szczątki Homo floresiensis zostały odkryte w 2003 roku w wapiennej jaskini Liang Bua. Analiza fragmentów kości wykazała, że człowiek z Flores charakteryzował się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem. Odkrywcy nazwali go hobbitem, ponieważ przypominał rasę, którą wykreował kultowy pisarz J.R.R. Tolkiem. Homo erectus żył jeszcze 100 tys. lat temu. Zabiło go ocieplenie klimatu? Homo erectus, jeden z bezpośrednich przodków współczesnego człowieka, stąpał po ziemi jeszcze 100 tys. lat temu – wynika z najnowszych odkryć. Wciąż niejasne pozostaje pochodzenie Homo floresiensis. Początkowy uważano, że jego bezpośrednim przodkiem był Homo erectus. Późniejsze badania dowiodły, że może być również gatunkiem bliźniaczym w stosunku do Homo habilis. W pobliżu szczątek człowieka z Flores odnaleziono ślady ognia, który prawdopodobnie wykorzystywany był do przyrządzania jedzenia, a także proste narzędzia kamienne. Źródło: Live Science.
Wulkan Tambora, czyli największy wybuch wulkanu w historii
Sprawcą największej katastrofy w czasach historycznych był wulkan Tambora. Potężna erupcja, która miała miejsce w 1815 roku, pochłonęła ponad 11 tys. istnień ludzkich, jednak biorąc pod uwagę zdarzenia, które nastąpiły po wielkim wybuchu, ofiary należy liczyć w setkach tysięcy.
W tym artykule: Gdzie znajduje się wulkan Tambora? Największy historyczny wybuch wulkanu Skutki erupcji wulkanu Tambora Chyba każdy zdaje sobie sprawę z niszczycielskiej siły wulkanów, jednak nie każdy potrafi sobie wyobrazić, że skutki potężnej erupcji nie mają zasięgu wyłącznie lokalnego. Potężna eksplozja wywiera wpływ globalny, zmieniając warunki panujące na całej planecie. W pierwszej połowie XIX wieku Jawa, oddalona o ok. 2000 km od wyspy Sumbawa, znajdowała się pod wpływami Wielkiej Brytanii. W tamtym czasie, gubernatorem wyspy był sir Thomas Stamford Raffles. To właśnie jego wspomnienia, spisane w "Historii Jawy", rzucają sporo światła na katastrofę, która wydarzyła się w 1815 roku. Gdzie znajduje się wulkan Tambora? Wulkan Tambora jest czynnym stratowulkanem, zlokalizowanym na indonezyjskiej wyspie Sumbawa. Osiąga wysokość 2850 m n.p.m. Średnica kaldery to 7 km, a głębokość - 1100 m. Boski wulkan na Jawie Z wulkanu Bromo rozciągają się cudowne widoki, a sam wulkan ma - dosłownie - cudowną moc. Tak przynajmniej głosi legenda. Wulkany Indonezji mają istotny wpływ na tamtejszy krajobraz. Na indonezyjskich wyspach można znaleźć ponad 330 wulkanów, z czego aż 130 to jednostki aktywne. To właśnie tam znajdują się największe czynne wulkany Azji (z wyłączeniem wulkanu Kluczewska Sopka, położonego na Kamczatce). Najwyższym jest Kerinci, położony na Sumatrze. Ogromny stratowulkan osiąga 3805 m n.p.m. Tambora jest wyraźnie niższą jednostką, jednak istnieją dowody, że w czasach historycznych mogła mierzyć nawet 4300 m n.p.m. Status najwyższego szczytu w Indonezji wulkan utracił w 1815 roku, gdy potężna erupcja zmieniła jego wygląd. Największy historyczny wybuch wulkanu Zanim doszło do tragicznej w skutkach erupcji, wulkan Tambora był uważany za wygasły. W 1812 roku pojawiły się pierwsze sygnały wskazujące, że potwór budzi się do życia. Z krateru zaczął wydobywać się popiół, a w okolicy można było usłyszeć donośne dudnienie. To wskazywało, że magma zaczyna przemieszczać się ku górze. Do pierwszej dużej erupcji doszło 5 kwietnia 1815 roku. Wulkan niemal przez 2 godziny wyrzucał w powietrze materiały piroklastyczne. Chmura erupcyjna wzniosła się na wysokość 33 km n.p.m. TEGO nie przebije żadna ludzka broń! 11 największych erupcji wulkanów Wybuchy wulkanów zawsze poruszały naszą wyobraźnię. Starożytni uważali, że to znak gniewu bogów, którzy chcą ukarać nieposłusznych ludzi. Samo słowo określające ogniste góry pochod... 5 dni później doszło do kolejnej, znacznie potężniejszej erupcji. Tym razem, kolumna erupcyjna wzniosła się na wysokość 43 km n.p.m. Porucznik Owen Phillips, który został wysłany na wyspę w celu oszacowania skutków wybuchu, opisał trzy oddzielne kolumny ognia, których wierzchołki łączyły się na znacznej wysokości. Po ok. 60 minutach, środkowa kolumna zapadła się, tworząc spływy piroklastyczne. Spływające produkty wulkaniczne doszczętnie zniszczyły wieś Sanggir. Po kilku dniach dotarły także do miejscowości Tambora i Pekate. Eksplozje były tak potężne, że ich odgłosy były słyszane nawet na Sumatrze, oddalonej od Sumbawy o ok. 2000 km. Masa opadającego popiołu była tak duża, że pod jego ciężarem waliły się dachy domów. Uprawy rolne zostały doszczętnie zniszczone. W pobliskich miastach nastała ciemność, która utrzymywała się przez kilka dni. Wschodnie wybrzeże Jawy przykryła 23-centymetrowa warstwa popiołu. Spływający z wulkanu materiał piroklastyczny dotarł do morza, wywołując 4-metrową falę tsunami (niektóre źródła wspominają o 10-metrowej fali). Woda zniszczyła część domów na wyspach Moyo, Sanggar i Bima. Część łodzi zatonęła, potężna fala wyrzuciła niektóre na brzeg. 11 kwietnia, 2-metrowa fala tsunami dotarła do wschodniego wybrzeża Jawy, pochłaniając ponad 4 tys. ludzkich istnień. Na Morzu Flores i w Zatoce Saleh unosiły się ogromne kry pumeksu, których średnica dochodziła do 5 km. Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Ja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wulkan-na-swiecie-gdzie-sie-znajduje-i-czy-stanowi-zagrozenie-fot-getty-images-6b2619f.jpeg" width="938" height="625" alt="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" title="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" /> W trakcie potężnej erupcji, zbiornik magmowy wulkanu Tambora uległ opróżnieniu, co doprowadziło do zapadnięcia krateru. W rezultacie, jego wysokość zmniejszyła się z 4300 m n.p.m. do 2850 m n.p.m. Wulkan jeszcze przez ok. 4 lata wykazywał oznaki aktywności. Skutki erupcji wulkanu Tambora Erupcja, która miała miejsce 10 kwietnia 1815 roku, była najsilniejszym wybuchem wulkanu w czasach historycznych. Z krateru wydobyło się ok. 100 kilometrów sześciennych materiału wulkanicznego, kolumna wulkaniczna wzniosła się na ok. 43 km, a popiół opadł w promieniu 1300 km, docierając do Jawy i Borneo. Wielka erupcja wulkanu Tambora jest dziś oceniana na 7 w 8-stopniowej skali EVI. Skutki eksplozji były tragiczne dla lokalnej ludności. Wiele wiosek przestało istnieć. Ci, którzy ocaleli, desperacko poszukiwali żywności. Jednak to nie głód był największym problemem. Skażona popiołem woda wywoływała śmiertelną biegunkę. W powietrzu unosił się trujący fluor, zabijający ludzi i zwierzęta gospodarskie. Trudno jest wskazać dokładną liczbę ofiar tej tragedii. Dane historyczne wspominają o ok. 11 tys. osób, które poniosły śmierć w następstwie spływów piroklastycznych. 48 tys. osób (38 tys. na Sumbawie i 10 tys. na Lombok) miało umrzeć z powodu chorób i głodu. Niewykluczone, że choroby i głód zdziesiątkowały także populację Jawy i Bali. Erupcje wulkanów mogły doprowadzić do upadku chińskich dynastii Naukowcy rzucili światło na nieznany do tej pory wpływ wulkanicznych erupcji na historię świata. Należy podkreślić, że skutki katastrofy z 1815 roku były odczuwane globalnie. Rok 1816 był określany jako "rok bez lata". Anomalie klimatyczne doprowadziły do obniżenia temperatury o ok. 3-4 stopnie Celsjusza i znacząco wpłynęły na życie mieszkańców półkuli północnej. Najbardziej ekstremalna pogoda panowała wiosną i latem 1816 roku. Anomalie wystąpiły w niemal całej Europie (zwłaszcza na północy) i w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. W stanach Nowy Jork i Maine spadł śnieg, a w Connecticut odnotowano siarczyste mrozy. Intensywne opady śniegu zarejestrowano także w Kanadzie, głównie w Montrealu i Quebec City. W Europie wciąż są czynne wulkany. Gdzie można je znaleźć i czy mogą okazać się groźne? Aktywne wulkany na świecie budzą nie lada emocje. Myśląc o wybuchu takiego miejsca, przed oczami pojawiają się katastroficzne wizje z lawą zalewającą miasto. Ale czy faktycznie jest się ... Anomalie klimatyczne zniszczyły uprawy rolne i w konsekwencji przyczyniły się do wystąpienia głodu, czego następstwem były masowe demonstracje i wzrost przestępczości. Ceny chleba drastycznie wzrosły. Czy taki scenariusz może powtórzyć się w przyszłości? Niestety, tak. W latach 1847-1913, w kalderze wulkanu Tambora uformowała się kopuła lawowa, co jednoznacznie wskazuje na wysoką aktywność procesów wulkanicznych. Poza tym, Tambora nie jest jedynym wulkanem zagrażającym naszej planecie. Znacznie groźniejsze są superwulkany. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć?
Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjskich wulkanów.
W tym artykule: Rinjani Merapi Semeru Bromo Inerie Ranug Ijen Tambora Kerinci Krakatau Indonezja, największy wyspiarski kraj świata, przez wielu jest postrzegana jako raj na ziemi. Nic dziwnego, zwłaszcza jeżeli uwzględnimy fakt, że nie brakuje tam turystycznych atrakcji. Białe plaże, krystalicznie czysta woda czy tropikalne lasy to jeszcze nie wszystko. Mówiąc o tym, co na turystów działa jak magnes, należy wskazać także na tamtejsze wulkany. W sumie, jest ich ok. 300, z czego aż 130 to wulkany aktywne. Dwa spośród nich odpowiadają za największe erupcje, jakie miały miejsce w niedalekiej przeszłości. Najciekawsze wulkany Indonezji opisujemy poniżej. Rinjani Indonezja. Zaczarowane wyspy W malowniczym krajobrazie indonezyjskich wysp, wśród wulkanów, lasów deszczowych i tysięcy wspaniałych świątyń unoszą się duchy dobra i zła. Wiedza, jak umiejętnie z nimi współistnie... Naszą listę otwiera czynny stratowulkan, leżący na wyspie Lombok. To bez wątpienia jeden z najpiękniejszych wulkanów na świecie. Główny stożek osiąga wysokość 3726 m n.p.m. Po jego zachodniej stronie znajduje się kaldera, będąca pozostałością po wulkanie Samalas. Jej wymiary to 6,0x8,5 km. Częściowo, kalderę wypełnia jezioro Segara Anak, osiągające głębokość 230 m. Obecnie główny stożek wulkanu pozostaje nieaktywny, jednak oznaki aktywności zdradzają mniejsze stożki, zlokalizowane wewnątrz kaldery. Merapi Przenosimy się na Jawę. Nad położoną w centralnej części wyspy Yogyakartą, wznosi się Merapi, czyli Góra Ognia. Stratowulkan osiągający wysokość 2910 m n.p.m. z całą pewnością nie jest najwyższą tego typu jednostką na Jawie, ale wiele osób zalicza go do najpiękniejszych. Przez ok. 300 dni w roku, z krateru obficie wydobywa się dym, roztaczający wokół góry aurę tajemniczości. Ze szczytu rozpościera się zachwycający widok na okoliczne wulkany, m.in. na Sumbing, Merbabu, Telomoyo i Sindoro. Merapi wykazuje dużą aktywność, więc wejście na stożek nie zawsze jest możliwe. Naukowcy są zdania, że to właśnie ten wulkan wyemitował największą ilość materiału piroklastycznego w ujęciu globalnym. Pierwsza odnotowana erupcja miała miejsce w 1548 roku. Ostatni duży wybuch nastąpił w 2010 roku. Przez kilka dni, wulkan wyrzucał materiał piroklastyczny na wysokość 7 km. Konieczna okazała się ewakuacja ponad 100 tys. mieszkańców okolicznych osad. 100 osób poniosło śmierć. Semeru Przenieśmy się na najwyższy wulkan Jawy. Wierzchołek Semeru sięga 3677 m nad poziomem morza. Ogromny szczyt góruje nad Parkiem Narodowym Bromo-Tengger-Semeru i wznosi się ponad okoliczne wulkany. Na najwyższy dostępny punkt prowadzi niezwykle malownicza ścieżka. Wytrwali piechurzy po drodze miną rozległą sawannę, pola werbeny brazylijskiej i jezioro. Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Ja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wulkan-na-swiecie-gdzie-sie-znajduje-i-czy-stanowi-zagrozenie-fot-getty-images-ce3bb69.jpeg" width="938" height="625" alt="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" title="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" /> Niestety, szczyt wulkanu jest nieosiągalny. Wynika to z faktu, że z wnętrza krateru wydobywają się toksyczne gazy. Ostatnim przystankiem jest płaskowyż, położony nieopodal szczytu. Warto wspomnieć, że co 30 minut, Semeru wyrzuca w powietrze chmurę popiołu, który osiada na zboczach wulkanu. To sprawia, że podejście nie należy do najłatwiejszych. Bromo Będąc na Jawie, nie można nie udać się na Bromo. Czynny stratowulkan, osiągający wysokość 2329 m n.p.m., jest położony w wielkiej kalderze Tengger, której średnica to ok. 16 km. Wraz z okolicznymi stożkami, tworzy niesamowity, iście księżycowy krajobraz. To jeden z tych punktów, z których można podziwiać najpiękniejsze wschody i zachody słońca. Ze szczytu rozpościera się też zachwycający widok na Semeru. Bromo jest jednym z najaktywniejszych indonezyjskich wulkanów. Mimo to, w okresach względnego spokoju można wejść na jego wierzchołek. Inerie Kolejny wulkan na naszej liście jest idealną propozycją dla osób, które nie czują się zbyt dobrze wśród tłumu turystów. Mierzący 2245 m Inerie znajduje się w południowo-wschodniej części wyspy Flores, przy mało uczęszczanym szlaku. Z czego wynika znikoma popularność tego miejsca? Należy tu wskazać na dwie możliwe przyczyny - trasa prowadząca na szczyt jest dość trudna i wymaga żelaznej kondycji, a poza tym na szlaku brakuje jakichkolwiek oznaczeń. Niedoświadczone osoby powinny zdobywać szczyt wyłącznie w asyście przewodnika. Ranug Skoro mowa o wymagających górach, doświadczeni wspinacze powinni zwrócić uwagę na Ranug - czynny stratowulkan, położony we wschodniej części Jawy. Wejście na szczyt (3332 m n.p.m.) może zająć nawet kilka dni i będzie wymagało użycia specjalistycznego sprzętu - uprzęży i lin asekuracyjnych. Jak powstaje wulkan? Najważniejsze etapy i procesy Mimo że stanowią stałe zagrożenie, wulkany niezmiennie fascynują i wprawiają w zachwyt, nie tylko geologów. Nic dziwnego. Jak powstaje wulkan? Przyjrzymy się temu procesowi nieco bliżej. To propozycja wyłącznie dla wytrwałych osób, które zdobyły już niejedną wymagającą górę. Nagrodą za trud poniesiony podczas wędrówki będzie wspaniała panorama i możliwość podziwiania krateru o średnicy 2000 m. Należy jednak podkreślić, że Ranug nie zawsze jest dostępny. W ostatnich latach znacząco wzrosła jego aktywność, o czym świadczą choćby chmury popiołu, wyrzucane na wysokość 6000 m. Ijen Nieopodal wulkanu Ranug leży kompleks wulkaniczny Ijen. Majestatyczny stratowulkan wznosi się nad miastem Banyuwangi. W najwyższym punkcie, osiąga wysokość 2769 m n.p.m. Kratery znajdują się w kalderze o średnicy ok. 20 km. W jednym z nich znajdziemy największe kwaśne jezioro świata, o średnicy 1 km. Turkusowa woda robi ogromne wrażenie, ale o kąpieli można zapomnieć, nie tylko ze względu na stromy, wysoki brzeg. Jej pH jest niższe niż 0,4. W kraterze wulkanu działa kopalnia siarki. Górnicy, którzy tam pracują, prawdopodobnie pałają się najtrudniejszym zajęciem na świecie. Pozyskany urobek wynoszą w bambusowych koszach, które mogą ważyć nawet 80 kg! Niektórzy dorabiają, wnosząc na szczyt turystów (w specjalnych taczkach). Tambora Kolej na najsłynniejszy indonezyjski stożek. Wulkan Tambora jest sprawcą jednej z największych katastrof, zarejestrowanych w czasach historycznych. W 1815 roku doszło do erupcji, która w ciągu kilku dni pochłonęła życie kilkudziesięciu tysięcy osób i pogrążyła znaczną część północnej półkuli w zimie wulkanicznej. W następstwie tragicznych wydarzeń, w wielu regionach zapanował głód. Oprócz tego, szerzyły się choroby. Szacuje się, że sumaryczna liczba ofiar tego kataklizmu przekracza kilkaset tysięcy. Indonezja: "Faktycznie zapamiętamy go do końca życia" Czterodniowy rejs wzdłuż wybrzeży Sumbawy na wyspę Flores, z wizytą na Komodo, miał być niezapomnianym przeżyciem. Tambora jest położona na wyspie Sumbawa, należącej do archipelagu Małych wysp Sundajskich. Dotarcie na szczyt stożka o wysokości 2850 m jest wymagające, a mając na uwadze fakt, że mówimy tu o czynnym wulkanie, może okazać się też niebezpieczne. Kerinci Powróćmy na chwilę na Sumatrę. Z porośniętej gęstymi lasami zachodniej części wyspy, wynurza się najwyższy wulkan Indonezji. Kerinci osiąga aż 3805 m n.p.m. Ogromna góra, sąsiadująca z niższymi formacjami, robi niesamowite wrażenie. Tym bardziej, że jest położona w wyjątkowo malowniczej okolicy, w której nie brakuje herbacianych pól. Z racji długiego dojazdu do punktu startowego, ten wulkan nie cieszy się zbyt dużą popularnością wśród turystów, ale dla wielu osób może się to okazać ogromną zaletą. Krakatau Czynne wulkany na świecie niejednokrotnie manifestowały swoją niszczycielską siłę. Erupcja Krakatau, wulkanu położonego w Cieśninie Sundajskiej, była jedną z najtragiczniejszych. Przerażający spektakl rozpoczął się 20 maja 1883 roku, a przez kolejne trzy miesiące z krateru wydobywały się gazy, popiół i para. W wyniku potężnego wybuchu, wulkan podzielił się na trzy mniejsze kratery. Anak Krakatau jest udostępniony dla ruchu turystycznego, ale wejście na główny stożek jest zabronione. Erupcje wulkanów mogły doprowadzić do upadku chińskich dynastii Naukowcy rzucili światło na nieznany do tej pory wpływ wulkanicznych erupcji na historię świata. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Berlin, Hamburg, Kolonia, Monachium, Drezno, Frankfurt, a może Bonn? Taki na przykład Berlin, poza luźną atmosferą i fascynującą multikulturowością, którym nie sposób się oprzeć, ma więcej muzeów – 175 – niż dni deszczowych w roku – 99. Jego Wyspa Muzeów to jeden z najważniejszych tego typu kompleksów świata wpisany na listę UNESCO. A zgromadzone tam zbiory to bezcenne eksponaty z różnych epok i niemal każdego zakątka świata, wśród nich chociażby: ołtarz pergamoński, brama Isztar czy popiersie najpiękniejszej Egipcjanki, królowej Nefertiti. Portowy Hamburg ma z kolei więcej mostów – 2,1 tys. – niż Wenecja. Katedrę w Kolonii, drugą najwyższą katedrę świata, budowano ponad 600 lat, miasto szczyci się też największym i najstarszym uniwersytetem w kraju. Monachium – poza słynnym zespołem piłkarskim oraz siedzibą znanej marki samochodów – słynie z największego piwnego festiwalu na świecie: podczas 16 dni Oktoberfestu wypija się nawet 8 mln l piwa! Tutaj też otworzono najstarsze kino. Drezno zaś to niemiecka stolica czekolady, w Bonn urodził się jeden z największych kompozytorów świata Ludwig van Beethoven, a we Frankfurcie wymyślono hot doga i wybudowano 14 z 15 najwyższych budynków w Niemczech. Ale nasz zachodni sąsiad to nie tylko miasta i urocze miasteczka z muru pruskiego, winnice, w których produkuje się wyborne rieslingi, to też wybrzeże Bałtyku z wyspami i plażami, ponad 2,1 tys. zamków, w tym Neuschwanstein, który zainspirował Walta Disneya do stworzenia logo swojej firmy. Cóż, w Niemczech warto spędzić urlop. Mamy nadzieję, że to wydanie specjalne Travelera pomoże Wam podjąć decyzję. REDAKTOR NACZELNA Agnieszka Franus