National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-27T12:33:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Peenemünde skrywa mroczną przeszłość. Nad Bałtykiem wciąż widać jej ślady
items: Odkryto „piekielny statek”. Na jego pokładzie zginęło ponad 1000 jeńców wojennych
items: Zamalowana historia. Jak nazistowski malarz próbował ukryć swoją przeszłość?
items: Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
items: Od świata mody po front wojenny – niezwykła historia Lee Miller
items: Wmurowano kamień węgielny pod nowe muzeum. Koszt inwestycji to ponad 300 mln zł
items: Polska oczami agresorów. Do Archiwum Akt Nowych trafiły unikatowe zdjęcia z pierwszych miesięcy wojny
items: Hubal do końca wierzył w godność walki mundurowej. Niezłomny oficer nie złożył broni
items: Ulubieniec Hitlera, którego cenili alianci. Kim naprawdę był Erwin Rommel?
items: Akcja „Wisła” była zaplanowaną operacją wynarodowienia. Pozory walki z podziemiem skrywały plan czystki
items: Władysław Szpilman był pianistą, który przeżył piekło getta. Jego muzyka stała się symbolem niezłomności kultury
items: Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
items: To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
items: Zaginiony obraz wisiał w domu przez lata. Policja odzyskała wojenną zgubę
items: Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
items: Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
items: Ślady po II wojnie światowej obok średniowiecznego kościoła. Tu archeolodzy mieli pełne ręce roboty
items: Irma Grese siała postrach w Auschwitz-Birkenau. Jej niewyobrażalne okrucieństwo do dziś budzi grozę
items: „Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
items: Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
items: Matematyk z Polski, który współtworzył najbardziej niszczycielską broń świata. Kim był Stanisław Ulam
items: Tajemnicze bunkry w gęstwinie mazurskiego lasu. Czy ukryto w nich Bursztynową Komnatę?
items: Tak żyli dawni mieszkańcy Breslau. Archeolodzy odkryli masę zabytków w zniszczonej kamienicy
items: Zapomniana historia Westerplatte. Archeolodzy dotarli do rajskiego kurortu
items: Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany

Peenemünde skrywa mroczną przeszłość. Nad Bałtykiem wciąż widać jej ślady
type: item
date: 2026-06-27T12:32:22.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: broń
subject: II wojna światowa
subject: muzeum
subject: Naziści
subject: niemcy
description: Peenemünde, niewielka gmina na północno-zachodnim cyplu wyspy Uznam, stanowi jeden z najbardziej paradoksalnych punktów na mapie Europy. Z jednej strony kojarzy się z sielskim krajobrazem bałtyckich plaż i sosnowych lasów, zaś z drugiej – jest miejscem, w którym narodziła się jedna z najbardziej niszczycielskich technologii XX wieku. To właśnie tam, w warunkach ścisłej tajemnicy, niemieccy inżynierowie nie tylko położyli fundamenty pod współczesną astronautykę, ale także stworzyli narzędzia terroru, które pochłonęły tysiące istnień.
encoded: Spis treści: Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Od rybackiej osady do centrum technologii Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Peenemünde to miejsce obarczone ogromnym ciężarem historycznym. Miejscowość ta dziś zachwyca nadmorską przyrodą. Kilkadziesiąt lat temu naukowcy wykonali tam obliczenia, które stały się fundamentem dla misji Apollo i pokojowej eksploracji kosmosu. Nie można jednak zapomnieć, że te same dane i technologie umożliwiły rakietom V-2 niszczenie europejskich miast. Można zatem powiedzieć, że miejsce to oferuje bezcenną lekcję o dwoistości postępu technologicznego. Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Peenemünde zajmuje strategiczne położenie u ujścia rzeki Peene (Piana) do Bałtyku, w północnej części wyspy Uznam, należącej do kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie. Gmina graniczy bezpośrednio z popularnym kurortem Karlshagen. Pod względem administracyjnym, jest częścią urzędu Usedom-Nord, którego siedziba znajduje się w Zinnowitz, i przynależy do powiatu Vorpommern-Greifswald. Powierzchnia gminy obejmuje obszar 25,54 kilometra kwadratowego, a gęstość zaludnienia jest wyjątkowo niska (ok. 18 osób na kilometr kwadratowy). Wynika to z militarnej przeszłości terenu, który przez dekady pozostawał zamknięty dla osadnictwa cywilnego. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez lasy iglaste, piaszczyste wydmy i pozostałości ogromnej infrastruktury przemysłowej, która po wojnie została częściowo odzyskana przez naturę. Uznam, znany jako najbardziej nasłoneczniona wyspa Niemiec, oferuje Peenemünde specyficzny mikroklimat, sprzyjający zarówno turystyce pieszej, jak i rowerowej. Od rybackiej osady do centrum technologii Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1282 roku, kiedy to książę pomorski Bogusław IV przekazał wieś miastu Wolgast. Przez stulecia Peenemünde funkcjonowało jako skromna osada rybacka, której mieszkańcy zmagali się z siłami natury, w tym z niszczycielskimi powodziami sztormowymi w latach 1872, 1904 i 1913. Epoka nowożytn…

Peenemunde-0f00e77.jpg
width: 1805
height: 1200

Odkryto „piekielny statek”. Na jego pokładzie zginęło ponad 1000 jeńców wojennych
type: item
date: 2026-06-16T12:21:02.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: japonia
subject: wrak statku
description: Hōfuku Maru to japoński statek towarowy, który podczas II wojny światowej został zarekwirowany przez Cesarską Armię Japońską. W 1944 roku został zatopiony na Morzu Południowochińskim przez Amerykanów. Po 82 latach został w końcu odnaleziony u wybrzeży Filipin.
encoded: Piekielne statki, czyli „Hellships”, to japońskie statki i okręty, które w czasie wojny na Pacyfiku służyły do transportowania alianckich jeńców wojennych. Na pokład trafiali także internowani cywile czy robotnicy przymusowi z Azji. Swoją nazwę jednostki te zawdzięczają przerażającym warunkom, jakie na nich panowały. Ludzi przewożono w ładowniach bez odpowiedniej wentylacji, toalet i z bardzo ograniczonym dostępem do wody pitnej. Stosowano wobec nich przemoc, a rannym i chorym nie udzielano pomocy. Nie bez powodu mówiło się o nich także „pływające obozy koncentracyjne”. Piekielne statki, czyli japońskie obozy koncentracyjne na wodzie Z drugiej strony każdy ze statków mógł w każdej chwili paść ofiarą alianckich nalotów i bombardowań. W latach 1942–1945 podczas wojny na Pacyfiku co najmniej kilkanaście „piekielnych statków” zostało zatopionych przez Amerykanów i Brytyjczyków. Jednym z nich był Hōfuku Maru, japoński statek towarowy oddany do służby w 1918 roku. W okresie międzywojennym był własnością linii żeglugowych K Line, a w 1941 roku, na rok przed wybuchem wojny na Pacyfiku, został zarekwirowany przez Cesarską Armię Japońską. Jednostka została zatopiona 21 września 1944 roku przez amerykańskie samoloty. Od tego czasu wrak spoczywał na dnie Morza Południowochińskiego, ale dokładna jego lokalizacja była nieznana. Dzięki wysiłkom badacza Josha Gatesa we współpracy z naukowcami z Fundacji Pamięci „Piekielnych Statków” i archeologami podwodnymi, udało się po 82 latach odnaleźć ten statek. Jak odkryto Hōfuku Maru? Wrak został zidentyfikowany u wybrzeży filipińskiej wyspy Luzon. Znajduje się na głębokości ponad 50 metrów u wybrzeży prowincji Zambales, regionu przybrzeżnego na zachodnim wybrzeżu wyspy. Odkrycie Hōfuku Maru było możliwe dzięki analizie dokumentów przechowywanych w amerykańskich i japońskich archiwach wojskowych. Badacze z Fundacji Pamięci „Piekielnych Statków” odkryli materiały wskazujące, że statek zatonął ponad 50 kilometrów od miejsca, które przez dzie…

Hofuku-Maru-7ae87c7.jpg
width: 1800
height: 1200

Zamalowana historia. Jak nazistowski malarz próbował ukryć swoją przeszłość?
type: item
date: 2026-06-10T08:00:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: obrazy
subject: sztuka
description: Po II wojnie światowej wielu niemieckich artystów chciało zapomnieć o swojej przeszłości. Malarz Erich Mercker postanowił ją po prostu zamalować. Dziś naukowcy odkryli, dzięki zastosowaniu ultranowoczesnej technologii, nazistowskie symbole na jego dziele. To opowieść o tym, jak nauka demaskuje próby retuszowania historii.
encoded: Sztuka jest bardzo często na usługach reżimów. Tak samo było w przypadku nazistowskich Niemiec. Erich Mercker (1891–1973) był malarzem, którego losy splatają się z tragiczną historią XX wieku. Jego specjalnością były krajobrazy przemysłowe i place budowy, co idealnie wpisywało się w estetykę nazistowskiej modernizacji. Mercker był samoukiem, ale mimo to odniósł oszałamiający sukces w dobie III Rzeszy. W latach 1933–1945 namalował kilka dzieł zawierających symbolikę nazistowską, w tym „Die Stätte des 9. November” (Miejsce 9 listopada), przedstawiający monachijski pomnik Feldherrnhalle upamiętniający nieudany zamach stanu NSDAP w 1923 roku. To właśnie to dzieło stało się celem nietypowych badań. Ślubny podarunek Dr. Thomas Schuhbauer, producent i twórca filmowy, odkrył ten obraz w swoim domu rodzinnym. Był w posiadaniu jego rodziny od dziesięcioleci, ponieważ został podarowany jego rodzicom jako prezent ślubny w 1966 roku. Dzieło wzbudziło jego zainteresowanie, gdyż mimo przedstawienia powojennej flagi Bawarii, widoczna na nim była górna część pomnika, który został zniszczony natychmiast po kapitulacji III Rzeszy. Dodatkowo na krawędziach flagi dostrzeżono czerwone ślady farby, co sugerowało istnienie innej warstwy pod spodem. Ruszyły badania specjalistyczne, których wyniki opublikowano na łamach czasopisma „npj Heritage Science”. Co skrywają warstwy? Aby sprawdzić, co kryje się pod powierzchnią obrazu, zawiązano interdyscyplinarną współpracę. Kluczową rolę odegrała dr Ioanna Mantouvalou, fizyczka z Berlina i ekspertka od fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Metoda ta pozwala na identyfikację składu chemicznego pigmentów bez uszkadzania płótna. Promienie rentgena przenikają przez warstwy farby na głębokość kilku milimetrów, wzbudzając atomy różnych pierwiastków. Dzięki temu naukowcy mogli „przejrzeć” obraz i zmapować rozmieszczenie substancji, których Mercker użył przed laty, a które później – jak się okazało – celowo ukrył. Pod błękitem kryje się czerwień Wyniki anali…

FABRIC-KOLAZ-32-58f3f04.jpg
width: 1575
height: 1050

Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
type: item
date: 2026-05-19T06:59:29.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: klasztor
subject: włochy
description: Biało-czerwona flaga nad ruinami Monte Cassino stała się symbolem jednego z największych triumfów w historii polskiego oręża. Mało kto jednak wie, że decyzja o udziale Polaków w tej rzezi zapadła w atmosferze buntu, a sami Niemcy wcale nie zostali stamtąd wyparci siłą. Jak naprawdę wyglądały kulisy najkrwawszej bitwy 2. Korpusu Polskiego i czy tej ogromnej ofiary można było uniknąć? Odkrywamy fakty, o których milczą szkolne podręczniki.
encoded: Spis treści: Lądowanie aliantów we Włoszech Historia 2 Korpusu Polskiego spod Monte Cassino, czyli dzieje Armii Andersa Dlaczego polskie wojsko walczyło w bitwie o Monte Cassino? Piekło Monte Cassino i polski triumf Bój pod Monte Cassino, czyli druga bitwa narodów Ilu ludzi zginęło w bitwie o Monte Cassino? Polskie symbole i legendy bitwy o Monte Cassino W 1944 roku losy II wojny światowej były już przesądzone, a nieuchronna klęska III Rzeszy zdawała się kwestią czasu. Choć niemiecka armia cofała się na większości frontów, a wizja rozliczenia wojennych zbrodni stawała się coraz bardziej realna, Berlin nie zamierzał kapitulować bez walki. Doskonałym tego dowodem były Włochy, gdzie wokół rygla obronnego Monte Cassino Niemcy utworzyli swoją najważniejszą linię oporu na południu Europy. To właśnie tam rozegrała się jedna z najkrwawszych batalii całego konfliktu. Kluczową rolę odegrali w niej żołnierze 2. Korpusu Polskiego. Podkomendni generała Władysława Andersa dokonali niemożliwego – przełamali elitarną obronę wroga i zatknęli biało-czerwoną flagę na gruzach benedyktyńskiego opactwa. Droga do tego triumfu była jednak niezwykle długa i okupiona dramatycznymi wyborami. Lądowanie aliantów we Włoszech Przełom na frontach II wojny światowej w Europie przyniosła bitwa pod Stalingradem. Od tego momentu Niemcy znaleźli się w defensywie, a alianci starali się ze wszystkich sił, by jak najszybciej doszło do pokonania wojsk Adolfa Hitlera. Jednym z elementów tego przyspieszenia miało być otwarcie przez Brytyjczyków i Amerykanów tak zwanego drugiego frontu w walce z państwami Osi. Chciano w ten sposób odciążyć walczący na wschodzie Związek Radziecki. Alianci nie byli gotowi na przyspieszenie planowanej inwazji na zachodzie Francji. Tak narodziła się idea „skoku” do południowej Italii z północnej Afryki, gdzie w 1943 roku poradzono sobie z wojskami państw Osi. Akcja rozpoczęła się od operacji Husky w lecie 1943 roku, czyli od zajęcia Sycylii. Najazd aliantów doprowadził do utraty …

bitwa-pod-monte-cassino-77832cc.png
width: 2813
height: 1875

Od świata mody po front wojenny – niezwykła historia Lee Miller
type: item
date: 2026-05-02T12:32:34.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Fotografia
subject: Ludzie
subject: fotografia czarno-biala
subject: fotoreporter
subject: II wojna światowa
description: Lee Miller to postać, której biografia wymyka się prostym definicjom. Była modelką, fotografką i korespondentką wojenną uwieczniającą najtragiczniejsze wydarzenia XX wieku. Jej życie pokazuje, jak cienka granica dzieli świat sztuki od brutalnej rzeczywistości. Lee Miller tworzyła swoje fotografie zarówno w atelier, jak i na froncie, dokumentując wojenne realia w sposób bezkompromisowy i głęboko poruszający.
encoded: Spis treści: Początki kariery – od modelki do fotografki Paryż i surrealizm – narodziny stylu Własne studio i powrót do Stanów Zjednoczonych II wojna światowa – fotografia jako świadectwo historii Życie po wojnie – trauma i wycofanie Odkrycie na nowo – spuścizna Lee Miller Lee Miller, a właściwie Elisabeth Miller, urodziła się w 1907 roku w stanie Nowy Jork, początkowo zdobyła rozgłos jako modelka. Jej kariera rozpoczęła się w latach 20., kiedy została dostrzeżona przez wydawcę magazynu „Vogue”. Szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy epoki, pozując dla czołowych fotografów swoich czasów. Początki kariery – od modelki do fotografki Mimo sukcesów w świecie mody, Miller nie chciała pozostać jedynie obiektem fotografii. Interesowała się techniczną stroną tego medium, co wynikało m.in. z doświadczeń z dzieciństwa – jej ojciec był pasjonatem fotografii i wprowadził ją w podstawy tej sztuki. Decyzja o porzuceniu modelingu na rzecz pracy za aparatem była odważna, ale bardzo świadoma. Przełom nastąpił po wyjeździe do Paryża, gdzie rozpoczęła współpracę z Manem Rayem – jednym z czołowych przedstawicieli surrealizmu. To właśnie tam rozwinęła swój styl, eksperymentując z formą i techniką, m.in. z efektem solaryzacji. Paryż i surrealizm – narodziny stylu Pobyt w Paryżu był kluczowy dla rozwoju artystycznego Miller. W środowisku skupionym wokół surrealistów, takich jak Pablo Picasso czy Jean Cocteau, kształtowała swoją wrażliwość wizualną i podejście do obrazu. Nic więc dziwnego, że fotografie Lee Miller z tego okresu charakteryzują się silnym wpływem surrealizmu: są nieoczywiste, często balansują na granicy snu i rzeczywistości. Miller nie tylko dokumentowała świat, ale też go interpretowała, tworząc obrazy o dużym ładunku symbolicznym. Warto podkreślić, że przez lata jej wkład w rozwój niektórych technik przypisywano głównie Manowi Rayowi. Dopiero późniejsze badania i odkrycia archiwalne pozwoliły docenić jej rzeczywistą rolę jako współtwórczyni wielu rozwi…

Lee-Miller-8f78640.jpg
width: 1800
height: 1200

Wmurowano kamień węgielny pod nowe muzeum. Koszt inwestycji to ponad 300 mln zł
type: item
date: 2026-04-28T06:59:29.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: gdańsk
subject: II wojna światowa
subject: muzeum
subject: trójmiasto
description: W Gdańsku powstaje Muzeum Westerplatte - oddział Muzeum II Wojny Światowej. Wmurowanie kamienia węgielnego rozpoczyna kilkuletnie prace, których efekt mamy dostrzec w 2030 roku. Projekt przywróci historyczny kształt obiektom pamiętającym rozpoczęcie globalnego konfliktu.
encoded: Muzeum II Wojny Światowej od dnia otwarcia w 2017 roku cieszy się sporym zainteresowaniem wśród turystów – zarówno polskich, jak i zagranicznych. W 2025 roku placówka świętowała wizytę czteromilionowego odwiedzającego, który zanurzył się w historii tego wielkiego konfliktu. Budowa Muzeum Westerplatte ma szansę jeszcze bardziej wzmocnić tę popularność, oferując zwiedzającym przejmującą podróż do samych źródeł globalnej wojny. Kamień węgielny wmurowany Uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod nową inwestycję odbyło się 25 kwietnia. Udział w uroczystości wzięła m.in. ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, która nie kryła optymizmu wobec zbliżającego się projektu. „To tutaj symbolicznie rozpoczęła się II wojna światowa, najtragiczniejsza w dziejach. Dlatego mamy świadomość spoczywających na nas zobowiązań. Wypełniamy obowiązek wobec obrońców Westerplatte, aby w sposób zgodny z prawdą historyczną opowiedzieć o ich bohaterskiej obronie przed przeważającymi siłami niemieckimi” – podkreślała ministra, zwracając uwagę na wartość historyczną wydarzeń z 1939 roku. W wydarzeniu wzięli udział również szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell oraz władze Muzeum II Wojny Światowej. Dwuetapowa budowa Realizacja Muzeum Westerplatte została podzielona na dwa etapy. Pierwszy z nich skupia się na rewitalizacji terenu dawnej Wojskowej Składnicy Tranzytowej oraz przywróceniu jej autentycznego układu przestrzennego. Równolegle prowadzone są prace archeologiczne w rejonie tzw. nowych koszar. Ich celem jest odsłonięcie i zabezpieczenie historycznych fundamentów, a szczegółowa dokumentacja pozwoli na podjęcie decyzji o ich przyszłym wyeksponowaniu. Drugi etap inwestycji zakłada budowę nowoczesnego gmachu muzeum, w którym znajdzie się blisko 2800 m kw. powierzchni wystawienniczej. Główną osią narracyjną ekspozycji będzie obrona półwyspu oraz osobiste losy żołnierzy walczących na Westerplatte. Za projekt architektoniczny całego kompleksu odpo…

FABRIC-KOLAZ-32-12-1662a2d.jpg
width: 2813
height: 1875

Polska oczami agresorów. Do Archiwum Akt Nowych trafiły unikatowe zdjęcia z pierwszych miesięcy wojny
type: item
date: 2026-04-23T08:43:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: polska
subject: zdjęcia
description: Historia kampanii wrześniowej zazwyczaj dociera do nas poprzez relacje obrońców lub oficjalną, wygładzoną propagandę III Rzeszy. Jednak najnowszy nabytek Archiwum Akt Nowych (AAN) oferuje wgląd w coś znacznie bardziej surowego i osobistego. Blisko 250 wyjątkowych fotografii to intymny zapis wojny widziany przez wizjery aparatów niemieckich żołnierzy. To nie tylko kronika zniszczeń, ale przede wszystkim świadectwo mentalności sprawców.
encoded: Zbiór składa się z dwóch albumów przekazanych dzięki Instytutowi Strat Wojennych im. Jana Karskiego, które dokumentują szlak bojowy jednostek Wehrmachtu – od górskich przełęczy na południu, po zrujnowane ulice Warszawy. Jak podkreśla dr hab. Damian Markowski z ISW, materiały te są „rzadkim i niezwykle sugestywnym źródłem”, które pokazuje pierwsze miesiące globalnego konfliktu w nowym świetle. Okiem ludzi, którzy nie różnili się tak bardzo od nas, a mimo to dokonywali bestialskich czynów. Szlak 3. Dywizji Górskiej – od Słowacji po Zagłębie Naftowe Pierwszy, mniejszy album, należał do żołnierza 3. Dywizji Górskiej, wchodzącej w skład Grupy Armii „Południe” stanowiącej część kampanii wrześniowej. Fotografie szczegółowo dokumentują drogę, jaką pokonali agresorzy, wkraczając do Polski od strony Słowacji. W obiektywie Niemca utrwalono malownicze, a wkrótce tragiczne krajobrazy Spiszu, Beskidu Wyspowego i Pogórza Karpackiego. Na zdjęciach widać m.in.: zniszczoną infrastrukturę: wysadzone przez Wojsko Polskie mosty na Popradzie, Dunajcu i Wisłoce, zajęte miejscowości: Limanową, Nowy Sącz, Krosno oraz Drohobycz – kluczowy punkt Zagłębia Naftowego, scenki rodzajowe: od kwaterowania wojsk, po „turystyczną” obserwację lokalnych zabytków. Niektóre fotografie niepokojąco przypominają zdjęcia młodych chłopaków z wakacji. Szczególnie poruszające są zdjęcia o charakterze propagandowo-ideologicznym. Niemiecki żołnierz uwiecznił na nich polskich Żydów (m.in. w Nowym Sączu i Grybowie), opatrując odbitki złośliwymi, antysemickimi komentarzami. To pokazuje jak głęboko nazistowska ideologia była zakorzeniona w świadomości zwykłych żołnierzy już w pierwszych dniach wojny. Marsz na Warszawę i „Parada Zwycięstwa” Drugi, obszerniejszy album, dokumentuje działania prawdopodobnie jednej z dywizji piechoty nacierającej od południowego zachodu. Autor zdjęć brał udział w starciach z Armią „Prusy” i podchodził pod stolicę przez Tomaszów Mazowiecki oraz Grójec. Największą wartość historyczną mają uj…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-22T122509.190-bcdf911.jpg
width: 2813
height: 1875

Hubal do końca wierzył w godność walki mundurowej. Niezłomny oficer nie złożył broni
type: item
date: 2026-04-19T12:34:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: Świętokrzyskie
subject: wojsko
description: Hubal nie był jedynie dowódcą partyzanckim. Major, a pośmiertnie pułkownik Henryk Dobrzański ucieleśniał ducha polskiej kawalerii, a oprócz tego był też wybitnym sportowcem o międzynarodowej sławie i człowiekiem, którego bezkompromisowość doprowadziła do konfliktu nie tylko z okupantem, ale także z rodzącymi się strukturami konspiracyjnymi. Można powiedzieć, że łączył etos dziewiętnastowiecznych powstańców z tragicznym heroizmem żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego.
encoded: Spis treści: Młodość w Jaśle Szlak legionowy Walka o granice Dobrzański na salonach Europy Walki 1939–1940 Ostatnia walka pod Anielinem Jako jeden z najbardziej znanych oficerów regularnej armii, który nie złożył broni, Henryk „Hubal” Dobrzański stał się wyrzutem sumienia dla tych, którzy skapitulowali. Z kolei dla przyszłych pokoleń partyzantów stanowił największą inspirację. Choć pacyfikacje hubalowskie pozostają bolesną kartą w jego historii, sam major do końca wierzył, że walka mundurowa jest jedynym godnym sposobem reprezentowania Rzeczypospolitej. Młodość w Jaśle Henryk Dobrzański urodził 22 czerwca 1897 roku w Jaśle. Dom, w którym się wychował, od pokoleń był przesiąknięty wartościami patriotycznymi. Rodzina Dobrzańskich pieczętowała się herbem Leliwa, co w ówczesnej Galicji niosło ze sobą konkretne zobowiązania społeczne i moralne. Jego rodzice, Henryk i Maria z hrabiów Lubienieckich, dbali o to, by syn dorastał w atmosferze szacunku do historii Polski i tradycji rycerskiej. Jasło przełomu wieków było miastem, w którym wspomnienia powstań narodowych wciąż były żywe, co ukształtowało w młodym Henryku poczucie obowiązku wobec ojczyzny. Edukacja Dobrzańskiego była typowa dla sfery społecznej, z której się wywodził. Rozpoczął od nauki domowej w ramach czteroklasowej Szkoły Ludowej, by później, po przeprowadzce rodziny do Krakowa, kontynuować edukację w tamtejszych szkołach realnych. Należy jednak wspomnieć, że bardziej niż przedmioty ścisłe i humanistyczne interesowała go kultura fizyczna. W sprawozdaniach szkolnych figurował jako uczeń „uzdolniony”, choć jego ścieżka edukacyjna była przerywana. Ostatecznie zaliczył sześć klas siedmioletniej szkoły realnej. To właśnie w Krakowie, sercu polskiej kultury i kolebce ruchów niepodległościowych, Henryk zetknął się z Polskimi Drużynami Strzeleckimi. Wstąpienie do nich w 1912 roku, w wieku zaledwie 15 lat, było pierwszym krokiem na jego długiej drodze żołnierskiej. Szlak legionowy Gdy wybuchła I wojna światowa, Dobrzańs…

hubal-7872501.jpg
width: 1800
height: 1200

Ulubieniec Hitlera, którego cenili alianci. Kim naprawdę był Erwin Rommel?
type: item
date: 2026-04-12T10:56:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: wojna
description: Erwin Rommel należy do najbardziej niejednoznacznych dowódców II wojny światowej. Nie ulega wątpliwości, że był geniuszem taktyki, którego podziwiali nie tylko Niemcy, ale także alianci. Jego koncepcje – dowodzenia przez zadania i dowodzenia z przodu – dziś stanowią fundament doktryn armii NATO. Uchodził też za „dobrego Niemca”, który nie przyłożył ręki do zbrodni nazistowskiego systemu. Czy jednak najmłodszy feldmarszałek III Rzeszy rzeczywiście był tylko profesjonalistą, który prowadził „czystą wojnę”?
encoded: Spis treści: Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel podczas wielkiej wojny Zaufany człowiek Hitlera Rola w spisku i śmierć Winston Churchill nazwał Rommla „wielkim generałem” i „śmiałym przeciwnikiem”. Czy pochwały dla Lisa Pustyni wynikały z podziwu dla jego wojennego kunsztu? Częściowo, na pewno tak, jednak nie ulega wątpliwości, że dla aliantów, a zwłaszcza Brytyjczyków, komplementowanie geniuszu niemieckiego dowódcy było wygodną wymówką, pozwalającą usprawiedliwić klęski. Rommel był niezwykle utalentowany, nie angażował się osobiście w Holokaust i odrzucał najbardziej zbrodnicze rozkazy – to wszystko prawda. Nie można jednak zapomnieć, że jako feldmarszałek i bliski współpracownik Hitlera miał wiedzę o zbrodniach III Rzeszy, a oddział Afrika Korps prawdopodobnie miał uczestniczyć w eksterminacji Żydów w Palestynie. Plan ten nie powiódł się ze względu na klęskę pod El Alamein. Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel urodził się 15 listopada 1891 roku w Heidenheim. W odróżnieniu od większości pruskiej arystokracji wojskowej, nie miał szlacheckich korzeni. Wychowywał się w rodzinie o intelektualnych tradycjach. Jego ojciec, również Erwin, był nauczycielem matematyki i dyrektorem gimnazjum w Aalen. W dzieciństwie Rommel nie przejawiał zainteresowania wojennym rzemiosłem. Cichy, chorowity chłopiec interesował się przede wszystkim naukami technicznymi. Jako nastolatek, zbudował pełnowymiarowy model szybowca, a jego zdolności manualne pozwoliły mu na całkowite rozmontowanie i ponowne złożenie motocykla. Marzył o studiowaniu inżynierii lotniczej, jednak jego ojciec kategorycznie sprzeciwił się tym planom. Dał mu wybór – albo kariera urzędnicza, albo wojskowa. W lipcu 1910 roku wstąpił do 124. wirtemberskiego pułku piechoty w Weingarten jako kadet. Brak szlacheckiego rodowodu zamknął mu drogę do prestiżowych jednostek kawalerii. Pozycję musiał budować wyłącznie w oparciu o własną pracowitość i kompetencje. Naukę kontynuował w Szkole Wojennej Königl…

erwin-rommel-dd8b920.jpg
width: 1575
height: 1050

Akcja „Wisła” była zaplanowaną operacją wynarodowienia. Pozory walki z podziemiem skrywały plan czystki
type: item
date: 2026-04-06T10:58:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: polska
subject: prl
subject: ukraina
description: Akcja „Wisła” nie była jedynie wymierzonym w zbrojne podziemie taktycznym manewrem, a precyzyjnie zaplanowanym działaniem, którego celem była ostateczna dekonstrukcja mniejszości ukraińskiej, łemkowskiej i bojkowskiej w granicach państwa polskiego. W ciągu zaledwie kilku miesięcy wymazano z mapy setki wsi, a blisko 140 tysięcy ludzi skazano na wygnanie.
encoded: Spis treści: Droga do nieuchronnego Pretekst i rzeczywistość Machina wojenna przeciwko cywilom Życie na wygnaniu Przez dekady prawda o akcji „Wisła” była fałszowana. Dopiero po 1989 roku możliwe stało się rzetelne zbadanie wydarzeń sprzed lat. Przełomem była uchwała Senatu RP z 3 sierpnia 1990 roku, która potępiła akcję stwierdzając, że zastosowano w niej „właściwą dla systemów totalitarnych zasadę odpowiedzialności zbiorowej”. W sensie militarnym działania komunistycznych władz zakończyły się sukcesem. UPA została odcięta od zaplecza i rozbita. Jednak w sensie moralnym były wielką klęską. Droga do nieuchronnego Akcja „Wisła” była kulminacją procesów, które narastały przez dziesięciolecia. Ich katalizatorem stała się II wojna światowa. Dziedzictwo nienawiści Grunt pod przyszłą tragedię stworzyły dwa podstawowe czynniki. Po pierwsze, II Rzeczpospolita nie zdołała wypracować skutecznego modelu współistnienia z liczną mniejszością ukraińską. Po drugie, reprezentowany przez OUN radykalny nacjonalizm ukraiński rósł w siłę. Jednak to II wojna światowa zerwała wszelkie hamulce moralne. Rzeź wołyńska i czystki etniczne w Galicji Wschodniej pozostawiły w polskiej świadomości zbiorowej głęboką traumę. Obraz płonących wsi i bestialsko mordowanych cywilów stał się pożywką dla nienawiści, która po 1944 roku domagała się odwetu. Nowe, instalowane w Polsce przez Stalina władze doskonale wyczuwały te nastroje. Komuniści, szukając legitymizacji społecznej, chętnie grali kartą narodową, czyniąc z siebie obrońców polskości przed tzw. ukraińskim faszyzmem. Przesunięcie granic i repatriacje Koniec wojny przyniósł drastyczną zmianę granic. Polska straciła Kresy Wschodnie. W nowej doktrynie geopolitycznej Stalina, nasz kraj miał stać się państwem jednolitym narodowo. Rozpoczął się proces wielkich przesiedleń. W latach 1944–1946, na mocy układów między PKWN a USRR, przeprowadzono akcję wysiedleń ludności ukraińskiej z Polski do Związku Radzieckiego. Oficjalnie „dobrowolne” działania szybko…

akcja-wisla-8eac094.jpg
width: 1280
height: 764

Władysław Szpilman był pianistą, który przeżył piekło getta. Jego muzyka stała się symbolem niezłomności kultury
type: item
date: 2026-04-04T12:31:17.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: fortepian
subject: II wojna światowa
subject: muzyka
subject: warszawa
description: Władysław Szpilman był kimś więcej niż „tylko” muzykiem, który przeżył wojnę. Był artystą, który niezwykle umiejętnie przekuł osobistą tragedię w uniwersalne przesłanie o sile kultury. Jego życie to parabola XX-wiecznej historii Polski – od wielokulturowej i nowoczesnej II RP, przez mrok zagłady, aż po skomplikowaną rzeczywistość PRL-u, w której musiał lawirować między własną wrażliwością a wymogami systemu.
encoded: Spis treści: Od zagłębiowskiej tradycji do berlińskiej awangardy Szpilman w złotej erze radia Getto warszawskie i granica człowieczeństwa Artystyczne odrodzenie Dla przeciętnego odbiorcy Władysław Szpilman pozostaje pianistą z nagrodzonego trzema Oscarami filmu Romana Polańskiego. Należy jednak podkreślić, że jest to postać znacznie bardziej złożona i wielowymiarowa. Szpilman jak nikt inny uosabia nie tylko naturalną wolę przetrwania w nieludzkich warunkach warszawskiego getta, ale także, a może przede wszystkim, ewolucję polskiej wrażliwości muzycznej XX wieku – od berlińskiego modernizmu, przez elegancję międzywojennego eteru, aż po fundamenty powojennej estrady. Od zagłębiowskiej tradycji do berlińskiej awangardy Władysław Szpilman urodził się 5 grudnia 1911 roku w Sosnowcu. Jego rodzina od pokoleń była „przesiąknięta” muzyką. Środowisko to, charakterystyczne dla żydowskiej inteligencji artystycznej na ziemiach polskich stało się pierwszym naturalnym konserwatorium dla młodego pianisty. Władysław już we wczesnym dzieciństwie wykazywał predyspozycje, które plasowały go poza ramami amatorskiego grania. W toku wieloetapowej edukacji zdołał wypracować unikatowy styl, łączący typową dla słowiańskiej kultury emocjonalność z germańską dyscypliną formy. Pierwszym poważnym krokiem na tej drodze były studia w Wyższej Szkole Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Trafił tam pod skrzydła Józefa Śmidowicza i Aleksandra Michałowskiego. Warto zaznaczyć, że obaj byli spadkobiercami tradycji samego Franza Liszta, co w sposób fundamentalny wpłynęło na technikę pianistyczną Szpilmana – kładącą nacisk na biegłość, perlistość dźwięku i głębokie zrozumienie romantycznej frazy. Jednak to wyjazd do Berlina w 1931 roku stał się katalizatorem jego twórczej tożsamości. Pobyt w Berlinie Do momentu dojścia Hitlera do władzy, Berlin był kulturalną stolicą Europy, w której ścierały się nurty neoklasycyzmu, jazzu i rodzącej się muzyki filmowej. Studiując kompozycję u Franza Schrekera, Szp…

WladyslawSzpilman-6c5f221.jpg
width: 1688
height: 1125

Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
type: item
date: 2026-03-23T07:05:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: kraków
subject: niemcy
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
encoded: Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w…

GettyImages-514682514-550efd8.jpg
width: 2919
height: 2949

To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
type: item
date: 2026-03-22T07:17:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: zbrodnia
description: Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
encoded: Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytut…

Klaus-Barbie-5908ccf.jpg
width: 2813
height: 1875

Zaginiony obraz wisiał w domu przez lata. Policja odzyskała wojenną zgubę
type: item
date: 2026-03-19T08:40:34.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: katowice
subject: malarstwo
subject: obrazy
description: Policjantom z Katowic udało się odzyskać obraz, który przez ponad 80 lat pozostawał zaginiony. Praca autorstwa Feliksa Michała Wygrzywalskiego została zlokalizowana w mieszkaniu u jednej z katowickich rodzin, od pokoleń posiadającej zaginione dzieło. Obraz został przetransportowany do Muzeum Śląskiego, gdzie oczekuje na dalsze decyzje.
encoded: Feliks Michał Wygrzywalski to polski malarz urodzony w 1875 roku w Przemyślu. Jego prace ozdabiają sale muzeów, takich jak Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Krakowie czy Lwowska Galeria Sztuki. Wśród najsłynniejszych obrazów artysty znajdują się m.in. „Burłacy” czy „Nad ciepłym morzem”. Teraz do zbioru eksponowanych dzieł artysty dołączą nowo odnalezione „Dzieci nad wodą”. Wojenna zguba Dotychczas ostatnia informacja na temat położenia zaginionego obrazu pochodziła z 1944 roku, kiedy dzieło znajdowało się w kolekcji Leona Babińskiego. Znany prawnik, który w dwudziestoleciu międzywojennym współorganizował polskie sądownictwo, przechowywał pracę Wygrzywalskiego w swojej warszawskiej kolekcji. Wojna, niestety, pozbawiła nas wiedzy na temat lokalizacji obiektu, który przez ponad 80 lat pozostawał zaginiony. Dzieło znalazło się w rejestrze utraconych dóbr kultury prowadzonym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wszystko zmieniło się w grudniu 2025 roku, kiedy katowiccy policjanci namierzyli obecną lokalizację wojennej zguby. Oryginalny obraz w katowickim mieszkaniu „Dzieci nad wodą” zostały zlokalizowane w jednym z mieszkań w Katowicach. W trakcie interwencji policjanci weszli do lokalu, gdzie ich oczom ukazało się dzieło Wygrzywalskiego. Obraz, który od czasów II wojny światowej pozostawał zaginiony, znajdował się – jak gdyby nigdy nic – w „czterech ścianach” jednego ze śląskich domów. Skąd więc tak wyjątkowy obiekt znalazł się w tak nieoczywistym miejscu? Rzeczniczka prasowa Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, nadkomisarz Sabina Chyra-Giereś, w następujący sposób relacjonuje wstępne tłumaczenia właściciela obrazu: „Z relacji właściciela mieszkania, w którym odnaleziono obraz, wynika, że był on przekazywany z pokolenia na pokolenie. Właściciel nie zna historii jego zaginięcia ani okoliczności, w jakich znalazł się w posiadaniu jego rodziny”. Widzimy więc, że powojenne losy „Dzieci…” pozostają nieznane. Nie wiemy, jak dzieło zostało pr…

FABRIC-KOLAZ-32-5-ac48051.jpg
width: 2813
height: 1875

Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
type: item
date: 2026-03-08T07:32:40.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: adolf hitler
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
description: Eva Braun przez kilkanaście lat była najbliższą osobą człowieka, który wzniecił pożogę II wojny światowej. Mimo to historycy przez lata spychali ją na margines, szufladkując ją jako apolityczny „ozdobnik”, który zupełnym przypadkiem znalazł się w centrum historycznych wydarzeń. Czy słusznie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Rodzina Braunów „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Życie i śmierć w bunkrze Żona Adolfa Hitlera przez lata była traktowana jako historyczna ciekawostka – niewiele znaczący przypis do biografii sprawcy wielkiego zła. Należy jednak podkreślić, że Eva Braun nie była jedynie niewinną ofiarą, która znalazła się pod zgubnym wpływem uroku potwora w ludzkiej skórze. Dziś historycy nie mają wątpliwości, że „słodka” Eva, jak nazywał ją Hitler, świadomie wybrała życie w samym centrum zbrodniczego systemu. Wiedziała o prześladowaniach Żydów (choćby z racji tego, że jej własna rodzina przejęła mienie pożydowskie), widziała znikających ludzi, słyszała rozmowy o wojnie totalnej. Jakakolwiek „niewiedza” z jej strony była niczym innym, jak tylko świadomym odwracaniem wzroku. Rodzina Braunów Eva Anna Paula Braun urodziła się 6 lutego 1912 roku w Monachium. Była drugą z trzech córek Friedricha „Fritza” Brauna, nauczyciela w szkole zawodowej, i Franziski „Fanny” Kronberger, gospodyni domowej. Jej dzieciństwo przypadło na burzliwe czasy powojennego chaosu w Niemczech – okresu hiperinflacji, rewolucji w Bawarii i rodzącego się nazizmu. Mimo to w domu Braunów panowała względna stabilizacja, choć Fritz musiał ciężko pracować, by utrzymać standard życia, jakiego oczekiwał. W przeciwieństwie do swojej starszej siostry, Ilse, Eva nie przykładała zbyt dużej uwagi do edukacji. Uczyła się (z przeciętnymi wynikami) w katolickim liceum w Monachium, a następnie przez rok (1928/1929) uczęszczała do szkoły handlowej, co było typowe dla dziewcząt z jej sfery. Edukacja miała przygotować ją do roli żony i matki. Większy zapała przejawiała względem sportu. Była doskonałą lekkoatletką, a później – pływaczką i narciarką. „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” W 1929 roku podjęła pracę, która miała zdeterminować jej dalsze życie. Została asystentką, pomocnicą biurową i okazjonalną modelką w zakładzie fotograficznym przy Amalienstrasse 25 w Monachium, którego wł…

ewa-braun-GettyImages-109853084-e641e4b.jpg
width: 3543
height: 2759

Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
type: item
date: 2026-03-01T14:59:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: muzeum
subject: obrazy
subject: sztuka
subject: wielka brytania
description: Winston Churchill kojarzy się z wojenną determinacją i płomiennymi przemówieniami. Tymczasem w jego życiu ważne miejsce zajmowała także sztuka. Niebawem w jego dawnej posiadłości będzie można zobaczyć namalowany przez niego nietypowy obraz. Nigdy wcześniej nie był prezentowany w Wielkiej Brytanii. To wyjątkowa okazja, by poznać nieznane oblicze „brytyjskiego buldoga”.
encoded: Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, mówcą i pisarzem, który jako premier (1940–1945, 1951–1955) zjednoczył naród brytyjski podczas II wojny światowej. Wkrótce po objęciu przez niego urzędu premiera w 1940 roku Niemcy rozpoczęli naloty bombowe nad Wielką Brytanią. Płomienne przemówienia Churchilla dawały nadzieję Brytyjczykom. Również dzięki jego działaniom w 1945 roku Wielka Brytania i jej sojusznicy wygrali wojnę z nazistami. Malarstwo jako duchowy ratunek Winston Churchill, kojarzony głównie z nieugiętą postawą w czasach wojny, skrywał w sobie drugą, niezwykle wrażliwą naturę. W obliczu nieustającej presji związanej z pełnionymi obowiązkami, malarstwo stało się dla niego kluczowym źródłem spokoju i koncentracji. Sam opisywał tę pasję jako praktykę, która „przyszła mu na ratunek”. Tworzenie przy sztaludze pozwalało mu zwolnić tempo, odzyskać jasność myślenia i zregenerować siły po stresach życia politycznego. W ciągu swojego życia stworzył ponad 500 dzieł, które były jego prywatnym antidotum na frustrację i napięcie. Sztuka nie była dla niego tylko hobby, lecz fundamentem psychicznej odporności. Tajemnica „Quiet Waters” Od 28 lutego do 1 listopada 2026 roku w dawnym domu Winstona Churchill w Chartwell w hrabstwie Kent będzie można zobaczyć ekspozycję „Churchill the Artist” („Churchill artysta”). Kluczowym elementem tej wystawy jest obraz „Quiet Waters”. Dzieło to nigdy wcześniej nie było prezentowane publicznie w Wielkiej Brytanii. Na wystawę zostało wypożyczone z kanadyjskiej fundacji Beaverbrook Canadian Foundation. Churchill podarował ten obraz swojemu bliskiemu przyjacielowi, Lordowi Beaverbrookowi, z okazji jego 80. urodzin w 1959 roku. Jest to nietypowy obraz z jego twórczości, bo z reguły Churchill stosował jaskrawe i odważne barwy. „Quiet Waters” namalował w stonowanych, przygaszonych kolorach, skupiając się na skomplikowanych odbiciach światła na tafli wody. Obraz stanowi namacalny dowód na to, jak malarstwo pomagało Churchillowi wyci…

obraz-6c0abb5.jpg
width: 1575
height: 1050

Ślady po II wojnie światowej obok średniowiecznego kościoła. Tu archeolodzy mieli pełne ręce roboty
type: item
date: 2026-02-26T10:46:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: II wojna światowa
subject: klasztor
subject: kościoły
subject: niemcy
subject: średniowiecze
description: Potężne fundamenty średniowiecznego kościoła oraz schron z okresu II wojny światowej odkryli archeolodzy w centrum miasta Borken w Niemczech. Znalezisk było jednak zdecydowanie więcej. Wśród nich zagadkowy dół sprzed kilkuset lat.
encoded: Wiele współczesnych europejskich miast powstało już w czasach średniowiecza. Tak też jest w przypadku Borken w Nadrenii Północnej-Westfalii. Prawdopodobnie zatrzymał się w nim w czasie wojen saskich w 800 roku słynny Karol Wielki. Nazwa Borken wskazuje na to, że już od początku było to ufortyfikowane osiedle. Początkowo było określane jako „Burg” lub „Burk”, co oznacza rodzaj twierdzy, z czasem nazwa zmieniała się na Burken, a potem obecne Borken. Takie miasta skrywają pod współczesną zabudową wiele nawarstwień sprzed wielu stuleci. Dlatego podczas inwestycji budowlanych najpierw do pracy wkraczają archeolodzy. Tak też było i tym razem. Inwestycja wiedzie do odkryć Tym razem archeologów z LWL-Archäologie für Westfalen wezwano w miejsce planowanej budowy ośrodka zdrowia i nowego budynku Caritas w dzielnicy Brinkerhof. Wykopaliska poprzedziły badania geofizyczne, które umożliwiają zajrzenie pod ziemię bez wbijania w nią łopaty. Potężny kościół Pod zwałami ziemi skrywały się relikty po olbrzymiej świątyni. Są to dobrze zachowane fundamenty kościoła dawnego klasztoru Marienbrink, które spoczywały ukryte pod grubymi warstwami gruzu. Na inną część natrafiono już w 2024 roku. Najstarsze fragmenty tej budowli sakralnej pochodzą z XV wieku, co plasuje jej powstanie w okresie późnego średniowiecza. Podczas prac archeologicznych badaczom udało się odsłonić, zmierzyć oraz udokumentować części zachodniej i południowej ściany świątyni. Konstrukcja ta imponuje swoimi wymiarami. – Fundamenty kościoła są wyjątkowo dobrze zachowane w niektórych sekcjach. Udało nam się zidentyfikować mur zewnętrzny o szerokości do 1,25 metra i wysokości fundamentu około 1,60 metra – wyjaśnia kierownik wykopalisk dr Ulrich Holtfester. Do budowy tych masywnych elementów wykorzystano czerwoną cegłę połączoną z zaprawą wapienną. Naukowcy przypuszczają, że wewnątrz oraz wokół dawnego kościoła mogą znajdować się również pochówki. Piwnice i dół na zwłoki Wśród obiektów archeologicznych były też liczne ślady …

borken-0621020.png
width: 1575
height: 1050

Irma Grese siała postrach w Auschwitz-Birkenau. Jej niewyobrażalne okrucieństwo do dziś budzi grozę
type: item
date: 2026-02-15T10:24:00.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: niemcy
subject: obóz koncentracyjny
subject: zbrodnia
description: Irma Grese, jeden z najokrutniejszych trybów w niemieckiej machinie zagłady, zapisała się na kartach historii krwawymi literami. Młoda kobieta, tak naprawdę dopiero przekraczająca próg dorosłości, była jedną z najokrutniejszych nadzorczyń w obozie Auschwitz-Birkenau. Jak to możliwe, że zwyczajna dziewczyna z wiejskiej rodziny stała się symbolem bestialstwa?
encoded: Spis treści: Traumatyczne dzieciństwo Zanim stała się katem, chciała pomagać Ucieczka w ideologię Piękna bestia z Birkenau Proces w Lüneburgu Wśród wykonawców planu „ostatecznego rozwiązania” nie brakowało potworów o iście sadystycznych skłonnościach. Właściwie każdy strażnik w dowolnym obozie koncentracyjnym musiał mieć w sobie coś nieludzkiego, by móc wykonywać swoje okrutne obowiązki. Jednak jedna osoba wyróżniała się w tym pokaźnym gronie okrucieństwem, które wykraczało dalece poza granice ludzkiej wyobraźni. To Irma Grese, nazwana przez więźniów „piękną bestią”. Traumatyczne dzieciństwo Irma Grese urodziła się 7 października 1923 roku we Wrechen – niewielkiej osadzie rolniczej w Meklemburgii, w regionie Feldberger Seenlandschaft. Była trzecim z pięciorga dzieci Alfreda Antona Alberta Grese i Berty Wilhelmine Winter. Rodzina Grese reprezentowała typową dla tego regionu i okresu warstwę pracującą. Alfred był zatrudniony jako starszy dojarz w lokalnym majątku ziemskim. Według relacji jej siostry, Helene, Irma w dzieciństwie była osobą wycofaną i nieśmiałą. Stroniła od konfliktów i nie przejawiała żadnych cech sadystycznych. Była raczej dzieckiem lękliwym, unikającym konfrontacji. Co zatem zadecydowało, że w przyszłości stała się katem dla tak wielu osób? Niewykluczone, że wpływ na to miała trauma, której doświadczyła jako 13-latka. W 1936 roku jej matka odebrała sobie życie, wypijając kwas solny. Dla dziewczynki w okresie dojrzewania, kiedy formuje się tożsamość, to wydarzenie musiało być ogromnym wstrząsem. Zanim stała się katem, chciała pomagać Po śmierci matki, Irma pozostała pod opieką surowego ojca. W wieku 14 lat rzuciła szkołę i opuściła rodzinny dom. Przeprowadziła się do Fürstenbergu, gdzie odbyła „rok pracy na roli” Reichsarbeitsdienst. Później pracowała w mleczarni i sklepie, ale to jej nie wystarczało. Chciała zostać pielęgniarką i to nie byle gdzie, bo w sanatorium w Hohenlychen, ekskluzywnym ośrodku SS. Dostała tam posadę pomocy pielęgniarskiej, ale …

IrmaGrese-c23c387.jpg
width: 1463
height: 975

„Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
type: item
date: 2026-01-13T10:58:15.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dolny śląsk
subject: II wojna światowa
subject: skarby
subject: złoto
description: Złoty Pociąg to dla Dolnego Śląska prywatny „potwór z Loch Ness”. Joanna Lamparska, autorka książki „Złoty Pociąg. Krótka historia szaleństwa”, tłumaczy, że choć pancerny skład pozostaje nieuchwytny, nadzieja na jego odnalezienie wciąż nie wygasła. W 2026 roku nowe tropy sprawiają, że legenda ta powraca z dawną siłą.
encoded: Internet co rusz obiegają informacje o poszukiwaniu Złotego Pociągu. Trakcja tego nieuchwytnego skarbu nieustannie majaczy nam na horyzoncie, jednak wciąż bez konkretów. Postanowiliśmy się dowiedzieć, jak idą prace, czy mamy na co liczyć i czego właściwie szukają zapaleńcy. Tajemnica lepsza niż rozczarowanie Złoty Pociąg przez dziesięciolecia pozostawał mitem. Mówiło się o złocie III Rzeszy umieszczonym w pancernym składzie, który miał zaginąć pod koniec II wojny światowej w okolicach Wałbrzycha. Nigdy nie dotarł do celu, a ślad po nim zaginął. – W 2015 roku zmieniło się wszystko – mówi National Geographic Polska Joanna Lamparska, dziennikarka i popularyzatorka historii Dolnego Śląska. – Marzenia, legendy i opowieści zostały przecięte „nożem zgłoszenia”, pojawiły się fakty i informacje, które rozpaliły ogień wyobraźni. Świat został postawiony przed trudnym dylematem: uwierzyć i przekuć mit w fakt lub podejść do sprawy sceptycznie. Niewielu jednak miało na to odwagę – wizja złota dla zuchwałych była zbyt kusząca. Czym może być Złoty Pociąg? Chociaż na początku wydawało się, że Złoty Pociąg będzie pancernym pojazdem wypełnionym złotem, eksperci nie są już tego tak pewni. – Nie wiemy do końca, co nim jest. Legendy mówią o wagonach pełnych złota, platyny, ale raczej nie można na to liczyć. Dla nas Złotym Pociągiem mogą być nawet ciekawe dokumenty – przekonuje pisarka. Złoty Pociąg w 2026 roku Sprawa legendarnego składu – być może z powodu dziesięciolecia pierwotnych doniesień – rozgorzała w tym roku na nowo. Swój udział miała w tym również tajemnicza grupa określająca się jako „Złoty Pociąg 2025”, której członkowie posługują się kontrowersyjnymi metodami radiestezyjnymi. Przekazują oni, że odnaleźli miejsce odkrycia skarbu. – Być może, jeśli twierdzenia poszukiwaczy okażą się trafne, będzie to możliwość zweryfikowania, czy radiestezja się sprawdza. Do tej pory nie miało to miejsca – uśmiecha się Lamparska. Prowadzone są także oficjalne poszukiwania, chociaż w nieco inny…

zloty-pociag-8ed9f9b.jpg
width: 6058
height: 4039

Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
type: item
date: 2025-12-28T13:29:45.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: obóz koncentracyjny
subject: żydzi
description: Sobibór, a dokładnie – SS-Sonderkommando Sobibor – funkcjonował przez krótki, za to intensywny okres, od maja 1942 do października 1943 roku. Niezbyt długi czas działania tego miejsca i ogromna liczba ofiar niemieckiej machiny zbrodni podkreślają ekstremalną wydajność, narzuconą w ramach „planu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
encoded: Spis treści: Ludobójczy projekt Ukryty przed światem kombinat zbrodni Mechanizm eksterminacji Opór i powstanie Likwidacja obozu SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z najwydajniejszych ośrodków masowej zbrodni w historii. Obóz służył wyłącznie do natychmiastowej eliminacji, wykorzystując spaliny z tlenkiem węgla jako narzędzie zagłady. Choć jego działalność trwała zaledwie półtora roku, pochłonęła życie co najmniej 170 tys. Żydów z całej Europy. Ludobójczy projekt Niemiecki obóz zagłady SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z trzech ośrodków masowej eliminacji, obok Bełżca i Treblinki, stworzonych w ramach strategicznej i ściśle tajnej operacji pod kryptonimem akcja „Reinhardt”. Zbrodnicze działania trwały od marca 1942 do listopada 1943 roku i były scentralizowanym planem eliminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i Europie Wschodniej. Szacuje się, że w ramach akcji Reinhardt Niemcy zgładzili około 1,6 mln europejskich Żydów. Skala zbrodni popełnionych w tych trzech obozach pochłonęła łącznie więcej ofiar niż cały kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, mimo że ten jest powszechnie uznawany za główny symbol Holokaustu. Sobibór, podobnie jak Bełżec i Treblinka, reprezentował model obozu zagłady, przynajmniej przez większość czasu. Ośrodki te zostały zaprojektowane wyłącznie w celu szybkiej i masowej eliminacji, celowo unikając połączenia z obozami pracy koncentracyjnej. Ta ścisła, czysto zbrodnicza funkcja, implikowała specyficzną architekturę oraz wymuszała dążenie do totalnego zniszczenia śladów działań, które tam podejmowano. Dowództwo całej operacji znajdowało się w Lublinie, skąd zarządzano logistyką i personelem, wprzęgając w mechanizmy ludobójstwa również KL Lublin (Majdanek). Ukryty przed światem kombinat zbrodni Sobibór został wybudowany w izolowanym, zalesionym terenie, przy linii kolejowej Lublin-Chełm-Włodawa. Zbrodnicza machina śmierci stanęła w słabo zaludnionej okolicy, z trzech stron otoczonej sosnowym borem. Taka lokalizacja miała służyć ułatwieniu u…

sobibor-673c4e8.jpg
width: 1800
height: 1200

Matematyk z Polski, który współtworzył najbardziej niszczycielską broń świata. Kim był Stanisław Ulam
type: item
date: 2025-12-28T09:45:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: bomba atomowa
subject: II wojna światowa
subject: matematyka
description: Opracował tzw. metodę Monte Carlo, jedną z fundamentalnych technik obliczeniowych do dziś wykorzystywaną w fizyce, finansach, inżynierii czy IT. Ujawnił fundamentalne błędy w modelu superbomby wodorowej zaproponowanym przez Edwarda Tellera. Zaproponował i obliczył możliwości napędu jądrowego dla projektu międzygwiezdnego statku kosmicznego Orion. Stanisław Ulam był matematycznym geniuszem i jednym z największych uczonych XX wieku.
encoded: Spis treści: Lwowska szkoła matematyczna Wyjazd do USA Projekt Manhattan Prace nad bombą wodorową Statek międzygwiezdny Orion Stanisław Ulam urodził się 13 kwietnia 1909 roku we Lwowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Ulamowie byli zamożnymi ludźmi, co pozwoliło małemu Stasiowi rozwijać liczne zainteresowania. Ponoć od najmłodszych lat miał znakomitą pamięć. Już w wieku kilku lat potrafił odtworzyć z pamięci artykuły prasowe czytane mu przez matkę. Mając 15 lat zainteresował się zaawansowaną matematyką. Impulsem do tego były odkrycia Władysława Sierpińskiego o rachunku różniczkowym, teorii grup i teorii liczb. Lwowska szkoła matematyczna Po ukończeniu szkoły średniej podjął studia na Wydziale Ogólnym Politechniki Lwowskie,j trafiając tym samym do słynnej lwowskiej szkoły matematycznej, której główną postacią był Stefan Banach – jeden z najwybitniejszych matematyków XX wieku. Ulam szybko odnalazł się wśród genialnych matematyków. Jeszcze jako student brał udział w legendarnych debatach organizowanych przez Banacha w Kawiarni Szkockiej. Do dyskusji zapraszano tylko wybitnych i posiadających dorobek naukowy uczonych. Fakt, że Ulam mógł uczestniczyć w tych dyskusjach już jako student, mówi wiele o jego talencie i uznaniu, jakim się cieszył. Stanisław Ulam obronił doktorat w 1933 roku. Jego promotorem był Kazimierz Kuratowski, który napisał o Ulamie, że jest jego wielkim odkryciem matematycznym. W tej sposób nawiązywał do słów Hugona Steinhausa na temat Banacha. Lata 30. ubiegłego wieku to okres wzrastającego antysemityzmu. Możliwości kariery akademickiej dla osób pochodzenia żydowskiego były niewielkie. To sprawiło, że Stanisław Ulam zdecydował się wyjechać. Najpierw przez dwa lata podróżował po ośrodkach akademickich w Europie, gdzie jego dorobek był znany i ceniony. Następnie, skuszony zaproszeniem Johna von Neumanna do Princeton, wyjechał do USA. Ten węgierski fizyk kwantowy i pionier informatyki szybko stanie się jednym z najbliższych przyjaciół Ulama i głównym …

Stanislaw-Ulam-f50d70a.jpg
width: 2813
height: 1875

Tajemnicze bunkry w gęstwinie mazurskiego lasu. Czy ukryto w nich Bursztynową Komnatę?
type: item
date: 2025-12-25T07:31:28.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bunkry
subject: II wojna światowa
subject: mazury
subject: województwo warmińsko-mazurskie
description: Mamerki, formalnie klasyfikowane jako niezamieszkana osada leśna, to dziś przede wszystkim synonim ciszy, bujnej przyrody i przystań dla szukających wytchnienia żeglarzy. Nie można jednak zapomnieć, że malowniczy mazurski las ma mroczną tajemnicę. Co skrywają Mamerki? Bunkry, a dokładnie – jeden z największych i najlepiej zachowanych kompleksów bunkrów III Rzeszy w Europie.
encoded: Spis treści: Betonowy kompleks w mazurskim lesie Budowa miasta-twierdzy Muzeum o niezrównanej autentyczności Bunkry w Mamerkach to bez wątpienia coś więcej niż tylko atrakcja turystyczna. To pomnik historii o niezrównanej autentyczności. W przeciwieństwie do ruin, nienaruszone mury oferują niepokojąco prawdziwe doświadczenie obcowania z mroczną przeszłością. Pozwalają odwiedzającym stąpać po tych samych korytarzach, którymi chodzili architekci jednego z najkrwawszych frontów w historii ludzkości. Betonowy kompleks w mazurskim lesie Niewielka osada leśna rozciąga się w sercu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, w miejscu, gdzie szmaragdowe wody jeziora Mamry spotykają się z nieukończonym Kanałem Mazurskim. Wędrując gęstym, wilgotnym lasem, gdzie jedynym dźwiękiem jest nieustające brzęczenie komarów, w odległości ok. 8 km od Węgorzewa natrafia się na przysłonięte gęstwiną betonowe kolosy. Porośnięte mchem i drzewami, przypominają relikty dawnej cywilizacji. To jednak nie starożytne świątynie, a element machiny wojennej nazistowskich Niemiec. Budowa miasta-twierdzy Decyzja o budowie kompleksu, znanego Niemcom jako Mauerwald, zapadła w październiku 1940 roku. Miała to być Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH – Oberkommando des Heeres), strategiczne centrum dowodzenia przygotowywanej inwazji na Związek Radziecki, znanej pod kryptonimem „Operacja Barbarossa”. Wybór lokalizacji nie był żadnym przypadkiem. Gęste lasy i rozległe jeziora zapewniały doskonały kamuflaż. Z logistycznego punktu widzenia kluczowa była bliskość granicy z ZSRR. Prace postępowały błyskawicznie. Główna faza budowy trwała zaledwie 8 miesięcy (do wiosny 1941 roku). Na terenie o powierzchni ok. 250 ha pracowało ponad 2 tys. robotników. Dla zachowania tajemnicy, wmawiano im, że budują tajną fabrykę chemiczną. Aby uniemożliwić im poznanie całościowego planu, brygady robotnicze były regularnie przenoszone między różnymi placami budowy, co uniemożliwiało im złożenie fragmentów w spójną całoś…

mamerki-9ad54cd.jpg
width: 1873
height: 1400

Tak żyli dawni mieszkańcy Breslau. Archeolodzy odkryli masę zabytków w zniszczonej kamienicy
type: item
date: 2025-12-23T12:52:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: dolny śląsk
subject: II wojna światowa
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wrocław
description: Pod ziemią we Wrocławiu naukowcy odkryli ślady dramatu końca II wojny światowej. W 1945 roku miasto zmieniło się w morze gruzów. I mimo że zniszczenia były totalne, to naukowcom udało się zidentyfikować kilkoro dawnych mieszkańców Breslau.
encoded: Podczas pracy u zbiegu ulic Kuźniczej i Uniwersyteckiej we Wrocławiu, w miejscu zwanym Kalogródkiem, archeolodzy dotarli do fundamentów dawnej kamienicy. Budynek ten powstał w 1866 roku, ale jego życie brutalnie przerwała II wojna światowa. W 1945 roku, podczas walk o miasto, kamienica została niemal zrównana z ziemią. Realia życia w Festung Breslau Naukowcy znaleźli w piwnicach zagadkowe przebicia w ścianach. Te dziwne otwory to pamiątki po strachu i walce o przetrwanie. Podczas oblężenia niemieccy mieszkańcy robili je, aby przemieszczać się między sąsiednimi domami bez wychodzenia na powierzchnię. Dzięki tym podziemnym przejściom mogli unikać bomb i kul. Chowali się w mroku piwnic. To znalezisko pokazuje nam, jak wyglądały ostatnie dni niemieckiego Breslau. Ruiny skrywały też ślady powojennych porządków. Znaleziono tam zniszczoną tablicę z dawną nazwą ulicy – Ursulinenstrasse. Została ona zerwana z muru w ramach akcji usuwania niemieckich napisów z Wrocławia. Ludzkie losy ukryte w metalu To badanie jest niezwykłe, ponieważ prace archeologów zazwyczaj kojarzy się z odkrywaniem anonimowych przedmiotów – trudno im przypisać pierwotnego właściciela. Tutaj jednak odkryto rzeczy, które mają swoich właścicieli. To tak, jakbyśmy po latach odnaleźli zagubiony portfel z dowodem osobistym. Udało się zidentyfikować następujące osoby: Ida Ludwig – należała do niej emaliowana tabliczka. Kobieta była akuszerką. Pomagała ona przychodzić dzieciom na świat i mieszkała po drugiej stronie ulicy jeszcze pod koniec wojny. Alois Woltz – miedziana blaszka z nazwiskiem i datą 1902 była w jego posiadaniu. Alois był grawerem i metaloplastykiem. Prawdopodobnie wykonał tę tabliczkę jako szesnastolatek, by pochwalić się swoimi umiejętnościami podczas egzaminu czeladniczego. Wiemy o nim bardzo dużo: ożenił się z wdową po jubilerze i przeżył wojenną pożogę, bo w 1965 roku mieszkał jeszcze w Bonn. Fritz Dokter – znaleziono jego plastikowy brelok. Mężczyzna była tokarzem i pełnił w tej kamienicy f…

breslauwykopy-f2f9e50.jpg
width: 1575
height: 1050

Zapomniana historia Westerplatte. Archeolodzy dotarli do rajskiego kurortu
type: item
date: 2025-12-19T11:28:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: gdańsk
subject: II wojna światowa
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pomorze
description: Westerplatte kojarzy się nam z bohaterską i symboliczną walką polskich żołnierzy z Niemcami na początku II wojny światowej. Ale pod ziemią miejsce to skrywa zupełnie inną, zapomnianą historię. Archeolodzy wydobyli na powierzchnię opowieść o słońcu, plaży i eleganckich wczasowiczach.
encoded: Archeolodzy właśnie zakończyli dwunasty sezon wielkich prac badawczych na Westerplatte. Są one związane z planowaną budową na półwyspie Muzeum Westerplatte i Wojny 1939. Badacze chcą sprawdzić, co kryje się pod ziemią i oczyścić teren również z potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów. Mowa tu o niewybuchach z II wojny światowej. Westerplatte mekką wczasowiczów? Tym razem archeolodzy natknęli się na liczne ślady po dawnym raju letników. Zanim na Westerplatte powstała wojskowa składnica, półwysep był luksusowym uzdrowiskiem. Już w 1835 roku powstał tam pierwszy zakład kąpielowy. W górnych warstwach ziemi mamy ślady wojny, ale głębiej kryją się fundamenty hoteli i willi. Kurort zaczął podupadać po sztormie w 1914 roku. Badacze odsłonili fragmenty murów hotelu Prinz Heinrich, który otwarto w 1889 roku. Odkryli też ślady eleganckich domów przy dawnej głównej ulicy – Birkenallee, czyli Alei Brzóz. Kiedyś spacerowali tu ludzie w modnych strojach. Nawet polski Pomnik X-lecia z 1928 roku stanął w miejscu, gdzie wcześniej stała jedna z willi. Archeolodzy znaleźli jego fundamenty zaledwie 30 centymetrów pod dzisiejszą trawą. To pokazuje, jak blisko nas jest odległa historia tego miejsca. Skarby w piasku: zabawki i filiżanki Podczas ostatnich prac wydobyto ponad 14 tysięcy przedmiotów. Co ciekawe, większość z nich wcale nie służyła do walki. To pamiątki po codziennym życiu gości kurortu. Archeolodzy znaleźli piękną ceramikę oraz naczynia ze szkła uranowego, które było wtedy bardzo modne. Trafił się nawet luksusowy, angielski dzbanek ozdobiony scenami z polowań. Obok guzików z wojskowych mundurów w ziemi leżały dziecięce zabawki i stare monety. To niesamowite zestawienie: z jednej strony mamy łuski od karabinów Mauser, a z drugiej delikatne figurki i filiżanki. Te drobiazgi obrazują nam, jak dbano o wygodę wczasowiczów. Badacze natrafili też na pozostałości ceglanego szaletu z końca XIX wieku oraz systemy rur. Gdy leje po bombach stają się śmietnikami Wojna brutalnie przerwała …

westreplatte-11c3755.jpg
width: 1575
height: 1050

Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
type: item
date: 2025-12-08T12:29:02.000Z
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: Edukacja
subject: historia
subject: II wojna światowa
subject: japonia
subject: ocean spokojny
subject: stany zjednoczone
description: Gdyby nie Pearl Harbor, II wojna światowa mogłaby potoczyć się inaczej. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała amerykańską bazę na Hawajach. To był początek wojny dla Amerykanów.
encoded: W tym artykule: Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Kulisy ataku na Pearl Harbor Początek II wojny światowej dla USA Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Pearl Harbor obecnie Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor to znaczące wydarzenie w historii najnowszej, szczególnie w związku z przebiegiem II wojny światowej. 7 grudnia 1941 roku Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przeprowadziła niespodziewany atak wojskowy na bazę morską Stanów Zjednoczonych w Pearl Harbor na Hawajach. Atak trwał około dwóch godzin i został przeprowadzony przy użyciu samolotów. Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Pearl Harbor znajduje się na wyspie Oahu w stanie Hawaje w USA. Leży niedaleko stolicy – Honolulu. Aby się tam dostać, najpierw należy polecieć na międzynarodowe lotnisko w Honolulu (HNL). To główny port lotniczy obsługujący wyspę Oahu. Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Atak na Pearl Harbor był skrupulatnie zaplanowaną i przeprowadzoną operacją wojskową Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii. Doszło do niego wczesnym rankiem 7 grudnia 1941 roku. Atak był całkowitym zaskoczeniem dla Stanów Zjednoczonych. Japońskie lotniskowce zbliżały się do hawajskiej wyspy Oahu przy zachowaniu ścisłej ciszy radiowej. Dzieje się tak, kiedy nadajniki radiowe, stacjonarne i ruchome, na danym obszarze przestają wysyłać sygnał. To właśnie element zaskoczenia był kluczowy dla powodzenia operacji. Atak powietrzny obejmował dwie fale samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala, wysłana około 7:48, była wycelowana w obiekty wojskowe, lotniska i pancerniki zakotwiczone w Pearl Harbor. Niedługo potem nadeszła druga fala, kontynuująca nalot. Atak spowodował znaczne szkody dla Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych. Szczególnie dotkliwą stratą było zniszczenie pancerników, w tym USS Arizona i USS Oklahoma. Japończycy zdecydowali się na atak, ponieważ chcieli sparaliżowania amerykańskiej Floty Pacyfiku, aby uniemożliwić jej zakłócanie japońskich operacji …

Pearl-Harbor-5807f79.jpg
width: 3027
height: 1987