National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-23T07:06:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
items: To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
items: Zaginiony obraz wisiał w domu przez lata. Policja odzyskała wojenną zgubę
items: Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
items: Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
items: Ślady po II wojnie światowej obok średniowiecznego kościoła. Tu archeolodzy mieli pełne ręce roboty
items: Irma Grese siała postrach w Auschwitz-Birkenau. Jej niewyobrażalne okrucieństwo do dziś budzi grozę
items: „Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
items: Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
items: Matematyk z Polski, który współtworzył najbardziej niszczycielską broń świata. Kim był Stanisław Ulam
items: Tajemnicze bunkry w gęstwinie mazurskiego lasu. Czy ukryto w nich Bursztynową Komnatę?
items: Tak żyli dawni mieszkańcy Breslau. Archeolodzy odkryli masę zabytków w zniszczonej kamienicy
items: Zapomniana historia Westerplatte. Archeolodzy dotarli do rajskiego kurortu
items: Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
items: Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
items: Tajna skrytka z czasów II wojny światowej. „Odkrycie wygląda sensacyjnie”
items: Procesy norymberskie – prawdziwa historia najsłynniejszych procesów sądowych po II wojnie światowej
items: Bombowe odkrycie ojca i syna w Górach Orlickich. Ponad 100 pocisków z czasów II wojny światowej
items: Czy tragiczną historią można handlować? Otwarta aukcja przedmiotów z Auschwitz, Majdanka i Katynia anulowana po proteście Polski
items: Sensacyjne zdjęcia zniszczonej Warszawy. Historycy odkryli prawie 3000 nieznanych fotografii [GALERIA]
items: Zwierzęta na bombie? Naukowcy odnaleźli stworzenia, których domem stały się niewybuchy z II wojny światowej
items: Znaleźli bombowego „Łosia”. Części rozrzucone na 300 metrów
items: Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
items: Diabeł zakochany w sztuce. Hermann Göring stworzył imperium skradzionych dzieł
items: Skarb, który rozpala emocje od lat. Co nowego w sprawie Złotego Pociągu?

Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
type: item
date: 2026-03-23T07:05:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: kraków
subject: niemcy
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
encoded: Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w…

GettyImages-514682514-550efd8.jpg
width: 2919
height: 2949

To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
type: item
date: 2026-03-22T07:17:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: zbrodnia
description: Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
encoded: Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytut…

Klaus-Barbie-5908ccf.jpg
width: 2813
height: 1875

Zaginiony obraz wisiał w domu przez lata. Policja odzyskała wojenną zgubę
type: item
date: 2026-03-19T08:40:34.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: katowice
subject: malarstwo
subject: obrazy
description: Policjantom z Katowic udało się odzyskać obraz, który przez ponad 80 lat pozostawał zaginiony. Praca autorstwa Feliksa Michała Wygrzywalskiego została zlokalizowana w mieszkaniu u jednej z katowickich rodzin, od pokoleń posiadającej zaginione dzieło. Obraz został przetransportowany do Muzeum Śląskiego, gdzie oczekuje na dalsze decyzje.
encoded: Feliks Michał Wygrzywalski to polski malarz urodzony w 1875 roku w Przemyślu. Jego prace ozdabiają sale muzeów, takich jak Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Krakowie czy Lwowska Galeria Sztuki. Wśród najsłynniejszych obrazów artysty znajdują się m.in. „Burłacy” czy „Nad ciepłym morzem”. Teraz do zbioru eksponowanych dzieł artysty dołączą nowo odnalezione „Dzieci nad wodą”. Wojenna zguba Dotychczas ostatnia informacja na temat położenia zaginionego obrazu pochodziła z 1944 roku, kiedy dzieło znajdowało się w kolekcji Leona Babińskiego. Znany prawnik, który w dwudziestoleciu międzywojennym współorganizował polskie sądownictwo, przechowywał pracę Wygrzywalskiego w swojej warszawskiej kolekcji. Wojna, niestety, pozbawiła nas wiedzy na temat lokalizacji obiektu, który przez ponad 80 lat pozostawał zaginiony. Dzieło znalazło się w rejestrze utraconych dóbr kultury prowadzonym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wszystko zmieniło się w grudniu 2025 roku, kiedy katowiccy policjanci namierzyli obecną lokalizację wojennej zguby. Oryginalny obraz w katowickim mieszkaniu „Dzieci nad wodą” zostały zlokalizowane w jednym z mieszkań w Katowicach. W trakcie interwencji policjanci weszli do lokalu, gdzie ich oczom ukazało się dzieło Wygrzywalskiego. Obraz, który od czasów II wojny światowej pozostawał zaginiony, znajdował się – jak gdyby nigdy nic – w „czterech ścianach” jednego ze śląskich domów. Skąd więc tak wyjątkowy obiekt znalazł się w tak nieoczywistym miejscu? Rzeczniczka prasowa Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, nadkomisarz Sabina Chyra-Giereś, w następujący sposób relacjonuje wstępne tłumaczenia właściciela obrazu: „Z relacji właściciela mieszkania, w którym odnaleziono obraz, wynika, że był on przekazywany z pokolenia na pokolenie. Właściciel nie zna historii jego zaginięcia ani okoliczności, w jakich znalazł się w posiadaniu jego rodziny”. Widzimy więc, że powojenne losy „Dzieci…” pozostają nieznane. Nie wiemy, jak dzieło zostało pr…

FABRIC-KOLAZ-32-5-ac48051.jpg
width: 2813
height: 1875

Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
type: item
date: 2026-03-08T07:32:40.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: adolf hitler
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
description: Eva Braun przez kilkanaście lat była najbliższą osobą człowieka, który wzniecił pożogę II wojny światowej. Mimo to historycy przez lata spychali ją na margines, szufladkując ją jako apolityczny „ozdobnik”, który zupełnym przypadkiem znalazł się w centrum historycznych wydarzeń. Czy słusznie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Rodzina Braunów „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Życie i śmierć w bunkrze Żona Adolfa Hitlera przez lata była traktowana jako historyczna ciekawostka – niewiele znaczący przypis do biografii sprawcy wielkiego zła. Należy jednak podkreślić, że Eva Braun nie była jedynie niewinną ofiarą, która znalazła się pod zgubnym wpływem uroku potwora w ludzkiej skórze. Dziś historycy nie mają wątpliwości, że „słodka” Eva, jak nazywał ją Hitler, świadomie wybrała życie w samym centrum zbrodniczego systemu. Wiedziała o prześladowaniach Żydów (choćby z racji tego, że jej własna rodzina przejęła mienie pożydowskie), widziała znikających ludzi, słyszała rozmowy o wojnie totalnej. Jakakolwiek „niewiedza” z jej strony była niczym innym, jak tylko świadomym odwracaniem wzroku. Rodzina Braunów Eva Anna Paula Braun urodziła się 6 lutego 1912 roku w Monachium. Była drugą z trzech córek Friedricha „Fritza” Brauna, nauczyciela w szkole zawodowej, i Franziski „Fanny” Kronberger, gospodyni domowej. Jej dzieciństwo przypadło na burzliwe czasy powojennego chaosu w Niemczech – okresu hiperinflacji, rewolucji w Bawarii i rodzącego się nazizmu. Mimo to w domu Braunów panowała względna stabilizacja, choć Fritz musiał ciężko pracować, by utrzymać standard życia, jakiego oczekiwał. W przeciwieństwie do swojej starszej siostry, Ilse, Eva nie przykładała zbyt dużej uwagi do edukacji. Uczyła się (z przeciętnymi wynikami) w katolickim liceum w Monachium, a następnie przez rok (1928/1929) uczęszczała do szkoły handlowej, co było typowe dla dziewcząt z jej sfery. Edukacja miała przygotować ją do roli żony i matki. Większy zapała przejawiała względem sportu. Była doskonałą lekkoatletką, a później – pływaczką i narciarką. „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” W 1929 roku podjęła pracę, która miała zdeterminować jej dalsze życie. Została asystentką, pomocnicą biurową i okazjonalną modelką w zakładzie fotograficznym przy Amalienstrasse 25 w Monachium, którego wł…

ewa-braun-GettyImages-109853084-e641e4b.jpg
width: 3543
height: 2759

Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
type: item
date: 2026-03-01T14:59:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: muzeum
subject: obrazy
subject: sztuka
subject: wielka brytania
description: Winston Churchill kojarzy się z wojenną determinacją i płomiennymi przemówieniami. Tymczasem w jego życiu ważne miejsce zajmowała także sztuka. Niebawem w jego dawnej posiadłości będzie można zobaczyć namalowany przez niego nietypowy obraz. Nigdy wcześniej nie był prezentowany w Wielkiej Brytanii. To wyjątkowa okazja, by poznać nieznane oblicze „brytyjskiego buldoga”.
encoded: Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, mówcą i pisarzem, który jako premier (1940–1945, 1951–1955) zjednoczył naród brytyjski podczas II wojny światowej. Wkrótce po objęciu przez niego urzędu premiera w 1940 roku Niemcy rozpoczęli naloty bombowe nad Wielką Brytanią. Płomienne przemówienia Churchilla dawały nadzieję Brytyjczykom. Również dzięki jego działaniom w 1945 roku Wielka Brytania i jej sojusznicy wygrali wojnę z nazistami. Malarstwo jako duchowy ratunek Winston Churchill, kojarzony głównie z nieugiętą postawą w czasach wojny, skrywał w sobie drugą, niezwykle wrażliwą naturę. W obliczu nieustającej presji związanej z pełnionymi obowiązkami, malarstwo stało się dla niego kluczowym źródłem spokoju i koncentracji. Sam opisywał tę pasję jako praktykę, która „przyszła mu na ratunek”. Tworzenie przy sztaludze pozwalało mu zwolnić tempo, odzyskać jasność myślenia i zregenerować siły po stresach życia politycznego. W ciągu swojego życia stworzył ponad 500 dzieł, które były jego prywatnym antidotum na frustrację i napięcie. Sztuka nie była dla niego tylko hobby, lecz fundamentem psychicznej odporności. Tajemnica „Quiet Waters” Od 28 lutego do 1 listopada 2026 roku w dawnym domu Winstona Churchill w Chartwell w hrabstwie Kent będzie można zobaczyć ekspozycję „Churchill the Artist” („Churchill artysta”). Kluczowym elementem tej wystawy jest obraz „Quiet Waters”. Dzieło to nigdy wcześniej nie było prezentowane publicznie w Wielkiej Brytanii. Na wystawę zostało wypożyczone z kanadyjskiej fundacji Beaverbrook Canadian Foundation. Churchill podarował ten obraz swojemu bliskiemu przyjacielowi, Lordowi Beaverbrookowi, z okazji jego 80. urodzin w 1959 roku. Jest to nietypowy obraz z jego twórczości, bo z reguły Churchill stosował jaskrawe i odważne barwy. „Quiet Waters” namalował w stonowanych, przygaszonych kolorach, skupiając się na skomplikowanych odbiciach światła na tafli wody. Obraz stanowi namacalny dowód na to, jak malarstwo pomagało Churchillowi wyci…

obraz-6c0abb5.jpg
width: 1575
height: 1050

Ślady po II wojnie światowej obok średniowiecznego kościoła. Tu archeolodzy mieli pełne ręce roboty
type: item
date: 2026-02-26T10:46:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: II wojna światowa
subject: klasztor
subject: kościoły
subject: niemcy
subject: średniowiecze
description: Potężne fundamenty średniowiecznego kościoła oraz schron z okresu II wojny światowej odkryli archeolodzy w centrum miasta Borken w Niemczech. Znalezisk było jednak zdecydowanie więcej. Wśród nich zagadkowy dół sprzed kilkuset lat.
encoded: Wiele współczesnych europejskich miast powstało już w czasach średniowiecza. Tak też jest w przypadku Borken w Nadrenii Północnej-Westfalii. Prawdopodobnie zatrzymał się w nim w czasie wojen saskich w 800 roku słynny Karol Wielki. Nazwa Borken wskazuje na to, że już od początku było to ufortyfikowane osiedle. Początkowo było określane jako „Burg” lub „Burk”, co oznacza rodzaj twierdzy, z czasem nazwa zmieniała się na Burken, a potem obecne Borken. Takie miasta skrywają pod współczesną zabudową wiele nawarstwień sprzed wielu stuleci. Dlatego podczas inwestycji budowlanych najpierw do pracy wkraczają archeolodzy. Tak też było i tym razem. Inwestycja wiedzie do odkryć Tym razem archeologów z LWL-Archäologie für Westfalen wezwano w miejsce planowanej budowy ośrodka zdrowia i nowego budynku Caritas w dzielnicy Brinkerhof. Wykopaliska poprzedziły badania geofizyczne, które umożliwiają zajrzenie pod ziemię bez wbijania w nią łopaty. Potężny kościół Pod zwałami ziemi skrywały się relikty po olbrzymiej świątyni. Są to dobrze zachowane fundamenty kościoła dawnego klasztoru Marienbrink, które spoczywały ukryte pod grubymi warstwami gruzu. Na inną część natrafiono już w 2024 roku. Najstarsze fragmenty tej budowli sakralnej pochodzą z XV wieku, co plasuje jej powstanie w okresie późnego średniowiecza. Podczas prac archeologicznych badaczom udało się odsłonić, zmierzyć oraz udokumentować części zachodniej i południowej ściany świątyni. Konstrukcja ta imponuje swoimi wymiarami. – Fundamenty kościoła są wyjątkowo dobrze zachowane w niektórych sekcjach. Udało nam się zidentyfikować mur zewnętrzny o szerokości do 1,25 metra i wysokości fundamentu około 1,60 metra – wyjaśnia kierownik wykopalisk dr Ulrich Holtfester. Do budowy tych masywnych elementów wykorzystano czerwoną cegłę połączoną z zaprawą wapienną. Naukowcy przypuszczają, że wewnątrz oraz wokół dawnego kościoła mogą znajdować się również pochówki. Piwnice i dół na zwłoki Wśród obiektów archeologicznych były też liczne ślady …

borken-0621020.png
width: 1575
height: 1050

Irma Grese siała postrach w Auschwitz-Birkenau. Jej niewyobrażalne okrucieństwo do dziś budzi grozę
type: item
date: 2026-02-15T10:24:00.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: niemcy
subject: obóz koncentracyjny
subject: zbrodnia
description: Irma Grese, jeden z najokrutniejszych trybów w niemieckiej machinie zagłady, zapisała się na kartach historii krwawymi literami. Młoda kobieta, tak naprawdę dopiero przekraczająca próg dorosłości, była jedną z najokrutniejszych nadzorczyń w obozie Auschwitz-Birkenau. Jak to możliwe, że zwyczajna dziewczyna z wiejskiej rodziny stała się symbolem bestialstwa?
encoded: Spis treści: Traumatyczne dzieciństwo Zanim stała się katem, chciała pomagać Ucieczka w ideologię Piękna bestia z Birkenau Proces w Lüneburgu Wśród wykonawców planu „ostatecznego rozwiązania” nie brakowało potworów o iście sadystycznych skłonnościach. Właściwie każdy strażnik w dowolnym obozie koncentracyjnym musiał mieć w sobie coś nieludzkiego, by móc wykonywać swoje okrutne obowiązki. Jednak jedna osoba wyróżniała się w tym pokaźnym gronie okrucieństwem, które wykraczało dalece poza granice ludzkiej wyobraźni. To Irma Grese, nazwana przez więźniów „piękną bestią”. Traumatyczne dzieciństwo Irma Grese urodziła się 7 października 1923 roku we Wrechen – niewielkiej osadzie rolniczej w Meklemburgii, w regionie Feldberger Seenlandschaft. Była trzecim z pięciorga dzieci Alfreda Antona Alberta Grese i Berty Wilhelmine Winter. Rodzina Grese reprezentowała typową dla tego regionu i okresu warstwę pracującą. Alfred był zatrudniony jako starszy dojarz w lokalnym majątku ziemskim. Według relacji jej siostry, Helene, Irma w dzieciństwie była osobą wycofaną i nieśmiałą. Stroniła od konfliktów i nie przejawiała żadnych cech sadystycznych. Była raczej dzieckiem lękliwym, unikającym konfrontacji. Co zatem zadecydowało, że w przyszłości stała się katem dla tak wielu osób? Niewykluczone, że wpływ na to miała trauma, której doświadczyła jako 13-latka. W 1936 roku jej matka odebrała sobie życie, wypijając kwas solny. Dla dziewczynki w okresie dojrzewania, kiedy formuje się tożsamość, to wydarzenie musiało być ogromnym wstrząsem. Zanim stała się katem, chciała pomagać Po śmierci matki, Irma pozostała pod opieką surowego ojca. W wieku 14 lat rzuciła szkołę i opuściła rodzinny dom. Przeprowadziła się do Fürstenbergu, gdzie odbyła „rok pracy na roli” Reichsarbeitsdienst. Później pracowała w mleczarni i sklepie, ale to jej nie wystarczało. Chciała zostać pielęgniarką i to nie byle gdzie, bo w sanatorium w Hohenlychen, ekskluzywnym ośrodku SS. Dostała tam posadę pomocy pielęgniarskiej, ale …

IrmaGrese-c23c387.jpg
width: 1463
height: 975

„Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
type: item
date: 2026-01-13T10:58:15.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dolny śląsk
subject: II wojna światowa
subject: skarby
subject: złoto
description: Złoty Pociąg to dla Dolnego Śląska prywatny „potwór z Loch Ness”. Joanna Lamparska, autorka książki „Złoty Pociąg. Krótka historia szaleństwa”, tłumaczy, że choć pancerny skład pozostaje nieuchwytny, nadzieja na jego odnalezienie wciąż nie wygasła. W 2026 roku nowe tropy sprawiają, że legenda ta powraca z dawną siłą.
encoded: Internet co rusz obiegają informacje o poszukiwaniu Złotego Pociągu. Trakcja tego nieuchwytnego skarbu nieustannie majaczy nam na horyzoncie, jednak wciąż bez konkretów. Postanowiliśmy się dowiedzieć, jak idą prace, czy mamy na co liczyć i czego właściwie szukają zapaleńcy. Tajemnica lepsza niż rozczarowanie Złoty Pociąg przez dziesięciolecia pozostawał mitem. Mówiło się o złocie III Rzeszy umieszczonym w pancernym składzie, który miał zaginąć pod koniec II wojny światowej w okolicach Wałbrzycha. Nigdy nie dotarł do celu, a ślad po nim zaginął. – W 2015 roku zmieniło się wszystko – mówi National Geographic Polska Joanna Lamparska, dziennikarka i popularyzatorka historii Dolnego Śląska. – Marzenia, legendy i opowieści zostały przecięte „nożem zgłoszenia”, pojawiły się fakty i informacje, które rozpaliły ogień wyobraźni. Świat został postawiony przed trudnym dylematem: uwierzyć i przekuć mit w fakt lub podejść do sprawy sceptycznie. Niewielu jednak miało na to odwagę – wizja złota dla zuchwałych była zbyt kusząca. Czym może być Złoty Pociąg? Chociaż na początku wydawało się, że Złoty Pociąg będzie pancernym pojazdem wypełnionym złotem, eksperci nie są już tego tak pewni. – Nie wiemy do końca, co nim jest. Legendy mówią o wagonach pełnych złota, platyny, ale raczej nie można na to liczyć. Dla nas Złotym Pociągiem mogą być nawet ciekawe dokumenty – przekonuje pisarka. Złoty Pociąg w 2026 roku Sprawa legendarnego składu – być może z powodu dziesięciolecia pierwotnych doniesień – rozgorzała w tym roku na nowo. Swój udział miała w tym również tajemnicza grupa określająca się jako „Złoty Pociąg 2025”, której członkowie posługują się kontrowersyjnymi metodami radiestezyjnymi. Przekazują oni, że odnaleźli miejsce odkrycia skarbu. – Być może, jeśli twierdzenia poszukiwaczy okażą się trafne, będzie to możliwość zweryfikowania, czy radiestezja się sprawdza. Do tej pory nie miało to miejsca – uśmiecha się Lamparska. Prowadzone są także oficjalne poszukiwania, chociaż w nieco inny…

zloty-pociag-8ed9f9b.jpg
width: 6058
height: 4039

Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
type: item
date: 2025-12-28T13:29:45.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: obóz koncentracyjny
subject: żydzi
description: Sobibór, a dokładnie – SS-Sonderkommando Sobibor – funkcjonował przez krótki, za to intensywny okres, od maja 1942 do października 1943 roku. Niezbyt długi czas działania tego miejsca i ogromna liczba ofiar niemieckiej machiny zbrodni podkreślają ekstremalną wydajność, narzuconą w ramach „planu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
encoded: Spis treści: Ludobójczy projekt Ukryty przed światem kombinat zbrodni Mechanizm eksterminacji Opór i powstanie Likwidacja obozu SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z najwydajniejszych ośrodków masowej zbrodni w historii. Obóz służył wyłącznie do natychmiastowej eliminacji, wykorzystując spaliny z tlenkiem węgla jako narzędzie zagłady. Choć jego działalność trwała zaledwie półtora roku, pochłonęła życie co najmniej 170 tys. Żydów z całej Europy. Ludobójczy projekt Niemiecki obóz zagłady SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z trzech ośrodków masowej eliminacji, obok Bełżca i Treblinki, stworzonych w ramach strategicznej i ściśle tajnej operacji pod kryptonimem akcja „Reinhardt”. Zbrodnicze działania trwały od marca 1942 do listopada 1943 roku i były scentralizowanym planem eliminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i Europie Wschodniej. Szacuje się, że w ramach akcji Reinhardt Niemcy zgładzili około 1,6 mln europejskich Żydów. Skala zbrodni popełnionych w tych trzech obozach pochłonęła łącznie więcej ofiar niż cały kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, mimo że ten jest powszechnie uznawany za główny symbol Holokaustu. Sobibór, podobnie jak Bełżec i Treblinka, reprezentował model obozu zagłady, przynajmniej przez większość czasu. Ośrodki te zostały zaprojektowane wyłącznie w celu szybkiej i masowej eliminacji, celowo unikając połączenia z obozami pracy koncentracyjnej. Ta ścisła, czysto zbrodnicza funkcja, implikowała specyficzną architekturę oraz wymuszała dążenie do totalnego zniszczenia śladów działań, które tam podejmowano. Dowództwo całej operacji znajdowało się w Lublinie, skąd zarządzano logistyką i personelem, wprzęgając w mechanizmy ludobójstwa również KL Lublin (Majdanek). Ukryty przed światem kombinat zbrodni Sobibór został wybudowany w izolowanym, zalesionym terenie, przy linii kolejowej Lublin-Chełm-Włodawa. Zbrodnicza machina śmierci stanęła w słabo zaludnionej okolicy, z trzech stron otoczonej sosnowym borem. Taka lokalizacja miała służyć ułatwieniu u…

sobibor-673c4e8.jpg
width: 1800
height: 1200

Matematyk z Polski, który współtworzył najbardziej niszczycielską broń świata. Kim był Stanisław Ulam
type: item
date: 2025-12-28T09:45:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: bomba atomowa
subject: II wojna światowa
subject: matematyka
description: Opracował tzw. metodę Monte Carlo, jedną z fundamentalnych technik obliczeniowych do dziś wykorzystywaną w fizyce, finansach, inżynierii czy IT. Ujawnił fundamentalne błędy w modelu superbomby wodorowej zaproponowanym przez Edwarda Tellera. Zaproponował i obliczył możliwości napędu jądrowego dla projektu międzygwiezdnego statku kosmicznego Orion. Stanisław Ulam był matematycznym geniuszem i jednym z największych uczonych XX wieku.
encoded: Spis treści: Lwowska szkoła matematyczna Wyjazd do USA Projekt Manhattan Prace nad bombą wodorową Statek międzygwiezdny Orion Stanisław Ulam urodził się 13 kwietnia 1909 roku we Lwowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Ulamowie byli zamożnymi ludźmi, co pozwoliło małemu Stasiowi rozwijać liczne zainteresowania. Ponoć od najmłodszych lat miał znakomitą pamięć. Już w wieku kilku lat potrafił odtworzyć z pamięci artykuły prasowe czytane mu przez matkę. Mając 15 lat zainteresował się zaawansowaną matematyką. Impulsem do tego były odkrycia Władysława Sierpińskiego o rachunku różniczkowym, teorii grup i teorii liczb. Lwowska szkoła matematyczna Po ukończeniu szkoły średniej podjął studia na Wydziale Ogólnym Politechniki Lwowskie,j trafiając tym samym do słynnej lwowskiej szkoły matematycznej, której główną postacią był Stefan Banach – jeden z najwybitniejszych matematyków XX wieku. Ulam szybko odnalazł się wśród genialnych matematyków. Jeszcze jako student brał udział w legendarnych debatach organizowanych przez Banacha w Kawiarni Szkockiej. Do dyskusji zapraszano tylko wybitnych i posiadających dorobek naukowy uczonych. Fakt, że Ulam mógł uczestniczyć w tych dyskusjach już jako student, mówi wiele o jego talencie i uznaniu, jakim się cieszył. Stanisław Ulam obronił doktorat w 1933 roku. Jego promotorem był Kazimierz Kuratowski, który napisał o Ulamie, że jest jego wielkim odkryciem matematycznym. W tej sposób nawiązywał do słów Hugona Steinhausa na temat Banacha. Lata 30. ubiegłego wieku to okres wzrastającego antysemityzmu. Możliwości kariery akademickiej dla osób pochodzenia żydowskiego były niewielkie. To sprawiło, że Stanisław Ulam zdecydował się wyjechać. Najpierw przez dwa lata podróżował po ośrodkach akademickich w Europie, gdzie jego dorobek był znany i ceniony. Następnie, skuszony zaproszeniem Johna von Neumanna do Princeton, wyjechał do USA. Ten węgierski fizyk kwantowy i pionier informatyki szybko stanie się jednym z najbliższych przyjaciół Ulama i głównym …

Stanislaw-Ulam-f50d70a.jpg
width: 2813
height: 1875

Tajemnicze bunkry w gęstwinie mazurskiego lasu. Czy ukryto w nich Bursztynową Komnatę?
type: item
date: 2025-12-25T07:31:28.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bunkry
subject: II wojna światowa
subject: mazury
subject: województwo warmińsko-mazurskie
description: Mamerki, formalnie klasyfikowane jako niezamieszkana osada leśna, to dziś przede wszystkim synonim ciszy, bujnej przyrody i przystań dla szukających wytchnienia żeglarzy. Nie można jednak zapomnieć, że malowniczy mazurski las ma mroczną tajemnicę. Co skrywają Mamerki? Bunkry, a dokładnie – jeden z największych i najlepiej zachowanych kompleksów bunkrów III Rzeszy w Europie.
encoded: Spis treści: Betonowy kompleks w mazurskim lesie Budowa miasta-twierdzy Muzeum o niezrównanej autentyczności Bunkry w Mamerkach to bez wątpienia coś więcej niż tylko atrakcja turystyczna. To pomnik historii o niezrównanej autentyczności. W przeciwieństwie do ruin, nienaruszone mury oferują niepokojąco prawdziwe doświadczenie obcowania z mroczną przeszłością. Pozwalają odwiedzającym stąpać po tych samych korytarzach, którymi chodzili architekci jednego z najkrwawszych frontów w historii ludzkości. Betonowy kompleks w mazurskim lesie Niewielka osada leśna rozciąga się w sercu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, w miejscu, gdzie szmaragdowe wody jeziora Mamry spotykają się z nieukończonym Kanałem Mazurskim. Wędrując gęstym, wilgotnym lasem, gdzie jedynym dźwiękiem jest nieustające brzęczenie komarów, w odległości ok. 8 km od Węgorzewa natrafia się na przysłonięte gęstwiną betonowe kolosy. Porośnięte mchem i drzewami, przypominają relikty dawnej cywilizacji. To jednak nie starożytne świątynie, a element machiny wojennej nazistowskich Niemiec. Budowa miasta-twierdzy Decyzja o budowie kompleksu, znanego Niemcom jako Mauerwald, zapadła w październiku 1940 roku. Miała to być Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH – Oberkommando des Heeres), strategiczne centrum dowodzenia przygotowywanej inwazji na Związek Radziecki, znanej pod kryptonimem „Operacja Barbarossa”. Wybór lokalizacji nie był żadnym przypadkiem. Gęste lasy i rozległe jeziora zapewniały doskonały kamuflaż. Z logistycznego punktu widzenia kluczowa była bliskość granicy z ZSRR. Prace postępowały błyskawicznie. Główna faza budowy trwała zaledwie 8 miesięcy (do wiosny 1941 roku). Na terenie o powierzchni ok. 250 ha pracowało ponad 2 tys. robotników. Dla zachowania tajemnicy, wmawiano im, że budują tajną fabrykę chemiczną. Aby uniemożliwić im poznanie całościowego planu, brygady robotnicze były regularnie przenoszone między różnymi placami budowy, co uniemożliwiało im złożenie fragmentów w spójną całoś…

mamerki-9ad54cd.jpg
width: 1873
height: 1400

Tak żyli dawni mieszkańcy Breslau. Archeolodzy odkryli masę zabytków w zniszczonej kamienicy
type: item
date: 2025-12-23T12:52:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: dolny śląsk
subject: II wojna światowa
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wrocław
description: Pod ziemią we Wrocławiu naukowcy odkryli ślady dramatu końca II wojny światowej. W 1945 roku miasto zmieniło się w morze gruzów. I mimo że zniszczenia były totalne, to naukowcom udało się zidentyfikować kilkoro dawnych mieszkańców Breslau.
encoded: Podczas pracy u zbiegu ulic Kuźniczej i Uniwersyteckiej we Wrocławiu, w miejscu zwanym Kalogródkiem, archeolodzy dotarli do fundamentów dawnej kamienicy. Budynek ten powstał w 1866 roku, ale jego życie brutalnie przerwała II wojna światowa. W 1945 roku, podczas walk o miasto, kamienica została niemal zrównana z ziemią. Realia życia w Festung Breslau Naukowcy znaleźli w piwnicach zagadkowe przebicia w ścianach. Te dziwne otwory to pamiątki po strachu i walce o przetrwanie. Podczas oblężenia niemieccy mieszkańcy robili je, aby przemieszczać się między sąsiednimi domami bez wychodzenia na powierzchnię. Dzięki tym podziemnym przejściom mogli unikać bomb i kul. Chowali się w mroku piwnic. To znalezisko pokazuje nam, jak wyglądały ostatnie dni niemieckiego Breslau. Ruiny skrywały też ślady powojennych porządków. Znaleziono tam zniszczoną tablicę z dawną nazwą ulicy – Ursulinenstrasse. Została ona zerwana z muru w ramach akcji usuwania niemieckich napisów z Wrocławia. Ludzkie losy ukryte w metalu To badanie jest niezwykłe, ponieważ prace archeologów zazwyczaj kojarzy się z odkrywaniem anonimowych przedmiotów – trudno im przypisać pierwotnego właściciela. Tutaj jednak odkryto rzeczy, które mają swoich właścicieli. To tak, jakbyśmy po latach odnaleźli zagubiony portfel z dowodem osobistym. Udało się zidentyfikować następujące osoby: Ida Ludwig – należała do niej emaliowana tabliczka. Kobieta była akuszerką. Pomagała ona przychodzić dzieciom na świat i mieszkała po drugiej stronie ulicy jeszcze pod koniec wojny. Alois Woltz – miedziana blaszka z nazwiskiem i datą 1902 była w jego posiadaniu. Alois był grawerem i metaloplastykiem. Prawdopodobnie wykonał tę tabliczkę jako szesnastolatek, by pochwalić się swoimi umiejętnościami podczas egzaminu czeladniczego. Wiemy o nim bardzo dużo: ożenił się z wdową po jubilerze i przeżył wojenną pożogę, bo w 1965 roku mieszkał jeszcze w Bonn. Fritz Dokter – znaleziono jego plastikowy brelok. Mężczyzna była tokarzem i pełnił w tej kamienicy f…

breslauwykopy-f2f9e50.jpg
width: 1575
height: 1050

Zapomniana historia Westerplatte. Archeolodzy dotarli do rajskiego kurortu
type: item
date: 2025-12-19T11:28:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: gdańsk
subject: II wojna światowa
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pomorze
description: Westerplatte kojarzy się nam z bohaterską i symboliczną walką polskich żołnierzy z Niemcami na początku II wojny światowej. Ale pod ziemią miejsce to skrywa zupełnie inną, zapomnianą historię. Archeolodzy wydobyli na powierzchnię opowieść o słońcu, plaży i eleganckich wczasowiczach.
encoded: Archeolodzy właśnie zakończyli dwunasty sezon wielkich prac badawczych na Westerplatte. Są one związane z planowaną budową na półwyspie Muzeum Westerplatte i Wojny 1939. Badacze chcą sprawdzić, co kryje się pod ziemią i oczyścić teren również z potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów. Mowa tu o niewybuchach z II wojny światowej. Westerplatte mekką wczasowiczów? Tym razem archeolodzy natknęli się na liczne ślady po dawnym raju letników. Zanim na Westerplatte powstała wojskowa składnica, półwysep był luksusowym uzdrowiskiem. Już w 1835 roku powstał tam pierwszy zakład kąpielowy. W górnych warstwach ziemi mamy ślady wojny, ale głębiej kryją się fundamenty hoteli i willi. Kurort zaczął podupadać po sztormie w 1914 roku. Badacze odsłonili fragmenty murów hotelu Prinz Heinrich, który otwarto w 1889 roku. Odkryli też ślady eleganckich domów przy dawnej głównej ulicy – Birkenallee, czyli Alei Brzóz. Kiedyś spacerowali tu ludzie w modnych strojach. Nawet polski Pomnik X-lecia z 1928 roku stanął w miejscu, gdzie wcześniej stała jedna z willi. Archeolodzy znaleźli jego fundamenty zaledwie 30 centymetrów pod dzisiejszą trawą. To pokazuje, jak blisko nas jest odległa historia tego miejsca. Skarby w piasku: zabawki i filiżanki Podczas ostatnich prac wydobyto ponad 14 tysięcy przedmiotów. Co ciekawe, większość z nich wcale nie służyła do walki. To pamiątki po codziennym życiu gości kurortu. Archeolodzy znaleźli piękną ceramikę oraz naczynia ze szkła uranowego, które było wtedy bardzo modne. Trafił się nawet luksusowy, angielski dzbanek ozdobiony scenami z polowań. Obok guzików z wojskowych mundurów w ziemi leżały dziecięce zabawki i stare monety. To niesamowite zestawienie: z jednej strony mamy łuski od karabinów Mauser, a z drugiej delikatne figurki i filiżanki. Te drobiazgi obrazują nam, jak dbano o wygodę wczasowiczów. Badacze natrafili też na pozostałości ceglanego szaletu z końca XIX wieku oraz systemy rur. Gdy leje po bombach stają się śmietnikami Wojna brutalnie przerwała …

westreplatte-11c3755.jpg
width: 1575
height: 1050

Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
type: item
date: 2025-12-08T12:29:02.000Z
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: Edukacja
subject: historia
subject: II wojna światowa
subject: japonia
subject: ocean spokojny
subject: stany zjednoczone
description: Gdyby nie Pearl Harbor, II wojna światowa mogłaby potoczyć się inaczej. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała amerykańską bazę na Hawajach. To był początek wojny dla Amerykanów.
encoded: W tym artykule: Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Kulisy ataku na Pearl Harbor Początek II wojny światowej dla USA Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Pearl Harbor obecnie Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor to znaczące wydarzenie w historii najnowszej, szczególnie w związku z przebiegiem II wojny światowej. 7 grudnia 1941 roku Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przeprowadziła niespodziewany atak wojskowy na bazę morską Stanów Zjednoczonych w Pearl Harbor na Hawajach. Atak trwał około dwóch godzin i został przeprowadzony przy użyciu samolotów. Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Pearl Harbor znajduje się na wyspie Oahu w stanie Hawaje w USA. Leży niedaleko stolicy – Honolulu. Aby się tam dostać, najpierw należy polecieć na międzynarodowe lotnisko w Honolulu (HNL). To główny port lotniczy obsługujący wyspę Oahu. Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Atak na Pearl Harbor był skrupulatnie zaplanowaną i przeprowadzoną operacją wojskową Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii. Doszło do niego wczesnym rankiem 7 grudnia 1941 roku. Atak był całkowitym zaskoczeniem dla Stanów Zjednoczonych. Japońskie lotniskowce zbliżały się do hawajskiej wyspy Oahu przy zachowaniu ścisłej ciszy radiowej. Dzieje się tak, kiedy nadajniki radiowe, stacjonarne i ruchome, na danym obszarze przestają wysyłać sygnał. To właśnie element zaskoczenia był kluczowy dla powodzenia operacji. Atak powietrzny obejmował dwie fale samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala, wysłana około 7:48, była wycelowana w obiekty wojskowe, lotniska i pancerniki zakotwiczone w Pearl Harbor. Niedługo potem nadeszła druga fala, kontynuująca nalot. Atak spowodował znaczne szkody dla Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych. Szczególnie dotkliwą stratą było zniszczenie pancerników, w tym USS Arizona i USS Oklahoma. Japończycy zdecydowali się na atak, ponieważ chcieli sparaliżowania amerykańskiej Floty Pacyfiku, aby uniemożliwić jej zakłócanie japońskich operacji …

Pearl-Harbor-5807f79.jpg
width: 3027
height: 1987

Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
type: item
date: 2025-12-06T11:14:19.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: I wojna światowa
subject: II wojna światowa
subject: mapy
subject: towarzystwo national geographic
description: Pierwsza własna mapa redakcji National Geographic powstała w czasie I wojny światowej. To był moment, w którym mapy zaczęły opowiadać historię konfliktu – nie tylko dla czytelników, ale i dla prezydentów.
encoded: Spis treści: Dlaczego powstał dział kartograficzny Mapowanie II wojny światowej Najbardziej wpływowa mapa wojny Pierwsza własna mapa redakcji powstała podczas I wojny światowej. Do czasu II wojny światowej Biały Dom zamawiał je już z nazwy. Polska. Dania. Norwegia. Belgia. Gdy wojska Hitlera maszerowały przez Europę jedna fala po drugiej, pozornie nie do powstrzymania, kolejne państwa upadały, a granice podbitych krajów rozpływały się w granicach Niemiec. Tysiące kilometrów dalej grupa oddanych kartografów „National Geographic” miała jednak inne rozkazy: nie zmieniać mapy Europy, dopóki wojna się nie skończy. Zostawienie granic na miejscu miało pokazać, o co toczy się gra. Dlaczego powstał dział kartograficzny Towarzystwo National Geographic tworzyło mapy już od czasów I wojny światowej. Prezes Towarzystwa, Gilbert Grosvenor, nie tylko przewidział konflikt, lecz także wiedział, że czytelnicy „National Geographic” będą potrzebować map, by go zrozumieć. Niezadowolony z pierwszej mapy zleconej firmie zewnętrznej, w 1915 roku powołał w Towarzystwie własny dział kartograficzny. „Nat Geo” weszło tym samym w biznes map. A pojawienie się map w magazynie rozbudziło ciekawość czytelników. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-01-103311-How-WWI-got-Nat-Geo-into-the-map-business--National-Geographic--Sluzbowy--Mic-4561c09.png" width="1094" height="854" alt="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." title="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." /> Pierwsza mapa wykonana w tym dziale – „Mapa zachodniego teatru działań wojennych” z 1918 roku – była najpełniejszym opracowaniem tego typu. Stała si…

2025-12-01-102854--42579f5.png
width: 1237
height: 898

Tajna skrytka z czasów II wojny światowej. „Odkrycie wygląda sensacyjnie”
type: item
date: 2025-12-03T08:43:54.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: powstanie warszawskie
subject: warszawa
description: Dokumenty wytworzone w Komendzie Głównej Armii Krajowej, puste formularze dokumentów niemieckich, dziennik pisany przez młodą kobietę – to tylko część niezwykłego znaleziska dokonanego w Warszawie. Doszło do niego w czasie remontu pustostanu.
encoded: Skrytka znajdowała się pod podłogą w zabytkowej kamienicy na warszawskiej Pradze-Południe. Odkryte przedmioty pochodzą z czasu drugiej wojny światowej. Powiadomiono Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który podjął decyzję o zabezpieczeniu bezcennego zbioru. Co odkryto w konspiracyjnej skrytce? Jest to bardzo urozmaicony zbiór. Wszystko wskazuje, że związany jest z armią podziemną z czasów II wojny światowej. Pod podłogą znajdowały się: dokumenty wytworzone w Komendzie Głównej Armii Krajowej; puste formularze dokumentów niemieckich; polska prasa wydawana w Wielkiej Brytanii w czasie wojny; instrukcje i broszury szkoleniowe; fotografie, legitymacje i przedwojenne zdjęcia; dziennik pisany w okresie okupacji przez młodą kobietę, której tożsamości nie udało się jeszcze ustalić. Co wiemy o okolicznościach ukrycia dokumentów? – Wygląda na to, że podczas naszego remontu w pustostanie w dzielnicy Praga-Południe ekipa natrafiła na dokumenty, zdjęcia, mapy czy pamiętniki z czasów na chwilę przed Powstaniem Warszawskim. Niektóre opisują działanie Państwa Podziemnego, niektóre to świadectwa życia codziennego w okupacji, np. ceny podstawowych produktów spożywczych a część – przykłady prac nad przygotowaniem organizacji państwa po wojnie – relacjonuje prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. – Eksperci będą jeszcze sprawdzać to znalezisko, ale odkrycie wygląda sensacyjnie – dodał. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków zamierza przekazać przedmioty w depozyt do instytucji muzealnej. Zapewne trafią do Muzeum Powstania Warszawskiego. Tam będą zinwentaryzowane, poddane konserwacji oraz wnikliwym badaniom naukowym. Skrytki i zapomniane miejsca z czasów II wojny światowej W ostatnich latach doszło do kilku ważnych znalezisk związanych z okresem II wojny światowej. Warto przypomnieć sprawę zlokalizowania w okolicach Iłowa koło Sochaczewem w bańce po mleku sztandaru należącego do jednego z oddziałów walczących w czasie kampanii wrześniowej. Do równice cennego znaleziska d…

skrytka-44b569d.jpg
width: 1913
height: 1275

Procesy norymberskie – prawdziwa historia najsłynniejszych procesów sądowych po II wojnie światowej
type: item
date: 2025-11-27T15:44:09.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: fakty i mity
subject: II wojna światowa
subject: norymberga
description: Procesy norymberskie stały się inspiracja dla filmu Jamesa Vanderbilta, który właśnie wchodzi na ekrany polskich kin. Słynne procesy to seria przełomowych postępowań sądowych po II wojnie światowej, których celem było osądzenie głównych zbrodniarzy nazistowskich za zbrodnie wojenne, przeciwko ludzkości oraz pokojowi. Poznaj prawdziwą historię tych wydarzeń, ich przebieg, oskarżonych i ich wpływ na współczesne prawo międzynarodowe.
encoded: Spis treści: Procesy norymberskie – geneza, przebieg i główni oskarżeni Kolejne procesy norymberskie oraz polskie procesy zbrodniarzy wojennych Znaczenie procesów norymberskich dla prawa międzynarodowego i dziedzictwa ludzkości Procesy norymberskie na stałe zapisały się w historii jako pierwsza w dziejach seria międzynarodowych procesów, w których wymierzono sprawiedliwość najwyższym przywódcom III Rzeszy. Te przełomowe postępowania nie tylko ukarały sprawców najcięższych zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, lecz także zapoczątkowały budowę międzynarodowego systemu odpowiedzialności karnej. Prawdziwa historia tych wydarzeń, które już wkrótce zobaczymy na wielkim ekranie, obrosła legendą dzięki skali dokumentacji procesów, ich publicznemu charakterowi oraz wpływowi na powojenne prawo. Do dziś analizowane są przez prawników, historyków i opinię publiczną na całym świecie, stając się inspiracją nie tylko dla nauki, ale również dla kultury i współczesnego kina. Procesy norymberskie – geneza, przebieg i główni oskarżeni Powstanie Międzynarodowego Trybunału Wojskowego i zakres oskarżeń Po zakończeniu II wojny światowej alianci stanęli przed wyjątkowym wyzwaniem: jak osądzić osoby odpowiedzialne za największe zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości oraz zbrodnie przeciwko pokojowi? W wyniku ustaleń konferencji jałtańskiej i poczdamskiej utworzono Międzynarodowy Trybunał Wojskowy (MTW) z siedzibą w Norymberdze. To właśnie tu w listopadzie 1945 roku rozpoczął się pierwszy z tzw. procesów norymberskich, uznany za wzorzec międzynarodowego sądownictwa karnego. Oskarżenia koncentrowały się wokół czterech głównych kategorii: zbrodnie przeciwko pokojowi (planowanie, rozpoczęcie i prowadzenie wojny agresywnej), zbrodnie wojenne (łamanie praw wojny, okrutne traktowanie jeńców i ludności cywilnej), zbrodnie przeciwko ludzkości (ludobójstwo, eksterminacja, deportacje), spiskowanie w celu popełnienia powyższych przestępstw. Nowością była zasada odpowiedzialności indy…

procesy-norymberskie-GettyImages-88995308-86f9c94.jpg
width: 2835
height: 1982

Bombowe odkrycie ojca i syna w Górach Orlickich. Ponad 100 pocisków z czasów II wojny światowej
type: item
date: 2025-11-24T11:03:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: broń
subject: czechy
subject: II wojna światowa
description: Podczas hobbystycznych poszukiwań z wykrywaczem metali ojciec z synem natknęli się w Bartošovicach, niedaleko granicy z Polską, w Górach Orlickich na niezwykłe znalezisko. Był to olbrzymi skład amunicji artyleryjskiej z czasów II wojny światowej. Niezbędna była interwencja policji.
encoded: O takich historiach słyszymy coraz częściej – detektory metali coraz częściej są kupowane przez pasjonatów historii, którzy z ich pomocą przeczesują pola i lasy w poszukiwaniu pamiątek. Jednak nie zawsze takie działanie jest bezpieczne, o czym przekonali się ojciec z synem. Wybrali się na poszukiwania z detektorem metali po Górach Orlickich w Czechach, niedaleko granicy z Polską. Efekt ich wycieczki musiał ich zadziwić. Niebezpieczny przedmiot w ziemi Do tego wydarzenia doszło 28 października. Krótko po południu, 48-letni mężczyzna zgłosił na numer alarmowy czeskiej policji, że znalazł przedmiot przypominający amunicję w lesie. Lokalizacja: około 300 metrów od przejścia granicznego w Bartošovicach w Górach Orlickich. Poszukiwacz wykrył zagadkowy przedmiot na głębokości około 30 cm. Policja rozdysponowała na miejsce ekipę, która zabezpieczyła teren oraz specjalistę – pirotechnika policyjnego. O tym wydarzeniu poinformowała w komunikacie komenda policji Kraju Hradeckiego. Cała masa pocisków Poszukiwacz postąpił słusznie, zawiadamiając służby. Okazało się, że pod ziemią skrywał się zdecydowanie więcej niż tylko jeden niebezpieczny przedmiot. Tylko pierwszego dnia wykopano 28 sztuk amunicji artyleryjskiej kalibru 105 mm, 1 sztukę kalibru 75 mm oraz 2 naboje kalibru 105 mm. Wykopaliska przerwano na noc, ale obszar był pod stałym nadzorem policji. Kolejny dzień okazał się jeszcze bardziej owocny. Eksperci kontynuowali prace wykopaliskowe z wykorzystaniem ciężkiego sprzętu. Łącznie w czasie dwudniowych prac wydobyto 110 sztuk amunicji artyleryjskiej kalibru 105 mm, 13 sztuk kalibru 75 mm oraz 3 naboje. „Po zakończeniu badań całą amunicję bezpiecznie przetransportowano do specjalistycznego magazynu w Ralsku. Transportowi towarzyszył patrol policyjny z Rokytnic w Górach Orlickich” – czytamy w komunikacie czeskiej policji. Apel: zachowajmy ostrożność Policja Republiki Czeskiej apeluje o zachowanie szczególnej ostrożności w przypadku znalezienia podejrzanego przedmiotu – zwłas…

ViewImage-35e8196.jpg
width: 1600
height: 900

Czy tragiczną historią można handlować? Otwarta aukcja przedmiotów z Auschwitz, Majdanka i Katynia anulowana po proteście Polski
type: item
date: 2025-11-17T11:43:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: niemcy
subject: obóz koncentracyjny
subject: polska
description: Niemiecki dom aukcyjny Felzmann zamierzał sprzedać 623 przedmioty związane z obozami koncentracyjnymi Auschwitz i Majdanek oraz zbrodnią w Katyniu. Aukcja została anulowana po gwałtownym proteście Polski i międzynarodowych instytucji. Rząd będzie się domagał zwrotu pamiątek, które – jeśli okażą się autentyczne – miałyby trafić do polskich muzeów.
encoded: Dom aukcyjny Felzmann z Neuss w Niemczech planował sprzedaż 623 artefaktów pochodzących z czasów II wojny światowej, w tym z Auschwitz, Majdanka oraz powiązanych ze zbrodnią katyńską. Aukcja zatytułowana „System terroru część II 1933–1945” miała odbyć się 17 listopada 2025 roku. Każdy z przedmiotów był wyceniony i przygotowany do sprzedaży na otwartej aukcji dostępnej dla klientów z całego świata. Aukcja przedmiotów z Auschwitz wywołała burzę W katalogu aukcji znalazły się m.in. listy więźniów z obozu Auschwitz, dokumenty z Dachau dotyczące przymusowej sterylizacji, propagandowe plakaty antysemickie, oraz pamiątki po ofiarach zbrodni katyńskiej – np. listy Henryka Umińskiego i Jana Leszczyńskiego. Cena wywoławcza za niektóre z tych pamiątek sięgała 500 euro. Gwałtowną reakcję wywołał fakt, że wystawione przedmioty zawierały dane osobowe ofiar, a także ich osobiste zapiski i listy. Międzynarodowy Komitet Oświęcimski nazwał aukcję „cynicznym i bezwstydnym przedsięwzięciem”. Portal aukcyjny w rozmowie z Frankfurter Allgemeine Zeitung stwierdził, że „prywatni kolekcjonerzy prowadzą intensywne badania i przyczyniają się do pogłębiania wiedzy historycznej. Ich działalność służy zachowaniu pamięci, a nie handlowaniu cierpieniem”. Redakcja dziennika przypomniała też, że podobna aukcja już się odbyła 6 lat temu. Reakcja Polskiej dyplomacji Rząd RP natychmiast zareagował. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski poinformował, że ambasador Jan Tombiński interweniował u władz Westfalii, a on sam prowadził rozmowy z szefem niemieckiego MSZ Johannem Wadephulem. Po interwencji polskich władz dom aukcyjny Felzmann wycofał aukcję ze swojej strony internetowej, nie podając jednak żadnego wyjaśnienia. Prezydent RP Karol Nawrocki wezwał polski rząd do zdecydowanego działania – zażądania zwrotu pamiątek lub ich wykupu, jeśli zajdzie taka potrzeba. Koszt tego wykupu miałby zostać doliczony do rachunku reparacyjnego. Minister kultury Marta Cienkowska zadeklarowała, że Polska nie zam…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/AdobeStock599798963EditorialUseOnly-87a80ec.jpeg
width: 3800
height: 2517

Sensacyjne zdjęcia zniszczonej Warszawy. Historycy odkryli prawie 3000 nieznanych fotografii [GALERIA]
type: item
date: 2025-10-29T12:40:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Fotografia
subject: Historia
subject: dom spotkań z historią
subject: fotografia
subject: historia
subject: II wojna światowa
subject: warszawa
description: Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Dom Spotkań z Historią, po raz pierwszy pokazały niezwykłą kolekcję zdjęć. Prawie 3 tys. nieznanych fotografii zrujnowanej Warszawy trafiło w ręce historyków. Kolekcję skompletował Andrzej Nitsch, jeden z architektów działających w Biurze Odbudowy Stolicy.
encoded: O tych zdjęciach jeszcze długo będzie głośno. Historycy dopiero zaczęli opracowywanie i katalogowanie kolekcji Andrzeja Nitscha. Zdjęcia trafiły do Instytutu Strat Wojennych dzięki spadkobiercom architekta, którzy po dekadach od ich wykonania, zdecydowali się przekazać cały zbiór historykom. Nieznane zdjęcia Warszawy ujrzały światło dzienne Autorem większości z nich jest Andrzej Nitsch, choć na pewno nie wszystkich. Przedstawiają Warszawę w pierwszych latach po II wojnie światowej, kiedy była miastem ruin. Powstałe w 1945 roku Biuro Odbudowy Stolicy stopniowo zaczynało pracę nad przywracaniem Warszawy do życia. To wtedy ważyły się losy wielu budynków – wiele z nich odbudowano, część zdecydowano się wyburzyć, część zrekonstruowano w stanie zupełnie innym niż przed wojną. W kolekcji Andrzeja Nitscha znaleziono m.in. zdjęcie Pałacu Teppera przy ul. Miodowej, którego ruiny ostatecznie rozebrano w 1948 roku. Podobny los spotkał m.in. pałacyk Bacciarellego przy ul. Bagatela. Nitsch sfotografował też pierwsze dni domków fińskich na Polu Mokotowskim, wybudowanych tuż po wojnie, z czasem rozebranych. W jednym z nich przez pewien czas mieszkał Ryszard Kapuściński. Bezcenne źródło dla historyków Zdjęcia Nitscha to bezcenne źródło dla architektów i historyków i niezwykle ważna dokumentacja najwcześniejszych lat odbudowy Warszawy. Skrupulatność architekta mocno ułatwiła pracę historykom – zdjęcia uporządkował w formie fiszek, z dokładnymi opisami i datami ich powstania. Większość zrobiono w latach 1945-1948. ISW planuje stopniową ich digitalizację, a na styczeń 2026 roku, we współpracy z DSH zapowiada wystawę plenerową części z nich. Andrzej Nitsch (1911-2002) był członkiem warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich, a także jednym z redaktorów czasopisma „Architektura”. Zawodowo zajmował się szpitalami i uzdrowiskami. Pasjonował się historią i fotografią – dokumentował nie tylko Warszawę, także m.in. Kraków, zamki, synagogi, cerkwie łemkowskie. Kolekcja podarowa…

23ISW1444-267545f.jpg
width: 1932
height: 1246

Zwierzęta na bombie? Naukowcy odnaleźli stworzenia, których domem stały się niewybuchy z II wojny światowej
type: item
date: 2025-09-30T10:12:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: II wojna światowa
subject: kraby
subject: morze
subject: morze bałtyckie
subject: ryby
subject: wybuch
description: Do tej pory bomby z czasów II wojny światowej, szczególnie te pozostałe w Morzu Bałtyckim czy Północnym, uważaliśmy za toksyczne zagrożenie dla organizmów morskich. Okazuje się jednak, że mogą one stać się domem dla wielu zwierząt. Niezwykłe spotkanie naukowców pokazuje, jak natura próbuje poradzić sobie z wpływem człowieka.
encoded: Badawcza łódź podwodna natknęła się na kraby, ryby i inne organizmy morskie, które rozwijały się na leżących na dnie Morza Bałtyckiego ładunkach wybuchowych z czasów II wojny światowej. Teren dawnego składowiska broni był dla nich bardziej atrakcyjny niż otaczające je dno morskie. Życie na bombach w Bałtyku W wodach Morza Bałtyckiego wzdłuż niemieckiej granicy leży około 1,5 miliona ton zatopionej broni – pochodzi ona nie tylko z II wojny światowej, ale także z pierwszej. Składają się na nią nie tylko materiały wybuchowe, ale także pozostałości broni chemicznej czy nawet… jądrowej. Sądzono, że bomby w Bałtyku będą odstraszać zwierzęta. Naukowcy udowodnili jednak, że cmentarzyska bomb stanowią przestrzeń do bujnego rozwoju dzikiej przyrody. Sfilmowali sieć ukwiałów, rozgwiazd i innych organizmów w Zatoce Lubeckiej. Zwierzęta wybrały sobie specyficzne miejsce do życia: zasiedliły fragmenty bomb V-1 wykorzystywanych przez nazistów. – Byliśmy przygotowani na znacznie niższą liczbę wszystkich gatunków zwierząt. Okazało się jednak, że jest odwrotnie – mówi Andrey Vedenin z Instytutu Badawczego Senckenberga w Niemczech. Naukowcy opublikowali wyniki badań wynikających z niezwykłego spotkania w czasopiśmie „Communications Earth and Environment”. Dlaczego morskie organizmy wolą bomby od dna? Niewybuchy nie brzmią jak idealne miejsce do życia, prawda? Cóż, z perspektywy morskich stworzeń wszystko ma swoje plusy i minusy. Według naukowców mogą być one przyciągane przez twarde powierzchnie, których w Bałtyku jest stosunkowo niewiele. Głównie wyściela go piasek – kamienie i głazy zostały usunięte w XIX i XX wieku w celach budowlanych. Obecność substancji chemicznych sprawia również, że w tym terenie… brakuje ludzi. To ochronna bańka dla zwierząt przed najgroźniejszym stworzeniem na Ziemi, mimo konieczności pójścia na pewne toksyczne kompromisy. Mogą one być zresztą nieświadome zagrożenia: naukowcy zajmą się teraz obliczeniem, ile zanieczyszczeń zostało wchłoniętych przez organizm…

GettyImages-523361262-836f8bf.jpg
width: 5616
height: 3744

Znaleźli bombowego „Łosia”. Części rozrzucone na 300 metrów
type: item
date: 2025-09-09T07:42:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: odkrycia archeologiczne
subject: samoloty
subject: wojna
description: Ponad 1000 fragmentów polskiego bombowca PZL.37 B Łoś odkryli poszukiwacze we wsi Walewice w woj. łódzkim. Maszyna wylądowała awaryjnie na początku II wojny światowej. Rozerwał ją wybuch jednej z przewożonych bomb.
encoded: W pierwszy wrześniowych weekend miał miejsce wielki finał poszukiwań szczątków wojskowego Łosia w Walewicach prowadzonych przez grupę pasjonatów wraz z Towarzystwem Miłośników Dziejów Pabianic. Badania trwały w tym miejscu od trzech lat i przyniosły wspaniałe rezultaty. Tegoroczne znaleziska – drobne, ale bezcenne W czasie najnowszych badań wydobyto drobne przedmioty. Były to łuski amunicji broni pokładowej, fragmenty akumulatora i skórzanego mapnika, ale też elementy poszycia czy tabliczka znamionowa z symbolami PZL, czyli Polskich Zakładów Lotniczych. Do najcenniejszych znalezisk należy m.in. magazynek od lekkiego lotniczego karabinu maszynowego wz. 37 nazywanego „szczeniakiem”. Jak czytamy w komunikacie przesłanym przez jednego z inicjatorów badań, Bernarda Kokczyńskiego, odnalezione elementy samolotu po ich oczyszczeniu i klasyfikacji przekazano do Muzeum Regionalnego w Bełchatowie. Wiele z nich nosi ślady pożaru i silnej eksplozji, które rozerwała kadłub. Jak Łoś trafił do Walewic? Historia samolotu Łoś, który lądował awaryjnie we wrześniu 1939 roku, a zatem na początku II wojny światowej, była dramatyczna. Był on na wyposażeniu 212 eskadry bombowej, która walczyła w składzie 210 Dywizjonu Bombowego złożonego z załóg i personelu 1 Pułku Lotniczego w Warszawie. Samolot był ścigany przez dwa niemieckie samoloty myśliwskie Messerschmitt Bf 109 i został przez nie uszkodzony – nie dysponował ochroną własnych myśliwców. Moment awaryjnego lądowania zapamiętał Tadeusz Kubik. Łoś nadleciał ze strony strony Wolskiego Folwarku. Maszynę postawił na ziemi ppor. pil. Michał Ostrowski, mimo odniesionych ran. Następnie w samolocie eksplodowała przewożona bomba. Kublik opisał, że blachy samolotu po eksplozji bomby pokładowej rozrzuciło na 300 m. Pozostał jednak kolejny niewybuch, który miejscowi zabezpieczyli. Czym był Łoś? Łosie, czyli bombowce PZL.37 B były nowoczesnymi maszynami w 1939 roku. Polska dysponowała około 70 samolotami tego typu. Łosie wykonywały w czasie kampanii…

PZL.37210DB-e33db88.jpg
width: 3500
height: 2455

Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
type: item
date: 2025-08-17T08:44:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: ukraina
subject: wojna
description: Rzeź wołyńska – haniebne ludobójstwo dokonane na Polakach – do dziś jest otwartą, jątrzącą się raną na tkance polsko-ukraińskich relacji. W 1943 roku ukraińscy nacjonaliści obrali sobie za cel wyniszczyć polską ludność na ziemiach, które uważali za swoje. Ich ofiarami padli niewinni cywile – mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci, w tym niemowlęta. Do dziś nie udało się określić liczby ofiar. Według różnych szacunków, w serii masowych mordów życie straciło od 80 do 100 tys. mieszkańców Wołynia i Galicji Wschodniej.
encoded: Spis treści: Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Postawa Polaków i Ukraińców w okresie międzywojennym Marionetki w rękach Niemców i Rosjan Ludobójstwo dokonane na Polakach Wielu ukraińskich historyków nadal nie przyznaje, że rzeź wołyńska była niczym innym niż jednoznacznym aktem ludobójstwa. W ich narracji tragiczne wydarzenia, do których doszło w latach 1943–1945, nie były zaplanowanymi czystkami etnicznymi, a spontanicznymi, samowolnymi aktami niewielkiej grupy ekstremistów. Sam Stepan Bandera przez niektórych nadal jest postrzegany jako symbol walki o niepodległość Ukrainy. Bez względu na argumentację, fakty są inne. Ludobójstwo pozostaje ludobójstwem. Rzeź wołyńska była planowanym działaniem, następstwem rozkazów, a Bandera to nie bohater, a zbrodniarz. Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Relacje polsko-ukraińskie rozpoczęły się na długo przed powstaniem Ukrainy. W połowie XIII wieku najazd Mongołów doprowadził do upadku Rusi Kijowskiej. W następstwie tego, 100 lat później Wołyń i okoliczne ziemie znalazły się pod panowaniem Kazimierza Wielkiego. Dwa stulecia później, na mocy unii lubelskiej część ukraińskich ziem została włączona do Korony Polskiej. Na przestrzeni wieków, Polacy i Ukraińcy żyli obok siebie jak jeden naród i stali ramię w ramię w wielu ważnych chwilach. Oczywiście, bywały między nami spory, nie tylko mniejsze, o charakterze lokalnym. Przykładem niech będzie powstanie kozactwa i ukraińskiego chłopstwa pod przywództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego. Jednak mimo wielu konfliktów, nasze stosunki przez wiele stuleci można było określać jako co najmniej poprawne, mimo że idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów, która miała być odpowiedzią na powstanie Chmielnickiego, nie doczekała się realizacji. Niespełniony projekt polityczny jasno jednak dowodził, że zjednoczenie narodów polskiego i ukraińskiego na zasadach równości było żywą i jakże ważną ideą. Co więc zmieniło się w naszych relacjach, że kilkaset lat później doszło do krwawe…

shutterstock2668036809-6b8f8a9.jpg
width: 1000
height: 667

Diabeł zakochany w sztuce. Hermann Göring stworzył imperium skradzionych dzieł
type: item
date: 2025-08-13T08:50:29.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: dzieła sztuki
subject: Edukacja
subject: II wojna światowa
subject: obrazy
subject: sztuka
description: Historia zna wielu kolekcjonerów sztuki, lecz niewielu wzbudzało tak skrajne emocje. Hermann Göring, jeden z najbardziej znienawidzonych ludzi XX wieku, latami gromadził dzieła warte fortunę. Jego plan stworzenia w Carinhall imponującego muzeum runął w 1943 roku.
encoded: W tym artykule: Hitlerowcy planowali przejąć największe skarby europejskiej kultury Hermann Göring – wielki kolekcjoner Ucieczka z luksusowego muzeum Dalsze losy kolekcji Walka o przetrwanie Dzieła sztuki rabowano również w Polsce Kolekcjonerska pasja Hermanna Göringa rozwinęła się niedługo po zakończeniu I wojny światowej. Już wtedy późniejszy dowódca niemieckiego lotnictwa wojskowego zaczął zbierać pojedyncze obrazy i rzeźby, które stały się podwalinami jego kolekcji. Hitlerowcy planowali przejąć największe skarby europejskiej kultury W 1933 roku, po objęciu przez Hitlera stanowiska kanclerza, wspólnie opracowali plan, zgodnie z którym największe skarby europejskiej kultury miały znaleźć się w III Rzeszy. Aby rabunek bezcennych kolekcji przebiegał sprawniej, powołano Devisenschutzkommando, specjalną jednostkę odpowiedzialną za poszukiwanie na podbitych terenach bezcennych gobelinów, rzeźb, obrazów i innych obiektów. Równolegle z Devisenschutzkommando działało Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR). Organizacja, którą kierował nazistowski ideolog Alfred Rosenberg, okradała z bezcennych woluminów wschodnie i zachodnie archiwa i biblioteki. W ten sposób ponad 2 miliony książek, wcześniej ocenionych pod kątem ideologicznym przez nazistowskich ekspertów, trafiło do Raciborza. To oni decydowali o dalszych losach spuścizny po „wrogach Rzeszy”. Göring miał więc łatwy dostęp do tych wszystkich skarbów, a jako ulubieniec Hitlera regularnie otrzymywał „prezenty”, w rzeczywistości będące łapówkami. Część zdobytych w ten sposób obrazów należących do „zdegradowanej sztuki” (niepasującej ideologicznie), m.in. dzieła Mattise'a czy Picassa, wymieniał na prace Tycjana i Rubensa. W trakcie przesłuchań twierdził, że nabywał je za pieniądze, jednak dalsze śledztwo wykazało, że marszałek kłamał. W 1939 roku liczącą blisko 200 arcydzieł kolekcję Göring ulokował w swojej rezydencji Carinhall. Na ścianach obok poroży dzikich zwierząt znajdowały się kompozycje Vermeera, Rembrandta, Lucas…

Hermann-Goring--be5b1ac.png
width: 1080
height: 720

Skarb, który rozpala emocje od lat. Co nowego w sprawie Złotego Pociągu?
type: item
date: 2025-08-07T08:43:21.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: pociągi
subject: skarby
description: Mimo, że poszukiwania Złotego Pociągu trwają już od 10 lat, to temat ten nadal rozpala wyobraźnie entuzjastów historii. Teraz – według grupy poszukiwaczy – ma wreszcie nadejść przełomowy moment. Na horyzoncie kolejne etapy poszukiwań.
encoded: Spis treści: Czym jest Złoty Pociąg? Jaka jest przyszłość poszukiwań? Wątpliwości naukowców Poszukiwania Złotego Pociągu elektryzują polską przestrzeń medialną od niemal 10 lat. W sierpniu 2015 roku Piotr Koper oraz Andreas Richter złożyli oficjalne zawiadomienie do Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Wałbrzychu o zlokalizowaniu dużego obiektu, przypominającego pociąg. Kolejne miesiące i lata to okres sinusoidy zainteresowania tematem skarbu. W 2016 ruszają prace wykopaliskowe finansowane przez prywatnych inwestorów. Trwają kilka dni, ale kończą się fiaskiem – nie znaleziono żadnego pociągu. Teraz grupa „Złoty Pociąg 2025” wydaje się pewna, że odkrycie lokomotywy to jedynie kwestia czasu, a ich metody badawcze na pewno przyczynią się do ostatecznego odkrycia legendy. Czym jest Złoty Pociąg? Według legend i lokalnych opowieści – niemiecki pociąg pancerny miał zostać ukryty przez wycofujące się wojska III Rzeszy pod koniec II wojny światowej w 1945 roku i miał zawierać kosztowności, dzieła sztuki, złoto i inne zrabowane dobra. Miał rzekomo znajdować się w ukrytym tunelu w rejonie Wałbrzycha (nieopodal zamku Książ). Medialność złota pozostawionego przez nazistów przyczyniła się do wzrostu popularności zarówno samego pociągu jak i Wałbrzycha i jego okolic. W mieście pojawiły się chociażby tabliczki mające doprowadzić turystów do skarbu. Popularny dziennikarz Bogusław Wołoszański zwrócił również uwagę na posąg lwa z miejscowości Leśna, który ma wyznaczać miejsce ulokowania pociągu. Na temat Złotego Pociągu powstały liczne publikację – zarówno powieści, jak i teksty faktograficzne. Wspomnieć można chociażby napisaną przez Joanne Lamparską książkę „Złoty pociąg. Krótka historia szaleństwa”. Jaka jest przyszłość poszukiwań? Zespół „Złoty Pociąg 2025” to trójka entuzjastów, która postawiła sobie za cel rozwikłanie jednej z największych zagadek II Wojny światowej. Pasjonaci twierdzą, że dzięki badaniom radiestezyjnym oraz geodezyjnym zlokalizowali zamaskowany tunel kolejowy…

ZlotypociagwMinieurolandzie-0d5b49f.jpg
width: 2440
height: 1627