National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-08T09:06:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Podbiła Paryż i serca mężczyzn. Historia Maty Hari zakończyła się przed plutonem egzekucyjnym
items: Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
items: Grób nieznanego żołnierza jest uniwersalnym symbolem pamięci o najwyższej ofierze
items: Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
items: To on przez 68 lat stał na czele imperium. Doprowadził do wybuchu wielkiej wojny
items: Niezwykłe zdjęcia wraku USS F-1. Co pokazują kamery Alvina?
items: Józef Piłsudski to ojciec niepodległości Polski. Ale też dyktator, rządzący twardą ręką
items: Herbert Hoover to 31. prezydent USA. „Nakarmił” Europę, lecz dał się pokonać Wielkiemu Kryzysowi w Stanach
items: I wojna światowa wisiała w powietrzu od dziesięcioleci. Wystarczyła jedna iskra, by wybuchła
items: Po raz pierwszy zbadano krater po wybuchu z I wojny światowej. Co udało się odkryć?
items: Rewolucja bolszewicka i jej polski akcent. Oto Polacy w służbie Armii Czerwonej
items: Rozejm bożonarodzeniowy. Jak Święta wstrzymały walki na froncie
items: Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia
items: Pozostałości po I Wojnie Światowej oddziałują na środowisko ponad sto lat po jej zakończeniu
items: Wielka Wojna na Wschodzie 1914–1918
items: Ukryty świat wielkiej wojny

Podbiła Paryż i serca mężczyzn. Historia Maty Hari zakończyła się przed plutonem egzekucyjnym
type: item
date: 2026-03-08T09:05:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: holandia
subject: I wojna światowa
subject: szpiegostwo
description: Mata Hari bez wątpienia była jedną z najbardziej enigmatycznych postaci XX wieku. Dziś, ponad 100 lat po egzekucji, kobieta oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec, która miała przyczynić się do śmierci tysięcy francuskich żołnierzy, wciąż budzi kontrowersje. Czy była zimnokrwistą agentką H-21, która sprzedawała sekrety aliantów za futra i biżuterię? A może należy postrzegać ją jako kozła ofiarnego, który był potrzebny francuskiej armii do podniesienia morale w krytycznym momencie I wojny światowej?
encoded: Spis treści: Mała księżniczka tatusia. Dzieciństwo Maty Hari Nieszczęśliwa żona Paryż u stóp Maty Hari Pułapka wojny Aresztowanie i egzekucja Maty Hari Margaretha Zelle stworzyła Matę Hari, by uciec od szarej rzeczywistości nieszczęśliwej żony z holenderskiej prowincji. Ta kreacja dała jej sławę, pieniądze i miłość. Sprawiła, że stała się archetypem femme fatale. Ostatecznie stała się jednak przyczyną jej zguby. Mała księżniczka tatusia. Dzieciństwo Maty Hari Mata Hari, a właściwie – Margaretha Geertruida Zelle, urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden, w północnej holenderskiej prowincji Fryzja. Jej ojciec, Adam Zelle, był zamożnym kupcem, właścicielem dobrze prosperującego sklepu z kapeluszami. Matka, Antje van der Meulen, pochodziła z zamożnej fryzyjskiej rodziny. Adam rozpieszczał córkę ponad miarę. Nazywał ją swoją małą księżniczką, a Margaretha dorastała w przekonaniu o własnej wyjątkowości. Zaszczepił w niej przekonanie, że jest stworzona do wyższych celów, co w późniejszych latach stało się zarówno jej siłą napędową, jak i zgubą. Margaretha była świetnie przygotowana do bycia podziwianą, ale nie do pracy i trudów codziennego życia. Rozpad rodziny Zelle Beztroskie dzieciństwo Margarethy skończyło się gwałtownie w 1889 roku. Skłonny do ryzykownych inwestycji Adam ulokował cały majątek w wątpliwych operacjach giełdowych, co dla niego i jego rodziny okazało się katastrofą. Zelle zbankrutował, tracąc nie tylko majątek, ale i reputację w konserwatywnym społeczeństwie. Upadek finansowy pociągnął za sobą natychmiastowy rozpad rodziny. Antje rozwiodła się z mężem, a rodzina przestała istnieć. Największy cios nadszedł jednak w 1891 roku, kiedy zmarła matka Margarethy, prawdopodobnie wycieńczona stresem i chorobą. Dziewczynka, w wieku 15 lat, została sama. Ojciec ożenił się ponownie, a rodzeństwo zostało rozdzielone między krewnych. Skandal w Lejdzie Margaretha została wysłana do szkoły w Lejdzie, gdzie miała kształcić się na przedszkolankę. Był to jeden z niewie…

MataHari1-85d9162.jpg
width: 2048
height: 1362

Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
type: item
date: 2026-02-21T07:27:38.000Z
creator: Michael Howard
subject: Historia
subject: francja
subject: I wojna światowa
subject: niemcy
subject: wojna
description: Kampania pod Verdun była jednym z najbardziej krwawych epizodów I wojny światowej i elementem niemieckiego planu wyniszczenia armii francuskiej. Rozpoczęta w lutym 1916 roku ofensywa miała zmusić Francję do kapitulacji poprzez walkę o twierdzę o ogromnym znaczeniu symbolicznym, lecz niewielkiej wartości strategicznej. Starcie, w którym dominowała artyleria, gaz bojowy i miotacze ognia, pochłonęło około pół miliona ofiar i stało się punktem zwrotnym zarówno dla Francji, jak i Niemiec. 21 lutego mija dokładnie 110 lat od rozpoczęcia walk pod Verdun. Przeczytaj fragment nowej książki Michaela Howarda „I wojna światowa”.
encoded: Spis treści: Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Plan wyniszczenia armii francuskiej Początek bitwy i przewaga artylerii Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Skutki bitwy dla Francji i Niemiec U schyłku 1915 roku armia niemiecka zwyciężała na wszystkich frontach, a jednak koniec I wojny światowej nie był blisko. Cierpliwość cywilów wspierających wysiłek militarny została wystawiona na próbę. Wpływowa grupa opozycyjna w armii z Hindenburgiem i Ludendorffem na czele, wspierana przez kanclerza Theobalda von Bethmanna Hollwega, chciała usunięcia Falkenhayna. Ten natomiast wciąż cieszył się zaufaniem kajzera, któremu nie podobały się takie próby kwestionowania jego autorytetu i który wciąż wierzył, że klucz do zwycięstwa leży na zachodzie. Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Kanclerz miał dobre powody, by twierdzić, że głównym wrogiem nie jest Francja, lecz Wielka Brytania. Jej armie wciąż były świeże i ledwie wykorzystane w boju, a siły morskie nie tylko utrzymywały blokadę handlową Niemiec, lecz także pozwalały na utrzymanie komunikacji ze Stanami Zjednoczonymi, od których alianci byli coraz bardziej zależni w zakresie zasobów. Aby zaradzić temu drugiemu zjawisku, Falkenhayn nalegał na nieograniczoną wojnę podwodną. Wierzył też, że na lądzie najgroźniejszą bronią Wielkiej Brytanii nie były jej własne, słabo wyszkolone wojska, lecz sojusznicza armia francuska. Gdyby tej ostatniej zadać druzgoczący cios, tak by musiała błagać o pokój, to „angielski miecz”, jak mawiał Falkenhayn, zostałby wytrącony z ręki. Jak to zrobić, biorąc pod uwagę umocnienia obronne frontu zachodniego? Plan wyniszczenia armii francuskiej Aby rozwiązać ten problem, Falkenhayn zastosował metodę, która sprawdziła się już wcześniej na wschodzie, a więc wyniszczenie przeciwnika. Francja miała być wykrwawiona na śmierć poprzez zniszczenie jej armii. Trzeba było zmusić Francuzów, by walczyli o tereny, na których utratę nie mogli sobie pozwolić – w tym wy…

bitwa-pod-Verdun-717e893.jpg
width: 2813
height: 1875

Grób nieznanego żołnierza jest uniwersalnym symbolem pamięci o najwyższej ofierze
type: item
date: 2026-01-18T07:31:16.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: I wojna światowa
subject: pomniki
subject: wojna
description: Grób nieznanego żołnierza to coś więcej niż tylko pomnik. Na całym świecie miejsca pochówku anonimowych bohaterów honorują ogrom ofiary poległych na frontach I wojny światowej, ale nie tylko. Jak narodziła się ta idea? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Od lokalnego krzyża do państwowego kultu Europejsko-amerykański model pamięci narodowej Dwa groby, jedna pamięć Uniwersalna rola anonimowości W wielkiej wojnie, jednym z najkrwawszych konfliktów w dziejach, zginęło około 8,5 miliona żołnierzy. Ze względu na masowe użycie artylerii wielu poległych nigdy nie udało się zidentyfikować. Ta nowa skala anonimowej śmierci stworzyła w powojennych społeczeństwach olbrzymią, niewypełnioną lukę w pamięci narodowej. Rządy stanęły przed wyzwaniem moralnym: jak uhonorować ogrom ofiary, gdy tradycyjny pochówek z imieniem i nazwiskiem stał się niemożliwy dla tak wielu bohaterów? Od lokalnego krzyża do państwowego kultu Geneza idei grobu nieznanego żołnierza ma charakter głęboko osobisty. W 1916 roku kapelan frontowy, wielebny David Railton, podczas służby w Armentières zauważył w ogrodzie prowizoryczny grób z prostym drewnianym krzyżem, na którym ołówkiem wypisano słowa: „An Unknown British Soldier” (Nieznany Żołnierz Brytyjski). To spostrzeżenie, ilustrujące ludzką potrzebę upamiętnienia, stało się impulsem dla symbolu państwowego. W sierpniu 1920 roku Railton przekazał swoją wizję Herbertowi Ryle’owi, dziekanowi Westminsteru. Dzięki energii i zaangażowaniu Ryle’a pomysł ten szybko przekształcono w czyn, skutkując uroczystym pochówkiem w opactwie westminsterskim. To wydarzenie zainicjowało globalny ruch tworzenia tego typu pomników. Stworzenie jednego anonimowego bohatera, który reprezentował miliony, było strategicznym aktem konsolidacji państwa zapewniając, że ofiara wojenna, choć anonimowa, nie została zapomniana. Europejsko-amerykański model pamięci narodowej Ustanowienie grobów nieznanego żołnierza w Paryżu, Londynie i Arlington było niemal synchroniczne, lecz każda z trzech nacji wkomponowała uniwersalny symbol anonimowej ofiary w swoje specyficzne wartości i tradycje państwowe. Grób Nieznanego Żołnierza w Paryżu We Francji pochówek anonimowego bohatera symbolicznie połączył ofiarę wielkiej wojny z tradycją chwał…

grob-nieznanego-zolnierza-c01accf.jpg
width: 1950
height: 1300

Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
type: item
date: 2025-12-06T11:14:19.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: I wojna światowa
subject: II wojna światowa
subject: mapy
subject: towarzystwo national geographic
description: Pierwsza własna mapa redakcji National Geographic powstała w czasie I wojny światowej. To był moment, w którym mapy zaczęły opowiadać historię konfliktu – nie tylko dla czytelników, ale i dla prezydentów.
encoded: Spis treści: Dlaczego powstał dział kartograficzny Mapowanie II wojny światowej Najbardziej wpływowa mapa wojny Pierwsza własna mapa redakcji powstała podczas I wojny światowej. Do czasu II wojny światowej Biały Dom zamawiał je już z nazwy. Polska. Dania. Norwegia. Belgia. Gdy wojska Hitlera maszerowały przez Europę jedna fala po drugiej, pozornie nie do powstrzymania, kolejne państwa upadały, a granice podbitych krajów rozpływały się w granicach Niemiec. Tysiące kilometrów dalej grupa oddanych kartografów „National Geographic” miała jednak inne rozkazy: nie zmieniać mapy Europy, dopóki wojna się nie skończy. Zostawienie granic na miejscu miało pokazać, o co toczy się gra. Dlaczego powstał dział kartograficzny Towarzystwo National Geographic tworzyło mapy już od czasów I wojny światowej. Prezes Towarzystwa, Gilbert Grosvenor, nie tylko przewidział konflikt, lecz także wiedział, że czytelnicy „National Geographic” będą potrzebować map, by go zrozumieć. Niezadowolony z pierwszej mapy zleconej firmie zewnętrznej, w 1915 roku powołał w Towarzystwie własny dział kartograficzny. „Nat Geo” weszło tym samym w biznes map. A pojawienie się map w magazynie rozbudziło ciekawość czytelników. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-01-103311-How-WWI-got-Nat-Geo-into-the-map-business--National-Geographic--Sluzbowy--Mic-4561c09.png" width="1094" height="854" alt="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." title="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." /> Pierwsza mapa wykonana w tym dziale – „Mapa zachodniego teatru działań wojennych” z 1918 roku – była najpełniejszym opracowaniem tego typu. Stała si…

2025-12-01-102854--42579f5.png
width: 1237
height: 898

To on przez 68 lat stał na czele imperium. Doprowadził do wybuchu wielkiej wojny
type: item
date: 2025-06-17T10:11:22.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: austria
subject: cesarz
subject: I wojna światowa
description: Franciszek Józef I, najdłużej panujący monarcha nowożytnej Europy, za sprawą jednej decyzji zmienił świat na zawsze. To właśnie władca Austrii i Węgier uruchomił machinę, która rozpoczęła wojnę, jakiej Europa jeszcze nie widziała. Poniżej przybliżamy najważniejsze i najciekawsze fakty z życia cesarza Austrii i króla Węgier.
encoded: Spis treści: Austria potrzebowała nowego cesarza Układ z carem, czyli pierwszy poważny sprawdzian dla Franciszka Józefa Błędy w polityce zagranicznej Austro-Węgry zaczęły liczyć się na arenie międzynarodowej Wybuch wielkiej wojny Franciszek Józef I i księżniczka Sisi Zmierzch panowania Franciszka Józefa I Franciszek Józef I urodził się 18 sierpnia 1830 roku. Syn Franciszka Karola objął władzę w młodym wieku. Niebawem stracił jedynego syna, a kilka lat później – także żonę. Lata później podjął decyzję, która wywróciła do góry nogami istniejący porządek. Jak do tego doszło? Austria potrzebowała nowego cesarza W 1848 roku w Europie pojawiła się potrzeba zmian. Gdy Francuzi zmusili abdykację na Ludwiku Filipie i proklamowali II Republikę, za ich przykładem poszła niemal cała Europa. Ludzie domagali się większych praw, uzdrowienia gospodarki i zmian w polityce, a narody, które znajdowały się pod panowaniem ówczesnych mocarstw, zaczęły wierzyć, że mogą odzyskać niepodległość. Zrywy rewolucyjne, nazwane Wiosną Ludów, dotarły także do Austrii. W Wiedniu rozpoczęły się rozruchy uliczne, a na Węgrzech wybuchło powstanie. Tymczasem na cesarskim tronie zasiadał władca schorowany, niezdolny do podejmowania poważnych decyzji. Dla cesarskiego otoczenia było jasne, że Ferdynand I musi ustąpić. Następny w kolejce do władzy był jego brat, arcyksiążę Franciszek Karol. Jednak ten, za namową żony, odstąpił od sukcesji na rzecz swojego syna. Osiemnastolatek wstępuje na cesarski tron Franciszek Józef był idealnym kandydatem na cesarza. Młodość spędził w pałacu Schönbrunn, gdzie gruntownie zapoznał się z dworską etykietą. Był wykształcony i miał przygotowanie wojskowe (jako 10-latek został podporucznikiem, a trzy lata później otrzymał stopień pułkownika). Co najważniejsze, młodzieniec nie zapisał jeszcze na swoim koncie żadnych zobowiązań i obietnic wobec zrewoltowanych ludów. Takiego cesarza potrzebowała Austria. 2 grudnia 1848 roku, w pałacu biskupim w Ołomuńcu, 18-letni Franciszek Józef…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c188901d82c62bf755faedfe58fc06c9f6746152-921585a.jpg
width: 759
height: 595

Niezwykłe zdjęcia wraku USS F-1. Co pokazują kamery Alvina?
type: item
date: 2025-05-31T08:45:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: I wojna światowa
subject: wrak statku
description: To była prawdziwa tragedia. W grudniu 1917 roku u wybrzeży USA w wyniku zderzenia zatonął okręt podwodny US Navy USS F-1. Zginęło 19 marynarzy. Teraz eksperci zeskanowali wrak. Widać najdrobniejsze detale feralnej jednostki.
encoded: Spis treści: Podwodna wojna światowa Zaawansowane technologie obrazowania Od tysiącleci ludzie marzyli nie tylko o tym, by wznieść się w przestworza niczym ptaki. Ale też, żeby móc zanurzyć się w głębie oceanów. Podwodne wehikuły zaczęły powstawać już w XVII wieku. Bardzo szybko zainteresowali się nimi wojskowi. W 1776 roku powstał pierwszy okręt podwodny, który służył do działań wojskowych. Był maleńki, jednoosobowy. Na szerszą skalę takie pojazdy weszły do służby w czasie I wojny światowej. Poniższa opowieść dotyczy jednostki z tego okresu. Podwodna wojna światowa Tuż przed wybuchem I wojny światowej Niemcy posiadały około 380 okrętów podwodnych. Pod tym względem były prawdziwą potęgą. USA posiadała zaledwie 72 jednostki tego typu. W dodatku jedna z nich zatonęła w wyniku błędu. 17 grudnia 1917 roku u wybrzeży San Diego trwały manewry amerykańskiej armii. W czasie ich trwania zderzyły się dwa okręty podwodne – USS F-1 (SS-20) z USS F-3. W pierwszym z nich w wyniku staranowania pojawiła się wyrwa i momentalne okręt zatonął, zabierając ze sobą na dno 19 członków załogi. Trzech cudem się uratowało. Po ponad 100 latach od tragedii eksperci postanowili zadokumentować feralny wrak. Zaawansowane technologie obrazowania W lutym i w marcu naukowcy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) wykorzystali pojazd podwodny Alvin i autonomiczny pojazd podwodny Sentry z floty National Deep Submergence Facility (NDSF). Podczas rejsu zespół przeprowadził skrupulatne badania okrętu podwodnego przy użyciu systemów sonarowych, a także kamer wideo oraz systemów obrazowania nieruchomego na Alvinie. Kamery o wysokiej rozdzielczości na Alvinie zarejestrowały szczegółowe wideo i zdjęcia wraku. Specjaliści od obrazowania połączyli dane w modele fotogrametryczne, które dostarczają dokładnych informacji o zatopionej jednostce. Takie badania można określić mianem archeologii podwodnej. – Po zidentyfikowaniu wraku i ustaleniu, że można bezpiecznie nurkować, byliśmy w stanie uchwycić nigdy wc…

okret-77bc64e.png
width: 900
height: 600

Józef Piłsudski to ojciec niepodległości Polski. Ale też dyktator, rządzący twardą ręką
type: item
date: 2025-03-15T08:54:30.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: I wojna światowa
subject: polityka
description: Józef Piłsudski to postać, której znaczenie dla historii Polski jest niepodważalne. Był nie tylko architektem niepodległości kraju, ale także wybitnym strategiem, politykiem i przywódcą wojskowym. Jego życie i działalność na zawsze wpisały się w dzieje Polski, kształtując jej losy w pierwszej połowie XX wieku.
encoded: Spis treści: Józef Piłsudski – wczesne lata Walka z zaborcą I wojna światowa i Legiony Polskie Niepodległa Polska Polityka zagraniczna i ostatnie lata Józef Piłsudski – ciekawostki Józef Klemens Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie jako czwarte dziecko Józefa i Marii z Billewiczów. Pochodził ze zubożałej szlacheckiej rodziny osiadłej na Wileńszczyźnie od co najmniej XVII wieku. Miał jedenaścioro rodzeństwa, spośród których najbardziej znani byli Bronisław – etnograf i badacz Ajnów, rdzennych mieszkańców Japonii – oraz Jan – prawnik i polityk okresu międzywojennego, pełniący funkcje posła, ministra skarbu i wiceprezesa Banku Polskiego. Józef Piłsudski – wczesne lata Na wychowanie Józefa ogromny wpływ miała matka. Jak podkreślał biograf Wacław Jędrzejewicz, była wielką patriotką, która w duchu pozytywizmu nauczała dzieci o historii walk o niepodległość, zaszczepiając w nich miłość do ojczyzny oraz poczucie obowiązku wobec Polski. W 1875 roku, po pożarze rodzinnego majątku, Piłsudscy przenieśli się do Wilna. Dwa lata później młody Józef Piłsudski, nazywany w rodzinie Ziukiem, rozpoczął naukę w I gimnazjum w Wilnie. Po zdaniu matury w 1885 roku, z dobrymi wynikami z większości przedmiotów, Piłsudski podjął studia medyczne na Uniwersytecie Charkowskim. Jednak już dwa lata później, 22 marca 1887 roku, został aresztowany pod zarzutem udziału w przygotowaniach do zamachu na cara Aleksandra III. Zarówno on, jak i jego brat Bronisław zostali surowo ukarani – Józef został zesłany na pięć lat, a Bronisław na piętnaście. Podczas transportu na Syberię Ziuk został pobity przez konwojentów w trakcie brutalnie tłumionego buntu więźniów w Irkucku. Zesłanie spędził w Kireńsku i Tunce. Tam nawiązał znajomość m.in. z Bronisławem Szwarcem, uczestnikiem przygotowań do powstania styczniowego. Do Wilna powrócił w lipcu 1892 roku, niosąc ze sobą doświadczenia, które na zawsze ukształtowały jego stosunek do Rosji i determinację w walce o niepodległość Polski. Walka z zaborcą Po…

JozefPilsudski-a9c8b08.png
width: 1200
height: 630

Herbert Hoover to 31. prezydent USA. „Nakarmił” Europę, lecz dał się pokonać Wielkiemu Kryzysowi w Stanach
type: item
date: 2024-11-23T07:36:13.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: I wojna światowa
subject: polityka
subject: prezydent
subject: stany zjednoczone
description: Jego życie to znakomity przykład kariery od pucybuta do milionera. Herbert Hoover urodził się w ubogiej rodzinie, w dodatku w wieku zaledwie ośmiu lat został sierotą. Mimo to ukończył Uniwersytet Stanforda, własną pracą zdobył znaczny majątek, a jego zaangażowanie w sprawy pomocy międzynarodowej pozwoliło mu wygrać wybory prezydenckie w USA.
encoded: Spis treści: Herbert Hoover – wczesne lata Wielka wojna w Europie Specjalista ds. pomocy humanitarnej Solidarność międzynarodowa Prezydent Hoover Dziedzictwo prezydenta-filantropa Herbert Hoover urodził się 10 sierpnia 1874 roku w West Branch, w stanie Iowa. Jego rodzice, Jesse Hoover i Hulda Randall z domu Minthorn, byli kwakrami – członkami surowej protestanckiej wspólnoty religijnej. Wychowanie religijne silnie wpłynęło na młodego Herberta. Ojciec przyszłego prezydenta był kowalem, a jego zarobki nie zapewniały rodzinie wysokiego standardu życia. Hoover stracił oboje rodziców w dzieciństwie – ojciec zmarł, gdy Herbert miał sześć lat, a matka dwa lata później. Wychowywali go krewni, a w wieku dziesięciu lat przeniósł się do Oregonu, by zamieszkać z wujem. Pomimo trudnego dzieciństwa zdobył solidne wykształcenie. W 1895 roku ukończył geologię na Uniwersytecie Stanforda jako członek pierwszego rocznika tej uczelni. Jako kwakier, Hoover wierzył w surowe zasady moralne, prostotę życia oraz potrzebę pomocy innym. To odzwierciedlało się później w jego zaangażowaniu w działania humanitarne na arenie międzynarodowej, szczególnie w czasie i po I wojnie światowej. Stał się symbolem człowieka, który własną pracą i determinacją zbudował swoją karierę – klasyczny przykład „self-made man”. Herbert Hoover – wczesne lata Tuż po ukończeniu Uniwersytetu Stanforda, 19-letni Herbert Hoover znalazł zatrudnienie w brytyjskiej firmie górniczej, która wysłała go do pracy w kopalni złota w Australii. To doświadczenie okazało się niezwykle cenne, ponieważ udowodnił tam swoje umiejętności zarówno w pracy w kopalni, jak i w administracji. Zaś to otworzyło mu drogę do dalszej kariery. Zarządzał kopalniami złota na terenie Australii, a w schyłkowym okresie imperium Qing również kopalniami w Chinach. Kariera przyniosła mu upragnione pieniądze oraz kontakty międzynarodowe, które wykorzysta w trakcie przyszłych działań politycznych. Jego kariera nie należała do krystalicznie czystych. Aby otrzyma…

HerbertHoover-e08880b.jpg
width: 1200
height: 630

I wojna światowa wisiała w powietrzu od dziesięcioleci. Wystarczyła jedna iskra, by wybuchła
type: item
date: 2024-09-24T06:49:35.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: europa
subject: I wojna światowa
subject: wojna
description: I wojna światowa została nazwana wielką wojną nie tylko ze względu na skalę i liczbę zaangażowanych żołnierzy. To określenie dotyczy także ogromu zniszczeń, które dokonały się głównie w Europie – największym teatrze działań frontowych. Jakie były przyczyny I wojny światowej? Jak długo trwała wielka wojna i iloma życiami została okupiona? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
encoded: Spis treści: Jakie były przyczyny I wojny światowej? Początek I wojny światowej Przebieg I wojny światowej Koniec I wojny światowej Historia pokazuje, że pokój w Europie stanowi bardziej wyjątek niż regułę. Okres poprzedzający I wojnę światową, nazywany belle époque, czyli piękną epoką, trwał od 1871 roku. Wtedy zakończyła się wojna francusko-pruska, ostatni konflikt na Starym Kontynencie, poprzedzający wielką wojnę. Rywalizacja mocarstw przeniosła się do afrykańskich i azjatyckich kolonii, Europa rozkwitała gospodarczo. Jednak taki stan rzeczy nie miał utrzymać się zbyt długo. Napięcie pomiędzy europejskimi potęgami zaczęło narastać już pod koniec XIX wieku. W końcu eksplodowało z porażającą siłą. Jakie były przyczyny I wojny światowej? Dość często można usłyszeć, że do wybuchu ogromnego konfliktu doprowadziło zabójstwo Franciszka Ferdynanda. Należy jednak podkreślić, że upatrywanie przyczyny I wojny światowej w tylko jednym wydarzeniu jest sporym niedopowiedzeniem. Faktem jest, że śmierć arcyksięcia była punktem zapalnym. Jednak europejskie mocarstwa już wcześniej zaczęły przygotowywać się do walki. Wzrost potęgi Cesarstwa Niemieckiego W II połowie XIX wieku Cesarstwo Niemieckie było już jednym z największych mocarstw. Wilhelm II dążył do ekspansji i rozbudowy floty wojennej. Te działania zaniepokoiły Brytyjczyków. Rozpoczął się wyścig zbrojeń. Na jeden nowy niemiecki okręt przypadały dwa brytyjskie. Obnażenie słabości Rosji Japonia w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat stała się nowoczesnym, silnie uzbrojonym krajem. Pod rozkazami cesarza pozostawała silna armia, przeszkolona przez pruskich oficerów, i flotą wojenną wzorowaną na brytyjskiej. Rozwój kraju nie mógł jednak odbywać się bez surowców, a Japonia nie dysponowała własnymi zasobami. Na początku XX wieku cesarz obrał za cel Koreę, którą interesowała się także Rosja. W 1904 roku wybuchła wojna. Japończycy przypuścili atak na rosyjską bazę w Port Artur. Siły japońskie zatopiły całą flotę wroga. W odpowiedzi Ro…

i-wojna-swiatowa-79cd50d.jpg
width: 2560
height: 1580

Po raz pierwszy zbadano krater po wybuchu z I wojny światowej. Co udało się odkryć?
type: item
date: 2024-01-09T12:20:33.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: I wojna światowa
subject: odkrycia
subject: Społeczeństwo
subject: wybuch
description: Wybuch pod redutą Hawthorn Ridge oznaczał początek bitwy pod Sommą, najkrwawszego starcia I wojny światowej. Po gigantycznej eksplozji pozostało zapadlisko. Właśnie po raz pierwszy zbadali je naukowcy.
encoded: W tym artykule: 18 ton materiałów wybuchowych Dwa kratery Badania krateru Krater obronny Bitwa pod Sommą rozpoczęła się 1 lipca 1916 roku. Wcześniej przez osiem dni Brytyjczycy bombardowali niemieckie pozycje. Po długim ostrzale artyleryjskim przyszedł czas na atak piechoty. Miały go zapoczątkować potężne eksplozje – starannie przygotowane wybuchy min, umieszczonych pod najlepiej bronionymi fragmentami niemieckiej linii obrony. Jedno z takich miejsc znajdowało się na zachód od wioski Beamount Hamel położonej nad Sommą. Była to tzw. reduta Hawthorn Ridge, zbudowana jeszcze w 1914 r. Ufortyfikowane niemieckie okopy mogły stanowić twardy orzech do zgryzienia. Postanowiono wpierw je wysadzić. 18 ton materiałów wybuchowych Redutę dzieliło od brytyjskich wojsk 900 metrów. Na takiej długości górnicy i saperzy wykopali podziemny chodnik prowadzący w stronę niemieckich punków obrony. Znajdował się na głębokości 18 m. Przeniesiono nim nieco ponad 18 ton materiałów wybuchowych, które zostały złożone pod redutą. Była to jedna z 19 min-pułapek rozmieszczonych pod niemieckimi pozycjami. Detonacja pod Hawthorn Ridge miała nastąpić dokładnie o godzinie 7:30 rano. Jednak dowodzący na tym odcinku siłami brytyjskimi generał porucznik Aylmer Gould Hunter-Weston zdecydował o przyspieszeniu eksplozji o dziesięć minut. Uważał, że tyle potrzeba, by ziemia po wybuchu osiadła i nie zagroziła jego szturmującym żołnierzom. Wybuch nastąpił więc o 7:20. Do dziś możemy zobaczyć, jak wyglądał, ponieważ został nagrany przez Geoffreya Malinsa, oficjalnego dokumentalistę Brytyjczyków, i włączony do niemego filmu „Bitwa pod Sommą”. Dwa kratery Wydawałoby się, że dziesięć minut nie stanowi wielkiej różnicy. Jednak w przypadku Hawthorn Ridge zmieniły one historię ataku na wioskę Beamount Hamel. Później decyzję Hunter-Westona określono jako „kolosalny błąd”. Niemcy dostali czas, by zająć krater – kiedy Brytyjczycy przebiegli przez ziemię niczyją, okazało się, że czekają już na nich obrońcy. Niemcy skutec…

krater-z-czasow-i-wojny-swiatowej-7ca9d3e.jpg
width: 1280
height: 958

Rewolucja bolszewicka i jej polski akcent. Oto Polacy w służbie Armii Czerwonej
type: item
date: 2023-12-10T07:26:37.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: I wojna światowa
subject: komunizm
subject: polacy
subject: rewolucja
subject: rosja
subject: Społeczeństwo
subject: Wolny czas
description: Toczyli bitwy z armią Piłsudskiego i rozstrzeliwali polskich oficerów. Uwielbiał ich Lenin. Złożony głównie z Polaków Rewolucyjny Czerwony Pułk Warszawy był jedną z pierwszych formacji rodzącej się Armii Czerwonej, a rewolucja bolszewicka wiele im zawdzięcza.
encoded: W tym artykule: Polacy w Rosji w okresie I wojny światowej 1 Polski Rewolucyjny Pułk Rewolucja październikowa w Rosji Brak patriotycznego sentymentu Polscy komuniści w służbie Armii Czerwonej Polacy wobec rewolucji bolszewickiej Wojna polsko-bolszewicka Konsekwencje walki dla Rosjan Ogromne straty i demobilizacja rewolucyjnego pułku Był 26 października 1937 r., gdy Stefan Żbikowski stanął przed plutonem egzekucyjnym. Wpatrując się w lufy karabinów, mógł pomyśleć, że to ironia losu. Bo kiedy kilkanaście lat wcześniej aresztowano go w Polsce, został skazany zaledwie na 8 lat ciężkich robót. Więzienie opuścił po niespełna roku (choć był nie tylko zdrajcą i tajnym agentem Rosji, ale też dowódcą oddziału Armii Czerwonej mającego na koncie regularne walki z żołnierzami polskimi). Tym razem został skazany na śmierć w stalinowskiej Rosji. Był jej wierny co najmniej od 1917 r. 20 lat po rewolucji rozstrzeliwanie osób nie tylko niewinnych, ale właśnie tych najbardziej zasłużonych, było w Rosji normą. Nowy szef NKWD Mikołaj Jeżow (zwany Krwawym Karłem) przez niespełna dwa lata skazał na śmierć około 700 tys. osób, w tym m.in. 600 z 900 generałów Armii Czerwonej. Żbikowski nie był więc w swojej doli osamotniony. Kiedy padły strzały, miał 46 lat. Polacy w Rosji w okresie I wojny światowej W czasie I wojny światowej w Rosji przebywało około 3 mln Polaków. Była to przedziwna zbieranina typów ludzkich. Od syberyjskich zesłańców politycznych przez pospolitych przestępców (bądź także osiedlonych na Syberii, bądź wcielonych karnie do carskiej armii) po politycznych radykałów działających w rosyjskich organizacjach oraz jeńców z armii niemieckiej i austriackiej. Nie brakło także zwykłych emigrantów szukających na Wschodzie szczęścia w interesach. Niemały procent stanowili również prości robotnicy ewakuowani w głąb Rosji razem z fabrykami, w których pracowali – np. tylko w okolicach Charkowa. Znalazło się aż 12 zakładów przeniesionych tam w trakcie walk z Kongresówki. Bywały miejsca, w …

toczyli-bitwy-z-armia-pilsudskiego-i-rozstrzeliwali-polskich-oficerow-uwielbial-ich-lenin-ed0e385.jpg
width: 1024
height: 690

Rozejm bożonarodzeniowy. Jak Święta wstrzymały walki na froncie
type: item
date: 2022-12-23T16:54:41.000Z
creator: Kazimierz Pytko
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: boże narodzenie
subject: Edukacja
subject: I wojna światowa
description: Frontowa Wigilia we Flandrii 1914 roku była jednym z najbardziej zdumiewających momentów I wojny światowej. Rozejm bożonarodzeniowy przeszedł do historii.
encoded: W tym artykule: Żołnierze z Francji i Wielkiej Brytanii wspólnie świętowali Boże Narodzenie Jak doszło do rozejmu kapitanów „Cicha noc" ponad podziałami Mecz piłki nożnej na froncie Świąteczny nastrój, który ogarnął żołnierzy, nie udzielił się najwyższym dowódcom Epilog bez nadziei – Nie miałem jeszcze w rękach czegoś tak poruszającego – powiedział angielski historyk Felix Pryor, komentując wystawiony na licytację w domu aukcyjnym Bonhams list sprzed 107 lat. Jego autorem był – dosłownie i w przenośni – Nieznany Żołnierz, który relacjonował matce jedyne w swoim rodzaju wydarzenia wojenne. Żołnierze z Francji i Wielkiej Brytanii wspólnie świętowali Boże Narodzenie „Po śniadaniu rozegraliśmy mecz piłki nożnej. Kilku Niemców przyszło sobie popatrzeć. Wysłali też grupkę swoich, żeby pochować snajpera, którego zastrzeliliśmy wczoraj. Kilku naszych poszło im pomóc (...) Tuż przed obiadem uścisnąłem jeszcze rękę kilku Niemcom. (...) Z jednym zamieniłem swoją kominiarkę na czapkę. Częstowaliśmy się papierosami. Całkiem miło się rozmawiało. Powiedzieli, że nie będą do nas strzelać, jeśli my też nie będziemy (...) W taki sposób cieszyliśmy się naszym Bożym Narodzeniem. Jak bardzo myśleliśmy w tym dniu o Anglii. Serdeczne pozdrowienia dla wszystkich sąsiadów. Twój zawsze oddany Chłopiec” – pisał Nieznany Żołnierz. Pięć pożółkłych kartek kupił 7 listopada 2006 r. znany piosenkarz Chris de Burgh. Zapłacił za nie 14,4 tys. funtów (ok. 80 tys. złotych). Jak wyjaśnił, zrobił to przez pamięć o pradziadku, który walczył w I wojnie światowej i być może był świadkiem opisywanych w liście wydarzeń. Jak doszło do rozejmu kapitanów Podobnych relacji zachowało się jeszcze kilka. Na ich podstawie odtworzono wydarzenia, jakie rozegrały się w Wigilię i Boże Narodzenie na froncie zachodnim, we Flandrii w 1914 roku. Wojna trwała już czwarty miesiąc i powoli gasły nadzieje na jej szybki koniec, co zapowiadała propaganda obu stron. Wrogie armie ugrzęzły w okopach, tocząc mordercze walki pozycyjne…

boze-narodzenie-69b4583.jpg
width: 1200
height: 675

Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia
type: item
date: 2022-10-31T07:49:20.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: historia
subject: I wojna światowa
subject: II wojna światowa
subject: wojna
subject: wojna domowa
subject: zbrodnia
description: W której wojnie zginęło najwięcej ludzi? Czy liczba jej ofiar śmiertelnych była wyższa niż liczba ofiar niewolnictwa? Jak w tym kontekście ocenić europejski imperializm? Oto najstraszniejsze zbrodnie ludzkości.
encoded: W tym artykule: Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości – lista według liczby ofiar Problemy z listą zbrodni Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości – lista uwzględniająca populację świata Wnioski płynące z zestawienia najstraszniejszych zbrodni Historyk Matthew White, który zapewne jest bardzo pogodnym człowiekiem, poświęcił niemałą część swojej kariery, żeby sprawdzić, jakie były najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Jego strona internetowa Necrometrics (łapiecie?) to prawdziwa skarbnica – jeśli można tak to ująć – wiedzy o wojnach, ich ofiarach i innych słabych punktach w CV naszego gatunku. Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości – lista według liczby ofiar Jeden z najciekawszych wątków prowadzonych przez niego badań dotyczy teorii, że XX wiek z jego wojnami, rewolucjami i reżimami totalitarnymi to najkrwawsze stulecie w historii. Chcąc sprawdzić prawdziwość tej często powtarzanej tezy, White stworzył listę zatytułowaną „Około dwudziestu prawdopodobnie najgorszych rzeczy, jakie ludzie zrobili sobie nawzajem”. Oto ona: II wojna światowa – XX wiek – 66 mln ofiar Mao Zedong (chodzi przede wszystkim o głód wywołany jego polityką) – XX wiek – 40 mln ofiar Czyngis-chan – XIII wiek – 40 mln ofiar rządy imperium brytyjskiego w Indiach (chodzi o głód wywołany polityką Brytyjczyków) – XIX wiek – 27 mln ofiar upadek dynastii Ming – XVII wiek – 25 mln ofiar powstanie tajpingów – XIX wiek – 20 mln ofiar Józef Stalin – XX wiek – 20 mln ofiar handel niewolnikami na Bliskim Wschodzie – VII–XIX wiek – 18,5 mln ofiar Timur Chromy, znany też jako Timur Lenk lub Tamerlan – XIV–XV wiek – 17 mln ofiar transatlantycki handel niewolnikami – XV–XIX wiek – 16 mln ofiar I wojna światowa – XX wiek – 15 mln ofiar podbój obu Ameryk – XV–XIX wiek – 15 mln ofiar rebelia An Lushana – VIII wiek – 13 mln ofiar dynastia Xin – I wiek – 10 mln ofiar Wolne Państwo Kongo – XIX–XX wiek – 10 mln ofiar wojna domowa w Rosji – XX wiek – 9 mln ofiar wojna trzydziestoletnia – XVII wiek – 7,5 mln ofiar upadek dynastii Yua…

najstraszniejsze-zbrodnie-ludzkosci-kiedy-zginelo-najwiecej-ludzi-i-z-jakiego-powodu-ten-ranking-daje-do-myslenia-fot-getty-images-6cbc4f3.jpg
width: 2121
height: 1414

Pozostałości po I Wojnie Światowej oddziałują na środowisko ponad sto lat po jej zakończeniu
type: item
date: 2021-09-21T18:10:20.000Z
creator: Rafał Dadura
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: francja
subject: I wojna światowa
subject: skażenie
description: W lasach wokół francuskiego Verdun, gdzie rozegrała się najdłuższa bitwa I Wojny Światowej do dziś zalegają pod ziemią niezliczone ilości łusek od pocisków artyleryjskich i toksycznych substancji.
encoded: W tym artykule: Niespotykana dewastacja Kruszejące bunkry i sosny ze Schwarzwaldu Zanieczyszczenia stanowią nawet 17,5% gleby Linie frontu przecinały pola i łąki w okolicach Verdun przez niemal cały okres trwania I Wojny Światowej. Szacuje się, że przez okres dziesięciu miesięcy (tyle trwała bitwa) od lutego do grudnia 1916 r. wystrzelonych zostało na tym terenie nawet 60 milionów pocisków! Guillaume Moizan, lokalny historyk i przewodnik opowiada: „Według ostrożnych szacunków nawet jeden na osiem pocisków nigdy nie eksplodował. Prosty rachunek mówi, że w ziemi znajduje się do dziś prawdopodobnie od siedmiu do ośmiu milionów pocisków. Według innych, mniej optymistycznych szacunków nawet jeden na cztery z nich nie eksplodował". Niespotykana dewastacja Dewastacja wokół Verdun była niespotykana nigdy wcześniej i nawet według dzisiejszych, bogatych doświadczeń wojennych w Europie z XX w. jej stopień robi wrażenia. Sporządzony po wojnie raport dotyczący tego miejsca opisał je jako: „Całkowicie zniszczone. Uszkodzenia mienia wynosiły 100%. Szkody w rolnictwie: również 100%. Teren jest niemożliwy do oczyszczenia. Życie ludzkie na tym obszarze: niemożliwe." Rząd Francji nie miał wyjścia i musiał ustanowić tzw. „zone rouge” czyli strefę czerwoną na dużym obszarze północnej Francji wliczając w to tereny wokół Verdun. „Wszystkie miejsca, gdzie toczyły się zacięte walki zostały uznane przez rząd francuski za niezdatne do oczyszczenia i ponownego wykorzystania. Szacuje się, że od wybrzeży Morza Północnego aż do granicy francusko–szwajcarskiej około 150 000 hektarów zostało uznane za czerwoną strefę. W późniejszych latach wiele z nich zostało jednak zwrócona okolicznym rolnikom, którzy znów zaczęli uprawiać na nich swoje plony”, mówi Guillaume Rouard, leśniczy z francuskiego Biura Lasów Państwowych (ONF). Kruszejące bunkry i sosny ze Schwarzwaldu Znaczna część pozostałych obszarów została ostatecznie zalesiona. Zasadzony w ramach reparacji wojennych wypłaconych Francji przez Niemc…

verdun1-aecf6da.jpeg
width: 1024
height: 683

Wielka Wojna na Wschodzie 1914–1918
type: item
date: 2014-11-04T10:29:00.000Z
creator: Materiały prasowe
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: dom spotkań z historią
subject: I wojna światowa
subject: wystawa
description: Nieznane, unikatowe materiały z frontu wschodniego w Domu Spotkań z Historią. Kolekcja Tomasza Kuby Kozłowskiego
encoded: W 100-lecie wybuchu I wojny światowej Dom Spotkań z Historią zaprasza na nową ekspozycję zatytułowaną Wielka Wojna na Wschodzie 1914–18. Od Bałtyku po Karpaty. Partnerami wystawy są: Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Instytut Herdera do Badań Historycznych nad Europą Środkowo-Wschodnią w Marburgu. Wydarzenie jest częścią światowych obchodów 100-lecia wybuchu I wojny światowej. Wernisaż odbędzie się 5 listopada (śr.) 2014 o godz. 18.00 w Domu Spotkań z Historią przy ul. Karowej 20 w Warszawie. Ekspozycji towarzyszyć będzie album, który ukaże się w czasie trwania wystawy. WSTĘP WOLNY. Ekspozycja, której scenariusz przygotował Tomasz Kuba Kozłowski (kolekcjoner, znawca tematyki kresowej od 2007 roku prowadzący w DSH cykl spotkań „Opowieści z Kresów”), prezentuje Wielką Wojnę na Ziemiach Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej – terenach współczesnej Litwy, Łotwy, Białorusi i Ukrainy. Bazą źródłową wystawy są zbiory autora liczące kilkadziesiąt tysięcy obiektów z końca XIX i początku XX wieku. Na ekspozycji pokażemy ponad 250 reprodukcji i oryginalnych obiektów z lat 1914–1918 pochodzących ze zbiorów autora, m.in. unikatowe zdjęcia, pocztówki, dokumenty, mapy. Na stanowiskach multimedialnych będzie można obejrzeć pokazy slajdów i fragmenty wojennych filmów dokumentalnych (w tym kolorowanych), a także zdjęcia stereoskopowe z frontu zachodniego oraz posłuchać nagrań dźwiękowych – korespondencji żołnierskich z frontu. „I wojna światowa kojarzy się zazwyczaj z walkami toczonymi na froncie zachodnim: masakry pod Ypres i Verdun, krwawe boje nad Marną, Sommą i Aisne, zacięte bitwy nad Isonzo i Piawą na froncie włoskim. Ten przekaz utrwaliły spektakularne fotografie, którymi ilustruje się większość wydawanych w Europie publikacji. Dużo skromniejsza i mniej znana ikonografia przypomina drugi, największy teatr działań wojennych w Europie – front wschodni. A przecież to na nim właśnie walczyli i ginęli tysiącami nasi przodkowie, wcielani do armii państw zaborczych. Dla Polakó…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7706cfe5df40f802dcc4b359c6689215c38d1af8-0abb588.jpeg
width: 328
height: 214

Ukryty świat wielkiej wojny
type: item
date: 2014-09-02T10:10:20.000Z
creator: Evan Hadingham
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: I wojna światowa
subject: podziemia
description: Podziemne labirynty pierwszego światowego konfliktu
encoded: Niewielkie wejście schowane w lesie na południowym wschodzie Francji przypomina zawilgocony wlot do zwierzęcej nory przysłonięty przez kolczaste krzaki. Idę śladem Jeffa Gusky’ego, fotografa i lekarza z Teksasu, który spenetrował dziesiątki tego rodzaju podziemnych konstrukcji. Przeciskamy się przez błotnistą szczelinę i zapuszczamy w ciemności. Pełzniemy na czworakach, a światło naszych latarek omiata przykurzone kredowe ściany stuletniego tunelu, który wije się przed nami. Po jakichś stu metrach korytarz kończy się prostokątną niszą wyciętą w kredzie, pozostałością po stanowisku telefonicznym. To właśnie tutaj tuż po wybuchu I wojny światowej (28 lipca przypadła jego 100. rocznica) niemieccy saperzy spędzali w całkowitej ciszy kolejne zmiany, nasłuchując, czy wrogowie nie kopią własnych tuneli. Przytłumione głosy lub zgrzyt łopat mogły oznaczać, że przeciwnicy znajdują się parę metrów dalej i drążą własny korytarz wiodący prosto w ich stronę. Sytuacja stawała się jeszcze groźniejsza, gdy milkły odgłosy kopania i słychać było jedynie szuranie worków i pobrzękiwanie puszek ustawianych jedna na drugiej. Oznaczało to, że przeciwnicy próbują zaminować koniec tunelu. Jednak najbardziej przerażająca była całkowita cisza, jaka zapadała później. Ładunki mogły eksplodować w każdej chwili, grzebiąc cię żywcem. W pobliżu nas na jednej ze ścian dostrzegam w świetle latarki niemieckie graffiti pozostawione przez pełniących tutaj służbę saperów. Nad listą nazwisk i numerami pułków widnieje inskrypcja Mit Gott für Kaiser! (Z Bogiem dla cesarza!). Ślad ołówka wygląda zaskakująco świeżo, jakby napis powstał ledwie wczoraj. W rzeczy samej, miękkie wapienno-kredowe skały francuskiej Pikardii okazały się idealne nie tylko do prowadzenia działań saperskich, pozwoliły też żołnierzom zaznaczyć swoją obecność za pomocą napisów, rysunków, karykatur, a nawet kunsztownych płaskorzeźb. Nie licząc wąskiego kręgu pasjonatów i badaczy, jedynie niektórzy lokalni urzędnicy i właściciele tych teren…

ng2-5b1a9be.jpg
width: 600
height: 400