Miasta Majów w Ameryce Środkowej. Gdzie mieszkali przedstawiciele tej prekolumbijskiej cywilizacji?
Miasta Majów to niepowtarzalne i zachwycające zabytki, które są dziś świadectwem istnienia i wielkości tej prekolumbijskiej cywilizacji. Chociaż znajdują się w wielu regionach Ameryki Środkowej, najbardziej monumentalne znajdziemy w Meksyku. Co wiemy o miastach Majów?
W tym artykule: Kim byli Majowie? Gdzie mieszkali Majowie? Miasta Majów: Chichén Itzá Miasta Majów: Teotihuacán Miasta Majów: Calakmul Miasta Majów: ciekawostki Majowie stworzyli jedną z najlepiej rozwiniętych cywilizacji Mezoameryki. Ten starożytny lud zamieszkiwał tereny obecnych Gwatemali, Belize, Hondurasu, Salwadoru i południowego Meksyku. Ich kultura rozwinęła się w okresie preklasycznym (2000 p.n.e. - 250 n.e.), a szczyt rozwoju przypadł na lata 250 n.e. - 900 n.e. W tym artykule poznasz najbardziej znane miasta Majów. Kim byli Majowie? Byli znani ze swojej zaawansowanej wiedzy astronomicznej, matematycznej i architektonicznej. Najważniejszymi osiągnięciami Majów były ich system pisma (hieroglify, a nieco później wdrożyli pismo sylabiczne i głoskowe) oraz słynny kalendarz, który opierał się o sprzężenie cyklu rytualnego (260-dniowego) i słonecznego (365-dniowego). Przedstawiciele tej cywilizacji znali również cyfrę 0 i opracowali dwudziestkowy system zapisu matematycznego. Potrafili obliczyć czas obrotu Księżyca, ustalić czas wystąpienia zaćmienia Słońca i poprawnie obliczyć długość roku słonecznego. Co więcej, w majańskich miastach powstawały nawet obserwatoria astronomiczne. Niestety, pomimo swojego olbrzymiego dorobku kulturowego, cywilizacja Majów zaczęła upadać, a miasta opustoszeć. Jedną z wielu hipotez wyjaśniających ostateczny upadek tej kultury, jest susza, która w negatywny sposób wpłynęła na rolnictwo, które było podstawą majańskiej gospodarki. Najnowsze badania wykazały nawet, jaki wpływ miały zmiany klimatyczne na konflikty społeczne i polityczne wśród Majów. Gdzie mieszkali Majowie? Majowie w czasach swojej świetności zbudowali setki, a może i tysiące majestatycznych miast. Ich pozostałości możemy dziś podziwiać m.in. na terenie Belize, Salwadoru, Gwatemali, Hondurasu i Meksyku. Niektóre z dawnych majańskich osad zapierają dech w piersiach, a zarówno naukowcy, jak i turyści doceniają kunszt i rzemiosło, z jakim budowano monumentalne budowle, taki jak piramidy schodkowe i świątynie pradawnych bogów. Majowie bardzo często budowali swoje osiedla w wysokich górach i dżunglach, jednak znajdziemy również osady, które powstały na nizinach i wybrzeżach. Ten starożytny lud był doskonale przystosowany do tych różnorodnych warunków i rozwijał skomplikowany system rolnictwa, który pozwalał im wykorzystywać zasoby naturalne Ziemi. Co spowodowało upadek cywilizacji Majów? Tę przyczynę znamy dziś aż za dobrze… Naukowcy dokonali skrupulatnej analizy 800 lat istnienia cywilizacji Majów. Okazało się, że początek końca nastąpił wraz z olbrzymią suszą, która ogarnęła ich ziemie. Warto zaznaczyć, że pomimo upadku wielu większych miast i zakończeniu okresu cywilizacji, część ludności majańskiej przetrwała i nadal zamieszkuje te regiony, kontynuując swoją wyjątkową kulturę i tradycję. Obecnie Majowie stanowią w krajach zamieszkania przede wszystkim ludność wiejską, zajmującą się rolnictwem, hodowlą i rzemiosłem. Majowie mówią ponad 20 językami i dialektami, a większość z nich posługuje się również językiem hiszpańskim. Ich liczbę szacuje się na ok. 6 mln. Miasta Majów: Chichén Itzá Chichén Itzá to jedno z najpopularniejszych i najbardziej zjawiskowych miast Majów. Uznaje się je za jedno z 7 nowych cudów świata. Chociaż dziś to jedynie ruiny, ponad 1000 lat temu było to jedno z najliczniejszych miast tej prekolumbijskiej cywilizacji. Znajdowało się na Półwyspie Jukatan i zostało założone ok. IV–VI wieku. Zachowane zabytki w częściach południowej i zachodniej są związane z wczesną kulturą Majów, a w części północnej z późniejszą kulturą Tolteków. Największy rozwój miasta przypada na złotą erę cywilizacji Majów, czyli XVIII–XII wiek. Chichén Itzá zamieszkiwało wówczas nawet 90 tys. ludzi. W wieku XIII miasto straciło na znaczeniu, a w XV zostało całkowicie opuszczone. Od 1924 roku prowadzone wykopaliska pozwoliły odkryć pozostałości wielu niezwykłych zabytków. Znajdują się tu słynna piramida Majów, Świątynia Kukulkana i Świątynia Wojowników, czy El Caracol (pl. Ślimak, okrągła, szeroka wieża służąca prawdopodobnie do obserwacji astronomicznych). W 1988 roku stanowisko archeologiczne w Chichén Itzá wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Miasta Majów: Teotihuacán Teotihuacán to jedno z największych ze wszystkich prekolumbijskich miast. Położone jest w północno-wschodniej części Kotliny Meksykańskiej, na wysokości 2300 m n.p.m., na obszarze stanu Meksyk. To ok. 40 km od stolicy kraju. Jest uważane za jedno z najważniejszych i najbardziej tajemniczych stanowisk archeologicznych na świecie. Nie wiadomo bowie, kto stworzył miasto, ani dlaczego upadło. Uważa się, że szczytowy okres rozwoju przypada na okres 150 a 600 r. n.e. Zajmowało obszar nawet 22 km2 i mieszkało tam ponad 100 tysięcy mieszkańców. Było jednym z największych ośrodków kultu religijnego w całej Mezoameryce. Najbardziej charakterystycznymi elementami miasta są ogromne piramidy, czyli Piramida Słońca i Piramida Księżyca. Ta pierwsza, z wysokością ponad 65 metrów, jest jedną z największych piramidalnych budowli w Meksyku. Druga konstrukcja natomiast jest mniejsza, ale wciąż imponująca, zwłaszcza wraz z rozległym kompleksem placów, alei i domów mieszkalnych. Miasta Majów: Calakmul Calakmul to również jedno z największych i najważniejszych stanowisk archeologicznych Majów. Starożytne miasto położone jest głęboko w dżungli na południowym-wschodzie stanu Campeche, ok. 30 km od granicy z dzisiejszą Gwatemalą. Miejscowość ta była jednym z najpotężniejszych miast tej prekolumbijskiej cywilizacji. Miasto po raz pierwszy zostało odkryte w 1931 roku z lotu ptaka, przez biologa Cyrusa L. Lundella. Według odkrywcy, który nadał nazwę temu miejscu, w języku Majów miało znaczyć „Miasto Dwóch Sąsiadujących Piramid”. Calakmul jest uważane za główny ośrodek władzy państwa Kaan lub „Królestwa Węża”. Kaan miało tworzyć sojusz z Caracol, a ich głównym konkurentem było Tikál. Lennem starożytnego miasta od około 630 r. n.e. było Uxul. Archeolodzy sugerują, że Calakmul liczyło prawdopodobnie ok. 50 tys. mieszkańców, którzy zamieszkiwali obszar ok. 70 km². Podczas dotychczasowych wykopalisk odnaleziono w sumie 6250 budowli. Wśród nich znalazły się między innymi mur północny oraz zbiorniki wodne. W mieście zbudowano również 45-metrową piramidę, która jest największą spośród wszystkich odkrytych na Półwyspie Jukatan. W 2002 roku stanowisko archeologiczne w Calakmul wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Miasta Majów: ciekawostki W 2022 roku naukowcy odkryli, że ziemia, którą zamieszkiwali Majowie, została przez nich przed laty poważnie zatruta rtęcią. Uczeni uważają, że tak bardzo, że do dziś może być niebezpieczna dla zdrowia. Autorzy przeanalizowali tereny większości Mezoameryki, którą zamieszkiwali przedstawiciele tej cywilizacji. W artykule opublikowanym na łamach czasopisma „Frontiers in Environmental Science” zwrócono uwagę, że we wszystkich dawnych ośrodkach kultury i miastach Majów odnajdowano wiele przedmiotów wypełnionych rtęcią oraz artefakty pomalowane cynobrem. Badacze stwierdzili, że między 250 a 1100 r. n.e. ludność ta bardzo często używała rtęci oraz produktów, które ją zawierała. Autorzy odkrycia doszli do wniosków, że zanieczyszczenie wynika z faktu, iż Majowie namiętnie używali rtęci niemalże do wszystkiego. Zarówno w sztuce, jak i podczas wszelkich rytuałów, w tym pogrzebowych. Majowie zazwyczaj wykorzystywali rtęć cynobru, ale rzadkie dowody archeologiczne wykazują, że korzystano nawet z płynnej formy tego pierwiastka, która jest najbardziej niebezpieczna. Takie przypadki odnotowano m.in. w Quiriqua w Gwatemali, El Paraiso w Hondurasie oraz w meksykańskim Teotihuacán. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zaginione Białe Miasto w Hondurasie. Tajemnica odkryta dzięki lidarowi
Dzięki systemowi lidar badacze odkryli w Hondurasie ruiny miast, które mogą być pozostałościami legendarnego Ciudad Blanca. Wiele osób wierzy, że obawie przed rabusiami naukowcy utrzymują dokładne położenie miasta w tajemnicy.
W tym artykule: Jak działa lidar? Co odkryto za zdjęciach z lidaru? Jak odkryto Zaginione Białe Miasto? Ruiny miast znajdują się w Mosquitia, niedostępnym rejonie wschodniego Hondurasu, blisko granicy z Nikaraguą. Teren ten jest porośnięty lasem tropikalnym i objęty ochroną UNESCO jako rezerwat Rio Platano. Tradycyjne badania archeologiczne są tam niezwykle trudne ze względu na niebezpieczeństwa, takie jak węże, kąsające insekty, pasożyty i trujące rośliny. To z tego powodu ekipa amerykańskiego filmowca i archeologa amatora Steve’a Elkinsa zdecydowała się w 2012 roku na badania z powietrza za pomocą systemu lidar zainstalowanego na samolocie Cessna 337 Skymaster. Jak działa lidar? Lidar działa podobnie jak radar. Zamiast fal dźwiękowych wysyłane są jednak impulsy laserowe. Urządzenie mierzy czas, w jakim powracają do niego odbite impulsy i – na tej podstawie – tworzy cyfrowy model terenu. Robi to z dokładnością do kilkunastu centymetrów. System najpierw bombarduje badany obszar impulsami laserowymi, co pozwala na stworzenie trójwymiarowej mapy terenu. Następnie usuwa się z niej zakłócenia wywołane przez roślinność, która odbija laser. Powstaje model, dzięki któremu można zlokalizować m.in. ślady struktur wykonanych przez ludzi. Lidar wykorzystany kiedy poszukiwano Zaginionego Białego Miasta wysyłał 125 tys. impulsów laserowych na sekundę. W ciągu tygodnia badacze przeczesali w ten sposób ponad 150 km2 tropikalnego lasu. To niewiele mniej niż wynosi powierzchnia Bydgoszczy. Elkins początkowo chciał spenetrować całą Mosquitię, czyli ponad 16 tys. km2. Z powodu wysokich kosztów i trudności technicznych zdecydował się jednak ograniczyć do czterech najbardziej obiecujących obszarów wyznaczonych za pomocą zdjęć satelitarnych. Co odkryto za zdjęciach z lidaru? Otrzymane przy pomocy lidaru obrazy zostały przeanalizowane przez dr. Williama Cartera, specjalistę z National Center for Airborne Laser Mapping. NCALM to projekt prowadzony przez uczelnie w Houston i Berkeley. Dr Carter od razu zidentyfikował na zdjęciach struktury przypominające piramidy. Dalsze analizy przeprowadzone na Colorado State University pozwoliły ustalić, że na obszarze określonym jako T3 znajduje się miasto wielkości centrum Copán – siedziby Majów. Populacja tego miasta w zachodnim Hondurasie sięgała 20 tys. ludzi. Również w rejonie nazwanym T1 zidentyfikowano duże miasto, a w T2 mniejsze osiedla. Na mapach stworzonych przez lidar można zobaczyć brukowane ulice, parki, piramidy, małe budynki mieszkalne, plazę oraz zaawansowany system irygacyjny. Według Rosemary Joyce, antopolożki z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, ruiny były zamieszkane między rokiem 500 a 1000 n.e. Nie wiadomo jednak, kto je zamieszkiwał. Niektórzy naukowcy sugerują, że mogli to być Majowie, ale większość uważa, że za pomocą lidaru udało się odkryć nieznany dotąd lud. To przełomowe odkrycie, ponieważ do niedawna uważano, że lasy tropikalne były zbyt ubogie, aby wyżywić kogokolwiek poza rozproszonymi grupami łowców i zbieraczy. Najnowsze odkrycia w Mosquitii pokazują, że ludzie stworzyli tam w pełni zhierarchizowane społeczeństwo, zdolne utrzymać armię robotników potrzebnych do karczowania lasu, wznoszenia monumentalnych budowli oraz stworzenia systemu nawadniania gleby. Jak odkryto Zaginione Białe Miasto? Ciudad Blanca (hiszp. Białe Miasto) było poszukiwane przez 11 ekspedycji. Jedną z nich sponsorował George Gustav Heye, założyciel Muzeum Indian Amerykańskich w Nowym Jorku. Wyprawą kierował w 1940 roku amerykański podróżnik i szpieg Theodore Morde. Eksplorator powrócił do Stanów Zjednoczonych z informacją, że odkrył miasto, którego mieszkańcy czczą wielką rzeźbę przedstawiającą człekokształtną małpę. Morde przywiózł też tysiące artefaktów, które dziś wchodzą w skład kolekcji Smithsonian Institution w Nowym Jorku. W 1954 roku odkrywca popełnił samobójstwo, nie ujawniając dokładnego położenia odkrytego przez siebie miasta. Rzekomo Ciudad Blanca widział też słynny lotnik Charles Lindbergh, ale nie był w stanie podać dokładnych współrzędnych. Na razie nie wiadomo, czy lidar namierzył właśnie te miasta, które odnaleźli Morde i Lindbergh, ani czy wśród nich znajduje się Ciudad Blanca. Naukowcy spierają się o to, jak są przedstawiani praludzie. Wygląd wielu rekonstrukcji jest mylący Jak naprawdę wyglądali praludzie? Wygląd rekonstrukcji znanych z książek czy muzeów często nie ma nic wspólnego z obecnym stanem wiedzy naukowej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstrukcja-wygladu-lucy-po-lewej-i-dziecka-z-taung-po-prawej-kazdemu-przypisano-inny-odcien-skory-i-grubosc-tkanek-miekkich-image-credit-r-campbell-g-vinas-m-henneberg-r-diogo-bb06fc8.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstrukcja wyglądu Lucy (po lewej) i dziecka z Taung (po prawej). Każdemu przypisano inny odcień skóry i grubość tkanek miękkich (Image credit: R. Campbell, G. Vinas, M. Henneberg, R. Diogo)" title="Rekonstrukcja wyglądu Lucy (po lewej) i dziecka z Taung (po prawej). Każdemu przypisano inny odcień skóry i grubość tkanek miękkich (Image credit: R. Campbell, G. Vinas, M. Henneberg, R. Diogo)" /> Miasto miało być tak bogate, że mieszkańcy jedli podobno na złotych talerzach. W obawie przed rabusiami naukowcy utrzymują dokładne położenie odkrytych na terenie Mosquitii miast w tajemnicy. Kolejne badania odbyły się w 2015 roku. Planowane są kolejne: początkowo z pokładu helikoptera, a później ekspedycję naziemną. Źródła: Colorado State University, Fire Research Group Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Dlaczego Majowie wwiercali w zęby drogocenne klejnoty? Naukowcy odkryli, że nie tylko dla wyglądu
Przyozdabianie zębów cennymi kamieniami szlachetnymi było powszechną praktyką wśród starożytnych Majów. Najnowsze badania wykazały jednak, że w tej praktyce nie chodziło jedynie o ładny uśmiech…
W tym artykule: Niezwykła praktyka przyozdabiania zębów miała nie tylko estetyczne zastosowanie W badaniach analizowano zęby z trzech stanowisk archeologicznych Inkrustacje były tworzone z niezwykłą precyzją Majowie wciąż skrywają przed nami wiele tajemnic. Każde kolejne odkrycie archeologiczne udowadniają, że w okresie prekolumbijskim była to jedna z najlepiej rozwiniętych cywilizacji regionu. Niezwykła praktyka przyozdabiania zębów miała nie tylko estetyczne zastosowanie Najnowsze badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archeological Science: Reports”. Zespół naukowców z meksykańskiego Centrum Badań i Studiów Zaawansowanych Narodowego Instytutu Politechnicznego postanowił lepiej przyjrzeć się intrygującemu zwyczajowi inkrustacji zębów. Starożytna świątynia Majów odkryta w Meksyku. Archeologom pomógł laser Badacze zidentyfikowali 478 starożytnych miejsc ceremonialnych w Meksyku. Udało się to dzięki połączeniu technologii lasera z teleskopem Uczeni postanowili przeanalizować materiał, który był wykorzystywany do przymocowywania klejnotów do zębów Majów. Okazuje się, że substancja ta miała niezwykle cenne właściwości higieniczne, lecznicze i profilaktyczne. Ten specyficzny „klej” poza tym, że w doskonały sposób utrzymywał kamienie lub minerały w wywierconych dziurach, był również bardzo pomocny w zapobieganiu chorób zębów. Chodzi m.in. o próchnicę. W badaniach analizowano zęby z trzech stanowisk archeologicznych Uczeni w badaniach wykorzystywali zęby, które zostały odnalezione na trzech stanowiskach archeologicznych: w Gwatemali, Belize i Hondurasie. Kości należały do osób, które pochodziły z niższych klas społecznych. Badacze odkryli, że w materiale uszczelniającym klejnoty znajduje się ok. 150 cząstek organicznych, które występują w żywicy roślinnej. Doniosłe odkrycie w starożytnym mieście Majów Tikal Nieznany dotąd kompleks architektoniczny został odkryty przez archeologów w starożytnym mieście Majów Tikal, na terenach współczesnej Gwatemali. Autorzy twierdzą, że w zależności od tego, skąd pochodziły zęby, skład kleju uszczelniającego nieco różnił się od siebie. Główne składniki były jednak prawie identyczne. Uczeni twierdzą, że podstawowym budulcem była smoła drzewna, która wytworzona została z drzewa sosnowego. Naukowcy zwracają uwagę na fakt, że ma ona właściwości antybakteryjne. W artykule czytamy również, że w dwóch zębach odkryto organiczne związki chemiczne szałwii muszkatołowej. Autorzy badań przypominają, że roślina ta cechuje się silnymi właściwościami przeciwbakteryjnymi i przeciwgrzybicznymi. Ponadto naukowcy zidentyfikowali olejki eteryczne, które pochodziły z mięty. Inkrustacje były tworzone z niezwykłą precyzją Eksperci już od dawna mieli świadomość, że Majowie przywiązują dużą wagę do swoich zębów. W ten sposób wyrażali siebie i podkreślali swoją tożsamość. Dotychczas uważano jednak, że była to jedynie forma sztuki. Bomba zegarowa i królestwo umarłych. Zagadki i tajemnice Majów Tuż za miastem Cancún naukowcy znaleźli nowe wejście do krainy cieni Majów. Meksykańscy uczeni przyznają, że ich odkrycie rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o zwyczajach Majów. Dodają również, że to, co jest najbardziej intrygujące w ich badaniach, to fakt, że praktyka ta nie dotyczyła tylko elit społecznych. Autorzy wskazują, że najprawdopodobniej była to powszechna i codzienna forma leczenia zębów. Co ciekawe – niezwykle fachowa. Nawiercenia i inkrustacje były wykonane z precyzją, której nie powstydziliby się dzisiejsi dentyści. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports.
Niszczycielski huragan Iota uderzył w Nikaraguę. Najsilniejszy w skali
Huragan Iota zakwalifikowany do najwyższej – piątej kategorii – pod względem siły, uderzył w wybrzeże Nikaragui w poniedziałek wieczorem czasu lokalnego. Ewakuacja mieszkańców Hondurasu, Gwatemali i Nikaragui z zagrożonych rejonów trwała od piątku.
W poniedziałek przed południem (czasu wschodniego) huragan utrzymywał maksymalną prędkość wiatru na poziomie ok. 257 km/h – podaje Live Science. W poniedziałek wieczorem lokalnego czasu Iota dotarł do wybrzeży Nikaragui. W niedzielną noc prędkość wiatru huraganu Iota wzrosła o 64 km/h w ciągu zaledwie sześciu godzin. To przykład „gwałtownej intensyfikacji”, w której burze gwałtownie nasilają się w bardzo krótkim czasie. Naukowcy przewidują, że gwałtowna intensyfikacja będzie występować coraz częściej, ponieważ temperatura oceanów nadal rośnie z powodu zmian klimatycznych. – Oko huraganu Ioty jest niedaleko granicy wybrzeża w okolicach Haulover, 41 km na południe od portowego miasta Bilwi – poinformował Marcio Baca, dyrektor instytutu meteorologicznego w Nikaragui. Według oświadczenia National Hurricane Center (NHC), wzdłuż części wybrzeża północno-wschodniej Nikaragui, gdzie obowiązuje ostrzeżenie przed huraganem, spodziewane są ekstremalne wiatry i zagrażająca życiu fala sztormowa. Oczekuje się, że ulewne deszcze będą trwać do czwartku 19 listopada i prawdopodobnie doprowadzą do gwałtownych powodzi w niektórych częściach Ameryki Środkowej. Według „Washington Post” Iota jest najsilniejszym huraganem, jaki kiedykolwiek zaobserwowano tak późno w sezonie. View oEmbed on the source website Honduras, północna Nikaragua, południowo-wschodnia Gwatemala i południowe Belize mogą doświadczyć ulewnych opadów (od 25 do 50 centymetrów) – donosi NPR. Na odizolowanych obszarach może spaść nawet do 76 centymetrów deszczu. Ostrzeżenia o huraganie wydano również dla wyspy Providencia, położonej na wschód od Nikaragui na Morzu Karaibskim. Spodziewane są także burze tropikalne lub huragany w San Andrés, wyspie na południe od Providencii. Dwa tygodnie po innej klęsce Iota nawiedza Nikaraguę zaledwie dwa tygodnie po uderzeniu innej burzy – huraganu Eta, który zakwalifikowywano jako huragan 4 kategorii. Żywioł zabił około 180 osób. Według NPR niedawne skutki huraganu Eta, mogą dodatkowo nasilić powodzie i lawiny błotne spowodowane przez Iotę. Także sąsiedni Honduras poniósł szkody na skutek uderzenia Eta i może stanąć w obliczu „potencjalnie katastrofalnych skutków” ze strony huraganu Iota. – Eta pojawiła się w najgorszym momencie, utrudniając życie milionom ludzi, których od lat dotyka nieregularny klimat, a ostatnio kryzys społeczno-gospodarczy spowodowany przez COVID-19. Martwi nas również, że deszcz i powodzie mogą zniszczyć zbiory, od których zależy los rolników uprawiających żywność na własne potrzeby – mówi Miguel Barreto, dyrektor regionalny Światowego Programu Żywnościowego, zajmującego się przeciwdziałaniem kryzysowi głodu. Podczas uderzenia huraganu Eta Nikaragua ewakuowała około 30 000 ludzi, a wielu z nich nie miało szansy powrotu do domów przed wydaniem ostrzeżeń o kolejnym kataklizmie. W północnym Hondurasie w związku ze zbliżającym się huraganem Iota do niedzieli ewakuowano około 63 500 osób.
Jak nie wydać fortuny w danym kraju? Te sposoby znają tylko mieszkańcy
O to, na czym zaoszczędzić , czego unikać w czasie podróży, zapytaliśmy ekspertów - osoby, które w danym kraju mieszkają od zawsze i znają go od podszewki. Rozmawialiśmy m.in. z Nepalczykiem, Wietnamczykiem, Bułgarką i Malezyjką. Sprawdźcie, co nam podpowiedzieli. Tego nie dowiecie się z przewodników!
By poznać tajniki pełnego kofeiny naparu, wyruszyłem do miejsca, w którym ziemia rodzi jedne z najlepszych kawowców na świecie
Nasze twarze odbijają się w smolistym naparze. Na jego drgającej powierzchni widzę kapelusz zatknięty na głowie Carlosa i jego zęby błyskające w uśmiechu. Obaj pochylamy się nad kubkami z kawą. To między innymi tu, na plantacji Carlosa Castejona nieopodal Copán w Hondurasie, zaczyna się to, co wyznacza rytm naszego codziennego życia. Poranny łyk kawy przed wyjściem do pracy, popołudniowe espresso na dodanie sił, leniwe chwile w kawiarniach, miłosne spotkania, biznesowe negocjacje. W postawionych przed nami filiżankach został skompresowany cały świat, na który nie zwracamy już prawie uwagi. U jego początków zawsze jednak ktoś stoi. Czekając, aż ekspres wyrzuci z siebie strugę kawy, stajesz się ogniwem w cyklu, który zaczyna się właśnie tu, kilkanaście tysięcy kilometrów od twojego domu. W miejscu, w którym popołudniami drą się papugi, za łóżka służą hamaki, a ciepłe powietrze przez całą dobę oblepia skórę. – Pij – ponagla mnie Carlos. Aksamitny napój jest lekko tłusty w smaku, a zaraz po rozlaniu się na języku wybucha fajerwerkiem doznań. Wita cię ostrą goryczą kofeiny, budzącą przez sekundę sprzeciw, który wygasa wraz z nadchodzącą kaskadą lekko orzechowych nut, pełnych miękkości i kojarzących się z czymś przytulnym. – To nie tyko kwestia gatunku kawy i sposobu jej uprawy – mówi Carlos. – Jakość wynika ze świeżości. Przyjemność picia kawy w dużej mierze bierze się z aromatu. A ten szybko się ulatnia. Kawa sprzedawana w Europie leży często rok lub dwa na sklepowych półkach. To wióry. Z jutowego worka Carlos wysypuje mi na dłoń kilka ziarenek. Wypalił je przed dwoma miesiącami. – Zawsze wybieraj kawę w ziarnach – mówi. – Zmielona szybciej traci aromat i trudniej ocenić jej jakość. Ziarna muszą być błyszczące, o intensywnym kolorze. Matowe i suche są już niewiele warte. Jeżeli producent nie podaje daty wypalenia kawy, odejmij dwa lata od terminu przydatności do spożycia. Najlepiej wybieraj kawę mającą nie więcej niż pół roku. Kawa od pokoleń Hacjenda rodziny Castejon, potomków hiszpańskich osadników, niewiele się zmieniła od chwili, gdy założył ją w 1885 r. dziadek Carlosa. Rzucona pomiędzy łagodnymi wzgórzami zajętymi przez subtropikalny las tkwi z dala od zgiełku świata niczym zapomniany klejnot w głębi szkatułki. To tu powstaje najwyższej jakości kawa, potrafiąca osiągnąć w Polsce cenę kilkuset złotych za kilogram. A tak dokładnie rodzi się w budyneczku, który sprawia wrażenie czegoś, co nigdy już nie zrzuci z siebie brzemienia nieustannego zmęczenia. Chwilę później na grzbiecie konia ruszam na plantację kawowców. Okazało się, że wszystko jest tu skrupulatnie zaplanowane. Krzewy zostały posadzone na stoku o odpowiednim nachyleniu. Skryte są pomiędzy wysokimi drzewami osłaniającymi je przed palącym słońcem i przycięte na tyle, by plony dało się zbierać ręcznie (niepielęgnowany krzew kawowca potrafi osiągnąć 10 m wysokości). Od października do stycznia te wiotkie gałęzie, jakby zawstydzone swoją niepozornością, przyozdabiają się czerwonymi jagodami. W ich wnętrzu, otoczone słodkim galaretowatym miąższem, tkwi twarde ziarno. Kawa. Wysusz, wypal, wypij – Zaraz po zbiorach, stosując prasę, pozbywamy się z owoców czerwonej skórki – wyjaśnia Carlos. – Następnie trafiają one do płukania wodą i do kadzi, gdzie na skutek fermentacji oddzielany jest miąższ. Na koniec ziarno suszy się w piecu w temperaturze 80°C lub rozłożone na słońcu. Takie ziarna nie mają już nic ze swej czerwonej zadziorności, pokrywa je jasnobeżowa łupinka, którą trzeba zdjąć, by dostać się do składającej się z połówek drobinki. Końcowe wypalanie jest jak rodzicielski pocałunek na drogę – ziarna kawy zyskują dojrzałość i moc, tak dobrze znaną nam z wychylanej co rano filiżanki naparu, i wyruszają ku sklepowym półkom. W większości przypadków to przeobrażenie następuje jednak z dala od rodzinnego domu – paleniem zajmują się palarnie w krajach, do których wędrują przesyłki od Carlosa i setek jemu podobnych plantatorów. Tym samym tracą oni kontrolę nad swoimi dziećmi. – Palenie kawy jest magią – mówi Carlos. – Trzeba talentu i wyczucia, a i tak nie do końca możesz być pewny rezultatu. Ziarna powinny być wypalone równo, mieć zbliżony kolor i nie mogą być połamane. Carlos wypala kawę w niewielkich ilościach, głównie na lokalny rynek. Reszta wędruje na giełdy towarowe, gdzie kupują ją międzynarodowi producenci. Samo palenie, w 250–300°C, trwa 20 min, kiedy to ziarna są nieustannie mieszane. W tym czasie uwalniają się olejki eteryczne, decydujące o ostatecznym smaku i aromacie naparu. Choć ledwo co odstawiliśmy filiżanki, znów nabrałem ochoty na kawę.