Klątwa egipskiej niewolnicy na ołowianej tabliczce. Wyjątkowe odkrycie z terenu Europy
Czy egipska niewolnica mogła rzucić urok na północy Europy? Badacze rozszyfrowali tekst na ołowianej tabliczce znalezionej w Holandii. Unikalne połączenie greckiego języka, rzymskich imion i egipskiej magii rzuca nowe światło na wierzenia i codzienne życie w Cesarstwie Rzymskim.
Czy magia i rzucanie uroków to pieśń przeszłości? Okazuje się, że wcale nie. W 2017 roku na zlecenie kanału CI Polsat zapytano o to Polaków. Połowa badanych zadeklarowała doznania nadprzyrodzone, co dowodzi, że ludzki umysł nie jest w pełni racjonalny. W świecie starożytnym magia była jeszcze bardziej zakorzeniona. Stosowano nią jako realne narzędzie używane w codziennych sporach. Antyczne tabliczki klątw stanowiły mroczny element ówczesnej religijności. Magiczny ołów W pierwszych wiekach naszej ery tradycje magiczne (egipskie, bliskowschodnie, żydowskie) coraz silniej się ze sobą mieszały i rozprzestrzeniały po całym Imperium Rzymskim. W celu praktyk magicznych stosowano tabliczki tworzone z ołowiu, ponieważ był to materiał łatwy w obróbce, ciężki i chłodny w dotyku, co – jak wierzono w antyku – nadawało mu właściwości „wiązania” sił nadprzyrodzonych. Jednak był to też surowic szkodliwy dla zdrowia, co wpłynęło na zdrowie ówczesnych ludzi. Tabliczek używano, aby wpłynąć na przeciwników w czasie spraw sądowych, rywali sportowych czy konkurentów w miłości. Po wyryciu zaklęć tabliczki zakopywano w ziemi, by przekazać prośbę bóstwom rzymskim (ale nie tylko) i demonom. Sensacja pod placem ratuszowym w Heerlen Niedawne wykopaliska w holenderskiej gminie Heerlen, gdzie niegdyś znajdowała się rzymska osada wojskowa Coriovallum, przyniosły właśnie takie znalezisko. Pod placem ratuszowym, w dawnej jamie śmietnikowej, zespół holenderskich archeologów natrafił na ołowianą tabliczkę o wymiarach 9,3 na 4,8 centymetra. Artefakt ten, datowany na II wiek n.e., pokryty był napisami, które na pierwszy rzut oka były nieczytelne. Jednak badacze z Uniwersytetu w Heidelbergu podjęli się trudnego zadania odczytania zawartych na nim inskrypcji. Niezwykła fotografia pomaga badaczom Odczytanie drobnych liter na utlenionym ołowiu wymagało zastosowania najnowocześniejszych metod. Instytut Papirologii w Heidelbergu wykorzystał technikę RTI (Reflectance Transformation Imaging). Jest to komputerowe wspomaganie fotografii, polegające na wykonaniu serii zdjęć przy zmiennym oświetleniu. Dzięki cyfrowemu połączeniu tych obrazów naukowcy mogli manipulować światłem na ekranie, co pozwoliło uwypuklić nawet najmniejsze nierówności powierzchni i precyzyjnie zidentyfikować wyryte znaki. I tu czekało naukowców zaskoczenie. Grecki język i egipski styl na północy Europy Tym, co wyróżnia tabliczkę z Heerlen na tle innych znalezisk z tego obszaru Cesarstwa Rzymskiego, jest jej język i styl. Podczas gdy większość klątw znajdowanych w północnej Europie zapisywano po łacinie, ten artefakt zawiera tekst w starożytnej grece utrzymany w stylu egipskim. Na tabliczce widnieją inwokacje do bóstw i demonów, a także trzy tajemnicze symbole magiczne, które miały ułatwić komunikację z mocami nadprzyrodzonymi. Jest to kolejny dowód na synkretyzm religijny tamtych czasów, w którym tradycje egipskie, bliskowschodnie i żydowskie przenikały do najdalszych zakątków Imperium Rzymskiego. Zagadka czterech niewolników i tajemniczej autorki Przejdźmy do sedna. Kto rzucił klątwę na kogo? Inskrypcja zawiera imiona dwóch mężczyzn o łacińskich korzeniach oraz dwóch kobiet o imionach greckich, określonych jako współniewolnicy. Dr Rodney Ast sugeruje, że tabliczka mogła być klątwą rzuconą na tę czwórkę lub w jej imieniu przeciwko komuś innemu. Badacze nie wykluczają, że autorką klątwy była jedna z wymienionych kobiet. Mogła ona przybyć z rzymskiego Egiptu, gdzie pozyskała wiedzę na temat tamtejszych praktyk magicznych i rytuałów. Na razie nie znamy pełnej treści klątwy, bo jej nie ujawniono. Ale nie wynika to z obaw badaczy przed jej użyciem przez innych. Po prostu pracują nad artykułem naukowym na ten temat. Inskrypcja zostanie poddana wnikliwym analizom. Źródło: Uniwersytet w Heidelbergu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Najmniejszy kraj w historii, który awansował na Mundial. Curaçao to perła Karaibów
Kibice na całym świecie przywykli, że sportowe nagłówki zdominowane są przez znane, europejskie lub południowoamerykańskie potęgi. Nadchodzące mistrzostwa świata będą jednak idealną okazją, aby skierować wzrok na zupełnie nowe kierunki – w tym na karaibskie Curaçao.
Spis treści: Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Historia wyspy Mroczne lata Curaçao Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Willemstad – perła kolonialnej architektury Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Pierwszy mecz tegorocznych Mistrzostw Świata w piłce nożnej odbędzie się w czwartek 11 czerwca 2026 roku. To pierwszy raz, kiedy mundial będzie organizowany przez trzech gospodarzy turnieju – Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk. Do finałów zakwalifikowało się kilka niespodziewanych drużyn: wśród nich są Haiti oraz Curaçao – jak dotychczas najmniejszy kraj, który kiedykolwiek zakwalifikował się na mundial. Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Curaçao jest jednym z trzech krajów leżących na Morzu Karaibskim i podlegających pod Królestwo Niderlandów. Wraz z Arubą i Sint Maarten przez lata tworzyły tzw. Antyle Holenderskie – zgrupowane holenderskie terytorium autonomiczne. Status wysp zmienił się w 2010 r., gdy po rozwiązaniu Antyli Curaçao stało się samodzielnym krajem autonomicznym. Państwo posiada m.in. własną flagę, hymn i parlament. Językami urzędowymi są niderlandzki, angielski oraz kreolski język papiamento. Holandii podlegają m.in. wojsko i polityka zagraniczna. Historia wyspy Historia Curaçao zaczyna się na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów. Tereny wysp położonych na południowym wybrzeżu Ameryki Łacińskiej były zamieszkiwane przez ludy Arawaków – rdzennych Indian tego regionu. Dopiero w 1499 roku wyspa została podbita przez hiszpańskich najeźdźców, którzy w 1634 roku zostali z niej wyparci przez Holendrów. To właśnie okres niderlandzkiego panowania przyniósł najintensywniejszy rozwój infrastrukturalny Curaçao. Holenderska Kompania Zachodnioindyjska założyła obecną stolicę – Willemstad, nazywaną „drugim Amsterdamem”, która dziś stanowi jedną z największych atrakcji wyspy. Mroczne lata Curaçao Czasy kolonialne to nie tylko okres intensywnego rozwoju wyspy, lecz także czas pełen wykorzystywania i prześladowania rdzennej ludności. Ponieważ Curaçao nie posiadało złóż złota, Holendrzy długo szukali najskuteczniejszego sposobu wykorzystania tych zamorskich terenów. Ostatecznie postawiono na handel – Curaçao stało się idealnym węzłem wymiany między koloniami karaibskimi a afrykańskimi. W Willemstad powstało jedno z największych centrów handlu zniewolonymi ludźmi, przywożonymi z obszaru Zatoki Gwinejskiej, a następnie transportowanymi do pracy na poszczególnych karaibskich wyspach. Do dziś na Curaçao można zobaczyć świadectwa tej bolesnej historii, opowiadanej m.in. w Muzeum Kurá Hulanda w stolicy wyspy. Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Curaçao jest niewielką wyspą (ma 444 km kw. powierzchni) zamieszkiwaną przez 150 tys. mieszkańców. Kameralność sprawia, że jest ona idealnym miejscem na kilkudniową wycieczkę. Po wyspie najłatwiej poruszać się samochodem, dzięki któremu można dostać się do wszystkich najważniejszych atrakcji. Curaçao to przede wszystkim obcowanie z egzotyczną przyrodą. Plaże ulokowane na północy wyspy – w rejonie miejscowości Sabana Westpunt – pozwalają nie tylko na zaznanie relaksu, ale również zejście pod taflę wody w celu obejrzenia wyjątkowej podwodnej scenerii. Na Curaçao znajduje się jedna z najzdrowszych raf koralowych, pozwalająca nurkom dostrzec m.in. żółwie morskie, kolorowe papugoryby oraz delfiny białonose. Wśród najatrakcyjniejszych curaçaońskich plaż znajdują się: Kleine Knip – idealna do snorkelingu, Playa Porto Mari – niedaleko Willemstad; na plaży można spotkać wylegujące się miejscowe świnki, Playa Lagún – kameralna plaża na północy wyspy Willemstad – perła kolonialnej architektury Wyspa swój infrastrukturalny rozwój zawdzięcza działalności Holendrów. To oni zbudowali od zera miasto Willemstad – obecną stolicę Curaçao, która w 1997 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Według organizacji miasteczko łączy w sobie „europejskie koncepcje urbanistyczne z adaptacją do tropikalnego klimatu oraz wpływami hiszpańskich, portugalskich i karaibskich stylów”. Zauważalna mieszanina stylów architektonicznych sprawia, że Willemstad ma swój oryginalny, autentyczny klimat, który przez lata funkcjonowania zachował swój pierwotny kształt. Mimo rozwoju turystyki, który ma miejsce na Curaçao od 2010 roku, stare części miasta pozostają nienaruszone, a spacer po wąskich uliczkach Willemstad nadal przenosi w czasie do XVII-wiecznej holenderskiej kolonii. Przy całym pięknie Willemstad należy pamiętać o mrocznych latach tego miejsca. Pamięć o wykorzystywanych tu niewolnikach jest ciągle obecna w tożsamości Curaçaończyków. Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Nazwa Curaçao przywodzi na myśl znany na cały świat likier o niebieskiej barwie. Napój ten powstaje ze skórek lokalnych pomarańczy lahara, które sprowadzili na wyspę hiszpańscy kolonizatorzy. Swój charakterystyczny niebieski kolor drink zyskuje dopiero na kolejnych etapach przygotowań, gdy jest sztucznie barwiony na odcień przypominający wodę oceanu. Co ciekawe, produkt został wymyślony dopiero w latach 50. XX wieku na potrzeby turystycznej promocji regionu. Na Curaçao funkcjonuje jedna z najstarszych synagog obu Ameryk. Budynek został zbudowany w 1732 roku, gdy pierwsi wyznawcy judaizmu osiedlili się w Willemstad. Język papiamento, który jest jednym z języków urzędowych wyspy, łączy w sobie sposoby komunikowania charakterystyczne dla wielu grup zamieszkujących Curaçao na przestrzeni jego historii. Zawiera elementy m.in. języka hiszpańskiego, portugalskiego, holenderskiego oraz języków afrykańskich. Źródła: Lonely Planet, MojaNiderlandia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Utrecht wyrósł na ruinach imperium. Dziś wyznacza kierunek rozwoju miast
Utrecht, czwarte pod względem liczby ludności miasto Niderlandów i ważny ośrodek akademicki, nie jest typową destynacją turystyczną. Pod względem popularności ustępuje choćby Amsterdamowi. Nie oznacza to jednak, że nie warto zainteresować się tym miejscem. Zabytków jest tam pod dostatkiem, a nie można też nie wspomnieć o tamtejszych progresywnych wizjach rozwoju, czyniących miasto jednym z najbardziej zrównoważonych ośrodków w Europie.
Spis treści: Miasto w sercu Niderlandów Od Traiectum do unii utrechckiej Architektoniczny symbol Utrechtu System kanałów Symbol architektonicznej rewolucji Rzymski Limes Projekt CU2030 Utrecht stanowi wzorcowy przykład miasta, które potrafi pielęgnować swoją wielowiekową tradycję, nie bojąc się przy tym radykalnych innowacji. Miejscowość ta jak żadna inna udowadnia, że jakość życia w XXI wieku nie zależy od przepustowości dróg dla samochodów, lecz od dostępności czystej wody, zieleni i bezpiecznych tras rowerowych. Miasto w sercu Niderlandów Utrecht rozpościera się w centralnej części Niderlandów, we wschodnim obszarze konurbacji Randstad – gęsto zaludnionego pierścienia miejskiego, obejmującego także Amsterdam, Rotterdam i Hagę. Miasto przecinają historyczne ramiona Renu – Krzywy Ren i Stary Ren – a także rzeka Vecht i nowoczesny kanał Amsterdam-Ren, stanowiący rdzeń komercyjnej żeglugi śródlądowej. W Utrechcie wiele terenów miejskich to poldery chronione przez system grobli i pomp. Jest to nieodzownym elementem funkcjonowania miasta w kraju, gdzie znaczna część terytorium znajduje się poniżej poziomu morza. Od Traiectum do unii utrechckiej Historia miasta rozpoczęła się w 50 roku n.e., kiedy na rozkaz cesarza Klaudiusza wzniesiono rzymskie castellum. Twierdza, nazwana Traiectum, strzegła brodu na Renie i stanowiła istotne ogniwo Limes Germanicus – północnej granicy Cesarstwa Rzymskiego. To właśnie rzymska obecność zdefiniowała centralny punkt miasta, dzisiejszy plac Domplein, pod którym do dziś spoczywają tufowe mury z III wieku. Choć Rzymianie wycofali się z tamtych terenów około 275 roku n.e., nazwa Traiectum przetrwała, ewoluując w staroniderlandzkie Trecht, do którego z czasem dodano przedrostek „U” (od uut – w dół rzeki), tworząc współczesną nazwę Utrecht. Średniowieczna stolica religijna W VII wieku miasto zyskało na znaczeniu jako bastion chrześcijaństwa. W 696 roku Willibrord, zwany apostołem Fryzów, uczynił Utrecht swoją siedzibą, co zapoczątkowało trwającą ponad tysiąc lat dominację religijną w regionie. Ośrodek ten stał się stolicą potężnego księstwa-biskupstwa. Tamtejsi biskupi dysponowali zarówno władzą duchowną, jak i świecką, konkurując z największymi rodami szlacheckimi Europy. Rok 1122 był przełomowy – Utrecht otrzymał prawa miejskie, co pozwoliło mieszkańcom na budowę murów obronnych i rozpoczęcie prac nad unikatowym systemem kanałów. W XI i XII wieku miasto przeżywało swój „złoty wiek”, będąc najważniejszym centrum handlowym i kulturalnym północnych Niderlandów, zanim w XV wieku zostało przyćmione przez dynamicznie rozwijający się Amsterdam. Epoka nowożytna i polityczne przełomy W XVI wieku Utrecht stał się sercem niderlandzkiego oporu przeciwko hiszpańskiej dominacji. W 1579 roku siedem północnych prowincji zawiązało tam unię, która stworzyła podwaliny pod Republikę Zjednoczonych Prowincji i późniejsze Królestwo Niderlandów. Wiek XVII przyniósł miastu zarówno rozwój naukowy (w 1636 r. założono Uniwersytet Utrechcki), jak i katastrofę naturalną o ogromnej skali. 1 sierpnia 1674 roku niszczycielskie tornado uderzyło w miasto, powodując zawalenie się nawy głównej katedry Domkerk. Wydarzenie to trwale zmieniło krajobraz miasta, pozostawiając wieżę Domtoren jako wolnostojącą konstrukcję, oddzieloną od reszty świątyni nowym placem – Domplein. Architektoniczny symbol Utrechtu Od ponad 600 lat nad panoramą miasta góruje kompleks katedralny. Wznoszona w latach 1321–1382 wieża Domtoren mierzy 112,32 metra, co czyni ją najwyższą wieżą kościelną w Niderlandach. Jej konstrukcja, przypisywana Janowi van Henegouwenowi, jest arcydziełem gotyku. Składa się z dwóch masywnych kwadratowych bloków, na których spoczywa ażurowa, ośmiokątna latarnia, nadająca budowli lekkości. Na przestrzeni lat budowla ta pełniła różnorakie funkcje. Była dzwonnicą i strategicznym punktem obserwacyjnym dla straży miejskiej. Co ciekawe, mimo sporej wysokości, budowla nie ma widocznych przypór, co świadczy o genialnym projekcie konstrukcyjnym jej twórców. Zawalenie się nawy katedry w 1674 roku stworzyło wyrwę, która przez ponad 150 lat była wypełniona gruzem. Dopiero w 1826 roku teren uprzątnięto, tworząc plac Domplein. Warto wspomnieć o ciemniejszej karcie historii wieży – po oddzieleniu jej od kościoła stała się miejscem potajemnych spotkań homoseksualistów. W 1730 roku doprowadziło to do największej fali prześladowań osób o orientacji homoseksualnej w historii Niderlandów, co dziś upamiętnia tablica na placu, będąca symbolem ewolucji miasta w stronę tolerancji. System kanałów Najbardziej charakterystycznym elementem urbanistyki Utrechtu jest dwupoziomowy system kanałów. W XII wieku, po zmianie biegu Renu, poziom wody w kanałach ustabilizował się, co umożliwiło kupcom innowacyjne podejście do magazynowania towarów. Zamiast transportować je z łodzi na poziom ulicy, zaczęto drążyć tunele bezpośrednio od nabrzeża pod ulicę, prowadząc je do piwnic domów kupieckich. Z czasem, te wąskie korytarze zostały poszerzone w obszerne sklepione piwnice, które stały się przedłużeniem domów. Ewolucja funkcjonalna i rewitalizacja W XIX wieku, wraz z rozwojem transportu lądowego, kanały straciły na znaczeniu handlowym, a piwnice zaczęły popadać w ruinę. Przełom nastąpił po II wojnie światowej, kiedy miasto odkupiło nabrzeża i mury oporowe, rozpoczynając systematyczną renowację około 700 obiektów. Dziś piwnice są sercem życia towarzyskiego. Mieszczą się w nich restauracje, bary, studia artystyczne i butiki. Symbol architektonicznej rewolucji Nie można nie wspomnieć, że miasto odegrało istotną rolę w rozwoju nowoczesnej architektury. Potwierdzeniem tego jest obecność wzniesionego w 1924 domu Rietvelda i Schröder na liście UNESCO. Manifest ruchu De Stijl Dom zaprojektowany przez Gerrita Rietvelda dla Truus Schröder jest jedynym budynkiem zrealizowanym całkowicie w zgodzie z zasadami neoplastycyzmu. Jego architektura opiera się na radykalnym zerwaniu z tradycyjnym podziałem pomieszczeń. Zastosowano w nim system przesuwnych ścian, które pozwalają na dowolną konfigurację przestrzeni życiowej w zależności od potrzeb domowników. Obiekt ten jest uznawany za jeden z najważniejszych budynków mieszkalnych XX wieku. Jego wpływ na architekturę modernizmu jest nie do przecenienia, a status UNESCO od 2000 roku gwarantuje ochronę tego unikatowego „eksperymentu”, który do dziś wygląda niezwykle współcześnie na tle tradycyjnej zabudowy Schröderbuurt. Rzymski Limes W 2021 roku Utrecht wzbogacił się o drugie wyróżnienie UNESCO w ramach seryjnego wpisu „Granice Imperium Rzymskiego – Dolnogiermański Limes”. Jest to największy ciągły zabytek archeologiczny w Europie, dokumentujący północną rubież świata antycznego. W samym mieście i jego sąsiedztwie znajduje się kilka kluczowych stanowisk objętych ochroną: Domplein – pozostałość rzymskiego fortu; Hoge Woerd – zrekonstruowany fort, w którym znajduje się Muzeum Hoge Woerd z rzymską łodzią rzeczną sprzed 2000 lat; Vechten – jeden z największych fortów w regionie, zlokalizowany na obrzeżach miasta, w gminie Bunnik. Projekt CU2030 W latach 70. XX wieku władze Utrechtu zadecydowały o zasypaniu części swojej historycznej fosy miejskiej, aby zrobić miejsce dla szerokiej arterii drogowej. Decyzja ta na dekady odcięła stare miasto od dworca. W ramach projektu CU2030 podjęto odważną decyzję o usunięciu asfaltu i ponownym wykopaniu kanału. W 2020 roku woda powróciła do Catharijnesingel, co pozwoliło na domknięcie pierścienia wodnego wokół centrum. Dziś zamiast ryku silników słychać tam szum wody. Nowy park wzdłuż kanału stał się oazą bioróżnorodności. Po gruntownej przebudowie dworzec Utrecht Centraal stał się nowoczesnym terminalem, zintegrowanym z galerią handlową. Kluczowym elementem tamtejszej infrastruktury jest największy na świecie parking dla rowerów, mogący pomieścić 12500 jednośladów. Inwestycje te sprawiły, że Utrecht stał się światowym liderem w dziedzinie mobilności aktywnej, gdzie 51% wszystkich podróży odbywa się na rowerze. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Rewolucja w Amsterdamie. Miasto usuwa z ulic reklamy, które szkodzą planecie
Władze Amsterdamu zrywają z niektórymi plakatami. Z przestrzeni miejskiej mają zniknąć wszelkie reklamy mięsa oraz paliw kopalnych. W ten sposób stolica Holandii chce podprogowo walczyć z kryzysem klimatycznym, tworząc proekologiczny przekaz.
Edukacja związana ze zmianami klimatycznymi pozostaje jednym z największych wyzwań zmieniającego się świata. Władze Amsterdamu postanowiły zrealizować odważny projekt usunięcia niektórych reklam z przestrzeni miejskiej. Zmiany uderzą w produkty paliw kopalnych oraz mięso. Jak można było się spodziewać, nie wszyscy są zadowoleni z nadchodzących zmian, zadając pytanie o sensowność takich działań. Plakaty zamiast billboardów: edukacja środowiskowa w Amsterdamie Władze Amsterdamu podjęły decyzję o całkowitym wycofaniu reklam produktów mięsnych oraz sektora paliwowego z miejskich nośników. Wolne miejsca po billboardach zajęła promocja kultury i lokalnej turystyki. Reklamowane są m.in. koncerty, wystawy i spektakle teatralne. Od teraz pejzaż ulic ma odzwierciedlać ekologiczną politykę holenderskiej stolicy. Władze miasta starają się osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 roku oraz zredukować spożycie mięsa o 50%. Subtelna polityka Strategia ta ma subtelnie kształtować nawyki konsumenckie mieszkańców Amsterdamu. Chodzi o doprowadzenie do przełomu na miarę tego, który dokonał się w kwestii palenia tytoniu – tak, aby produkty o wysokim śladzie węglowym przestały być postrzegane jako atrakcyjne. Według badaczy ciągła ekspozycja na reklamy, np. fast foodów, normalizuje szkodliwe nawyki żywieniowe. Jak tłumaczy profesor epidemiologii Joreintje Mackenbach, usunięcie tych bodźców z przestrzeni miejskiej ułatwi wykształcenie nowych, zdrowszych norm społecznych. Naukowiec przytacza badania wykonany w Londynie, gdzie usunięcie reklam tzw. śmieciowego jedzenia przyczyniło się do spadku jego konsumpcji. Sprzeciw producentów Mimo, że Amsterdam nie jest nawet pierwszym miastem w Holandii, które zdecydowało się na taki ruch (wcześniej podobne zakazy powstały w Haarlemie, Utrechcie i Nijmegen), podniosły się głosy sprzeciwu. Decyzja spotkała się z przewidywalnym oporem ze strony lobby mięsnego i turystycznego. Holenderskie Stowarzyszenie Mięsa (DMA) określiło nową politykę jako niedopuszczalne ingerowanie w zachowania zakupowe. Branża argumentuje, że mięso pełni istotną rolę w diecie, w związku z czym informacje o nim powinny pozostać powszechnie dostępne i widoczne w przestrzeni miejskiej. Zakaz nie obejmuje prywatnych posesji, co oznacza, że właściciele sklepów wciąż mogą w pewnym stopniu promować swoje towary przed lokalami. Co ważniejsze, restrykcje omijają świat cyfrowy, gdzie dziś skupia się największa aktywność reklamowa. Sceptycy uważają te działania za jedynie symboliczne, a sami eksperci przyznają, że sam zakaz reklam to za mało. A jednak, według powołanego przez ONZ Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, zmiana naszych codziennych nawyków i stylu życia może zredukować globalne emisje nawet o 70% do 2050 roku. Widzimy więc, że jest o co walczyć. Pytanie, czy strategia obrana przez holenderską stolicę przyniesie oczekiwane rezultaty. Źródła: TimeOut, DW Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Rembrandt stworzył nową erę malarstwa. Jego geniusz światłocienia przetrwał stulecia
Rembrandt Harmenszoon van Rijn był artystą, który nie tylko zdefiniował estetykę swojej epoki, ale także rzucił wyzwanie wcześniej przyjętym regułom malarstwa. Choć spoczął w nieoznaczonym grobie, pozostawił po sobie setki płócien, rycin i rysunków, które do dziś fascynują historyków sztuki i kolekcjonerów na całym świecie. Jak wielki Rembrandt kształtował historię europejskiego malarstwa? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Początek drogi syna młynarza Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Technika i warsztat Uczniowie i wpływ Osobista tragedia i upadek finansowy Przez wieki Rembrandtowi przypisywano ponad 2 tys. prac. Współczesne badania zredukowały tę liczbę do około 300 autentycznych płócien. To jednak dowodzi potężnego wpływu artysty na swoich uczniów i sprawności działania jego warsztatu. Rembrandt van Rijn stworzył coś, czego nie udało się wielu innym – markę, która przetrwała stulecia. Sam mistrz do dziś pozostaje symbolem artystycznej wolności i bezkompromisowości. Początek drogi syna młynarza Rembrandt urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie – mieście uniwersyteckim o bogatej tradycji intelektualnej. Był dziewiątym z dziesięciorga dzieci Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuytbrouck. Jego ojciec był zamożnym młynarzem, a matka – córką piekarza. Rodzina miała więc zapewnioną stabilność finansową i możliwość kształcenia dzieci na poziomie wykraczającym poza rzemieślnicze standardy. Młody Rembrandt uczęszczał do szkoły łacińskiej, gdzie zdobył gruntowne wykształcenie w zakresie języków klasycznych i wiedzy biblijnej. Edukacja w kierunku humanistycznym miała kluczowe znaczenie dla jego późniejszej umiejętności inscenizowania skomplikowanych scen historycznych i rozumienia niuansów teologicznych. W 1620 roku trafił na Uniwersytet w Lejdzie, jednak młody van Rijn szybko porzucił studia akademickie na rzecz malarstwa. Jego pierwszym nauczycielem został Jacob van Swanenburgh – artysta specjalizujący się w widokach architektury oraz mrocznych wizjach piekła i podziemi. To właśnie w jego pracowni Rembrandt opanował fundamenty warsztatu: przygotowywanie farb, gruntowanie podobrazi i, co istotne w kontekście jego późniejszej twórczości, fascynację efektami świetlnymi wywoływanymi przez ogień i jego odblaski na przedmiotach. U Swanenburgha terminował przez trzy lata. Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Decydującym momentem w edukacji Rembrandta był pobyt w Amsterdamie, gdzie uczył się pod okiem Pietera Lastmana, uznawanego wówczas za jednego z czołowych malarzy historycznych. Grupa, do której należał Lastman, później znana jako prerembrandtyści, odegrała kluczową rolę w kształtowaniu holenderskiego malarstwa narracyjnego. Artyści tacy jak Jan Pynas, Jacob Pynas, Claes Moyaert, Jan Tengnagel i François Venant pełnymi garściami czerpali z rzymskiego stylu Adama Elsheimera, który tworzył niewielkie obrazy historyczne o niezwykłej dbałości o detal i realizm oświetlenia. Lastman „zaimportował” ten styl do Amsterdamu, rezygnując z manierystycznej przesady na rzecz psychologicznej głębi i precyzyjnego wyboru momentu akcji. To właśnie od niego Rembrandt nauczył się wybierać tzw. moment przełomowy – chwilę, w której los bohatera ulega gwałtownej zmianie. Pozwoliło mu to na maksymalne wykorzystanie ekspresji twarzy i gestów. Złoty wiek Amsterdamu W 1631 roku Rembrandt przeniósł się do Amsterdamu – miasta, które patrycjatowi i kupcom w tamtym czasie oferowało niemal nieograniczone możliwości. W obliczu braku zleceń ze strony zreformowanego kościoła, to właśnie przedstawiciele tych warstw społecznych stali się głównymi mecenasami sztuki. Wciąż jeszcze „raczkujący” artysta zamieszkał u handlarza sztuką Hendricka van Uylenburgha, co pozwoliło mu na szybkie wejście na lukratywny rynek portretowy. Kluczową rolę w rozwoju kariery Rembrandta odegrał Constantijn Huygens. Sekretarz księcia Fryderyka Henryka i wpływowy mąż stanu jako jeden z pierwszych dostrzegł geniusz artysty, chwaląc jego zdolność do oddawania „pasji duszy” – głębokich emocji, które według niego Rembrandt przedstawiał lepiej niż mistrzowie antyku czy renesansu. Dzięki jego protekcji otrzymał prestiżowe zamówienia od dworu w Hadze, co ugruntowało jego reputację jako czołowego artysty Republiki Zjednoczonych Prowincji. W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh, kuzynkę swojego gospodarza i córkę burmistrza Leeuwarden. Małżeństwo otworzyło przed nim drzwi do świata wyższej klasy średniej i arystokracji. W tym samym roku został członkiem Gildii św. Łukasza, dzięki czemu mógł oficjalnie prowadzić pracownię i przyjmować uczniów. Technika i warsztat Malarstwo Rembrandta opierało się na dwóch technicznych filarach – innowacyjnym wykorzystaniu światłocienia i eksperymentalnym podejściu do faktury farby. Nie stosował światła jedynie w celu budowania formy. W jego rękach, było czymś w rodzaju narzędzia narracyjnego, które prowadziło oko widza do kluczowych punktów przedstawionego dramatu. W przeciwieństwie do współczesnych mu malarzy, którzy dążyli do idealizacji, portretował ludzi z bezlitosnym realizmem, pokazując zmarszczki, niedoskonałości cery, a nawet ślady po zdjętych pończochach na nogach w trakcie portretowania aktów. Współcześni eksperci wykazali, że w celu uzyskania jedności obrazowej, Rembrandt stosował technikę grupowania pigmentów. Zamiast mieszać kolory na palecie do uzyskania jednolitego tonu, strategicznie rozmieszczał ten sam pigment zarówno w strefach jasnych, jak i ciemnych, wykorzystując zjawisko kontrastu symultanicznego. W rezultacie kolor wydaje się jaśniejszy lub ciemniejszy, zależnie od otaczających go tonów. To właśnie ta technika odpowiada za naturalną głębię i trójwymiarowość jego obrazów. W jasnych partiach nakładał grubą warstwę farby, dzięki czemu światło fizycznie odbijało się od faktury płótna, natomiast cienie malowane były cienkimi, transparentnymi warstwami. Arcydzieło w ruchu W 1642 roku, na który przypada szczytowy okres jego kariery, Rembrandt ukończył najbardziej znane dzieło holenderskiego złotego wieku – „Straż nocną”, a właściwie „Kompanię Fransa Banninga Cocqa i Willema van Ruytenburgha”. Obraz ten był rewolucyjny pod każdym względem. Tradycyjne portrety milicyjne były statycznymi przedstawieniami rzędów postaci. On natomiast przedstawił oddział w momencie wymarszu, tworząc dynamiczną scenę historyczną. Płótno mierzące ok. 400 na 500 cm zostało bezlitośnie przycięte w 1715 roku, by mogło zmieścić się między dwiema kolumnami w amsterdamskim ratuszu. W następstwie tego zabiegu, dzieło utraciło dwie postaci po lewej stronie i fragmenty architektury na górze. Jednak dzięki współczesnej technologii i kopii autorstwa Gerrita Lundensa, udało się cyfrowo zrekonstruować brakujące fragmenty. Warto wspomnieć, że nazwa „Straż nocna” jest w istocie wielkim nieporozumieniem. Pociemniały z czasem werniks sprawił, że XVIII-wieczni widzowie uznali scenę za nocną, podczas gdy badania po konserwacji w latach 40. XX wieku potwierdziły, że akcja dzieje się w dzień. Wskazuje na to choćby kąt, pod którym pada cień dłoni kapitana Cocqa. Uczniowie i wpływ Rembrandt był nie tylko genialnym malarzem, ale także sprawnym nauczycielem i przedsiębiorcą. Przez jego pracownię przeszło co najmniej 50 uczniów, co w XVII wieku było liczbą imponującą. Każdy z nich płacił mistrzowi około 100 guldenów rocznie, a Rembrandt dodatkowo czerpał zyski ze sprzedaży ich prac i rycin. Styl Rembrandta był tak dominujący, że prace jego uczniów często mylono z dziełami mistrza. Przykładem jest słynny „Portret Elisabeth Bas”, długo uważany za Rembrandta, a obecnie przypisywany Ferdinandowi Bolowi. Innym przypadkiem jest „Portret w ryngrafie” z Mauritshuis, który po latach badań okazał się warsztatową kopią oryginału z Norymbergi. Wśród uczniów mistrza na szczególną uwagę zasługuje Carel Fabritius, jako artysta łączący Rembrandta z Janem Vermeerem. W swoich wczesnych pracach, takich jak „Wskrzeszenie Łazarza”, kopiował gęstą fakturę i ciepłe barwy Rembrandta, jednak po przeprowadzce do Delft wypracował własny, rewolucyjny styl oparty na jasnych, słonecznych tłach i eksperymentach z perspektywą. Jego śmierć w wybuchu składu prochu w 1654 roku przerwała jedną z najbardziej obiecujących karier stulecia. Osobista tragedia i upadek finansowy Pomimo statusu jednego z najlepiej opłacanych artystów swoich czasów, po 1642 roku życie Rembrandta wykonało zwrot o 180 stopni. Śmierć Saskii była ciosem, po którym artysta nigdy w pełni się nie podniósł. Z czwórki ich dzieci przeżył jedynie syn Titus. Reputację artysty mocno nadszarpnął romans z nianią syna, który zakończył się oskarżeniem o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa. Później związał się z Hendrickje Stoffels, z którą miał córkę Cornelię. Ze względu na zapisy w testamencie Saskii, Rembrandt nie mógł się ożenić z Hendrickje bez utraty majątku, co doprowadziło do ekskomuniki Hendrickje przez Kościół zreformowany za życie w grzechu. Kryzys finansowy osiągnął apogeum w 1656 roku. Próby spłaty ogromnego kredytu za dom przy Breestraat i ryzykowne inwestycje doprowadziły do bankructwa. Rembrandt zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie. Został pochowany w nieoznaczonym grobie w kościele Westerkerk. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Zaanse Schans to żywe muzeum przemysłu, które zachwyca autentycznością
Wielu osobom Holandia kojarzy się przede wszystkim z wiatrakami, drewnianą architekturą i kanałami. To wyobrażenie znajduje swoje najbardziej autentyczne odzwierciedlenie w Zaanse Schans. Mowa o ikonicznym pomniku niderlandzkiej myśli inżynieryjnej i jednym z pierwszych obszarów uprzemysłowionych w Europie. Czym zachwyca to wyjątkowe miejsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miejsce o wyjątkowej autentyczności Kolebka innowacji Wiatraki w Zaanse Schans Inne atrakcje Zaanse Schans Większość skansenów to po prostu statyczne ekspozycje przeszłości. Na ich tle Zaanse Schans prezentuje się wyjątkowo. Mówimy tu bowiem o unikatowym osiedlu muzealnym, które wciąż pozostaje zamieszkane, a życie toczy się tam swoim własnym wyjątkowym rytmem. Miejsce o wyjątkowej autentyczności Zaanse Schans znajduje się na wschodnim brzegu rzeki Zaan, w obrębie gminy Zaanstad. W kontekście geograficznym obszar ten jest integralną częścią nizinnego krajobrazu polderowego, który przez wieki był kształtowany przez systemy melioracyjne i walkę z napierającymi wodami Morza Północnego. Lokalizacja ta, oddalona o zaledwie kilkanaście kilometrów na północ od Amsterdamu, czyniła z regionu Zaan bezpośrednie zaplecze gospodarcze głównego ośrodka handlowego regionu, co miało kluczowe znaczenie dla rozwoju handlu i transportu wodnego. Administracyjnie Zaanse Schans przynależy do miasta Zaandam, granicząc z urokliwą miejscowością Zaandijk. Należy podkreślić, że w przeciwieństwie do typowych parków tematycznych to urokliwe miejsce pozostaje integralną częścią tkanki miejskiej. Mieszkańcy tego obszaru prowadzą normalne życie w historycznych domach, co nadaje skansenowi autentyczności rzadko spotykanej w innych obiektach turystycznych. Kolebka innowacji W przeszłości na region Zaan składały się połacie bagnistych nieużytków. Kluczowym momentem dla rozwoju tego terenu była końcówka XVI wieku, kiedy presja ekonomiczna i potrzeba rozbudowy floty wojennej i handlowej wymusiły poszukiwanie nowych źródeł energii. W 1594 roku Cornelis Corneliszoon van Uitgeest dokonał przełomu, montując wał korbowy w wiatraku tartacznym. Ta innowacja pozwoliła na zamianę ruchu obrotowego skrzydeł na pionowy ruch pił, co zrewolucjonizowało obróbkę drewna. Zdolność do mechanicznego cięcia desek sprawiła, że Holendrzy mogli budować statki szybciej i taniej, co położyło fundament pod Złoty Wiek Holandii. Około 1700 roku, w okresie największego rozkwitu, nad brzegami rzeki pracowało jednocześnie ponad 600 wiatraków. Region przekształcił się w ogromną, napędzaną wiatrem fabrykę, w której produkowano nie tylko deski dla lokalnych stoczni, ale także: papier, olej, barwniki, musztardę. Strategiczne znaczenie tego miejsca podkreśla sama nazwa „Schans”, oznaczająca szaniec. W 1574 roku, w trakcie wojny osiemdziesięcioletniej, gubernator Diederik Sonoy nakazał budowę fortyfikacji, co miało powstrzymać wojska hiszpańskie przed atakiem na północną część prowincji. Choć militarne tradycje regionu wygasły, tożsamość oparta na innowacjach przetrwała, ewoluując w kierunku unikatowej kultury technicznej. Wizja Jaapa Schippera Współczesny wygląd Zaanse Schans jest rezultatem precyzyjnie zrealizowanej wizji architekta Jaapa Schippera z 1946 roku. Po II wojnie światowej tradycyjna zabudowa regionu zaczęła ustępować nowoczesnemu budownictwu i przemysłowi ciężkiemu. Schipper zaproponował stworzenie rezerwatu architektonicznego, który ocaliłby najbardziej wartościowe obiekty poprzez ich fizyczne przeniesienie w jedno, chronione miejsce. Proces ten, rozpoczęty w 1961 roku, był majstersztykiem logistycznym. Budynki, w tym monumentalne wiatraki i domy, były demontowane lub przewożone w całości przy użyciu przyczep niskopodwoziowych i barek transportowych. Ta operacja pozwoliła na odtworzenie spójnego krajobrazu kulturowego, w którym każdy obiekt zajmuje miejsce zgodne z historyczną funkcją i logiką przestrzenną regionu Zaan. Kompleks został otwarty w 1972 roku przez królową Julianę. Wiatraki w Zaanse Schans Tamtejsze wiatraki są czymś więcej niż tylko malowniczymi obiektami i wspaniałym tłem fotograficznym. Mówimy tu o wyrafinowanych maszynach przemysłowych, z których każda reprezentuje inny nurt inżynieryjny i produkcyjny: De Gekroonde Poelenburg – to jeden z nielicznych zachowanych wiatraków typu paltrok. Unikatowość tej konstrukcji polega na tym, że cały korpus młyna spoczywa na pierścieniu rolkowym i obraca się w całości, aby ustawić skrzydła do wiatru. Otwarta platforma robocza z trzech stron ułatwiała manewrowanie wielkogabarytowymi pniami drzew; Het Jonge Schaap – to wierna rekonstrukcja tartaku z 1680 roku, ukończona w 2005 roku przy użyciu tradycyjnych technik budowlanych. Jako wiatrak typu bovenkruier, demonstruje zaawansowane mechanizmy napędowe pił pionowych, które mogły pracować nawet przy słabym wietrze. Przetwórstwo surowców oleistych i farbiarskich Olejarnie stanowiły kolejny filar gospodarki regionu. Przykładami maszyn używanych w przetwórstwie są: De Zoeker – zbudowany pierwotnie w 1610 roku jako młyn polderowy. Później służył jako olejarnia, wiatrak farbiarski, a nawet jako przetwórnia kakao. Wykorzystuje on potężne pionowe kamienie krawędziowe do miażdżenia nasion; De Kat – to jeden z nielicznych zachowanych i działających młynów farbiarskich, produkujący pigmenty dla artystów i konserwatorów. Zbudowany w 1646 roku, mieląc kredę, ochrę i inne minerały, generuje wibracje odczuwalne w całej konstrukcji, co świadczy o potędze energii wiatru przekazywanej na mechanizmy mielące. Inne atrakcje Zaanse Schans Architektura mieszkalna Zaanse Schans jest bezpośrednim odzwierciedleniem hierarchii społecznej i możliwości technicznych regionu. Charakterystyczne drewniane fasady, malowane w różnych odcieniach zieleni, beżu i błękitu, tworzą spójną estetycznie całość, która skrywa bogatą historię dawnych mieszkańców. Zamożność właścicieli młynów przejawiała się w bogatych dekoracjach snycerskich i unikatowym wyposażeniu wnętrz. Dom Honig Breethuis jest doskonałym przykładem rezydencji zamożnej rodziny kupieckiej z około 1830 roku. Wnętrza, zdobione ręcznie malowanymi tapetami i luksusowymi meblami, pokazują, jak zyski z handlu papierem i olejem przekładały się na standard życia. Jednym z najczęściej odwiedzanych punktów skansenu jest Albert Heijn Museum Shop. Stanowi on rekonstrukcję pierwszego sklepu spożywczego Alberta Heijna z 1887 roku. W niewielkiej przestrzeni (ok. 12 metrów kwadratowych) zaprezentowano, jak wyglądał handel detaliczny przed erą supermarketów, od beczek z przyprawami po tytoń i kawę sprzedawaną na wagę. Budynek składa się z dwóch historycznych części przeniesionych z Zaandam i Westzaan. Ciekawą atrakcją skansenu są także budynki rzemieślnicze, w tym Klompenmakerij. Warsztat ten, zlokalizowany w dawnym magazynie De Vreede, prezentuje proces wytwarzania tradycyjnych holenderskich butów z jednego bloku drewna. Odwiedzający mogą obserwować, jak przy użyciu dłut i noży powstaje obuwie, które przez wieki było standardem dla rolników i robotników regionu Zaan. Kolekcja muzeum obuwia zawiera unikatowe egzemplarze, takie jak chodaki do chodzenia po lodzie czy specjalne buty dla koni. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Eindhoven – miasto światła, technologii i nowoczesnego stylu życia
Eindhoven to jedno z najbardziej nieoczywistych miast w Niderlandach. Nie znajdziesz tu pocztówkowych kanałów ani historycznych kamienic znanych z Amsterdamu czy Utrechtu. Zamiast tego miasto oferuje coś innego: przestrzeń zaprojektowaną z myślą o mieszkańcach, silne zaplecze technologiczne i pochwałę współczesności. Dla wielu podróżnych Eindhoven wciąż pozostaje nieoczywistym kierunkiem, ale właśnie to czyni je tak atrakcyjnym.
Spis treści: Jak Eindhoven stało się centrum technologii? Co zobaczyć w Eindhoven? Wydarzenia i festiwale w Eindhoven Nowoczesność na każdym kroku Położone w południowej części kraju, w prowincji Brabancja Północna, Eindhoven powstało u zbiegu rzek Dommel i Gender. Jego rozwój od początku był związany z handlem i rzemiosłem, jednak prawdziwa transformacja przyszła dopiero wraz z industrializacją. Nazwa miasta wywodzi się prawdopodobnie od słów eind („koniec”) i hoeve („gospodarstwo”), co można interpretować jako „osadę na skraju ziem” lub „zagrodę przy rzece”. Dobrze oddaje to jego pierwotny, peryferyjny charakter. Jak Eindhoven stało się centrum technologii? Eindhoven przez stulecia pozostawało niewielkim ośrodkiem, wielokrotnie niszczonym przez wojny i pożary. Prawa miejskie uzyskało w 1232 roku, ale jeszcze na początku XIX wieku było raczej prowincjonalnym miasteczkiem niż znaczącym punktem na mapie. Przełom nastąpił w 1891 roku, kiedy Gerard i Anton Philips założyli tu fabrykę żarówek. Rozwijające się przedsiębiorstwo szybko zaczęło przyciągać kolejne inwestycje i pracowników, a miasto weszło na ścieżkę intensywnej industrializacji. W XX wieku dołączył do niego m.in. producent samochodów ciężarowych DAF. II wojna światowa przyniosła poważne zniszczenia. Eindhoven było bombardowane, a w 1944 roku wyzwolone podczas operacji Market Garden. Powojenna odbudowa nie odtwarzała jednak dawnej tkanki miejskiej, lecz stworzyła nową, nowoczesną strukturę przestrzenną. Dziś Eindhoven jest jednym z filarów jednego z najważniejszych europejskich ośrodków innowacji opartej na wiedzy – Brainport. To tutaj rozwijają się technologie przyszłości, a współpraca między uczelniami, biznesem i instytutami badawczymi jest jednym z fundamentów lokalnej gospodarki. Co zobaczyć w Eindhoven? Eindhoven to kierunek dla tych, którzy chcą poznać mniej oczywiste oblicze Holandii. Choć miasto nie imponuje liczbą zabytków, nadrabia nowoczesnym charakterem i kreatywnymi przestrzeniami, które sprawiają, że jest jednym z najlepszych miejsc na city break w Europie dla osób ceniących design i technologię. Miasto ma kompaktowy układ, dzięki czemu można je zwiedzać spokojnie, bez pośpiechu, obserwując współczesne życie mieszkańców i odkrywając, jak nowoczesna architektura łączy się tu z tradycją przemysłowego dziedzictwa. Eindhoven to raczej miejsce do doświadczenia niż odhaczania kolejnych atrakcji turystycznych. Strijp-S – od fabryki do dzielnicy kreatywnej Dawne tereny przemysłowe Philipsa zostały przekształcone w jedną z najciekawszych przestrzeni miejskich w Holandii. Strijp-S to dziś mieszanka architektury postindustrialnej, designu i życia miejskiego – z kawiarniami, galeriami i przestrzeniami pracy kreatywnej. Van Abbemuseum Jedno z ważniejszych muzeów sztuki współczesnej w kraju. W kolekcji znajdują się prace m.in. Picassa, Kandinsky’ego czy Mondriana. To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak sztuka XX i XXI wieku funkcjonuje w kontekście społecznym. Muzeum Philipsa Pokazuje drogę od niewielkiej fabryki żarówek do globalnego koncernu technologicznego. Ekspozycja dobrze oddaje skalę przemian, jakie firma wywołała w samym mieście. Evoluon Futurystyczny budynek z połowy lat 60., przypominający statek kosmiczny. Dawniej mieściło się tu muzeum nauki, dziś pełni funkcję centrum konferencyjno-wystawienniczego i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Eindhoven. Muzeum DAF Interesujące nie tylko dla pasjonatów motoryzacji. Pokazuje rozwój holenderskiego przemysłu transportowego i jego znaczenie dla regionu. Catharinaplein To jeden z centralnych placów Eindhoven, łatwo rozpoznawalny dzięki neogotyckiemu kościołowi św. Katarzyny, który dominuje nad przestrzenią. Plac tętni życiem miejskim – znajdują się tu liczne kawiarnie i restauracje, a latem organizowane są wydarzenia plenerowe. Wydarzenia i festiwale w Eindhoven Eindhoven słynie z dynamicznego kalendarza wydarzeń, które przyciągają mieszkańców i turystów. Dużą popularnością cieszy się Dutch Design Week, czyli kilkudniowy festiwal designu, podczas którego całe miasto zamienia się w przestrzeń wystawową dla innowacyjnych projektów. Niebanalną propozycją jest także festiwal światła GLOW, podczas którego Eindhoven wieczorami staje się olbrzymią instalacją artystyczną. Wyznaczona każdego roku trasa spacerowa ma aż około 5 km długości i jest pełna iluminacji i interaktywnych instalacji. W mieście regularnie odbywają się także koncerty, targi technologiczne i wydarzenia kulturalne, dzięki którym Eindhoven pokazuje swoje nowoczesne, kreatywne oblicze przez cały rok. Nowoczesność na każdym kroku Eindhoven nie konkuruje z najbardziej znanymi miastami Holandii, takimi jak Amsterdam czy Rotterdam. Nie próbuje odtwarzać historycznego klimatu ani wpisywać się w turystyczne schematy. Jego siłą jest współczesność – widoczna w architekturze, sposobie organizacji przestrzeni i roli, jaką odgrywa technologia. To propozycja dla tych, którzy podczas urlopu wolą zobaczyć, jak wygląda dzisiejsza Europa, niż zwiedzać jej muzealną wersję. Eindhoven pokazuje, że miasto może być funkcjonalne, innowacyjne i przyjazne mieszkańcom, a jednocześnie atrakcyjne dla odwiedzających. Spacerując po jego ulicach, widać, jak dawne tereny przemysłowe zamieniły się w kreatywne przestrzenie pełne designu, kawiarni i galerii. To miejsce, które inspiruje i zachęca do odkrywania współczesnej kultury miejskiej w praktyce, a nie tylko w przewodnikach. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
Przywrócony do współczesnej codzienności przez holenderską pisarkę Marjolein Dubbers, prosty rytuał „duskingu” – czyli świadomego obserwowania chwili, gdy dzień przechodzi w noc – zyskuje coraz większą popularność. Dla wielu osób to nie tylko sposób na wyciszenie, lecz także forma ponownego nawiązania kontaktu z naturą i rytmem, który na co dzień łatwo przeoczyć.
Obserwowanie zapadającego zmroku może wydawać się czynnością banalną, a jednak w rzeczywistości ma w sobie potencjał głębokiego wyciszenia. Przez wieki ludzie naturalnie funkcjonowali w rytmie światła i ciemności, traktując zmierzch jako moment przejścia – symboliczne zakończenie dnia i początek odpoczynku. Współcześnie ten prosty zwyczaj powraca w nowej formie jako praktyka określana mianem „duskingu”, coraz częściej postrzegana jako sposób na poprawę dobrostanu psychicznego. Trend ten wpisuje się w rosnące zainteresowanie uważnością i świadomym przeżywaniem codzienności. Zatrzymanie się na kilka minut, by obserwować zmieniające się światło, kolory nieba i stopniowe wyciszenie otoczenia, może pomóc ograniczyć napięcie, uspokoić myśli i stworzyć przestrzeń do refleksji. To doświadczenie, choć niezwykle proste, dla wielu osób staje się jednym z najbardziej dostępnych sposobów na odzyskanie równowagi w świecie pełnym bodźców. Skąd wziął się dusking? Zapomniany rytuał wraca do łask Choć dziś „dusking” bywa przedstawiany jako nowy trend związany z uważnością, jego historia sięga znacznie głębiej i jest wyraźnie zakorzeniona w dawnym stylu życia. W Holandii funkcjonował pod nazwą schemeren i jeszcze w XVIII oraz XIX wieku był naturalnym elementem codzienności – szczególnie na obszarach wiejskich. Rodziny, kończąc dzień pracy, na chwilę przerywały zajęcia, by wspólnie obserwować zapadający zmrok, zanim zapalono lampy i rozpoczęto wieczorne aktywności. Był to moment przejścia – symboliczne oddzielenie obowiązków w ciągu dnia od odpoczynku, a zarazem czas wyciszenia i skupienia na otoczeniu. Wraz z upowszechnieniem elektryczności i przyspieszeniem tempa życia w XX wieku zwyczaj ten w dużej mierze zanikł, o czym już w latach 60. i 70. pisano jako o utraconym elemencie codziennej kultury. Do tej niemal zapomnianej praktyki powróciła współcześnie holenderska pisarka Marjolijn van Heemstra, która – sięgając do wspomnień starszego pokolenia i archiwalnych źródeł – zaczęła przywracać ją do publicznej świadomości. Jej działania pokazują jednak coś więcej niż tylko lokalną tradycję: podobne rytuały istnieją i funkcjonują do dziś w wielu częściach świata, choć przyjmują różne formy i nazwy. W Japonii moment zmierzchu określany jest jako yūgure i od wieków wiąże się z refleksją nad przemijaniem dnia, natomiast pieśni takie jak yūyake celebrują zachód słońca jako szczególny moment wyciszenia. Na Bali praktykowany jest zwyczaj matahari terbenam, czyli świadomego obserwowania zachodu słońca, często o wymiarze niemal rytualnym. Z kolei w krajach skandynawskich funkcjonuje pojęcie kvällsro, oznaczające spokojne wyciszenie wieczoru i przejście do odpoczynku. W różnych formach – mniej lub bardziej sformalizowanych – praktyki te przypominają o potrzebie zatrzymania się i świadomego przeżywania chwili, która w naturalny sposób oddziela dzień od nocy. Jak dusking wpływa na zdrowie psychiczne i rytm dnia? Współczesna popularność duskingu wynika nie tylko z jego symbolicznego charakteru, ale także z realnych korzyści dla zdrowia psychicznego i fizjologii człowieka. Praktyka ta polega na świadomym zatrzymaniu się w momencie przejścia dnia w noc i powstrzymaniu się od natychmiastowego włączania sztucznego światła – tak, by naturalnie obserwować, jak zmienia się otoczenie i natężenie barw. W warunkach codziennego pośpiechu jest to rzadko spotykana forma uważności, która – jak podkreśla Ellie Smith na łamach „Country & Townhouse” – „w dzisiejszej kulturze nieustannego pośpiechu rzadko zdarza się, żebyśmy siedzieli i nic nie robili”, mimo że właśnie takie momenty mogą ograniczać stres, poprawiać jakość snu i sprzyjać większej równowadze emocjonalnej. Dusking wpisuje się w szerszy nurt slow life i koncepcję niksen, czyli praktykowanego w kulturze niderlandzkiej „nierobienia niczego bez celu”, które zyskało popularność jako sposób przeciwdziałania wypaleniu. Jednocześnie – jak zauważa Marjolijn van Heemstra – istotą tego rytuału jest skierowanie uwagi na świat zewnętrzny, a nie wyłącznie na własne wnętrze: „Skupienie jest jak medytacja, a ludzie tego potrzebują. Ale zapadanie zmroku polega na skupieniu się na świecie zewnętrznym, a nie na zamykaniu oczu”. W praktyce oznacza to powrót do naturalnych rytmów, które współczesne społeczeństwa w dużej mierze utraciły. Szczególnego znaczenia nabiera tu problem zanieczyszczenia światłem – według badań opublikowanych w czasopiśmie „Science” w 2023 roku nocne niebo na świecie rozjaśniało się średnio o 9,6% rocznie w latach 2011–2022, a jedynie około 10% mieszkańców półkuli zachodniej ma dziś dostęp do naprawdę ciemnego nieba. Skutki tego zjawiska są wielowymiarowe: od zaburzeń snu i spadku poziomu melatoniny, po negatywny wpływ na zdrowie psychiczne, ale także na ekosystemy – sztuczne światło zakłóca orientację zwierząt nocnych i ogranicza aktywność zapylaczy. Dusking staje się więc nie tylko praktyką indywidualną, lecz także subtelną formą sprzeciwu wobec świata funkcjonującego w trybie 24/7. Organizowane w Holandii wspólne sesje obserwowania zmierzchu (gromadzące setki uczestników nad rzeką Amstel czy podczas wydarzeń kulturalnych) pokazują, że powszechna jest potrzeba wyciszenia i kontaktu z naturalnym cyklem dnia. W tym sensie prosty gest zatrzymania się o zmierzchu zyskuje dziś nowe znaczenie i jest sposobem na odzyskanie uwagi, kontaktu z naturą i doświadczenia ciemności, która – jak podkreślają badacze – jest równie istotna dla życia jak światło. Źródła: BBC, The Guardian, Country & Townhouse, Science Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Król incognito w kokpicie. Przez lata w tajemnicy woził pasażerów po Europie
Przez lata woził pasażerów po Europie, nie zdradzając swojej tożsamości. Król Niderlandów Willem-Alexander był aktywnym pilotem liniowym, łącząc obowiązki monarchy z pasją do latania.
Spis treści: Król za sterami samolotu Pasażerowie nie mieli pojęcia Co dalej z lataniem króla? Willem-Alexander to jeden z nielicznych monarchów na świecie, którzy prowadzili tak „zwyczajne” życie zawodowe. Jako drugi pilot w KLM przez lata uczestniczył w regularnych lotach pasażerskich, pozostając anonimowy dla większości podróżnych. Jego historia to niezwykłe połączenie królewskiej funkcji i codziennej pracy w kokpicie. Król za sterami samolotu KLM potwierdził, że król Niderlandów przez długi czas latał jako co-pilot na Boeingach 737, obsługując regularne rejsy pasażerskie w Europie. Używał przy tym pseudonimu „Meneer van Buren”, co pozwalało mu zachować prywatność i funkcjonować jak każdy inny członek załogi. Jako pilot liniowy musiał spełniać te same wymagania co inni – przechodził regularne szkolenia, testy symulatorowe i badania medyczne, a także utrzymywał odpowiednią liczbę godzin w powietrzu, by zachować licencję. Latanie nie było więc symboliczną pasją, lecz realną, wymagającą odpowiedzialności pracą. Regularne loty – często kilka razy w miesiącu – były dla monarchy sposobem na oderwanie się od obowiązków państwowych. W wywiadach podkreślał, że największą satysfakcję daje mu pełne skupienie na procedurach i technice, gdzie liczą się konkretne decyzje, a nie protokół dyplomatyczny. Co więcej, Willem-Alexander przyznał, że gdyby nie urodził się w rodzinie królewskiej, zostałby zawodowym pilotem. Fascynacja lotnictwem towarzyszy mu od młodości – jeszcze zanim objął tron, zdobywał kolejne uprawnienia i doświadczenie, które później pozwoliły mu zasiąść w kokpicie komercyjnego samolotu. Pasażerowie nie mieli pojęcia Większość podróżnych nie zdawała sobie sprawy, kto siedzi w kokpicie. Król rzadko ujawniał swoją tożsamość, choć czasem zdradzał go charakterystyczny głos podczas komunikatów pokładowych – zwłaszcza gdy przedstawiał się jako kapitan lub drugi pilot. Jak sam przyznawał, te krótkie momenty kontaktu z pasażerami były jedną z niewielu sytuacji, w których mógł być po prostu częścią załogi, a nie głową państwa. Na pokładzie obowiązywały jednak te same zasady bezpieczeństwa i procedury, co wobec każdego pilota – bez wyjątków wynikających z jego statusu. Załogi były wcześniej informowane o jego obecności, ale dla pasażerów pozostawał anonimowy. Taka organizacja pozwalała zachować zarówno pełen profesjonalizm operacyjny, jak i dyskrecję. W ten sposób tysiące osób mogły lecieć z monarchą, nie mając o tym najmniejszego pojęcia. Co ciekawe, sporadycznie zdarzały się sytuacje, gdy ktoś go rozpoznawał – najczęściej już po wylądowaniu. Ta nietypowa praktyka sprawiła, że Willem-Alexander zyskał opinię jednego z najbardziej „normalnych” królów Europy, który potrafi funkcjonować poza oficjalnym ceremoniałem i protokołem. Co dalej z lataniem króla? Zmiany we flocie KLM mogą wpłynąć na przyszłość królewskiej kariery pilota. Linie stopniowo zastępują Boeingi 737 nowoczesnymi Airbusami A321 neo, które różnią się zarówno systemami pokładowymi, jak i filozofią sterowania. Oznacza to konieczność przejścia pełnego szkolenia typowego, obejmującego naukę nowych procedur, treningi w symulatorze oraz egzaminy certyfikacyjne. Dla Willema-Alexandra nie byłoby to jednak niczym wyjątkowym – jako aktywny pilot już wcześniej przechodził podobne procesy, utrzymując swoje uprawnienia zgodnie z rygorystycznymi normami lotniczymi. Eksperci podkreślają, że przesiadka na A321neo to naturalny krok w karierze każdego pilota operującego w europejskich liniach. Sam król wielokrotnie zaznaczał, że chce nadal latać, traktując to jako ważną część swojego życia. Wszystko wskazuje więc na to, że jego przygoda z lotnictwem jeszcze się nie kończy – nawet jeśli będzie wymagała dostosowania się do nowej generacji samolotów i kolejnych szkoleń. Źródło: BBC News Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Te miejsca lada dzień zakwitną na różowo. Spektakularne wiśnie zobaczysz blisko Polski
Kwitnące wiśnie to niekwestionowany symbol japońskiej wiosny, który co roku przyciąga tysiące turystów spragnionych widoku różowych płatków. Choć tradycja hanami wywodzi się z Azji, podobne spektakle przyrody można dziś podziwiać w sercu Nowego Jorku czy na ulicach europejskich miast.
W tym artykule: Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Tak wygląda Central Park wiosną Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Japonia przywodzi na myśl na wiele skojarzeń, ale wiosną są to przede wszystkim kwitnące wiśnie. Różowawe kwiaty symbolizują efemeryczną naturę życia i piękno nowych początków. Każdej wiosny, poza pandemiczną przerwą, do Japonii przylatują tysiące turystów aby na własne oczy zobaczyć ten wyjątkowy spektakl w przyrodzie. W parkach, świątyniach i sanktuariach robi się wtedy tłoczno. Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Sezon kwitnienia wiśni w Japonii zwykle rozpoczyna się na południu, a następnie przesuwa się na północ. Zaczyna się na przełomie marca i kwietnia i zazwyczaj trwa około pięciu tygodniu. Szczyt kwitnienia przypada w różnym czasie w zależności od regionu i pogody. Najpopularniejszym miejscem do oglądania kwitnących wiśni w Japonii jest park Ueno w Tokio. Inne sprawdzone miejscówki to: Ścieżka Filozofów w Kioto, park Nakanoshima w Osace, ogród Shukkeien w Hiroszimie. Oglądanie kwitnących wiśni to nie tylko atrakcja turystyczna. To wiekowa tradycja, nazywana przez Japończyków hanami. Pod koniec marca i na początku kwietnia ludzie zbierają się w parkach, aby śpiewać, pić sake, a nawet pisać wiersze. Wszystko ku chwale otaczającego piękna. Współcześnie zakochani i całe rodziny wykorzystują ten czas na sesje fotograficzne w plenerze. Kwiat wiśni jest integralną częścią kultury japońskiej. Motyw ten pojawia się w dziełach sztuki, literaturze, a nawet na monetach jenów. Przypomina o kruchości życia i docenianiu każdej chwili. Tak wygląda Central Park wiosną Nie tylko w Japonii wiosna patrzy przez różowe okulary. Kwitnące wiśnie są również symbolem nowojorskiego Central Parku. Jedna z odmian (Okame) rosnących wzdłuż zachodniej strony zbiornika wodnego zdążyła już zakwitnąć. Kolejne dopiero czekają na swój szczyt. Nowojorczycy i turyści mogą śledzić, gdzie w Central Parku jest już różowo za pomocą aplikacji przygotowanej przez Central Park Conservancy. David Bayne, kierownik ds. zarządzania krajobrazem wytłumaczył w komunikacie prasowym, że łagodne przejście z zimowej aury na wiosenno-letnią sprzyja wczesnemu kwitnięciu wiśni. Nagłe upały mogłyby zaburzyć rytm przyrody. Łącznie w Central Parku na ponad 340 hektarach rosną cztery rodzaje wiśni: Kwanzan (znany z ciemnoróżowego odcienia), Higan (białe i różowe kwiaty), Yoshino (białe kwiaty), Okame (różowe kwiaty). Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Pola Marsowe w Paryżu Trudno o bardziej malownicze miejsce na piknik niż Pola Marsowe w Paryżu. Szczególnie wiosną robi się tam jeszcze bardziej fotogenicznie. To zasługa kwitnących wiśni. Co prawda nie ma ich tam tak wiele jak w Central Parku, ale to nie szkodzi. Okolica, w tym wieża Eiffla, dopełnia wrażenia estetyczne. Bonn w Niemczech Mniej oczywistym wyborem jest Bonn położone w zachodnich Niemczech. W kwietniu turystyka sprowadza się tam do dwóch ulic: Heerstrasse i Breite Straße. Rosnące wzdłuż nich wiśnie zostały przywiezione z Japonii po zjednoczeniu Niemiec. Heerstrasse jest nazywana przez mieszkańców „Aleją Kwitnącej Wiśni” i nie ma co się dziwić. Wiosną wygląda jak różowy tunel. Taka sceneria przyciąga fotografów z całego kraju i zagranicy. Kersenbloesempark w Amstelveen/Amsterdamie Znanym i sprawdzony miejscem jest również Kersenbloesempark położony niedaleko lotniska Amsterdam Schiphol. Podarowane miastu przez Japanese Women’s Club w 2000 roku prawdziwe japońskie drzewa sakura tworzą jeden z najlepszych ogrodów kwitnących wiśni w Europie. Każde drzewo ma nawet swoją własną nazwę – są to imiona kobiet w języku japońskim lub holenderskim. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Podbiła Paryż i serca mężczyzn. Historia Maty Hari zakończyła się przed plutonem egzekucyjnym
Mata Hari bez wątpienia była jedną z najbardziej enigmatycznych postaci XX wieku. Dziś, ponad 100 lat po egzekucji, kobieta oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec, która miała przyczynić się do śmierci tysięcy francuskich żołnierzy, wciąż budzi kontrowersje. Czy była zimnokrwistą agentką H-21, która sprzedawała sekrety aliantów za futra i biżuterię? A może należy postrzegać ją jako kozła ofiarnego, który był potrzebny francuskiej armii do podniesienia morale w krytycznym momencie I wojny światowej?
Spis treści: Mała księżniczka tatusia. Dzieciństwo Maty Hari Nieszczęśliwa żona Paryż u stóp Maty Hari Pułapka wojny Aresztowanie i egzekucja Maty Hari Margaretha Zelle stworzyła Matę Hari, by uciec od szarej rzeczywistości nieszczęśliwej żony z holenderskiej prowincji. Ta kreacja dała jej sławę, pieniądze i miłość. Sprawiła, że stała się archetypem femme fatale. Ostatecznie stała się jednak przyczyną jej zguby. Mała księżniczka tatusia. Dzieciństwo Maty Hari Mata Hari, a właściwie – Margaretha Geertruida Zelle, urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden, w północnej holenderskiej prowincji Fryzja. Jej ojciec, Adam Zelle, był zamożnym kupcem, właścicielem dobrze prosperującego sklepu z kapeluszami. Matka, Antje van der Meulen, pochodziła z zamożnej fryzyjskiej rodziny. Adam rozpieszczał córkę ponad miarę. Nazywał ją swoją małą księżniczką, a Margaretha dorastała w przekonaniu o własnej wyjątkowości. Zaszczepił w niej przekonanie, że jest stworzona do wyższych celów, co w późniejszych latach stało się zarówno jej siłą napędową, jak i zgubą. Margaretha była świetnie przygotowana do bycia podziwianą, ale nie do pracy i trudów codziennego życia. Rozpad rodziny Zelle Beztroskie dzieciństwo Margarethy skończyło się gwałtownie w 1889 roku. Skłonny do ryzykownych inwestycji Adam ulokował cały majątek w wątpliwych operacjach giełdowych, co dla niego i jego rodziny okazało się katastrofą. Zelle zbankrutował, tracąc nie tylko majątek, ale i reputację w konserwatywnym społeczeństwie. Upadek finansowy pociągnął za sobą natychmiastowy rozpad rodziny. Antje rozwiodła się z mężem, a rodzina przestała istnieć. Największy cios nadszedł jednak w 1891 roku, kiedy zmarła matka Margarethy, prawdopodobnie wycieńczona stresem i chorobą. Dziewczynka, w wieku 15 lat, została sama. Ojciec ożenił się ponownie, a rodzeństwo zostało rozdzielone między krewnych. Skandal w Lejdzie Margaretha została wysłana do szkoły w Lejdzie, gdzie miała kształcić się na przedszkolankę. Był to jeden z niewielu szanowanych zawodów dostępnych dla kobiet z dobrego domu, które utraciły posag. Mieszkała tam u swojego chrzestnego, następnie przeniosła się do internatu. Wkrótce jej magnetyzm i niekonwencjonalne zachowanie sprowadziły na nią kłopoty. Dyrektor szkoły, Wybrandus Haanstra, zaczął okazywać jej niezdrowe zainteresowanie. Wybuchł skandal obyczajowy. Choć szczegóły pozostają niejasne, a wina prawdopodobnie leżała po stronie dorosłego mężczyzny, to Margaretha została usunięta z placówki. Zamieszkała wówczas u wujka w Hadze. Nieszczęśliwa żona Młoda, bo 18-letnia dziewczyna, zapragnęła wyrwać się z zależności od krewnych. Jedynym wyjściem z sytuacji, w której się znalazła, było zamążpójście. W marcu 1895 roku odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne zamieszczone w gazecie „Nieuws van den Dag”. Autorem anonsu był Rudolph MacLeod, oficer korpusu kolonialnego, starszy od niej o ponad 20 lat. MacLeod wydawał się idealną partią dla zubożałej panny z aspiracjami. Był oficerem, co gwarantowało pozycję towarzyską, i służył w Holenderskich Indiach Wschodnich (obecna Indonezja), co obiecywało podróże i ucieczkę z nudnej Holandii. Po krótkiej korespondencji i kilku spotkaniach, para zaręczyła się. Pobrali się w Amsterdamie 11 lipca 1895 roku. Piekło małżeńskiego życia W maju 1897 roku małżeństwo wyruszyło do Batawii, skąd udali się do garnizonu w Malang na wschodniej Jawie. Życie w koloniach nie miało w sobie jednak żadnego romantyzmu. Rudolph, choć pochodził z dobrej rodziny, okazał się alkoholikiem i hazardzistą, który nie potrafił utrzymać rąk na wodzy. Otwarcie zdradzał żonę, utrzymując kochankę. Co gorsza, zaraził Margarethę syfilisem – chorobą, która w tamtych czasach była wyrokiem, a jej leczenie oparte na rtęci było równie niebezpieczne co samo schorzenie. Śmierć Normana Para doczekała się dwójki dzieci – syna Normana-Johna i córki Louise Jeanne. W 1899 roku, gdy rodzina przebywała w Medanie na Sumatrze, doszło do tragedii, która ostatecznie zniszczyła ich małżeństwo. Dzieci ciężko zachorowały. Syn zmarł 27 czerwca 1899 roku. Córka cudem przeżyła, choć jej zdrowie zostało trwale nadszarpnięte. Narodziny „oka dnia” By złagodzić ból po stracie, Margaretha zaczęła szukać ukojenia w lokalnej kulturze. Uczyła się malajskiego, nosiła sarongi i – co najważniejsze – obserwowała lokalne tańce. To właśnie wtedy narodziła się w jej głowie postać, którą później miała przedstawić światu. Zafascynowana zmysłowością i religijnym wymiarem tańców indonezyjskich, przyjęła pseudonim Mata Hari, co dosłownie oznacza „oko dnia”. Bolesny rozwód W 1902 roku małżeństwo wróciło do Holandii. Ich związek de facto był już tylko fikcją. Wkrótce Margaretha odeszła od męża, zabierając córkę. Uzyskała separację, ale Rudolph odmówił płacenia alimentów. Dzięki swoim wpływom, odebrał jej Louise Jeanne. W 1906 roku oficjalnie orzeczono rozwód. Ale pozostawiona bez środków do życia kobieta już w 1903 roku zdecydowała o wyjeździe do Paryża. Paryż u stóp Maty Hari W tamtym czasie we francuskiej stolicy panowała obsesja na punkcie orientalizmu. W modzie było wszystko, co wschodnie, tajemnicze i zmysłowe. Margaretha, ze swoimi ciemnymi oczami, włosami i wspomnieniami z Jawy, idealnie wpisywała się w ten trend. Stała się Matą Hari, świętą tancerką ze świątyń Śiwy, która od dzieciństwa była wtajemniczana w arkana sakralnego tańca przez kapłanki na Jawie. Jej kostiumy były dziełami sztuki, zaprojektowanymi tak, by więcej odsłaniać niż zakrywać. Przełom w jej karierze nastąpił 13 marca 1905 roku, kiedy Émile Guimet, bogaty przemysłowiec i założyciel prestiżowego muzeum, zaprosił ją do występu w swojej bibliotece. W obecności dyplomatów, artystów i arystokracji, zaprezentowała swój zmysłowy taniec. Reakcja była natychmiastowa i euforyczna. Publiczność oszalała. Krytycy pisali o niej w samych superlatywach. Królowa kurtyzan Przez następną dekadę, Mata Hari występowała na najbardziej prestiżowych scenach Europy: w Berlinie, Wiedniu, Monte Carlo, Madrycie i Mediolanie. Jednak taniec był tylko częścią jej biznesu, a z czasem stał się jedynie pretekstem. Była przede wszystkim luksusową kurtyzaną, jedną z najsłynniejszych w Europie. Sypiała z arystokratami, bankierami, politykami i – co najważniejsze dla jej późniejszego losu – wysokiej rangi oficerami wojskowymi z różnych krajów. Pułapka wojny Wybuch I wojny światowej zastał ją w Berlinie. Granice zostały zamknięte, a atmosfera w Niemczech stała się wroga wobec cudzoziemców. Władze niemieckie zamroziły jej aktywa i skonfiskowały futra i biżuterię. W jednej chwili Mata Hari straciła wszystko. Udało jej się uciec pociągiem do neutralnej Holandii. W Amsterdamie zamieszkała w skromnym hotelu, daleko od luksusów, do których przywykła. Podejrzenia o szpiegostwo Wracając do Paryża, musiała wybrać drogę przez Wielką Brytanię i Hiszpanię. Samotna kobieta podróżująca z wieloma bagażami zwróciła uwagę brytyjskich służb wywiadowczych. W 1915 roku została zatrzymana i przesłuchana, ale zwolniono ją z braku dowodów. Brytyjczycy uznali ją za niegroźną kurtyzanę. Jednak Francuzi zaczęli gromadzić teczkę. Fatalna decyzja Jeszcze w tym samym roku odwiedził ją Karl von Kramer, niemiecki konsul w Amsterdamie i szef wywiadu na ten rejon. Zaoferował jej 20 tys. franków w zamian za dostarczenie informacji z Paryża. Mata Hari przyjęła pieniądze. W jej mniemaniu, była to rekompensata za straty poniesione w Niemczech, a nie zapłata za zdradę. Dla Niemców stała się jednak oficjalnie agentką o kryptonimie H-21. Francuski werbunek Wiedziała, że jest obserwowana. Sama zgłosiła się do francuskich władz. Georges Ladoux, szef francuskiego kontrwywiadu, zaproponował jej pracę dla Francji. Za swoje usługi zażądała miliona franków, nie wiedząc, że przebiegły oficer zastawia na nią pułapkę. Podczas misji w Hiszpanii miała zdobyć informacje od Arnolda Kalle, niemieckiego attaché. Ten szybko zorientował się, że ma do czynienia z podwójną agentką. Kalle wysłał do Berlina serię depesz radiowych. We wiadomościach szczegółowo opisywał „pożyteczne działania agentki H-21”. Co istotne, Niemcy użyli do transmisji starego szyfru, o którym doskonale wiedzieli, że został już złamany przez Francuzów. Była to celowa dekonspiracja. Aresztowanie i egzekucja Maty Hari Do Paryża wróciła w 1917 roku, ale zamiast obiecanego miliona franków czekało ją aresztowanie. Została zatrzymana 13 lutego. Proces odbył się 24 i 25 lipca 1917 roku. Mimo braku twardych dowodów na to, że Mata Hari przekazała jakiekolwiek istotne informacje, została uznana winną i skazana na śmierć przez rozstrzelanie. Wyrok wykonano 15 października 1917 roku. Stojąc przed plutonem egzekucyjnym, odmówiła założenia opaski na oczy. Zanim padły strzały, posłała całusa swoim oprawcom. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Gdańsk może i jest piękniejszy, ale to polskie miasto skradło moje serce". Holenderski influencer ocenił je 10/10
Luke Patrick Hoogmoed to popularny holenderski influencer i podróżnik, którego profil na Instagramie obserwuje blisko 667 tysięcy osób. Podczas wizyty w Polsce postanowił ocenić odwiedzane miasta i przyznać im własne noty. Które z nich wypadło najlepiej w jego zestawieniu?
W tym artykule: Holender wybrał najlepsze miasto w Polsce Podróżnik zdradza, co najbardziej podoba mu się w Polsce Polska z roku na rok zdobywa coraz większe uznanie na świecie. Zagraniczne media nie szczędzą komplementów, a pozytywne publikacje sprawiają, że przyjeżdża do nas coraz więcej turystów, w tym znanych influencerów i podróżników. Do tego grona można zaliczyć Luke'a Patricka Hoogmoeda (384 tys. obserwujących na Instagramie). Holender odwiedził nasz kraj i wskazał miasto, które zrobiło na nim największe wrażenie. Holender wybrał najlepsze miasto w Polsce Jak już zostało wspomniane, Luke Patrick Hoogmoed to popularny holenderski influencer, który przemierza Europę w poszukiwaniu miejsc wartych zobaczenia. Swoimi podróżami inspiruje szerokie grono odbiorców, recenzując zarówno największe stolice, jak i mniej znane zakątki Starego Kontynentu. Niedawno zawitał do Polski, gdzie miał okazję poznać kilka miast i przekonać się na własnej skórze, co każde z nich ma do zaoferowania. Aby wyłonić najlepsze, przyznawał im oceny w skali od 1 do 10. Maksymalną notę otrzymało tylko jedno – Wrocław. – Moim ulubionym miastem w Polsce jest Wrocław! Choć Gdańsk może i jest piękniejszy, to we Wrocławiu jestem absolutnie zakochany. Wchodząc do miasta, czułem się, jakbym wchodził do parku rozrywki. Różnorodność architektoniczna jest niesamowita, a fakt, że jest znacznie spokojniej niż w Krakowie czy Warszawie, sprawia, że jest to moje ulubione miasto w Polsce – przyznał podróżnik z Niderlandów. Równie wysoko oceniona został Warszawa, która otrzymała 9 punktów. Luke nie ukrywał, że to stolica Polski jest mu szczególnie bliska, bo odwiedza ją najczęściej. Ponadto docenił jej dynamiczny charakter i nowoczesność, a także podobieństwo do rodzinnego Rotterdamu. – Może nie jest najpiękniejszym miastem w Polsce, ale z pewnością najbardziej tętniącym życiem. Kolejnym powodem, dla którego kocham Warszawę, jest to, że przypomina mi moje rodzinne miasto, Rotterdam – dodał. W rankingu pojawił się także Gdańsk z wynikiem 8 punktów, a nieco niżej uplasowały się Katowice, które zdobyły 6. Najsłabiej oceniona została Częstochowa – otrzymała zaledwie 5 punktów. Hoogmoed przyznał jednak, że jego ocena mogła wynikać z ograniczonego czasu na zwiedzanie „duchowej stolicy Polski”. – Chociaż nie żałuję wizyty, miasto wydawało mi się raczej nudne. Być może nie zwiedziłem go zbyt dokładnie” – zaznaczył. Podróżnik zdradza, co najbardziej podoba mu się w Polsce W innym nagraniu Luke podzielił się swoimi spostrzeżeniami na temat Polski. Największe wrażenie zrobiło na nim poczucie bezpieczeństwa. Gość z Rotterdamu zauważył, że kawiarnie zostawiają krzesła i stoliki na zewnątrz po zamknięciu, ponieważ poziom kradzieży jest znikomy. Zachwyciła go także czystość ulic, zwłaszcza w Warszawie, gdzie – jak żartobliwie stwierdził – „można jeść z chodnika”. Hoogmoed zwrócił również uwagę na polskie tradycje świętowania. Zaskoczyło go, że imieniny są w Polsce często ważniejsze niż urodziny, a ich obchody bywają bardziej uroczyste. Nie ukrywał też, że język polski jest dla niego zupełnie niezrozumiały i zna jedynie podstawowe zwroty, takie jak „dziękuję” czy „dzień dobry”. Na koniec podkreślił, że Polacy są niezwykle dumni ze swojego kraju. Jego zdaniem to cecha, której mieszkańcy Zachodu mogliby się od nas nauczyć. Warto przypomnieć, że polskie miasta coraz częściej pojawiają się w międzynarodowych rankingach. Niedawno CNN poleciło Gdańsk jako jeden z najlepszych kierunków na 2025 rok. Z kolei brytyjski dziennik „The Independent” wyróżnił Lublin jako miasto, które warto odwiedzić w najbliższych miesiącach. Źródła: instagram.com/@lukepatrickh; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nadchodzi nowa era transportu. Futurystyczne kapsuły odmienią podróżowanie po Europie
Nowoczesne systemy transportowe mogą w najbliższych dekadach całkowicie zmienić sposób przemieszczania się między miastami. Choć dziś podróż między europejskimi metropoliami wciąż oznacza konieczność wyboru między samolotem a koleją, rozwijane są rozwiązania, które mogą skrócić ten czas nawet kilkukrotnie. Jednym z najbardziej zaawansowanych projektów jest Hyperloop – koncepcja transportu kapsułowego, dzięki której podróż między Warszawą a Berlinem mogłaby trwać mniej niż pół godziny.
Spis treści: Na czym polega technologia Hyperloop i jak działa transport kapsułowy? Europejskie testy Hyperloop. Jak rozwija się projekt w Holandii? Co powstrzymuje wdrożenie Hyperloop na szeroką skalę? Hyperloop to system oparty na kapsułach pasażerskich poruszających się w zamkniętych tunelach o niskim ciśnieniu, co pozwala znacząco ograniczyć opór powietrza i osiągać prędkości przekraczające 900 km/h. W praktyce oznaczałoby to możliwość pokonywania tras między największymi europejskimi miastami w czasie porównywalnym z dojazdem na lotnisko. Według założeń projektowych przejazd z Londynu do Paryża mógłby zająć mniej niż 30 minut, a połączenie Amsterdamu z Berlinem – niewiele ponad godzinę. Choć jeszcze niedawno koncepcja ta funkcjonowała głównie jako eksperyment technologiczny, dziś jej rozwój testowany jest w specjalistycznym ośrodku badawczym w Holandii, gdzie analizowane są możliwości wdrożenia systemu w realnej infrastrukturze transportowej. Na czym polega technologia Hyperloop i jak działa transport kapsułowy? Choć koncepcja transportu próżniowego pojawiała się wcześniej w literaturze science fiction oraz projektach inżynierskich XX wieku, dopiero w drugiej dekadzie XXI wieku zaczęto rozważać jej praktyczne zastosowanie na większą skalę. Przełomowym momentem okazała się publikacja z 2013 roku, w której Elon Musk przedstawił szczegółową wizję systemu Hyperloop – zakładającego przemieszczanie kapsuł pasażerskich wewnątrz niemal całkowicie szczelnych tuneli o obniżonym ciśnieniu. Co istotne, przedsiębiorca nie zdecydował się samodzielnie realizować projektu, lecz udostępnił jego założenia w formule open source, zachęcając firmy technologiczne oraz środowisko inżynieryjne do dalszego rozwijania koncepcji. W konsekwencji powstało wiele niezależnych inicjatyw badawczych, a także konkursy organizowane przez SpaceX, które umożliwiły studentom i startupom testowanie prototypów kapsuł na torze doświadczalnym w Kalifornii. Sam system opiera się na idei ograniczenia oporu aerodynamicznego (jednego z głównych czynników spowalniających tradycyjne środki transportu) poprzez umieszczenie kapsuł w środowisku o niskim ciśnieniu. W rezultacie pojazdy nie muszą pokonywać tak dużego oporu powietrza jak samoloty czy pociągi dużych prędkości, dzięki czemu mogą osiągać prędkości przekraczające nawet 1000 km/h. Dodatkowo zastosowanie silników liniowych oraz technologii lewitacji magnetycznej eliminuje fizyczny kontakt kapsuły z powierzchnią toru, co znacząco redukuje tarcie toczne. W efekcie system – przynajmniej w teorii – mógłby umożliwić pokonywanie kilkusetkilometrowych tras w czasie krótszym niż lot samolotem przy jednoczesnym ograniczeniu zużycia energii, zwłaszcza jeśli infrastruktura byłaby zasilana odnawialnymi źródłami, takimi jak energia słoneczna. Europejskie testy Hyperloop. Jak rozwija się projekt w Holandii? Jednym z najważniejszych ośrodków rozwoju technologii Hyperloop w Europie pozostaje dziś Holandia, w której w 2024 roku w miejscowości Veendam uruchomiono European Hyperloop Center. To właśnie tam inżynierowie pracują nad przekształceniem koncepcji znanej dotąd głównie z projektów koncepcyjnych w realny system transportowy. We wrześniu 2025 roku startup Hardt Hyperloop poinformował o zakończeniu kolejnej serii testów, podczas których kapsuła osiągnęła prędkość 85 km/h na torze o długości 420 metrów. Choć wynik ten znacząco odbiega od docelowych założeń przekraczających 700 km/h, kluczowe znaczenie miało co innego – po raz pierwszy przeprowadzono udany manewr zmiany toru jazdy w zamkniętym systemie bez wykorzystania tradycyjnych, ruchomych zwrotnic. Opracowany w Holandii mechanizm umożliwia kapsułom płynne przełączanie się między trasami bez ingerencji mechanicznej w infrastrukturę, co stanowi jeden z fundamentów budowy przyszłej sieci transportowej, a nie jedynie pojedynczych linii testowych. W praktyce oznacza to, że Hyperloop może funkcjonować jako rozgałęziony system połączeń, podobny do współczesnych sieci kolejowych czy lotniczych, zamiast ograniczać się do jednej trasy od punktu do punktu. W European Hyperloop Center przeprowadzono już ponad 750 misji testowych, których celem jest nie tylko rozwój technologii lewitacji czy napędu liniowego, lecz także wypracowanie wspólnych standardów bezpieczeństwa i interoperacyjności na poziomie europejskim. Postępy te wpisują się w szerszą strategię ograniczania lotów krótkodystansowych w ramach polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Zwolennicy systemu wskazują bowiem, że kapsuły poruszające się w niemal próżniowych tunelach mogą zużywać znacznie mniej energii niż samoloty czy nawet szybkie pociągi, co potencjalnie pozwoliłoby ograniczyć emisję CO₂ w sektorze transportu. Co powstrzymuje wdrożenie Hyperloop na szeroką skalę? Pomimo postępów technologicznych oraz rosnącego zainteresowania ze strony sektora publicznego i prywatnego, wdrożenie systemu Hyperloop na szeroką skalę nadal napotyka liczne bariery o charakterze technicznym, finansowym i regulacyjnym. Największym wyzwaniem pozostaje infrastruktura – budowa setek kilometrów szczelnych tuneli próżniowych, które musiałyby być odporne na zmienne temperatury, naprężenia materiałowe, wibracje czy różnice ciśnienia atmosferycznego, wymaga zastosowania zaawansowanych technologii konstrukcyjnych oraz wielomiliardowych inwestycji. Samo utrzymanie niemal próżniowych warunków na długich odcinkach tras stanowi skomplikowane przedsięwzięcie inżynieryjne, które dotąd nie zostało przetestowane w warunkach komercyjnych. Dodatkowo pojawiają się kwestie związane z bezpieczeństwem pasażerów, procedurami ewakuacyjnymi czy integracją nowego systemu z istniejącą infrastrukturą transportową. Doświadczenia ze Stanów Zjednoczonych pokazują, że nawet zaawansowane projekty mogą napotkać trudności – w 2023 roku firma Virgin Hyperloop zakończyła testy pasażerskie m.in. ze względu na wyzwania finansowe oraz złożoność procesu regulacyjnego. Krytycy zwracają także uwagę na ograniczoną przepustowość kapsuł, które w obecnych założeniach mogą pomieścić mniej osób niż standardowe składy kolejowe, co rodzi pytania o efektywność systemu w kontekście transportu masowego. W efekcie, mimo dynamicznego rozwoju testów w ostatnich latach, Hyperloop pozostaje projektem na etapie infrastrukturalnym, którego dalsze wdrażanie uzależnione jest nie tylko od postępu technologicznego, lecz także od decyzji inwestycyjnych rządów, instytucji publicznych oraz prywatnych konsorcjów transportowych. To właśnie te czynniki w największym stopniu determinują tempo prac i przesądzają o tym, kiedy – oraz czy – system będzie mógł zostać wprowadzony do codziennego użytku. Źródła: Daily Mail, Wszystko Co Najważniejsze, Przystanek Nauka, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kobiety nauczyły łowców i zbieraczy uprawy roli? Tak sugerują badania DNA w Zachodniej Europie
Rola kobiet w rozwoju rolnictwa w Europie okazała się większa, niż dotąd sądzono. Analiza kopalnego DNA z Belgii i Holandii pokazuje, że to właśnie one przekazywały wiedzę o uprawach i hodowli. Zmiany zachodziły powoli i bez gwałtownej wymiany ludności. To jeden z najciekawszych wniosków najnowszych badań genetycznych.
Europa od dawna była areną olbrzymich migracji. Jedną z nich była ta, która miała miejsce około 6500 lat p.n.e., kiedy z Anatolii zaczęli napływać pierwsi rolnicy. Przynieśli ze sobą udomowione zboża i zwierzęta hodowlane. To zjawisko nazywane jest neolityzacją. Nie we wszystkich miejscach ten proces przebiegał szybko. Na przykład na obecnych terenach Polski pierwsze osady rolników pochodzą z już z drugiej połowy VI tysiąclecia p.n.e. Ale były w Europie enklawy, gdzie dawne społeczności łowiecko-zbierackie uchowały się zdecydowanie dłużej. Kobiety jako ambasadorki nowej wiedzy Analiza DNA ujawniła, że kiedy około 4500 lat p.n.e. rolnictwo dotarło do dzisiejszej Belgii i Holandii, nie wywołało ono genetycznego trzęsienia ziemi. Zamiast gwałtownej wymiany populacji, doszło do powolnego przenikania się dwóch grup – zastanej łowiecko-zbierackiej i imigrantów-rolników. Kluczową rolę w tym procesie odegrały kobiety z rolniczych społeczności. Badania chromosomu X oraz mitochondrialnego DNA wykazały, że to imigrantki „wżeniały się” z lokalnie żyjącymi mężczyznami. W ten sposób – zdaniem naukowców – dzieliły się nie tylko swoimi genami, ale przede wszystkim bezcenną wiedzą na temat upraw i hodowli. – Badanie to ujawniło również kluczową rolę, jaką kobiety odegrały w przekazywaniu wiedzy od napływających społeczności rolniczych lokalnym łowcom-zbieraczom. Dzięki badaniom kopalnego DNA możemy nie tylko odkryć przeszłość, ale także dać wyraz nieocenionej, choć często pomijanej roli, jaką kobiety odegrały w kształtowaniu ewolucji człowieka – skomentowała współautorka badania, dr Maria Pala z University of Huddersfield. Powolne zmiany wśród łowców W regionie dolnego Renu i Mozy wysoki poziom domieszki genetycznej od łowców-zbieraczy (wynoszący około 50%) utrzymywał się wyjątkowo długo, bo aż do końca neolitu, czyli do około 2500 r. p.n.e. Był to ewenement na skalę europejską, gdyż w innych częściach kontynentu geny te zostały znacznie szybciej zdominowane przez rolników. Do takiego wniosku doszedł międzynarodowy zespół badaczy, który opublikował na ten temat artykuł w „Nature”. Kierował nimi prof. David Reich z Uniwersytetu Harvarda. Genetyka oknem na pradziejowe relacje W jaki sposób naukowcom udało się dojść do wniosków o dużej roli kobiet? Połączyli techniki archeologiczne, biologiczne i zaawansowane modelowanie statystyczne. Przeanalizowali dane genomowe 112 osób, które żyły w okresie od 8500 do 1700 r. p.n.e. Dane te pochodziły ze szczątków ludzkich odkrytych w regionie dolnego Renu i Mozy, obejmującym dzisiejszą Belgię, Holandię oraz przyległe części Niemiec. Materiał badawczy obejmował zarówno nowo odkryte szczątki z wykopalisk w jaskiniach, jak i wcześniej opublikowane dane. Jak wyglądały procedury laboratoryjne i pobieranie DNA? Prace laboratoryjne przeprowadzono w sterylnych pomieszczeniach, aby uniknąć zanieczyszczenia próbek współczesnym DNA. Naukowcy pobierali proszek kostny z zębów i kości długich. Stosowano wolnoobrotowe wiercenie, aby zapobiec termicznemu uszkodzeniu DNA. Zsekwencjonowano również genom mitochondrialny (dziedziczony w linii żeńskiej) oraz chromosom Y (w linii męskiej) i chromosom X. Nie tylko badania genetyczne Aby precyzyjnie osadzić dane genetyczne w czasie i kontekście kulturowym, naukowcy wykorzystali kilka narzędzi: Datowanie radiowęglowe. Wykonano 14 nowych pomiarów, aby potwierdzić wiek badanych osobników. Modelowanie qpAdm. To zaawansowane narzędzie statystyczne pozwoliło oszacować proporcje trzech głównych komponentów genetycznych (łowców-zbieraczy, wczesnych rolników i ludności stepowej) u każdej z badanych osób. Analiza IBD (Identity-by-Descent). Szukano długich wspólnych odcinków genomu między osobnikami. Pozwoliło to na wykrycie bliskich powiązań rodzinnych (nawet do dziesiątego stopnia pokrewieństwa) oraz dalekosiężnych kontaktów między populacjami oddalonymi o tysiące kilometrów. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Naukowcy odkryli nieznaną starożytną grę. Dzięki sztucznej inteligencji
W zbiorach holenderskiego muzeum od lat spoczywał niepozorny, biały kamień z naciętymi liniami. Spierano się o jego funkcję. Naukowcy postanowili zaprzęgnąć do pracy sztuczną inteligencję. Wynik? To gra planszowa. Takie, w które grano na podobnych zasadach znane były do tej pory dopiero z czasów średniowiecza.
Archeolodzy odkryli kilka dekad temu w czasie wykopalisk w starożytnym rzymskim mieście Coriovallum (dzisiejsze Heerlen w Holandii) nietypowy artefakt. Pierwotnie mógł być częścią ozdobnej kolumny lub kamienia nagrobnego, ale w późnym okresie rzymskim (ok. 250–476 r. n.e.) ktoś nadał mu nową funkcję. Wyryto na nim geometryczny wzór, który przypominał planszę do gry. Badacze nie znali jednak żadnej, z którą mogli ją powiązać. Uzbrojeni w nowoczesne technologie naukowcy postanowili jeszcze raz przyjrzeć się niezwykłemu obiektowi. Ale tym razem wspólnie ze sztuczną inteligencją. Na temat wyników, które udało się im uzyskać opublikowali artykuł na łamach „Antiquity”. To musi być gra Aby rozpocząć „karmienie” sztucznej inteligencji badacze musieli najpierw poczynić kilka założeń. Przede wszystkim uznać, że mają do czynienia z planszą do gry. – Zidentyfikowaliśmy ten obiekt jako grę ze względu na geometryczny wzór na jego górnej powierzchni oraz dowody na to, że został celowo ukształtowany – mówi główny autor badań, dr Walter Crist z Uniwersytetu w Lejdzie. Na powierzchni artefaktu dostrzeżono uszkodzenia, które byłyby zgodne z otarciami spowodowanymi przesuwaniem się po niej elementów gry, być może rodzaju pionków. Jak grać w nieznaną grę? Po tym teoretycznym założeniu badacze stanęli przed problemem. Plansza ma zupełnie nieznaną formę – nie odkryto drugiej podobnej. Aby ustalić, czy obiekt rzeczywiście był grą planszową, dr Crist i zespół naukowców z kilku instytucji w Holandii, Belgii i Australii wykorzystali sztuczną inteligencję do symulacji możliwych zestawów reguł w oparciu o zużycie obiektu. Korzystając z systemu Ludii, opartego na sztucznej inteligencji, naukowcy ustawili przeciwko sobie dwóch agentów AI do gry przeciwko sobie. Ten obiekt archeologiczny był planszą, na której AI miało ze sobą rozgrywać partie. Sztuczną inteligencję „nakarmiono” zestawem reguł wielu starożytnych gier planszowych udokumentowanych w Europie. Sztuczna inteligencja daje odpowiedź Z informacji uzyskanej dzięki pomocy SI naukowcy stwierdzili, że kamień był planszą do gry typu blokującego, w której głównym celem jest całkowite uniemożliwienie przeciwnikowi wykonania ruchu. Najbardziej prawdopodobny zestaw reguł zakłada starcie czterech pionków przeciwko dwóm. W tym wariancie jeden gracz ustawia swoje cztery elementy na jednej krawędzi planszy, a drugi dwa elementy po stronie przeciwnej. Ruchy odbywają się wzdłuż wyrytych linii oraz ich skrzyżowań, co doprowadziło do powstania mierzalnych śladów ścierania na powierzchni wapienia. Badacze ustalili, że zasady te przypominają mechanikę gier takich jak skandynawskie haretavl, gdzie gracze dążą do osaczenia czy też „upolowania” przeciwnika. Najstarsza taka gra Wykrycie gry blokującej w rzymskim Coriovallum przesuwa dowody na istnienie tego typu gier w Europie kilka stuleci wstecz. Dotychczas naukowcy uważali, że gry blokujące były znane od okresu średniowiecza. Odkrycie to poszerza naszą wiedzę o dziedzictwie ludycznym. Pokazuje, że rzymscy gracze mierzyli się z wyzwaniami intelektualnymi, które wcześniej przypisywano znacznie późniejszym kulturom. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tu czas płynie wolniej. Odkryj najbezpieczniejsze miejsca 2026 roku
Planując podróż za granicę, większość z nas zastanawia się nie tylko nad kierunkiem, lecz także poczuciem bezpieczeństwa. W świecie, który nieustannie się zmienia, ten aspekt podróży nabiera coraz większego znaczenia. Choć zdrowy rozsądek pozostaje najlepszym doradcą, są miejsca, w których można od razu poczuć spokój, harmonię i pewność, że nic nie zakłóci wyjazdu.
W czasach, gdy świat zdaje się balansować na granicy coraz większego podziału, pogłębiającej się rywalizacji i nieuchronnych napięć militarno-geopolitycznych, pojawia się pytanie – gdzie naprawdę można poczuć spokój? Bezpieczeństwo to dziś nie tylko brak wojen, ale też zaufanie do państwa, stabilna gospodarka i współpraca między ludźmi. W związku z tym powstała lista krajów, w których ten stan nie wynika z siły militarnej, lecz z kultury dialogu i wspólnej odpowiedzialności za przyszłość. Holandia przoduje w rankingu bezpieczeństwa podróży Co roku firma ubezpieczeniowa Berkshire Hathaway Travel Protection analizuje świat pod kątem bezpieczeństwa podróżnych, tworząc ranking krajów, w których można czuć się najspokojniej. W zestawieniu dotyczącym 2026 roku bezkonkurencyjna okazała się Holandia. To efekt wieloletniej polityki społecznej opartej na zaufaniu, równowadze i trosce o obywateli. Właśnie dzięki temu kraj zbudował stabilną gospodarkę i skuteczny system opieki zdrowotnej, co przełożyło się na wysoką jakość życia mieszkańców. Wszystkie te elementy razem stworzyły środowisko, w którym poczucie bezpieczeństwa stało się naturalne, a podróżni potrafią to dostrzec niemal od pierwszych chwil po przyjeździe. Eksperci Berkshire Hathaway podkreślili, że Holandia została nagrodzona za swoją „pokojową postawę”, a także m.in. za ochronę podróżujących kobiet, osób czarnoskórych i LGBTQIA+. Wyróżnienie to nie jest jednak jedynie efektem polityki administracyjnej, lecz rezultatem konsekwentnego budowania społeczeństwa, w którym inkluzywność i dialog mają taką samą wartość jak rozwój gospodarczy. Dzięki temu kraj w krótkim czasie przesunął się z 14. miejsca na pierwsze, udowadniając, że poczucie bezpieczeństwa można osiągnąć nie przez przewagę militarną, lecz przez współpracę i zaufanie. Warto dodać, że wraz ze wzrostem świadomości zmienił się też sposób, w jaki podróżni postrzegają bezpieczeństwo. Jak zauważył rzecznik Berkshire Hathaway w rozmowie z Travel + Leisure: „Obserwujemy zmianę w sposobie, w jaki podróżni definiują pojęcie bezpieczeństwa. Nie chodzi już tylko o wskaźniki przestępczości; ludzie biorą pod uwagę również dostęp do opieki zdrowotnej, stabilność klimatu i inkluzywność. Respondenci ankiety uznali, że Holandia przoduje we wszystkich tych kategoriach, dlatego tak silnie oddziałuje na podróżnych wkraczających w rok 2026”. Najbezpieczniejsze kraje i miasta świata w 2026 roku Na drugim miejscu uplasowała się Australia, której wysoka pozycja wynika z połączenia efektywnego systemu opieki zdrowotnej i skutecznych działań antyterrorystycznych. Z kolei Austria, po raz pierwszy notowana w zestawieniu, zawdzięcza awans na trzecie miejsce dobrze rozwiniętej infrastrukturze, niewielkiej przestępczości i wysokiemu poziomowi zaufania społecznego. Pierwszą piątkę zamknęła natomiast Kanada, gdzie równowaga między naturą a nowoczesnością tworzy poczucie stabilności, a mieszkańcy cenią spokój i współpracę ponad rywalizację. Co istotne, podobne tendencje widoczne są również w porównaniu miast. Reykjavik został uznany za najbezpieczniejsze miasto świata, ponieważ – jak wskazali respondenci – nie ma w nim ani jednej dzielnicy postrzeganej jako niebezpieczna. Wysoko oceniono również Kopenhagę, Zurych, Amsterdam i Honolulu, gdzie bezpieczeństwo wynika ze świadomego zarządzania przestrzenią miejską, troski o mieszkańców i kultury wzajemnego szacunku. W efekcie ranking nie tylko odzwierciedlił stan globalnego bezpieczeństwa, ale także pokazał, że spokój i stabilność coraz częściej są owocem długofalowej polityki społecznej, a nie chwilowego szczęścia. 15 najbezpieczniejszych krajów na świecie według Berkshire Hathaway: Holandia Australia Austria Islandia Kanada Nowa Zelandia Zjednoczone Emiraty Arabskie Szwajcaria Japonia Irlandia Belgia Portugalia Francja Wielka Brytania Dania Źródło: Berkshire Hathaway, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Żaby kolonizują Holandię. Niezwykła inwazja z dalekich krain
Pełnoskalowa inwazja w Niderlandach. Wojownicze żaby śmieszki z terenów Imperium Osmańskiego kolonizują południowo-wschodnią Holandię, zagrażając rodzimym płazom. Przybysze ze wschodu nie mają litości.
Kolonizacja Holandii przez egzotyczne żaby z odległych rejonów Turcji stała się jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla lokalnej przyrody. Żaby śmieszki konkurują w walce pożywienie i rozprzestrzeniają choroby wśród rodzimych żab zielonych. Skala problemu została potwierdzona przez badaczy z Uniwersytetu w Lejdzie, a i Polacy mają w tym swój udział. Ekspansja żab śmieszek w Holandii. Skąd pochodzą natarczywe płazy? Holenderscy badacze potwierdzili inwazję obcych płazów na terenie Niderlandów, którą szczególnie łatwo zaobserwować w rejonie Limburgii. Waleczne żaby śmieszki (Pelophylax ridibundus), pochodzące nie tylko z Turcji, ale także z Polski wypierają rodzime żaby zielone. Badania na temat imigranckich płazów opublikowano w czasopiśmie „Amphibia-Reptilia” i brali w nich udział biolodzy uniwersyteccy i specjaliści z organizacji RAVON pod kierownictwem dr Bena Wielstry. Według badaczy żaby te zostały zawleczone do Holandii w wyniku działalności człowieka, m.in. na potrzeby przemysłu gastronomicznego – to jedno z tych miejsc w Europie, w którym specjałem są żabie udka. Śmieszki, z racji swoich rozmiarów i wyglądu, stanowiły także zwierzęta ozdobne do oczek wodnych. Analizy genetyczne potwierdziły, że populacje inwazyjnych żab pochodzą z różnych regionów: między innymi z Bałkanów, północnej i południowej Turcji oraz… Polski. Tak, to także polscy imigranci. Jak sprawdzić żabie obywatelstwo? Skuteczne rozpoznanie holenderskich płazów wymagało współpracy naukowców z wolontariuszami. Uniwersytecka wiedza, nowoczesne metody badawcze wdrożone przez Reptiles Amphibians Fish Research Netherlands (REVON) oraz wsparcie lokalnych społeczności pozwoliło precyzyjne określenie nie tylko gatunków, ale także pochodzenia poszczególnych osobników. Wolontariusze, czyli chętni mieszkańcy regionu, pobierali wymazy śliny żabom napotkanym w terenie. To przełomowy sposób na mapowanie inwazji i szybkie reagowanie na pojawienie się obcych gatunków. Inwazyjne żaby są zagrożeniem Więcej żab w Holandii to niedobra informacja lokalnego ekosystemu. Żaby śmieszki są wyjątkowo żarłoczne i polują na wszystko, co mieści się do ich wielkiego pyska: zjadają zarówno owady, jak i młode ryby i inne żaby. Roznoszą także groźne dla lokalnej fauny choroby oraz pasożyty, np. grzyby z rodzaju Batrachochytrium odpowiedzialne za spadek populacji płazów. Dodatkowo, krzyżując się z lokalnymi żabami zielonymi, prowadzą do powstania hybryd, co grozi utratą unikatowych cech genetycznych lokalnych populacji oraz stopniową homogenizacją genotypów. Skutki tego procesu mogą być długofalowe i trudne do odwrócenia. Jak chronić rodzime gatunki? Naukowcy podają kilka rozwiązań Do ochrony rodzimych gatunków żab przede wszystkim potrzebne jest zdanie sobie sprawy z problemu, wczesne wykrywanie inwazji i monitoring. Ważna jest też edukacja i informowanie społeczeństwa – niektórzy mieszkańcy nie wiedzą, że sprowadzanie do oczek wodnych gatunków zza granicy może mieć katastrofalne skutki dla ekosystemu. Ogromną rolę odgrywa także ochrona siedlisk rodzimych gatunków. Niekiedy niezbędna staje się eliminacja inwazyjnych osobników, tworzenie stref ochronnych czy miejsc lęgowych niedostępnych dla groźnych przybyszów. Potrzebne są także natychmiastowe regulacje prawne ograniczające import i hodowlę egzotycznych żab. Tylko dzięki zdecydowanym działaniom – takim jak akcja holenderskich wolontariuszy – możemy chronić piękną i zróżnicowaną europejską naturę. Źródło: Amphibia-Reptilia Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
25 mało znanych faktów o Holandii, których nie znajdziesz w przewodnikach
Ciekawostki o Holandii potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych podróżników. Od narodzin tulipomanii po absurdalne prawa – ten kraj skrywa więcej tajemnic, niż się wydaje.
W tym artykule: Co warto wiedzieć na temat Holandii 25 ciekawostek o Holandii Holandia to nie tylko kraj wiatraków i rowerów. Mało kto wie, że w Amsterdamie jest więcej rowerów niż mieszkańców, a pewne prawo zakazuje… chodzenia tyłem po ulicy w niedzielę! Choć wiele osób kojarzy Holandię głównie z liberalnym podejściem i pięknymi krajobrazami, to dopiero zgłębiając lokalne zwyczaje, poznajemy jej prawdziwe oblicze. Co warto wiedzieć na temat Holandii Holandia to kraj położony w północno-zachodniej części Europy, z terytorium zależnym na Karaibach. Graniczy tylko z dwoma państwami – Belgią i Niemcami. Północno-zachodnia część kraju leży nad wybrzeżem Morza Północnego i dzieli granice morskie z Wielką Brytanią, Belgią oraz Niemcami. Holandia jest jednym z 6 państw założycielskich Unii Europejskiej. Ponadto jest współzałożycielem strefy euro, G10, NATO, OrganizacjI Współpracy Gospodarczej i Rozwoju i Światowej OrganizacjI Handlu. Największym miastem, a zarazem stolicą konstytucyjną Holandii, jest Amsterdam – dynamiczna metropolia, znana z unikalnej architektury, sieci kanałów, bogatej sceny artystycznej i liberalnej atmosfery. To również drugie najchętniej odwiedzane miasto Europy, przyciągające rocznie miliony turystów z całego świata. Co ciekawe, Holandia należy do grona nielicznych państw, które mają dwie stolice. Podczas gdy Amsterdam pełni funkcje reprezentacyjne i symboliczne, to Haga (Den Haag) uznawana jest za stolicę administracyjną. Właśnie tam mieści się siedziba rządu, parlamentu, rodziny królewskiej, a także kluczowe instytucje międzynarodowe, w tym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości i Międzynarodowy Trybunał Karny. Wśród innych znaczących miast Holandii znajdują się: Rotterdam – największy port w Europie i centrum nowoczesnej architektury, znane z odważnych projektów urbanistycznych i kosmopolitycznego charakteru. Utrecht – historyczne miasto uniwersyteckie o średniowiecznym rodowodzie, z klimatycznymi kanałami i zabytkowymi kościołami. Eindhoven – technologiczne serce kraju, związane z firmą Philips i innowacjami przemysłowymi, a także siedziba jednego z czołowych klubów piłkarskich – PSV Eindhoven. Holandia, mimo stosunkowo niewielkiej powierzchni, wyróżnia się wysokim stopniem urbanizacji i doskonale rozwiniętą infrastrukturą transportową, co sprawia, że nawet mniejsze miasta są dobrze skomunikowane z głównymi ośrodkami gospodarczymi i kulturalnymi. Niderlandy pod względem powierzchni (41 526 km kw.) zajmują odległe 30. miejsce w Europie. Kraj podzielony jest na 12 prowincji i 388 gmin. W skład Królestwa zaliczamy sześć zamorskich państw na Karaibach, które oczywiście nie należą do struktury Unii Europejskiej. Terenami zależnymi są: Aruba, Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten. Według statystyk z 2022 roku, w Holandii mieszka ponad 17,5 miliona osób. Jest jednym z najgęściej zaludnionych krajów na świecie, z wynikiem 530 osób na km2. W tym samym roku odnotowano także wzrost Polonii, która wynosiła blisko 220 tysięcy polskich obywateli zamieszkałych na niderlandzkich terenach. Językiem urzędowym jest niderlandzki i dla ponad 23 milionów ludzi jest on językiem ojczystym. Dodatkowo w północnej prowincji Friesland obowiązuje drugi język urzędowy – fryzyjski. Szacuje się, że operuje nim mniej niż 400 tysięcy mieszkańców. Jednak wybierając się na wycieczkę nie musimy się martwić o problemy komunikacyjne. Dlaczego? Według EF English Proficiency Index ponad 90% Holendrów mówi po angielsku. Walutą obowiązującą na terenie Niderlandów, jak w większości państw należących do Unii Europejskiej, jest euro. Przed wprowadzeniem do obiegu europejskiego środka płatności, jednostką monetarną w Holandii był gulden (tłum. złoty), wprowadzony w 1434 roku. Jedno euro to w przeliczeniu ok. 2.2 NLG. Ustrój Holandii to parlamentarna monarchia konstytucyjna. Głową państwa jest monarcha, który mianuje szefa rządu – premiera. Władza wykonawcza leży w rękach rady ministrów. Niderlandy są jednym z 12 europejskich państw, na czele którego stoi rodzina królewska. Obecnie na tronie zasiada Wilhelm-Aleksander, syn królowej Beatrycze. 25 ciekawostek o Holandii Niderlandy czy Holandia? Od 2020 roku oficjalną nazwą leżącego nad Morzem Północnym państwa są „Niderlandy”, a właściwie Królestwo Niderlandów (licząc terytoria zależne). Tamtejszy rząd zrezygnował z „Holandii”, by zwiększyć popularność mniej znanych regionów. Holandia to bowiem niewielki obszar składający się z dwóch prowincji: Noord-Holland i Zuid-Holland. Niderlandy złożone są z 12 prowincji. Dlaczego kolorem narodowym Holendrów jest pomarańczowy? Do jego popularności przyczyniła się rodzina królewska, bowiem monarchowie wywodzą się z Domu Orańskiego (ang. House of Orange). Dlatego drużyny narodowe występują w oficjalnych rozgrywkach międzynarodowych w pomarańczowych strojach. 27 kwietnia w Niderlandach odchodzony jest Dzień Króla (Koningsdag). Holendrzy tłumnie wychodzą wówczas na ulice, bawią się wspólnie podczas imprez plenerowych i wiwatują na cześć władcy. Następczynią holenderskiego tronu jest 20-letnia księżniczka Amalia, najstarsza córka króla Wilhelma-Aleksandra i królowej Maksymy. „Kwiaciarnia świata” – tak potocznie nazywana jest Holandia. Nic w tym dziwnego, bowiem Holendrzy to globalni liderzy w eksporcie ciętych kwiatów. Ponad 80% światowych cebulek pochodzi właśnie stąd. Każdego roku z blisko 4 miliardów wyprodukowanych tulipanów, ponad 2 mld opuszcza granice kraju i wędruje do najodleglejszych zakątków globu. Czy tulipany pochodzą z Holandii? Jak się okazuje, nie. Ciężko w to uwierzyć, ale powszechny symbol Holandii pochodzi z Turcji i został sprowadzony w XVI wieku. Przypomnijmy, że trzecia sobota stycznia jest Narodowym Dniem Tulipana. Tulipanowa gorączka, która ogarnęła Holandię w XVII, sprawiła, że ceny cebulek poszły znacząco w górę i przewyższały nawet wartości nieruchomości. Oczywiście skończyło się to krachem i przemysł upadł w 1637 roku. Holandia mierzy wysoko. Nie jest to jednak zasługa wysokiego budownictwa, a ludzi. Holendrzy są najwyższymi narodem na świecie. Średnia wysokość obywatela Niderlandów wynosi prawie 176 cm. Statystycznie mężczyźni mierzą niecałe 183 cm, a kobiety 171 cm. Wynikać to może z ogólnodostępnej opieki zdrowotnej, niskich nierówności społecznych czy diety bogatej w nabiał. W 2001 roku Królestwo Niderlandów stało się pierwszym kraje na świecie, które zalegalizowało małżeństwa jednopłciowe. Co więcej, stolica kraju, czyli Amsterdam jest jednym z najbardziej LGBTQ-friendly miast na świecie. W centrum metropolii znajdziemy Homomonument, pomnik upamiętniający wszystkich prześladowanych homoseksualistów bez znaczenia na pochodzenie. Mieszkańcy Niderlandów nie mają nic do ukrycia. Spacerując po uliczkach Amsterdamu, oprócz pięknej architektury, można podziwiać także wnętrza mieszkań. Bardzo rzadko spotykane są tutaj powieszone firanki w oknach. Ich otwarta kultura nie ma konkretnego wyjaśnienia. Mówi się, że uczciwi obywatele nie mają nic do ukrycia. Narodowym przysmakiem Holandii jest lukrecja. W ciągu roku Holendrzy spożywają aż 32 miliony kilogramów tego słodkiego przysmaku, co daje 2 kg słodkości na osobę. Niderlandy są najniżej położonym krajem w Europie. Blisko 26% całkowitej powierzchni znajduje się poniżej poziomu morza, w tym amsterdamskie lotnisko Schiphol. Najwyżej położonym punktem jest wzgórze w Vaalserberg (322,5 m n.p.m.), natomiast najniższym – Zuidplaspolder (7 m p.p.m). Stąd nieoficjalna nazwa kraju – Holandia oznacza „niziny”. Holendrzy są jedną z najbardziej aktywnych fizycznie oraz najzdrowszych nacji na świecie. Opierając się na danych Euro Baromteru, aż 56% osób uprawia sport przynajmniej raz w tygodniu. Na tle europejskiej średniej – która wynosi 40% – wypadają znakomicie. Holandia jest piątym najszczęśliwszym krajem na świecie według raportu World Happiness Report 2023. Przed nią znajdują się tylko Finlandia, Dania, Islandia i Szwajcaria. W Amsterdamie znajduje się 1281 mostów, które są jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. W tysiącach liczone są również wiatraki, czyli kolejny niekwestionowany symbol Holandii. Większość z nich jest dostępna dla turystów, a mała część nadal pełnią swoja pierwotną funkcję. Niektóre z nich odprowadzają wody z lądu, a inne nadal mielą ziarna na mąkę. Wiatraki Kinderdijk znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1997 roku. Królestwo Niderlandów słynie także z rowerów. Znajdziemy tutaj ponad 37 tysięcy kilometrów ścieżek dla rowerzystów. Co ciekawe, w pomarańczowym kraju jest o 5 milionów rowerów więcej niż mieszkańców. Na 17 milionów mieszkańców przypada 22 mln jednośladów (na jedną osobę przypada 1,3 dwukołowca). Przypuszcza się, że Holendrzy pokonują dziennie na rowerze przynajmniej 3 km. Najpowszechniejszym przestępstwem w Holandii jest ich kradzież. Co roku notuje się ponad 100 tysięcy takich wykroczeń. Pełna nazwa KLM to Koninklijke Luchtvaart Maatschappij. Holenderskie linie lotnicze zostały założone w 1919 roku. Flagowy przewoźnik Niderlandów jest najstarszą, działająca linią na świecie. Niderlandy posiadają również bardzo bogatą historię alkoholową. To właśnie w Holandii, w XVI wieku, wynaleziony został gin. Co więcej, tulipanowa kraina jest drugim, największym eksporterem piwa na świecie. Wiele znanych marek pochodzi właśnie stąd: Heineken, Grolsch czy Amstel. Giethoorn to niewielka wioska nazywana „Wenecją Holandii”. Nie znajdziemy tutaj żadnych ulic oraz samochodów, tylko łódki i kanały. Kolor marchewki, który znamy obecnie, został zmieniony przez holenderskich rolników, by w ten sposób uhonorować Wilhlma Orańskiego, który przyczynił się do odzyskanie przez kraj niepodległości. Pierwotnie warzywa miały barwę białą, fioletową i bladożółtą. Hymn Holandii jest najstarszym na świecie. Narodowa pieśń została skomponowana w latach 1569-1572 przez muzyka Wilhelmusa, choć za oficjalny hymn uznano ją dopiero w 1932 roku. Pub Drie Gezusters (Trzy Siostry) w Groningen nosi miano największego pubu na Starym Kontynencie. Traktowany jest jako narodowy zabytek. Król Willem-Alexander jest miłośnikiem latania. Przez ponad dwie dekady monarcha pracował dwa razy w miesiącu jako drugi pilot w KLM Royal Dutch Airlines. Nasz ekspert Filip Nowek Od lat związany z mediami i komunikacją, z wykształcenia dziennikarz, który zawodowo rozwija się w obszarze marketingu. Pasjonuje się podróżami, które stanowią dla niego niewyczerpane źródło inspiracji – zarówno w pracy, jak i poza nią. Jest autorem przewodników po krajach europejskich oraz licznych zestawień i ciekawostek dotyczących największych miast świata. Uważnie obserwuje zmieniające się trendy w turystyce i sposoby odkrywania nowych miejsc. Po godzinach oddaje się swojej drugiej pasji – tenisowi, a także chętnie spędza czas w kinie, szukając historii, które poruszają i inspirują.
Siekierki jak Holandia. W Warszawie powstanie nowa nadrzeczna dzielnica
W sercu Warszawy leży niezagospodarowany 750-hektarowy obszar, który od lat budzi zainteresowanie deweloperów chcących umieścić tam kolejne nowoczesne osiedla. Dziś pojawia się realna szansa na przygotowanie tego terenu pod wielotysięczne kompleksy mieszkaniowe. A wszystko za sprawą metod wypracowanych przez Holendrów.
Łuk Siekierkowski to teren położony nad samym brzegiem Wisły. Otacza od północy i południa Trasę Siekierkowską, która pełni rolę jednej z głównych arterii komunikacyjnych stolicy. Obecnie zdecydowaną część zabudowy tego obszaru tworzą ogródki działkowe, pojedyncze domy oraz gęsto zarośnięte roślinnością nieużytki. Mimo ekspansji nowoczesnych osiedli mieszkaniowych na sąsiednich działkach Łuk Siekierkowski pozostaje względnie słabo zaludniony – wciąż częściej spotkać tu można dziki niż ludzi. Miasto stołeczne Warszawa opracowało koncepcję zagospodarowania terenów opadowych i roztopowych w Łuku Siekierkowskim. Projekt wprowadza rozwiązania „błękitno-zielone”, inspirowane holenderskim systemem gospodarowania wodą. Celem dokumentu jest przygotowanie planów funkcjonalno-użytkowych oraz wykonawczych systemów odwodnienia, które umożliwią dalsze inwestycje, w tym zabudowę mieszkaniową dla nawet 30 000 osób. Przeszkody przyrodnicze Teren Łuku Siekierkowskiego od lat stanowi jedno z największych wyzwań dla intensywnej zabudowy mieszkaniowej. Obszar znajduje się na terenie dawnego starorzecza i rozlewiska Wisły, dlatego okoliczne gleby mają charakter aluwialny – naniesiony przez rzekę, naturalnie podmokły. Dominują tu piaski, muły i iły, które łatwo przepuszczają wodę lub zatrzymują ją na dłużej. Specyficzna geologia Łuku Siekierkowskiego zwiększa ryzyko zalewania domowych piwnic lub fundamentów. Wysoki poziom wód gruntowych sprawia, że w czasie wezbrań Wisły woda wnika w głąb ziemi i podnosi zwierciadło wód podziemnych. Wszystkie te czynniki sprawiają, że zabudowa na terenach łuku jest wyjątkowo wymagająca i kosztowna. Budowanie wymaga gigantycznych nakładów finansowych na drenaż i systemy odwadniające, które i tak nie niwelują ryzyka podtopień do zera. Dlatego zanim na Łuku Siekierkowskim pojawią się dźwigi i koparki, konieczne jest stworzenie kompleksowej strategii gospodarowania wodą i zabezpieczenia przed skutkami przyszłych powodzi. Dlaczego rozwiązania holenderskie mogą być skuteczne? Holandia od wieków zmaga się z podobnym problemem jak Łuk Siekierkowski. Duże obszary kraju leżą poniżej poziomu morza, a wysoki poziom wód gruntowych od zawsze zagrażał funkcjonowaniu tamtejszych miast. Holendrzy aby przetrwać, musieli wypracować kompleksowy system zarządzania wodą, który łączy inżynierię z naturą. Władze Warszawy chcą czerpać z ich doświadczeń i zastosować na terenach łuku niektóre holenderskie metody gospodarowania wodą. Jednym z rozwiązań jest tzw. system naczyń połączonych. Polega on na trwałym wkomponowaniu wody w miejską infrastrukturę. W mieście tworzy się sieci kanałów, rowów melioracyjnych, zbiorników i polderów, które działają jak naczynia połączone. Nadmiar wody z jednego obszaru trafia do kolejnego, aż w końcu zostaje bezpiecznie odprowadzony do rzeki, morza lub zatrzymany w rezerwach. Władze stolicy miałyby również wprowadzić popularny w Holandii obowiązek retencji dla deweloperów. Każdy, kto buduje nowy dom, osiedle czy drogę, musi zadbać o to, by zatrzymać część wody opadowej na własnym terenie. W tym celu osiedla zostałyby wyposażone w zielone dachy zatrzymujące deszcz, ogrody deszczowe, które zbierają wodę w specjalnych nieckach lub podziemne zbiorniki i skrzynki retencyjne. Gdzie w tym wszystkim natura? Projektując nowe, rewolucyjne rozwiązania retencyjne, trzeba pamiętać o dotychczasowych mieszkańcach terenu Łuku Siekierkowskiego. Już dziś, na podstawie istniejących siekierkowskich osiedli, widać, że przybywający tu ludzie spotykają się tu z rdzennymi mieszkańcami tego terenu, choćby dzikami. Tereny nad samą Wisłą są włączone do programu Natura 2000, który obejmuje m.in. naturalne ławice piaszczyste i wyspy rzeczne, które są kluczowe dla wielu gatunków ptaków wodno-błotnych. Warszawski odcinek Wisły — w tym okolice Siekierek — jest cenny nie tylko lokalnie, ale i w kontekście europejskim ze względu na ochronę ptaków migrujących i siedlisk rzecznych. Dlatego wdrażając nowe inwestycje oraz tworząc nowe miejsca zamieszkania musimy pamiętać o tym, aby nie niszczyć i zbytnio nie ingerować w życie innych zwierząt, które od lat zamieszkują tereny warszawskiego Łuku Siekierkowskiego. Źródło: www.raportwarszawski.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Archeolodzy zlokalizowali w Australii wielki statek handlowy. Zaginął w 1857 roku
Archeolodzy zlokalizowali miejsce katastrofy wielkiego statku handlowego i pasażerskiego Koning Willem de Tweede. Okręt o tonażu 800 ton zatonął w 1857 roku w niejasnych okolicznościach.
Spis treści: Ocaleni górnicy i tragiczny finał rejsu W jaki sposób zlokalizowano wrak? Przyczyny zatonięcie holenderskiego okrętu Poszukiwania okrętu rozpoczęły się już trzy lata temu, w kwietniu 2022 r. Wiadomo było tylko tyle, że zatonął gdzieś w zatoce Guichen w pobliżu miasta Robe w Australii Południowej w czerwcu 1857 roku. W poszukiwania zaangażowani byli między innymi eksperci z Australijskiego Narodowego Muzeum Morskiego, Fundacji Silentworld oraz Uniwersytetu Flinders. Ocaleni górnicy i tragiczny finał rejsu Z tym holenderskim okrętem związana jest ciekawa historia. Otóż na kilka dni przed katastrofą jego pokład opuściło 400 chińskich górników. Celem ich podróży były kopalnie złota w Bendigo i Ballarat w stanie Wiktoria. W momencie zatopienia na okręcie przebywało 25 osób załogi. Szesnastu osób nie udało się uratować. Pochowano ich na wydmach Long Beach, które tworzą wschodnią linię brzegową zatoki Guichen. W jaki sposób zlokalizowano wrak? W umiejscowieniu zatopionego szlaku pomocne były metody nieinwazyjne. Zastosowano aparaturę, która jest połączeniem magnetometru i wykrywacza metalu. W ten sposób namierzono coś, co badacze uznali ze żelazne elementy wciągarki do podnoszenia kotwic statku na jego dziobie. Pod tą windą kotwiczną archeolodzy dostrzegli dobrze zachowaną drewnianą deskę. To sugeruje, że większa część konstrukcji kadłuba wraku spoczywa poniżej, ale jest pokryta mułem i piachem. Z pomocą specjalistycznej aparatury namierzono też więcej anomalii, które świadczą o tym, że pod piachem znajduje się więcej metalowych artefaktów i zapewne elementów kadłuba. Zasięg występowania anomalii jest zgodny z długością statku wynosząca blisko 43 m. Jest tez inny dowód, że to ten wrak. W 2023 roku na nieodległej od wraku plaży znaleziono chińską gruboziarnistą ceramikę z XIX wieku. To może być pozostałość po obecności górników, którzy szczęśliwie opuścili pokład Koning Willem de Tweede. Przyczyny zatonięcie holenderskiego okrętu Po tym jak Chińczycy opuścili statek, rozpętała się potężna burza. Załoga musiała być zaskoczona, bo okręt ciągnął kotwicę. W końcu została zerwana. Kapitan Hindrik Remmelt Giezen bezskutecznie próbował dobić do plaży w Australii. Gdy okręt zaczął się rozpadać i nabierać wody, załoga próbowała wodować łódź ratunkową. Niestety, wywróciła się. Wśród uratowanych był kapitan, który dopłynął do brzegu na drewnianej beczce. Źródło: Australijskie Narodowe Muzeum Morskie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Giethoorn przypomina bajkową krainę. To idealne miejsce dla wszystkich, którzy lubią ciszę
Giethoorn, mimo że zamieszkane przez niespełna trzy tysiące mieszkańców, plasuje się w pierwszej dziesiątce najpopularniejszych atrakcji Niderlandów. Każdego roku do malowniczej wsi w centrum kraju przyjeżdża około milion turystów. Co takiego ma w sobie ten niezwykły zakątek? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niezwykła kraina w pobliżu stolicy Giethoorn, czyli holenderska Wenecja Rozrywki dla tych, którzy cenią sobie spokój Kontrowersje wokół Giethoorn To nie scenografia przygotowana pod ekranizację jednej z klasycznych powieści fantasy. Choć w pierwszej chwili Giethoorn wydaje się całkowicie nierealne, ta wyjątkowa wioska istnieje i jest jednym z najatrakcyjniejszych sielskich zakątków Niderlandów. Kanały wiją się tam niczym w Wenecji, ale w odróżnieniu od włoskiego miasta, w Giethoorn panuje wyjątkowo spokojna atmosfera. Żadnego tłumu, żadnego gwaru. Jest tylko woda, wszechobecna zieleń, nastrojowa zabudowa i absolutna cisza. Niezwykła kraina w pobliżu stolicy Niewielka miejscowość, nazywana Wenecją Północy lub Wenecją Niderlandów, rozpościera się w prowincji Overĳssel , w gminie Steenwijkerland. Od Steenwijku jest oddalona o zaledwie pięć kilometrów w kierunku zachodnim. Wprost trudno uwierzyć, że ta niezwykła wioska jest oddalona od Amsterdamu o zaledwie 100 kilometrów. Jadąc autostradą A6, podróż na miejsce zajmie niewiele ponad godzinę. Samochód trzeba będzie jednak zostawić na parkingu na obrzeżach Giethoorn, bo do starej części wsi wjechać nie można. Dlaczego? O tym za chwilę. Historia Giethoorn Pierwsi osadnicy dotarli tam w średniowieczu. Około 1230 roku uchodźcy z krajów śródziemnomorskich założyli tam osadę, którą nazwali Geytenhorn, nawiązując w ten sposób do kozich rogów, które znaleźli na tamtejszych terenach bagiennych. Z czasem głównym zajęciem miejscowych stało się wydobycie torfu. Przekopując teren, utworzyli długą sieć kanałów o głębokości około 80–90 cm. To właśnie kanały decydują o wyjątkowym charakterze tego miejsca. Giethoorn, czyli holenderska Wenecja Poza centrum, Giethoorn przypomina typową niderlandzką wieś. Wystarczy jednak zagłębić się trochę bardziej w tamtejszą zabudowę, by dotrzeć do niezwykłego miejsca. Miejsca, gdzie samochody stają się całkowicie nieprzydatne. W samym sercu tej malowniczej osady nie ma dróg. Poruszać można się tam tylko pieszo, rowerem lub łodzią. Tamtejsza sieć kanałów (wykopana ręcznie) mierzy, bagatela, 90 kilometrów. Ponad powierzchnię wody wybijają się niewielkie wysepki, na których wznoszą się domy i gospodarstwa, z których wiele wybudowano w XVIII i XIX wieku. Ze stałym lądem łączy je 176 mostów. To nie tak, że postęp cywilizacyjny ominął Giethoorn szerokim łukiem. Istniały plany dostosowania wsi do współczesnych środków transportu. Dlaczego zatem nie zostały wdrożone? To proste – nie zgodzili się na to sami mieszkańcy. Ci woleli zachować starą część Giethoorn w oryginalnej formie i trudno się temu dziwić. W końcu takich miejsc, nieskażonych hałasem ulicznego ruchu i spalinami, jest coraz mniej. Mieszkańcy Giethoorn lubią ciszę Dla mieszkańców tej części wsi, łodzie są podstawowym środkiem lokomocji. Należy jednak podkreślić, że nie uświadczymy tam motorówek napędzanych silnikiem spalinowym. Donośny ryk pracujących motorów zmąciłby ciszę, a tego nikt nie chce. Kanałami Giethoorn pływają wyłącznie łodzie elektryczne. Rozrywki dla tych, którzy cenią sobie spokój W Giethoorn nie jest idealnym miejscem na city break. Osoby, które najlepiej czują się w miejskim gwarze, wybiorą Amsterdam lub inne duże miasto. Nie ma tam spektakularnych zabytków ani cudów natury. A jednak ta urokliwa wieś jest znana nie tylko w Niderlandach. Każdego roku ściąga tam około milion turystów z Europy i ze świata. Zwiedzać można o każdej porze dnia i nocy. Nie trzeba stać w kolejce i kupować biletu. Jakie rozrywki oferuje ta wieś? Podstawową atrakcją Giethoorn jest natura. Można tam wybrać się na spacer licznymi ścieżkami, zwiedzić okolicę na rowerze lub popływać siecią kanałów. Chyba że ktoś postanowi odwiedzić to wyjątkowe miejsce zimą. Przy sprzyjającej pogodzie, kanały zmieniają się w tor łyżwiarski. W niewielkim Giethoorn wynajem łodzi oferuje kilkanaście firm i każdy zainteresowany może zdecydować się na rejs indywidualny lub zorganizowany. Nie brakuje tam restauracji, kawiarni i komfortowych hoteli. Należy jednak podkreślić, że poza sielskimi atrakcjami, można tam także znaleźć kilka ciekawych miejsc do zwiedzenia. Wymieniamy je poniżej. Gloria Maris Pierwszym jest położona pośród drzew galeria Gloria Maris. Tamtejsza ekspozycja obejmuje unikatowe okazy koralowców, rzadkie muszle i rękodzielnicze wyroby biżuteryjne. Te ostatnie są oferowane w sprzedaży jako pamiątki. 't Olde Maat Uus Kolejną atrakcją, które po prostu trzeba odwiedzić, jest 't Olde Maat Uus – zabytkowa farma przekształcona w muzeum. To idealne miejsce dla wszystkich, którzy chcą zapoznać się z życiem dawnych mieszkańców Giethoorn. Prezentowane jest tam autentyczne wnętrze starej chaty i zabudowania gospodarcze, w tym hangar na łodzie. Przedstawiono proces wydobycia torfu i zwyczaje osadników, którzy prawie tysiąc lat temu zasiedlili to miejsce. De Oude Aarde Warto też zajrzeć do De Oude Aarde – założonego w 1969 roku muzeum poświęconego skarbom ziemi. Tamtejsza ekspozycja ma charakter geologiczny i obejmuje ciekawe okazy kryształów i minerałów. Kontrowersje wokół Giethoorn Stwierdzenie, że Giethoorn ma także ciemną stronę, byłoby przesadą, jednak należy podkreślić, że nie wszystko jest tam idealne. Niedawno, bo w 2022 roku, sielska miejscowość była gorącym tematem w niderlandzkich mediach. Autorzy programu telewizyjnego „Zembla” ujawnili, że mieszkająca tam rodzina pochodzenia tureckiego doświadczyła prześladowania i dyskryminacji ze strony lokalnej młodzieży. Pojawiła się wówczas sugestia, że rasizm jest w Giethoorn zjawiskiem powszechnym. Trzeba jednak wspomnieć, że na stronie internetowej wioski zdementowano te doniesienia. Mieszkańcy potępili zachowanie miejscowej młodzieży i podkreślili, że omawiany w telewizji przypadek miał charakter incydentalny, a dyskryminowanie przedstawicieli innych nacji w żadnym wypadku nie jest tamtejszym zwyczajem. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tak wyglądały przedchrześcijańskie miejsca kultu. Składano w nich „pieniądze diabła”
Archeolodzy w Holandii odnaleźli wczesnochrześcijańskie miejsce kultu z VII wieku. Lokalna ludność składała tam złote i srebrne monety, a także biżuterię w ramach rytuału dziękczynnego za pomyślne zbiory.
W tym artykule: Przedchrześcijańskie miejsce kultu w Holandii Miejsce, w którym spotykały się dwa światy Nie dla „pieniędzy diabła” Przed przyjęciem chrześcijaństwa w krajach europejskich silna była wiara w różne bóstwa, a systemy wierzeń różniły się w zależności od regionu i kultury. Innych bogów wyznawały plemiona germańskie, celtyckie, czy słowiańskie, choć niekiedy zauważalne bywały podobieństwa w poszczególnych rytuałach, czy nawet sposobach pochówku. Problem polega na tym, że wiedza o tych tradycjach pochodzi w większości przypadków z wykopalisk archeologicznych i w mniejszym stopniu z kronik np. historyków rzymskich, którzy opisywali kampanie Rzymian przeciwko różnym plemionom. Przedchrześcijańskie miejsce kultu w Holandii Niedawne odkrycie archeologów z kilku holenderskich uniwersytetów rzuca nowe światło na praktyki religijne w czasach przed chrystianizacją. W swojej pracy, która ukazała się na łamach czasopisma naukowego Medieval Archeology, opisują złote i srebrne artefakty, które zostały odnalezione w miejscu pogańskiego kultu z VII wieku w Hezingen w zachodniej części Holandii. Skarb ten nazwano „pieniędzmi diabła”. – Miejsca kultu są kluczem do identyfikacji i zrozumienia zmieniających się praktyk rytualnych w okresie chrystianizacji. Niestety, takie obiekty są rzadkie. Znaleziska w pobliżu wioski Hezingen skłoniły do zakrojonych wykopalisk archeologicznych, które ujawniły pozostałości takiej budowli z VII wieku – mowi Jan-Willem de Kort, archeolog i główny autor badania. Miejsce, w którym spotykały się dwa światy Według archeologów, miejsce to miało kształt koła, w którym znajdowały się powbijane w ziemię słupy. W centralnym punkcie konstrukcji znajdował się duży głaz. Konstrukcja ta znajdowała się na polanie w pobliżu dawnego skrzyżowania dróg. Składano tu złote i srebrne monety, a także biżuterię przez ok. 100 lat. – Na podstawie analizy fosforanów prawdopodobne jest, że składano tam również ofiary ze zwierząt. Przestano tu przychodzić około roku 700 n.e., co najmniej pół wieku przed formalną chrystianizacją tego obszaru – tłumaczy de Kort. Rozdroża odgrywały dużą rolę w pogańskich wierzeniach. W danych czasach uważano, że skrzyżowania dróg były miejscami magicznymi, w których spotykały się różne światy – doczesny, boski, a nawet ten związany ze złymi siłami. W tradycji przedchrześcijańskiej niektóre plemiona i kultury wierzyły, że można tam nawiązać kontakt z duchami lub innymi istotami nadprzyrodzonymi. Właśnie dlatego w tych miejscach odbywały się różne ceremonie i rytuały. Głaz, który znajdował się w miejscu kultu w Hezingen, mógł służyć do składania wszelkiego rodzaju ofiar. Nie dla „pieniędzy diabła” Naukowcy uważają, że w tym osobliwym miejscu kultu odbywały się rytuały agrarne, które powiązane były z równonocą wiosenna i jesienną, co sugeruje sposób umieszczenia drewnianych słupów. – Miejsce to mogło być wykorzystywane do rytuałów sezonowych, prawdopodobnie związanych z siewem i zbiorami – mówi de Kort. – Cztery rzędy słupów były ustawione w linii wschód-zachód – dodaje uczony. Archeolog twierdzi, że lokalna ludność przychodziła tu najpewniej, aby składać ofiary dziękczynne za dobre zbiory lub aby prosić bogów o pomyślność w nadchodzących żniwach. – Nie wiadomo dokładnie, do których bogów się modlili, jednak ofiary tego rodzaju są dobrze opisane w niektórych średniowiecznych tekstach misjonarzy – wyjaśnił de Kort. – Teksty te wspominają w szczególności fakt, że aby przyjąć chrzest i nawrócić się na chrześcijaństwo, miejscowi musieli wyrzec się swoich dotychczasowych bogów i zaprzestać składania diobolgeldæ („pieniędzy diabła”) w ich miejscach kultu – podsumowuje autor badania. Naukowiec uważa, że bogactwo darów znalezionych na stanowisku archeologicznym świadczy, że odwiedzała je lokalna elita. Źródło: phys.org Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Rzymianie obrabowali Celtów. Ich bogate łupy znaleziono w Holandii
Kilkaset monet, w tym część złotych – należących do celtyckiego króla Cunobelinusa – odkryto w Holandii. Zapewne należały do Rzymianina wracającego z podboju Brytanii.
Spis treści: Brzęczące odkrycie archeologiczne w Holandii Skład skarbu prawdę ci powie Unikatowość skarbu z Bunnik Archeolodzy i detektoryści w czasie swojej pracy napotykają na skarby, czyli zgrupowania większej liczny metalowych zabytków. Składano je do ziemi już kilka tysięcy lat temu. Przyczyna? Chęć przebłagania bogów, a czasem bardziej prozaiczna – ukrycie kosztowności w czasie niepokojów. Naukowcy podzielili się właśnie analizą skarbu odkrytego kilka lat temu w Holandii. To w sumie ponad 400 monet. Ich historia skrywa opowieść o krwawym rzymskim podboju. Brzęczące odkrycie archeologiczne w Holandii W październiku 2023 r. w Bunnik w Holandii archeolodzy-amatorzy Reinier Koelink i Gert-Jan Messelaar znaleźli z pomocą wykrywaczy metali 404 monety. Odkrycia dokonano na polu uprawnym, z dala od znanych rzymskich stanowisk archeologicznych, na głębokości mniejszej niż 30 cm pod powierzchnią ziemi. Odkrywcy zgłosili lokalnym służbom zajmującym się dziedzictwem archeologicznym swoje znalezisko. Zaalarmowani specjaliści postanowili rozpocząć wykopaliska w tym miejscu. Szczęśliwi pasjonaci, którzy dokonali odkrycia, nawet brali w nich udział. Jednak nie udało się wówczas znaleźć żadnych dodatkowych artefaktów. Skarb jest obecnie wystawiony na widok publiczny w Rijksmuseum van Oudheden (Holenderskie Narodowe Muzeum Starożytności). Co o nim wiemy po dwóch latach od odkrycia? Skład skarbu prawdę ci powie Skarb z Bunnik składa się z 404 srebrnych i złotych monet pochodzenia brytyjskiego i rzymskiego. Są to: 44 złote statery należące do brytyjskiego (celtyckiego) króla Cunobelinusa. Cztery z tych staterów są uważane za pośmiertne emisje, wybite około 43 roku n.e. przez następców tego władcy – Togodumnusa lub Caratacusa; 72 złote monety typu aureus. Dwie z nich to monety z okresu panowania cesarza rzymskiego Klaudiusza, z lat 46–47 n.e.; 288 srebrnych denarów. Najpóźniejsze z tych monet pochodzą z lat 46–47 n.e., czyli również z czasów panowania cesarza Klaudiusza. Z analizy wynika, że monety pochodzą z okresu od około 200 roku p.n.e. do 47 roku n.e. Unikatowość skarbu z Bunnik Znalezisko jest godne uwagi, gdyż jest to pierwszy tak duży skarb w rejonie Utrechtu i pierwszy o mieszanym składzie, który znaleziono w Europie kontynentalnej. Zawiera zarówno monety brytyjskie, jak i rzymskie. Jego skład każe sądzić archeologom, że jest on związany z rzymskim podbojem Brytanii. Cesarz Klaudiusz przeprawił się do Brytanii wraz ze słoniami i po zwycięskich walkach ustanowił w połowie I wieku n.e. rzymską prowincję. Jej pierwszym gubernatorem mianował Plaucjusza. Złote statery zrabowane Celtom były zapewne łupami wojennymi rozdawanymi żołnierzom jako wynagrodzenie po udanej kampanii wojennej i zajęciu nowych terytoriów. Z kolei rzymskie numizmaty były częścią standardowej pensji, którą otrzymywali legioniści. „Chociaż dokładny powód ukrycia [monet – przyp. red.] pozostaje niepewny, wielkość skarbu – równowartość prawie 11 lat pensji żołnierza – sugeruje, że był on prawdopodobnie związany z osobą będącą ważnym urzędnikiem, takim jak centurion lub grupą żołnierzy i ich rodzin, a nie z oszczędnościami pojedynczego żołnierza” – sugerują autorzy opracowania na temat odkrycia, Anton Cruysheer z Fundacji Krajobrazu i Dziedzictwa w Utrechcie i Tessa de Groot z Agencji Dziedzictwa Kulturowego Holandii. Monety zakopano w płytkim dole, a uprzednio umieszczono je w worku tekstylnym lub skórzanym, po którym do naszych czasów nie zachował się ślad. Gdyby był to ceramiczny garniec – prawie na pewno jego fragmenty dotrwałyby do dziś.,Dlaczego kosztowności trafiły do ziemi? Mógł być to depozyt rytualny albo majątek, nad którym pieczę sprawował centurion. Pole do działania wyobraźni jest spore. Źródło: UtrechtAltijd Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zadziwiające znalezisko w Holandii. Odkryto podłogę wykonaną z kości
Wykopaliska archeologiczne w holenderskim Alkmaar odsłoniły tajemniczą podłogę. Wykonano ją ze zwierzęcych kości. Prawdopodobnie pochodzi z XV wieku.
Spis treści: Odkrycie w trakcie remontu budynku Dlaczego ktoś stworzył podłogę z kości? Kolejne badania mogą rzucić nowe światło na znalezisko Kto choć raz robił remont wie, jak uciążliwy i męczący jest to proces. Z tego splotu uciążliwości wychodzi zawsze coś dobrego – a więc efekt końcowy, zwieńczenie trudów i nerwów – ale czasem można trafić na skutki uboczne. I nie chodzi o źle wykonaną pracę, ale o odkrycia, które zdarzają się całkowitym przypadkiem, gdy ktoś ma szczęście. Tak było np., gdy podczas remontu kuchni pewna para odnalazła skarb lub (znowu podczas remontu kuchni!) kiedy mężczyzna odnalazł 400-letnie dzieło sztuki. Odkrycie w trakcie remontu budynku Jak widać, opłaca się remontować w szczególności kuchnie, ale ślady przeszłości możemy znaleźć w każdej części budynku. Przekonali się o tym archeolodzy z Holandii, którzy otrzymali osobliwe zgłoszenie z Alkmaar w północno-zachodniej części kraju. Tam podczas renowacji budynku przy ulicy Achterdam znaleziono podłogę, która została ułożona z kości zwierzęcych. Badacze w oświadczeniu podkreślają, że to bardzo rzadko spotykane znalezisko. Co ciekawe, kości nie były ułożone na całej powierzchni podłogi, lecz jedynie w jednej jej części. Analiza wykazała, że kości należały do bydła. Były to głównie kości pęcinowe (powyżej kopyta). – Byliśmy bardzo szczęśliwi, że mieliśmy okazję zobaczyć na własne oczy tę kostną podłogę. Odkrywanie czegoś z minionej epoki i dodawanie nowych informacji do historii Alkmaar jest dużym przywilejem. Tego typu podłogi można spotkać bardzo sporadycznie. W przeszłości można było je znaleźć w Hoorn, Enkhuizen i Edam, a teraz także w Alkmaar – mówi Nancy de Jong, jedna z autorek analizy archeologicznej. Dlaczego ktoś stworzył podłogę z kości? Naukowcy twierdzą, że użycie kości nie miało związku z żadnymi praktykami czarnej magii ani z konkretnym rytuałem. Raczej miało wymiar praktyczny. Być może właścicielom budynku zabrakło kafelków lub stare uległy zniszczeniu, dlatego wykorzystano kości, aby zakryć ubytki. – Niemal taką samą podłogę odnaleziono w Hoorn. Pionowo umieszczone kości zostały również wykorzystane w połączeniu z podłogą wyłożoną kafelkami – podkreśla de Jong. – Często obserwowaliśmy to wśród podłóg pochodzących z XV wieku. Zjawisko to mogło częściej występować w Holandii – dodała badaczka. Co ciekawe, wszystkie kości, które znajdowały się w podłodze, zostały odpiłowane na tej samej wysokości, tak aby wyglądały niemal identycznie. Kolejne badania mogą rzucić nowe światło na znalezisko Nie wiadomo jeszcze, kiedy odkładnie podłoga z kości mogła powstać. Budynek, w którym ją znaleziono pochodzi z 1609 roku, ale podłoga była częścią budowli, która stała tu wcześniej. Nowy obiekt zbudowano na fundamentach poprzedniego. Badacze uważają, że prawdopodobnie kości ułożone zostały ok. XV wieku. – Być może kości zostały tam umieszczone w jakimś szczególnym celu. Być może dlatego, że dobrze pasowało to do rzemiosła, które być może było tu praktykowane. Mógł to być również tani sposób wypełnienia podłogi – mówi de Jong. W kolejnych miesiącach archeolodzy będą prowadzili dalsze badania, aby dokładnie ustalić, ile lat ma kościana podłoga. Będą również poszukiwali śladów, które mogłyby rzucić światło na to, czym ten budynek był i co się w nim działo. – Analiza tych kości może ujawnić coś, co mogłoby powiedzieć nam na temat sposobu jej użytkowania – wyjaśnia archeolog. – Praca naszych archeologów jest niezwykle ważna. Jestem podekscytowany, że mogą regularnie brać udział w takich projektach – mówił Anjo Van de Ven, radny ds. dziedzictwa z Alkmaar. – W historycznym centrum miasta niezwykle ważne jest, aby w sposób wyjątkowo ostrożny pracować i prowadzić wykopaliska. Nadal jest tam wiele ukrytych historii, które tylko czekają na odkrycie – dodaje. Źródło: Arkeonews. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Atrakcje Goudy: co warto zobaczyć w mieście znanym z sera?
Gouda to nie tylko słynny ser, ale także historyczne miasteczko pełne uroku. Dowiedz się, co warto zobaczyć w Goudzie – od średniowiecznych targów serowych po majestatyczne witraże w kościele św. Jana.
Spis treści: Serowy targ w Goudzie: tradycja i widowisko Drewniane chodaki – ikona Holandii Co jeszcze zobaczyć w Goudzie? Spacer po Goudzie – kanały, wiatraki i historyczne budynki Gouda to jedno z najbardziej urokliwych miasteczek w Holandii, które zasłynęło na całym świecie dzięki swojemu wyjątkowemu serowi. Jednak Gouda oferuje znacznie więcej niż tylko pyszny nabiał. To miejsce pełne historii, zabytków i wyjątkowych tradycji, które przyciągają turystów poszukujących mniej znanych zakątków Holandii. Od serowego targu, przez malownicze kanały, po imponujące witraże – Gouda to miasto, które zachwyca na każdym kroku. Serowy targ w Goudzie: tradycja i widowisko Jedną z największych atrakcji Goudy jest jej słynny serowy targ, który odbywa się na placu przed ratuszem, na tle gotyckiej fasady XV-wiecznego budynku. Targ działa od 1395 roku i przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów z całego świata. Co czwartek handlarze w historycznych strojach odgrywają licytacje, a na zabytkowych wagach ważone są koła sera. Targ jest widowiskiem nawiązującym do dawnych czasów, ale nie brak tu prawdziwych lokalnych przysmaków. Warto zwrócić uwagę na różnorodność oferowanych produktów. Oprócz klasycznej goudy, można znaleźć wersje z truflami, chili, piwem czy cytryną. Serowarzy przywożą te produkty z okolicznych farm, gdyż Gouda nigdy nie była miejscem produkcji sera, a jedynie handlu nim. – Ser gouda to nie tylko smak, to historia i tradycja, którą czuć w każdym krążku sera – mówi Kasper van den Berg, lokalny serowar​. Niedaleko placu mieści się De Goudse Waag – XVII-wieczna kamienica, która kiedyś służyła do ważenia serów. Dziś znajduje się tam muzeum serowarstwa, gdzie można poznać historię i techniki produkcji goudy. Historia serowych targów w Goudzie Ser gouda, choć znany na całym świecie, nie pochodzi bezpośrednio z miasta. Przez wieki produkowany był na okolicznych farmach, a do Goudy przywożony na handel. Tradycja ta przetrwała do dziś, a na targu można znaleźć zarówno klasyczną goudę, jak i warianty z dodatkami. Drewniane chodaki – ikona Holandii Chodaki to symbol Holandii, a Gouda jest jednym z najlepszych miejsc, aby zrozumieć ich znaczenie. Niegdyś noszone przez rolników, rybaków i rzemieślników, dziś pełnią głównie funkcję turystycznej pamiątki. Chodaki były nieodłącznym elementem holenderskiej wsi – doskonale chroniły stopy przed wilgocią i zimnem. W jednym z lokalnych sklepów autor tekstu miał okazję przymierzyć takie drewniane obuwie. Choć pierwsze kroki w chodakach były niepewne, to z czasem zaczęły wydawać się wygodniejsze, niż można by przypuszczać. – Chodaki to coś więcej niż buty. To symbol holenderskiej pracy i życia na wsi – mówi Irene Winkel, właścicielka sklepu​. Jak powstają chodaki? Tradycja rękodzielnicza w Goudzie W Goudzie można odwiedzić sklepy, w których nadal wytwarza się chodaki. Tradycyjnie buty te były ręcznie wyrabiane z drewna, które świetnie chroniło stopy przed wilgocią i zimnem. – Choć dzisiaj rzadko kto chodzi w chodakach, dla nas to ważny element dziedzictwa – dodaje Irene​. Dziś produkcja chodaków w Goudzie jest w dużej mierze zautomatyzowana, jednak dawniej każdy but był ręcznie wyrabiany przez rzemieślników. Obecnie można je kupić jako pamiątkę, ale w niektórych regionach wciąż są używane do pracy na polu. Co jeszcze zobaczyć w Goudzie? Największym zabytkiem Goudy, zaraz po serowym targu, jest kościół św. Jana Chrzciciela (Sint-Jan). To najdłuższa świątynia w Holandii, mierząca aż 123 metry, słynąca z imponujących 72 witraży. Witraże pochodzą z XVI wieku i są jednym z najlepszych przykładów sztuki sakralnej w Holandii. Odwiedzając kościół w słoneczny dzień, można podziwiać spektakularny efekt wizualny, jaki tworzą promienie światła przechodzące przez kolorowe szkło. – Witraże w Sint-Jan to coś więcej niż dekoracja – to historia opowiedziana światłem – zauważa miejscowy przewodnik​. Spacer po Goudzie – kanały, wiatraki i historyczne budynki Gouda, mimo że mniejsza od Amsterdamu, ma równie urokliwe kanały i zabytkowe budynki. Spacerując po mieście, można podziwiać ceglane kamienice, które przypominają architekturę stolicy, ale w bardziej kameralnej i spokojnej atmosferze. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc jest Korenmolen De Roode Leeuw, młyn zbudowany w 1727 roku. Młyn przez lata był kluczowym elementem gospodarki regionu, choć obecnie pełni głównie funkcję turystyczną. Warto także odwiedzić śluzę Mallegat, która przypomina czasy, gdy Gouda była ważnym punktem tranzytowym dla żeglugi śródlądowej. Spacerując wzdłuż kanałów, można podziwiać zacumowane zabytkowe statki, które dodają miastu nostalgicznego uroku.