Średniowieczni Indianie też trzymali w domach papugi. Po co?
Okazało się, że trzymanie w domu kolorowych ptaków nie jest jedynie domeną współczesnych ludzi. Indianie Pueblo z terenów dzisiejszej Arizony i Nowego Meksyku hodowali ary i inne papugi w specjalnych, ogrzewanych pomieszczeniach. Miały wyjątkowe miejsce w codziennym życiu.
Związek pradawnych Indian z ptakami został właśnie potwierdzony. Badania archeologiczne prowadzone w Kanionie Chaco w Nowym Meksyku udowodnił, że papugi nie były tylko zwykłymi zwierzętami domowymi – ich obecność wiązała się z głęboką symboliką, ceremoniami i wysokim statusem społecznym. Czemu były aż tak cenione? Kolorowe ptaki w indiańskich domach – skąd się tam wzięły? Zespół badaczy pod kierownictwem dr Katelyn Bishop postanowił poddać reanalizie archiwalne i zooarcheologiczne dane dotyczących szczątków papug odnalezionych w Kanionie Chaco – jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w całych Stanach Zjednoczonych. To słynący z monumentalnych budowli, ogromny kompleks zabudowań zamieszkiwanym przez Indian z kultury Pueblo od około 800 do 1150 roku naszej ery. Celem było zrozumienie, jaką rolę ptaki odgrywały w ich życiu. Zidentyfikowano łącznie 45 ptaków: 42 ary żółtoskrzydłe i 3 meksykanki czerwonoczelne. Co ciekawe, żadna z nich naturalnie nie występuje w tym regionie. Musiały zostać specjalnie sprowadzone z Meksyku czy innych regionów Ameryki Środkowej. Naukowcy sugerują, że ptaki te były przeznaczone do celów ceremonialnych i odgrywały rolę w mitologii oraz religii Puebloan. Analiza ponad 2 481 kości wykazała brak jakichkolwiek śladów rozczłonkowania. Ptaki nie były rzeźne – nie stanowiły pożywienia. Składano je w całości, co ponownie sugeruje rytualne znaczenie. Kto mógł sobie pozwolić na papugi? Szczątki ptaków odnaleziono w specjalnie przygotowanych pomieszczeniach w tzw. wielkich domach. Były one wyposażone w tynkowane ściany oraz elementy grzewcze, co wskazuje na troskę o dobrostan ptaków, szczególnie w chłodniejszym klimacie regionu. Trzymanie papug w wielkich domach wskazuje na ich wyjątkowy status. Odkryto, że wiele osobników zostało pochowanych w sposób intencjonalny, a niektóre szczątki znaleziono w warstwach odchodów i resztek pokarmu, co wskazuje, że ptaki żyły tam długi czas. Papugi hodowano przez około 250 lat, a ich wiek wahał się od 11–12 miesięcy do ponad 25 lat. Wyjątkowa symbolika ptaków w kulturze Indian Dr Bishop przywołała dane etnograficzne i etnohistoryczne, według których kolor czerwony ar był kojarzony ze słońcem, a barwa niebieska i żółta – z tęczą, deszczem i siłami przyrody. Wierzono, że obecność papugi przynosi pomyślność, a jej pióra mają właściwości ochronne i magiczne. Symbolem niektórych klanów były właśnie ary. Naukowcy uważają, że papugi były wykorzystywane podczas specjalnych ceremonii religijnych, a ich piór używano jako amuletów, ozdób czy przedmiotów ofiarnych. Z uwagi na ich umiejętność naśladowania ludzkiej mowy i dźwięków, ptaki te postrzegano jako pośredników między światem ludzi i duchów. Zwyczaje trzymania ptaków w innych częściach świata Tradycja trzymania papug w domach nie ogranicza się tylko do Ameryki Północnej. Już w pierwszym tysiącleciu p.n.e. papugi udomowiono w Indiach, Chinach i Persji. Szczególnie w Indiach papugi były czczone jako święte ptaki, towarzyszyły elitom i często pojawiały się w sztuce oraz literaturze. Badanie poświęcone papugom z Kanionu Chaco jest częścią większego projektu związanego z ptakami. Oprócz ar ważne były również indyki, orły, jastrzębie, żurawie, gołębie, dzięcioły, przepiórki czy różnorodne ptaki śpiewające. Wszystko wskazuje na szerokie znaczenie ptaków w życiu duchowym i codziennym pradawnych Indian Pueblo. W ptakach jest coś, co nas – ludzi – niezmiennie, od tysiącleci, inspiruje. Źródło: KIVA, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niezwykła relacja ludzi i drapieżnika sprzed 3 tysięcy lat. Otoczyli opieką wilczycę
Na maleńkiej wyspie na Bałtyku archeolodzy odkryli szczątki wilczycy sprzed kilku tysięcy lat. Zwierzę chorowało i nie mogło samodzielnie funkcjonować. Pradziejowi mieszkańcy otoczyli wilczycę opieką i je dokarmiali. Ta historia wyczytana z kości zaskoczyła nawet naukowców.
Archeolodzy wykopują z ziemi tyle przedmiotów, że nie sposób ich wszystkich systematycznie badać. W magazynach znajdują się miliony zabytków, ale też szczątków kostnych ludzi i zwierząt. Wiele z tych artefaktów i ekofaktów jest przeglądanych przez ekspertów tylko w pobieżny sposób. Nie sposób jest wszystko dokładnie przeanalizować. Część z rzeczy składowanych w magazynach jest analizowanych wiele lat po wykopaliskach. Czasem badacze uzyskują na ten cel odpowiedni grant, a czasem pojawia się nowa metoda badawcza, która umożliwia pozyskanie z tego archeologicznego urobku wyciśnięcie nowych informacji. Tak było w tym przypadku. Mikrowyspa pełna niespodzianek W latach 1888-1893 archeolodzy prowadzili wykopaliska w jaskini Stora Förvar na wyspie Stora Karlsö. Położona jest na wodach Szwecji. Zajmuje powierzchnię zaledwie 2,5 km kwadratowych. A jednak dla archeologów stała się strzałem w dziesiątkę. Jaskinia okazała się być skarbnicą wiedzy o pradziejowych mieszkańcach tego odosobnionego miejsca. Warstwy kulturowe miały do 4 metrów grubości i obejmowały okres około 8000 lat. Pozyskane liczne zabytki i kości zwierząt. Teraz zespół szwedzkich badaczy z Wielkiej Brytanii i Szwecji opublikował wnioski z analiz kości odkrytych w jaskini na łamach „PNAS”. Część z nich należała do… wilków. Zagadką było, skąd się tam wzięły? Czy ludzie upolowali te zwierzęta i są to szczątki po uczcie? Dwa wielki – dwie zagadki Naukowcy przebadali dwa szkielety wilków. Starszy jest neolityczny i pochodzi sprzed 2800-2600 lat p.n.e., a drugi jest młodszy. Żył 1400-1100 lat p.n.e., czyli w epoce brązu. Już sama obecność wilków na tej wyspie jest niezwykła. Nie mogły się tam znaleźć bez pomocy ludzi. Wygląda więc na to, że zostały tam sprowadzone na łodziach. Kilka tysięcy lat temu żyli tam łowcy fok. Łowiono też ryby. A jaskinia Stora Förvar była dla mieszkańców wyspy ich „bazą”. Nawarstwienia świadczą, że obrabiano tam tusze i konsumowano zwierzęta. Wilki nie były jednak pokarmem ludzi – analiza izotopowa wykazała, że zwierzęta te miały dietę bogatą w białko morskie (foki i ryby), zgodną z dietą ludzi. Taka dieta wskazuje na zaopatrywanie wilków w pożywienie przez ludzi, a nie na samodzielne zdobywanie go. Były zatem traktowane podobnie jak psy. – Odkrycie tych wilków na odległej wyspie jest całkowicie nieoczekiwane. Nie tylko miały nieodróżnialnych przodków od innych wilków euroazjatyckich, ale zdawały się żyć obok ludzi (…). To maluje złożony obraz relacji między ludźmi a wilkami w przeszłości – powiedział dr Linus Girdland-Flink z Uniwersytetu w Aberdeen, główny autor badania. Ukochana wilczyca Młodsze szczątki należały do wilczycy. Na kości kończyny wykryto zaawansowaną patologię, co ograniczało mobilność zwierzęcia. Zdaniem badaczy sugeruje to, że mogło być otoczone troskliwą opieką przez ludzi. Z analizy genetycznej wynika z całą pewnością, że odkryte szczątki nie należały do psów. Co ciekawe wilki z wyspy były mniejsze od typowych wilków kontynentalnych, a jeden osobnik wykazywał oznaki niskiej różnorodności genetycznej, co jest częstym wynikiem izolacji lub kontrolowanej hodowli. Nie jest jasne, czy wilki te zostały oswojone, czy trzymane w niewoli. Jednak ich obecność w odizolowanym środowisku zamieszkanym przez ludzi wskazuje na celową i długotrwałą interakcję między wilkami i ludźmi. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Trwa walka o ośmiornice. Chile i Hiszpania pracują nad zakazami
Hodowla ośmiornic budzi kontrowersje wśród naukowców i obrońców zwierząt. Kolejne kraje rozważają zakaz prowadzenia ferm przemysłowych, a niektóre stany w USA już wprowadziły stosowne przepisy.
Organizacje broniące dobrostanu zwierząt alarmują o planach komercyjnej hodowli ośmiornic. Coraz więcej firm pracuje nad przemysłowymi fermami, a warunki, w jakich miałyby żyć te zwierzęta, przerażają przyrodników. Na szczęście presja społeczna zaczyna przynosić efekty – coraz więcej krajów analizuje możliwość zakazu takich hodowli. Walka zaczyna przynosić efekty. Chile i Hiszpania: tu waży się los ośmiornic Do tej pory wszystkie dostępne w handlu ośmiornice pochodziły z połowów. Jednak popyt na nie rośnie tak szybko, że pojawiły się plany ich przemysłowej hodowli. Przyrodnicy alarmują, że dla tych inteligentnych zwierząt byłaby to tortura. Najbliżej zakazu hodowli ośmiornic jest w tej chwili Chile. Kraj pracuje nad projektem przełomowej ustawy. Propozycje regulacji trafiły do Komisji ds. Środowiska i Zasobów Naturalnych, gdzie będą omawiane. Jeśli zostaną przyjęte, ochronią ośmiornice przed nieludzkimi praktykami hodowlanymi i uczynią Chile światowym liderem w tej dziedzinie. Prace nad odpowiednimi przepisami trwają też w Hiszpanii. Inicjatywa wyszła od stowarzyszenia prawników INTERCIDS, które skierowało ją do właściwej komisji krajowego parlamentu (APDDA). Aktywiści chcą rozszerzenia istniejącej ustawy nr 23/1984 o akwakulturze morskiej na przyszłe hodowle ośmiornic. Jak dotąd konkretny projekt ustawy jeszcze nie powstał, na razie to tylko propozycja. Plany hodowli ośmiornic ma akwakulturowy gigant, firma Nueva Pescanova, która posiada już hodowle m.in. krewetek vannamei i turbotów w Hiszpanii, Nikaragui, Gwatemali i Ekwadorze. Pierwsza przemysłowa ferma ośmiornic miałaby powstać na Wyspach Kanaryjskich. USA jako pierwsze zakazują hodowli ośmiornic Niestety, nie w całym kraju. Dwa stany USA – Kalifornia i Waszyngton – uchwaliły już przepisy zakazujące hodowli ośmiornic na swoim terytorium. Ustawa obowiązująca w Kalifornii dodatkowo zakazuje sprzedaży hodowlanych ośmiornic lub ich mięsa. Siedem innych stanów – Massachusetts, Nowy Jork, Connecticut, New Jersey, Karolina Północna, Hawaje i Oregon – również przedstawiło projekty ustaw mających wprowadzić taki zakaz. Dla ośmiornic przemysłowa hodowla to tortura Raport organizacji Compassion in World Farming ujawnia, że w przemysłowych hodowlach na ośmiornice czeka niewyobrażalne cierpienie. Są to zwierzęta samotnicze i terytorialne, a w hodowli byłyby stłoczone po kilkanaście osobników na jednym metrze kwadratowym. Ich życie byłoby ciągłym, ekstremalnym stresem. Według badań ośmiornice odczuwają także ból emocjonalny. Czekałby je także długi i bolesny koniec: ośmiornice zabija się bowiem przez zanurzenie w lodowatej wodzie, co powoduje przynajmniej 10 minut bólu i cierpienia, zanim nastąpi śmierć. Organizacja zwraca też uwagę na ogromne koszty ekologiczne takich hodowli. Ośmiornice to drapieżniki – do ich wykarmienia konieczne jest mięso innych zwierząt: ryb, skorupiaków, mięczaków. Szacuje się, że do wyhodowania kilograma mięsa ośmiornicy trzeba by było zużyć 10 kg ryb. Źródło: Compassion in World Farming, Eurogroup for Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
75 000 łososi uciekło z hodowli. Eksperci mówią wprost: to katastrofa
Szalejący po północnej Europie sztorm Amy niszczył infrastrukturę, pozbawiał mieszkańców prądu i paraliżował ruch lotniczy. Na tym nie koniec – kiedy na początku października uderzył w szkocki region Highlands, uwolnił z hodowli na wyżynach około 75 000 ryb i wypuścił je na otwarte wody zatoki Loch Linnhe. To jednak nie romantyczna opowieść o wielkiej ucieczce, a o zrujnowanym ekosystemie.
W wyniku sztormu Amy padły zapory morskie wielu hodowli łososia atlantyckiego, wypuszczając do otwartych wód dziesiątki tysięcy ryb hodowlanych. Zdarzyło się to w momencie, w którym populacja dzikiego łososia jest już w Wielkiej Brytanii uważana za zagrożoną i stale spada. Ucieczka niesie za sobą poważne konsekwencje dla równowagi ekologicznej. „Skazani na Highlands” Ucieczka ryb na tak dużą skalę może kojarzyć się z romantycznym powrotem na łono natury, ale rzeczywistość jest nieco bardziej mroczna: to problem nie tylko dla hodowców, ale także całego ekosystemu szkockich rzek i wybrzeża. Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że tysiące ryb uwolnionych w niewoli wzmocnią populację dzikiego łososia, ale nic bardziej mylnego. Hodowlane łososie w niewielkim stopniu przypominają bowiem swoich dzikich kuzynów. To zwierzęta udomowione, hodowane w sposób selektywny przez dziesięciolecia – w efekcie wykształciły cechy, które przydają się w niewoli, ale nie pozwalają poradzić sobie „w naturze”. Obecnie rozsiewają je wśród populacji żyjącej w rzekach. Różnice pomiędzy łososiem hodowlanym a dzikim Chociaż dla laika dziki i hodowlany łosoś atlantycki mogą się wydawać podobne to, różnią się – i to bardzo. Zarówno na poziomie behawioralnym, jak i genetycznym. Szkockie łososie hodowlane pochodzą w 90% z norweskich linii i od lat 70. XX wieku są selektywnie krzyżowane pod kątem cech pożądanych w niewoli – podobnie jak owce, psy czy kury. Łosie hodowlane rosną szybciej, osiągają większą masę ciała, mają zmieniony cykl dojrzewania płciowego, nie potrafią skutecznie zdobywać naturalnego pokarmu (są przyzwyczajone do zjadania karmy) czy nie bronią się przed drapieżnikami. To wszystko sprawia, że mają one mniejsze szanse przeżycia poza farmą. Łososie z hodowli niszczą ekosystem Część z nich jednak przetrwa. I to, wbrew intuicji, może być najgorsze. Okazuje się bowiem, ze w niektórych rzekach Szkocji i Norwegii nawet 10% złowionych łososi pochodzi z hodowli. Jak to możliwe, skoro większość z nich powinna sobie nie poradzić? Gdy na wolność nagle zostaje wypuszczonych 75 000 osobników, części z nich udaje się dotrzeć do rzek i podjąć próbę tarła – szczególnie, jeśli ich ucieczka ma miejsce w porze rozmnażania ryb. Gdy krzyżują się one z dzikim łososiem, ich potomstwo przejmuje mieszankę cech rodziców, czyniąc młode ryby mniej przystosowane do naturalnego środowiska. Proces ten stopniowo niszczy integralność genetyczną dzikich populacji. Wato uzmysłowić sobie skalę problemu. Szacuje się, że populacja dzikiego łososia w Szkocji wynosi 300 000 osobników. Nagłe wypuszczenie 75 000 łososi hodowlanych podnosi jej liczebność o jedną czwartą. Badania Norweskiego Instytutu Badań Przyrodniczych potwierdza przy tym, że już przy udziale zaledwie 1% łososi hodowlanych w populacji dzikiej dochodzi do pogorszenia kondycji i spadku liczby potomstwa. Ryby uciekają nie tylko w Szkocji Sytuacja z północy Wysp Brytyjskich nie jest odosobniona. W 2023 roku podobny incydent miał miejsce w Norwegii, gdy podczas ucieczki do skandynawskich rzek przedostało się 27 000 hodowlanych łososi. Chociaż wyznaczono nagrody za łapanie uciekinierów, to wyłowienie ich okazało się bardzo trudne. Udało się odłowić jedynie kilka procent łososi. Niebezpieczeństwa związane z masową ucieczką ryb hodowlanych pokazują, że dotychczasowe środki zapobiegawcze są niewystarczające. Badania pokazują, że hodowlełososi są wyjątkowo narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe, które zdarzają się coraz częściej. Otwarte siatki i pływające klatki zapewniające rybom dostęp do świeżej wody i tlenu są podatne na zniszczenia w wyniku burz czy sztormów. Coś w hodowli łososia atlantyckiego powinno się zmienić. To obecnie najcenniejszy ze wszystkich hodowlanych gatunków morskich, który w 2022 stanowił 18% światowej wartości produkcji akwakultury morskiej. Jego trzecim co do wielkości producentem jest zaś Wielka Brytania. Źródło: The Conversation, NINA, IUCN Red List Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To maleństwo może uratować ginący gatunek. „Pisklę 101” daje nową nadzieję
Tej pięknej papugi w naturze już nie ma. Żyła na niewielkim obszarze, w gęstych lasach brazylijskiej Amazonii. Od 2019 roku jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Jej przetrwanie zależy już tylko od osobników żyjących w niewoli. Pojawiła się nowa iskierka nadziei – w ogrodzie zoologicznym w Belgii właśnie wykluło się pisklę ary modrej.
Ara modra to piękna papuga, której niestety już w naturze nie zobaczymy. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w 2019 roku ogłosiła ją gatunkiem wymarłym na wolności. Ostatni dziki osobnik widziany był w 2000 roku. Obecnie wszystkie istniejące ary modre żyją w niewoli – w ogrodach zoologicznych i ośrodkach hodowlanych uczestniczących w międzynarodowych programach ochrony. Jeden z nich – prywatne ZOO Pairi Daiza w Hainaut (Belgia) – właśnie dochował się pisklęcia. Był to długi i trudny proces. Sukces hodowców ary modrej w Belgii Belgijska placówka od lat uczestniczy w globalnym programie ochrony ary modrej. Współpracuje m.in. z brazylijskim instytutem ICMBio (Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation) oraz ogrodem zoologicznym w São Paulo. W Pairi Daiza mieszka dwanaście takich papug. Tylko trzy z nich są pokazywane publicznie. Pozostałe przebywają w odizolowanej wolierze, z minimalnym kontaktem z ludźmi, ze względu na ich niezwykłą wrażliwość i płochliwość. Wysiłki belgijskich hodowców, by ary modre rozmnożyć, przez całe lata nie przynosiły efektu. Od początku ich obecności w placówce ptaki złożyły już dokładnie 100 jaj. Niestety, żadne nie było zapłodnione. Dopiero jajko numer 101 okazało się sukcesem. Dlaczego? Dokładnie nie wiadomo. Opiekunowie przypuszczają, że mogło być skutkiem ostatnich zmian w diecie ptaków, które wpłynęły korzystnie na ich płodność. Jak wyhodowano cenne pisklę? Para papuzich rodziców była niedoświadczona, więc zapłodnione jajo zostało od razu zabrane z gniazda i przekazane pod opiekę zespołu specjalistów. Po starannej inkubacji, 21 września 2025 roku wykluło się zdrowe pisklę! Od tego czasu jest karmione ręcznie, co dwie godziny, przez całą dobę. Jak podkreśla opiekun ptaków, Thomas Biagi, to praca wyczerpująca, ale niezwykle satysfakcjonująca. Cały zespół ZOO ma świadomość, że w jego rękach leży przyszłość jednego z najrzadszych gatunków na świecie. Nowonarodzone pisklę nie ma jeszcze pięknego błękitnego upierzenia – na razie jego ciałko jest nagie i różowe, a zaczątki piór dopiero przebijają się przez skórę. Jego narodziny to ogromny przełom dla programu ochrony ary modrej. Młody ptak w przyszłości odegra kluczową rolę jako osobnik hodowlany i pomoże w odbudowie populacji w Brazylii. W 2022 roku rozpoczęto tam program reintrodukcji ary modrej i wypuszczono kilka ptaków na wolność. Naukowcy i opiekunowie w Pairi Daiza wierzą, że nowonarodzone „pisklę 101” odegra istotną rolę w przywróceniu gatunku naturze. Inne programy ochrony ary modrej W 2012 roku Brazylijska Agencja Ochrony Przyrody (ICMBio) wraz z kilkoma organizacjami partnerskimi utworzyła plan ratowania ary modrej, którego celem jest zwiększenie populacji hodowlanej. W 2016 roku, wraz z międzynarodową organizacją ratującą zagrożone papugi (ACTP), rozpoczęła projekt reintrodukcji ary modrej. Dwa lata później wiele osobników zostało zgromadzonych w ośrodku ACTP w Berlinie, gdzie udało się z powodzeniem rozmnożyć ary. Dziś te osobniki stanowią podstawę programu reintrodukcji. W 2020 roku ponad 50 ar modrych przewieziono do specjalnie wybudowanej przez ACTP stacji w Curaçá w Brazylii. To z niej ptaki będą przywracane do środowiska naturalnego. Źródła: Pairi Daiza, Muzeum Naturalne w Berlinie Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak wyhodować gigantyczną dynię? Naukowcy pomagają
Konkursy na największą dynię są coraz bardziej popularne na całym świecie, a za ich ojczyznę uznaje się Stany Zjednoczone. To tam co roku odbywają się zawody, podczas których rolnicy chwalą się największymi warzywami. W tym roku udział wziął w nich także naukowiec-hodowca Tony Scott, który zdradził swój sekret na wielką dynię.
Tony Scott, inżynier ze Stanu Nowy Jork, od 8 lat bierze udział w amerykańskich konkursach na największą dynię. Doszedł do wprawy – jego kolosalne owoce regularnie ważą około 900 kilogramów. Wraz z botanikami zdradza sekret na to, jak samemu wyhodować gigantyczne warzywa. Konkurs na największą dynię Zawody w wyhodowaniu największego warzywa stają coraz bardziej popularne na całym świecie, a ich kolebką są Stany Zjednoczone: za jeden z najbardziej popularnych konkursów uważa się Mistrzostwa Świata Safeway w Ważeniu Dyni, które odbywają się w Half Moon Bay w Kalifornii. To na nich w 2023 ustanowiono rekord świata w wielkości dyni, który wynosi zawrotne 1247 kilogramów. Wygrała dynia „Michael Jordan”. Również w Polsce takie zawody są popularne. W niedzielę 5 października dyniowe szaleństwo opanowało Grzybno podczas znanego Dnia Korbola. Rozstrzygnięto tradycyjny Konkurs Uprawy Dyni Olbrzymich, podczas którego największa dynia ważyła 256,6 kilograma. Warto dodać, że „korbol” to wielkopolska nazwa dyni. Rekordzistką Polski pozostaje „Dorotka” z II konkursu na największą dynię w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie, która ważyła zawrotne 907 kilogramów. Jak wyhodować ogromną dynię? Tony Scott uważa, że podstawą ogromnej dyni jest idealne nasiono. Hodowcy najczęściej wybierają te, które w przeszłości owocowały już wielkimi korbolami – według inżyniera najlepiej sprawdzają się nasiona dyni olbrzymiej Atlantic. Hodowca wie, co mówi. W tym roku jego dynia zajęła 3. miejsce w konkursie, licząc sobie 876 kilogramów. Reszta to już czysta nauka: chodzi o odpowiednie połączenie wody, składników odżywczych i pielęgnacji rośliny. Olbrzymie dynie potrafią pochłonąć setki litrów dziennie. Chociaż przeprowadzają fotosyntezę jak zwyczajne korbole, to ich wewnętrzny system rozprowadzania wody jest zdecydowanie bardziej solidny, dzięki czemu mogą pić więcej słodzonej wody i składników odżywczych, a przez to szybciej się rozwijać. Botanicy przypominają, że kluczowe jest również… usuwanie mniejszych dyni. Podczas rozrostu liści należy wycinać mniejsze owoce, żeby roślina mogła skupić się wyłącznie na o olbrzymim korbolu. Czemu wielkie dynie mają dziwny kształt? Ogromne dynie budzą podziw swoim rozmiarem, ale przyjmują specyficzne, „rozlane” kształty. Tak działa grawitacja – olbrzymy rosną szeroko, a nie wysoko. Grawitacja ciągnie je ku ziemi i przypominają asymetryczne, grudkowate naleśniki. Hodowcy dbają jednak o ich walory estetyczne. Scott przykrywa swój owoc w ciągu dnia plandeką, żeby słońce nie powodowało przebarwień, ale także nie czyniło jej zbyt szybko przejrzałą i twardą. Do podlewania takiego giganta potrzebne są specjalne zraszacze. Gigantyczne warzywa Nie tylko korbole mogą dorosnąć do tak pokaźnych rozmiarów – to cecha wszystkich dyniowatych, takich jak kabaczki, arbuzy czy ogórki. Wszystkie one mogą osiągnąć podobny poziom! Dynie jednak są bardzo masywne i wytrzymałe, a do tego kuszą swoim wyjątkowym kolorem, więc nic dziwnego, że stały się symbolem jesiennych jarmarków. Źródło: Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wilki wracają do europejskich lasów. Naukowcy sprawdzają, jak rolnicy planują sobie z nimi radzić
W europejskich lasach – także polskich – coraz częściej spotkać można wilki. Od kiedy zostały objęte ochroną, ich liczebność wzrosła kilkukrotnie. Chociaż często zastępują one myśliwych i pełnią ważną rolę w ekosystemie, to dla rolników hodujących zwierzęta stanowią wyzwanie. Naukowcy sprawdzili, jak farmerzy chcą chronić swoje trzody przed drapieżnikami. Czy eksperci są w stanie im jakoś pomóc?
Jeszcze niedawno wilki były krytycznie zagrożone wyginięciem. Ich powrót do natury cieszy, jednak powoduje trudności dla rolników. Naukowcy przeprowadzili badania, które badały nastroje społeczne hodowców i podejście do nowoczesnych rozwiązań, które mogą pomóc chronić zwierzęta hodowlane. Wi(e)lki powrót Liczba wilków w Europie znacząco się zwiększyła. Wpływ na tę sytuację miały rozliczne programy ochrony tych niezwykłych zwierząt. W Polsce w 2001 roku szacowano, że ich populacja wynosi mniej niż 600 osobników. W 2024 roku jest to już ponad 5000. Zamiast Karpat czy Puszczy Białowieskiej występują także w swoich naturalnych siedliskach w Polsce centralnej i zachodniej. Wiele osób uważa to za cud: w Szkocji wilki całkowicie wyginęły już 250 lat temu, więc o ich powrót dużo trudniej. Wzrost jest wyraźny, ale to wciąż za mało w porównaniu do innych dzikich zwierząt. Dla porównania populacja saren w 2023 roku liczyła 893 000, jeleni 282 000 a dzików – 53 000. Kilka tysięcy wilków nie jest w stanie regulować ich liczebności, więc potrzebni są… myśliwi. Wielu z nich krytycznie wypowiada się o obecności drapieżników. Zagrożenie dla zwierząt hodowlanych Jednym z naczelnych argumentów przeciwko wilkom jest to, że polują na zwierzęta hodowlane (głównie kozy i owce), działając na szkodę rolników. Badacze z międzynarodowej grupy zrzeszających uniwersytety z Niemiec, Węgier czy Szwajcarii sprawdzili, co rolnicy myślą o nowoczesnych mechanizmach odstraszania drapieżników i czy zamierzają w je zainwestować. Chodziło głownie o specjalne ogrodzenia elektryczne, które należałoby zainstalować na pastwisku. Według nich jest to tańsze, niż szkolenie i zatrudnianie myśliwych. Badanie opublikowano w czasopiśmie „People and Nature”. Przebadali wiele czynników, ale udało im się dowieść, że na rolników najbardziej oddziałuje… presja społeczna. Jeśli sąsiad stosuje ogrodzenia elektryczne, dużo bardziej prawdopodobne jest, że zdecyduje się na nie kolejny hodowca. Presja miała większy wpływ niż np. obecność dotacji. Wilki a rolnicy – czego potrzebują hodowcy? – Niezwykle ważne jest, aby rolnicy poznali przykłady udanego wypasu na terenach zamieszkiwanych przez wilki oraz wymieniali się wiedzą i doświadczeniami – opowiada dr Friederike Riesch z Uniwersytetu w Getyndze, która kierowała badaniami. Istotne są również programy finansowe. Tam, gdzie dostępne są dodatkowe fundusze, rolnicy częściej decydują się na mechanizmy odstraszania. Sięgają po nie częściej tam, gdzie muszą wykazać, że zainstalowali podstawową ochronę, by otrzymać odszkodowanie za szkody wyrządzone przez wilki. Tak jest np. w Bawarii. Koegzystowanie leśnych drapieżników i rolników jest możliwe, ale wymaga pracy. Istotne są kampanie edukacyjne i wsparcie, które otrzymują hodowcy. Dzięki badaniom wiemy, że ma to wyraźny wpływ na ich poczucie bezpieczeństwa, a przez to inwestycję w przyszłość swoich zwierząt. Status wilka w Polsce Jak to mówią motocykliści – zmieścimy się wszyscy. Zabezpieczanie pól to jednak nie jedyna opcja. Wilk, z racji wzrostu liczebności, utracił w UE swój status gatunku ściśle chronionego. W Europie łatwiej dzięki temu obecnie o zgodę na odstrzał tego wyjątkowego drapieżnika. W Polsce wilk ciągle pozostaje pod ścisłą ochroną i według Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie ulegnie to zmianie. Bezwzględnie zakazane są jakiekolwiek polowania na wilki. Źródło: People and Nature, GUS, polskiwilk.org.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jeden z najmniejszych żółwi świata rozmnożony w Polsce – historyczny sukces poznańskich badaczy
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu może świętować wielki sukces: dzięki staraniom naukowców udało się po raz pierwszy w Polsce rozmnożyć żółwia karłowatego. To jedne z najmniejszych żółwi świata - ich młode mierzą zaledwie 2,5 cm. Wyglądają rozczulająco, ale ich obecność pozwoli przede wszystkim poszerzyć wiedzę na temat tego niezwykłego gatunku. Warto je zobaczyć!
Żółw karłowaty (pelusios nanus) to najmniejszy przedstawiciel żółwi bokoszyjnych, który naturalnie występuje jedynie w kilku krajach Afryki. W Poznaniu wykluły się trzy malutkie osobniki tego stosunkowo słabo poznanego gatunku. To wielka szansa dla europejskiej zoologii. Małe, opancerzone trio – Mamy do czynienia z pierwszym rozmnożeniem tego gatunku w Polsce – mówi dr inż. Mateusz Rawski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, który był odpowiedzialny za hodowlę. Żółwie wykluły się w zeszłym tygodniu, a młode osobniki mają 2,5 centymetra długości i ważą poniżej 3 gramów. Inkubacja trwała prawie 60 dni, a trzy młode są obecnie w trakcie odchowu. – To rozmnożenie daje nam szansę na stworzenie nowej kolonii, która będzie zapewniała dopływ świeżych genów do ośrodków zajmujących się ochroną żółwi w Europie i na całym świecie – dodaje Rawski. Najstarsze żółwie świata Pelusios nanus to nie tylko jedne z najmniejszych żółwi świata – dorosłe osiągają zaledwie zawrotne 12 centymetrów długości – uważa się je także za członków najstarszej ewolucyjnie grupy wśród tych niezwykłych gadów. Naturalnie występują między innymi w Demokratycznej Republice Konga, Angoli, Malawi czy Zambii. – Ten gatunek jest stosunkowo mało poznany: dopiero w ostatnich latach zaczęliśmy odkrywać jego biologię w niewoli. Natomiast w naturze badania tego gatunku są ograniczone do tego, gdzie on występuje – tłumaczy Rawski. Hodowcy w imię natury Dzięki pracy prywatnych hodowców udaje się budować swoistą „Arkę Noego” dla zwierząt, które bez pomocy człowieka mogą nie przetrwać. W naturze żółwie bokoszyjne są coraz częściej zagrożone przez utratę środowiska. I chociaż najprostszym sposobem pomocy zwierzętom byłoby oczywiście zaprzestanie jego niszczenia, to inną drogą ratunku jest tworzenie tzw. „kolonii bezpieczeństwa” w ogrodach zoologicznych i hodowlach. – Taka jest właśnie współczesna rola hodowli zwierząt nieudomowionych. My, hodowcy, coraz częściej współpracujemy z ogrodami zoologicznymi, dzieląc się nie tylko wiedzą, ale także samymi zwierzętami. Hodowla ma służyć przede wszystkim dobru zwierząt i dobru natury – wyjaśnia zoolog. Żółwie bokoszyjne to ciekawy podrząd żółwi, które chowają szyję oraz głowę do pancerza przez zgięcie szyi w bok, w płaszczyźnie poziomej. Co dalej z maleńkimi żółwiami? Dzielne polskie trio już niebawem trafi do jednego z europejskich ośrodków zajmującego się chowem i hodowlą gadów. Przyczyni się nie tylko do przetrwania, ale także lepszego poznania swojego wyjątkowego – chociaż niepozornego – gatunku. Czeka je ciężka praca! Pozostaje pytanie o imiona dla żółwi. Ich dzielność sprawia, że trudno nie nazwać ich Leonardo, Donatello i Michelangelo. To w końcu miniaturowi wojownicy w imię nauki! Źródło: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
Te zagadkowe zwierzęta umknęły Karolowi Darwinowi. Wieki później pojawiły się ponownie
Tajemnicze kędzierzawe konie z Ameryki Południowej umknęły słynnemu przyrodnikowi, Karolowi Darwinowi. Ale teraz pewna para tworzy ich własne stado i próbuje ocalić zapomniany gatunek.
Spis treści: Oko w oko z zagadkowym zwierzęciem Od zauroczenia do własnego stada Jak kędzierzawe dzikie konie po raz pierwszy przybyły do Patagonii Darwin szuka wyjątkowego konia Wyjątkowe konie z unikatową mutacją Skąd się wzięło kręcone umaszczenie? Nadzieja na zachowanie kędzierzawych koni z Ameryki Południowej W odludnym zakątku płaskowyżu Somuncurá w argentyńskiej prowincji Río Negro, gdzie wydaje się, że powstało słowo „niegościnny”, weterynarz Gerardo Rodríguez zauważył konia spokojnie pasącego się wśród surowego krajobrazu. Widok jakiegokolwiek konia w tak odizolowanym, suchym regionie był już niezwykły, ale ten był niepodobny do niczego, co kiedykolwiek spotkał: jego sierść była kręcona. Oko w oko z zagadkowym zwierzęciem Początkowo Rodríguez myślał, że kędzierzawa sierść konia wskazuje na to, że jest chory lub spocony. Jednak gaucho, czyli jeździec, powiedział mu coś zaskakującego. Te kędzierzawe konie były kiedyś bardziej powszechne, zanim susze, erupcje wulkanów i inne przeciwności losu zdziesiątkowały ich populację. Miejscowy zaoferował Rodríguezowi sprzedaż konia. Zauroczony stworzeniem, natychmiast się zgodził. Jego żona, Andrea Sede, poczuła tę samą natychmiastową więź ze zwierzęciem. „Nigdy nie zapomnę spotkania z nim” – wspomina. „Podszedł do nas tak, jakby zawsze był nasz”. Od zauroczenia do własnego stada Ta chwila zapoczątkowała marzenie pary o założeniu własnego stada. Prawie 20 lat później Rodríguez i Sede mają obecnie 40 tych kędzierzawych koni – jedynych w swoim rodzaju w całej Ameryce Południowej. Tym samym zachowano fascynujący i nieoczekiwany rozdział historii naturalnej Patagonii. Umknął on nawet słynnemu przyrodnikowi Karolowi Darwinowi, który skrupulatnie udokumentował florę i faunę regionu podczas swojej południowoamerykańskiej podróży na statku Beagle. Naukowiec słyszał pogłoski o tych koniach, ale nigdy nie udało mu się ich znaleźć. Jak kędzierzawe dzikie konie po raz pierwszy przybyły do Patagonii Aby zrozumieć historię argentyńskich kędzierzawych koni, musimy cofnąć się o kilka wieków do sprowadzenia przez Hiszpanów pierwszych koni do obu Ameryk. W 1535 roku konkwistador Don Pedro de Mendoza otrzymał zadanie założenia kolonii w regionie Río de la Plata, części dzisiejszej Argentyny. Przepłynął Atlantyk z osadnikami, żołnierzami i około 100 końmi, w tym końmi roboczymi i wspaniałymi końmi bojowymi ze stajni w Kadyksie, mieście w Hiszpanii. Zaledwie sześć lat później, w 1541 roku, kolonia Buenos Aires w tym regionie została zniszczona i spalona przez rdzenne plemiona opierające się nadużyciom kolonialnym. Hiszpanie uciekli, porzucając swój dobytek i od 12 do 45 koni. Konie te przetrwały i swobodnie wędrowały po rozległych argentyńskich pampach. „Konie, które uciekły, przystosowały się i rozmnażały się w zdumiewający sposób. Ich potomkowie utworzyli stada liczące setki tysięcy dzikich koni znanych jako baguales” – wyjaśnia dr Mitch Wilkinson, wiceprzewodniczący Międzynarodowej Organizacji Konia Kędzierzawego (ICHO). Kiedy Hiszpanie wrócili 40 lat później, znaleźli kwitnącą populację, szacowaną przez Wilkinsona na 36 000 sztuk. Przyczyniły się do tego łatwo dostępne pożywienie i otwarte równiny. Hiszpanie dostrzegli też ich nieoczekiwaną cechę: niektóre konie miały kędzierzawą sierść, cechę niespotykaną w Hiszpanii. Doszło do tego, że nowe konie importowane z Hiszpanii skrzyżowały się z dzikimi stadami, dając początek koniom Criollo – hiszpańskiego pochodzenia, ale urodzonym w obu Amerykach. Konie te rozwijały się zarówno na wolności, jak i w warunkach domowych, rozprzestrzeniając się w Argentynie, Urugwaju i południowej Brazylii. Darwin szuka legendarnego konia W 1739 r. hiszpańscy odkrywcy Cabrera i Solanet udokumentowali występowanie koni kędzierzawych wśród dzikich stad w Argentynie i Brazylii. Kilkadziesiąt lat później hiszpański przyrodnik Félix de Azara również opisał te konie w swojej książce „Quadrupeds of Paraguay”, opublikowanej w Paryżu w 1801 roku. Nawet Karol Darwin zwrócił uwagę na konie w swojej pracy „Zmienność zwierząt i roślin w stanie udomowienia” z 1868 roku, przytaczając je jako przykład doboru naturalnego. Darwin spekulował, że przypadkowa mutacja pozwoliła tym koniom przystosować się do nowego środowiska w Ameryce Południowej. Jednak podczas podróży na ten kontynent Darwin nigdy nie zaobserwował koni o kędzierzawej sierści na wolności, co skłoniło go do zastanowienia się, czy nie zniknęły. Inni jednak przypisują ich obecność znacznie bardziej legendarnemu źródłu. Według lokalnego mitu, templariusze – francuski katolicki zakon wojskowy, który rzekomo przywiózł Świętego Graala na odległy płaskowyż Somuncurá – jeździli na tych kędzierzawych koniach, sprowadzając je do regionu na długo przed przybyciem konkwistadorów. Chociaż nie ma żadnych dowodów historycznych potwierdzających tę teorię, opowieść ta wciąż istnieje, dodając powiew mistycyzmu do i tak już enigmatycznej przeszłości tej rasy. Wyjątkowe konie z unikatową mutacją Przez lata Rodríguez i Sede pisali do międzynarodowych stowarzyszeń w nadziei na zidentyfikowanie rodowodu swoich koni. Zawsze otrzymywali tę samą odpowiedź: w Ameryce Południowej nie było koni o kędzierzawym umaszczeniu. Wszystko zmieniło się, gdy skontaktowali się z ICHO, a Wilkinson postanowił ich odwiedzić. Jego pierwsze wrażenie na temat koni? „Pomyślałem, że są wyjątkowe i piękne” – mówi. Próbki DNA pobrane do Texas A&M University's Equine Genetics Laboratory potwierdziły odrębność tych koni od każdej innej znanej rasy. W przeciwieństwie do innych koni o kręconym umaszczeniu, ich mutacja genetyczna nie została wcześniej zidentyfikowana. Konie te zostały sklasyfikowane jako typ argentyńskiego Criollo – linii przodków wywodzącej się bezpośrednio od hiszpańskich koni wprowadzonych przed wiekami. „Posiadanie kręconej sierści samo w sobie nie tworzy rasy” – zaznacza Wilkinson. Kędzierzawa sierść jest „cechą” spowodowaną mutacją. Podczas gdy podobne cechy występują u koni z Ameryki Północnej i Syberii, większość mutacji powstaje naturalnie w rdzennych populacjach odizolowanych geograficznie. Kędzierzawe konie patagońskie, nietknięte przez współczesne rasy europejskie, zachowują genetyczne powiązania przodków z północnymi kucykami iberyjskimi, takimi jak Gallego i Garrano, choć są nieco większe. Skąd się wzięło kręcone umaszczenie? Zalety adaptacyjne kręconej sierści pozostają w sferze spekulacji. Prof. Ernest Gus Cothran z Texas A&M University zauważa, że choć od czasów Darwina stawiano hipotezy, iż cecha ta może zapewniać przetrwanie w zimie, to tak naprawdę „nie ma na to dowodów”. Surowy klimat Patagonii może sprzyjać tej adaptacji, ale potrzeba więcej danych, aby potwierdzić tę teorię. Ponadto ograniczone fundusze rodziny Rodríguez-Sede uniemożliwiły im wysłanie ostatnich próbek z ich stada niezbędnych do dalszych badań genetycznych DNA. Naukowcy nadal muszą określić konkretną mutację genetyczną odpowiedzialną za kręconą sierść koni i potwierdzić wzór dziedziczenia. Nadzieja na zachowanie kędzierzawych koni z Ameryki Południowej Marzenie Rodrígueza i Sede o stadzie, które później przerodziło się w pragnienie jego zachowania, również nie obyło się bez wyzwań. „Jeśli mamy szczęście, mamy jednego lub dwóch potomków rocznie” – mówi Sede. „Czasami umierają zaraz po urodzeniu, ponieważ matka nie ma mleka, gdyż nie miała wystarczającej ilości pokarmu, aby przybrać podczas zimy. A my nie mamy pieniędzy, aby je lepiej karmić”. Przetrwanie w tym trudnym środowisku nie jest łatwym zadaniem. Przekraczając rzekę z żyznego Alto Valle, z sadami gruszkowymi i jabłkowymi, kontrast tej części Patagonii jest uderzający. Nie ma tu drzew ani gór „tylko kamień, kamień i jeszcze więcej kamienia” – precyzuje Sede. Latem temperatury przekraczają 30 st. C w bezlitosnym słońcu, podczas gdy zimą spadają do minus 20 st. C, z kilkudziesięcioma centymetrami śniegu. Woda, rzadka i cenna, znajduje się tylko w małych lagunach utworzonych przez topniejący lód. Największe życzenie Sede jest proste: „Żeby padał deszcz i rosła trawa”. Problem z zachowaniem tych koni jest zasadniczo natury ekonomicznej. Cothran uważa, że po znalezieniu mutacji i określeniu genotypu kędzierzawych koni z Patagonii, informacje te można wykorzystać do wyboru najlepszej pary do krycia. „Jeśli mutacja powoduje problemy, gdy konie są homozygotyczne (mają dwie identyczne kopie zmutowanego genu), kojarzenia mogą być tak dobrane, aby homozygoty nie występowały” – wyjaśnia. Jeśli kędzierzawa sierść jest pożądana przez hodowców, test może pomóc zwiększyć częstotliwość występowania tej cechy. Wilkinson dostrzega szerszy problem. „Inni hodowcy w Argentynie muszą się tym zainteresować” – mówi. „Tylko kilka osób wie o istnieniu tych koni”. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Straszyk wygląda groźnie, ale nie jest niebezpieczny. Coraz częściej jest hodowany w domowych terrariach
Straszyk jest jednym z najbardziej nietypowych owadów. Niektórzy przedstawiciele tego rzędu pozują na groźnych drapieżców, inni upodabniają się do otoczenia. Łączy ich jedno – u wszystkich nietypowy wygląd jest mechanizmem obronnym, mającym chronić owada przed drapieżnikami. Jak wygląda straszyk? Czym się żywi i gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda straszyk? Gdzie występują straszyki? Czym żywi się straszyk? Strategie obronne straszyka Hodowla straszyka Bezkręgowce staja się coraz popularniejszymi zwierzętami hodowlanymi. Nic dziwnego. Trudno wyobrazić sobie pupila, który byłby mniej kłopotliwy w utrzymaniu niż pajęczak lub owad. Wdzięcznymi obiektami hodowli są gatunki krajowe, jak choćby kolczak zbrojny, ale jeszcze ciekawiej w terrarium prezentują się gatunki egzotyczne, jak straszyk. Jak wygląda straszyk? Mówiąc o straszykach, na myśli trzeba mieć cały rząd owadów z infragromady nowoskrzydłych, na który składa się około 3200 opisanych gatunków. Są średnimi lub dużymi przedstawicielami swojej gromady. Najmniejszy straszyk, Timema cristinae, osiąga zaledwie 12 mm długości, ale największy, Phryganistria chinensis (straszyk chiński), dorasta do 64 cm, z czego więcej niż połowa tej wartości (38 cm) przypada na tułów. Z kolei najcięższym przedstawicielem rzędu jest Heteropteryx dilatata, czyli straszyk olbrzymi. Dojrzały osobnik może osiągnąć masę przekraczającą 65 g. Większość straszyków osiąga od kilku do kilkunastu centymetrów długości. Gatunki często spotykane w hodowlach – straszyk australijski i straszyk diabelski – mierzą odpowiednio do 16 i do 6 cm. W rzędzie straszyków częstym zjawiskiem jest dymorfizm płciowy – samice są większe od samców. Straszyki mają mocno wydłużone lub spłaszczone grzebietobrzusznie ciało. Ubarwienie wielu gatunków ma na celu upodobnienie ich do otoczenia. Niektóre potrafią zmieniać kolor. Wiele straszyków ma ubarwienie ostrzegawcze. U niektórych gatunków, głowa (od prognatycznej do hipognatycznej), śródtułów, odwłok i odnóża są zaopatrzone w kolce. W obrębie rzędu występują zarówno owady uskrzydlone, jak i bezskrzydłe. U tych pierwszych tułów jest wyraźnie bardziej wydłużony. Krótkie, skórzaste skrzydła przednie przykrywają drugą parę, złożoną wachlarzowato. U niektórych gatunków skrzydła uległy wyraźnej redukcji. Odwłok straszyka składa się z jedenastu segmentów. U samców ostatni jest niewielki, najczęściej ukryty pod dziesiątym. Inaczej wygląda to u samic, dla których charakterystyczny jest wyraźnie wydłużony jedenasty segment. Płytka subgenitalna samic ma formę łyżkowatego operculum. Z kolei u samców narządy kopulacyjne znajdują się pod ósmym sternitem. Przysadki odwłokowe są dobrze wykształcone u obu płci. Gdzie występują straszyki? Większość gatunków straszyków to owady tropikalne lub subtropikalne. Przedstawiciele tego rzędu preferują gorące i wilgotne środowisko. Najliczniej występują na terenie Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Na wyspie Borneo stwierdzono występowanie ponad 300 ze wszystkich opisanych gatunków. W Europie żyje zaledwie 17 gatunków. Dogodne dla nich warunki panują między innymi w Hiszpanii, na Półwyspie Apenińskim i na Półwyspie Bałkańskim. W Polsce straszyki nie występują. Czym żywi się straszyk? Większość tych owadów wygląda na niebezpieczne drapieżniki, ale jak to często bywa w naturze, to tylko pozory, mające na celu wprowadzenie w błąd potencjalnego przeciwnika. Co jedzą straszyki? Każdy przedstawiciel tego rzędu jest roślinożercą. W jadłospisie tych owadów znajdują się przede wszystkim liście roślin drzewiastych. W swoim środowisku najczęściej pełnią pożyteczną funkcję. Przykładowo, w lasach krainy neotropikalnej odpowiadają za powstawanie tzw. light gaps, czyli prześwitów w koronach drzew. W ten sposób przyczyniają się do utrzymania odporności i sukcesji lasów klimaksowych. Jako foliofagi, straszyki ograniczają produkcję pierwotną netto roślin we wczesnym etapie sukcesji. Użyźniają glebę swoimi odchodami i w ten sposób usprawniają procesy ukorzeniania w późniejszym etapie sukcesji i przyspieszają odnowę lasu równikowego. Należy jednak podkreślić, że niektóre gatunki są uznawane za szkodniki. Do tej grupy należą między innymi Didymuria violescens, Podacanthus wilkinsoni, Ctenomorphodes tessulatus, Diapheromera femorata i Graeffea crouani. Owady te żerują na roślinach mających duże znaczenie ekonomiczne. Niektóre wywołują duże szkody w nierzadko cennych drzewach parkowych. Strategie obronne straszyka Straszyki do perfekcji opanowały sztukę upodabniania się do otoczenia. Większość z nich niezwykle skutecznie udaje części roślin, jak choćby liście lub gałązki. U liśćców odnóża i odwłok są zaopatrzone w rozłożyste płaty. To w połączeniu z zielonym ubarwieniem sprawia, że owad do złudzenia przypomina nadgryziony liść i czyni go niewidocznym wśród drzew liściastych. Niektóre, jak Bactrododema centaurum i Pseudodiacantha macklott, wykształciły na ciele wyrostki pokryte mchami i porostami. Są też gatunki, które dostosowują barwę do otoczenia. Do takich należy między innymi Timema californica. Żeby jeszcze bardziej upodobnić się do roślin, większość straszyków kołysze się podczas przemieszczania, niczym targana wiatrem gałązka lub liść. Niektóre gatunki próbują odstraszyć napastnika groźnym wyglądem i zachowaniem. Przykładowo, straszyk diabelski ma czerwone skrzydła, które stanowią rodzaj sygnału ostrzegawczego. Gdy poczuje się zaniepokojony, zawija odwłok, niczym groźny skorpion. Są też gatunki, które w całości są ubarwione ostrzegawczo. Warto wspomnieć, że niektóre straszyki wykształciły także aktywne mechanizmy obronne. Należy tu wskazać na kolce pokrywające uda tylnych odnóży, którymi owad może zranić przeciwnika. Do aktywnego odstraszania służą też gruczoły na przedniej krawędzi przedtułowia, które wytwarzają wydzielinę o intensywnym zapachu i właściwościach drażniących. Hodowla straszyka Straszyk jest jednym z najwdzięczniejszych owadów do domowej hodowli. Jest okazały, dość długowieczny, a przy tym – niepłochliwy i niegroźny. Należy jednak pamiętać, że o ile owady są najodpowiedniejszymi zwierzętami dla początkujących terrarystów, to hodowla straszyka wymaga pewnej wiedzy. Powyższe wynika z faktu, że różne gatunki mają różne wymogi co do środowiska, w którym żyją. Niektórym wystarczy temperatura pokojowa, ale wiele straszyków wymaga dogrzewania ich pomieszczenia. Różne są też wymogi poszczególnych gatunków co do podłoża. Wiele straszyków preferuje piasek, jednak są też takie, dla których odpowiedni będzie torf. Różne są także ich wymagania żywieniowe. Większość zadowala się różnorodnym pokarmem roślinnym, lecz niektóre ograniczają swój jadłospis do zaledwie kilku gatunków roślin. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Żubroń miał uzdrowić polską gospodarkę. Dziś jest już tylko ciekawostką
Żubroń miał uczynić Polskę potęgą w dziedzinie hodowli bydła. Nowy gatunek, powstały ze skojarzenia dwóch innych, miał rozwiązać wiele problemów gospodarczych i stać się jednym ze szczytowych osiągnięć Polski Ludowej. Dziś to majestatyczne zwierzę niemal nie występuje. Czym właściwie jest żubroń? Jak powstał i jak wygląda? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest żubroń? Jak wygląda żubroń? Jak powstał żubroń? Hybrydy zwierząt są nie tylko efektem zamierzonego krzyżowania gatunków. Wiele z nich powstaje w naturze. Przykładem może być tu narluga, czyli potomek narwala i białuchy arktycznej, dwóch rzadkich waleni. W „naturalnych mieszańców” obfituje gromada ptaków. Jednym z przykładów jest choćby skrzekot, będący połączeniem cietrzewia i głuszca. Hybryd nie brakuje w gromadzie płazów, gdzie np. żaba wodna okazała się mieszańcem żaby śmieszki i jeziorkowej. Naturalne krzyżowanie się pokrewnych gatunków najczęściej jest mechanizmem obronnym, mającym zapewnić lepsze przystosowanie do zmieniających się warunków klimatycznych i środowiskowych. Nie można jednak nie wspomnieć, że do powstania wielu „mieszańców” przyczynili się ludzie. Przykładem niech będzie muł, lygrys czy świniodzik. Jednym z takich zwierząt jest także żubroń. Czym jest żubroń? Żubroń to krzyżówka żubra europejskiego z bydłem domowym. Istnieje wiele podobnych połączeń. W tym miejscu warto wskazać choćby na muła, który powstał ze skrzyżowania klaczy konia domowego z ogierem osła domowego. A jednak żubroń jest zwierzęciem wyjątkowym. Dlaczego? Ponieważ hybrydą jest sam żubr. Największy ssak lądowy Europy jest niczym innym, jak połączeniem dwóch gatunków. Formami wyjściowymi były byk wymarłego już prażubra (czyli żubra pierwotnego) i krowa tura. Można więc powiedzieć, że w tym przypadku jedna hybryda dała początek drugiej. Jak wygląda żubroń? Żubroń ma cechy obu form wyjściowych. Sylwetka zwierzęcia jest masywna niczym sylwetka żubra, ale wyraźnie bardziej proporcjonalna – część zadnia jest zdecydowanie masywniejsza. Łeb w zarysie bardziej przypomina krowi niż żubrzy. Także rogi żubronia bardziej przypominają wyrostki rogowe krowy. Żubronie są wyraźnie większe od swoich gatunków, od których pochodzą. Masa ciała dojrzałego byka sięga 1200 kg, a krowy – 810 kg. Dla porównania, byk żubra europejskiego waży do 920 kg, a krowa – do 640 kg. W przypadku bydła domowego wskazanie odpowiednich wartości jest nieco trudniejsze, gdyż te zależą przede wszystkim od rasy. Należy przyjąć, że masa ciała zamyka się w przedziale od ok. 400 do ok. 1200 kg. Trzeba jednak podkreślić, że zjawisko to nie jest niczym niezwykłym. Hybrydy często osiągają większe rozmiary i masę niż gatunki wyjściowe. Umaszczenie jest zmienne. Barwą przeważającą jest czarnobrunatna, ale okrywa może mieć też kolor czarnorudy, płoworudy, najczęściej z wąskimi czarnymi pasami w części grzbietowej i na bokach. Jak powstał żubroń? Pochylając się nad genezą tego gatunku, należy podkreślić, że żubry i krowy domowe nigdy nie rozmnażały się wspólnie w warunkach naturalnych. Co prawda na obszarze Puszczy Białowieskiej bydło nierzadko pasło się tuż obok swoich dzikich kuzynów, zwłaszcza w okresie międzywojennym i po II wojnie światowej, jednak nigdy nie doszło do przypadkowego skutecznego skojarzenia obu gatunków. A przynajmniej nic nie wiadomo na ten temat. Żubroń powstał z pomocą ludzi, a i tak stanowiło to nie lada wyczyn. Żeby doszło do skojarzenia, trzeba było wyselekcjonować młode, jurne okazy byka żubra. Takie osobniki chętniej pokrywały krowy domowe niż ich starsi krewniacy. Układ zwierząt rodzicielskich, w którym ojcem był żubr, a matką krowa, sprawdził się najlepiej. Z prostego powodu: jeden ekstremalnie rzadki żubr mógł być ojcem wielu cieląt. Pierwsze próby stworzenia nowego gatunku O żubroniu zrobiło się głośno w czasach PRL-u. Należy jednak podkreślić, że prace nad stworzeniem tego gatunku wyprzedziły czas radzieckiej dominacji politycznej prawie o sto lat. Autorem pomysłu połączenia żubra z krową był Leopold Walicki. W 1847 roku administrator majątku Wilanowo pod Grodnem zaczął krzyżować z bydłem domowym żubry, które dostał w prezencie od rosyjskiego cara. Z całą pewnością stwarzało to wiele problemów, ale Walicki osiągnął niebywały sukces. Uzyskał płodnego samca, co później nie udało się już nikomu. Do 1859 roku wyhodował piętnaście osobników. Po co wyhodowano żubronia? Leopoldowi Walickiemu przyświecał jasny cel. Chciał stworzyć silne bydło robocze, które byłoby odporne na niskie temperatury i które odznaczałoby się szybkim przyrostem masy mięśniowej, nawet przy stosowaniu niskiej jakości paszy. W tym zakresie eksperyment zakończył się powodzeniem, jednak sytuacja polityczna nie sprzyjała jego kontynuacji. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, Walicki udzielił pomocy walczącym Polakom, za co został skazany na śmierć. Jego majątek został przejęty przez władze rosyjskie. Żubroń jako zwierzę rzeźne Pomysł krzyżowania żubrów z bydłem domowym ożył po II wojnie światowej, jednak pierwotna koncepcja Walickiego odeszła w zapomnienie. Żubroń nie miał być zwierzęciem pociągowym. W XX wieku, w dobie rozwoju maszyn rolniczych, coraz częściej odchodzono od pracy z wykorzystaniem zwierząt. Cel hodowli był inny. PRL borykał się z licznymi problemami gospodarczymi. Nagle pomysł hodowli tego zwierzęcia wydał się wyjątkowo atrakcyjny. Nic dziwnego. Przy niewielkim nakładzie pracy i kosztów, jeden żubroń mógł dostarczyć znacznie więcej mięsa niż krowa. Szybko przybierał na masie. Nawet zimą mógł być trzymany poza oborą. To dawało możliwość zagospodarowania budynków na inne cele. Małe wymagania żywieniowe sprawiały, że do wykarmienia zwierząt wystarczył kawałek lasu i łąka. Żubroń miał uczynić Polskę potentatem w dziedzinie hodowli bydła. Tak się jednak nie stało, ale o tym za chwilę. Dlaczego mimo tak licznych zalet nowego gatunku wcześniej nie zdecydowano się na wznowienie eksperymentu Walickiego? To proste. W okresie międzywojennym żubr był ekstremalnie rzadkim gatunkiem, bliskim wyginięcia. Dopiero po II wojnie światowej liczebność tego gatunku zaczęła wzrastać i można było przystąpić do prób hodowli na masową skalę. Wznowienie hodowli W 1958 roku prof. August Dehnel, kierownik Zakładu Badania Ssaków PAN w Białowieży, przystąpił do prac nad stworzeniem nowej rasy użytkowej bydła. Głównym celem, jaki sobie postawił, było poznanie mechanizmu dziedziczenia genów i płodności żubroni, co miało usprawnić hodowlę komercyjną. Hodowlą żubroni zajęło się kilka ośrodków: Państwowy Zakład Unasienniania Zwierząt w Myśliborzycach, PGR Rzepin i PGR Łękno. Byki żubrów kojarzono z krowami rasy polskiej czerwonej i nizinnej czarno-białej. Dzięki opracowanej przez Edwarda Sumińskiego metodzie sztucznej inseminacji, do 1984 roku udało się wyhodować niemal 550 zwierząt w różnych pokoleniach. Problemy hodowców Należy jednak podkreślić, że hodowla nie szła „jak po maśle”. Podstawowy problem stanowił fakt, że nie udało się uzyskać płodnego byka. Tylko część samic okazywała się płodna. Należy też wspomnieć, że krowy miały ogromne problemy z porodem dużych cieląt, których masa dochodziła do 50 kg. Poza tym żubronie zachowywały częściowo naturę swoich dzikich ojców. Były dość nieprzewidywalne, czasami nawet agresywne. Hodowla żubroni zakończyła się w 1990 roku. 15 lat później w Gospodarstwie Rolnym Karolew stworzono niewielkie stado tych zwierząt. Nic jednak nie wskazuje, że ta niezwykła hybryda będzie uzyskiwana na szeroką skalę. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przesuszone rośliny „krzyczą”. Polscy naukowcy mają na to dowód
Rośliny „krzyczą”, gdy są w sytuacji stresowej. Intensyfikacja impulsów dźwiękowych wydawanych przez sadzonki pomidorów następowała w momencie, gdy rośliny były przesuszone – wynika z analiz przeprowadzonych w komorze bezechowej.
W tym artykule: Jak podsłuchać rośliny? „Rozmowy” roślin w szklarni „Daj mi wody!” – krzyk przesuszonych sadzonek Czy rośliny „odczuwają” ból? Coraz więcej badań wskazuje na to, że na swój sposób przeżywają stres i w aktywnych sposób reagują na różnego rodzaju bodźce. Tylko trudno jest nam to dostrzec. Ale czy rośliny krzyczą? Niejedna osoba puknęłaby się w czoło. Niemożliwe! A jednak. Jak podsłuchać rośliny? Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, wspólnie z pracownikami Katedry Ogrodnictwa z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu postanowili sprawdzić, czy sadzonki pomidorów emitują dźwięki. Oczywiście chodzi o odgłosy niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Badaczy interesowało szczególnie to, czy emitowane dźwięki towarzyszą sytuacjom stresowym. A mają one miejsce w przypadku niedoboru wody, nadmiernego przesuszenia czy ataku szkodników. Takie badanie nie jest łatwe. Z pomocą hodowcom roślin przyszli akustycy z AGH, którzy przy użyciu specjalistycznych, czułych na ultradźwięki mikrofonów zarejestrowali odgłosy generowane przez rośliny. – Tego typu badania uznajemy za innowacyjne (…). W produkcji ogrodniczej szybkie, a w tym wypadu również bezinwazyjne rozpoznanie problemu determinuje skuteczność działań podejmowanych przez producentów – mówi dr inż. Janusz Mazurek z Katedry Ogrodnictwa Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Oznacza to, że badanie dźwięków generowanych przez rośliny nie jest fanaberią naukowców, ale ma bardzo praktyczny wymiar. „Rozmowy” roślin w szklarni Najpierw naukowcy postanowili podsłuchać sadzonki pomidorów w szklarni doświadczalnej Centrum Innowacyjnych Technologii Produkcji Ogrodniczej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. – Ważne dla nas było, aby warunki dla uprawy roślin były jak najlepsze, a takie mogła zapewnić nam wyłącznie kompetentna kadra, która na co dzień pracuje w szklarniach doświadczalnych i wie, jak takie warunki roślinom stworzyć. Przyrost pomidorów w trakcie naszych pomiarów dochodził do 30 cm na tydzień – wyjaśnia początkowy etap badań doktorantka z AGH, Klara Chojnacka. Co ustalono? Rośliny emitowały ultradźwięki. Częstotliwość impulsów zmieniała się w zależności od pory dnia. – Więcej impulsów rośliny generowały w ciągu dnia – mówi dr inż. Bartłomiej Chojnacki z Laboratorium Akustyki Technicznej AGH. Mimo że dźwięki generowane przez rośliny to tzw. hałas impulsowy, który jest łatwy do odróżnienia od np. hałasu stałego generowanego przez oświetlenie, sprzęt czy ludzi, badacze postanowili również wykonać pomiary w warunkach w pełni kontrolowanych. „Daj mi wody!” – krzyk przesuszonych sadzonek Kolejny etap badań eksperci wykonali w komorze bezechowej Laboratorium Akustyki Technicznej w AGH w Krakowie. Zastosowano mikrofony do pomiarów bioakustycznych. Badane pomidory „hałasowały” w zakresie 20-50 kHz. – Jednak już np. zboża czy winorośl wymaga całkiem innego sprzętu o dużo większej czułości na ultradźwięki i szerszego zakresu częstotliwości. Zgodnie ze znaną nam literaturą rośliny te emitują impulsy w zakresie 80-150 kHz – tłumaczy dr inż. B. Chojnacki z AGH. Ptaki rodzące się w miastach mają trudności z nauką śpiewu. Wszystko za sprawą hałasu Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Ornitologii im. Maxa Plancka dowodzą, że ptaki wychowujące się w miastach są narażone na chroniczny stres związany z poziomem ha... Naukowcy przebadali kilka sadzonek. Najpierw rozpieszczali rośliny. Zapewniali im odpowiednie nawożenie i wilgotność. Następnie przesuszyli rośliny, aż do ich całkowitego wyschnięcia. Co się udało ustalić? Ze wstępnej analizy wynika, że podobnie jak w szklarniach pomidory emitowały impulsy dźwiękowe na poziomie 30-50 kHz. Jednak intensyfikacja impulsów następowała, kiedy roślina była przesuszona. To właśnie na tym momencie naukowcy chcą skupić się w dalszych eksperymentach. Zdaniem badaczy ich projekt może mieć praktyczne zastosowanie. Podsłuchiwanie roślin być może w przyszłości podpowie sadownikom, kiedy uprawa wymaga dodatkowego działania ze strony człowieka. W ich ocenie dzięki tego typu diagnostyce hodowcy roślin będą mogli z jeszcze większą starannością zadbać o swoje uprawy. – Oprócz danych związanych z wilgotnością czy temperaturą otoczenia hodowcy mogliby na podstawie sygnału bezpośrednio od rośliny decydować o wzmocnieniu nawożenia, intensywniejszym podlewaniu czy ochronie przed szkodnikami, bez fizycznej obecności na miejscu – wyjaśniają naukowcy z AGH. Źródło: AGH Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nabiałem raczono się w Pirenejach już 7,5 tysiąca lat temu. To spore zaskoczenie dla archeologów
Nabiał spożywali już pierwsi rolnicy, którzy przybyli na teren Pirenejów 7,5 tysiąca lat temu. To spore zaskoczenie dla archeologów. Sądzili oni bowiem, że nastąpiło to zdecydowanie później.
W tym artykule: Rolnicy i hodowcy w Europie Oscypki made in Iberia Polskie sery równie stare Nowe znalezisko dotyczy neolitu. Jest to końcowy okres epoki kamienia poprzedzający epokę brązu. To w tym czasie doszło do fundamentalnych zmian w gospodarce, strukturze społecznej i demografii. Ludzie zaczęli uprawiać rolę i hodować zwierzęta oraz mieszkać w wielkich domostwach. Rolnicy i hodowcy w Europie Dzięki badaniom genetycznym wiemy, że neolityczny model życia rozprzestrzenił się w Europie z Bliskiego Wschodu i Anatolii. Osadnicy z dzisiejszej Turcji zajęli duże tereny kontynentu. W ciągu VII i VI tysiąclecia p.n.e. rolnictwo dotarło z Bałkanów do Europy Środkowej. Nowy model życia trafił też na Półwysep Iberyjski. Stało się to równie szybko jak w centralnej Europie, bo już w VI tysiącleciu p.n.e. Archeolodzy długo uważali, że rejony trudno dostępne, takie jak góry czy gęste puszcze, bardzo powoli przyjmowały neolityczny styl życia. Faktycznie, w wielu takich miejscach, na przykład w północno-wschodniej Polsce, rolnictwo pojawiło się zdecydowanie później. Za takie miejsce tradycyjnie uważano również Pireneje – wysoki masyw górski na pograniczu Hiszpanii, Francji i Andory. Tymczasem naukowców czekała niespodzianka. Oscypki made in Iberia Historycy z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (UAB), Uniwersytetu w Saragossie oraz chemicy z Uniwersytetu w Strasburgu we Francji przeanalizowali naczynia ceramiczne przechowywane w Muzeum w Huesca. Zabytki znaleziono na stanowiskach archeologicznych w hiszpańskiej części Pirenejów, w Huescan w Cueva de Chaves (Bastaràs), na wysokości 640 metrów nad poziomem morza, oraz w Espluga de la Puyascada (La Fueva), na wysokości 1300 metrów nad poziomem morza. Wyniki analiz naczyń opublikowano w czasopiśmie „Archaeological and Anthropological Sciences”. I są rewolucyjne. Dzięki analizom fizykochemicznym znaleziono bezpośrednie dowody na spożycie i przetwarzanie nabiału w Pirenejach w najwcześniejszych etapach neolitu, już w połowie VI tysiąclecia p.n.e. Naukowcy pobrali z wnętrza 36 naczyń próbki organiczne – mikroślady po kwasach tłuszczowych. Wykonano też analizy izotopowe. Eksperci przyjrzeli się również morfologii naczyń ceramicznych. Dopełnieniem były analizy archeozoologiczne, czyli badanie kości zwierząt. Wyniki są jednoznacznie. Na obu stanowiskach archeologicznych przygotowywano, przechowywano i konsumowano nabiał, używając do tego naczyń ceramicznych. – To podważa wcześniejsze założenia, w myśl których konsumpcja nabiału w Pirenejach rozpoczęła się znacznie później – komentuje pierwsza autorka artykułu Nàdia Tarifa z Instytutu Chemii Uniwersytetu w Strasburgu. – Zawsze uważano, że prehistoryczna dynamika społeczna w regionach górskich była wolniejsza lub „mniej rozwinięta” niż w regionach przybrzeżnych – dodaje. Tarifa przypomniała, że jej wcześniejsze badania faunistyczne wykazały hodowlę bydła mlecznego w lokalizacjach, z których badano naczynia ceramiczne. To dodatkowo potwierdza koncepcje o wczesnym przetwarzaniu mleka. Oto najbardziej niebezpieczny ser świata. Casu marzu jada się z żywymi larwami much. Kuchnia Sardynii jest uważana za jedną z najzdrowszych, choć oferuje tak oryginalne dania jak dziś już zakazany ser z larwami muchówki Ekspertyzy naczyń wykazały, że w części z nich gotowano potrawy z wieprzowiny, a w innych – warzywne. Kilka tysięcy lat temu nie stosowano glazury, a jakość zastawy kuchennej była niska. Z tego powodu naczynia ceramiczne uszczelniano w Pirenejach sosnową żywicą. Wykazały to najnowsze analizy. Polskie sery równie stare Wyniki badań archeologów z Hiszpanii nie są w stanie zaimponować badaczom polskich pradziejów. Już kilkanaście lat temu na łamach prestiżowego magazynu „Nature” międzynarodowy zespół badaczy dowiódł, że ponad 7 tysięcy lat temu na terenie Kujaw przetwarzano mleko i wykonywano sery. Analizom poddano naczynia sitowate, które swą nazwę zawdzięczają charakterystycznemu dziurkowaniu. Wyglądają trochę jak durszlaki do oddzielania serwatki. Archeolodzy przypuszczali już wcześniej, do czego mogły służyć. Ale kropkę nad „i” postawiły dopiero analizy tłuszczów zachowanych na ściankach naczyń. Kilka lat później wykonano podobne analizy naczyń ze Sławęcina, również z Kujawsko-Pomorskiego. Zabytki są jednak późniejsze i pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. Wówczas też potwierdzono przetwarzanie mleka z krów, kóz i owiec. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pierwsi hodowcy bydła pojawili się w północnej Europie wcześniej, niż do tej pory sądzono
Znajomość hodowli bydła pojawiła się w północnej Europie wcześniej, niż do tej pory uważali archeolodzy. Co więcej, pierwsi farmerzy stosowali zaawansowane metody chowu.
W tym artykule: „Badania magazynowe” rzucają światło na archeologiczną zagadkę Zaawansowana hodowla od początku Pierwsi rolnicy w północnej Europie. To nadal temat dyskusyjny Znajomość uprawy roślin i hodowli udomowionych zwierząt pojawiła się w południowej Europie około 9 tysięcy lat temu. Zaczęła rozprzestrzeniać się wraz z migracjami społeczności rolniczych dalej na północ kontynentu. Jest to epoka określana przez archeologów jako neolit. Najpóźniej rolnictwo i hodowla dotarła na północne krańce Europy. Najnowsze badania opublikowane właśnie na łamach „Antiquity” przez holenderskich naukowców wskazują, że stało się jednak wcześniej, niż do tej pory sądzono. „Badania magazynowe” rzucają światło na archeologiczną zagadkę W archeologii coraz częściej naukowcy sięgają po zabytki, kości i inne przedmioty pozyskane w czasie wykopalisk, które odbyły się nawet kilka dekad temu. Nowe metody analityczne umożliwiają przeprowadzenie takich badań, które nie były osiągalne lata temu. Taką dziedzinę archeologii określa się czasem „archeologią magazynową”, bo obiekty wyciąga się z przepastnych składnic. Tak też było w przypadku analiz związanych z najwcześniejszymi farmerami na terenie północnej Europy. Zespół pod kierunkiem dr Nathalie Østerled Brusgaard z Wydział Archeologii na holenderskim Uniwersytecie w Lejdzie ponownie przyjrzał się obiektom wydobytym w czasie badań archeologicznych w Swifterbant w latach 70. XX wieku – wśród holenderskich mokradeł. Korzystając z kombinacji metod archeozoologicznych, botanicznych i biochemicznych naukowcom udało się uzyskać interesujące wyniki, które ukazują pierwszych farmerów w tym rejonie świata w nowym świetle. Metody te zastosowano na kościach zwierząt hodowlanych, które odkryto na stanowisku archeologicznym. Zaawansowana hodowla od początku Analizy szczątków zwierząt hodowlanych umożliwiły bardzo precyzyjne określenie czasu, w którym żyły. To dzięki metodzie radiowęglowej. Z kolei wgląd w dietę dały analizy izotopowe. Pierwszym zaskoczeniem okazał się wiek kości. Okazało się, że badane stada pochodziły z około 4200 roku p.n.e. Do tej pory sądzono, że pierwsi holenderscy farmerzy żyli około 200 lat później. To nie był koniec zdziwień dla badaczy. Społeczność zamieszkująca Swifterbant pasła bydło w ściśle określony sposób. Jedną grupę w lasach (o czym świadczy ich dieta, którą można „odczytać” w kościach”), a drugą – na nawożonych polach uprawnych i słonych bagnach. „Odkrycie dwóch odrębnie żywionych grup [bydła – przyp. red.], zgodnie z naszą wiedzą, jedynym tego przykładem w Europie wczesnego neolitu. Przyczyny tego rozróżnienia pozostają enigmatyczne i mogą odzwierciedlać różne strategie zarządzania lub nabywanie zwierząt gospodarskich z innych miejsc” – piszą naukowcy. Wcześni rolnicy mieli w swoich zagrodach również owce i świnie. Mieszkały obok upraw rolniczych. Świnie prawdopodobnie żerowały również na terenie osady. Żywiły się odpadami kuchennymi pozostawionymi przez ludzi. Jest starszy od Stonehenge. Archeolodzy odkryli w Skandynawii zagadkowy megalit sprzed 5,5 tysiąca lat Megalit, czyli duża kamienna budowla, odkryty w Tiarp w Skandynawii jest starszy nawet od słynnego Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Wewnątrz znaleziono szczątki kilkunastu osób. Ale brakuje ich... – Wyniki te wskazują nam, że już w 4240 r. p.n.e. byli w tym rejonie rolnicy. Jednak zarządzali oni swoim inwentarzem w złożony sposób, albo stosując charakterystyczne strategie wypasu, albo pozyskując stada z innych miejsc – mówi główna autorka artykułu dr Brusgaard. W jej ocenie ci pierwsi rolnicy mieli olbrzymią wiedzę na temat tego, jak zarządzać stadem. Pierwsi rolnicy w północnej Europie. To nadal temat dyskusyjny Rolnictwo rozprzestrzeniło się w Europie Środkowej około 7000 lat temu wraz z migracją ludności kultury ceramiki wstęgowej rytej. W Polsce pierwsze rolnicze osady pojawiły się w połowie VI tysiąclecia p.n.e. Jednak na północnych krańcach Europy, czyli w dzisiejszej Holandii, północnych Niemczech, Skandynawii i Wielkiej Brytanii rdzenni mieszkańcy nadal żyli jako łowcy-zbieracze. To, jak i kiedy przyjęli rolnictwo, pozostaje przedmiotem wielu dyskusji. Stanowisko Swifterbant zamieszkiwane były prawdopodobnie przez lokalne społeczności, które zaadoptowały rolniczy styl życia od ludności napływowej. Źródło: Antiquity. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Będziemy jedli węże? Naukowcy sprawdzili, czy da się na masową skalę hodować pytony
Międzynarodowy zespół badaczy wymyślił nowy żywnościowy „plan B” dla ludzkości. Gdyby tradycyjny przemysł spożywczy przestał zaspokajać nasze potrzeby, rozwiązaniem może być masowa hodowla węży.
W tym artykule: Jak szybko rośnie pyton? Ile mięsa można pozyskać z węży? Czy będziemy masowo hodować pytony? Farmy węży mogą brzmieć jak żart. Szczególnie dla Europejczyków, którym pytony nie kojarzą się z kolacją. W naszym kręgu kulturowym jedzenie węży to egzotyka, jednak nie wszędzie tak jest. Mięso węży pojawia się na stołach w wielu rejonach świata, przede wszystkim w krajach azjatyckich. W restauracjach w chińskim Kantonie zupa z węży stanowi stałą pozycję w menu. Dlaczego by więc nie pomyśleć o mięsie węży jako o globalnym zamienniku drobiu, wołowiny i wieprzowiny? Czy opłacałoby się hodować pytony na masową skalę? Na te pytanie naukowcy odpowiedzieli w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Jak szybko rośnie pyton? Sekrety hodowli węży badacze odkrywali na farmach tych gadów działających w Tajlandii i Wietnamie. Naukowcy przyjrzeli się bliżej dwóm gatunkom pytonów. Pyton siatkowy (Malayopython reticulatus) może mieć 9–10 metrów długości i ważyć nawet 100 kg. Pyton birmański (Python molurus bivittatus) jest krótszy i lżejszy. Jego długość to 3–4 metry, waga zaś wynosi ok 50 kg. Przez dwanaście miesięcy badacze mierzyli i ważyli węże karmione m.in. kurczakami. Pytony rosły bardzo prędko i tak samo szybko przybierały na wadze. Pyton siatkowy mógł dziennie zyskiwać nawet 19 gramów. Pyton birmański „tył” jeszcze szybciej: rekordowy przyrost dla tego gatunku wynosił aż ponad 40 g na dzień. Potencjał hodowlany zwierząt wzrósł, gdy naukowcy policzyli, jak gady reagują na post. Jak się okazało, nawet długa przerwa w odżywianiu prawie nie wpływa na wagę węży. „Pytony, które pościły do 4 miesięcy, traciły średnio 0,004% masy działa dziennie” – napisali badacze w swojej pracy. „Jak tylko wznowiono karmienie, ponownie bardzo szybko rosły”. Ile mięsa można pozyskać z węży? Po roku zwierzęta zostały humanitarnie zabite. Herpetolodzy zajęli się wówczas ustaleniem, ile dałoby się z nich przełożyć na talerze. Policzyli, że stosunek uzyskanego pokarmu do całego mięsa zwierzęcia dla pytonów wynosi 1,2. Dla łososi wskaźnik ten – im niższy tym lepszy – wynosił 1,5. Dla drobiu: 2,8, dla wołowiny: 6,0. Najgorzej zaś było dla wieprzowiny: 10.0. W innym ujęciu pytony również okazały się bezkonkurencyjne. Aż 82 proc. całej ich masy to były składniki, które w jakiś sposób dałoby się wykorzystać w produkcji żywności: tusza, skóra, tłuszcz. „Jeśli chodzi o wskaźniki konwersji pożywienia i białka, pytony przewyższają wszystkie badane dotychczas najważniejsze gatunki rolnicze” – napisali badacze. Cmentarne węże? Odkryto trzy nowe gatunki węży żyjących pod ziemią – na cmentarzyskach i w starych kościołach Nieznane nauce gatunki węży zostały odkryte przez naukowców w Ekwadorze. Gady żyją pod nagrobkami i kościołami w odległych miasteczkach, ukrytych w lasach mglistych w Andach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-trzy-nowe-gatunki-wezy-zyjacych-pod-ziemia-na-cmentarzyskach-i-w-starych-kosciolach-w-andach-fot-alejandro-arteaga-cc-by-4dea10d.jpg" width="938" height="626" alt="Odkryto trzy nowe gatunki węży żyjących pod ziemią – na cmentarzyskach i w starych kościołach w Andach (fot. Alejandro Arteaga, CC-BY)" title="Odkryto trzy nowe gatunki węży żyjących pod ziemią – na cmentarzyskach i w starych kościołach w Andach (fot. Alejandro Arteaga, CC-BY)" /> Czy będziemy masowo hodować pytony? Oczywiście to wszystko nie oznacza, że węże pojawią się lada dzień na półkach naszych sklepów. Naukowcy chcieli jednak zwrócić uwagę, że przemysłowe hodowle węży mogą okazać się w przyszłości ekologicznym i stabilnym źródłem żywności. O tyle istotnym, że z czasem – i wraz z postępem wyjałowienia gleb Pyton siatkowy możemy mieć coraz większy kłopot z wyżywieniem ciągle powiększającej się ziemskiej populacji. Hodowla węży może mieć jednak wady. Po pierwsze, karmienie tych gadów jest pracochłonne. Po drugie, nie wiadomo, czy hodowle dałoby się rozbudować do wielkich zakładów przemysłowych. Po trzecie, w ogóle nie wzięto pod uwagę, jak mięso węży smakuje. Po czwarte, węże są mięsożerne, podczas gdy większość zwierząt hodowlanych żywi się roślinami. Jest jeszcze jeden czynnik, o którym nie można zapomnieć. Lęk przed wężami to nasza wrodzona cecha. Albo raczej gwarantująca przetrwanie umiejętność, w którą jesteśmy wyposażeni już w chwili przyjścia na świat. „Zważywszy na generalny strach ludzi przed wężami może minąć trochę czasu, zanim potencjał hodowlany pytonów zostanie wykorzystany w skali globalnej” – przyznają badacze. Źródła: Scientific Reports, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najdroższe psy świata top10. Jakie ceny mogą osiągać szczeniaki i dlaczego ludzie chcą tyle za nie płacić?
Niemal dwa miliony dolarów – tyle w 2014 roku pewien chiński biznesmen zapłacił za złotowłosego szczeniaka rasy mastif tybetański. Pobił tym samym innego Chińczyka, który kilka lat wcześniej zapłacił za szczeniaka tej rasy 1,5 miliona dolarów. Jakie są najdroższe psy świata?
W tym artykule: Skąd się biorą wysokie ceny rasowych szczeniąt Najdroższe psy świata to mastify tybetańskie Mastif tybetański – cena Dwa kolejne najdroższe psy świata Inne drogie rasy Co sprawia, że jednego szczeniaka możemy dostać za darmo, a za innego musimy zapłacić dwie i więcej średnie pensje? W czasach społecznego egalitaryzmu powiedzenie tego przychodzi z trudem, ale chodzi po prostu o rodowód. Udokumentowane geny jednej konkretnej rasy, w dodatku geny pochodzące od utytułowanych i mających wyjątkowe walory przodków. To dlatego hodowle psów rasowych tak bardzo dbają o to, by zwierzęta rozpłodowe miały jak najwięcej cenionych tytułów i rodowód sięgający wielu pokoleń wstecz. Skąd się biorą wysokie ceny rasowych szczeniąt Ale zakup psa z renomowanej hodowli powinien wiązać się również z odpowiednim wychowaniem szczeniaka, opieką nad maluchami i ich matką. Z opieką weterynaryjną, a nawet behawioralną. I wszystkim tym, co sprawia, że zwierzę powinno trafić do nas w świetnej kondycji i być wolne od różnorodnych traum. Koszty szczeniąt rasowych często obejmują wszystko to, za co hodowcy musieli zapłacić: wizyty lekarskie, mikroczipy, rejestracje w odpowiednich stowarzyszeniach, szczepienia, odpowiednio dobraną i kosztowną karmę. Oto „najmądrzejsze” rasy psów. Psycholog stworzył ranking Właścicieli psów nie trzeba długo przekonywać, że te czworonogi należą do jednych z bardziej inteligentnych zwierząt. Potwierdzają to badania kanadyjskiego psychologa, który opisał niez... Nie wspominając o czasie, jaki hodowcy spędzają na monitorowaniu zdrowia i socjalizacji nowych szczeniąt. Dobrzy hodowcy inwestują w drogie testy zdrowotne, aby upewnić się, że w ich miotach nie dochodzi do problemów genetycznych. Ale to wszystko kosztuje. Nieważne, jak będzie się liczyć – nie uda się wychować zdrowego, dobrze przystosowanego do życia w rodzinie psa, nie wydając na to pieniędzy. Dlatego każdy, kto chce szczeniaka z prestiżowej linii psów wystawowych, musi spodziewać się wydatku kilkukrotnie wyższego niż średnia cena psa danej rasy nie pochodzącego z rodu czempionów. Natomiast jeśli chcesz zarezerwować rasowego szczeniaka z miotu, który jeszcze się nie urodził, możliwe, że wydasz na niego nawet 30 procent więcej niż w przypadku zakupu rasowego szczeniaka w wieku od dwóch do sześciu miesięcy. Poza statusem czystej krwi wszystko, od globalnej pandemii po lokalizację geograficzną, może mieć wpływ na koszt szczeniąt. Niektóre rasy są bardzo poszukiwane w określonych obszarach kraju. Inne psy są wyceniane na podstawie koloru sierści i oznaczeń unikatowych dla ich rasy. Najcenniejsze są szczeniaki czystej krwi ras rzadkich i poszukiwanych, pochodzące z renomowanych hodowli i mające mocny i długi rodowód. Najdroższe psy świata to mastify tybetańskie Pewnie właśnie dlatego, chiński hodowca Zhang Genyun mógł zażądać za złotowłosego szczeniaka mastifa tybetańskiego aż 12 milionów juanów. Czyli przy ówczesnym przeliczniku – 1,95 mln dolarów. Uczyniło to szczeniaka najdroższym psem na świecie. Ale szczeniaki tybetanów, nawet te nie pochodzące z tak luksusowych hodowli, są bardzo kosztowne. Ta pierwotna rasa psów, czyli nie ukształtowana w wyniku interwencji człowieka, jest wyjątkowo zdrowa. Same psy imponują posturą i charakterem. To jedna z największych psich ras. To rasa, która ukształtowała się w sposób naturalny. Surowy klimat sprawiał, że od początku preferowane były psy wytrzymałe, zdrowe, gotowe do ciężkiej pracy w trudnych warunkach. Są faktycznie wyjątkowo wytrzymałe. Z zadowoleniem śpią w śniegu, nawet gdy temperatura spada do minus 30 stopni. Wiele tybetanów zaczyna w ogóle zauważać budy dopiero, gdy wchodzą w podeszły wiek i zdrowie powoli zaczyna im szwankować. Są zresztą bardzo odporne zarówno na same choroby, jak i na cierpienie. Jest to jedyna swego rodzaju słabość przedstawicieli tej rasy. Tybetany pokazują właścicielom, że coś jest z nimi nie tak dopiero wtedy, gdy ból staje się naprawdę nieznośny. Ta ich hardość wobec bólu powoduje ,niestety, że gdy mastif tybetański zachoruje poważnie, to często trudno już go wyleczyć. Mastif tybetański – cena Ponoć pierwszym Europejczykiem, który opisał mastify tybetańskie, był Marco Polo. Określił je jako „psy wielkie jak osły”. Pierwsze egzemplarze tybetanów trafiły do Europy w 1830 roku jako prezent dla królowej Wiktorii. Niestety, rasa ucierpiała po zajęciu Tybetu przez Chińczyków. A choć teraz ci sami Chińczycy wychwalają tybetany pod niebiosa, określając je mianem „psów o sile trzech tygrysów”, to niemal doprowadzili do wytępienia rasy. Warto podkreślić, że mastify tybetańskie są psami pasterskimi, co czyni je znakomitymi stróżami rodziny i domu. Mają łagodne i opiekuńcze charaktery, choć biada temu, kto wejdzie im w paradę i zachowa się, w mniemaniu psa, nieodpowiednio. Zawsze staną po stronie swojego człowieka i ochronią go przed niebezpieczeństwem nawet kosztem swojego życia. Dobrze wychowane i otoczone miłością nie wykazują się agresją. Koszt szczenięcia to 3–15 tysięcy złotych. Dwa kolejne najdroższe psy świata Czarny terier rosyjski Inną wysoko wycenianą długowłosą rasą jest czarny terier rosyjski. W odróżnieniu od tybetanów, jest to rasa wyhodowana sztucznie przez człowieka. W dodatku stworzona stosunkowo niedawno, bo po drugiej wojnie światowej. Trzy rasy wniosły znaczący wkład w powstanie czarnego teriera rosyjskiego: sznaucer olbrzym, rottweiler oraz airedale terier. Przy czym protoplastą rasy został sznaucer olbrzym. Utrwalając kolejno określone cechy oraz dodając nowe, włączano w program hodowlany jeszcze inne rasy, m.in. nowofundlandy i owczarki kaukaskie. Źródła podają, że w tworzeniu nowej rasy udział miało łącznie 17 ras. Jest to pies obronny, trudny do ułożenia i wymagający doświadczonego właściciela. Ceny szczeniaków to od 1,5 do 8 tys. zł. Samojed Na trzecie miejsce w zestawieniu trafiły samojedy, czyli pochodząca z północnych rejonów Rosji i z Syberii długowłosa rasa psów pracujących. Samojedy są bardzo zżyte ze swoimi ludźmi, potrafią towarzyszyć im w każdej sytuacji. W dawnych czasach pełniły różnorodne funkcje. Były psami stróżującymi, myśliwskimi, pasterskimi. Są żywiołowe i energiczne, potrzebują nie tylko dużego terenu, ale również częstych i długich spacerów. Mają bardzo przyjacielską naturę. Koszt zakupu szczenięcia to 1–8 tys. zł. Inne drogie rasy Wśród najkosztowniejszych ras warto wymienić również: psa faraona: 4–8 tys. zł löwchena, czyli lwiego pieska: 1–8 tys. zł Akitę: 1–8 tys. zł Cavalier King Charles Spaniela: 1–8 tys. berneńskiego psa pasterskiego: 1–6 tys. buldoga francuskiego: 1–4 tys. zł Ile powinien jeść pies? Oto zalecana dzienna porcja dla czworonogów Im mniej, tym lepiej. Tak wynika z najnowszych badań naukowców, którzy ustalili, ile powinien jeść pies. Jest jednak jedno „ale”. To oczywiście nie wyczerpuje listy drogich ras psów, jak również nie określa tabelki cenowej. Ta zmienia się w zależności od bardzo wielu czynników. Faktem jest, że jeśli już chcemy mieć psa rasowego, o określonych cechach, to weźmy go z cenionej hodowli o dobrych opiniach. W innej sytuacji możemy pomóc napędzać nieetyczny biznes, wskutek którego cierpią zwierzęta. A przecież nie bierzmy psa, by się nim chwalić, tylko po to, by go kochać i uczynić członkiem rodziny. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ciekawostki o królikach. Co powinieneś wiedzieć, zanim zaopiekujesz się królikiem?
Króliki to zwierzęta bardzo ruchliwe, które potrzebują dużo aktywności fizycznej. Dlatego, choć są nieduże, muszą mieć sporo przestrzeni. Co więcej, wbrew pozorom, to zwierzęta stadne. Króliki nie czują się najlepiej w pojedynkę i najlepiej byłoby, gdyby miały towarzystwo innych zwierząt należących do ich gatunku.
W tym artykule: Czym karmić króliki? Czy rozumiesz swojego królika? Ciekawostki o królikach Ciekawostki o królikach miniaturkach Króliki to idealne zwierzęta na prezent? Wiele osób tak uważa, kierując się wyglądem tych małych ssaków. Puchate, skaczące kuleczki z długimi uszami są uwielbiane przez dzieci. Decydując się na ich zakup, trzeba jednak pamiętać, że króliki – jak wiele innych zwierząt domowych – mają specyficzne wymagania i wymagają sporo opieki. Po pierwsze, muszą mieć odpowiednio dużą klatkę, w której nie będzie im ciasno. Po drugie, z klatki trzeba je codziennie wypuszczać na odpowiednio zabezpieczony teren, by mogły się wyszaleć. Po trzecie, muszą mieć stały dostęp do wody, siana, ziół, które trzeba codziennie uzupełniać. Po czwarte, trzeba zadbać, by czuły się bezpieczne. A idealnie byłoby, gdyby miały również królicze towarzystwo. No i – niestety – nie lubią być podnoszone, brane na ręce i przytulane. Sytuacja, gdy nie może dotknąć ziemi czterema kończynami, jest dla tego zwierzęcia stresująca. Poniżej znajdziesz inne ciekawostki o królikach. Czym karmić króliki? Czy króliki lubią banany? Tak. Jednak jako dodatek do podstawowej żywności, czyli siana. Zwierzętom tym można również dawać kawałki warzyw: okazjonalnie korzenia pietruszki, buraka albo selera. A także niektóre owoce: jabłka, gruszki, banany. Jednak warzywa i owoce to w diecie naszego pupila dodatki. Jej dwie trzecie powinny stanowić siano, zioła i oczywiście woda. Okunoshima. Wyspa Królików Wyspa Królików zamieszkana przez wielu z tych uszatych przedstawicieli fauny, choć ma mroczną historię – dziś jest domem dla ponad 700 dziko żyjących zającowatych. Jaka jest jej historia... Jak długo rosną zęby królika? Przez całe życie. Dlatego zwierzę hodowane w domu potrzebuje czegoś, na czym będzie je ścierać. Nadadzą się do tego gałązki drzew owocowych – np. jabłoni – ale też siano albo kawałki twardych warzyw. Czy króliki zjadają własne odchody? Tak. A dokładnie zjadają jeden z dwóch rodzajów kału, jaki wytwarzają. Jest to cekotrof, który króliki połykają ponownie, by w pełni przyswoić zawarte w nim białka i witaminę B. Z tego też powodu ten rodzaj odchodów – otoczone śluzem, sklejone kulki kału – rzadko kiedy zobaczysz w klatce. Jeśli tak się dzieje, jest to znak, że z królikiem należy iść do weterynarza. Czy rozumiesz swojego królika? Jak zachowuje się szczęśliwy królik? Podskakuje w charakterystyczny sposób, skręcając głowę w przeciwnym kierunku niż resztę ciała. Wygląda to tak, jakby nagle zapragnął zostać akrobatą: dzikie skoki z robieniem w powietrzu piruetów wskazują, że rozpiera go radość. Jak królik okazuje miłość? Np. lizaniem. Królik może polizać swojego opiekuna albo swojego towarzysza i to jest znak sympatii z jego strony. Może też kręcić się wokół stóp opiekuna albo podskakiwać z radości na jego widok. Królik przywiązuje się do swojego opiekuna i często szuka jego towarzystwa. A gdy je znajdzie, daje się delikatnie głaskać. Z kolei gdy rusza nosem, okazuje ciekawość, a gdy trąci cię nosem, chce zwrócić swoją uwagę. Tupiąc królik wyraża złość, a gdy się czegoś boi i nie ma gdzie uciec – zamiera w bezruchu. Uwaga! Króliki uwielbiają towarzystwo. Jeśli będą żyć w pojedynkę, nie będą się czuły szczęśliwe. Zwierzęta żyjące w parach ogrzewają się nawzajem w zimie, a także oczyszczają sobie trudno dostępne okolice – np. wokół oczu. Można łączyć ze sobą sterylizowanego samca i samicę. Nie jest jednak dobrym pomysłem łączenie królika ze świnką morską, czyli kawią. Te zwierzęta często się nie dogadują, mają różne diety. Zdarza się też, że królik może zastraszyć świnkę. Czy królik płacze? Może się tak zdarzyć. Zwierzę ma kanaliki łzowe i niekiedy oczy mu wilgotnieją. Niekoniecznie oznacza to jednak, że zwierzę jest przestraszone. Może być natomiast chore: np. mieć zapalenie spojówek albo niedrożny przewód nosowo-łzowy. Królik mógł również się zranić i odczuwa ból. Dlatego wilgotne oczy u królika są znakiem, że należy umówić się na wizytę u weterynarza, który sprawdzi, co dolega zwierzęciu. Ciekawostki o królikach Króliki rodzą się z zamkniętymi oczami. Gdy jednak już je otworzą, widzą wszystko dookoła głowy w promieniu 360 st. Jedyne „martwe” pole znajduje się dokładnie na wprost ich nosa. Czy uszy królicze służą tylko do odbierania dźwięków? Nie. Za ich pomocą zwierzę również pozbywa się nadmiaru ciepła z organizmu. Króliki nie pocą się ani nie dyszą, a do chłodzenia się służy im duża powierzchnia uszu. Jakiego zapachu nie lubią króliki? To pytanie często zadają sobie ogrodnicy tam, gdzie króliki żyją na wolności. Zwierzęta te nie przepadają za wonią cebuli i czosnku, ale także białego octu i papryczki chilli. Nie cierpią również odoru zgniłych jajek. Ciekawostki o królikach miniaturkach Czy króliki lubią, jak nosimy je na rękach? Niekoniecznie. Zwierzęta te mają delikatne kości i kręgosłup, dlatego lepiej unikać podnoszenia zwierzaka. Co więcej, nie przepadają, gdy nie czują wszystkimi czterema kończynami podłoża – bo w razie niebezpieczeństwa nie miałyby jak uciec. Zwierzęta futerkowe – sprawdź, ile wiesz o tych gatunkach Zwierzęta futerkowe, jak wskazuje na to sama nazwa, to gatunki hodowane dla ich futra. Świadomość społeczna zmienia się tak samo dynamicznie jak moda i dziś znaczenie przemysłu futrzarskieg... Jaka rasa królików jest najmniejsza? Tzw. karzełki teddy uznaje się za najmniejsze wśród królików karłowatych. Te zaś to grupa najmniejszych zwierząt wśród królików miniaturowych. Karzełki teddy to puszyste kuleczki z bardzo krótkimi łapkami i kilkucentymetrowymi uszami. Mimo niewielkich rozmiarów są jednak – tak jak inne króliki – ciekawskie i pełne energii. Co oznacza, że ich wymagania są podobne jak większych królików. Muszą mieć się gdzie wyszaleć, a jednocześnie czuć się bezpiecznie. Karzełki teddy są towarzyskie i miłe, ale też delikatne. Dlatego mogą nie nadawać się na prezent dla bardzo małych dzieci, mogących niechcący skrzywdzić zwierzę. Jak długo żyją króliki miniaturki? Przeciętnie 7 lat, jednak mogą żyć nawet dekadę. Już po kilku miesiącach osiągają dojrzałość płciową. Króliki miniaturki mają mniej potomstwa niż rasy większe i dzikie. Samica rodzi cztery młode. Więcej o naszych domowych pupilach przeczytasz w najnowszym wydaniu „National Geographic Polska” poświęconemu inteligencji zwierząt. Grudniowy numer magazynu możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl. Źródła: weterynarianews, medivet, zooart, rabbitcaretips, lecznica-oaza. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kiedy ludzie po raz pierwszy zaczęli czerpać korzyści z posiadania zwierząt? Wcześniej niż sądziliśmy
Najnowsze badania wykazały, że ludzie zaczęli opowiekować się zwierzętami prawie 13 000 lat temu. To o kilka tysięcy lat wcześniej, niż dotychczas podejrzewano.
W tym artykule: Ślady w Abu Hurejra wskazują, że człowiek mógł hodować tajemnicze zwierzę Prawdopodobnie ludzie zaczęli hodowlę zwierząt 2000 lat wcześniej niż zakładano Na razie nie wiadomo, które zwierzę było odpowiedzialne za odchody Które zwierzę po raz pierwszy zostało udomowione przez człowieka i kiedy to się wydarzyło? Na te pytania archeologowie wciąż szukają odpowiedzi. Na przestrzeni lat naukowcy odkryli, że prawdopodobnie to pies stał się pierwszym zwierzęcym przyjacielem człowieka. Według różnych teorii do domestykacji czworonogów mogło dojść ok. 12–17 tysięcy lat temu, ale pewności co do dokładnej daty nie ma. Badacze w swoich poszukiwaniach zazwyczaj bazują na analizie szczątek lub wszelkich poszlak, które następnie poddają datowaniu radiowęglowemu, aby ustalić potencjalną datę. Ślady w Abu Hurejra wskazują, że człowiek mógł hodować tajemnicze zwierzę Naukowcy ze Stanów Zjednoczonych prowadzili wykopaliska na mezolitycznym stanowisku archeologicznym Abu Hurejra, które znajduje się w Syrii. Położone jest na płaskowyżu na zachodnim brzegu dawnego Eufratu w zachodniej Mezopotamii. Miejsce to w przeszłości dostarczyło badaczom cennych informacji o społeczeństwach zbieracko-łowieckich. To m.in. w Abu Hurejra odkryto ślady początków rolnictwa i okresu przejścia od zbieractwa do uprawy zbóż. Podczas najnowszych badań archeologom udało się odnaleźć pozostałości zwierzęcego łajna, które pochodziło z okresu ok. 13 300–11400 lat temu. Uczeni zbadali pradawne odchody i okazało się, że zostały one celowo spalone w temperaturze 500–700 st. C. Uczeni sugerują, że w ten sposób prehistoryczni ludzie stworzyli tzw. suche paliwo z łajna. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”. Prawdopodobnie ludzie zaczęli hodowlę zwierząt 2000 lat wcześniej niż zakładano Odkrycie może oznaczać, że ludzie zaczęli hodować zwierzęta nawet 2000 lat wcześniej, niż dotychczas sądzono. Uczeni zaznaczają jednak, że pozostaje niejasne, do jakiego zwierzęcia dokładnie należały odchody oraz jak mogła wyglądać owa hodowla. – Dzisiaj wiemy, że paliwo, które powstaje ze zwierzęcego łajna, jest cennym surowcem. Ale najwcześniejszy dowód na to, że ludzie je wytwarzali, pochodził z okresu neolitu – twierdzi Alexia Smith, autorka badań i archeolożka z Uniwersytetu w Connecticut. Domestykacja, czyli udomowienie zwierząt. Jak wiele gatunków jesteśmy w stanie oswoić? Mimo że proces domestykacji (udomowienie zwierząt) z każdym wiekiem ewoluował, to do tej pory ludzkość zdołała oswoić zaledwie kilkanaście gatunków dzikich zwierząt. Według naukowców,... Autorzy badania ponownie przeanalizowali 43 próbki, które pobrano z Abu Hurejra w latach 70. XX wieku. W części z nich odkryli różne ilości sferolitów. Czyli kulistych agregatów utworzonych przez igiełkowate kryształki, które powstają w zwierzęcych jelitach, a następnie wydalane są w odchodach. Zespół porównał swoje odkrycie do wszystkich zebranych danych o stanowisku archeologicznym. Na razie nie wiadomo, które zwierzę było odpowiedzialne za odchody Okazało się, że wytwarzanie suchego paliwa z łajna zbiegało się w czasie z powstaniem pierwszej osady i przejściem na bardziej osiadły tryb życia. Autorzy podejrzewają, że to właśnie w tym okresie ludzie zdali sobie sprawę ze znaczenia zwierząt i wzięli je pod opiekę. Środowisko naukowe uważa, że odkrycie tego, o które zwierzę mogło chodzić, jest niemałym wyzwaniem. Niektórzy twierdzą, że ludzie z Abu Hurejra mogli podejmować pierwsze próby hodowli dzikich owiec, ponieważ te były najłatwiejsze do złapania. Pojawiają się również głosy w dyskusji, że łajno mogło należeć do gazeli, które w regionie tworzyły liczne stada. Naukowcy podkreślają jednak, że to niewątpliwie dowód na to, że prehistoryczne społeczeństwa „eksperymentowały” z otaczającą je przyrodą. Źródło: PLOS One. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
9 egzotycznych zwierząt, które możesz trzymać w swoim domu! Zaskakujące ciekawostki
Egzotyczne zwierzęta wzbudzają niemałą fascynację, u wielu osób na tyle dużą, że decydują się na trzymanie takich okazów w domu. Jakie gatunki egzotyczne można bez przeszkód trzymać w domu? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Egzotyczne zwierzęta w domu – o tym trzeba pamiętać 1. Jeż pigmejski 2. Fenek 3. Marmozeta 4. Skunks 5. Lotopałanka karłowata 6. Uistiti białoucha 7. Achatina 8. Kapibara 9. Żeneta zwyczajna Egzotyczne zwierzęta domowe – brzmi jak oksymoron, prawda? Otóż, niekoniecznie. Niektóre gatunki można legalnie hodować, bez konieczności spełnienia żadnych formalnych wymogów. Nie mówimy tu jednak o wielkich drapieżnych kotach czy jadowitych wężach, mimo że na świecie nie brakuje osób, które nawet z niebezpiecznego drapieżnika chcą zrobić rodzinnego pupila. Większości z nas, określenie „zwierzęta domowe” kojarzy się z najpopularniejszymi pupilami: psami, kotami, chomikami i świnkami morskimi. Wypada jednak podkreślić, że lista zwierzaków, które można legalnie trzymać w swoich czterech ścianach, jest znacznie dłuższa. Znajdują się na niej także niektóre gatunki egzotyczne. Egzotyczne zwierzęta w domu – o tym trzeba pamiętać Zanim wyjaśnimy, jakie egzotyczne zwierzęta można mieć w domu, najpierw musimy wyraźnie zaznaczyć, że taki pupil w niczym nie będzie przypominał typowego domowego zwierzaka. Nie chodzi tu wyłącznie o osobliwą urodę niektórych gatunków, a przede wszystkim o ich usposobienie. Zachowanie takich osobników jest ściśle związane z tym, gdzie żyją zwierzęta egzotyczne. Należy zdać sobie sprawę, że są to gatunki wyrwane z ich naturalnego środowiska, w którym człowiek jest tylko gościem lub nie występuje w ogóle. Zwierzęta egzotyczne nigdy nie były hodowane do pracy ani do towarzyszenia ludziom. To oznacza, że posłuszeństwo i uległość nie są cechami, które leżą w ich naturze. Dzika obsesja. Jakie zwierzęta trzymają w domach Amerykanie? [FOTOREPORTAŻ] Na amerykańskich podwórkach, w garażach, salonach, łóżkach, piwnicach i łazienkach dzikie zwierzęta, trzymane jako domowi pupile, żyją tuż obok ludzi. Uważa się, że w tamtejszych d... Jakie są zwierzęta egzotyczne? Mówiąc wprost, niechętne do współpracy i podejmowania nauki (w większości przypadków). Przyszły opiekun musi więc zaakceptować fakt, że dla swojego ulubieńca będzie przede wszystkim źródłem pożywienia, nie przyjacielem. Poza tym właściciel takiego pupila musi stworzyć mu warunki maksymalnie zbliżone do tych, jakie panują w jego naturalnym środowisku. Niebagatelną kwestią jest też zabezpieczenie mieszkania lub domu w taki sposób, żeby zwierzak nie mógł go opuścić. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że dla egzotycznego zwierzaka, ucieczka na wolność jest równoznaczna ze śmiercią. Wniosek jest jeden – chcąc trzymać w domu egzotyczne zwierzę, należy wykazać się ogromną odpowiedzialnością. Nie ma znaczenia, czy mówimy tu o małych egzotycznych zwierzętach domowych, czy o przedstawicielach większych gatunków. 1. Jeż pigmejski Listę egzotycznych czworonogów, które można trzymać w domu, otwiera afrykański jeż pigmejski. To zwierzak o łagodnym usposobieniu, który nie stwarza zbyt dużych problemów w kwestii hodowli. Opiekun musi zapewnić mu schronienie w postaci ogrzewanego terrarium i zapewnić odpowiedni pokarm, na który składają się owady, owoce i korzonki. W takich warunkach, jeż pigmejski może żyć nawet 8 lat. Gatunek ten charakteryzuje się łagodnym usposobieniem. Nie jest agresywny, jednak należy pamiętać, że wszystkie jeże są zwierzętami nocnymi, a opisywany jeż pigmejski nie stanowi tu wyjątku. Trzeba mieć to na uwadze, bo w porze swojej aktywności ten sympatyczny malec bywa dość hałaśliwy. 2. Fenek Jako egzotyczne zwierzę domowe, fenek cieszy się ogromną popularnością. To przede wszystkim zasługa jego nietypowej urody. Najmniejszy przedstawiciel rodziny psowatych przypomina małego psiaka z wielkimi uszami lub kota. Trzeba jednak zdać sobie sprawę z tego, że pod względem zachowania, nie jest podobny do żadnego domowego pupila. Fenki – mieszkańcy pustynnych obszarów północnej Afryki i Półwyspu Arabskiego – są z natury nieufne i zdystansowane. Nie łakną towarzystwa człowieka i nie okazują wdzięczności jak zwierzęta domowe. Mogą zachowywać się agresywnie, także wobec dzieci. Praca z fenkiem jest trudnym zadaniem, ale nie niemożliwym. Opiekun takiego zwierzaka musi zapewnić mu odpowiednie warunki, przede wszystkim w kwestii żywienia. W naturze, ich jadłospis składa się z ptaków, małych gadów, owadów i jaj. 3. Marmozeta Wymieniając egzotyczne zwierzęta popularne w Polsce, nie można pominąć marmozety. To niewielkie małpy z rodziny pazurkowców, osiągające do 37 cm długości. Co zadecydowało o dużej popularności tych zwierzaków? Wbrew pozorom nie chodzi tu tylko o modę na posiadanie nietypowego pupila. Marmozety są niezwykle inteligentne i jako jedne z nielicznych zwierząt egzotycznych, ochoczo uczą się nowych rzeczy i szybko pojmują, czego nie wolno im robić. Potrafią mocno przywiązać się do swojego opiekuna, ale uwaga – te sympatyczne małpki potrzebują więcej atencji niż pies czy kot. Jeżeli zatem nie możesz poświęcić swojemu pupilowi odpowiednio dużo czasu, marmozeta nie będzie dla ciebie odpowiednim wyborem. 4. Skunks Skunks jako zwierzę domowe? Otóż tak! Te spokrewnione z łasicami zwierzęta zamieszkują obszar Ameryki Północnej. Z oczywistych względów, ludzie wolą nie spotykać ich na swojej drodze. Gwoli ścisłości, przestraszony skunks broni się, opryskując potencjalne zagrożenie wyjątkowo cuchnącą i drażniącą oczy cieczą, której odór jest trudny do wywabienia. Jak to zatem możliwe, że skunksy coraz częściej są wybierane na zwierzęta domowe? Odpowiedź jest prosta: osobniki pochodzące z hodowli są pozbawiane gruczołów wytwarzających naturalną broń tego zwierzęcia. Warto też wspomnieć, że skunks ma kilka cech, które czynią go dobrym zwierzakiem domowym, takich jak: spokojna natura, leniwe usposobienie, brak agresywnych zachowań. Gdy skunks przyzwyczai się do swojego opiekuna, nie pogardzi krótką wymianą czułości. Ale na posłuszeństwo raczej nie należy liczyć. 5. Lotopałanka karłowata Sympatycznie wyglądający torbacz nie jest jeszcze zbyt popularny jako pupil domowy, ale hodowli tych zwierzaków zaczyna stopniowo przybywać. Ich naturalnym środowiskiem są lasy Australii, Papui-Nowej Gwinei i Tasmanii, można też je spotkać na wyspach należących do Archipelagu Bismarcka. Te sympatycznie wyglądające zwierzaki osiągają do 30 cm długości, a ich waga nie przekracza 150 g. Mają popielate lub brązowe futro i wielkie oczy, które są najbardziej charakterystyczną cechą tego gatunku. W warunkach domowych oswajają się dość szybko, ale płochliwość jest cechą, której wiele osobników nie jest w stanie się wyzbyć. Przyszły hodowca musi pamiętać, że w naturze, lotopałanki żyją w stadach, więc nie powinny być trzymane pojedynczo. Dwa osobniki to absolutne minimum. 6. Uistiti białoucha Kolejna sympatyczna małpka na naszej liście. Uistiti białoucha występuje w lasach deszczowych Ameryki Południowej. Osiąga do 20 cm długości, a jej waga nie przekracza 400 g. Podobnie jak marmozeta, uistiti jest inteligentna i chętnie się uczy. Trzeba jednak wiedzieć, że te sympatyczne małpki powinny być trzymane w parach lub małych haremach. 7. Achatina Ślimak jako zwierzę domowe? Otóż, tak! Achatina to afrykański ślimak lądowy, który nie jest zbyt kłopotliwy w hodowli, o ile opiekun będzie w stanie zapewnić mu odpowiednią przestrzeń. Osobniki z tego gatunku osiągają 30 cm długości, a ich waga dochodzi do 500 g! Nie obejdzie się więc bez zakupu naprawdę dużego terrarium. 8. Kapibara Gryzonie często są wybierane na zwierzęta domowe. Małe futrzaki wyglądają sympatycznie i są łatwe w utrzymaniu. Zanim jednak zdecydujemy się zaopiekować kapibarą, będziemy musieli uświadomić sobie, że określenia „mały” i „łatwy w utrzymaniu” nie dotyczą tego gatunku. Kapibary, które naturalnie występują w Ameryce Południowej, są największymi przedstawicielami rodziny gryzoni. Osiągają wielkość średniego psa, a ich waga może dochodzić do 60 kg! Leniwy roślinożerca nie przedstawia dużych potrzeb hodowlanych, z jednym wyjątkiem – potrzebuje naprawdę dużej przestrzeni. 9. Żeneta zwyczajna Naszą listę zamyka niezwykle rzadka żeneta zwyczajna – niewielki drapieżnik (spokrewniony z łasicą) występujący w Afryce. Charakteryzuje się smukłym, wydłużonym ciałem, gęstym futrem i długim, puszystym ogonem. W naturze, wiedzie samotne życie. To dobra informacja dla osób, które chcą mieć tylko jednego osobnika. Żeneta nie jest specjalnie trudna w utrzymaniu. Podstawą jej jadłospisu są ryby słodkowodne. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Popularne ryby akwariowe. Top 15 gatunków ryb dla początkujących
Akwarystyka to popularne hobby wśród miłośników zwierząt. Poniżej wymieniamy popularne ryby akwariowe idealne dla początkujących.
W tym artykule: 1. Gupik pawie oczko – osobnik stadny 2. Bystrzyk neonowy – idealny do ciemniejszego akwarium 3. Bojownik syjamski – piękny, ale agresywny 4. Mieczyk Hellera – żywiołowy i niewybredny 5. Zmienniak plamisty – towarzyski, ale płochliwy 6. Molinezja – wytrzymała, ale wymagająca 7. Kirysek pstry – charakterystyczny mieszkaniec dna 8. Skalar żaglowiec – dostojny, ale wymagający 9. Zbrojnik pospolity – czyściciel akwarium Inne popularne ryby akwariowe Akwarium z odpowiednio dobraną obsadą stanowi wspaniałą ozdobę domowej przestrzeni. Poza tym obserwacja podwodnego świata działa odprężająco i uspokajająco. Trzeba jednak wiedzieć, że poszczególne gatunki ryb mają inne wymagania względem pokarmu, roślin, temperatury wody i oświetlenia. Które z nich warto wybrać na początkowym etapie przygody z akwarystyką? Oceanaria w Polsce. Podróż po podwodnym świecie [ZESTAWIENIE] Oceanarium daje nam możliwość zapoznania się z bliska z podwodnym życiem, którego bez odwiedzin w takim miejscu nie bylibyśmy w stanie zobaczyć. Dzięki swojej tajemniczości i niedostępno... Zanim zdecydujemy się na dołączenie konkretnego gatunku do akwarium, należy realnie ocenić możliwości, którymi dysponujemy. Rodzaj filtra, jakość oświetlenia, grzałka, wielkość akwarium – to wszystko ma niebagatelne znaczenie. Wynika to z faktu, że różne ryby akwariowe mają różne wymagania. Dla początkującego akwarysty to wszystko może wydawać się niebywale skomplikowane, ale bez obaw. Im większe będzie nasze doświadczenie w tym temacie, tym łatwiej przyjdzie nam podejmowanie właściwych decyzji. Jakie gatunki są odpowiednie na początek? Poniżej odpowiadamy na to pytanie. 1. Gupik pawie oczko – osobnik stadny Zestawienie obejmujące popularne ryby akwariowe otwiera gatunek, który cieszy się ogromną popularnością. Gupik pawie oczko ma naturę stadną, świetnie „dogaduje się” z innymi rybami i nie przedstawia dużych wymagań w kwestii hodowli. Osiąga od 3 do 5 cm długości. Żyje w górnych i środkowych partiach akwarium. Zadowala się pokarmem w postaci suszonych dafni, granulek lub płatków. Trzeba pamiętać, że gupiki rozmnażają się dość szybko, ale zjadają część narybku i w ten sposób regulują przyrost populacji w swoim środowisku. Wymagania: temperatura wody – od 24 do 27 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH 6 do 7,5, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 55 litrów. 2. Bystrzyk neonowy – idealny do ciemniejszego akwarium Kolejny popularny gatunek ryb akwariowych to bystrzyk neonowy, nazywany też neonkiem. Bystrzyki są tak efektowne, że trudno oderwać od nich wzrok. Niewielkie ryby (osiągają długość do 4 cm) charakteryzują się pięknym, neonowym ubarwieniem, jak wskazuje na to sama nazwa. To sprawia, że wspaniale prezentują się w niezbyt mocno oświetlonym akwarium. Dobrze czują się w ławicy składającej się z przynajmniej 10 osobników, cieszą się dobrym zdrowiem i wykazują dużą odporność na błędy początkujących akwarystów. Żyją w środkowej warstwie akwarium. Tolerują pokarm żywy i suchy. Wymagania: temperatura wody – od 20 do 26 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 5 do 6,8, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 60 litrów. 3. Bojownik syjamski – piękny, ale agresywny W zestawieniu obejmującym popularne ryby akwariowe nie może zabraknąć bojownika syjamskiego, nazywanego też wspaniałym. To niezwykle efektowny gatunek – bogato wybarwiony, obdarzony długimi płetwami. Szczególnie pięknie prezentują się samce, które są obdarzone silnie nasyconymi kolorami. Jak wskazuje na to sama nazwa, bojowniki są rybami agresywnymi. Hodowanie tego gatunku w grupie składającej się z kilku osobników to niezbyt dobry pomysł. Najbardziej agresywne wobec siebie są samce, ale samice też bywają obiektem ataków. Uwaga, bojowniki mogą atakować także inne gatunki z długimi płetwami. W kwestii pokarmu, bojowniki syjamskie nie są zbyt wybredne. Podstawą ich żywienia jest pokarm suchy, ale od czasu do czasu dietę ryb można urozmaicić pokarmem żywym i mrożonym. Wymagania: temperatura wody – od 24 do 30 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 6 do 7,5, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 55 litrów. 4. Mieczyk Hellera – żywiołowy i niewybredny Kolejny popularny gatunek, który świetnie nadaje się na początek przygody z akwarystyką, to mieczyk Hellera. To niezwykle żywiołowa ryba – uwielbia ruch i doskonale czuje się w ławicy. To sprawia, że obserwowanie tych efektownych rybek (osiągają długość do 12 cm) w akwarium jest niemałą frajdą. Mieczyki nie sprawiają większych problemów w hodowli. Uwielbiają pokarm żywy, roślinny i suszony, zadowolą się też glonami porastającymi ścianki akwarium. Wymagania: temperatura wody – od 23 do 25 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 7 do 7,5, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 100 litrów. 5. Zmienniak plamisty – towarzyski, ale płochliwy Zmienniak plamisty, znany też jako platka, to niewielka ryba słodkowodna (osiąga długość do 6 cm), która wspaniale czuje się w towarzystwie innych małych i nieagresywnych gatunków. Trzeba jednak pamiętać, że zmienniaki nie powinny być współlokatorami większych ryb. Takie sąsiedztwo działa na nich onieśmielająco i sprawia, że platki często szukają kryjówek. Środowiskiem bytowym tych ryb jest górna partia akwarium. Jedzą pokarm suchy i żywy. Wymagania: temperatura wody – od 22 do 28 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 7 do 8, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 60 litrów. 6. Molinezja – wytrzymała, ale wymagająca Molinezja, czyli Black Molly, to jedna z najpiękniejszych ryb akwariowych. Dzięki ciemnemu ubarwieniu prezentuje się wyjątkowo efektownie, stanowiąc prawdziwą ozdobę środkowej części akwarium, w której żyje. Osiąga do 10 cm długości i dobrze czuje się w towarzystwie gatunków o zbliżonych rozmiarach. Trzeba pamiętać, że o ile Black Molly jest odporna na choroby, to wahania temperatury wody wyraźnie jej nie służą. Najodpowiedniejszy dla tego gatunku jest pokarm roślinny, sprawdzą się też larwy i pokarm suchy. Wymagania: temperatura wody – od 24 do 28 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 7,2 do 8,2, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 100 litrów. 7. Kirysek pstry – charakterystyczny mieszkaniec dna Tej ryby nie sposób pomylić z żadną inną. Zachodzące na siebie płytki kostne (to forma pancerza chroniącego przed atakiem), grube wąsy (dzięki którym kirysek bada grunt i zapachy) i biało-niebiesko-żółte ubarwienie czynią ją niepowtarzalną. Kiryski bytują w dolnej warstwie akwarium, najlepiej czują się w niewielkich grupach (do 6 osobników) i nie przeszkadza im towarzystwo innych ryb. Żywią się pokarmem żywym, mrożonym i suchym, obowiązkowo opadającym na dno. Wymagania: temperatura wody – od 20 do 26 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 6 do 7, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 55 litrów. 8. Skalar żaglowiec – dostojny, ale wymagający Skalar żaglowiec, czyli ryba księżycowa, to jeden z najpiękniejszych mieszkańców akwarium. Nazwa tego gatunku wzięła się od charakterystycznego kształtu ciała i płetw. Ten okazały gatunek osiąga do 15 cm długości. Lubi dominować nad mniejszymi gatunkami. Skalary są niezwykle wdzięczne, ale w kwestii hodowli – wymagające. Przedstawiciele tego gatunku muszą żyć w czystej wodzie. W przeciwnym wypadku, szybko zaczynają chorować. Lubią pokarm żywy, mrożony i płatki. Wymagania: temperatura wody – od 24 do 30 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 6 do 7,4, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 250 litrów. 9. Zbrojnik pospolity – czyściciel akwarium Tego gatunku chyba nikomu nie trzeba przedstawiać. Zbrojniki pospolite, czyli glonojady, należą do najbardziej charakterystycznych mieszkańców dna akwarium. Osiągające do 13 cm ryby mają spłaszczone ciało, okazałe płetwy (dzięki którym łatwo przemieszczają się po dnie) i charakterystyczny otwór gębowy zakończony przyssawką. To właśnie ten element umożliwia glonojadowi przyczepienie się do ścian akwarium i znajdujących się na jego wyposażeniu elementów ozdobnych. W ten sposób ryba pożywia się glonami. Poza naturalnym pokarmem roślinnym, zbrojniki chętnie przyjmują opadające na dno suche tabletki. To gatunek nieprzejawiający agresji wobec innych ryb, więc spokojnie może być hodowany w urozmaiconych akwariach. Dbając o dobre samopoczucie ryb, należy trzymać je w parach lub grupach składających się z jednego samca i kilku samic. Wymagania: temperatura wody – od 18 do 27 stopni Celsjusza, odczyn wody – pH od 5,5 do 7,5, akwarium – słodkowodne, o minimalnej pojemności 75 litrów. Inne popularne ryby akwariowe Powyżej wymieniliśmy gatunki ryb, które pięknie prezentują się w domowym akwarium i które są łatwe w utrzymaniu. Wśród tych propozycji każdy łatwo znajdzie coś dla siebie. Jeżeli jednak chcesz jeszcze bardziej urozmaicić swój mały wodny świat, możesz wybierać spośród wielu innych gatunków, które świetnie nadają się dla początkujących. Inne popularne ryby akwariowe to: motylek Ramireza (pielęgniczka motylowa) – przyjazna ryba, która najlepiej czuje się w towarzystwie nieagresywnych gatunków. Należy trzymać je w parach. Ryba nadaje się do akwariów słodkowodnych o pojemności przynajmniej 50 l. Optymalna temperatura wody zamyka się w przedziale od 24 do 28 stopni Celsjusza. Właściwe pH wynosi od 5 do 7; danio pręgowany – to gatunek żywotny, który uwielbia pływać. Świetnie czuje się w towarzystwie innych ryb. Wymaga akwarium słodkowodnego, o minimalnej pojemności 100 l. Temperatura wody powinna zamykać się w przedziale od 20 do 26 stopni Celsjusza, właściwe pH to 6 do 7,8; Symphysodon – to piękna ryba, która jednak przedstawia duże wymagania względem jakości wody. Wynika to z jej podatności na infekcje pasożytnicze i bakteryjne, więc zachowanie czystości akwarium jest wymogiem koniecznym. Minimalna pojemność słodkowodnego zbiornika to 250 l. Wodę należy utrzymywać w temperaturze od 26 do 30 stopni Celsjusza. Właściwe pH zamyka się w przedziale od 5 do 7,8; kardynałek chiński – ten gatunek dobrze czuje się w mniejszych akwariach. Zbiornik powinien legitymować się minimalną pojemnością wynoszącą 50 l. Optymalny przedział temperatury wynosi 16–22 stopnie Celsjusza, a pH – od 5 do 8; brzanka wysmukła – to towarzyski gatunek, który dobrze czuje się w grupie składającej się z przynajmniej 6 osobników. Może być hodowany w akwarium o minimalnej pojemności 50 l. Temperaturę wody należy utrzymywać w przedziale od 24 do 26 stopni Celsjusza, właściwe pH to 6 do 6,5; bocja wspaniała – tej ryby nie należy trzymać pojedynczo, bo w takiej sytuacji staje się agresywna wobec innych gatunków. Grupa powinna składać się z przynajmniej 5 osobników. Wymaga przynajmniej 200-litrowego akwarium. Temperatura wody nie może być niższa niż 24 stopnie Celsjusza i wyższa niż 26 stopni Celsjusza. Właściwy odczyn to 7 do 7,5. Niechciane złote rybki trafiły do jeziora. Tam urosły i zniszczyły ekosystem Z czasem obecność złotych rybek zaczęła szkodzić innym organizmom żyjącym w jeziorze Keller Lake. Wygląda na to, że znudzeni akwaryści już jakiś czas temu upodobali sobie ten akwen. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Globalne przejście na weganizm może opóźnić kryzys klimatyczny. „Kupi nam 30 lat”
Wycofywanie się z przemysłowej hodowli zwierząt i rekultywacja terenów porolniczych, powstrzymałyby wzrost emisji gazów cieplarnianych w atmosferze na 30 lat. Do takich wniosków doszli naukowcy z Uniwersytetu Stanforda i Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, którzy przeanalizowali modele klimatyczne.
W tym artykule: Przejście na weganizm w ciągu 15 lat Weganizm może zatrzymać globalne ocieplenie? Przejście na weganizm – mięso z roślin i z laboratorium Przejście na weganizm może być idealną receptą na powstrzymanie globalnego ocieplenia. Pod warunkiem, że będzie to zjawisko ogólnoświatowe, a nie indywidualne – udowadniają Patrick Brown, emerytowany profesor biochemii z Uniwersytetu Stanforda i Michael Eisen, profesor genetyki i rozwoju z UC Berkeley. Naukowcy wskazują, jakie korzyści dla klimatu wiążą się z przejściem na weganizm. Wymieniają ograniczenie emisji dwutlenku węgla i metanu pochodzących z przemysłowej hodowli zwierząt. A także odzyskiwanie i ponowne zalesianie terenów obecnie wykorzystywanych pod farmy, ubojnie i zakłady przetwórstwa mięsnego, czy uprawę paszy. Więcej terenów zielonych i mniej szkodliwych gazów w atmosferze pozwoliłoby na pewien czas wyhamować efekt cieplarniany. – Ograniczenie lub wyeliminowanie hodowli zwierząt powinno znajdować się na szczycie listy potencjalnych rozwiązań klimatycznych. Mam nadzieję, że inni, w tym przedsiębiorcy, naukowcy i globalni decydenci, uznają, że jest to nasza najlepsza i najbardziej bezpośrednia szansa na odwrócenie trajektorii zmian klimatycznych i wykorzystają tę okazję – mówi prof. Brown. Czy mięso nas zabije? Ludzkość musi zdecydować: czy i co jeść Czy wegetarianizm może uratować planetę? Opinie są bardzo podzielone. Część naukowców przekonuje, że większość szkodliwych emisji pochodzi właśnie z hodowli bydła i pastwisk. Druga s... Przejście na weganizm w ciągu 15 lat Autorzy badania wykorzystali publicznie dostępne dane dotyczące produkcji zwierzęcej i związanych z nią emisji, a także potencjału odzyskanych gruntów porolniczych jako „pochłaniaczy CO2”. Następnie opracowali cztery scenariusze żywieniowe, dotyczące globalnego przejścia na weganizm. Do oszacowania zmian w atmosferze, do jakich mógłby doprowadzić każdy ze scenariuszy, wykorzystali prosty model klimatyczny. Scenariusze żywieniowe objęły: natychmiastowe wyeliminowanie produkcji wieprzowiny i zastąpienie jest produktami roślinnymi; wyeliminowanie wieprzowiny i zastąpienie jest produktami roślinnymi w ciągu 15 lat; natychmiastowe zastąpienie całej żywności pochodzenia zwierzęcego dietą wyłącznie roślinną; globalne przejście na weganizm w ciągu 15 lat. W przypadku każdego scenariusza naukowcy założyli, że emisje pozarolnicze pozostaną na stałym poziomie (i będą rosły zgodnie z obecną trajektorią), a grunty poprzednio wykorzystywane do produkcji zwierzęcej zostaną przekształcone w łąki, lasy i inne obszary, które będą pochłaniać dwutlenek węgla z atmosfery. Chcesz walczyć z globalnym ociepleniem? Wyeliminuj z diety wołowinę i ryż W latach 2007–2013 57 proc. emisji gazów cieplarnianych związanych z żywieniem pochodziło z produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego. Weganizm może zatrzymać globalne ocieplenie? Wyniki pokazały, że wycofywanie hodowli zwierzęcej w ciągu najbliższych 15 lat przyniosłoby taki sam efekt, jak 68-procentowa redukcja emisji dwutlenku węgla do roku 2100. Pozwoliłoby to na ograniczenie globalnego ocieplenia do 2 stopni Celsjusza powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Według klimatologów to próg, po przekroczeniu którego dojdzie do katastrofalnych zmian klimatycznych. – Ponieważ emisje metanu i podtlenku azotu pochodzące od zwierząt gospodarskich zmniejszą się, poziomy atmosferyczne tych silnych gazów cieplarnianych drastycznie spadną w ciągu najbliższych dziesięcioleci. A dwutlenek węgla, który został uwolniony do atmosfery, gdy lasy i dzikie prerie zostały zastąpione uprawami paszowymi i pastwiskami, może zostać ponownie przekształcony w biomasę, gdy zwierzęta gospodarskie zostaną wycofywane, a lasy i prerie się odradzą – wyjaśnia prof. Brown. – Efekt [dla klimatu] jest zarówno zdumiewająco duży, jak i – co równie ważne – szybki, przy czym większość korzyści zostałaby osiągnięta do 2050 r. Gdyby hodowla zwierząt została wycofana w ciągu 15 lat, a wszystkie inne emisje gazów cieplarnianych miałyby nadal nie słabnąć, wycofanie jej spowodowałoby 30-letnią przerwę w emisji gazów cieplarnianych netto i zrównoważyłoby prawie 70 procent efektu cieplnego tych emisji do końca stulecia – dodaje naukowiec. Co ciekawe, zgodnie z modelem aż 90 procent redukcji emisji można osiągnąć poprzez wyeliminowanie samych tylko hodowli przeżuwaczy, takich jak bydło i owce. Scenariusze zakładające wyłącznie eliminację produkcji wieprzowiny nie dały równie znaczących efektów. Ekologiczne hodowle bez korzyści dla środowiska. Przemysł mięsny pod lupą naukowców Chociaż sektor rolniczy jest na świecie głównym emitentem gazów cieplarnianych, nie przeprowadzono jeszcze dokładnej analizy ekonomicznej środowiskowych i społecznych efektów zewnętrznych... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e92c72d04d83c7f638d3b605629ad74da0932985-abc6932.jpeg" width="938" height="625" alt="Ekologiczne hodowle odpowiadają za emisję gazów cieplarnianych na równi z hodowlami konwencjonalnymi (fot. Getty Images)" title="Ekologiczne hodowle odpowiadają za emisję gazów cieplarnianych na równi z hodowlami konwencjonalnymi (fot. Getty Images)" /> Przejście na weganizm – mięso z roślin i z laboratorium Warto dodać, że prof. Brown jest założycielem i dyrektorem generalnym Impossible Foods, firmy opracowującej alternatywy dla produktów odzwierzęcych w produkcji żywności. Z kolei prof. Eisen jest doradcą firmy. Zarówno Brown, jak i Eisen mogliby więc odnieść korzyści finansowe z ograniczenia hodowli zwierzęcej. Ale nawet pomijając osobiste pobudki badania, mało prawdopodobne wydaje się, aby misja globalnego przejścia na weganizm w ciągu 15 lat mogła się powieść. Nie chodzi o samą logistykę, a o ekonomiczne i społeczne skutki przejścia na dietę roślinną. Związane z takim przejściem zmiany gospodarcze byłyby dotkliwe dla wielu regionów. „Prawdopodobnie konieczne będą znaczne globalne inwestycje, aby zapewnić, że ludzie, którzy obecnie utrzymują się z hodowli zwierząt, nie ucierpią, gdy produkcja zostanie zmniejszona lub zastąpiona” – podkreślają autorzy badania. Dodają jednak, że należy potraktować to jako „inwestycje związane z przeciwdziałaniem globalnemu ociepleniu”. Attenborough zachęca: GO Vegan! „Ziemia nie utrzyma miliardów mięsożerców” „Musimy zmienić naszą dietę. Planeta nie jest w stanie utrzymać miliardów mięsożerców” – mówi sir David Attenborough i zachęca do przejścia na wegetarianizm czy choćby ograniczeni... Prof. Eisen odpowiada też sceptykom, którzy sądzą, że niemożliwe jest przekonanie miliardów ludzi do przejścia na weganizm. Naukowiec zwraca uwagę, że inne „rewolucje rozwojowe” miały miejsce w krótszym czasie. – Przeszliśmy od braku telefonów komórkowych do telefonów komórkowych, które są wszechobecne. Elektryczność, samochody, panele słoneczne – wszystko to stało się powszechne w stosunkowo krótkim czasie – powiedział genetyk. – Pięćset lat temu nikt we Włoszech nie widział pomidora. Sześćdziesiąt lat temu nikt w Chinach nie pił coli. A baranina była kiedyś najpopularniejszym mięsem w Ameryce. Ludzie na całym świecie chętnie przyjmują nowe produkty spożywcze, zwłaszcza jeśli są smaczne, pożywne, wygodne i niedrogie – powiedział z kolei prof. Brown. Źródło: PLOS Climate.
Zwierzęta gospodarskie - które gatunki są do nich zaliczane?
Zwierzęta gospodarskie zwykle nie wzbudzają większego zainteresowania u osób, które nie zajmują się rolnictwem. Niesłusznie, bo ich związek z człowiekiem jest silny i nierozerwalny. To właśnie gatunki gospodarskie dostarczają nam surowca spożywczego, a w wielu miejscach wciąż stanowią podstawową siłę pociągową. Ich rola jest zatem nieoceniona. Jakie rozróżniamy gatunki gospodarskie? Czym charakteryzują się ich przedstawiciele?
W tym artykule: Koń Świnia Krowa Koza Owca Gęś Kaczka Kura Zwierzęta gospodarskie to gatunki hodowane w warunkach gospodarstwa rolnego, w celu pozyskania siły pociągowej, uzyskania produkcji towarowej lub materiału do reprodukcji. Obowiązujące w Polsce przepisy kwalifikują do tej grupy gatunki koniowate (koń i osioł), bydło (bydło domowe i bawoły), drób (różne rodzaje kur, kaczek i gęsi, a także: indyk, przepiórka japońska, struś utrzymywany w warunkach fermowych i perlica), owce, kozy, świnie i zwierzęta futerkowe. Warto podkreślić, że do kategorii gospodarskiej kwalifikowane są także niektóre zwierzęta leśne i górskie. Mowa tu o jeleniowatych utrzymywanych w warunkach fermowych. Większości z nas, kojarzą się jednak przede wszystkim z gatunkami, które stanowią nieodłączny element krajobrazu polskiej wsi. Najpopularniejsze z nich opisujemy poniżej. Koń Konie zostały udomowione mniej więcej 3,5 tys. lat temu, najpierw w środkowej części Azji, później - w pozostałych częściach świata. O ile w wielu krajach są hodowane dla mięsa, to w Polsce stanowią przede wszystkim siłę pociągową lub służą utrzymaniu otwartego krajobrazu (w miejscach, gdzie koszenie trawy jest niemożliwe albo nieuzasadnione ekonomicznie), a sama konina cieszy się ledwie marginalnym zainteresowaniem. Podstawowy podział tych zwierząt obejmuje trzy rasy: zimnokrwistą, ciepłokrwistą i kuce. W Polsce, najczęściej hodowane są konie polskie - rasa późno dojrzewająca, wywodząca się od tarpana. Ciekawostka - konie mogą spać w pozycji leżącej lub stojącej. Świnia Świnie to nic innego, jak udomowiona forma dzika. Pierwsze przypadki udomowienia tych zwierząt miały miejsce prawdopodobnie 15 tys. lat temu, na Bliskim Wschodzie. Dziś, stanowią najliczniej hodowane zwierzęta na świecie, przede wszystkim dla pozyskania mięsa. Warto podkreślić, że niemal połowa światowego pogłowia przypada na Chiny, gdzie stan hodowli tych zwierząt jest szacowany na ok. 500 mln. osobników. Świnie są niezwykle inteligentnymi zwierzętami, które łatwo przystosowują się do różnych warunków. Wypuszczone na wolność, dziczeją. Ciekawostka - świnia znalazła się na liście 100 najbardziej inwazyjnych gatunków. Trzeba bowiem wiedzieć, że zdziczałe osobniki pustoszą miejscową florę i faunę, co jest najbardziej widoczne w obszarze wysp Pacyfiku i w krajach Ameryki Południowej. Jedne z najrzadszych krów na świecie urodziły się we Wrocławiu. Poznajcie bantengi jawajskie We wrocławskim ZOO pojawili się nowi mieszkańcy. Prima i Assam to bantengi jawajskie. W ubiegłym roku ich populacja spadła o 70 proc. Krowa Krowy zapewniają ludziom przetrwanie od niepamiętnych czasów. Ich udomowienie nastąpiło ok. 10,5 tys. lat temu, w Afryce oraz na terenie dzisiejszego Pakistanu i Turcji. Podobnie jak w dawnych czasach, dziś nadal hoduje się je dla mięsa i mleka, ale także dla skór. Ciekawostka - badania naukowe dowiodły, że genom krowy jest w 80 proc. zbieżny z genomem człowieka. Ponadto, ok. tysiąc genów dzieli z gryzoniami i psem. Kolejna ciekawostka - te zwierzęta są uważane za święte nie tylko w Indiach. W kulturze egipskiej, krowa jest uznawana za święte zwierzę bogini Izydy. Koza Koza została udomowiona mniej więcej 10 tys. lat temu, na południu Europy i w południowo-wschodniej części Azji. Największe hodowle znajdują się w Afryce i Chinach. Zwierzęta te cechują się rozwiniętą inteligencją, dzięki czemu dobrze radzą sobie w naturze. Podobnie jak świnie, kozom zdarza się "wybierać" wolność. Osobniki, które uciekły z gospodarstwa, dziczeją i stanowią realne zagrożenie dla miejscowej flory. Taki problem jest najbardziej widoczny w Nowej Zelandii i Australii. Ciekawostka - kozy były jednymi z pierwszych zwierząt sprowadzonych do Ameryki ze Starego Kontynentu. Owca Nie jest do końca jasne, od jakiego zwierzęcia pochodzi owca i kiedy została udomowiona. Niektórzy naukowcy są zdania, że jej przodkiem jest muflon, który został udomowiony mniej więcej 12 tys. lat temu (w Mezopotamii). Początkowo, zwierzęta te były hodowane dla mięsa, mleka i skór. Około 8 tys. lat temu dostrzeżono jeszcze jeden walor hodowlany owiec - wełnę. Największe hodowle występują w Azji i Afryce. Ciekawostka - owca była pierwszym sklonowanym zwierzęciem. Stepy – gdzie występują i co je charakteryzuje? Stepy należą do najbardziej charakterystycznych ekoregionów. Drzewa i krzewy są tam niezwykle rzadkim zjawiskiem, a dominującą rolę pełni roślinność trawiasta. Specyficzna charakterystyk... Gęś Udomowienie gęsi miało miejsce mniej więcej 4 tys. lat temu, równocześnie w Grecji, Rzymie, Egipcie i Babilonii. Większość obecnie hodowanych rasy pochodzi od gęsi gęgawy i gęsi łabędzionosej, niektóre (choć te są w mniejszości) stanowią udomowioną formę bernikli kanadyjskiej i gęsi białoczelnej. W Polsce, najchętniej hodowaną rasą jest biała kołudzka, stanowiąca ok. 90 proc. pogłowia. Ciekawostka - gęsi należą do najczujniejszych ptaków. Ich naturalne zdolności zostały wykorzystane podczas wojny w Wietnamie, gdzie stada gęsi były trzymane w pobliżu samolotów Wietnamskich Sił Powietrznych. Kaczka Udomowienie kaczki nastąpiło ok. 4 tys. lat temu, najpierw w południowo-wschodniej Azji, a nieco później - w Rzymie, Grecji, Babilonii i Egipcie. Większość obecnie hodowanych ras wywodzi się od krzyżówki. Przodkiem nielicznych jest kaczka piżmowa, sprowadzona do Europy z Ameryki Południowej (w XVI wieku). W wyniku udomowienia, w kaczkach zanikł instynkt terytorialny. Zmieniły się też niektóre zachowania tych ptaków - o ile w naturze nie zdarza się, że samce wysiadują jaja, to w przypadku kaczek gospodarskich takie zachowania czasami mają miejsce. Ciekawostka - w trakcie lotu, kaczki potrafią wzbić się na wysokość nawet 1200 metrów. Kura Kurę udomowiono 8 tys. lat temu, w Chinach. Do Europy dotarła 3 tys. lat później. Do niedawna uważano, że przodkiem tego ptaka jest kur bankiwa jednak dziś wiadomo, że kury mają geny przynajmniej kilku dzikich ptaków. Polska jest jednym z największych producentów drobiu na świecie. Ciekawostka - początkowo, kury były hodowane nie dla mięsa i jaj. Ptaki wykorzystywano w pokazowych walkach, co w niektórych krajach jest praktykowane także obecnie.
Francja chce zakazać zabijania kogucików. Technologia pozwoli rozpozna płeć w zarodku jaja
Niemcy, gdzie zabijano 40 mln kogucików rocznie, już zakazało tej praktyki a Francja, gdzie zabija się nadal ok. 45 mln jednodniowych ptaków, ma zakazać miażdżenia i gazowania do końca tego roku. Wszystko dzięki zastosowaniu techniki obrazowania hiperspektralnego, wykorzystywanej w przemyśle spożywczym m.in. do szukania zanieczyszczeń w opakowaniach w jedzeniem.
300 mln kogutów zabija się w UE zaraz po wykluciu, bo „nie są nam potrzebne”. Nowa, bardziej etyczna technologia, pozwala usunąć je z cyklu hodowlanego tydzień przed zakończeniem 21-dniowej inkubacji. - Technologia ta wykorzystuje zjawisko polegające na absorbowaniu przez materiały organiczne światła o różnych długościach w obszarze widma podczerwieni, w zależności od własności materiału. Każdy materiał organiczny ma więc swój wzorzec pochłaniania światła, na podstawie którego może być zidentyfikowany – czytamy na controlengineering.pl. Jak zauważa serwis, dużą zaletą obrazowania hiperspektralnego jest to, że „wiele materiałów opakowaniowych jest niewidocznych dla światła podczerwonego, co umożliwia dokonanie inspekcji materiałów wewnątrz zamkniętego opakowania”. W przypadku przemysłu drobiarskiego można zajrzeć do jajka. 13. dnia inkubacji pojawiają się pierwsze piórka. Koguciki mają je zwykle ciemniejsze od kurek (dotyczy to odmian kur hodowanych we Francji i w Niemczech). Spektrograf potrafi odczytać kolor wewnątrz jajka i odseparować te, z których wyklułyby się męskie pisklaki. Zamiast pozwalać im przyjść na świat będzie się przerywać inkubację. Zniszczone jajka z embrionami zostaną wysuszone i przemielone na paszę dla kur. Kanibalizm w przemyśle drobiarskim nikogo nie dziwi (podobnie jak w podawanie krowom mączki z kości zabitych braci i sióstr). Takie też są konsekwencje przemysłowego chowu zwierząt. Z punktu widzenia drobiarzy dodatkowy koszt na pudełku 6 jajek wynosi 5 eurocentów. Francuzi początkowo chcieli mieć własną technologię. Rząd wyłożył z budżetu 4,3 mln euro, ale firma Tronico nie dostarczyła zadowalającego produktu. Przerwano więc pracę nad techniką tzw. ovo-sexingu i zaczęto w niej pracę nad testami na COVID-19 na podstawie próbek śliny. Szukając alternatywy zwrócono się do weteranów na tym polu, Niemców. Hy-Line France, spółka córka niemieckiego koncernu Erich Wesjohann Group zaczęła wykorzystywać technologię obrazowania hiperspektralnego stworzoną po części przez inną firmę zależną, Agri Advanced Technologies (AAT). Maszyna nazwana Cheggy zainstalowana w zakładach drobiarskich w Bretanii przetestowała już tysiące jajek, a co miesiąc zwiększana jest wydajność produkcji drobiu. Według Yves de la Fouchardière, szefa organizacji zrzeszającej rolników z branży drobiarskiej (Fermiers de Loué dostarczają jajka m.in. do sieci Carrefour) w 2021 roku ovo-sexing obejmie 500 tys. kur, co odpowiada 150 mln jajek rocznie (z liczącej 500 mln jajek rocznej produkcji we Francji). W Niemczech istnieją już urządzenia zdolne sortować jajka w 9 dniu inkubacji. Tam niestety konieczne jest przedziurawienie skorupki laserem i pobranie kropli płynu do analizy. Stosują je firmy Seleggt i Respeggt. Według ich zapewnień membrana naprawia się w kilka minut po uszkodzeniu. We Francji jajka sprawdzane maszyną Respeggt sprzedają już dwie firmy, Poulehouse oraz Cocorette. Założyciel firmy Poulehouse, Fabien Sauleman, irytuje się na wieść o firmach stosujących technikę spektroskopową. – Czekanie na 13 dzień z 21 dniowego cyklu inkubacji to zbyt długo. Embriony już zaczynają przypominać kurczaki, z dziobami i upierzeniem. To nie jest ovo-sexing, tylko miażdżenie jajek – ustyskuje.Eksperci też są zdania, że kilka dni może czynić olbrzymią różnicę. Organizacja zajmująca się kontrolą rynku drobiarskiego, l’Institut technique de l’aviculture zwraca uwagę, że „dokładne stwierdzenie momentu w trakcie inkubacji od którego embrion odczuwa ból jest kontrowersyjne”. W zależności od badań może chodzić o każdy moment między 7 a 14 dniem inkubacji. W Izraelu opracowano technikę genetycznej selekcji EggXYT, dzięki której po prześwietleniu jajka światłem ultravfioletowym jajka z męskimi embrionami „świecą się”. Jak zauważa serwis Connexion France, mało prawdopodobne by w wyczulonej na badania genetycznej Europie ta technika mogła się przyjąć.
W Kalifornii kupisz psa tylko ze schroniska. "Prawo Lucy" weszło w życie
To pierwszy stan w USA, który wprowadza taką zmianę. Wszystko po to by walczyć z pseudohodowlami, gdzie mnożone są „modne” rasy w sposób niehumanitarny na przemysłową skalę. Przykład idzie z Wielkiej Brytanii.
Prawo znane jako AB 485 już działa, weszło w życie pierwszego stycznia. Każdy sklep będzie musiał przedstawiać informacje o pochodzeniu sprzedawanego zwierzaka. W razie ich braku musi liczyć się z mandatem – 500 dolarów. Dokumentacja pochodzenia ma być wyraźnie opisana i wywieszona w widocznym miejscu, na przykład na klatce z danym zwierzakiem w sklepie. Zmiana dla sklepów nie oznacza jeszcze końca prywatnych hodowli w Kalifornii, zainteresowani będą mogli kupować zwierzęta bezpośrednio u hodowców. Dodatkowo każdy sklep musi zadbać o to by zwierzęta były wysterylizowane. Nowe przepisy mają jednak swoich przeciwników. Największe stowarzyszenie kynologiczne w USA American Kennel Club przekonuje, że to złe rozwiązanie. Według jego przedstawicieli spowoduje to sytuację gdy zwiększy się ilość osób, które zakupią zwierzę nieodpowiadające ich warunkom i potrzebom. Krytycy mówią także, że nowe prawo utrudni zdecydowanym na konkretną rasę znalezienie odpowiedniego zwierzęcia. Niektóre sklepy i hodowle mogą nawet zamknąć z powodu zmian działalność. Amerykański stan wprowadza zmiany na wzór już działającego prawa w Wielkiej Brytanii, a w planach są następne: między innymi taka by planujący zakup zwierzęcia w wieku do 6 miesięcy powinni pierwszej kolejności wybierać te ze schronisk, lub odwiedzać prywatnego hodowcę. Ustawy nazywane są „Prawem Lucy” od imienia psa pochodzącego z pseudohodowli rasy Cavalier king charles spaniel. Odratowane w 2013 roku z farmy szczeniaków zwierzę było w koszmarnym stanie, a jego historią zajęły się brytyjskie media. Pies stał się popularny za sprawą mediów społecznościowych. Źródło: Independent / Psia-Mać.pl
Przez niego zmieniano prawo w USA, zachwyca na całym świecie. Koń arabski, a jednak polski
​Nazywają je arabskimi ze względu na pochodzenie. Około 2,5 tysiąca lat temu pojawiły się na Półwyspie Arabskim. Ale obecnie z powodzeniem można je nazwać polskimi. Bo właśnie polskie hodowle tych koni mają opinię najlepszych na świecie. Trudno się dziwć, tradycja hodowli tych zwierząt sięga w naszym kraju XVIII wieku.
Gdy Polska odzyskiwała niepodległość okazało się, że większość fantastycznego dorobku hodowli nie przetrwała działań wojennych. By uratować to, co się da rozpoczęto gromadzenie wszystkich ocalałych zwierząt, z których możnaby odtworzyć polskie hodowle. Tak powstała stadnina koni w Janowie Podlaskim. Do dziś wraz ze stadninami w Białce i Michałowie ma opinię najlepszej na świecie. Piękne i dzielne Marek Trela przez ponad 15 lat kierował stadniną w Janowie Podlaskim. Jest jednym z najbardziej znanych i najlepszych hodowców tych zwierząt na świecie. W tym roku został wiceprzewodniczącym światowej organizacji zrzeszającej hodowców koni arabskich. Zwraca uwagę, że polskie hodowle różnią się od innych na całym świecie. - Nacisk kładziemy na to, żeby konie rzeczywiście były końmi – tłumaczy – Mają być piękne i dzielne, żeby zachowując wszystkie cechy i piękno koni arabskich były prawdziwymi końmi wierzchowymi. Temu służy między innymi “próba dzielności” czyli udział w wyścigach koni arabskich. Od źrebaka do czempiona Ocena konia zaczyna się od najmłodszych lat. Już po urodzeniu hodowcy mogą stwierdzić czy dana klacz lub ogier będzie sprzedany do rozpłodu lub sportu poza stadniną, czy też będzie brał udział w programie hodowlanym stadniny. - W wieku jednego roku najlepsze zwierzęta już zaczynają pojawiać się na pokazach. Po przejściu wszystkich wstępnych etapów koń w wieku około pięciu lat wraca do hodowli i tam sprawdza się czy nadaje się do hodowli jako matka czy ojciec źrebiąt. - Takiego konia trzeba także wymyślić – dodaje Trela – to rola hodowcy. Musi on znaleźć odpowiedniego ogiera oraz klacz by uzyskać pożądane połączenie. Potem taka matka musi się zaźrebić i dopiero wtedy rodzi się źrebak. To dodatkowe dwa lata. Jeden błąd może przekreślić lata pracy W czym tkwi sekret polskiej hodowli? Marek Trela odpowiada, że najważniejsze są dwie reczy: dobry program hodowlany oraz ludzie, którzy go wypełnią. To wcale nie jest tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Stadnina potrzebuje także czasu, bo nie da się przecież na siłę przyspieszyć okresu dorastania kolejnych pokoleń zwierząt oraz zmienić ich cyklu rozpłodowego. To wszystko trwa, dlatego ważne jest by prowadził to doświadczony hodowca. Popełnienie jakiegokolwiek błędu może zniweczyć całe lata pracy. Koń, który zmienił prawo Zainteresowanie zagranicznych hodowców polskimi arabami było bardzo widoczne jeszcze w okresie międzywojennym. Już wtedy do Polski przyjeżdżali Amerykanie by kupować najlepsze zwierzęta. Po drugiej wojnie światowej, gdy udało się przywrócić działanie hodowli, było podobnie. Do połowy lat 80tych XX wieku aukcje w Janowie dominowali amerykańscy kupcy – wspomina Trela. Araby transportowano do USA specjalnie przygotowanymi wyczarterowanymi samolotami. Sytuacja zmieniła się wraz ze zmianą w amerykańskim prawie. Gdy ceny pojedynczych koni zaczęły przekraczać milion dolarów Amerykanie zmienili prawo. Koń przestał być zwierzęciem rolniczym, na które inwestycję można odpisać z podatków, a stał się towarem luksusowym. - Mieliśmy w tym swój udział – mówi Trela i wymienia klacze sprzedane za bajońskie sumy. W czasie aukcji Polish Ovation Sale 1996, Janów za sprzedaż 6-7 klaczy otrzymał średnio 750 tysięcy dolarów. Klacz Penicylina w 1985 roku osiągnęła cenę 1,5 miliona dolarów. Zmiana w prawie na pewien czas zmniejszyła rynek, ale nowe otwarcie pojawiło się wraz z kontaktami z Bliskim Wschodem. Obecnie głównym odbiorcą polskich koni są właśnie państwa Europy oraz arabskie. Szare myszki i czempiony Hodowla koni angażuje prowadzącą ją osobę na całe życie. To praca wymagająca ogromnej wiedzy i zaangażowania. Pytany o konie, które zapisały się najbardziej w jego pamięci, Marek Trela mówi, że jest ich wiele. Część to takie “szare myszki”, które nie zyskały sławy poza hodowlą, ale były bliskie opiekującym się nimi ludziom. Inne, jak choćby Pianisima, przynoszą dumę hodowcom odnosząc ogromne sukcesy. Trela wspomina jak kiedyś, podczas zawodów w Arabii Saudyjskiej odbierał nagrodę dla wyhodowanej przez siebie klaczy, podczas gdy tamtejsza orkiestra grała polski hymn państwowy. - To moment, gdy człowiek czuje pewną czasową pętlę – mówi hodowca - konie, które wyszły z tego miejsca przyszły do Polski. Po latach polski koń wraca tam i wygrywa. Kolejny koń, którego Trela nigdy nie zapomni to Pinga. Klacz w ubiegłym roku miała występować na zawodach w Arabii Saudyjskiej, jednak te zostały odwołane w związku ze śmiercią króla Abd Allaha. - Pinga wystąpiła w tym roku i zrobiła to w taki sposób, że choć już czarne chmury się gdzieś tam nad nami gromadziły, wiedziałem że ona robi to dla mnie. Tak się starała – mówi hodowca. Autor: Błażej Grygiel