Horta de Sant Joan i wąwóz Mont-Rebei to prawdziwa Katalonia. Te krajobrazy inspirowały Picassa
Jeżeli chcesz zobaczyć prawdziwą Katalonię, jedź w trasę wiodącą przez wysokie góry, odległe wioski i deltę rzeki Ebro. Przygotuj się na podróż śladami Picassa.
Spis treści: Katalonia nieznana: Horta de Sant Joan La Farga de l’Arión – drzewo Konstantyna Wąwóz Mont-Rebei Flamingi znad rzeki Ebro Paella – królowa wieczoru W tej jaskini Picasso spał przez miesiąc – mówi Carles Puyol. – No dobrze, może to bardziej skalna półka niż jaskinia – dodaje, widząc moje zdziwione spojrzenie. Przyjechaliśmy tu, by zobaczyć okolice, do których jeden z najwybitniejszych nowożytnych artystów wracał we wspomnieniach przez całe życie. Pisał: „Wszystkiego, co wiem, nauczyłem się w Horcie”. Stoimy w rozgrzanym letnim powietrzu otoczeni świergotem ptaków, wyłapując szmer przepływającego nieopodal strumienia. Jesteśmy w hiszpańskiej Katalonii, a mój przewodnik – Carles Puyol z Catalunya Experience – prowadzi mnie po wytyczonej tu stosunkowo niedawno „trasie Picassa”. Artysta przyjechał do Horty de Sant Joan – wioski leżącej ok. 210 km na południowy zachód od Barcelony – w 1898 r., mając zaledwie 16 lat. Podróżował ze szkolnym przyjacielem, Manuelem Pallarèsą, który zaprosił go tam na lato do rodzinnego domu. Sierpniowy upał tak dawał się im we znaki, że uciekli w góry, gdzie u stóp szczytu Santa Bárbara spędzali czas na szkicowaniu krajobrazu, a siostra Manuela co kilka dni dostarczała im prowiant. Do Horty Picasso wrócił 11 lat później, tym razem w towarzystwie kochanki Fernande Olivier. To wtedy zaczął na poważnie eksperymentować z kubizmem. Katalonia nieznana: Horta de Sant Joan Szczerze mówiąc, o Horcie nigdy wcześniej nie słyszałem. Podobnie zresztą jak o wielu innych miejscach hiszpańskiej Katalonii. – To nic nadzwyczajnego – pocieszył mnie Carles. – Dla większości przyjezdnych Katalonia to wyłącznie Barcelona. Ewentualnie Pireneje, ale te znają głównie miłośnicy wielodniowych trekkingów. Gdy odbiłem autem od Barcelony, kierując się w głąb lądu, szybko się przekonałem, jak dużo przez moją niewiedzę traciłem. Wąska i kręta droga poprowadziła mnie przez niewielkie winnice, pogrążone w jednostajnym brzęczeniu cykad gaje oliwne, bujne sady migdałowe i mieniące się rdzawym kolorem skały o poszarpanej linii. Sama Horta de Sant Joan okazała się zapomnianą przez świat wioską. Pojawienie się tu obcego samochodu ściąga wzrok stałych gości baru na placu ucinających sobie wielogodzinne karciane potyczki lub sączących setną już w ciągu dnia kawę. To tu umówiłem się z Puyolem i zanim pojechaliśmy do „jaskini”, pokazał mi budynek na Plaza de Misa, w którym Picasso mieszkał wraz z Fernande (wówczas był to Hostal del Trumpet). Zameldowanie się w pokoju niezamężnej pary ponoć wzbudziło u mieszkańców wsi oburzenie. Domagające się ukrócenia takich niemoralnych wybryków kobiety obrzuciły okna kochanków kamieniami i dopiero pojawienie się Picassa na balkonie z pistoletem w dłoni, z którego wystrzelił w powietrze, skłoniło protestujące do odwrotu. – Nie wiadomo do końca, czy to prawdziwa historia – zaznaczył Puyol. – Ale z pewnością mogłaby być. Ponad sto lat temu katalońskie góry były na wskroś tradycyjne. We wsi działa muzeum Picassa z reprodukcjami jego prac, które powstały podczas pobytu tutaj. Do „jaskini” prowadzi zaś dobrze oznakowana i łatwa do przejścia trzykilometrowa ścieżka. – Lato spędzone pod tą skałą okazało się dla malarza przełomowe – mówi Carles Puyol. – Stało się pewnego rodzaju artystyczną inicjacją, po której Picasso oswobodził się z akademickich rygorów i zaczął twórczo się rozwijać. La Farga de l’Arión – drzewo Konstantyna Region Terra Alta, w którym leży Horta, jest jednym z najsłabiej zaludnionych obszarów Hiszpanii, o czym przekonuję się w kolejnych dniach, tocząc się po niemal wymarłych drogach. Na tych ziemiach ludzie żyli jednak już tysiące lat temu. W okolicach Ulldecony, na zboczach gór Montsià i Godall, śladami wielowiekowej obecności człowieka nie są jednak zabytkowe budynki czy średniowieczne wioski, lecz powykręcane od naporu czasu sękate drzewa oliwne. Na obszarze niemal 130 km² rośnie tu 1379 drzew mających przynajmniej tysiąc lat, co czyni z tego terenu miejsce o największym zagęszczeniu tak starych oliwek na świecie. Wszystkie zostały posadzone. Te pradawne drzewa można oglądać, podążając wytyczoną trasą Oliveres Millenàries. Najstarsze z nich – nazywane La Farga de l’Arión – ma ponad 1,7 tys. lat. Rośnie od czasów, gdy Półwyspem Iberyjskim rządzili Rzymianie, a przy władzy był cesarz Konstantyn I. Docieram do tego drzewa, idąc wąską, porośniętą wypalonymi przez słońce trawami ścieżką. Pień, otoczony niskim płotkiem z kamieni, już dawno przestał trzymać jednolitą formę – rozczapierza się na kilka odnóg, wygina się, zajmuje więcej miejsca wszerz niż na wysokość. To drzewo na poziomie gruntu ma obwód sięgający 18 m! Gdy przyglądam się matuzalemowi o spękanej korze, z niedowierzaniem zauważam, że pomiędzy stalowo-szarymi liśćmi kryją się małe, jeszcze niedojrzałe owoce. To drzewo żyje od siedemnastu stuleci, było świadkiem epokowych zdarzeń, które zupełnie odmieniły Europę, a wciąż rodzi oliwki! Wąwóz Mont-Rebei Dwa dni później stoję na skalnej półce, bojąc się zrobić następny krok. Jestem na wysokości 50 m, a od przepaści, na której dnie płynie rzeka Noguera Ribagorçana, dzieli mnie zaledwie metr. O wąwozie Mont-Rebei, leżącym na granicy Katalonii z Aragonią, u stóp Pirenejów, krążą legendy. To miejsce nie jest szeroko znane, miłośnicy trekkingu i górskich wypraw powtarzają sobie jednak historie o piechurach, którzy na tej ścieżce przeżyli najbardziej przerażające, ale też najbardziej zachwycające chwile w życiu. Wygląda na to, że jestem jednym z nich. Uformowanie tego krajobrazu zajęło siłom przyrody setki tysięcy lat. Płynąca przez góry Montsec rzeka wyżłobiła w skałach głęboki wąwóz nazywany dziś Mont-Rebei. W najwyższych partiach kamienne ściany mają po 500 m wysokości. Surowy skalny teren nigdy nie poddał się presji człowieka – to miejsce pozostało niewiele zmienione, jest niemal dziewicze, przejęte przez zwierzęta, owady i rośliny. Wąwóz można obejrzeć z poziomu rzeki, wybierając się na spływ kajakowy, wycieczka taka – choć przyjemna – nie pozwala jednak w pełni pojąć ogromu tego miejsca. Dlatego zdecydowałem się na wędrówkę. Ścieżka poprowadziła mnie wpierw łagodnie, każąc pokonać wiszący w powietrzu, chyboczący się most linowy, po którym spacer sprawił mi jednak sporo radości. W końcu dotarłem dużo wyżej i nagle zorientowałem się, że jedyna dostępna droga wiedzie skalną półką o szerokości od 3 do 1,5 m. To, jak wysoko się znajduję, pojąłem, widząc ciężką sylwetkę sępa płowego przelatującego po mojej prawej, kilka metrów poniżej mnie. Stałem na wysokości, na której szybują ptaki. Skalna półka nie ma poręczy, można jedynie chwycić się metalowej linki przymocowanej do skały. Biorę głęboki oddech i ruszam przed siebie. Brnę do przodu, powoli oswajając się z wysokością. Gdy wreszcie udaje mi się opanować lęk, jestem w stanie docenić otoczenie: spektakularne skalne ściany, turkusową wodę rzeki w dole, jaskrawość kwitnącej roślinności. Zatrzymuję się, by się zorientować, że jedynym dźwiękiem, jaki słyszę, jest mój przyspieszony oddech. Wąwóz Mont­Rebei oferuje to, co w większości miejsc już utraciliśmy: absolutną ciszę. Flamingi znad rzeki Ebro W końcu jednak zaczynam tęsknić za morzem, opuszczam więc góry i jadę w stronę wybrzeża. Kieruję się na południe, aż ku granicy z regionem Walencji. Zjeżdżam z drogi szybkiego ruchu i wpadam w rzadko odwiedzany przez turystów płaski teren poszatkowany groblami wyznaczającymi prostokątne uprawy ryżu. Jestem w delcie rzeki Ebro (po katalońsku: Delta de l’Ebre), najdłuższej rzeki Hiszpanii. Ten teren, otoczony od jednej strony szeroką, dość dziką plażą, okazuje się bagnistym królestwem ptaków (330 zaobserwowanych gatunków). Żyją tu głównie flamingi, które dwa razy do roku gromadzą się na wydmowych płyciznach w ogromnej liczbie, zamieniając deltę w krajobraz skrzący się różowymi punktami. Od 1983 r. obszar wokół ujścia rzeki jest parkiem naturalnym, dzięki czemu pozostał nielicznym w Hiszpanii przykładem niezabudowanego wybrzeża. Niedaleko, na morzu, widać platformy farm omułków – to jednak w zasadzie jedyna większa zmiana w naturalnym krajobrazie. Można na nie dopłynąć łodzią podczas wykupionej wycieczki, by przyjrzeć się działaniu hodowli, porozmawiać z pracownikami, a nawet spróbować omułków dopiero co wyłowionych z morza. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/najdluzsza-rzeka-w-hiszpanii-byla-swiadkiem-krwawej-bitwy-dzis-jest-jednym-z-najslynniejszych-lowisk-8cea4e0.jpg" width="1000" height="667" alt="Najdłuższa rzeka w Hiszpanii była świadkiem krwawej bitwy. Dziś jest jednym z najsłynniejszych łowisk" title="Najdłuższa rzeka w Hiszpanii była świadkiem krwawej bitwy. Dziś jest jednym z najsłynniejszych łowisk" /> Deltę Ebro za cel obierają sobie głównie wyspecjalizowani podróżnicy szukający konkretnych aktywności: ornitolodzy, kitesurferzy, kajakarze, miłośnicy samotnego włóczenia się po dzikich piaszczysto-złotych plażach. To nie jest miejsce, które przyciąga tłumy lub zorganizowane wycieczki. Na szczęście – bo wciąż można tu spokojnie wypocząć. Paella – królowa wieczoru Wieczorem w miękkim świetle gasnącego dnia przechadzam się po groblach szatkujących deltę na szachownicę równych pól. Niskie zielone krzaczki ryżu stoją w płytkiej wodzie, a w ich gęstwinie przemykają czaple białe i złote. Obfitość ryżu skłoniła firmę Kensho do prób wyprodukowania hiszpańskiej sake, ryżowej wódki wzorowanej na słynnym japońskim alkoholu – bardziej tutejszym daniem wydaje się jednak katalońska paella. Zgodnie z tradycją dodatkami do ryżu jest to, co akurat kucharz ma pod ręką – może to być mięso królika lub kaczki. Tu, na brzegu Morza Śródziemnego, łatwiej trafić na paellę farbowaną na czarno atramentem kałamarnicy, z dodatkiem omułków pochodzących z tutejszych farm. W samej delcie restauracji jest niewiele i zazwyczaj ukryte są w niepozornych drewnianych barakach niekojarzących się raczej z kulinarną ekstazą. Tutejsi kucharze znają się jednak na swoim fachu. Przede mną ląduje talerz z paellą, która po pierwszym kęsie wprowadza moje kubki smakowe w absolutny zachwyt. Jem, nasłuchując głosów rozbawionego towarzystwa z podwórka nieodległego domu należącego do plantatorów ryżu – akurat też siedli do kolacji. W zasięgu wzroku mam niebieski pas Morza Śródziemnego i kilka kampervanów ustawionych przy plaży, w których jacyś podróżnicy postanowili spędzić tu noc. Jesteśmy wszyscy z dala od miast i ich zgiełku i dopijając wino, myślę o tym, że być może mógłbym nie wracać do Barcelony i zostać tutaj znacznie dłużej. Źródło: archiwum NG
6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
Jak brzmiały 6000-letnie instrumenty wykonane z muszli? Można to sprawdzić w bardzo prosty sposób. Wystarczy w nie dmuchnąć. I właśnie to zrobili archeolodzy, żeby sprawdzić ich brzmienie, a wyniki opublikowali na łamach czasopisma „Antiquity”.
Muzyka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Jednak zanim powstały złożone instrumenty, ludzie wykorzystywali to, co mieli pod ręką. Czyli kości, drewno, rogi, a także muszle. Odkrycia archeologiczne z różnych części świata pokazują, że starożytne kultury potrafiły tworzyć zaskakująco zaawansowane konstrukcje dźwiękowe, a muzyka odgrywała w ich życiu znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Była to bowiem nie tylko forma komunikacji, ale także ekspresji i element różnych rytuałów. Instrumenty muzyczne sprzed 6000 lat Jednak nie wszystkie prymitywne instrumenty zostały dokładnie zbadane. Dwoje hiszpańskich naukowców Miquel López-Garcia and Margarita Díaz-Andreu, postanowili lepiej przyjrzeć się 12 muszlom charonii (rodzaj bardzo dużego ślimaka morskiego) z czasów neolitu, które odnaleziono niegdyś na katalońskim wybrzeżu. – Wykorzystanie dużych muszli charonii jako aerofonów wibracyjnych jest udokumentowane w różnych kulturach na całym świecie. W Katalonii, w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, odnaleziono 12 takich instrumentów z neolitu, datowanych na drugą połowę piątego i pierwszą połowę czwartego tysiąclecia p.n.e. Jednak nie poświęcono im zbyt wiele uwagi w środowisku akademickim – napisali w artykule badacze. – Biorąc pod uwagę, że niektóre egzemplarze zachowują zdolność wydawania dźwięków, ich badania archeoakustyczne pozwalają na wgląd w możliwe zastosowania i znaczenia dla społeczności neolitycznych. Chociaż nie wszystkie muszle nadal mogą wydawać dźwięki, wysoka intensywność dźwięku tych, które wciąż „działają”, może wskazywać na ich podstawową funkcję – twierdzą naukowcy. Do czego neolityczni ludzie wykorzystywali trąbki? Według autorów tego badania, te trąbki wykonane z muszli były urządzeniami sygnalizacyjnymi, które ułatwiały komunikację w społecznościach neolitycznych. – Wiadomo było, że kilka muszli charonii odkryto na stosunkowo niewielkim obszarze Katalonii, a konkretnie w dolnym biegu rzeki Llobregat i w depresji przedbrzeżnej regionu Penedès, na wschód od Barcelony – powiedziała współautorka badań, prof. Margarita Díaz-Andreu z Uniwersytetu w Barcelonie. – Usunięto im wierzchołki, co skłoniło niektórych badaczy do przypuszczenia, że ​​mogły służyć jako instrumenty muzyczne – dodaje. Badania muszli wykazały, że zostały one zebrane już po śmierci ślimaków. To według autorów oznacza, że ​​nie były zbierane w celu zjedzenia mięczaków, lecz właśnie po to, aby zrobić z nich instrument muzyczny. Aby zweryfikować tę hipotezę, profesor Díaz-Andreu, a także Miquel López-Garcia, który jest również zawodowym trębaczem, przeanalizowali trąbki muszlowe i po raz pierwszy dokładnie na nich zagrali, aby ocenić ich właściwości akustyczne. Sposób komunikacji pomiędzy mieszkańcami regionu – Muszle są zdolne do generowania dźwięków o wysokiej intensywności i byłyby bardzo skuteczne w komunikacji na duże odległości – powiedział López-Garcia. – Jednak są one również zdolne do tworzenia melodii poprzez modulację wysokości dźwięku, więc nie można wykluczyć możliwości, że muszle te były również wykorzystywane jako instrumenty muzyczne o charakterze ekspresyjnym – wyjaśnia badacz. Badacze podkreślają, że muszle te zostały odnalezione w regionie, który niegdyś był zamieszkany przez neolityczną społeczność rolniczą. Naukowcy uważają, że kilka tysięcy lat temu ludzie mogli używać ich do komunikowania się z innymi mieszkańcami tej części Półwyspu Iberyjskiego. Ponadto naukowcy sugerują, że muszle mogły spełniać funkcję „gwizdka” wśród osób pracujących w pobliskich kopalniach, gdzie wydobywano waryscyt – minerał do produkcji m.in. koralików i wisiorków. – Nasze badania ujawniają, że ludzie neolitu używali muszli nie tylko jako instrumentów muzycznych, ale także jako potężnych narzędzi komunikacyjnych, zmieniając sposób, w jaki rozumiemy dźwięk, przestrzeń i więzi społeczne we wczesnych społecznościach prehistorycznych – podsumowała prof. Díaz-Andreu. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Kraina jak z innego świata. Teneryfa to dużo więcej niż słońce i plaże
Na Teneryfie wszystko wydaje się sto razy bardziej wyraziste – krajobrazy, smaki, kolory, a także ludzie. Ta atlantycka wyspa nie tylko przyciąga słońcem i idealną pogodą przez cały rok, ale zaprasza w podróż przez geologiczne cuda, fascynującą kulturę i przyrodę, która budzi zachwyt i respekt. To miejsce, które trzeba poczuć. Bo Teneryfa budzi emocje.
Otoczona wodami Atlantyku Teneryfa urzeka już od pierwszego spojrzenia. Położona zaledwie 300 kilometrów od wybrzeży Afryki i 1300 od Półwyspu Iberyjskiego, łączy wpływy obu kontynentów w jednym niesamowitym krajobrazie. Jest największą z Wysp Kanaryjskich (zajmuje powierzchnię 2034 kilometrów kwadratowych), a jej różnorodność zapiera dech w piersiach. Od suchych, niemal półpustynnych przestrzeni na południu wyspy, przez lasy laurisilva i zielone doliny na północy, aż po księżycowe krajobrazy Parku Narodowego Teide – każde miejsce mówi własnym językiem natury. Klimat? Średnia roczna temperatura wynosząca 23 stopni Celsjusza czyni Teneryfę wymarzonym kierunkiem zarówno latem, jak i zimą. Dwa lotniska, rozbudowana sieć dróg i rozwinięta infrastruktura pozwalają dotrzeć w najdalsze zakątki wyspy – od tętniącego życiem Santa Cruz po urocze wioski. Teneryfa jest miejscem, w którym natura, kultura i nauka przenikają się, współistniejąc w harmonii. Wulkan Teide – szczyt i serce Teneryfy Wznosząc się na wysokość 3715 metrów n.p.m. Pico del Teide nie tylko króluje nad Teneryfą, ale i nad całym terytorium Hiszpanii jako jej najwyższy szczyt. Otoczony Parkiem Narodowym wpisanym na listę UNESCO, wulkan stanowi centrum swoistego geologicznego laboratorium, które zachwyca zarówno badaczy, jak i zwiedzających. Pola lawy, unikatowe formacje skalne i kratery tworzą tu surrealistyczny krajobraz, jakby wyjęty z innej planety. Wędrówki po parku pozwalają doświadczyć różnorodności wulkanicznych tekstur i kolorów, od czerni i szarości przez biele i żółcie aż po rdzawe czerwienie i brązy. Surowy i księżycowy charakter tych terenów przyciąga filmowców – to właśnie tutaj kręcono wiele scen do międzynarodowych produkcji. Masca – ukryta perła Teneryfy Na końcu krętej drogi, pośród surowych szczytów Gór Teno, leży Masca – osada, która wygląda, jakby czas o niej zapomniał. Zachowały się tu tradycyjne domy z wulkanicznego kamienia, a brukowane uliczki wioski prowadzą do wspaniałych punktów widokowych. Przeszłość osady sięga czasów Guanczów – rdzennych mieszkańców wyspy, którzy w surowych górach znaleźli schronienie. Zejście wąwozem Masca, pełnym wodospadów, jeziorek i unikalnej flory, prowadzi aż do ukrytej plaży – ta wędrówka jest jednym z najbardziej wymagających i spektakularnych doświadczeń trekkingowych na Teneryfie. Liczba odwiedzających jest ograniczona, a wstęp wymaga wcześniejszej rejestracji – to wyraz troski o ochronę tego cennego ekosystemu. Wyjątkowe spotkania – Teneryfa w rytmie oceanu Wody pomiędzy Teneryfą a La Gomerą to jeden z nielicznych obszarów na świecie, w których można przez cały rok obserwować walenie i delfiny w ich naturalnym środowisku. Stała populacja grindwali krótkopłetwych i delfinów butlonosych zamieszkuje ten region przez wszystkie miesiące roku. Rejsy wypływające z Los Cristianos, Puerto Colón i Los Gigantes odbywają się z poszanowaniem przyrody i zgodnie z zasadami odpowiedzialnej turystyki morskiej, m.in. w oparciu o wytyczne pionierskiego programu Sustainability Charter for Whale Watching. Na pokładach można nie tylko podziwiać zwierzęta, ale też wysłuchać opowieści przewodników o ich zwyczajach i migracjach. Kraina kontrastów – od wulkanu po wiecznie zielone lasy Teneryfa łączy w sobie skrajnie różne oblicza natury. Niemal każdy kilometr przynosi tu zmianę scenerii: surowe pustkowia południa ustępują miejsca uprawom winorośli i bananowców, by następnie przejść w chłodniejsze, często spowite mgłą doliny północy. W Górach Anaga, uznanych przez UNESCO za Rezerwat Biosfery, można przechadzać się przez bujne, wilgotne lasy mające około 20 milionów lat. Z kolei na zachodzie wyspy Park Krajobrazowy Teno skrywa jedne z najstarszych formacji geologicznych, z osadami sprzed siedmiu milionów lat. Teneryfa jest też schronieniem dla ponad 800 gatunków endemicznych – szczególne miejsce zajmuje tu zięba niebieska, występująca wyłącznie w tutejszych lasach sosnowych. Aktywny wypoczynek – wyspa jak naturalna siłownia Teneryfa to wymarzona destynacja dla osób, które czerpią radość z ruchu, adrenaliny i odkrywania przyrody z bliska. Dzięki łagodnemu klimatowi i zróżnicowanemu ukształtowaniu terenu aktywność na świeżym powietrzu możliwa jest tu przez cały rok. Wyspę na pewno pokochają piechurzy – szlaki piesze wiją się przez lasy laurisilva, wulkaniczne równiny i nadmorskie klify, oferując niezapomniane panoramy i kontakt z dziką przyrodą. Dla miłośników biegów górskich przygotowano m.in. trasę Tenerife Bluetrail by UTMB, prowadzącą od oceanu przez Park Narodowy Teide aż z powrotem na wybrzeże. Kolarze – zarówno szosowi, jak i górscy – mogą tu trenować na profesjonalnie przygotowanych trasach z zapleczem serwisowym i hotelami przyjaznymi rowerzystom. Teneryfa stwarza też idealne warunki do wspinaczki, canyoningu, nurkowania czy windsurfingu, a certyfikowane firmy ułatwiają realizację tych pasji. To miejsce zachęca do ruchu i eksploracji – niezależnie od poziomu zaawansowania i wybranej formy aktywności. Turystyka odpowiedzialna Teneryfa od lat konsekwentnie rozwija model zrównoważonego i inteligentnego kierunku turystycznego. Certyfikaty Biosphere oraz Smart Tourist Destination to nie tylko wyróżnienia, ale potwierdzenie realnych działań na rzecz ochrony zasobów naturalnych, lokalnej kultury i zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Rada Wyspy oraz Tenerife Tourism wdrażają innowacyjne rozwiązania – od cyfryzacji usług, przez optymalizację zużycia wody i energii, aż po ograniczenie liczby odwiedzających w delikatnych ekosystemach. Na szczególną uwagę zasługuje także wspomniany już program Sustainability Charter for Whale Watching, który reguluje sposób prowadzenia rejsów, by nie zakłócać naturalnych zachowań morskich ssaków. Edukacja ekologiczna, promocja gospodarki cyrkularnej i lokalnych produktów to kolejne filary tej strategii. Te działania dają szansę, że także kolejne pokolenia będą mogły odkrywać Teneryfę w jej naturalnej, autentycznej formie. Raj dla fanów astroturystyki Dzięki wyjątkowej przejrzystości powietrza i korzystnym położeniu niebo nad Teneryfą należy do najczystszych na świecie i przyciąga miłośników astronomii z całego globu. Park Narodowy Teide i jego okolice zostały uhonorowane certyfikatem Starlight i uznane za Rezerwat i Cel Turystyki Gwiezdnej, co potwierdza ich rangę. Najlepsze warunki do obserwacji nieba gołym okiem i przez teleskop oferują: szczyt Montaña de Guajara, punkt widokowy Llano de Ucanca i okolice hotelu Parador. Pasjonaci nauki powinni zajrzeć do Obserwatorium Teide, w którym prowadzone są międzynarodowe badania astronomiczne. Wieczorne obserwacje planet i galaktyk, z dala od świateł miast, pozostawiają niezatarte wrażenie bliskości z kosmosem. Plaże – od kurortów po ukryte zatoki Bardzo ważny i popularny punkt na mapie atrakcji Teneryfy stanowią jej plaże – zarówno te o jasnym, jak i ciemnym piasku, który przypomina o wulkanicznym rodowodzie wyspy. Na południu popularne są szerokie i piaszczyste wybrzeża, takie jak Playa de las Américas czy Fañabé, idealne na relaks. Na północy dominują bardziej dzikie i kameralne zatoczki, często osłonięte skałami. Do jednej z najbardziej widowiskowych plaż należą te trudno dostępne: plaża Masca – ukryta u stóp majestatycznych klifów Los Gigantes, na którą można dostać się przez wąwóz lub od strony oceanu, a także dzika plaża Roque de las Bodegas beach w parku Anaga. Szczególnym doświadczeniem są kąpiele w naturalnych basenach utworzonych przez zastygłą lawę, m.in. Bajamar i El Caletón w Garachico. Miasta pełne życia i unikatowej architektury Teneryfa nie tylko przyrodą stoi. Stolica wyspy, Santa Cruz de Tenerife, zachwyca kontrastem między historyczną zabudową a śmiałą, nowoczesną architekturą. Budynki autorstwa światowej sławy architektów, m.in. Auditorio de Tenerife projektu Santiaga Calatravy czy TEA (Tenerife Espacio de las Artes) projektu Herzoga i de Meurona, nadają miastu kosmopolityczny charakter, a miejska przestrzeń zmienia się w galerię pod gołym niebem. Miasto San Cristóbal de La Laguna, uznane za dobro kultury i wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 roku, to z kolei renesansowa perła z pałacami i dziedzińcami, która inspirowała urbanistów Starej Hawany (La Habana Vieja) i kolumbijskiej Cartageny. Garachico i La Orotava kuszą piękną historyczną zabudową, spokojem i widokami na ocean. W mniejszych miasteczkach, takich jak Icod de los Vinos czy Arico, można poczuć rytm lokalnego życia i odkryć mniej znane fragmenty kanaryjskiego dziedzictwa. Bogate tradycje kulinarne i winiarskie Tradycja, jakość produktów i pasja kucharzy tworzą na Teneryfie wyjątkową scenę kulinarną. Lokalne składniki – ryby, owoce morza, kozie sery, miody, znakomite mięso (m.in. z czarnej świni), banany, papaje – zamieniają się w dania o niepowtarzalnym smaku, głęboko związanym z krajobrazem wyspy. W guachinche, rodzinnych lokalach z domową kuchnią, można poczuć autentyczny klimat i niespieszny rytm codziennego życia. Na bardziej wymagających czeka bogata oferta restauracji z gwiazdkami Michelin, które łączą lokalne produkty z nowoczesnymi technikami kulinarnymi. Nieodłącznym elementem tej kulinarnej tożsamości są dojrzewające na wulkanicznych zboczach wina. Na wyspie funkcjonuje pięć apelacji pochodzenia, a tutejsze wina zdobywają uznanie nie tylko na rynku hiszpańskim. Coraz większą popularność zyskują również lokalne wermuty. W jednej z ponad 100 winnic można nie tylko degustować te wina, ale też poznać długą, sięgającą XVI wieku tradycję winiarską. Święta, które budują tożsamość Kultura Teneryfy wyraża się również w świętach i tradycjach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znany jest karnawał w Santa Cruz – kolorowy, żywiołowy i uznany za wydarzenie o międzynarodowym znaczeniu turystycznym. Mniejsze miejscowości organizują pielgrzymki, festyny, procesje i bailes de magos – ludowe tańce, podczas których mieszkańcy noszą tradycyjne stroje. Boże Ciało w La Orotava, pełne dywanów stworzonych z kwiatów i wulkanicznego piasku, to jedno z najbardziej widowiskowych wydarzeń w kalendarzu. Tradycje takie jak Corazones de Tejina czy Tablas de Icod pokazują, jak silna jest więź mieszkańców z ich historią i ziemią. Teneryfa budzi emocje Teneryfa nie tylko przyciąga, ale zostaje w pamięci na długo. To wyspa, którą się nie tylko zwiedza, ale przede wszystkim – odczuwa. Wulkaniczne krajobrazy, potęga oceanu, rozgwieżdżone niebo, tradycyjne smaki i zapachy oraz dźwięki lokalnych świąt tworzą wielowymiarowe wspomnienie. To miejsce, gdzie luksus łączy się z naturą, a technologia służy przyrodzie i ludziom. Miejsce, w którym można się zatrzymać i zaczerpnąć powietrza. Materiał promocyjny Tenerife Tourism
Przez lata była uznawana za koniec świata. Dziś to raj dla szukających ciszy i odosobnienia
El Hierro to najmniejsza i najmniej turystyczna z Wysp Kanaryjskich. To miejsce, gdzie nie znajdziesz plaż ani luksusowych hoteli – ale odnajdziesz spokój, dziką przyrodę i szlaki, które zapierają dech.
Spis treści: Od piekła lawy do dachu El Hierro – kontrast, który zapiera dech Wędrówka przez zielone serce El Hierro – szlak GR 131, wawrzyny i sabiny Najmniejsza i najdziksza z Wysp Kanaryjskich Jak zaplanować podróż na El Hierro Pod różowo-pomarańczowym klifem, z widokiem na naturalne baseny i łuki z zastygłych jęzorów lawy w oceanie, zakosami przez tajemniczy las. Kilka kroków pod górę, zakręt, stromo po omszałych kamieniach, znowu skręt; idę, idę, zakosy są wciąż takie same i nie widać ich końca, ale wcale mi to nie przeszkadza. Drzewa laurowe rozgałęziają się i wyginają, tworząc naturalną pergolę, pnie porasta mech gęsty i delikatny jak pierze, wrażenie nierzeczywistości potęgują wielkie paprocie. Świat jest intensywnie zielony. Od piekła lawy do dachu El Hierro – kontrast, który zapiera dech Czuję się jak w niebie, a co najmniej w rajskim ogrodzie, a przecież kilka godzin temu obudziłam się w piekle, z trzech stron otoczona polem czarnej lawy. Czwarta wychodziła na ocean i wyrastającą z niej, a jakże – czarną, skałę Roque de la Gaviotas, o którą fale rozbijały się jak wściekłe. Płaskiej powierzchni na punkcie widokowym wyrwanym z ostrych skał starczyło na pół namiotu i pełnię zachwytu; natura była piękna, ale złowroga. A teraz proszę – jestem na szlaku na dachu wyspy El Hierro. Wędrówka przez zielone serce El Hierro – szlak GR 131, wawrzyny i sabiny GR 131 to długodystansowy szlak poprowadzony przez siedem głównych Wysp Kanaryjskich. Na El Hierro przypadło 38 z ok. 500 km, co wystarcza, żeby przejść całą wyspę ze wschodu na zachód. Niby nie wysoko, bo średnio 1–1,2 tys. m n.p.m., w najwyższym punkcie – Pico de Malpaso – 1501 m n.p.m., ale cały czas granią. Widoki mam więc przednie, wciąż zwalniam, żeby cieszyć się obrazami zmieniającymi się jak w filmie. Zbocze, niedawno nieprzyjazne, teraz spływa szeroko i łagodnie jak płaszcz. Mięsiste chmury pokrywają ocean jak pierzyna, znad której wyrasta sąsiednia La Gomera. Gdyby tęcza składała się tylko z odcieni zielonego, to wszystkie można by odnaleźć w kolorach tutejszego lasu. Korony drzew są tak wysoko, że nie widać liści, sięgające ramion paprocie nikną wśród innych, nieznanych mi roślin, krzewy chylą się, jakby robiły szpaler, krzycząc przy tym: „Witaj, gościu!”. El Hierro ma ponad 100 endemicznych gatunków flory i fauny, w tym słynne jałowce i jaszczurkę olbrzymią o nazwie… el hierro (Gallotia simonyi). Wymarły gad szczęśliwie w ostatnich latach został odnaleziony i z sukcesem rozmnożony. Wawrzyny No i „święte drzewo Garoé”, czyli najsłynniejszy egzemplarz lokalnej flory. Co ciekawe, tak naprawdę to… go tu nie ma. Jego historia związana jest z historią pierwszych mieszkańców wyspy – Bimbachów. Największym wyzwaniem dla ludzi, którzy osiedli na El Hierro, była woda; na młodej, wulkanicznej, zbudowanej ze stromych zboczy wyspie zwyczajnie jej brakowało. Bimbachowie najgorsze suche lata potrafili przetrwać dzięki wodzie zbierającej się w korzeniach olbrzymich wawrzynów. Podobno na grani rosło takie, które potrafiło napoić wszystkich mieszkańców. Ale w 1610 r. powalił je huragan. I dopiero w połowie lat 60. XX wieku posadzono tu wawrzyn przywieziony z La Palmy – jako symbol poprzedniego drzewa. Jego cudowne właściwości wyjaśnili naukowcy: woda z chmur i mgły skraplała się w koronie i spływała do niszy w korzeniach. Sabiny Sami Bimbachowie zbudowali studnie źródła i kompletny system zbierania deszczówki, który w znacznym stopniu funkcjonuje do dziś. Całe szczęście, bo mnie też kończy się woda. Mapa pokazuje, że następne źródełko będzie przy zejściu z końca szlaku na północne zbocze. Bardzo mi to pasuje, przy okazji zahaczę o sabiny – drzewa, z których rdzenni mieszkańcy robili narzędzia i broń, a dziś ikoniczne symbole, ich wizerunki zdobią mapy i foldery wyspy. Te endemiczne jałowce żyją po kilkaset lat, osiągając 7–8 m, jednak nie w górę, tylko horyzontalnie, tuż nad ziemią, wygięte przez hulające po płaskowyżu wiatry. Najsłynniejszy nazywa się El Sabinar i wygląda surrealistycznie – jak wyrzeźbiony ze skały. Chowam się pod jednym z takich jałowców jak pod parasolem, bo jak na złość się rozpadało, a szaroczarne chmurzyska nie mają końca. Na szczęście na El Hierro pogoda zmienia się tak samo szybko jak krajobrazy; zamiast na zachmurzone wybrzeże północne schodzę na południowy zachód. Kwadrans marszu i oto osusza mnie jak piecyk wielkie słońce. Zachodzi nad przylądkiem Orchilla, skalistym półwyspem, który do czasu wielkich odkryć był zachodnim końcem znanego świata i punktem odniesienia dla twórców map; Ptolemeusz umieścił tu południk zero, który dopiero pod koniec XIX w. przeniesiono do Greenwich. Śpieszę się, żeby zdążyć przed zachodem, w dole jest sanktuarium patronki wyspy Matki Boskiej Królewskiej, gdzie mam nadzieję znaleźć wodę i miejsce pod namiot. To koniec szlaku GR 131. Albo początek. Raz na cztery lata wielka kolorowa, roztańczona procesja przenosi tą trasą figurę patronki do stolicy. Najmniejsza i najdziksza z Wysp Kanaryjskich O tym, jak inne od pozostałych wysp jest El Hierro, świadczy nawet jego stolica – Valverde, jedyna na Kanarach powstała w głębi lądu, a nie na wybrzeżu. Jest ładna, stara, zabudowana estetycznymi białymi domami. Ale z pewnością nie można jej nazwać metropolią. Przechodzę ją spacerem w kwadrans. El Hierro jest najmniejszą z siedmiu głównych wysp archipelagu, najbardziej wysuniętą na zachód i południe, najmłodszą i najrzadziej odwiedzaną. Mieszkańcy chętnie powtarzają, że pierwsze drogi bite zbudowano tu w 1962 r., a do dziś jest na nich tylko jedna sygnalizacja świetlna! I nie mówią tego ze wstydem, ale ze swego rodzaju dumą. El Hierro jest nieoczywista, wspaniale spokojna i dzika. Oferuje świetne trasy do wędrówek czy jazdy rowerem górskim, uprawia się tu paralotniarstwo i nurkowanie, nie ma za to plaż ani życia nocnego. Kiedy inne Wyspy Kanaryjskie ledwie zipią przytłoczone nadmiarem turystów i dyskutują, jak to zmienić, na El Hierro do tego nie dopuszczono. Częściowo wynika to z charakteru wyspy – miłośnicy biernego odpoczynku czy rodzinnych wakacji nie mieliby tu co robić. Częściowo – ze strategii mieszkańców, którzy zamiast na wielkie hotele postawili na kameralność, przyrodę i kulturę. Według kanaryjskiej organizacji turystycznej w 2024 r. wyspę odwiedziło 26 tys. turystów, głównie mieszkańców innych wysp i Hiszpanów z kontynentu. Dla nich to prawdziwe Shangri-La. Amfiteatr natury El Hierro to wyspa dla koneserów, mikrokosmos na końcu świata. – Chodźcie, zaraz się zacznie – Nicolas, właściciel jedynego hostelu na wyspie, nie znosi sprzeciwu. Jego ściany zdobią obrazy z zachodem słońca, które maluje żona we Francji na podstawie wysyłanych zdjęć. Małżeństwo dzieli życie na dwa kraje. Nicolas pilnuje, żebyśmy nie przegapili żadnego spektaklu matki natury, a zestaw mieszkańców w dwóch pokojach jest dość osobliwy: ja, która wpadłam na mycie i pranie, emeryt z Bilbao podróżujący po Kanarach od roku i również emerytowany Niemiec, który po raz kolejny uciekł od zimy na lokalne farmy – właśnie jest w drodze na kolejną. Pozo de las Calcosas, gdzie wspaniale się nudzimy, to złożona z kilkunastu domów wieś na końcu drogi. Leży na wysokim klifie nad czarnym brzegiem oceanu – są tu też dwa naturalne baseny utworzone przez zastygłe ściany lawy. Wybornie jest pławić się w spokojnym zbiorniku, wokół którego fale biją, jakby toczyły wojnę. Bo co prawda na El Hierro nie ma klasycznych plaż, ale na wybrzeżu jest co najmniej tak samo atrakcyjnie jak na grani. Kąpieliska otoczone językami lawy, skalne łuki, spa wokół naturalnych źródeł tak bogatych w minerały, że wodę z nich eksportowano niegdyś w dzbanach jak wino… Wieś rybacka, rezerwat morski, mirador – „punkt widokowy”, świetne miejsce dla paralotniarzy i wreszcie – na snorkling. Ostatniego dnia wędruję ścieżką dawniej używaną przez pasterzy. Cel: punkt widokowy Isora. Mam stąd panoramiczny widok na morze i… morze klifów. Podziwiam ogromny naturalny amfiteatr, który zamiast sceny ma gigantyczną półokrągłą równinę Las Playas. Bliżej oceanu widzę żwirowe nabrzeża, w głębi wyspy: uprawy brzoskwiń, gruszek, śliwek. Zajadając się słodkimi owocami dzikiej opuncji na kolację, a potem zasypiając z widokiem na ten cudowny krajobraz, myślę, że może to i koniec świata, ale też pępek Kanarów. Jak zaplanować podróż na El Hierro Kiedy Przez cały rok. Klimat jest tu łagodny, słoneczny; średnie temperatury: od 18°C zimą do 25°C latem. Chłodniej jest w górach, w tym – w Valverde. Pada, ale rzadko, pomiędzy październikiem a marcem. Dojazd Połączenie promowe – tylko z Teneryfy. Rejs z/do Los Cristianos trwa 2,5 godz., koszt to: 51–51 euro, linie: Naviera Armas i Fred Olsen Express. Połączenia lotnicze z innymi wyspami (z przystankiem na Teneryfie): od 350 zł; lot z Teneryfy: od 160–200 zł, Binter Canarias, Canaryfly, Air Europa. Brak bezpośredniego połączenia z kontynentem. Transport Działa tu 12 linii autobusowych; bilet na każdej trasie: 1,35 euro, przejazd linią 9 do/z Pozo de las Calcosas trzeba potwierdzić telefonicznie godzinę wcześniej – wielkość pojazdu jest dostosowana do liczby chętnych (po nas troje przyjechała taksówka w cenie autobusu). W przypadku braku pasażerów kurs się nie odbywa; transhierro.com. Nocleg 7 Calcosas, Tancajote 13, Valverde. Kameralny hostel, od 25 euro za łóżko ze śniadaniem. Apartamentos y Habitaciones Villa Marina, Calle del Carmen, La Caleta 18, Valverde. Od 35 euro za noc za 2 os. El Morcillo – jedyny kemping na wyspie, niedaleko miejscowości El Pinar; tolerowane jest rozbijanie się na jedną noc na dziko. Jedzenie Przysmak El Hierro to quesadilla – krucha, lekko słodka babeczka z kremowym nadzieniem serowym; świeże najlepsze są w Guarazoce (Quesadillas Guarazoca). Trzeba przyjść rano, bo szybko się kończą – od 2,2 euro za sztukę. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Marzena Filipczak Dziennikarka, autorka książek podróżniczych, m.in.: Jadę sobie. Azja. Przewodnik dla podróżujących kobiet, Lecę dalej. Tanie podniebne podróże, Między światami, Rozważnie i romantycznie czy Poczuj.pl
„To najdziwniejszy park w Europie” – powstał jako luksusowe osiedle mieszkaniowe
Park Güell to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Barcelony – bajkowa przestrzeń, w której architektura splata się z naturą, a każdy detal niesie głębokie znaczenie. Dzieło Antoniego Gaudíego, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest nie tylko perłą katalońskiego modernizmu, ale też swoistym manifestem duchowym i artystycznym. To miejsce, które trudno zamknąć w prostych kategoriach – to zarazem park, galeria sztuki, ogród botaniczny i laboratorium form architektonicznych. Dla jednych jest dowodem geniuszu Gaudíego, dla innych – przestrzenią niemal mistyczną, w której każdy zakątek skrywa symboliczne przesłanie.
Spis treści: Park Güell – co to za miejsce? Antoni Gaudí i jego wizja natury w architekturze Park Güell w Barcelonie – architektura i symbolika Czas zwiedzania i współczesne znaczenie Parku Güell Zanim Park Güell stał się ikoną Barcelony, był częścią śmiałej wizji katalońskiego przemysłowca Eusebiego Güella. Na początku XX wieku, zafascynowany ideą angielskich miast-ogrodów, Güell postanowił stworzyć luksusowe osiedle mieszkaniowe z dala od hałasu centrum. Na wzgórzach El Carmel, skąd rozciągał się widok na morze i miasto, planowano wzniesienie 60 domów otoczonych bujną zielenią, z dostępem do ogrodów, alejek spacerowych i wspólnych przestrzeni. Park Güell – co to za miejsce? Do realizacji projektu zaproszono Antoniego Gaudíego, architekta już wówczas znanego z niezwykłej wyobraźni i zamiłowania do natury. Gaudí miał przekształcić wzgórze w harmonijny krajobraz, w którym zabudowa współgra z przyrodą. Projekt jednak nie odniósł sukcesu komercyjnego – wzniesiono zaledwie kilka budynków, a z planowanego osiedla powstał ostatecznie park publiczny. Mimo to przestrzeń ta zyskała nowe życie: stała się jednym z najważniejszych dzieł modernizmu katalońskiego i ulubionym miejscem mieszkańców Barcelony. Antoni Gaudí i jego wizja natury w architekturze Twórczość Gaudíego wymyka się prostym definicjom. Jego styl łączył inspiracje gotykiem, przyrodą i wiarą katolicką (jest też twórcą innej ikony Barcelony, kościoła Sagrada Familia). W jego architekturze linie proste ustępowały miejsca krzywiznom, a materia ożywała w dynamicznych kształtach przypominających formy organiczne – muszle, fale, pnie drzew czy kolonie termitów. W Parku Güell Gaudí w pełni rozwinął swoją filozofię projektowania w zgodzie z naturą. Nie narzucał krajobrazowi sztucznych form, lecz czerpał z jego ukształtowania. Wykorzystał miejscowy kamień, uformował aleje tak, by podkreślały naturalne krzywizny terenu, a kolumny i łuki wtopił w skały i zbocza. Jego celem było stworzenie architektury, która nie rywalizuje z naturą, lecz staje się jej kontynuacją. Warto zauważyć, że Gaudí przywiązywał ogromną wagę do symboliki. Każdy element parku miał swoje znaczenie – religijne, przyrodnicze lub narodowe. W jego koncepcji natura była dziełem Boga, a architekt – jedynie interpretatorem boskiego porządku. Park Güell można więc odczytywać jako swoistą „Biblię w kamieniu”, gdzie każdy motyw jest częścią większej, duchowej całości. Nic więc dziwnego, że park trafił na naszą listę niezwykłych miejsc Europy. Park Güell w Barcelonie – architektura i symbolika Zwiedzanie Parku Güell w Barcelonie przypomina spacer po świecie z pogranicza jawy i snu. Już na wejściu wita turystów monumentalna brama z kutego żelaza z dwiema pawilonami. Tuż za bramą znajdują się szerokie schody prowadzące ku głównej części parku. Ich centralny punkt stanowi słynna salamandra z mozaiki, znana jako El Drac. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Barcelony. Według interpretacji historyków sztuki może ona przedstawiać mitycznego smoka strzegącego wejścia do ogrodów Hesperyd lub symbol odrodzenia natury. Schody prowadzą do tzw. Sali Stu Kolumn – w rzeczywistości wspiera ją 86 kolumn przypominających pnie drzew. Gaudí zaprojektował ją jako halę targową dla przyszłych mieszkańców osiedla. Jej sufit pokryty jest barwnymi mozaikami z kawałków ceramiki, szkła i porcelany. Technika ta, zwana trencadís, stała się znakiem rozpoznawczym katalońskiego modernizmu. Z Parku Güell roztacza się panorama Barcelony z widokiem na Morze Śródziemne i wieże Sagrady Famílii. W jego obrębie znajdują się również liczne ścieżki spacerowe, wiadukty i pergole zaprojektowane w taki sposób, by stapiały się z otoczeniem. Każdy z nich ma własny rytm i strukturę przypominającą formy skalne. Gaudí wykorzystywał lokalne materiały, dzięki czemu architektura zdaje się wyrastać z ziemi. Park Güell jako manifest modernizmu katalońskiego W szerszym kontekście Park Güell to nie tylko dzieło architekta, lecz także manifest epoki. Kataloński modernizm (Modernisme Català) był ruchem artystycznym łączącym inspirację naturą z potrzebą podkreślenia lokalnej tożsamości. W czasach, gdy Katalonia zabiegała o autonomię kulturową, architektura Gaudíego stała się wyrazem narodowej dumy. Gaudí nie tylko czerpał z przyrody, ale też z katalońskiego folkloru i tradycji rzemieślniczych. W tym sensie Park Güell w Barcelonie można odczytywać jako opowieść o duchowości i tożsamości narodu – o dążeniu do harmonii między człowiekiem, naturą i Bogiem. Czas zwiedzania i współczesne znaczenie Parku Güell Dziś Park Güell w Barcelonie przyciąga kilka milionów turystów rocznie i jest jednym z najczęściej odwiedzanych zabytków Hiszpanii. Od 1984 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem – bilety do części płatnej najlepiej rezerwować online. Przeciętny czas zwiedzania Parku Güell wynosi około 2 godzin, choć miłośnicy architektury często przebywają tu dłużej. W godzinach porannych park jest spokojniejszy i pozwala w pełni docenić detale mozaik oraz grę światła na kolumnach. Ciekawostką jest fakt, że w jednym z budynków mieszkał sam Gaudí, zanim przeniósł się bliżej swojej największej budowy – Sagrady Famílii. Dziś mieści się tam Casa Museu Gaudí, prezentująca meble i projekty jego autorstwa. Park Güell jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale też ważnym miejscem kultury. Odbywają się tu koncerty i wystawy. To także przestrzeń edukacyjna – przykład, jak architektura może inspirować do refleksji nad relacją człowieka z przyrodą. Patrząc na falujące ławki, ceramiczne smoki i kamienne kolumny, trudno nie ulec wrażeniu, że Park Güell to coś więcej niż park miejski. To dzieło, które łączy architekturę, rzeźbę, urbanistykę i duchowość w jedno. Antoni Gaudí stworzył tu mikrokosmos, w którym każdy detal ma sens, a każdy zakręt ścieżki prowadzi ku nowemu odkryciu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To najstarsze miasto w Hiszpanii. Ma ponad 3 tysiące lat i nazywane jest „Kubą Europy"
Kadyks to prawdziwa perła Andaluzji i jedno z najstarszych miast w Europie. Jego historia sięga 3 tysięcy lat, a położenie nad Atlantykiem uczyniło go niegdyś morską potęgą. Dziś zachwyca turystów muzyką, kuchnią i atmosferą.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Kadyksu Kadyks dla miłośników historii Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Wino sherry – lokalny specjał Kadyks to miejsce, gdzie historia splata się z codziennym życiem. Odkrywanie zabytków, spacer po wąskich uliczkach czy degustacja lokalnych przysmaków to tylko niektóre z atrakcji, które czekają na turystów. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, czy smakoszem, Kadyks z pewnością dostarczy Ci niezapomnianych wrażeń. Najważniejsze atrakcje Kadyksu Katedra w Kadyksie – arcydzieło architektury barokowej i klasycystycznej Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Kadyksu jest katedra, której budowa trwała 116 lat. Rozpoczęta w 1722 roku w stylu barokowym, zakończona została w stylu klasycystycznym, co sprawia, że jest to unikatowe dzieło architektury. Złocista kopuła góruje nad zabudową, będąc punktem rozpoznawczym, który doskonale widać z wielu części miasta. Zwiedzanie wnętrza katedry oraz wspinaczka na jej wieżę pozwalają podziwiać widok na miasto i zatokę​. Teatro Romano – ślad rzymskiego dziedzictwa W sercu miasta znajdują się pozostałości Teatru Rzymskiego, odkrytego przypadkowo w 1980 roku podczas pożaru. Ten starożytny teatr, zbudowany prawdopodobnie w I wieku p.n.e., był jednym z największych w imperium rzymskim i mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów. Choć dziś zachowały się jedynie fragmenty widowni, miejsce to przypomina o wielkiej przeszłości Kadyksu. Torre Tavira – najwyższy punkt widokowy Kadyksu Torre Tavira to najwyższa z ponad 130 wież strażniczych, które kiedyś służyły do obserwacji portu i nadciągających okrętów. Wieże te były nieodłącznym elementem codziennego życia Kadyksu w XVIII wieku, kiedy miasto pełniło rolę ważnego centrum handlowego. Torre Tavira została zbudowana w 1778 roku i szybko stała się najważniejszym punktem obserwacyjnym. Na szczycie wieży znajduje się camera obscura, czyli specjalne urządzenie, które dzięki systemowi soczewek rzuca obraz miasta na ekran, tworząc efekt realistycznej projekcji na żywo. To interaktywne doświadczenie pozwala podziwiać miasto w czasie rzeczywistym z zupełnie nowej perspektywy​. Widok z samego szczytu wieży oferuje niesamowity pejzaż Kadyksu – śnieżnobiałe budynki, złocistą kopułę katedry, a także rozległą panoramę Atlantyku i portu. Kadyks dla miłośników historii Krzysztof Kolumb i wyprawy z Kadyksu Kadyks odegrał kluczową rolę w wyprawach odkrywczych Krzysztofa Kolumba. To właśnie z tego portu wyruszył na swoje drugą i czwartą wyprawę do Nowego Świata. Miasto, położone nad Atlantykiem, przez wieki było jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Hiszpanii. Dzięki bliskości morza Kadyks rozkwitł jako port handlowy, a historia związana z Kolumbem dodaje mu niezwykłego prestiżu​. La Pepa – krok w stronę nowoczesności Na Plaza de San Antonio w marcu 1812 roku w Kadyksie uchwalono pierwszą hiszpańską konstytucję, zwaną „La Pepa”. Dokument ten stał się symbolem walki o wolność i zmiany społeczne w Hiszpanii, wprowadzając zasady, które były niezwykle postępowe na tamte czasy. To ważne wydarzenie miało ogromny wpływ na rozwój państwa. Wprowadzono m.in. trójpodział władzy, zniesienie inkwizycji oraz gwarantując prawa obywatelskie. Mimo że konstytucja nie została na dłużej wprowadzona, zapisała się na stałe w historii jako pierwszy krok ku modernizacji Hiszpanii​. Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Freidurias – smażone owoce morza Freidurias to charakterystyczne dla Kadyksu smażalnie, gdzie serwowane są świeżo złowione owoce morza, takie jak krewetki, kalmary czy sardele. Potrawy te podawane są w prostych papierowych rożkach, co sprawia, że można je spożywać na ulicy, delektując się widokami miasta. Dania są przygotowywane w panierce z mąki pszennej i ciecierzycy, co stanowi lokalną specjalność​. Restauracje i tapas bary – od El Faro do Mercado Central W Kadyksie znajdziesz zarówno eleganckie restauracje, jak Restaurante El Faro, słynącą z wykwintnych owoców morza, jak i proste, ale urokliwe freidurias. Warto również odwiedzić Mercado Central de Abastos. Poza zakupami świeżych ryb, owoców i warzyw, można skosztować tam lokalnych specjałów, takich jak krokiety z cukinii czy empanady​. Wino sherry – lokalny specjał Sherry, czyli jerez, to andaluzyjski specjał znany na całym świecie. Trunek ten, początkowo wytwarzany przez Maurów, jest wzmacniany destylatem wina, co sprawia, że charakteryzuje się bogatym, złożonym smakiem. Długowieczność sherry sprawia, że wino to nigdy nie osiąga ostatecznej formy – każda beczka zawiera mieszankę młodego i starzejącego się wina​. Gdzie spróbować najlepszego wina sherry w Kadyksie? Jednym z miejsc, gdzie warto spróbować sherry, jest Taberna La Manzanilla, prowadzona przez rodzinę Garcia od trzech pokoleń. Tradycyjne beczki o pojemności 500 litrów przechowują wino, które zyskuje na smaku wraz z upływem lat. Degustacja tego wina to obowiązkowy punkt wizyty w Kadyksie​.
Zniknęły 10 tysięcy lat temu. Dziś dzikie konie znów biegają po Hiszpanii
W Hiszpanii trwa jedno z najważniejszych przedsięwzięć rewildingowych w Europie. Po raz pierwszy od ponad 10 tysięcy lat na tamtejsze wzgórza i doliny powróciły dzikie konie, przywracając krajobrazowi rytm i równowagę, które zostały utracone na przestrzeni wieków.
Choć współcześnie konie kojarzą się przede wszystkim ze stadninami, hodowlami i opieką sprawowaną przez człowieka, ich pierwotna historia jest nierozerwalnie związana z życiem na wolności. Przez tysiąclecia dzikie populacje koni zamieszkiwały m.in. rozległe tereny dzisiejszej Europy, w tym obszary Półwyspu Iberyjskiego. Z czasem jednak, wraz z rozwojem rolnictwa, urbanizacji i zmian w krajobrazie, zwierzęta te zniknęły z naturalnych siedlisk. Dziś, po upływie ponad 10 tys. lat, Hiszpania ponownie staje się domem dla dzikich koni, a ich powrót to przemyślany element odtwarzania równowagi ekosystemów, w których ich obecność pełni kluczową rolę. Powrót dzikich koni do hiszpańskiego krajobrazu W jaskini Cueva de los Casares w środkowej Hiszpanii, ozdobionej około 30 tysięcy lat temu przez ludzi epoki kamienia, zachowały się malowidła dzikich koni. To wyraźny dowód na to, że przez tysiąclecia zwierzęta te stanowiły istotny element krajobrazu Półwyspu Iberyjskiego. Ich nagłe zniknięcie około 10 tysięcy lat temu (najprawdopodobniej spowodowane intensywnymi polowaniami lub procesem stopniowego udomowienia), doprowadziło do przerwania równowagi ekologicznej, którą współtworzyły. To właśnie potrzeba odtworzenia tej utraconej roli stała się punktem wyjścia dla projektu prowadzonego przez organizację Rewilding Spain. Działania objęły prowincję Guadalajara – obszar dotknięty wyludnieniem i coraz częstszymi pożarami. W 2005 roku ogień zniszczył tam ponad 13 tysięcy hektarów lasów i kosztował życie 11 osób, co uwidoczniło, jak bardzo lokalne ekosystemy potrzebują naturalnych „strażników krajobrazu”, ograniczających rozrost łatwopalnej roślinności. Z tego powodu w 2023 roku sprowadzono na te tereny 16 koni Przewalskiego. Obecnie stado liczy już 35 osobników, a jego obecność uznawana jest za symbol stopniowego odradzania się lokalnej przyrody. Ich żerowanie na wysokich trawach, które w czasie suszy stają się szczególnie podatne na zapłon, zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania się ognia. Co więcej, towarzyszy im bydło Taurus (wyhodowane jako odpowiednik wymarłych turów), które zgryza krzewy, powala młode drzewa i przerzedza zarośla. W połączeniu z działalnością jeleni i półdzikich koni powstaje zróżnicowana mozaika łąk, zarośli i lasów, sprzyjająca bioróżnorodności oraz zwiększająca odporność środowiska na rozległe pożary. Odbudowa ekosystemów w Hiszpanii Realizowany w prowincji Guadalajara projekt jest częścią szerszej inicjatywy Rewilding Europe, której celem jest odbudowa dawnych procesów ekologicznych poprzez przywracanie gatunków odgrywających kluczową rolę w kształtowaniu krajobrazu. Za działania Rewilding Spain odpowiada Pablo Schapira, biolog z wieloletnim doświadczeniem w reintrodukcji zwierząt w Afryce. Jak podkreśla, możliwość sprowadzenia koni Przewalskiego do kraju, w którym ich obecność przez tysiąclecia była naturalna, jeszcze niedawno wydawała się niemal nierealna. Dziś stanowi to wymowny znak, że proces degradacji środowiska można nie tylko zatrzymać, ale też zacząć odwracać. Obecnie organizacja dysponuje prawem do wypasu na obszarze 23 tysięcy hektarów, a do 2030 roku planuje rozszerzyć działalność do 30 tys. hektarów, z perspektywą objęcia w przyszłości nawet 850 tys. hektarów. Jednocześnie Rewilding Spain rozwija współpracę z lokalnymi przedsiębiorcami, wspierając powstawanie ekoturystycznych inicjatyw: udziela mikropożyczek na otwarcie małych działalności oraz zakup pojazdów terenowych do organizowania safari przyrodniczych, podczas których odwiedzający mogą obserwować stada koni i bydła Taurus w naturalnym krajobrazie. Dzięki temu region, dotąd postrzegany jako wyludniony i pozbawiony perspektyw, zaczyna odzyskiwać swoją gospodarczą i kulturową żywotność. Co jednak istotne, rewilding nie ogranicza się wyłącznie do koni. Trwają przygotowania do odbudowy populacji królików – głównego źródła pożywienia dla rysia iberyjskiego, jednego z najbardziej zagrożonych drapieżników Europy. Organizacja pracuje również nad przywróceniem sępów kasztanowatych i brodatych, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi troficznej ekosystemu. Jak zaznacza Diego Rodriguez, odpowiedzialny za monitoring projektu, nadrzędnym celem jest odtworzenie takich warunków, w których przyroda będzie mogła funkcjonować samodzielnie, bez stałej kontroli człowieka. Dzięki temu po tysiącach lat krajobraz Gór Iberyjskich zaczyna coraz bardziej przypominać ten, który utrwalili na ścianach jaskiń ludzie epoki kamienia. To przywraca nadzieję, że to, co zostało utracone, nadal da się odbudować, jeśli tylko człowiek pozwoli przyrodzie działać. Źródła: Mongabay, Resilience, White Mad Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
100 lat po śmierci Antonia Gaudiego jego dzieło bije światowy rekord. Ale to nie koniec
Ta świątynia wciąż rośnie, mimo że jej architekt nie żyje od stu lat. Bazylika Sagrada Familia w Barcelonie właśnie stała się najwyższym kościołem na świecie – i będzie jeszcze wyższa.
W czwartek, 30 października 2025, ogromny dźwig umieścił kolejny element na szczycie głównej wieży bazyliki Sagrada Familia w Barcelonie. W tym momencie świątynia stała się najwyższym kościołem świata. Barcelona przewyższa Ulm Dzieło Antonia Gaudíego wznosi się teraz na wysokość 162,91 metra. To więcej niż dotychczasowa rekordzistka, czyli wieża katedry w Ulm w Niemczech (161,53 metra). Sagrada Familia nie ogłosiła jeszcze formalnie roszczenia do tego tytułu, ale liczby mówią same za siebie: jest teraz o 1,38 metra wyższa niż kościół w Badenii-Wirtembergii. A to jeszcze nie koniec. Centralna wieża docelowo osiągnie 172 metry, a według planu zostanie ukończona w ciągu kilku miesięcy. Burzliwe dzieje budowy Sagrada Familia Pierwszym projektantem kościoła był Francisco de Paula del Villar, lecz rok później zastąpił go Antoni Gaudí, który nadał budowli unikatowy, organiczny styl łączący gotyk z secesją. Gaudí poświęcił bazylice całe życie i nigdy nie oczekiwał, że doczeka końca budowy. Pierwszy kamień Sagrady Familii położono w 1882 roku. Gaudí zmarł w 1926 roku, gdy ukończone były tylko 4 z 18 wież. Po jego śmierci budowa szła mozolnie. Plany Gaudiego częściowo zniszczono podczas wojny domowej w 1936 roku. Dopiero w ostatnich dekadach prace znacznie przyspieszyły. Nic dziwnego – Sagrada Familia stała się jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych świata, a ludzie zachwycają się architekturą Gaudíego. Część bazyliki w 2005 roku wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do końca budowy jeszcze daleko Pieniądze z biletów wstępu są wykorzystywane do finansowania budowy. W ubiegłym roku bazylikę zwiedziło 4,9 miliona osób. Prace nad misternymi detalami fasady kościoła oraz wykończeniem jego wnętrz będą trwały jeszcze przez kilka lat. Według przedstawicieli kościoła, budowa ma zostać całkowicie zakończona za około 10 lat. W przyszłym roku przypada 100. rocznica śmierci Gaudíego. Kościół planuje z tej okazji zorganizować szereg wydarzeń upamiętniających jego dziedzictwo. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ta wyspa to kawałek nieba na ziemi. Gdy w Polsce robi się chłodno, tu wciąż króluje słońce
Teneryfa to wyspa, na której słońce świeci przez cały rok. Czarne plaże, błękit oceanu i majestatyczny wulkan tworzą krajobraz, którego nie sposób zapomnieć. Podpowiadamy, co warto tu zobaczyć – a jest w czym wybierać.
Spis treści: Teneryfa: gdzie leży? Teneryfa: atrakcje Teneryfa: waluta i ceny Teneryfa: ciekawostki Teneryfa: kiedy jechać? Teneryfa: co przywieźć z podróży? Teneryfa to wyspa pochodzenia wulkanicznego, znajdująca się na Oceanie Atlantyckim. Zaczęła powstawać już 30 milionów lat temu, kiedy to z dna oceanu zaczęły wydobywać się pokłady lawy, tworząc różne wzniesienia. Mimo, że Teneryfie zdecydowanie bliżej jest do kontynentu afrykańskiego, od którego dzieli ją zaledwie 300 kilometrów, jest ona integralną częścią Hiszpanii i Unii Europejskiej. Bliższe sąsiedztwo Maroka i Sahary Zachodniej, niż Portugalii i Hiszpanii znajduje odzwierciedlenie w typie klimatu panującego na wyspie. Teneryfa: gdzie leży? Mówi się, że Teneryfa to kontynent w miniaturze, ponieważ możemy na niej zetknąć się z różnymi typami krajobrazu i kilkoma strefami klimatycznymi. Teneryfa leży w strefie klimatu subtropikalnego. W głębi wyspy panuje śródziemnomorski typ klimatu, a przy brzegach pustynny i półpustynny. Na Teneryfie jest stosunkowo ciepło przez cały rok, natomiast najcieplej jest w okolicach sierpnia, a najchłodniej w styczniu, kiedy temperatura spada do około 20 st. C. Teneryfa należy do archipelagu Wysp Kanaryjskich i jest jego najludniejszym ogniwem. Otaczają ją inne wyspy archipelagu: od zachodu La Gomera i La Palma, a od wschodu popularna Gran Canaria. Wszystkie Wyspy Kanaryjskie zaliczane są do zespołu archipelagów, noszącego miano Makaronezji. Stolicą Teneryfy jest Santa Cruz de Tenerife. Jest to jednocześnie największe miasto na całej wyspie i jej główny ośrodek turystyczny, czemu sprzyja niezwykle słoneczna pogoda i jedynie 30 dni deszczowych w całym roku. Językiem urzędowym na Teneryfie jest język hiszpański. Jednak jak na miejsce, które każdego roku przyciąga masę turystów przystało, można łatwo porozumieć się również w innych językach, głównie po angielsku i niemiecku. Teneryfa: atrakcje Pico del Teide – najwyższy szczyt Hiszpanii, mierzący 3718 m.n.p.m. Słynie z wciąż czynnego wulkanu Teide, którego ostatni wybuch nastąpił 111 lat temu. Do Teide prowadzi komfortowa droga - można więc skorzystać z transportu publicznego lub dojechać wypożyczonym samochodem. Od pewnej wysokości należy przygotować się na uczucie podobne do tego, które towarzyszy nam w samolocie wzbijającym się w górę – ze względu na zmianę ciśnienia pojawi się uczucie zatkanych uszu. Do Parku Narodowego Teide wchodzimy na własną odpowiedzialność, a wspięcie się na wierzchołek główny wymaga specjalnego pozwolenia. Jest ono darmowe i dostępne na stronie internetowej parku. Oprócz samego wulkanu zainteresowanie budzi tutaj również flora i fauna. Zwiedzając Teide napotkamy na liczne jaszczurki i roślinność typu półpustynnego. Siam Park – to największy w Europie park wodny. Nawiązuje stylem do kultury Tajlandii i mieści w sobie przeróżne zjeżdżalnie, restauracje, sklepy z pamiątkami, ogrody i sztuczną plażę z basenem. Przy wejściu znajduje się dużych rozmiarów zbiornik wodny z fokami, które witają i żegnają gości. Siam Park oferuje również możliwość zrobienia sobie profesjonalnego pamiątkowego zdjęcia. Jedną z głównych atrakcji parku jest The Tower of Power, czyli licząca 28 metrów wysokości wieża, na szczycie której znajdziemy niemal pionową zjeżdżalnię. Mimo tak dużej wysokości zjazd trwa około 6 sekund i prowadzi przez akwarium z rekinami. Jednak Siam Park to nie tylko ekstremalne doznania – wachlarz atrakcji jest na tyle szeroki, że jest to dobre miejsce dla wszystkich, bez względu na wiek. Loro Park – to prywatny park zoologiczno-botaniczny. Słynie z barwnych pokazów papug, lwów morskich, orek i delfinów. W Loro Parku znajduje się tunel, z którego podziwiać można rekiny, płaszczki i przeróżne gatunki ryb. Znajdziemy tam również akwaria z meduzami oraz halę z pingwinami, zarówno z ciepłego klimatu, jak i z koła biegunowego. Park w swoich zasobach posiada także wybiegi ze zwierzętami, takimi jak: goryle, jaguary, lwy, flamingi, aligatory czy tygrysy. Hodowla orchidei, pokazy filmów przyrodniczych i plac zabaw dla najmłodszych to kolejne atrakcje Loro Parku. Teneryfa: waluta i ceny Teneryfa to wyspa należąca do Hiszpanii, co wiąże się z tym, że obowiązującą walutą jest tam euro. Ceny natomiast nie są typowo europejskie – zaliczyć je można do pułapu nieco poniżej przeciętnej. Ceny żywności, napojów, a także alkoholi odpowiadają tym, które mamy w Polsce. Droższe natomiast są restauracje oraz transport publiczny, zapewne ze względu na iście turystyczny charakter wyspy. Będąc na Teneryfie warto zaopatrywać się w dużych, sieciowych hipermarketach, gdzie ceny są zdecydowanie bardziej przystępne, niż w małych sklepikach. Kupując na przykład chleb, ser żółty, wodę i mleko zapłacimy około 4-5 euro. Jeśli zdecydujemy się na stołowanie w restauracjach, można zauważyć, że im dalej w głąb wyspy, tym restauracje, a nota bene także noclegi, są tańsze niż na wybrzeżu, które jest najbardziej atrakcyjne pod względem turystycznym. Za obiad w restauracji zapłacimy średnio 15 euro, natomiast ceny za tygodniowy nocleg w dobrze zaopatrzonym apartamencie zaczynają się już od 120 euro. Jeśli zachowamy umiar i dodatkowo będziemy kierować się zdrowym rozsądkiem, pobyt na Teneryfie nie zrujnuje naszego portfela. Teneryfa: ciekawostki 1. Na Teneryfie, nawet w luksusowych apartamentach spotkać można latające karaluchy! Dostają się do mieszkań wieczorami, przylatując z dworu. Dlatego w każdym sklepie z łatwością dostaniemy odstraszające je środki chemiczne. 2. Prawie połowa Teneryfy objęta jest ścisłą ochroną środowiska. 3. Woda w kranach nie nadaje się do picia – jest to woda oceaniczna poddana chemicznemu uzdatnianiu i odsalaniu. Nic nam się nie stanie, jeśli napijemy się jej raz czy dwa razy, natomiast spożywanie jej na dłuższą metę jest niezdrowe. 4. Teneryfę często utożsamia się z wyspą turystów i emerytów. Dla niektórych może brzmieć to nieco negatywnie, jednak nic bardziej mylnego! Powiedzenie to wzięło się z wolnego tempa życia, czystego powietrza i spokoju panującego na wyspie. 5. Ze względu na wulkaniczny charakter Teneryfy, spotkać można tutaj iście czarne plaże, na przykład Playa de Arena w Los Gigantes. Teneryfa: kiedy jechać? Teneryfa to jedno z tych miejsc, w których sezon turystyczny trwa nieprzerwanie przez okrągły rok. Nie bez powodu mówi się o niej, że jest to wyspa wiecznej wiosny. Wybór pory odwiedzin zależy tylko i wyłącznie od naszych preferencji. Nie będąc fanem dużych upałów, warto wybrać miesiące z początku roku, takie jak styczeń i luty. Jeśli natomiast wolisz gorące klimaty, zaplanuj urlop w przedziale od maja do sierpnia. Wybierając się na Teneryfę w maju, jeszcze przed sezonem urlopowym, unikniesz tłumów. Jeśli zależy Ci na żywym, latynoskim klimacie, nowych znajomościach i najlepszym sezonie w klubach nocnych, wybierz sierpień. Teneryfa: co przywieźć z podróży? Opuszczając Teneryfę warto postawić na pamiątki, które jednoznacznie kojarzą się z tą wyspą, a jednocześnie mają praktyczne przeznaczenie. Teneryfa słynie z licznych upraw bananów, dlatego popularny tam likier bananowy będzie dobrym souvenirem, przywiezionym z podróży. Ze względu na słodki smak i żółte zabarwienie to doskonały trunek dla pań. Jednym z symboli Teneryfy jest drzewo smocze. Trunek zrobiony z jego naciętej kory lub liści zawsze będzie przywodził na myśl wspomnienia z tego miejsca. Likier z drzewa smoczego ma intensywny czerwony kolor i nieco mniej słodki smak, od poprzedniego. Na większości etykiet na butelkach znajduje się wizerunek tysiącletniego drzewa smoczego, które mieści się w miasteczku Icod de Los Vinos na Teneryfie. Na wyspie panuje między innymi klimat pustynny i półpustynny. Dlatego wśród naszych pamiątek z podróży nie może zabraknąć przetworów z kaktusa. Mają różowo-czerwone zabarwienie i smak jedyny w swoim rodzaju. Na Teneryfie popularna jest biżuteria z oliwinem, czyli jasno zielonym kamieniem. Najczęściej oprawiana jest w złoto lub srebro. Taka pamiątka będzie nam służyć przez długie lata - jest praktyczna i sentymentalna. Warto również zwrócić uwagę na wyroby z lawy i z pereł.
Mimo słońca i pięknych plaż wciąż nie ma tłumów turystów. To jedna z ostatnich tak wyjątkowych wysp w Europie
W świecie zdominowanym przez masową turystykę wciąż istnieją miejsca, które potrafią oprzeć się komercji. Na tej małej śródziemnomorskiej wyspie nie ma tłumów, głośnych kurortów ani pośpiechu. Jesienią wciąż panuje tu dobra pogoda na słoneczny odpoczynek.
Choć większość hiszpańskich wysp od dawna tętni rytmem masowej turystyki, wciąż można znaleźć miejsca, które zachowały spokój i kameralny urok. Jednym z nich jest niewielka wyspa na Morzu Śródziemnym, gdzie życie płynie niespiesznie, a po wąskich uliczkach częściej niż ludzie przechadzają się koty. To wyjątkowy zakątek Hiszpanii, wolny od zgiełku, w którym wciąż można poczuć atmosferę prostego nadmorskiego życia. Historia najmniejszej zamieszkanej wyspy Hiszpanii Położona u wybrzeży Alicante niewielka wyspa Nueva Tabarca ma zaledwie 1,8 kilometra długości i nieco ponad 400 metrów szerokości. To najmniejsza zamieszkana wyspa Hiszpanii – jej stała populacja liczy około 50 osób, choć w sezonie letnim liczba ta potrafi wzrosnąć kilkukrotnie. Skromne rozmiary rekompensuje bogatą historią i niepowtarzalnym charakterem. Choć administracyjnie należy do Alicante, jej położenie na Morzu Śródziemnym pozwoliło zachować wyjątkową tożsamość i spokojny rytm życia. W przeciwieństwie do zatłoczonego Costa Blanca Tabarca oparła się masowej turystyce i zachowała niemal nienaruszony krajobraz – kamienne uliczki, niską zabudowę i ciszę przerywaną jedynie odgłosami morza. Dzieje wyspy sięgają XVIII wieku i niezwykłej historii uchodźców z północnoafrykańskiej Tabarki. W 1741 roku wojska beja Tunisu zajęły tamtejszą osadę genueńskich handlarzy koralowcem, zmuszając wielu mieszkańców do ucieczki. Hiszpański król zaoferował im schronienie na bezludnej wówczas Illa Plana, która wkrótce otrzymała nową nazwę – Nueva Tabarca – na pamiątkę utraconego domu. Osada została zaplanowana według zasad oświeceniowego urbanizmu: ulice krzyżowały się pod kątem prostym, a solidne mury miały chronić mieszkańców przed piratami. Do dziś zachował się ten charakterystyczny układ oraz surowe piękno dawnej zabudowy. Choć część Tabarkianów osiedliła się także na Sardynii, to właśnie hiszpańska Tabarca pozostała symbolem ich historii i miejscem, w którym czas płynie wolniej. Wyspa Tabarca – raj dla turystów, wyzwanie dla mieszkańców Turystyka stanowi podstawę gospodarki Tabarki, lecz jej charakter pozostaje sezonowy. Choć klimat sprzyja odwiedzinom przez cały rok, większość turystów przybywa tu jedynie latem, i to najczęściej na jeden dzień. Około 20 niewielkich rodzinnych firm obsługuje wówczas setki osób dziennie, jednak wraz z końcem wakacji wyspa niemal pustoszeje. Jak w rozmowie z CNN wyjaśniła María del Mar Valera, restauratorka i prezes stowarzyszenia APEHA z Alicante, „zimą nikt tu nie przyjeżdża”. Szacuje się, że 80–90% odwiedzających stanowią turyści zagraniczni, głównie z Europy Północnej. Gdy sezon się kończy, ulice pustoszeją, a ciszę przerywa jedynie szum fal i odgłosy kotów, których (według badań z 2023 roku) jest tu dwukrotnie więcej niż mieszkańców. Latem sytuacja diametralnie się zmienia. W szczycie sezonu liczba przyjezdnych sięga nawet 10 tys. dziennie, co stanowi ogromne obciążenie dla niewielkiej infrastruktury. Po ich wyjeździe na wyspie pozostają jedynie stali mieszkańcy, którzy zmagają się z innymi problemami. Otóż zimą drastycznie maleje liczba kursujących promów, co utrudnia codzienne życie. – Zimą normalne życie staje się prawie niemożliwe, gdyż trudno dotrzeć na stały ląd i wrócić tego samego dnia – wyznała Carmen Martí, przewodnicząca lokalnego stowarzyszenia mieszkańców. Właśnie dlatego część starszych osób decyduje się opuścić wyspę, aby mieć łatwiejszy dostęp do opieki medycznej i usług publicznych. Równocześnie władze Alicante starają się znaleźć równowagę między ochroną dziedzictwa a potrzebami lokalnej społeczności. W maju 2025 roku wprowadzono przepisy mające chronić historyczną zabudowę Tabarki, w tym ufortyfikowaną wieżę w niezamieszkanej części wyspy. – Naszym celem jest zachowanie unikalnych elementów architektury i znalezienie nowych funkcji dla zabytkowych budynków – podkreślił José Manuel Pérez, dyrektor ds. dziedzictwa miejskiego w Alicante. Dziś z murów fortu można dostrzec na horyzoncie wieżowce Alicante – symbol kontrastu między masową turystyką a wyspą, która wciąż zachowuje autentyczny rytm życia. Źródło: CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gniazda orłosępów jak kapsuły czasu. Wśród artefaktów sandał sprzed wieków
Średniowieczny sandał, fragment procy i bełt kuszy – to nie inwentarz muzeum, ale zawartość gniazda orłosępa. Naukowcy odkryli, że ptaki te od wieków znoszą do gniazd przedmioty stworzone przez człowieka. Dzięki temu badacze mogli sięgnąć w przeszłość, nie używając łopaty. Zamiast tego zbadali ptasie „archiwa”. Co jeszcze odkryli?
Archeologów z reguły kojarzymy z wykopaliskami. Chociaż coraz częściej sięgają po cyfrowe i nieinwazyjne metody. Bardzo często można pozyskać mnóstwo informacji nawet bez wbicia łopaty w ziemię. Ale to, co zrobił właśnie interdyscyplinarny zespół badaczy, nie miało chyba precedensu w historii światowej archeologii. Naukowcy przebadali kilkanaście starych gniazd orłosępów (Gypaetus barbatus) w południowej Hiszpanii. Wykonali w nich „mikrowykopaliska”. Co udało się ustalić? Gniazdo jak muzeum Orłosęp buduje gniazda w dobrze osłoniętych jaskiniach i schroniskach skalnych. Do ich budowy zwierzęta te transportują nie tylko gałęzie czy trawę, ale – jak się okazuje – również liczne przedmioty wykonane ręką człowieka. Grupa hiszpańskich naukowców postanowiła przeprowadzić wnikliwe analizy tych obiektów. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „Ecology”. W czasie takich badań „wykopaliskowych” pozyskali blisko 2500 elementów, z czego blisko 230 przedmiotów tworzących gniazda było pochodzenia antropogenicznego. Gniazda badano warstwa po warstwie – tak, jak się dzieje w czasie typowych badań wykopaliskowych. Dzięki temu można było określić względny wiek znajdowanych przedmiotów. Co odkryto w gnieździe? Wśród najciekawszych zabytków znalezionych w gniazdach było: 129 fragmentów tkanin, 72 pozostałości skórzanych, część procy, kompletny sandał wykonany z trawy, bełt kuszy. W przypadku sandała wykonano datowanie metodą radiowęglową. Okazało się, że około 670 lat, a zatem pochodzi z czasów średniowiecza. Wydatowano też fragment plecionki, być może kosza. Ten ma około 150 lat. Nie udało się określić wieku bełtu kuszy. Naukowcy przypuszczają, że mógł on trafić do gniazda wraz ze zdobyczą orłosępa – mogło być to niewielkie zwierzę kopytne. Gniazda – nie tylko „muzea” Analiza składu gniazd nie jest tylko ciekawostką. Dostarcza informacji o środowisku naturalnym, diecie orłosępów na przestrzeni stuleci oraz zmianach w ekosystemie. Z kolei artefakty antropogeniczne, które stanowiły 9% wszystkich pozyskanych szczątków, są cennym źródłem dla nauk humanistycznych i dają wgląd w życie człowieka. Przedmioty takie jak sandały agobías (datowane na XIII wiek), liny, fragmenty koszyków, uprzęże dla koni i proce z trawy esparto świadczą o stosowaniu włókien roślinnych w regionie śródziemnomorskim Półwyspu Iberyjskiego przez setki lat, począwszy od końca epoki lodowcowej. Źródło: Ecology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Europejska wyspa, która co pół roku zmienia flagę. Wiesz, gdzie leży?
Wyspa Bażantów to unikatowe terytorium na granicy Hiszpanii i Francji, które co 6 miesięcy zmienia właściciela. Nie odbywa się to jednak w wyniku krwawych wojen, a umowy międzynarodowej, która liczy sobie już niemal 170 lat. Jaka jest historia tego niewielkiego skrawka ziemi?
Bidasoa, rzeka w Kraju Basków, jest naturalną granicą pomiędzy terytorium Francji i Hiszpanii. Nieopodal jej ujścia, pomiędzy hiszpańską gminą Irún a francuskim Hendaye, leży mała, niezamieszkana wysepka o długości 200 metrów. Łatwo ją przeoczyć, a to jedno z ciekawszych miejsc Europy – co pół roku przechodzi z rąk do rąk. Wyspa Bażantów, na której nie słychać ptaków Z francuskiego Isla de los Faisanes, po baskijsku Konpantzia czy po prostu Wyspa Bażantów – chociaż ma wiele nazw, jej wyjątkowość nie wynika z obecności fauny. Co więcej, nie uświadczymy tam ani jednego bażanta: jest ona kilkusetmetrowym zielonym płaskowyżem, na którym niekiedy obserwuje się zaledwie kaczki czy łabędzie. Wyróżnia ją coś innego – to najmniejsze na świecie kondominium, czyli obszar dwóch różnych państw. Jest zarządzana zarówno przez Francję, jak i Hiszpanię, a administracja zmienia się co 6 miesięcy. Wyspa Bażantów jest francuska od 1 sierpnia do 31 stycznia, a hiszpańska od 1 lutego do 31 lipca. Teren wyspy jest naprawdę niewielki: jej całkowita powierzchnia wynosi 6830 metrów kwadratowych, czyli nieznacznie mniej niż przeciętnego boiska piłkarskiego. Symboliczne miejsce pojednania To właśnie na Wyspie Bażanów podpisano Traktat Pirenejski, który kończył krwawy konflikt hiszpańsko-francuski z XVII wieku. Osiągnięcie konsensusu zajęło obu krajom aż 24 spotkania, a wszystkie odbywały się właśnie na wyspie położonej pomiędzy zwaśnionymi krajami. Ten teren to symbol zgody pomiędzy narodami. – Ta wyspa symbolizuje dobre stosunki między naszymi dwoma krajami i wiele mówi o naszej jedności. Musimy utrzymać tę silną więź – mówi Javier Diez De Rivera, dowódca bazy morskiej San Sebastian, który dowodził wyspą, gdy znajdowała się w hiszpańskich rękach. Ostateczny charakter rotacyjnej władzy nad wyspą ustalono w 1856 roku za pomocą Traktatu z Bayonne, który ostatecznie ustanowił status kondominium. Ustalono, że Wsypa Bażantów, z którą wiąże się tak wiele wspólnych dla obu narodów pamiątek historycznych, będzie należeć wspólnie do Francji i Hiszpanii. Jedyne kondominium w Europie? Dzisiaj na wyspie rosną drzewa i stoi obelisk upamiętniający przedwieczne porozumienie. Co jakiś czas odwiedzają ją pracownicy rządowi – głównie po to, by kosić trawniki i dbać o dobry stan terenu. Ci oczywiście zmieniają się co pół roku. Niestety, wyspy nie można odwiedzić ze względu na zakaz. Dobry widok rozpościera się jednak z niezbyt odległego mostu łączącego Francję z Hiszpanią. Prądy rzeki sprawiają, że dostęp do samej Isla de los Faisanes jest niebezpieczny, brakuje stałej ochrony czy pomostu do cumowania. To jednak nie jedyne kondominium w Europie. Na naszym kontynencie podobnym miejscem jest np. Jezioro Bodeńskie, którym dzieli się Austria, Niemcy i Szwajcaria czy rzeka Mozela, która jest wspólnym terytorium Niemiec i Luksemburga. Źródło: National Geographic France, BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Astroturystyka bije rekordy. Turyści rezerwują już noclegi na zaćmienie Słońca
W sierpniu 2026 roku tylko w kilku regionach świata będzie widoczne jedno z najrzadszych i najbardziej spektakularnych zjawisk na Ziemi. Dla obserwatorów stanie się to niezapomnianym przeżyciem.
Astroturystyka, czyli podróże motywowane zjawiskami astronomicznymi, zyskuje coraz większą popularność na całym świecie. Już teraz widać, że rok 2026 stanie się przełomowy – tysiące osób planuje swoje wyjazdy z dużym wyprzedzeniem, by być świadkami niezwykłego spektaklu na niebie. Rezerwacje hoteli i pensjonatów w wybranych lokalizacjach rosną lawinowo, a prognozy wskazują, że popyt na tego rodzaju podróże będzie jeszcze większy. Astroturystyka i zjawiska astronomiczne, które przyciągają turystów Astroturystyka nie ogranicza się jedynie do wyjazdów w miejsca pozbawione sztucznego oświetlenia – coraz częściej staje się sposobem na uczestniczenie w wyjątkowych, jednorazowych wydarzeniach astronomicznych. Powstające na całym świecie parki ciemnego nieba, specjalistyczne obserwatoria oraz oferty biur podróży koncentrują się właśnie na takich atrakcjach, jak zorze polarne czy zaćmienia Słońca. Zjawiska te działają na wyobraźnię, budząc ogromne emocje, zwłaszcza że wielu podróżnych zna je jedynie z fotografii i mediów społecznościowych. To właśnie ich niezwykła widowiskowość sprawia, że tysiące osób decyduje się planować podróże specjalnie po to, aby zobaczyć je na własne oczy. W Polsce podobne fenomeny pojawiają się niezwykle rzadko – często raz na całe pokolenie. Dlatego jedyną możliwością doświadczenia ich w pełnej skali pozostaje wyjazd w odpowiedni region świata. Jeden z najbardziej widowiskowych spektakli nieba rozegra się już w przyszłym roku. W połowie sierpnia 2026 r. w wybranych regionach Europy można będzie bowiem podziwiać całkowite zaćmienie Słońca. Choć do tego momentu pozostało jeszcze wiele miesięcy, zainteresowanie jest ogromne. Turyści masowo rezerwują bilety lotnicze oraz miejsca noclegowe w lokalizacjach gwarantujących najlepsze warunki obserwacji, obawiając się, że z czasem ich dostępność i ceny staną się wyzwaniem. Całkowite zaćmienie Słońca w 2026 roku – gdzie będzie najlepiej widoczne? Dokładnie 12 sierpnia 2026 roku całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne nad północną półkulą, a jego wyjątkowy pas obejmie pięć krajów, które już teraz przygotowują się na napływ turystów i miłośników astronomii. Wiadomo, że zjawisko rozpocznie się w Arktyce, przesuwając się nad odległe regiony północnej Rosji, w tym Półwysep Tajmyrski i Morze Łaptiewów. To tereny trudno dostępne, słabo zaludnione, ale właśnie dzięki temu oferujące wyjątkowo czyste i spokojne warunki obserwacji, szczególnie że zaćmienie będzie widoczne o wschodzie Słońca, tworząc niezwykły spektakl. Kolejnym miejscem, w którym Księżyc całkowicie przesłoni tarczę słoneczną, będzie Grenlandia. Rozległe krajobrazy wyspy, niemal wolne od zanieczyszczenia światłem, pozwolą obserwatorom dostrzec koronę słoneczną w jednym z najczystszych możliwych ujęć, a lodowe pustkowia stworzą niepowtarzalne tło dla tego zjawiska. Szczególną rolę odegra także Islandia – pas całkowitego zaćmienia przetnie zachodnią część kraju, obejmując m.in. Reykjavik i półwysep Snæfellsnes, gdzie ciemność zapanuje na ponad dwie minuty. Malownicze wulkany, lodowce i gorące źródła zapewnią scenerię, która sprawi, że Islandia stanie się jednym z najpopularniejszych celów astroturystów. Z kolei w południowej Europie fenomen będzie można podziwiać w Hiszpanii – pas zaćmienia obejmie północne regiony kraju, w tym Asturię, Galicję, Kastylię i León oraz Aragonię. Miasta takie jak León, Oviedo czy Soria zaoferują widoczność zaćmienia trwającego około półtorej minuty, a ciepła, letnia aura sprzyjać będzie podróżnym łączącym obserwacje z wakacyjnym wypoczynkiem. Na końcu trasy zaćmienie dotrze do Portugalii, gdzie w większości kraju widoczne będzie jedynie w formie częściowej, ale północno-wschodnie prowincje, takie jak Bragança czy Guarda, znajdą się na skraju pasa całkowitości. Tam widowisko potrwa zaledwie kilka sekund, lecz nawet tak krótki moment ciemności będzie niezapomnianym przeżyciem. Źródła: Travel Talks, Travel and Tour World Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gibraltar mierzy zaledwie kilka kilometrów kwadratowych. Ma bogatszą historię niż niejedno imperium
W starożytności Gibraltar był miejscem o znaczeniu symbolicznym i religijnym. Później stał się obiektem zaciętych walk. Przez ponad siedem stuleci niewielki półwysep znajdował się pod panowaniem arabskim. Wojska chrześcijańskie zdobyły ten teren dopiero w XV wieku, ale to nie zakończyło sporów o przynależność terytorialną.
Spis treści: Jedna z ostatnich granic kontynentalnej Europy Od panowania starożytnych ludów po brytyjskie zwierzchnictwo Jak dziś wygląda sytuacja Gibraltaru? Pobyt na Gibraltarze to doświadczenie iście niezwykłe. Dookoła roi się od charakterystycznych czerwonych budek telefonicznych i pubów. Na ulicach widać piętrowe autobusy. Jednak pogoda nie ma nic wspólnego z brytyjską słotą. Roślinność też wydaje się jakby egzotyczniejsza, podobnie zresztą jak fauna. Bo gdzie na Wyspach Brytyjskich, poza ogrodami zoologicznymi, można spotkać małpy? No i ten widok. Ląd, który rozpościera się w niedalekiej odległości, to przecież Afryka. Na niewielkim obszarze na południowym krańcu Półwyspu Iberyjskiego, będącym jednym z najdalej wysuniętych na południe punktów kontynentalnej Europy, od kilkuset lat łączą się wpływy dwóch państw. Mimo że znajduje się na terenie Hiszpanii, Gibraltar do dziś pozostaje brytyjskim terytorium zamorskim. Jedna z ostatnich granic kontynentalnej Europy Gibraltar, skalisty skrawek lądu na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, znajduje się nad Zatoką Gibraltarską, w pobliżu Cieśniny Gibraltarskiej, gdzie Morze Śródziemne wychodzi na Ocean Atlantycki. Na północy półwysep o powierzchni około 6,7 kilometra kwadratowego graniczy z hiszpańskim regionem Campo de Gibraltar. Na wschodzie ograniczają go dwie zatoki: Sandy Bay i Catelan Bay, a na zachodzie – Zatoka Gibraltarska. Afryka Północna jest oddalona od Gibraltaru o zaledwie kilkanaście kilometrów. Od panowania starożytnych ludów po brytyjskie zwierzchnictwo Strategiczne położenie Gibraltaru sprawiło, że w swojej historii półwysep był wielokrotnie oblegany. Przez setki lat znajdował się pod panowaniem arabskim, aż w końcu znalazł się w granicach Hiszpanii. Dwa stulecia później stał się brytyjskim terytorium zamorskim i choć dziś po kolonialnej potędze imperium brytyjskiego pozostało tylko wspomnienie, niewielki półwysep nadal jest przedmiotem sporu obu państw. Gibraltar w starożytności i średniowieczu Najstarsze ślady osadnictwa na Gibraltarze pochodzą sprzed 50 tysięcy lat, ale historia tego miejsca zaczyna się około 950 roku p.n.e., gdy w miejscu, gdzie dziś rozpościera się San Roque, Fenicjanie założyli miasto Carteia. Wówczas jaskinia Gorham, zlokalizowana na południowo-wschodnim wybrzeżu, stała się miejscem kultu Genius loci. W czasach rzymskich, obszar ten nazywano Mons Calpe. Z kolei Platon określał Skałę Gibraltarską mianem Słupa Heraklesa, co dla starożytnych oznaczało granicę wyznaczającą koniec znanego im świata. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego, kontrolę nad tymi terenami przejęły plemiona Wandalów i Gotów. Po nich rządy objęli Wizygoci. W drugiej połowie VI stulecia stracili panowanie na rzecz Cesarstwa Bizantyjskiego, ale później odzyskali kontrolę nad południową częścią Półwyspu Iberyjskiego. Władzą nie nacieszyli się jednak zbyt długo. Arabski podbój Prawdopodobnie w 711 roku na Gibraltarze rozpoczął się arabski podbój Półwyspu Iberyjskiego. Berberyjska armia pod dowództwem Tarika ibn Zijada odnosiła zwycięstwo za zwycięstwem. Podbitym terenom nadano nazwę Al-Andalus. W 750 roku władzę w państwie Umajjadów przejęła dynastia Abbasydów. Wówczas wszystkie muzułmańskie lenna zjednoczyły się w niezależny Emirat Kordoby, który w 929 roku przekształcił się w Kalifat. Państwo przetrwało do 1031 roku. Po jego rozpadzie, Al-Andulas został podzielony na taify. Gibraltar znalazł się w granicach taifu Algeciras, ale już w 1056 roku miejsce to podbiła taifa Sewilli. W tym czasie powstała tam potężna twierdza, broniąca dostępu od strony Afryki Północnej. W 1086 roku rozpoczęły się rządy Almorawidów. 60 lat później władzę objęli Almohadzi. W tym czasie na Gibraltarze powstała warownia Madinar al-Fath. Wybudowano też meczet i kilka pałaców. Całe miasto zostało otoczone potężnym murem z jedną bramą wjazdową – Bab al-Fath. Po rozpadzie państwa Almohadów, Gibraltarem rządziło jeszcze kilku sułtanów, aż do XIV wieku. Walki o Gibraltar W 1292 roku Sancho IV Odważny podbił Tarifę i mimo że Matynidzi przypuścili oblężenie portu, nie zdołali odbić miasta. Klęska skłoniła Abu Jusufa Jakuba do sprzedaży swoich pozostałych ziem na Półwyspie Iberyjskim władcy Emiratu Grenady. Gdy w 1309 roku traktat pokojowy między Królestwem Kastylii a Grenadą stracił swoją moc, rozpętała się wojna. Juana Núñeza II de Lara i Alonso Péreza de Guzmána zdobyły Gibraltar po kilkumiesięcznym oblężeniu. Ferdynand IV Pozwany wygnał wówczas całą ludność muzułmańską do Afryki Północnej i sprowadził na ich miejsce chrześcijańskich osadników. W 1331 roku sułtan Maroka Abu al-Hassan Ali I sprzymierzył się z Emiratem Grenady, by odbić Gibraltar z rąk chrześcijan. Dwa lata później 7-tysięczny oddział przedostał się ukradkiem przez Cieśninę Gibraltarską i w Algeciras połączył się z wojskami Muhammada IV. Gibraltar nie był przygotowany do odparcia ataku. 17 czerwca gubernator Vasco Perez poddał miasto i sam zbiegł do Afryki Północnej. Kastylijczycy próbowali odbić utracony obszar, ale bez powodzenia. W 1349 roku Alfons IX rozkazał rozpocząć kolejne oblężenie, ale jego oddziały zdziesiątkowała czarna ospa. Wśród zmarłych był również sam król. Kolejną nieskuteczną próbę Kastylijczycy podjęli dopiero w 1437 roku. Zdobycie Gibraltaru i panowanie hiszpańskie Dopiero 20 sierpnia 1462 roku miasto zostało ostatecznie zdobyte. Na czele zwycięskich wojsk stał Juan Alonso de Guzmán. Po podboju, Henryk IV przyjął tytuł króla Gibraltaru i włączył miasto do comarki Campo de Gibraltar. Dwa lata później, spiskujący możni i duchowni obalili władcę i osadzili na tronie jego brata Alfonsa, księcia Asturii. Po jego stronie stał także Juan Alonso de Guzmán, któremu książę obiecał akt własności Gibraltaru. Oblężenie zakończyło się sukcesem w lipcu 1467 roku, ale Henryk IV powrócił na tron już w 1469 roku i przyznał miasto książętom Medina-Sidona. 30 września 1478 roku Izabela Kastylijska przyznała Enrique de Guzmánowi, synowi Juana Alonso de Guzmána, tytuł markiza Gibraltaru. 2 stycznia 1502 roku miasto zostało przekazane koronie. 4 lata później Juan Alfonso Pérez de Guzmán, trzeci książę Medina-Sidonia, spróbował odzyskać miasto. Jego wojska oblegały Gibraltar, ale szturmu nie przypuściły. Po obu stronach nie doszło do rozlewu krwi. Brytyjski atak na Gibraltar Kluczowy moment w nowożytnej historii Gibraltaru nastąpił podczas wojny o sukcesję hiszpańską. 4 sierpnia 1704 roku angielsko-holenderska flota pod dowództwem admirała George’a Rooke’a zdobyła miasto. Ten akt wojny został sformalizowany 9 lat później traktatem w Utrechcie, który oficjalnie scedował „pełną i całkowitą własność miasta i zamku Gibraltar, wraz z portem, fortyfikacjami i fortami do niego należącymi” na Koronę Brytyjską „na zawsze, bez żadnych wyjątków i przeszkód”. W traktacie została zawarta również klauzula rewersyjna, według której Korona Brytyjska, jeżeli kiedykolwiek zechce zrzec się Gibraltaru, w pierwszej kolejności musi zaoferować go Hiszpanii. Hiszpania kilkukrotnie próbowała odzyskać swoje terytorium. W 1717 roku zdołała odbić Sardynię, a rok później – także Sycylię, z rąk austriackich. W obliczu tych sukcesów Wielka Brytania zaoferowała Madrytowi zwrot Gibraltaru w zamian za gwarancję pokoju. Rokowania zakończyły się niepowodzeniem i w 1718 roku rozpętała się wojna, w której Hiszpania musiała stawić czoła koalicji angielsko-holendersko-francusko-austriackiej. Niepowodzenia w walce z czwórprzymierzem zmusiły jednak Filipa V do zawarcia pokoju. Najbardziej spektakularną próbą odbicia Gibraltaru było tzw. wielkie oblężenie. Od 1779 do 1783 roku połączone siły hiszpańsko-francuskie oblegały miasto, jednak mimo że Brytyjczycy byli wówczas zajęci amerykańską wojną rewolucyjną, operacja zakończyła się niepowodzeniem. Gibraltar w XIX wieku W XIX wieku Gibraltar stał się kluczową bazą morską Wielkiej Brytanii. Wykorzystano go do blokady portów hiszpańskich i francuskich oraz jako punkt zaopatrzeniowy dla wojsk koalicji antyfrancuskiej. W 1804 roku złe warunki sanitarne doprowadziły do wybuchu epidemii żółtej febry i cholery. W ich wyniku zmarła około jedna trzecia mieszkańców i wielu stacjonujących w garnizonie żołnierzy. Dopiero reformy gubernatora George’a Dona, który unowocześnił infrastrukturę, poprawiły panujące tam warunki. W 1830 roku półwysep oficjalnie stał się kolonią królewską, a zarządzanie nim przeszło z Ministerstwa Wojny na Biuro Kolonialne. Gibraltar w czasie wojen XX wieku Następne stulecie przyniosło ogromne wyzwania. W trakcie I wojny światowej Gibraltar nie był główną areną walk. Jednak odegrał kluczową rolę w wojnie podwodnej, a tamtejsza baza morska stanowiła istotny punkt zaopatrzenia i naprawy okrętów alianckich. W trakcie hiszpańskiej wojny domowej półwysep stał się schronieniem dla około 10 tys. uchodźców. Konsekwencją tego było znaczne przeludnienie i doprowadziło do wystąpienia kryzysu humanitarnego. W trakcie II wojny światowej, w obliczu zagrożenia ze strony państw Osi, cała ludność cywilna Gibraltaru została ewakuowana. Półwysep stał się kluczowym punktem strategicznym dla operacji w Afryce Północnej i na Morzu Śródziemnym. Po zakończeniu wojny cywile powrócili, a terytorium zaczęło stopniowo zyskiwać na samorządności. Referendum i zamknięcie granicy W 1967 roku odbyło się referendum, w którym większość, bo aż 99,64% mieszkańców Gibraltaru opowiedziała się za pozostaniem Gibraltaru pod zwierzchnictwem brytyjskim. W odpowiedzi na ten wynik i wprowadzenie konstytucji (30 maja 1969 roku), Hiszpania na 16 lat zamknęła granicę lądową. Częściowe otwarcie przejścia (dla pieszych z brytyjskim paszportem i obywateli hiszpańskich) nastąpiło 15 grudnia 1982 roku, a pełne – 5 lutego 1985 roku. Jak dziś wygląda sytuacja Gibraltaru? Kolejne referendum odbyło się 7 listopada 2002 roku. Mieszkańcy przytłaczającą większością odrzucili pomysł ustanowienia brytyjsko-hiszpańskiego kondominium. Za wspólnym podziałem suwerenności opowiedziało się zaledwie 1,03% głosujących. Sytuacja Gibraltaru skomplikowała się jeszcze bardziej w 2020 roku, gdy Wielka Brytania opuściła Unię Europejską. Większość mieszkańców opowiedziała się za pozostaniem we Wspólnocie, jednak to nie zmieniło ogólnego wyniku. Nagle Gibraltar znalazł się poza strefą Schengen i wspólnym rynkiem, a tysiące ludzi, którzy każdego dnia przekraczali granicę, stanęło przed nowymi trudnościami. Rozmowy w tej sprawie trwały aż 5 lat. Dopiero w czerwcu 2025 roku władzom Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Unii Europejskiej udało się osiągnąć porozumienie. Nowy układ przewiduje likwidację tzw. verji, czyli ogrodzenia oddzielającego Gibraltar i Hiszpanię, a także: włączenie Gibraltaru do strefy Schengen, oddanie kontroli granicznej w porcie i na lotnisku w ręce Hiszpańskiej Policji Narodowej, utworzenie wspólnego systemu podatkowego i unii celnej, zapewnienie ochrony pracownikom transgranicznym, wspólne inwestycje w rynek pracy i edukację, wspólne działania ekologiczne. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Lato 2025 było najgorętszym w historii Hiszpanii. Naukowcy ostrzegają, że będzie tylko gorzej
Hiszpańskie agencje meteorologiczne donoszą, że właśnie mija najgorętsze lato w historii tego kraju. 2025 rok przyniósł najwyższą średnią temperaturę w historii pomiarów, a tendencja nie jest optymistyczna. Specjaliści ostrzegają, że to dopiero początek.
AEMET – hiszpańska agencja meteorologiczna – ogłosiła we wtorek, że lato 2025 było najcieplejszym w historii pomiarów w tym kraju. Udało się nawet pobić rozgrzewający krew w żyłach rekord z roku 2022. Jeśli tendencja się utrzyma, krajowi grozi spustoszenie. Najgorętszy rok w historii pomiarów Średnia temperatura tego lata w Hiszpanii ustabilizowała się na poziomie 24,2°C, nieznacznie przebijając wynik z 2022 roku – wtedy wyniosła 24,1°C. Wygląda to na nieznaczny wzrost, ale gdy spojrzymy szerzej, sytuacja stanie się alarmująca. Warto wspomnieć, że dziewięć z dziesięciu najgorętszych lat w historii Hiszpanii (odkąd prowadzone są pomiary) przypadło na… XXI wiek. – Naprawdę zmierzamy w kierunku znacznie cieplejszych lat – powiedział na konferencji prasowej Ruben del Campo, rzecznik AEMET. Hiszpania w ogniu Szczególnie gorący okazał się sierpień. 16-dniowa fala upałów sparaliżowała kraj, wykazując średnią temperaturę wyższą o 4,6°C w porównaniu do pomiarów z poprzednich lat. Ekstremalnie suche lato skutkowało szalejącymi pożarami lasów w północnej i zachodniej Hiszpanii. Zginęły 4 osoby, a tysiące zostały zmuszone do opuszczenia domów. Pożary pochłonęły 350 000 hektarów ziemi. Instytut Carlosa III podaje, że bezpośrednio przez gorąco w samej Hiszpanii w sierpniu zginęło 1100 osób. To wzrost o niemal 50% w stosunku do 2024 roku. Iberia za gorąca dla turystów? Rzecznik AEMET zwraca uwagę, że niegdyś fale upałów zdarzały się znacznie rzadziej, a obecnie są zjawiskiem regularnym. To odstrasza turystów. Ostatnie lato w Hiszpanii bez fal upałów to wspomnienie 2014 roku. W 2025 roku 33 dni na 90 dni lata związane było z ekstremalnymi temperaturami. Co trzeci dzień gorąco było wprost nie do wytrzymania. Niestety, w innych zakątkach globu nie jest lepiej. Brytyjskie, japońskie czy południowokoreańskie agencje meteorologiczne informują, że w tych krajach lato 2025 także było najcieplejsze w historii. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczne wyniki nie pozostaną jednak długo na tablicy rekordów. Źródło: AEMET Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przez niego zamknięto plaże. „Niebieski smok” zaskoczył Hiszpanów
Zjawiskowy morski ślimak pojawił się w kilku nadmorskich kurortach Hiszpanii, zmuszając władze do zakazu kąpieli. Choć mierzy nie więcej niż 3 cm i wygląda bajkowo, potrafi boleśnie poparzyć.
W ubiegłym tygodniu kilka hiszpańskich plaż musiało zostać zamkniętych z powodu niezwykłego morskiego gościa – tzw. „niebieskiego smoka” (Glaucus atlanticus). Te jaskrawoniebieskie ślimaki są rzadko spotykane w basenie Morza Śródziemnego. A ponieważ potrafią parzyć podobnie do meduz, wywołały niemałą sensację. Niezwykła biologia niebieskiego smoka Nazywane także morskimi jaskółkami, wyglądają bajkowo, ale kontakt z nimi może być niebezpieczny. Same w sobie nie produkują jadu, ale gromadzą go, „kradnąc” toksyczne substancje ze zwierząt które zjadają – głównie żeglarzy portugalskich i meduz. To niejedyna osobliwość w ich biologii. Ich jaskrawoniebieskie ciało widziane z góry, jest tak naprawdę brzuchem, a nie grzbietem. Poruszają się do góry nogami, z otworem gębowym skierowanym ku górze. Dzięki gazom zgromadzonym w układzie pokarmowym unoszą się na powierzchni oceanu, dryfując razem z prądami morskimi. Dotknięcie niebieskiego smoka może wywołać reakcje podobne jak przy poparzeniu przez meduzy: zaczerwienienie, ból, nudności, wymioty, a nawet groźną reakcję alergiczną. Jak wiele ślimaków, smoki są obojnakami. Jednak wymieniają materiał genetyczny podczas kopulacji. Muszą podczas tego aktu uważać, by dotykać się tylko „bezpiecznymi” częściami ciała – w przeciwnym razie mogłyby poparzyć siebie nawzajem. Niebieskie smoki to ślimaki nagoskrzelne, nie posiadające muszli. Gdzie się pojawił niebieski smok i dlaczego właśnie teraz? W Hiszpanii pojawiły się w kilku miejscach: na plażach w Kadyksie, Vivers i La Línea de la Concepción (Andaluzja), La Garita i Famara na Lanzarote (Wyspy Kanaryjskie) oraz w Guadarmar del Segura w prowincji Alicante. Władze zarządziły wywieszenie czerwonych flag i zakaz kąpieli. Ostrzegły też, by nie dotykać zwierząt wyrzuconych na piasek, gdyż ich jad nadal może powodować oparzenia. Dlaczego w tym roku tak licznie trafiły do Hiszpanii, pozostaje zagadką. Zwykle żyją w cieplejszych wodach i dużo dalej od brzegu. Naukowcy podejrzewają, że ich coraz częstsze wizyty w basenie Morza Śródziemnego mają związek ze zmianami klimatu i ocieplaniem się wód. Migracja obcych gatunków (np. skrzydlicy) to coraz poważniejszy problem w regionie. Źródła: Science Alert, El Pais Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rzymscy żołnierze i dziecko pod podłogą koszar – tajemniczy rytuał sprzed wieków
Hiszpańscy badacze dokonali interesującego odkrycia. Okazało się, że szczątki znalezione w trakcie wykopalisk należały do starożytnego niemowlęcia. Nie spodziewali się ich głównie dlatego, że prace prowadzone były… w rzymskim obozie wojskowym. Jak kości dziecka znalazły się między żołnierzami?
Naukowcy z Uniwersytetu w Burgos i Leon przeprowadzili badania dotyczące szczątków, które odnaleziono w castrum legionu VI Victrix – obozie wojskowym w najstarszej rzymskiej osadzie w północnej Hiszpanii. Okazało się, że to kości dziecka, które – ku zaskoczeniu badaczy – złożone były w kwaterach żołnierzy niższej rangi. To pierwsze tego rodzaju odkrycie. Naukowcy opublikowali wyniki w czasopiśmie „Childhood in the Past”. Rzymianie w Hiszpanii Rzymski legion VI Victrix został założony przez cesarza Oktawiana Augusta i wysłany do Hiszpanii w I wieku p.n.e. Castrum zlokalizowane było w malowniczej przełęczy prowadzącej przez góry Asturii. Obecność szczątków dziecka w forcie była tym bardziej zaskakująca, że ten sam Oktawian August odpowiedzialny był za wiele reform w rzymskiej armii: między innymi te regulujące obecność kobiet i dzieci w obozach. Za czasów Augusta żołnierzom zakazano między innymi zawierania małżeństw w trakcie służby, co uniemożliwiało zakładanie legalnych rodzin w armii. To wszystko określało tzw. Lex Iulia et Papia. Nietypowe szczątki Kości, które badał zespół pod kierownictwem Marty Fernández-Viejo, należały do 38–42-tygodniowego niemowlęcia. Badacze chcieli szczegółowo przeanalizować szczątki w kontekście przyczyny śmierci i miejsca pochówku. Ich analiza wskazała, że dziecko nie było w pełni rozwinięte w porównaniu z szacowanym wiekiem. Wnioskowano, że mogło być niedożywione, chore lub przechodzić dużo stresu w okresie prenatalnym. Nie zaobserwowano jednakże zewnętrznych śladów urazów fizycznych, więc być może nie padło ono ofiarą dzieciobójstwa. Badacze wskazują jednak, że uduszenie czy utonięcie nie zostawiłoby śladów na kościach. Dziecko w kwaterach żołnierzy Szczątki niemowlęcia złożone były w rzymskiej dachówce umieszczonej pod podłogą. Nie byłoby w tym nic dziwnego – to ugruntowany w tradycji sposób chowania małych dzieci w Imperium Rzymskim. Specyficzna była jednak lokalizacja: do tej pory nigdy nie znaleziono kości w samych kwaterach żołnierzy, a już na pewno nie tych niższego szczebla. Zazwyczaj niemowlęta chowano w pomieszczeniach domowych, w pobliżu pieców i palenisk lub na specjalnych cmentarzach. Szczątki dzieci w fortach brytyjskiego Wału Hadriana składano właśnie na specjalnym cmentarzu zewnętrznym czy w okolicznych osadach. Kości mające przynosić szczęście Ustalono, że niemowlę żyło w okresie przejściowym. Dawne zwyczaje zezwalające kobietom i dzieciom wstęp do twierdz legionowych przetrwały mimo nowych praw. Badacze sugerują także, że miejsce pochówku może mieć związek z rzymskimi wierzeniami o duchach zmarłych – zwłaszcza tymi zmarłymi przedwcześnie. Zakłada się więc, że niemowlę mogło być częścią pochówku fundamentowego. To zwyczaj składania szczątków ludzkich lub zwierzęcych pod budynkami, którym miały zapewniać boską ochronę. Szczątki mogły także przynosić szczęście jednemu, konkretnemu żołnierzowi – najpewniej ojcu dziecka. Taki pogrzeb zmieniałby nasz obraz dotyczący rzymskiej wojskowości. Do tej pory uważano, że w rzymskich legionach życie wojskowe było ściśle oddzielone od życia domowego i religijnego. Oznacza to także, że reformy Augusta nie miały takiej mocy, jaką chcielibyśmy im nadawać. A już z pewnością nie na rubieżach Cesarstwa Rzymskiego. Źródło: Childhood in the Past, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przerażające ślady przesłości w hiszpańskiej jaskini. Odkrycie sprzed tysięcy lat, które mrozi krew
Szczątki przynajmniej 11 osób, które zmarły w wyniku przemocy, zidentyfikowali archeolodzy wewnątrz hiszpańskiej jaskini. Być może doszło do jedzenia ludzkiego mięsa. Do tego mrożącego krew w żyłach wydarzenia doszło 5600 lat temu.
Spis treści: Agresywni rolnicy Jakie ślady zauważono na kościach? Od lat archeolodzy napotykają w czasie badań pradziejowych stanowisk archeologicznych na ślady agresji na szkieletach. Kilka lat temu międzynarodowy zespół naukowców z Wielkiej Brytanii, Niemiec i Szwecji przyjrzał się ponad 2000 szkieletom z czasów neolitu, czyli pierwszych rolników. Żyli w Europie w latach 8000–4000 p.n.e. Wykazano, że średnio co dziesiąty badany szkielet wykazywał ślady przemocy. Były to obrażenia zadane różnego rodzaju bronią. To szerokie badanie wspiera nowo opublikowany artykuł na łamach „Scientific Reports”. Dotyczy masakry dokonanej w jaskini na Półwyspie Iberyjskim. Agresywni rolnicy Przypadki potencjalnego kanibalizmu znane są nawet sprzed miliona lat. Jednak bezpośrednie dowody na obróbkę ludzkiego ciała są rzadkie i trudne do zinterpretowania. Jest ich jednak więcej w ostatnich tysiącleciach. Skala przemocy w czasie neolitu zaskoczyła naukowców. Być może była efektem konkurowania o zasoby. Najnowszy artykuł dotyczy znalezisk z jaskini El Mirador w Sierra de Atapuerca w Hiszpanii. Tam archeolodzy natknęli się na szczątki co najmniej 11 osób. Analiza kości była żmudna, bo w sumie przyjrzano się 650 ich fragmentom. Wśród zmarłych, którzy mogli być zjedzeni były dzieci, młodzież i dorośli. Taki zrównoważony rozkład wiekowy jest podobny do profili demograficznych obserwowanych na innych neolitycznych stanowiskach, gdzie udokumentowano masowe akty przemocy. Z analiz izotopowych wykonanych na zębach wynika, że osoby te pochodziły z najbliższej okolicy. Jaskinia, w której znaleziono kości, mogłą być wykorzystywana m.in. jako zagroda dla zwierząt gospodarskich. Jakie ślady zauważono na kościach? Na ponad 200 kościach badacze dostrzegli ślady obróbki. Na niemal wszystkich był to wpływ ognia, na ponad 130 – ślady nacięć w tym krojenia, skrobania i siekania, co może być związane ze skórowaniem i usuwaniem mięsa. Autorzy sugerują również, że niektóre szczątki mogą nosić ślady odcisków ludzkich zębów. Żaden ze zidentyfikowanych urazów nie nastąpił przed śmiercią. Autorzy twierdzą, że ślady na kościach wyglądają jak te uzyskane w czasie uboju zwierząt. Odkrycie to może być dowodem pojedynczego przypadku kanibalizmu związanego z konfliktem. Mógł on nastąpić w wyniku poważniejszych napięć społecznych. Wcześniejsze wykopaliska w jaskini El Mirador wykazały również istnienie epizodu kanibalizmu z wczesnej epoki brązu (4600–4100 lat p.n.e. W przypadku tych szczątków sugerowano ceremonialne spożycie ciał. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Lawendowe pola oblężone przez turystów. Władze biją na alarm
Malownicze pola lawendy, które jeszcze dekadę temu były spokojnym zakątkiem Hiszpanii, dziś stały się centrum masowej turystyki. Popularność w mediach społecznościowych przyciągnęła tu tysiące podróżnych, zmieniając rytm życia wioski i stawiając lokalne władze przed wyzwaniem, jakiego dotąd nie znały.
Spis treści: Pola lawendy w Brihuedze hitem social mediów Brihuega walczy z tłokiem. Nowe plany mają odciążyć centrum Nie jest tajemnicą, że Hiszpania zmaga się z napływem turystów, który od miesięcy wywołuje coraz głośniejsze protesty mieszkańców. Problem nie dotyczy już wyłącznie Barcelony, Madrytu czy Lloret de Mar – nadmierna liczba podróżnych zaczyna obciążać również mniejsze miejscowości. Jedna z nich, spopularyzowana w mediach społecznościowych, znalazła się na granicy wydolności. Pola lawendy w Brihuedze hitem social mediów Choć rozległe, kwitnące pola lawendy najczęściej kojarzą się z Prowansją we Francji, równie malownicze krajobrazy można znaleźć w Hiszpanii. W ostatnich latach prawdziwym hitem mediów społecznościowych stały się zdjęcia wśród fioletowych kwiatów w miasteczku Brihuega położonym w prowincji Guadalajara. To właśnie tutaj rozciąga się około 1000 hektarów pól lawendy, które – jak szybko odkryli użytkownicy Instagrama – tworzą idealne tło dla fotografii. Popularność tego miejsca gwałtownie wzrosła w ciągu ostatniej dekady, głównie dzięki social mediom. Co roku Brihuega przyciąga setki tysięcy turystów. Tylko w lipcu tego roku miasteczko odwiedziło ponad 100 tysięcy osób, podczas gdy liczba jego stałych mieszkańców wynosi zaledwie około 3 tysięcy. Powód jest oczywisty – to właśnie w lipcu lawenda osiąga pełnię kwitnienia, a odwiedzający przyjeżdżają, by uchwycić idealne kadry. Tak ogromny napływ turystów stał się jednak poważnym wyzwaniem dla lokalnej społeczności. Burmistrz Luis Viejo zaapelował więc do odwiedzających, by rozważali przyjazd w tygodniu, a nie w weekendy. – W minioną sobotę wioska była całkowicie przeciążona. To był dla mnie trudny moment. (...) Dzięki lawendzie mamy bogatą ofertę turystyczną, kulturalną i artystyczną. Ale moja rada jest taka: przyjeżdżajcie od poniedziałku do czwartku, proszę! Weekendy są dla nas najtrudniejsze ze względu na ogromny napływ ludzi – powiedział Viejo w rozmowie z hiszpańskim dziennikiem „ABC”. Brihuega walczy z tłokiem. Nowe plany mają odciążyć centrum Największym wyzwaniem, szczególnie w okresie kwitnienia lawendy, pozostaje problem turystów blokujących wąskie uliczki zabytkowego centrum Brihuegi oraz ich chaotycznie zaparkowanych pojazdów. – Przed kolejnym sezonem musimy stworzyć parking typu Park&Ride na obrzeżach miasta i połączyć go z systemem autobusów wahadłowych – zapowiedział burmistrz. Takie rozwiązanie pozwoliłoby uporządkować ruch i ograniczyć korki w historycznej części miejscowości. Co więcej, Luis Viejo zaznaczył, że wstęp na pola lawendy jest bezpłatny, co uniemożliwia gminie zarówno kontrolowanie liczby odwiedzających, jak i wprowadzenie podatku turystycznego. Pomimo to lokalna gospodarka i tak odnotowała znaczące korzyści – według szacunków sezon lawendowy przynosi regionowi około 8 mln euro rocznie. – Zarządzanie tak dużą liczbą turystów w krótkim czasie jest ogromnym wyzwaniem. Pracujemy intensywnie, powołaliśmy nawet specjalny komitet ds. bezpieczeństwa, ale frekwencja wciąż pozostaje bardzo wysoka – przyznał Viejo, dodając, że celem władz jest wydłużenie sezonu turystycznego i bardziej równomierne rozłożenie ruchu odwiedzających w ciągu roku. W tym kontekście gmina stara się promować wycieczki na plantacje sumaka, które w październiku i listopadzie zachwycają intensywnie czerwonymi barwami. Źródło: EuroNews, ABC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Hiszpanię czeka astronomiczna fiesta. Kraj przygotowuje się do trzech zaćmień Słońca
Najbliższe trzy lata to prawdziwa gratka dla miłośników astronomii, którzy mieszkają w Hiszpanii lub się do niej wybierają. Z jej obszaru będzie można obserwować aż trzy zaćmienia Słońca, w tym dwa całkowite. Kraj szykuje się na przyjęcie większego niż zwykle najazdu turystów.
Spis treści: „Tercet zaćmień” w Hiszpanii to historyczne wydarzenie Zaćmienia Słońca przyciągają ludzi z całego świata Coś takiego zdarza się bardzo rzadko: jeden kraj w ciągu trzech lat doświadczy aż dwóch całkowitych zaćmień Słońca. Hiszpania może mówić o wyjątkowym szczęściu. Już jest jednym z najpopularniejszych turystycznie krajów świata, a w najbliższym czasie spodziewa się prawdziwego najazdu związanego z zaćmieniami. Do tego stopnia, że rząd powołał specjalną komisję w tej sprawie. „Tercet zaćmień” w Hiszpanii to historyczne wydarzenie Rząd Hiszpanii przyjął decyzję o powołaniu międzyresortowej komisji ds. koordynacji działań związanych z nadchodzącymi zaćmieniami Słońca w latach 2026, 2027 i 2028. Ciało, które zostanie ukonstytuowane przez aż 14 ministerstw, ma zagwarantować bezpieczeństwo publiczne podczas tych wydarzeń astronomicznych. Głównym celem jest przygotowanie kraju na wzmożony ruch turystyczny oraz wyzwania organizacyjne. Zgodnie z informacją podaną przez hiszpańskie ministerstwo nauki chodzi o trzy zaćmienia: dwa całkowite – 12 sierpnia 2026 r. oraz 2 sierpnia 2027 r., a także częściowe – 26 stycznia 2028 r. Hiszpański rząd określa tę serię jako „tercet zaćmień”, wyjątkowy pod względem astronomicznym, który wzbudzi gigantyczne zainteresowanie społeczne i naukowe. Ministerstwo wskazuje, że od 1905 roku nie było możliwości obserwowania całkowitego zaćmienia Słońca na Półwyspie Iberyjskim, a Hiszpania będzie jedynym zamieszkanym terytorium, z którego zaćmienie w 2026 r. będzie widoczne w pełni. Rząd podkreśla konieczność odpowiedniego przygotowania służb oraz instytucji publicznych na przyjęcie setek tysięcy, a może i milionów osób, które będą chciały obserwować to rzadkie zjawisko. Zadaniem nowo powołanej komisji będzie m.in. opracowanie procedur dotyczących bezpieczeństwa, logistyki, transportu oraz świadczeń medycznych w rejonach obserwacyjnych. W Polsce zjawiska te będzie można oglądać jedynie jako zaćmienia częściowe. Zaćmienia Słońca przyciągają ludzi z całego świata Podróż nawet na drugi koniec świata, by obejrzeć zaćmienie Słońca, stała się już czymś bardzo popularnym. Zwłaszcza jeśli wypada ono w kraju dobrze skomunikowanym i z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną, a do takich niewątpliwie Hiszpania należy. Ostatnie całkowite zaćmienie w USA z 8 kwietnia 2024 roku przyciągnęło miliony. Przed zaćmieniem szacowano, że może ono przynieść amerykańskiej gospodarce 6 miliardów dolarów zysku. 12 kwietnia Kathy Hochul, gubernatorka stanu Nowy Jork, ogłosiła rekordowe dane turystyczne z dni między 6 a 9 kwietnia — liczba odwiedzających wzrosła wtedy o 45% w porównaniu z rokiem 2023, z prawie milionem odwiedzających parki stanowe i ponad 5,5 miliona zarejestrowanych przejazdów przez bramki autostradowe. Jedna z firm monitorujących dane z Airbnb porównała wpływ ekonomiczny tego wydarzenia do sytuacji, w której koncerty Taylor Swift odbywałyby się jednocześnie w każdym mieście znajdującym się na trasie zaćmienia. Ceny moteli i hoteli w pobliżu pasa całkowitego zaćmienia w dniach 7 i 8 kwietni wzrosły nawet o 100%. W Montrealu zanotowano 20-procentowy wzrost obłożenia hoteli w tych dniach. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ranking najbardziej rozrywkowych państw na świecie. Turyści nie mieli wątpliwości
Wraz ze zmianą oczekiwań podróżnych zmienia się definicja turystycznej atrakcyjności. Gdy priorytetem staje się swoboda i autentyczność, rośnie znaczenie miejsc oferujących coś więcej niż zabytki. Najnowszy ranking pokazuje kraje najlepiej odpowiadające na oczekiwania tych, którzy szukają doznań i emocji.
Spis treści: Gdzie najlepiej się bawić? Hiszpania na pierwszym miejscu Najlepsze kraje dla spragnionych rozrywki Dla wielu podróżowanie to okazja do poznawania historii i odkrywania nowych miejsc. Dla innych – przede wszystkim poszukiwanie atmosfery swobody i rozrywki. To właśnie z myślą o tej drugiej grupie powstał ranking państw, w których zabawa staje się częścią tożsamości narodowej. US News, czyli autor prestiżowego zestawienia „Best Countries”, opracował listę najbardziej rozrywkowych krajów świata, bazując na opiniach około 17 tysięcy respondentów, w tym liderów biznesu, osób z wyższym wykształceniem i obywateli z różnych części globu. Gdzie według nich rozrywka osiąga najwyższy poziom? Gdzie najlepiej się bawić? Hiszpania na pierwszym miejscu Hiszpania znalazła się na pierwszym miejscu w rankingu krajów najbardziej kojarzonych z rozrywką. Od lat postrzegana jest jako kierunek, w którym turystyka łączy się z żywiołowością, otwartością i intensywnym stylem życia. To tu organizowany jest m.in. festiwal La Tomatina w Buñol – wydarzenie, podczas którego ponad 20 tysięcy uczestników obrzuca się 150 tonami dojrzałych pomidorów. Z perspektywy zagranicznych turystów to niecodzienny przykład lokalnej tradycji, która stała się częścią globalnej kultury masowej. Co więcej, miejsca takie jak Madryt, Barcelona czy Ibiza są uznanymi ośrodkami nocnego życia, kultury klubowej i festiwali, które przyciągają setki tysięcy zagranicznych gości rocznie. Rozrywka w Hiszpanii nie ogranicza się jednak do imprez, lecz przejawia się również w sposobie spędzania wolnego czasu, modelu życia społecznego i dostępnej infrastrukturze. Dzięki temu Hiszpania zajęła również wysokie pozycje w kategoriach „przygoda” oraz „wpływ kulturowy”, co wskazuje na szerokie spektrum doświadczeń dostępnych dla podróżnych. Popularność ma jednak swoją cenę. Rosnąca liczba odwiedzających prowadzi do napięć społecznych, szczególnie w regionach najbardziej obciążonych ruchem turystycznym. W Barcelonie i na Majorce nasila się opór mieszkańców wobec masowej turystyki wyrażany w protestach przeciwko rosnącym kosztom życia i ograniczonemu dostępowi do mieszkań. To konsekwencje, które coraz częściej stają się przedmiotem debaty publicznej zarówno w Hiszpanii, jak i w innych krajach południowej Europy. Najlepsze kraje dla spragnionych rozrywki Drugie miejsce w zestawieniu zajęła Brazylia – kraj nieodłącznie kojarzony z karnawałem w Rio de Janeiro, wielobarwnymi paradami, muzyką i tańcem. To jedno z najbardziej spektakularnych wydarzeń kulturalnych na świecie, a zarazem istotny element brazylijskiej tożsamości narodowej. W rankingu US News ten kraj został dodatkowo uznany za „najseksowniejsze państwo świata”. A to wzmacnia to jego wizerunek jako miejsca, w którym w codzienność wpisana jest radość życia, ekspresyjność i zmysłowość. Na trzeciej pozycji uplasowała się Tajlandia – jedyny kraj azjatycki w pierwszej dziesiątce. Bangkok, Chiang Mai oraz liczne wyspy w Zatoce Tajlandzkiej przyciągają zarówno backpackerów, jak i cyfrowych nomadów czy turystów zainteresowanych lokalną kulturą. Oferta rozrywkowa jest zróżnicowana: od tętniących życiem klubów w stolicy, przez festiwale o wielowiekowej tradycji, po nocne targi pełne zapachów i barw. Z kolei zajmujące czwarte miejsce Włochy łączą dziedzictwo historyczne z nowoczesnym podejściem do sztuki i stylu życia. Karnawał w Wenecji, letnie festiwale filmowe czy koncerty plenerowe w amfiteatrach i na miejskich placach przyciągają turystów przez cały rok. Na dalszych pozycjach znalazły się m.in. Meksyk (miejsce 5.), znany m.in. z plaż w Cancún i tętniącej życiem stolicy, oraz Grecja (miejsce 6.), a w szczególności wyspa Mykonos, od lat przyciągająca turystów poszukujących intensywnych letnich doznań. A jak przedstawiają się kolejne pozycje rankingu? Lista 40 najbardziej rozrywkowych państw na świecie: Hiszpania Brazylia Tajlandia Włochy Meksyk Grecja Australia Portugalia Nowa Zelandia Francja Niderlandy Argentyna Irlandia Singapur Turcja Stany Zjednoczone Kanada Kostaryka Islandia Malezja Filipiny Dominikana Wielka Brytania Japonia Belgia Maroko Egipt Szwajcaria Cypr Austria Chorwacja Indonezja Zjednoczone Emiraty Arabskie Chile Finlandia Republika Południowej Afryki Kolumbia Peru Szwecja Dania Źródła: Visual Capitalist, Voronoi, US News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Makabryczne odkrycie w Hiszpanii: przodkowie człowieka jedli małe dzieci
Na kości należącej do kilkuletniego dziecka sprzed 850 tys. lat znaleziono wyraźne ślady nacięć. Odkrycie sugeruje, że padło ofiarą kanibalizmu wśród ówczesnych przodków człowieka - Homo antecessor.
Spis treści Kość dziecka z makabrycznymi śladami Kanibalizm w jaskinii Gran Dolina Kim był Homo antecesor? Kość odkryto w jaskini Gran Dolina, na stanowisku archeologicznym Atapuerca w północnej Hiszpanii. To nie pierwszy ślad kanibalizmu odkryty na tym stanowisku, ale z pewnością najbardziej szokujący. Kość dziecka z makabrycznymi śladami Na kręgu szyjnym, należącym do dziecka w wieku od 2 do 5 lat, znaleziono wyraźne ślady nacięć ostrym narzędziem, takie same jak na kościach upolowanych zwierząt. Sugerują celowe oddzielenie głowy od ciała i obróbkę jak każdej innej ofiary. Badacze uznali, że dziecko zostało potraktowane nie jako wyjątkowy przypadek, ale zgodnie z powszechną wówczas praktyką. Odkrycie to jest częścią większej serii znalezisk, podczas których natrafiono na szczątki 10 osobników z gatunku Homo antecessor — archaicznego krewnego człowieka, który żył w Europie i wyginął około 770 tys. lat temu. Kanibalizm w jaskinii Gran Dolina Ślady na kościach — cięcia, złamania oraz odciski ludzkich zębów — są jednoznacznymi dowodami kanibalizmu. Około 30% wszystkich ludzkich kości znalezionych w jaskini nosi takie ślady, co wskazuje na powszechność tego zachowania w tym miejscu i grupie. Fakt, że praktyki te dotyczyły także dzieci, podkreśla bezwzględność ówczesnych hominidów względem swoich pobratymców. Zdaniem badaczy, kanibalizm w Gran Dolina w Hiszpanii nie był jednorazowym zdarzeniem, lecz trwałą strategią przetrwania. Wskazują oni, że takie postępowanie mogło pełnić zarówno funkcję żywieniową, jak i społeczną lub terytorialną — być może zjadanie zmarłych (lub zabijanych) członków grupy służyło jako forma kontroli nad populacją lub ochrony zasobów. Kość dziecka datowana jest na okres między 850 tys. a 780 tys. lat temu, co czyni ją najstarszym znanym dowodem kanibalizmu w Europie. Wprawdzie wcześniejsze ślady nacięć na kościach homininów odkryto w Kenii (1,45 mln lat temu), ale w tamtym przypadku nie ma pewności, czy powstały w wyniku praktyk kanibalistycznych. Kim był Homo antecesor? Dokładne miejsce Homo antecesor w ludzkim drzewie genealogicznym wciąż pozostaje niejasne. Niektórzy naukowcy sugerują, że mógł być przodkiem zarówno Neandertalczyków, jak i współczesnych ludzi, choć inni traktują go jako boczną odnogę ewolucyjną. Badania archeologiczne w jaskini Gran Dolina są prowadzone już od trzech dekad. Zdaniem kierowniczki wykopalisk, Palmiry Saladié, odkrycia nieustannie zmuszają naukowców do rewizji poglądów na temat zachowań Homo antecessor. Traktowanie zmarłych, w tym dzieci, jako źródła pożywienia świadczy o surowych warunkach życia i bezkompromisowej walce o przetrwanie. Saladié podkreśla, że kolejne sezony wykopalisk mogą przynieść kolejne odkrycia i poszerzyć wiedzę na temat tego tajemniczego gatunku praczłowieka. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie tylko imprezy na plaży – zabytki, plaże i ukryte skarby Lloret de Mar
Lloret de Mar to nie tylko imprezowy kurort – to także zabytki, malownicze ogrody i lokalna kuchnia, która zostaje w pamięci na długo. Jeśli zastanawiasz się, czy warto tu przyjechać, mamy dla ciebie konkrety.
Spis treści: Co wyróżnia Lloret de Mar na tle innych kurortów w Hiszpanii? Najciekawsze atrakcje Lloret de Mar – nie tylko plaże i kluby Czy Lloret de Mar jest drogie? Sprawdź ceny, które mogą cię zaskoczyć Co zjeść w Lloret de Mar? Te katalońskie smaki zapadają w pamięć Zaskakujące ciekawostki o Lloret de Mar, których nie znajdziesz w przewodnikach Lloret de Mar to jedno z tych miejsc, które zyskało reputację imprezowej stolicy Costa Brava, ale prawdziwe oblicze kurortu jest znacznie bardziej różnorodne. Położone w Katalonii, miasto kusi nie tylko słońcem i plażami, ale też niezwykłą przyrodą, bogatą historią i smaczną kuchnią. Sprawdź z nami, jakie atrakcje czekają tu na rodziny, ile zapłacisz za tapas czy rejs wzdłuż klifowego wybrzeża oraz które lokalne przysmaki warto spróbować. Jeśli szukasz miejsca na wakacje, które łączy klimat śródziemnomorskiego wypoczynku z lokalnym kolorytem – dobrze trafiłeś. Co wyróżnia Lloret de Mar na tle innych kurortów w Hiszpanii? Lloret de Mar to hiszpańskie miasto położone na wybrzeżu w prowincji Girona. Miasto znajduje się na terenie Katalonii, dlatego kultura, kuchnia i język różnią się tutaj od tych znanych z centralnej lub południowej części Hiszpanii. Miejscowość ma bezpośredni dostęp do Morza Śródziemnego, co sprawia, że przyciąga wieloma złotymi plażami i rozwiniętą infrastrukturą turystyczną. Lloret de Mar leży w regionie geograficznym określanym mianem Costa Brava. To malownicze wybrzeże o klifowym charakterze wyróżnia się stromymi skałami opadającymi do morza, co tworzy spektakularne widoki i romantyczny klimat. Costa Brava jest jednym z najpopularniejszych kierunków wakacyjnych w Hiszpanii, chętnie odwiedzanym przez turystów z całego świata. Najciekawsze atrakcje Lloret de Mar – nie tylko plaże i kluby Lloret de Mar słynie głównie ze złotych plaż, lazurowej wody i tętniącego nocnego życia, ale to miasto ma znacznie więcej do zaoferowania – także dla rodzin z dziećmi i miłośników historii. Warto zobaczyć gotycki kościół z początku XV wieku, wyróżniający się charakterystycznym dachem pokrytym kolorowymi dachówkami. Na terenie miasta znajduje się także zamek Castell d’en Plaja – prywatna budowla o charakterze obronnym, wzniesiona dopiero w 1929 roku. Wśród innych ciekawych punktów warto wymienić: Pomnik Sardany Modernistyczny cmentarz z nagrobkami w stylu katalońskiej secesji Kaplicę św. Cyryla Pomnik Żony Rybaka Ogrody św. Klotyldy Szczególną uwagę warto poświęcić właśnie ogrodom św. Klotyldy. Choć podobne znajdują się w pobliskim Blanes, te w Lloret de Mar cieszą się większą popularnością. To miejsce przypominające ogrody botaniczne, gdzie obok śródziemnomorskiej roślinności można zobaczyć także imponujące kaktusy. Idealne na rodzinne spacery z dala od zgiełku plaż i na wakacyjne sesje zdjęciowe wśród fontann i rzeźb. Z Lloret de Mar można również wybrać się na rejs wzdłuż wybrzeża Costa Brava – niektóre statki mają szklane dno, przez które dzieci mogą obserwować życie podwodne. Można też wybrać się na jednodniową wycieczkę do Barcelony. Nie sposób pominąć klubów nocnych, które są znakiem rozpoznawczym kurortu. Wieczorem miasto tętni życiem, a na ulicach czuć klimat dobrej zabawy. Niektóre lokale oferują zabawy w pianie, inne – klasyczny, imprezowy klimat. Czy Lloret de Mar jest drogie? Sprawdź ceny, które mogą cię zaskoczyć W Lloret de Mar, jak w całej Hiszpanii, obowiązuje euro. Ceny są wyższe niż w mniej popularnych regionach, ale nadal przyjazne dla turystów z Europy Środkowej i Wschodniej. Baton czekoladowy: 1,20–1,50 € Butelka Pepsi 1,5 l: 1,50–1,80 € Tapas lub drink w barze: 2,50–3,50 € Lampka wina: ok. 2–2,50 € Produkty spożywcze są zazwyczaj 1,5–2 razy droższe niż w Polsce, choć lokalne owoce i tapas w małych barach bywają tańsze. Znajdziesz tu sieciowe sklepy obecne w całej Hiszpanii. Kosmetyki i perfumy – często tańsze niż w Polsce, szczególnie poza sezonem. Warto polować na promocje. Imprezy i rejsy po Costa Brava to dodatkowy koszt – często od kilkunastu do kilkudziesięciu euro. Co zjeść w Lloret de Mar? Te katalońskie smaki zapadają w pamięć Kuchnia w Lloret de Mar bazuje na lokalnych produktach i świeżych owocach morza. Owoce i warzywa trafiają na talerz w pełni dojrzałe, co wpływa na smak dań. Warto spróbować: Cava (katalońskie musujące wino) i sangria Fuet – katalońska kiełbasa Hiszpańskie Tapas – w różnych wariantach Arros negre – czarny ryż z kałamarnicą Crema catalana – deser z cukrową skórką Paella – w wersji z mięsem lub owocami morza Botifarra amb mongetes seques – czarna kaszanka z białą fasolą Pollo asado a la catalana – kurczak z suszonymi owocami Zarzuela catalana – mieszanka ryb i owoców morza Zaskakujące ciekawostki o Lloret de Mar, których nie znajdziesz w przewodnikach Lloret de Mar to nie tylko plaże i imprezy – to także miasto o ciekawej historii. Według lokalnych legend założyli je piraci z Tossa de Mar. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 966 roku, kiedy nosiła nazwę Loredo. Symboliczne dla miasta są rybackie motywy, jak pomnik Żony Rybaka. W Lloret kręcono sceny do serialu „Pamiętniki z wakacji” emitowanego w Polsacie. Językiem lokalnym, obok hiszpańskiego, jest kataloński – może stanowić wyzwanie dla turystów. Obecnie to jeden z najpopularniejszych kurortów nad Morzem Śródziemnym, który wciąż zaskakuje. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Surrealistyczna plaża w Europie hitem sieci. Ma piasek przypominający popcorn
Popcorn Beach przyciąga turystów z całego świata i cieszy się popularnością w mediach społecznościowych. Ten wyjątkowy obiekt geologiczny stanowi jednocześnie przypomnienie, jak łatwo ingerencja człowieka może zakłócić funkcjonowanie wrażliwego ekosystemu.
Spis treści: „Popcornowa plaża” na jednej z Wysp Kanaryjskich Rodolity, czyli co naprawdę tworzy „popcornowy piasek”? Czy najpiękniejsze są plaże o piasku białym, czarnym, a może różowym? To pytanie od lat dzieli miłośników nadmorskiego wypoczynku. Niewielu jednak wie, że na świecie istnieją wybrzeża jeszcze bardziej osobliwe, których wygląd nie przypomina klasycznych obrazów z folderów turystycznych. Otóż na północy jednej z hiszpańskich wysp znajduje się plaża, która przypomina raczej salę kinową niż nadmorski krajobraz. Playa del Bajo de la Burra pokryta jest bowiem strukturą do złudzenia przypominającą popcorn. Ten niezwykły fenomen geologiczny stał się nie tylko internetową sensacją, lecz także przedmiotem badań naukowych oraz symbolem potrzeby ochrony wrażliwych, narażonych na eksploatację środowisk przyrodniczych. „Popcornowa plaża” na jednej z Wysp Kanaryjskich Playa del Bajo de la Burra, znana szerzej jako Popcorn Beach, leży na północnym wybrzeżu Fuerteventury – drugiej pod względem wielkości wyspy archipelagu Wysp Kanaryjskich. Choć jej oficjalna nazwa, tłumaczona jako „plaża oślego podbrzusza”, nie oddaje jej rzeczywistego charakteru, miejsce to zyskało międzynarodową rozpoznawalność dzięki nietypowemu ukształtowaniu terenu. Nie kolor, lecz struktura podłoża sprawia, że ta plaża nie przypomina żadnej innej. Białe, porowate formacje nie są fragmentami koralowców ani klasycznymi odłamkami skał. To martwe rodolity, czyli wapienne struktury powstające z czerwonych alg, które przez dziesiątki lat kształtują się pod wpływem naturalnych procesów biologicznych i geologicznych. Jak tłumaczy Canary Islands Tourism, słońce, fale i erozja nadają im owalne, nieregularne formy. Ich jasna barwa i kształt przywodzą na myśl prażoną kukurydzę, co tłumaczy ich ogromną popularność w mediach społecznościowych. Choć ta plaża przyciąga tysiące odwiedzających, nie należy do miejsc typowo rekreacyjnych. Wody wzdłuż wybrzeża bywają wzburzone, a brak infrastruktury – w tym leżaków czy ratowników – sprawia, że nie jest to przestrzeń do kąpieli czy rodzinnego plażowania. Playa del Bajo de la Burra sprzyja raczej spacerom, fotografii i kontemplacji krajobrazu niż standardowemu wypoczynkowi znanemu z nadmorskich kurortów. Popcorn Beach na Fuerteventurze Rodolity, czyli co naprawdę tworzy „popcornowy piasek”? Warto wiedzieć, że te z pozoru przypominające przekąskę formacje to w rzeczywistości martwe fragmenty organizmów morskich z rodzaju Lithothamnion. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science” w 2022 roku wyjaśniono, że rodolity tworzą się na dnie morskim w warunkach sprzyjających rozwojowi czerwonych alg. Rosną one niezwykle wolno – według danych Canary Islands Tourism, tempo ich wzrostu to zaledwie jeden milimetr rocznie. Niektóre z fragmentów obecnych na Popcorn Beach mają ponad 4000 lat. Jak podkreślają autorzy wspomnianego badania, ich rozmieszczenie i przetrwanie zależą od wielu czynników środowiskowych – światła, temperatury, prądów wodnych, a także obecności naturalnych barier morskich i bogactwa lokalnych ekosystemów. Choć bryłki przypominające popcorn mogą wydawać się niepozorne, mają fundamentalne znaczenie ekologiczne. Rodolity stanowią siedlisko dla wielu gatunków organizmów morskich. Jak ostrzegają naukowcy, usuwanie ich z naturalnego środowiska zaburza lokalną równowagę biologiczną. W raporcie czytamy: „Rodolity mają kluczowe znaczenie dla utrzymania bioróżnorodności, a ich usuwanie prowadzi do utraty funkcji ekosystemów”. Z tego względu lokalne władze oraz organizacje ochrony przyrody prowadzą kampanie edukacyjne, których celem jest zwiększenie świadomości odwiedzających. W ramach programu #pasasinhuellaporlaoliva (czyli „nie zostawiaj śladów”) zachęcają do nieingerowania w naturalne środowisko. Turyści są informowani, że zabieranie rodolitów z plaży może skutkować konsekwencjami prawnymi, a działania oparte na szacunku wobec przyrody są niezbędne do ochrony lokalnych ekosystemów. Źródła: Travel + Leisure, Visit Fuerteventura Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najdziwniejsze zakazy dla turystów w 2025 roku. Tak Europa broni się przed tłumami
Zakaz klapek na szlakach, mandaty za siadanie na murku, selfie tylko w wyznaczonej strefie – europejskie miasta mówią „dość” masowej turystyce. W 2025 roku wiele wprowadzanych ograniczeń przestaje budzić zdziwienie, stopniowo stając się standardem.
Spis treści: Czarne elewacje jako protest wobec nadmiaru turystów w Notting Hill Kontrole obuwia na szlakach turystycznych w Cinque Terre Strefa selfie przy Sagrada Familia w Barcelonie Benidorm i ograniczenia w korzystaniu z pojazdów elektrycznych Nowe przepisy dla zachowania porządku i spokoju w Portofino Lato 2024 roku okazało się przełomowe dla wielu europejskich miejscowości turystycznych. Gwałtowny wzrost liczby odwiedzających sprawił, że turystyka – dotąd postrzegana jako motor wzrostu gospodarczego i źródło lokalnych dochodów – zaczęła być traktowana jako coraz poważniejsze obciążenie. W 2025 roku, mimo licznych apeli o wdrażanie zasad turystyki zrównoważonej, nie widać sygnałów, które wskazywałyby na osłabienie tego trendu. W odpowiedzi wiele miast i regionów decyduje się na konkretne działania, mające na celu ograniczenie negatywnego wpływu ruchu turystycznego na lokalne społeczności i infrastrukturę. Część wdrożonych działań miało przewidywalny charakter. Wprowadzono bowiem m.in. ograniczenia liczby odwiedzających, redukcję ruchu statków wycieczkowych czy podniesienie podatków turystycznych. Inne natomiast zyskały rozgłos ze względu na swoją nietypową formę, stając się jednocześnie wyrazem narastającej frustracji mieszkańców. Czarne elewacje jako protest wobec nadmiaru turystów w Notting Hill Notting Hill, niegdyś spokojna dzielnica zachodniego Londynu, zyskała światową rozpoznawalność, dzięki filmowi z 1999 roku z Julią Roberts i Hugh Grantem w rolach głównych. Od lat barwne fasady domów przyciągały tysiące turystów, szukających idealnego kadru do publikacji w mediach społecznościowych. Z czasem liczba odwiedzających przekroczyła jednak zdolność dzielnicy do przyjęcia tak intensywnego ruchu turystycznego. Mieszkańcy skarżyli się na hałas, zaśmiecanie ulic oraz brak poszanowania prywatności.– Zdarzały się przypadki, w których osoby pozujące do zdjęć próbowały wejść do prywatnych domów, mówiąc, że zależy im na idealnym ujęciu – relacjonowała jedna z mieszkanek w rozmowie z brytyjską prasą. W ramach protestu część właścicieli domów zdecydowała się na radykalny krok – przemalowanie elewacji na stonowane kolory, w tym czerń i grafit, mające zniechęcić do fotografowania. Przed budynkami pojawiły się również tablice informujące o „strefie ciszy” oraz łańcuchy i liny rozwieszone na schodach, mające na celu ograniczenie dostępu do drzwi wejściowych. Kontrole obuwia na szlakach turystycznych w Cinque Terre Włoski region Cinque Terre, słynący z malowniczych wiosek zawieszonych na klifach Ligurii, każdego roku przyciąga setki tysięcy turystów. Szczególną popularnością cieszą się piesze szlaki łączące poszczególne miejscowości, oferujące panoramiczne widoki na wybrzeże i urokliwe krajobrazy. To właśnie te trasy, choć niezwykle cenione przez odwiedzających, stały się również źródłem poważnych problemów związanych z nadmiernym ruchem turystycznym. W trosce o bezpieczeństwo oraz ochronę środowiska, już w 2019 roku władze Parku Narodowego Cinque Terre wprowadziły zakaz poruszania się po szlakach w niewłaściwym obuwiu — na przykład w klapkach lub sandałach o cienkiej, śliskiej podeszwie. W 2025 roku przepisy te są rygorystycznie egzekwowane. Policja prowadzi kontrole przy wejściach na szlaki, a osoby nieprzestrzegające zasad mogą zostać ukarane grzywną. „Nieodpowiednie obuwie może kosztować turystę od 50 do 2500 euro grzywny” – poinformował Euronews. Dodatkowo wprowadzono ruch jednokierunkowy na najbardziej zatłoczonych odcinkach tras, zwłaszcza w sezonie wiosenno-letnim. Zarówno ten system, jak i ograniczenia dotyczące obuwia, mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa oraz usprawnienie ruchu na szlakach turystycznych. Strefa selfie przy Sagrada Familia w Barcelonie Sagrada Familia — monumentalna bazylika zaprojektowana przez Antoniego Gaudíego — od lat znajduje się wśród najczęściej fotografowanych zabytków Europy. W ostatnim czasie niekontrolowany napływ turystów, pragnących uwiecznić swoją obecność na tle świątyni, zaczął jednak powodować poważne zakłócenia w funkcjonowaniu przestrzeni publicznej Barcelony. Sytuację pogłębiła popularność internetowych trendów, polegających między innymi na nagrywaniu materiałów wideo na ruchomych schodach pobliskiej stacji metra z bazyliką w tle. Tego rodzaju działania często prowadziły do blokowania wyjść ewakuacyjnych i utrudniały swobodny przepływ turystów. W odpowiedzi na te problemy władze Barcelony zdecydowały o wyznaczeniu specjalnej strefy do fotografowania — o powierzchni 6200 m² — zlokalizowanej pomiędzy fasadą Narodzenia Pańskiego a placem Gaudí. „Naszym celem jest zachowanie równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców” – podkreśliła rzeczniczka ratusza. Zakończenie inwestycji planowane jest na kwiecień 2026 roku, w setną rocznicę śmierci Gaudíego. Benidorm i ograniczenia w korzystaniu z pojazdów elektrycznych Hiszpański kurort Benidorm, od lat cieszący się popularnością wśród seniorów z całej Europy, mierzy się z problemem niewłaściwego wykorzystywania elektrycznych pojazdów przeznaczonych dla osób z ograniczoną mobilnością. Władze miasta zwracają uwagę, że coraz częściej są one wynajmowane przez turystów wyłącznie w celach rekreacyjnych — bez uzasadnienia zdrowotnego oraz bez wymaganego ubezpieczenia. „To urządzenia przeznaczone dla osób z ograniczoną mobilnością, a nie pojazdy rozrywkowe” – podkreślił rzecznik lokalnej policji. Z tego względu funkcjonariusze mają prawo nakładać mandaty w wysokości do 500 euro za niewłaściwe użytkowanie pojazdu lub naruszenie zasad obowiązujących w przestrzeni publicznej. Nowe przepisy mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa pieszych oraz uporządkowanie ruchu w strefach turystycznych, gdzie te pojazdy coraz częściej stawały się przyczyną incydentów i kolizji. Nowe przepisy dla zachowania porządku i spokoju w Portofino Portofino, malownicze i luksusowe miasteczko na włoskiej Riwierze, corocznie między 15 lipca a 30 września wprowadza sezonowe ograniczenia mające na celu ochronę lokalnej społeczności oraz zachowanie unikatowego charakteru miejsca. Zakazy obejmują poruszanie się boso poza plażą, noszenie strojów kąpielowych lub przebywanie bez górnej części garderoby w przestrzeni publicznej, spożywanie alkoholu poza wydzielonymi strefami gastronomicznymi, siadanie bądź leżenie na chodnikach, murkach i w parkach, a także urządzanie pikników i pozostawanie w przestrzeni publicznej z walizkami lub sprzętem muzycznym. Za nieprzestrzeganie zasad grożą mandaty w wysokości od 25 do 500 euro. Rada miejska tłumaczy, że działania te mają chronić estetykę miejskiej zabudowy, dziedzictwo kulturowe oraz zapewnić mieszkańcom i odwiedzającym spokój w najbardziej intensywnym okresie turystycznym. Portofino nie jest jednak jedyną destynacją wprowadzającą takie środki — podobnie postępują także inne włoskie kurorty, w tym Diano Marina, Capri i Positano, a także niektóre historyczne miasta, jak Wenecja czy Rzym. Źródła: Euronews, The Sun Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.