Pożary w Hiszpanii zagroziły stacji Deep Space Network. Bez niej stracimy łączność z sondami w kosmosie
Trzy ogromne kompleksy anten pozwalają nam komunikować się ze wszystkimi sondami i urządzeniami działającymi poza ziemską orbitą. Jednak 24 lipca pożar w pobliżu Madrytu przeszedł przez teren jednej z nich, Madrid Deep Space Communications Complex (MDSCC) w miejscowości Robledo de Chavela. Personel ewakuowano, anteny prawdopodobnie ocalały.
Szybko rozprzestrzeniający się pożar lasu w środkowej Hiszpanii zmusił NASA do ewakuacji Madryckiego Kompleksu Deep Space Network. Agencja tymczasowo przeniosła personel stacji. Kontrolę operacyjną nad misjami przekazano 24 lipca 2026 kompleksowi Goldstone w Kalifornii, co na szczęście zapewniło nieprzerwaną łączność z sondami kosmicznymi. Pożary zagrażają infrastrukturze kosmicznej Podobnie jak półtora roku temu w przypadku innego obiektu NASA – siedziby Jet Propulsion Laboratory (JPL) w Pasadenie w Kalifornii, gdzie działa centrum kontroli sieci DSN – pożar ostatecznie zatrzymał się przed samym kompleksem. Wstępne raporty wskazują, że anteny i budynki pomocnicze obiektu ocalały, co pozwoliło NASA rozpocząć planowanie powrotu personelu, gdy tylko lokalne władze uznają teren za bezpieczny. To już kolejna sytuacja, w której kluczowa infrastruktura DSN była zagrożona przez pożar. A to stawia poważne pytanie o bezpieczeństwo misji międzyplanetarnych. Deep Space Network, czyli fundament łączności w kosmosie Początki sieci sięgają stycznia 1958 roku, gdy JPL porozmieszczało przenośne stacje śledzenia radiowego w Nigerii, Singapurze i Kalifornii, do śledzenia satelity Explorer 1. DSN składa się z trzech kompleksów naziemnych rozmieszczonych mniej więcej co 120° długości geograficznej, tak by obracająca się Ziemia zawsze utrzymywała łączność z sondą przez co najmniej jedną stację. Znajdują się w: Goldstone (Kalifornia, USA) Madrycie (a właściwie Robledo de Chavela pod Madrytem, Hiszpania) Canberze (Australia) Trójwęzłowa sieć zaczęła formalnie działać pod koniec 1963 roku. Kompleks madrycki powstał w 1964 roku, a jego lokalizację wybrano w rok wcześniej właśnie ze względu na idealne oddalenie od Goldstone i Canberry. Wszystkie trzy kompleksy mają co najmniej cztery stacje, wyposażone w duże anteny paraboliczne i ultraczułe systemy odbiorcze zdolne wykrywać niezwykle słabe sygnały radiowe z odległych sond. Typowy skład kompleksu to dwie anteny o średnicy 34 m, jedna 26-metrowa i jedna 70-metrowa. Obecnie Madryt ma sześć anten, a Canberra buduje piątą. Voyager 1 musi „dzwonić do domu” Sieć łączy się z praktycznie wszystkimi aktywnymi misjami międzyplanetarnymi NASA i partnerów: łazikami marsjańskimi, Juno (Jowisz), sondami Voyager 1 i 2, misjami badającymi planetoidy, Parker Solar Probe, Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, a w przyszłości też misjami załogowymi (Artemis) i teleskopem Nancy Grace Roman. To właśnie hiszpańska stacja pozwala na łączenie się z sondą Voyager 1, która znajduje się w rekordowej odległości ponad 38 miliardów km od Ziemi. Sygnał Voyagera jest na tyle słaby, że jego odbiór wymaga połączenia wszystkich sześciu anten pod Madrytem w jeden wirtualny odbiornik. Ostateczny stan madryckich anten wciąż nie został formalnie potwierdzony, choć, jak wspomniano wyżej, wstępne raporty są optymistyczne. Obecnie NASA przełączyła łączność na Goldstone i Canberrę. Na szczęście sygnał nie został przerwany, ale sieć musiała rozłożyć cały ruch na dwa węzły zamiast trzech. Większość misji toleruje generowane przez to opóźnienia. Problemem jest właśnie kontakt z sondą Voyager 1. Coraz mniejsza wydolność kosmicznej sieci Dodajmy, że nawet przed pożarami w Hiszpanii DSN i tak była już przeciążona. Według audytu Inspektora Generalnego NASA z 2023 r., popyt na czas antenowy przewyższał podaż nawet o 40% w szczytowych okresach i ma sięgnąć 50% w latach 30. Do tego najsilniejsza antena w Goldstone (DSS-14) jest wyłączona od września 2025 r. po wypadku i wróci do pracy nie wcześniej niż w 2028 r. Oznacza to, że z trzech anten 70-metrowych w całej sieci jedna jest uszkodzona, druga (w Canberze) przejmuje nadmiarowy ruch z Goldstone, a stan trzeciej, w Madrycie, wciąż nie jest potwierdzony. Sprawę komplikuje dodatkowo fakt, że pobliska stacja ESA Cebreros (część sieci Estrack), która teoretycznie mogłaby częściowo odciążyć sytuację dzięki umowie o wzajemnym wsparciu NASA-ESA, również została ewakuowana z powodu tego samego pożaru, więc i ta rezerwa z długości geograficznej Madrytu obecnie nie działa. Jeśli MDSCC jednak został uszkodzony, konsekwencji dla misji kosmicznych nie da się uniknąć. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmująca się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Francja i Hiszpania w ogniu. Trwa największa ewakuacja ludności w czasach pokoju
Bezprecedensowe pożary lasów zmusiły ponad 330 tysięcy osób do ewakuacji w południowo-zachodniej Francji oraz w środkowej i wschodniej Hiszpanii. Przywódcy obu państw podjęli decyzje m.in. o zaangażowaniu wojska, ogłoszeniu stanu klęski żywiołowej oraz zwołaniu rządowych sztabów kryzysowych.
Skala pożarów skłoniła premiera Hiszpanii Pedro Sáncheza do oficjalnego ogłoszenia po raz pierwszy w historii stanu klęski żywiołowej z powodu pożarów lasów. We Francji rejon Bordeaux stał się centrum największej akcji ewakuacyjnej w czasach pokoju, obejmującej ponad 220 tysięcy mieszkańców i turystów. Oprócz akcji gaśniczych władze podjęły też inne kroki, m.in dystrybucję 1,5 miliona masek przeciwpyłowych oraz skrócenie ostatniego etapu wyścigu Tour de France, by oddelegować zabezpieczające go służby do walki z ogniem. Apokaliptyczne sceny i mobilizacja służb w całej Europie W poniedziałek 27 lipca 2026 płomienie zbliżają się do Bordeaux na odległość około 15 kilometrów. Prezydent Francji Emmanuel Macron zwołał sztab kryzysowy, zapowiedział wsparcie finansowe dla poszkodowanych regionów oraz zadeklarował długofalowy program odbudowy zniszczonej infrastruktury. Do walki z żywiołem francuski rząd skierował 1500 żołnierzy, setki strażaków z Paryża oraz ciężki samolot transportowy Airbus A400M Atlas. We Francji pożary strawiły łącznie blisko 98 000 hektarów od początku roku. Premier Hiszpanii Pedro Sánchez poinformował, że w jego kraju ogień strawił ponad 130 tysięcy hektarów – poziom o jedną trzecią wyższy od rocznej średniej – i zaapelował o zawarcie porozumienia ponad podziałami na rzecz ochrony klimatu. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen skierowała do Francji i Hiszpanii wyspecjalizowaną flotę gaśniczą złożoną z dziewięciu samolotów i dwóch śmigłowców dostarczonych przez m.in. Grecję, Włochy, Holandię i Chorwację. W internecie nie brakuje filmów przedstawiających niemal apokaliptyczne sceny. W miejscowości Biscarrosse ulicami biegło stado wystraszonych koni. Z lasów wybiegają też przerażone dzikie zwierzęta, na jednym z filmów widać strażaków polewających wodą sarnę. Skrajne warunki atmosferyczne Niespotykana dotąd dynamika pożarów wynika z trwającej od maja serii trzech fal ekstremalnych upałów, podczas których 24 czerwca we Francji odnotowano najgorętszy dzień w historii pomiarów ze średnią temperaturą krajową 30,0°C oraz rekordem 43,8°C w miejscowości Palluau. Skrajne przesuszenie gleby i szaty roślinnej doprowadziło, jak tłumaczy Francuska Federacja Strażaków (FNSPF) do powstania chmur pyrocumulonimbus – czyli dużych chmur burzowych, napędzanych ciepłem samych pożarów. Zjawisko to generuje silne porywy wiatru, lokalne wyładowania atmosferyczne oraz wiry ogniowe, co sprawia, że pożary przemieszczają się w sposób całkowicie nieprzewidywalny. Jak wyjaśnił rzecznik FNSPF Eric Brocardi, bezpośrednia walka z takim pożarem jest niemożliwa, a skrajnie trudne działania gaśnicze polegają głównie na tworzeniu pasów izolacyjnych i oczekiwaniu na opady. Rolnictwo i winiarstwo w obliczu strat Ekstremalna pogoda i pożary generują długofalowe straty w sektorze rolnym i winiarskim, kluczowym dla gospodarki Europy Południowo-Zachodniej. Susze i upały wywołują stres u winorośli, które przestają rosnąć i tworzyć owoce. W rejonie Szampanii stowarzyszenie plantatorów szacuje obniżenie tegorocznych zbiorów o co najmniej 10%, przewidując jednocześnie rozpoczęcie zbiorów na połowę sierpnia, co stanowi najwcześniejszy termin w historii regionu. W dolinie Loary, w słynnym regionie Sancerre, skrajne temperatury doprowadzają do poparzeń liści, a winiarze próbują ratować krzewy, spryskując je wodą. Z uwagi na rygorystyczne przepisy prawne, zabraniające sztucznego nawadniania upraw, producenci z Bordeaux i doliny Rodanu mają ogromne problemy z utrzymaniem swoich upraw, a zbiory będą na pewno dużo niższe od średniej. Źródła: France 24, BBC, Wine Spectator Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ogłoszono stan klęski żywiołowej. Dramatyczne pożary trawią okolice hiszpańskiej stolicy
Pożary na terenie Hiszpanii zmusiło tamtejszą administrację do wprowadzenia wyjątkowego stanu klęski żywiołowej. Strażacy w ramach akcji ratunkowych ewakuowali 10 tysięcy mieszkańców okolic Madrytu i pobliskiej prowincji Ávila. To kolejne pożary w kraju z Półwyspu Iberyjskiego, gdzie dotychczas spłonęło ponad 100 000 hektarów.
Niepokojące sygnały płyną z Hiszpanii: tamtejszy rząd został zmuszony do wprowadzenia stanu klęski żywiołowej. Decyzja ta jest konsekwencją poważnych pożarów, które niszczą okolice hiszpańskiej stolicy. Władze regionalne określają sytuację jako „skrajnie poważną”. Do tej pory w hiszpańskich pożarach straciło życie aż 13 osób – to bilans, który sprawia, że rok 2026 zapisze się w historii jako jeden z najtragiczniejszych. Madryt i Ávila walczą z ogniem Kilka ognisk ognia wybuchło niemal jednocześnie w ubiegłym tygodniu. Do tego doszły ekstremalnie trudne warunki atmosferyczne, które utrudniają gaszenie. Taki splot okoliczności wymusił zaangażowanie sił z wielu instytucji naraz, co samo w sobie stanowi organizacyjne wyzwanie dla ekip ratunkowych. Skutkiem tej sytuacji jest ewakuacja ponad 10 tysięcy mieszkańców z kilku miejscowości położonych na zachód od Madrytu. Lokalne władze nie kryją niepokoju, mówiąc wprost o skrajnie trudnym położeniu. Coraz bardziej realne staje się też ryzyko, że jeden z pożarów przesunie się w kierunku stolicy z terenu sąsiedniej prowincji. Susza po deszczowej wiośnie napędza ogień To, co dzieje się teraz w Hiszpanii, wpisuje się w szerszy, niepokojący trend obserwowany w całej południowej Europie. Klimatolodzy od lat ostrzegają, że taki scenariusz będzie się powtarzał coraz częściej. Paradoksalnie, tegoroczne problemy zaczęły się od nadmiaru wody: wiosenne ulewy sprawiły, że roślinność urosła bujniej niż zwykle. Kiedy jednak nadeszły letnie upały, cała ta zieleń zamieniła się w suchy, łatwopalny materiał, który stanowi niemal idealne paliwo dla ognia. Najtrudniej jest obecnie w okolicach Villa del Prado i San Martín de Valdeiglesias, a także w Almorox, leżącym już po stronie Kastylii-La Manchy. Tam skala pożarów zaczyna przerastać możliwości lokalnych straży pożarnych. Osobnym zagrożeniem pozostaje pożar w Burgohondo, który przy niesprzyjającym wietrze może w ciągu kilku godzin dotrzeć aż do granic regionu madryckiego. Wojsko w akcji, a rok 2026 zapisze się tragicznie Hiszpańskie przepisy dotyczące Krajowego Systemu Ochrony Ludności przewidują, że ogłoszenie stanu klęski żywiołowej oznacza przejęcie bezpośredniej kontroli nad kryzysem przez resort spraw wewnętrznych, który będzie teraz podejmować kluczowe decyzje. Co ważne, nigdy wcześniej w Hiszpanii nie sięgnięto po ten mechanizm w kontekście pożaru lasu, więc obecna sytuacja ma charakter bezprecedensowy. W teren wysłano pokaźne siły: ponad 270 ratowników, 40 pojazdów naziemnych oraz oddziały wojskowej jednostki specjalizującej się w sytuacjach kryzysowych. Morze Śródziemne w ogniu Potworne pożary trawią również inne kraje basenu Morza Śródziemnego. Prezydent Emmanuel Macron ogłosił uruchomienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Francję wesprą samoloty gaśnicze z Chorwacji i Portugalii oraz ciężkie śmigłowce z Czech i Słowacji. Z południa kraju ewakuowano 18 800 osób, a ogień w okolicy wsi Saumos (blisko Bordeaux) pochłonął ponad 3700 hektarów w 24 godziny. To już trzecia fala upałów, która w tym roku uderza we francuskie wybrzeże. Źródła: Reuters, The Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Mieszkają pod ziemią od pięciu pokoleń. W ich domach nie potrzeba klimatyzacji
Na pierwszy rzut oka Purullena wygląda jak zwyczajne andaluzyjskie miasteczko. Dopiero z góry widać, że wewnątrz otaczających je glinianych wzgórz kryją się setki zamieszkanych jaskiń. Publikujemy fragment książki Agnieszki Zielińskiej „Gdzie słońce spędza zimę. Historie z Andaluzji”.
Spis treści: Z góry widać, że to nie jest zwyczajne miasteczko To muzeum prowadzi przez kuchnię, sypialnię i pokoje dzieci Ten dom rośnie od pięciu pokoleń Do ich domu zaglądali obcy. Tak powstało muzeum W prowincji Grenada życie pod ziemią nie jest ani historyczną ciekawostką, ani turystyczną inscenizacją. W jaskiniowych domach nadal mieszkają całe rodziny, a niektóre z nich przekazują swoje wykute w skale wnętrza z pokolenia na pokolenie. Naturalna izolacja sprawia, że podczas andaluzyjskich upałów panuje w nich chłód, a zimą temperatura pozostaje łagodna. Agnieszka Zielińska odwiedziła mieszkańców Purulleny, którzy pokazują, jak dawna tradycja może odpowiadać na najbardziej współczesne potrzeby. Z góry widać, że to nie jest zwyczajne miasteczko Purullena na pierwszy rzut oka może wydawać się zwyczajnym prowincjonalnym miasteczkiem. Nieco ponad dwa tysiące mieszkańców, kilka sklepów, parę barów, a po większe zakupy trzeba jechać aż pięćdziesiąt kilometrów do Grenady. Jednak ta percepcja zmienia się, gdy spogląda się na Purullenę z lotu ptaka. Z góry widać długie rzędy brązowych zboczy gór wcinających się w głąb miasteczka – wewnątrz nich kryją się setki zamieszkanych do dziś jaskiń. To właśnie dlatego Purullenę nazywa się „miastem jaskiniowców”. Nie znaczy to, że wszyscy żyją w grotach, ale ponad połowa mieszkańców wciąż pielęgnuje tę tradycję. Biała zabudowa pozostałych domów tworzy wyraźny kontrast z brązem skał z licznymi wejściami do grot. A w tle, daleko za miastem, połyskuje śnieg na szczytach Sierra Nevada, górującej nad całą prowincją. Francisco mówi, że wkrótce i Picón de Jérez pokryje się odcieniami zieleni i brązu. Taki mamy klimat. Choć kiedy Francisco był nastolatkiem, to śnieg na szczycie trzytysięcznika widoczny był przez cały rok. Teraz jest koniec maja, a słupki rtęci już wskazują ponad trzydzieści stopni Celsjusza. To muzeum prowadzi przez kuchnię, sypialnię i pokoje dzieci Paco – bo tak na Francisca mówią bliscy – jest niskim, szczupłym brunetem po czterdziestce, który wraz z żoną prowadzi muzeum jaskiń La Inmaculada [Niepokalanej Maryi] w Purullenie. Nazwa jest nieprzypadkowa. Gdy ogłosili rodzinie i sąsiadom, że chcą otworzyć muzeum, okazało się, że przedmiotami, które najchętniej przekazywano, były obrazy Matki Boskiej. Zwłaszcza młodzi ludzie bardzo chcieli się ich pozbyć. Otwarcie muzeum było im więc trochę na rękę. Dom i muzeum z zewnątrz przypominają zwykły budynek. Fasada nie różni się od sąsiednich budynków, a zewnętrzne ściany zdobią talerze. Wejście do muzeum oznacza przejście przez dom Paca i Maríi Ángeles. Na początku przez kuchnię i łazienkę, a później także przez pokoje ich dzieci i sypialnię. To nieprzypadkowy plan, bo aby podłączyć wodę i prąd, łazienka i kuchnia muszą znajdować się przy samej fasadzie budynku. A im dalej w głąb jaskini, tym chłodniej i ciszej. Przez dom Paca i Maríi Ángeles w każdym tygodniu przechodzą setki turystów, bo muzeum otwarte jest praktycznie całe dnie. Często oprowadzają nawet pojedyncze osoby. Para nie wstydzi się pokazywać swojego domu, choć przy dwojgu dzieciach bywa, że turyści mogą natrafić na porozrzucane zabawki czy niepozmywane naczynia. Oboje wybuchają śmiechem, kiedy o to pytam. Porozumiewawczo wymieniają spojrzenia, ale nie chcą wchodzić w szczegóły. Ten dom rośnie od pięciu pokoleń Tuż za kuchnią centralnym punktem w domu jest salon, gdzie jeszcze odbiera internet i jest w miarę jasno. Białe ściany zdobią talerze, rodzinne zdjęcia i wycinki z zagranicznych gazet. Jest na przykład artykuł z niemieckiej prasy o nagrodzie za innowacyjność z 2007 roku, bo rodzina Paca, jak się okazało, stworzyła najprawdopodobniej pierwsze muzeum jaskiń w regionie. Wprawne oko turysty od razu dostrzeże tu też dwa wgłębienia na ścianie, niepasujące do reszty otoczenia. Dawniej karmiono w nich zwierzęta, ale nikt tego nie zamurował. Zresztą do budowy domów w jaskini nie używa się żadnych materiałów budowlanych. Jaskinie drąży się w górach, a te w Purullenie w większości są z gliny. Jedynym materiałem, który wciąż stosuje się w jaskiniach, jest wapno, ale to tylko do wybielania skał. Dzięki niemu dom sprawia wrażenie jaśniejszego i czystego. Poza tym nie ma tu okien, więc nie wstawia się też drzwi między pomieszczeniami, za to wiesza zasłony, aby powietrze mogło krążyć. Surowiec, z którego zbudowana jest jaskinia, ma niwelować ryzyko trzęsienia ziemi. Rodzina Paca żyje w jaskiniach od pięciu pokoleń. Historia zaczęła się w 1876 roku, kiedy dziadek babci Paca stworzył pierwszą izbę. Potem jaskinia przechodziła z ojca na syna, a jej wnętrze rosło wraz z kolejnymi pokoleniami. Kuto nowe pomieszczenia, przebijano przejścia, drążono całe piętra wzdłuż góry. Dziś rodzina Paca ma właściwie trzy jaskinie: jedną zamieszkaną, dwie pozostawione puste i zamienione w muzeum. Do ich domu zaglądali obcy. Tak powstało muzeum W tej drugiej czas zatrzymał się w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku – drewniane łóżka z ciężkimi narzutami, kredens z porcelaną, telewizor z wystającą anteną. Trzecia to królestwo przedmiotów, które wyszły z użycia w okolicznych wsiach: sierpy, moździerze, gliniane dzbany, kołowrotki i lampy naftowe. Każdy przedmiot opowiada historię ludzi. Tych, którzy potrafili uczynić z jaskiń swój dom. Historia muzeum jaskiń w Purullenie sięga dwudziestu pięciu lat. Założył je ojciec Paca, trochę z wyboru, a trochę z konieczności. Odkąd Paco pamięta, do ich domu w jaskini pukali przejezdni. Z ciekawości chcieli zajrzeć do środka i zobaczyć, w jakich warunkach się tam żyje. Z czasem wieść o „nieformalnym” muzeum przekazywano pocztą pantoflową i wizyt z roku na rok było więcej. Paco chciał zostać stolarzem, zdobył nawet wykształcenie, ale porzucił fach i postanowił zaangażować się w rodzinne muzeum. Był rok 2002, kiedy zaczął robić kursy z zarządzania, obsługi klienta, zarządzania kryzysem, a także nauczył się języków obcych. Chciał w ten sposób przygotować się do pracy w turystyce i do prowadzenia muzeum. Mówi, że najlepsze w jego pracy jest to, że nie czuje, iż pracuje. Fragment książki Agnieszki Zielińskiej „Gdzie słońce spędza zimę. Historie z Andaluzji”, wydanej w 2026 roku. Publikacja za zgodą autorki i wydawcy. Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Rekordowe upały w Europie Zachodniej. Śmiertelne pożary w Hiszpanii, alerty we Francji i Włoszech
Trzecia tegoroczna fala upałów przynosi Europie tragiczne pożary i temperatury rzędu 45°C. Czy kopuła ciepła dotrze do Polski? Najnowsze prognozy modelu GFS wskazują na mocne uderzenie gorąca.
Europa zachodnia po raz kolejny zmaga się z ekstremalnymi upałami, które w Hiszpanii przyniosły śmiercionośne pożary. Najbardziej dotknięte kraje to znów Hiszpania, Francja i Włochy. Za tę najnowszą anomalię odpowiada także zjawisko kopuły ciepła. Upał wędruje na wschód – w tej chwili modele pogodowe nie są zgodne, czy ta fala dotrze do Polski. Tak jak w przypadku czerwcowej fali, najbardziej prawdopodobne jest to w zachodniej części kraju. Gorąco i tragiczne pożary w Europie zachodniej W Paryżu ogłoszono najwyższy, czerwony alert pogodowy, co zdarza się już po raz drugi w tym roku. Temperatury przekraczają tam 35 stopni Celsjusza. Do Włoch zbliża się trzecia już tego lata fala gorąca, podczas której termometry na Sardynii mogą wskazać od 43 do nawet 45 stopni Celsjusza. Ministerstwo Zdrowia wprowadziło najwyższy, czerwony stopień alarm dla Florencji i Perugii. Ekstremalne warunki panują również w Hiszpanii – w Barcelonie odnotowano rekordowe 40,7 stopnia Celsjusza, a w południowej części kraju szaleją tragiczne pożary lasów. Najnowsze doniesienia mówią o 12 ofiarach śmiertelnych pożaru w prowincji Almeria. Zagrożenie pożarowe we Francji doprowadziło do wprowadzenia pomarańczowego alertu w 63 departamentach. Rząd rozważa odwołanie pokazów sztucznych ogni zaplanowanych na święto narodowe 14 lipca, w rocznicę zburzenia Bastylii. Eksperci podkreślają, że najmocniej cierpią osoby powyżej 75. roku życia, a odczuwalne temperatury w zurbanizowanych centrach miast, takich jak Rzym, mogą sięgać nawet 57 stopni Celsjusza. Skutki upałów: tysiące ofiar, problem z utylizacją zwierząt Skutki poprzedniej fali upałów z końca czerwca, są poważne. W Niemczech Instytut Roberta Kocha oszacował liczbę zgonów związanych z gorącem na ponad 5 tysięcy. We Francji ministra zdrowia poinformowała o śmierci 2025 osób. Pożary we francuskich Pirenejach zmusiły do ewakuacji 10 tysięcy ludzi i strawiły blisko 5 tysięcy hektarów lasów. Według informacji portalu Farmer.pl we Francji umarło też tyle zwierząt, że problemem stała się ich utylizacja. Doliczono się ponad 9 tysięcy ton martwych zwierząt – większość stanowił drób, a najbardziej dotkniętym regionem była Bretania. Czy nowa fala dotrze do Polski? Na razie w Polsce panuje wyjątkowo chłodny lipiec, z temperaturami niższymi o 1-2 stopnie od normy. Jednak w modelach meteo widać już nadciągające gwałtowne ocieplenie. Pierwsze oznaki zmiany pogody pojawią się już w weekend 11–12 lipca, kiedy na zachodzie termometry wskażą 27–28 stopni Celsjusza. Możliwe uderzenie upału prognozowane jest na kolejny tydzień. We wtorek 14 lipca wartości zbliżą się do 30 stopni, a w kolejnych dniach temperatura w większości regionów przekroczy tę barierę. Kulminacja fali gorąca spodziewana jest w sobotę, 18 lipca, kiedy to w cieniu może być od 35 do 38 stopni Celsjusza, szczególnie w województwach dolnośląskim i opolskim. Warto zaznaczyć, że tak wysokie temperatury przewiduje na razie tylko model GFS. Ta średnioterminowa prognoza wciąż może się zmienić. Źródła: Onet, Guardian, Euronews, Farmer.pl, IMGW Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Przez dziewięć dni ulice należą do byków. Krwawa tradycja ponownie dzieli Hiszpanię
Przez dziewięć dni ulice Pampeluny ponownie wypełnią się tysiącami ubranych na biało i czerwono uczestników jednego z najsłynniejszych festiwali świata. Rozpoczęła się kolejna edycja San Fermín, której najbardziej rozpoznawalnym elementem są poranne gonitwy z bykami. Choć wydarzenie co roku przyciąga ponad milion turystów, od lat wywołuje także gorącą debatę na temat bezpieczeństwa i praw zwierząt.
W stolicy Nawarry rozpoczęły się obchody ku czci św. Fermina – patrona miasta, których tradycja sięga końca XVI wieku. Oficjalnym początkiem święta jest słynny chupinazo, czyli wystrzał rakiety z balkonu ratusza, po którym centrum Pampeluny zamienia się w morze białych strojów i czerwonych chust. Przez kolejne dziewięć dni miasto liczące około 200 tys. mieszkańców odwiedzą setki tysięcy gości z całego świata. Oprócz koncertów, parad, pokazów sztucznych ogni i wydarzeń religijnych największe emocje – i jednocześnie największe kontrowersje – tradycyjnie wzbudzają codzienne gonitwy z bykami oraz popołudniowe korridy. Historia festiwalu San Fermín. Jak narodziła się najsłynniejsza fiesta Hiszpanii? Korzenie San Fermín sięgają średniowiecza, choć festiwal w obecnej formie powstawał przez stulecia. Początkowo były to trzy odrębne wydarzenia: religijne uroczystości ku czci św. Fermina (pierwszego biskupa Amiens i współpatrona Nawarry), wrześniowe jarmarki przyciągające kupców z całego regionu oraz przepędzanie byków ulicami Pampeluny na arenę walk. Z czasem wszystkie te elementy zaczęły się przenikać, tworząc jedno z najbardziej charakterystycznych świąt w Europie. W 1591 roku, ze względu na niesprzyjającą pogodę i względy handlowe, zdecydowano o przeniesieniu obchodów z października na lipiec – i właśnie wtedy narodził się kalendarz obowiązujący do dziś. Symbolem fiesty stał się biały strój z czerwonymi dodatkami: chusta nawiązuje do męczeńskiej śmierci św. Fermina, natomiast charakterystyczny chupinazo oficjalnie otwiera dziewięć dni nieprzerwanego świętowania. Choć dziś San Fermín kojarzy się przede wszystkim z gonitwami byków, mieszkańcy Pampeluny podkreślają, że to przede wszystkim święto lokalnej tożsamości, obejmujące procesje religijne, koncerty, parady olbrzymich figur Gigantes y Cabezudos, pokazy fajerwerków oraz setki wydarzeń kulturalnych. Międzynarodową sławę festiwal zyskał dopiero w XX wieku, głównie za sprawą Ernesta Hemingwaya, który uwiecznił San Fermín w powieści „Słońce też wschodzi”. San Fermín 2026. Ranni po pierwszych gonitwach i kolejne protesty przeciw korridzie Tegoroczna edycja San Fermín potrwa do 14 lipca, a jej najbardziej charakterystycznym elementem (podobnie jak od stuleci) pozostają codzienne poranne encierros, czyli gonitwy z bykami organizowane od 7 do 14 lipca. Każdego dnia o godzinie 8:00 sześć byków przeznaczonych do wieczornej korridy oraz kilka prowadzących je wołów pokonuje liczącą około 850 metrów trasę przez wąskie uliczki starego miasta aż do areny Plaza de Toros. Cały bieg trwa zazwyczaj od dwóch do czterech minut, jednak dla tysięcy uczestników i widzów są to jedne z najbardziej emocjonujących chwil całego festiwalu. Mimo licznych zabezpieczeń wydarzenie niezmiennie wiąże się z dużym ryzykiem. Według informacji przekazywanych przez hiszpańskie służby medyczne oraz amerykańskie media, do środy rannych zostało co najmniej pięć osób, głównie w wyniku upadków i zderzeń z rozpędzonymi zwierzętami. W ponad stuletniej historii współczesnych gonitw życie straciło 16 uczestników, a ostatni śmiertelny wypadek odnotowano w 2009 roku. Z tego powodu organizatorzy każdego dnia przypominają o obowiązujących zasadach bezpieczeństwa i apelują, aby w biegu uczestniczyły wyłącznie osoby świadome zagrożenia oraz odpowiednio przygotowane. Równie głośno jak o samych gonitwach mówi się jednak o protestach przeciwko wykorzystywaniu zwierząt podczas święta. Dzień przed rozpoczęciem tegorocznego San Fermín (czyli w niedzielę 5 lipca) ulicami Pampeluny przeszła demonstracja zorganizowana przez obrońców praw zwierząt. Aktywiści, ubrani jedynie w białą bieliznę, pomalowani czerwoną farbą imitującą krew i wyposażeni w sztuczne bycze rogi, zwracali uwagę na los zwierząt wykorzystywanych podczas fiesty. Wśród protestujących znalazła się również osoba przebrana za Jezusa Chrystusa, a na transparentach pojawiały się hasła, m.in. „Bullfighting is a sin” („Walki byków to grzech”). Demonstranci podkreślali, że zwierzęta, które rano uczestniczą w gonitwach ulicami Pampeluny, jeszcze tego samego dnia giną podczas korridy. Ich zdaniem festiwal, słynący z muzyki, lokalnej kuchni i wielowiekowych tradycji, mógłby zachować swój wyjątkowy charakter również bez walk z bykami. Mimo narastającej krytyki San Fermín pozostaje jednym z największych wydarzeń kulturalnych i turystycznych w Hiszpanii, przyciągając co roku ponad milion odwiedzających z całego świata i generując wielomilionowe wpływy dla lokalnej gospodarki. Źródła: Euronews, Martin Cid Magazine, Deutsche Welle Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Prehistoryczna autostrada na Atlantyku. Co skandynawscy żeglarze sprzed 3000 lat robili w Hiszpanii?
Często uważamy, że starożytne społeczności Europy żyły w lokalnej izolacji, a wielkie, międzykontynentalne podróże morskie stały się możliwe dopiero w kolejnych epokach. To nie do końca prawda, a wiemy to dzięki analizom niezwykłej sztuki naskalnej z Półwyspu Iberyjskiego i Skandynawii. Okazuje się, że już 3000 lat temu wybrzeża Atlantyku łączyła tętniąca życiem, prehistoryczna „autostrada”, która służyła do wymiany technologii i wierzeń. Co przodkowie wikingów robili w Hiszpanii?
Archeolodzy z Uniwersytetu w Durham przeanalizowali petroglify z epoki brązu – naskalne rzeźby statków – zachowane na 12 stanowiskach w północno-zachodniej Iberii (dzisiejsza Hiszpania i Portugalia). Jak wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „PLOS One”, zestawienie iberyjskich znalezisk z udokumentowaną sztuką naskalną południowej Skandynawii (Dania i Szwecja) dostarczyło bezpośrednich dowodów na istnienie prehistorycznej sieci żeglugowej łączącej te odległe regiony. Hiszpanię regularnie odwiedzali skandynawscy żeglarze. Niezwykły transfer technologii po Atlantyku Archeolodzy wykorzystali wysoce szczegółowe skanowanie trójwymiarowe i modele przestrzenne iberyjskich rytów – wszystko po to, by dostrzec detale ukryte przez mrok dziejów i niewidoczne gołym okiem. Wyniki okazały się fascynujące. Statki uwiecznione na hiszpańskich i portugalskich skałach dzieliły ze skandynawskimi jednostkami uderzająco podobne cechy konstrukcyjne. Identyczne okazały się między innymi zdobienia dziobu i rufy (przypominające ptaki oraz formy w kształcie litery „S”), a także precyzyjnie odwzorowane olinowanie, systemy wioseł i elementy przypominające żagle. Na podstawie tych podobieństw naukowcy wydatowali iberyjskie rzeźby na lata 1300–800 p.n.e., co idealnie pokrywa się chronologicznie z okresem największego rozkwitu skandynawskich technologii morskich. Bez względu na to, czy petroglify te rzeźbili rdzenni, iberyjscy mieszkańcy adaptujący nordyckie innowacje, czy też odwiedzający te tereny skandynawscy żeglarze – dowodzi to istnienia niezwykle rozległej sieci żeglugowej. Obejmowała ona tysiące kilometrów surowych wód Oceanu Atlantyckiego, wyprzedzając podróże wikingów o niemal dwa tysiąclecia. Więcej niż tylko środek transportu Rozwój tych szlaków nie był przypadkowy. W epoce brązu wybrzeża Atlantyku stanowiły kluczową arterię handlową, którą transportowano cynę i miedź – kluczowe surowce do produkcji stopu dającego nazwę całej epoce. Badacze z Durham podkreślają jednak, że łodzie uwiecznione na skałach miały znaczenie nie tylko logistyczne. Znakomita większość zidentyfikowanych w Iberii petroglifów została celowo wyryta w krajobrazach morskich – w miejscach, z których roztaczał się widok na rzeki, zatoki lub otwarte morze. Co więcej, w pobliżu wyrytych kadłubów naukowcy zidentyfikowali wyraźne elementy kosmologiczne, takie jak krzyże słoneczne. Są bardzo charakterystyczne dla staronordyckiej ikonografii. Dowodzi to, że wraz z wiedzą inżynieryjną, prehistoryczni żeglarze przenosili na ogromne odległości również swoją mitologię i wierzenia, czyniąc ówczesną Europę o wiele bardziej połączonym i wielokulturowym światem, niż kiedykolwiek przypuszczaliśmy. Źródło: PLoS One Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Europejskie kurorty wprowadzają nowe opłaty. Turyści przecierają oczy ze zdumienia
Wakacje w najpopularniejszych europejskich kurortach od dawna nie należą do najtańszych. Rosnące ceny noclegów, restauracji i atrakcji turystycznych nie zniechęcają jednak podróżnych, którzy mimo problemów z overtourismem wciąż tłumnie odwiedzają najbardziej znane miejsca kontynentu. Coraz częściej na miejscu czekają na nich również mniej oczywiste wydatki, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych turystów.
Opłata klimatyczna czy kilkadziesiąt centów za skorzystanie z publicznej toalety zdążyły już stać się stałym elementem podróżowania po Europie. W niektórych miejscach lista dodatkowych kosztów jest jednak znacznie dłuższa. Na jednej z hiszpańskich plaż turyści płacą dziś za każdą minutę korzystania z prysznica, a w popularnych kurortach dodatkowe opłaty mogą obejmować m.in. lód do drinków, nakrycie stołu w restauracji, dodatkowy talerz, pościel czy korzystanie z leżaków. Hiszpańska plaża wprowadza opłaty za prysznic. Turyści są podzieleni Na jednej z najpopularniejszych plaż hiszpańskiego wybrzeża testowane jest rozwiązanie, które jeszcze kilka lat temu mogłoby wydawać się żartem. Na plaży Costa de la Luz w miejscowości Matalascañas w Andaluzji pojawił się inteligentny prysznic, z którego można korzystać dopiero po dokonaniu płatności. Opłata pobierana jest za czas korzystania z urządzenia, a płatności można dokonać zarówno za pomocą kodu QR, jak i gotówką. Według lokalnych mediów minuta korzystania z prysznica może kosztować około jednego euro, choć ostateczna cena ma zależeć od długości korzystania z instalacji. Oznacza to, że czteroosobowa rodzina chcąca spłukać z siebie słoną wodę i piasek po dniu spędzonym na plaży może wydać dodatkowo nawet kilka euro. Władze tłumaczą wprowadzenie rozwiązania koniecznością ograniczania zużycia wody i promowania bardziej odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych. Andaluzja od kilku lat zmaga się bowiem z okresami suszy, a problem niedoborów wody staje się coraz bardziej odczuwalny również w popularnych regionach turystycznych Hiszpanii. Pomysł wzbudził jednak spore kontrowersje zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów. Krytycy zwracają uwagę nie tylko na samą opłatę, ale również na konieczność korzystania ze smartfona na plaży. W mediach społecznościowych pojawiły się głosy, że podobne rozwiązania mogą przyczynić się do stopniowego „normalizowania płacenia za wszystko”, co jeszcze do niedawna pozostawało bezpłatnym elementem publicznej infrastruktury. Zwolennicy projektu przekonują z kolei, że jeśli system rzeczywiście pozwoli ograniczyć marnowanie wody, podobne rozwiązania mogą w przyszłości pojawić się również w innych europejskich kurortach. Lód do drinka, dodatkowy talerz i opłata za siedzenie. Takie dopłaty zaskakują turystów Płatny prysznic na hiszpańskiej plaży nie jest jedynym przykładem dodatkowych kosztów, które potrafią zaskoczyć europejskich turystów. Od lat emocje wzbudza przede wszystkim włoskie „coperto” – opłata doliczana do rachunku praktycznie automatycznie po zajęciu miejsca przy stoliku. W zależności od restauracji wynosi zazwyczaj od jednego do kilku euro za osobę i obejmuje między innymi nakrycie stołu, sztućce, serwetki, pieczywo czy niewielkie przekąski podawane przed posiłkiem. Dla mieszkańców Włoch jest to element lokalnej kultury gastronomicznej, jednak wielu zagranicznych turystów do dziś jest zaskoczonych widząc dodatkową pozycję na rachunku, zwłaszcza gdy nie zamawiali chleba czy oliwek przyniesionych przez obsługę. Coraz częściej dodatkowe opłaty pojawiają się również przy dzieleniu posiłków. W niektórych restauracjach w Austrii czy północnych Włoszech za dodatkowy talerz lub wspólne spożywanie jednego dania można zapłacić nawet kilka euro. Właściciele lokali tłumaczą takie rozwiązania rosnącymi kosztami prowadzenia działalności oraz próbą ograniczania sytuacji, w których kilka osób zamawia jedno danie zajmując stolik przez dłuższy czas. W 2023 roku szerokim echem odbiła się również historia z jeziora Como, gdzie jedna z restauracji doliczyła klientom dwa euro za przekrojenie kanapki na pół. Równie duże emocje wywołała sytuacja z Costa del Sol, gdzie turystka zapłaciła dodatkowe 50 centów za dwie kostki lodu dodane do mrożonej kawy. Właściciele lokalu tłumaczyli później, że klienci płacą nie tylko za sam lód, ale również za energię potrzebną do jego produkcji, obsługę oraz utrzymanie infrastruktury tuż przy plaży. Dla jednych to racjonalna odpowiedź na rosnące koszty prowadzenia biznesu, dla innych kolejny przykład tego, że europejskie wakacje coraz częściej wiążą się z wydatkami, których jeszcze kilka lat temu nikt nie brał pod uwagę. Leżak za kilkadziesiąt euro i dopłata za ręczniki. Takie koszty potrafią zaskoczyć Dodatkowe opłaty coraz częściej pojawiają się również tam, gdzie turyści najmniej się ich spodziewają. Jednym z najlepszych przykładów są popularne europejskie plaże, na których samo wejście na piasek pozostaje bezpłatne, ale korzystanie z infrastruktury potrafi znacząco podnieść koszt wypoczynku. W hiszpańskiej Palmie na Majorce ceny standardowego zestawu obejmującego leżak i parasol wzrosły w ostatnich latach z sześciu do dziesięciu euro za dzień. Znacznie droższe są jednak usługi premium. Wynajęcie bardziej komfortowych leżaków może kosztować nawet 45 euro dziennie, a za modne łóżka balijskie z baldachimem trzeba zapłacić nawet 70 euro. W praktyce oznacza to, że jednodniowy wypoczynek na plaży dla pary lub rodziny może generować koszty porównywalne z ceną noclegu poza sezonem. Podobne niespodzianki zdarzają się również po przyjeździe do hotelu lub apartamentu. Choć większość podróżnych zakłada, że ręczniki i pościel są standardowym elementem wyposażenia pokoju, w części obiektów – szczególnie apartamentów wakacyjnych i mieszkań wynajmowanych krótkoterminowo – za ich udostępnienie trzeba zapłacić oddzielnie. Dotyczy to zwłaszcza niektórych ofert we Włoszech, gdzie opłata za komplet pościeli i ręczników dla kilku osób może wynieść kilkadziesiąt euro za cały pobyt. Informacje o takich kosztach zwykle znajdują się w regulaminie lub szczegółach rezerwacji, jednak łatwo je przeoczyć podczas szybkiego porównywania cen noclegów. To właśnie dlatego eksperci coraz częściej zalecają dokładne sprawdzanie warunków rezerwacji i lokalnych zasad jeszcze przed wyjazdem. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której atrakcyjna na pierwszy rzut oka oferta okazuje się znacznie droższa po doliczeniu wszystkich dodatkowych opłat. Źródło: Daily Mail Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Stadion Realu Madryt zachwyca rozmachem. To jedna z ikon współczesnej stolicy Hiszpanii
Stadion Realu Madryt to obecnie nie tylko „dom Królewskich”, ale także wielofunkcyjny obiekt rozrywkowo-sportowy. Dzięki połączeniu innowacyjnej inżynierii z luksusową ofertą komercyjną powstała jedna z największych atrakcji turystycznych współczesnego Madrytu. Najsłynniejsza ze wszystkich hiszpańskich aren zmagań piłkarskich przyciąga przyjezdnych z całego świata, nie tylko fanów sportu, ale także miłośników muzyki i wielkich widowisk, pasjonatów architektury i poszukiwaczy ciekawych miejsc.
Spis treści: Strategiczna lokalizacja w dystrykcie Chamartín Od skromnych początków do nowoczesnej areny Przebudowa 2019–2024 Bernabéu jako atrakcja turystyczna Stadion, na którym Real Madryt rozgrywa domowe mecze, już w XX wieku należał do największych atrakcji turystycznych stolicy Hiszpanii. Dzięki spektakularnej przebudowie, zrealizowanej w latach 2019–2024, „mekka futbolu” zaczęła generować rekordowe przychody, deklasując pod tym względem wiele słynnych obiektów o wyjątkowej wartości historycznej i kulturowej. Strategiczna lokalizacja w dystrykcie Chamartín Stadion Realu Madryt zajmuje kluczowy kwartał w dzielnicy Chamartín, ograniczony od zachodu przez Paseo de la Castellana – najważniejszą arterię komunikacyjną miasta – a z pozostałych stron, przez ulice Concha Espina, Padre Damián i Rafael Salgado. Wybór tego miejsca w latach 40. XX wieku, gdy Madryt dopiero zaczynał swoją ekspansję na północ, był ruchem wizjonerskim, który pozwolił klubowi stać się integralną częścią nowoczesnego centrum biznesowego stolicy. Chamartín charakteryzuje się unikatowym połączeniem luksusowych stref mieszkalnych, biurowców klasy premium i placówek dyplomatycznych. Obecność stadionu w tym otoczeniu stymuluje lokalną gospodarkę, tworząc symbiotyczną relację między sportem a biznesem. Od skromnych początków do nowoczesnej areny Historia obecności Realu Madryt w Chamartín sięga 1924 roku, kiedy klub przeniósł się na Campo de Chamartín, mogący pomieścić 15 000 widzów (w tamtym czasie Chamartín de la Rosa było jeszcze samodzielną gminą). Obiekt ten, niemal zniszczony podczas hiszpańskiej wojny domowej, przestał wystarczać ambicjom Santiago Bernabéu, który objął prezesurę w 1943 roku. Dostrzegając potencjał w powiększającej się populacji Madrytu, prezes sformułował wizję budowy gigantycznego stadionu, który miał stać się fundamentem finansowej potęgi klubu poprzez wpływy z biletów. W 1944 roku klub zakupił 5 hektarów ziemi przylegającej do starego obiektu. Budowa, prowadzona przez firmę Huarte y Compañía, trwała trzy lata i wiązała się z ogromnymi wyzwaniami finansowymi, rozwiązanymi m.in. poprzez emisję obligacji zabezpieczonych hipotecznie. Inauguracja Nuevo Estadio Chamartín nastąpiła 14 grudnia 1947 roku meczem przeciwko portugalskiemu Os Belenenses (zwycięstwo 3:1). Pierwszą historyczną bramkę zdobył Sabino Barinaga. W momencie otwarcia stadion dysponował nowatorskimi na owe czasy udogodnieniami: ambulatorium z salą operacyjną, sześciołóżkową salą chorych i specjalnym pomieszczeniem dla zatrzymanych przez służby porządkowe. W 1955 roku zgromadzenie członków klubu (socios) zdecydowało o zmianie nazwy na Estadio Santiago Bernabéu, honorując prezesa, który w ciągu dekady uczynił z Realu Madryt europejskiego giganta. Już wtedy rozpoczęła się pierwsza faza rozbudowy, zmierzająca do zwiększenia pojemności do niebotycznego poziomu 125 000 widzów, co uczyniło madrycki stadion największą areną powstającego wówczas Pucharu Europy. Kluczowe modernizacje Ewolucja stadionu dotyczyła przede wszystkim zwiększenia pojemności i dostosowania obiektu do zmieniających się wymogów bezpieczeństwa: 1954 rok – dobudowano drugi i trzeci amfiteatr od strony wschodniej; 1982 rok – stadion został zmodernizowany na potrzeby mistrzostw świata. Kosztem 700 milionów peset dodano zadaszenie trybun i pierwsze telebimy. Zainstalowano system oświetlenia i przebudowano strefy prasowe i szatnie; 1992–1994 – aby uniknąć zmniejszenia pojemności przy przejściu na miejsca siedzące, dobudowano trzeci i czwarty poziom trybun od strony zachodniej i na łukach. Wzniesiono wówczas cztery charakterystyczne wieże narożne; 2001–2006 – skupiono się na domknięciu struktury stadionu od strony wschodniej, modernizacji lóż VIP i instalacji ogrzewania trybun, co pozwoliło UEFA przyznać obiektowi status stadionu „Elite” w 2007 roku. Przebudowa 2019–2024 Najnowsza rekonstrukcja stadionu, zakończona oficjalnie w 2024 roku, pochłonęła niemal 2 miliardy euro. Prace miały na celu nie tylko odświeżenie estetyki, ale przede wszystkim wprowadzenie multifunkcjonalności. Zespół architektów z L35 Architects, gmp Architekten i Ribas & Ribas stworzył projekt, który ukrywa betonowy brutalizm lat 40. pod nowoczesną metalową powłoką. Innowacje inżynieryjne Fundamentem nowej koncepcji Bernabéu jest system chowanej murawy o nazwie Hypogea. Boisko zostało podzielone na sześć podłużnych segmentów, każda o masie 1500 ton, które mogą zostać przesunięte i schowane w pionowym szybie o głębokości ok. 25 metrów pod trybuną zachodnią. Wewnątrz tego podziemnego kompleksu trawa jest poddawana ciągłej pielęgnacji przy użyciu oświetlenia LED, systemów nawadniania i precyzyjnej klimatyzacji. Cały proces transformacji stadionu z trybu meczowego na eventowy trwa mniej niż 5 godzin. Drugim filarem modernizacji jest chowany dach, wykonany z nowoczesnej membrany PTFE. Konstrukcja ta pozwala na pełne domknięcie obiektu w czasie 15–20 minut. W połączeniu z nową fasadą, złożoną z 7500 stalowych listew w kształcie litery V, stadion zyskał wyjątkową właściwość – może być wentylowany naturalnie, a jednocześnie służyć jako gigantyczna powierzchnia do projekcji multimedialnych. Bernabéu jako atrakcja turystyczna Zwiedzanie stadionu, który w 2025 roku przyjął skróconą nazwę „Bernabéu”, odbywa się zazwyczaj w trybie samodzielnym, co pozwala turystom na spędzenie dowolnej ilości czasu w najważniejszych sekcjach. Do głównych przystanków trasy należą: punkt widokowy – z 10. piętra można objąć wzrokiem całą geometrię trybun i ogrom konstrukcji dachu; muzeum i sala trofeów – znajdują się repliki wszystkich pucharów Ligi Mistrzów, trofea krajowe i nagrody indywidualne piłkarzy. Wystawa obejmuje także historyczny sprzęt z lat 50. i interaktywne statystyki obecnych zawodników; strefa szatni i tunel – na Bernabéu turyści mają rzadką okazję zajrzenia do szatni gospodarzy, gdzie szafki są oznaczone nazwiskami gwiazd, a następnie przejścia tunelem bezpośrednio w stronę murawy; ławki rezerwowych i murawa – można zejść na poziom murawy i zajęcia miejsca na fotelach technicznych. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Ceuta – hiszpańskie miasto w Afryce i jedna z najbardziej niezwykłych granic Europy
Ceuta jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na mapie Europy i Afryki. To niewielkie hiszpańskie miasto położone na północnym wybrzeżu kontynentu afrykańskiego, otoczone terytorium Maroka. Choć geograficznie znajduje się w Afryce, formalnie należy do Hiszpanii i jednocześnie pozostaje częścią Unii Europejskiej. Właśnie tutaj przebiega jedna z najbardziej nietypowych granic współczesnego świata.
Spis treści: Gdzie leży Ceuta? Miasto starsze niż wiele europejskich państw Dlaczego Ceuta należy do Hiszpanii? Miasto wielu kultur i religii Fortyfikacje, zabytki i przyroda Ceuty Ceuta przyciąga uwagę nie tylko geopolitycznym położeniem. Jej historia obejmuje ponad dwa i pół tysiąca lat, a przez miasto przewinęli się Fenicjanie, Rzymianie, Arabowie, Portugalczycy i Hiszpanie. W efekcie miasto zachowało wyraźnie wielowarstwowy charakter, widoczny zarówno w strukturze kulturowej, jak i religijnej oraz w architekturze, która łączy różne epoki i tradycje basenu Morza Śródziemnego. Gdzie leży Ceuta? Ceuta znajduje się na północnym krańcu Afryki, przy Cieśninie Gibraltarskiej. Od hiszpańskiego wybrzeża dzieli ją zaledwie około 22 km, natomiast od strony lądowej graniczy z Marokiem. Powierzchnia miasta wynosi niespełna 20 kilometrów kwadratowych, co czyni ją jednym z najmniejszych terytoriów administracyjnych Hiszpanii. Mimo niewielkich rozmiarów położenie Ceuty miało od wieków ogromne znaczenie strategiczne. Kto kontrolował Ceutę, ten zyskiwał wpływ na ruch morski pomiędzy Morzem Śródziemnym a Oceanem Atlantyckim. Miasto zajmuje skalisty półwysep wysunięty w stronę cieśniny. Na zachodzie teren staje się bardziej górzysty i przechodzi w pasmo Rif, natomiast od strony morza dominują strome zbocza i naturalne punkty obserwacyjne. Miasto starsze niż wiele europejskich państw Początki osadnictwa w tym miejscu sięgają pierwszego tysiąclecia p.n.e. Feniccy kupcy założyli tu ważny punkt handlowy, korzystając z dogodnego położenia między Afryką a Europą. Kartagińczycy nazywali miejscowość Abyla (Abila). Później obszar znalazł się pod wpływem Imperium Rzymskiego, które nadało mu nazwę na Ad Septem Fratres, czyli „Siedmiu Braci”. Nazwa odnosiła się do wzgórz dominujących nad okolicą. W okresie rzymskim Ceuta była dobrze rozwiniętym ośrodkiem handlowym, utrzymującym intensywne kontakty z Półwyspem Iberyjskim. Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego miasto przechodziło kolejno pod panowanie Wandalów, Bizancjum i Wizygotów. Na początku VIII wieku zostało włączone do świata islamu i przez stulecia pozostawało ważnym portem arabskim. W średniowieczu Ceuta była jednym z kluczowych punktów kontrolujących ruch statków przez Cieśninę Gibraltarską. O wpływy w mieście rywalizowały zarówno państwa północnoafrykańskie, jak i potęgi chrześcijańskie po drugiej stronie morza. Dlaczego Ceuta należy do Hiszpanii? Historia przynależności państwowej miasta jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. W 1415 roku Ceutę zdobyli Portugalczycy. Wydarzenie to uznawane jest przez wielu historyków za symboliczny początek portugalskiej ekspansji zamorskiej i epoki wielkich odkryć geograficznych. Gdy pod koniec XVI wieku doszło do unii personalnej Portugalii i Hiszpanii, Ceuta znalazła się pod wspólnym panowaniem obu koron. Kiedy w 1640 roku Portugalia odzyskała niepodległość, mieszkańcy miasta opowiedzieli się za pozostaniem przy Hiszpanii. Ostatecznie status Ceuty jako terytorium hiszpańskiego został potwierdzony traktatem lizbońskim z 1668 roku. Od tego czasu pozostaje ona częścią Hiszpanii, choć jej położenie geograficzne nieustannie budzi zainteresowanie i kontrowersje. Czy Ceuta należy do Unii Europejskiej? Tak. Ceuta jest częścią Hiszpanii, a więc również częścią Unii Europejskiej. Oznacza to, że obowiązuje tam prawo unijne, mieszkańcy są obywatelami UE, a euro pełni funkcję oficjalnej waluty. Jednocześnie miasto posiada pewne szczególne rozwiązania gospodarcze i podatkowe wynikające z jego wyjątkowego położenia. Granica między Ceutą a Marokiem jest jedną z zewnętrznych granic Unii Europejskiej. W ostatnich dekadach stała się ona symbolem współczesnych wyzwań migracyjnych, szczególnie w kontekście presji migracyjnej z Afryki. Ceuta i Maroko – źródło wieloletniego sporu Mimo że Ceuta znajduje się pod hiszpańską administracją od kilku stuleci, jej status pozostaje przedmiotem sporów dyplomatycznych. Maroko uważa miasto za obszar, który powinien zostać włączony do terytorium państwa marokańskiego. Hiszpania konsekwentnie odrzuca te roszczenia, argumentując, że Ceuta stanowi integralną część kraju od setek lat i nie jest kolonią w rozumieniu współczesnego prawa międzynarodowego. Dla większości mieszkańców miasta kwestia przynależności państwowej nie budzi większych wątpliwości. Badania opinii publicznej regularnie pokazują, że dominują zwolennicy utrzymania obecnego statusu. Miasto wielu kultur i religii Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Ceuty jest jej różnorodność kulturowa. W mieście żyją obok siebie społeczności chrześcijańskie i muzułmańskie, a także mniejsze grupy Żydów sefardyjskich oraz Hindusów. Taki układ jest rezultatem wielowiekowej historii handlu i migracji. Na ulicach można dostrzec zarówno kościoły, jak i meczety. W lokalnej kulturze widoczne są wpływy hiszpańskie, arabskie i północnoafrykańskie. To właśnie ta mieszanka sprawia, że Ceuta różni się od większości hiszpańskich miast. Fortyfikacje, zabytki i przyroda Ceuty Przez stulecia Ceuta była przede wszystkim twierdzą. Nic więc dziwnego, że najcenniejsze zabytki miasta związane są z wojskową przeszłością. Szczególne wrażenie robią monumentalne mury obronne otaczające historyczne centrum. Ich najstarsze fragmenty powstały jeszcze w okresie arabskim, natomiast obecny wygląd jest efektem zmian przeprowadzonych przez Portugalczyków i Hiszpanów. Wśród najciekawszych obiektów znajdują się: Królewskie Mury Obronne z fosą przecinającą przesmyk półwyspu, katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z niewielkim muzeum katedralnym, zabytkowe łaźnie arabskie, góra Monte Hacho z rozległą panoramą cieśniny. Ceuta i legendarne Słupy Heraklesa Położenie miasta od wieków pobudzało wyobraźnię żeglarzy i geografów. W starożytności okolice Cieśniny Gibraltarskiej utożsamiano z legendarnymi Słupami Heraklesa, które wyznaczały granicę znanego świata. Jednym z kandydatów do miana południowego filaru jest właśnie wzgórze Monte Hacho górujące nad Ceutą. Niezależnie od historycznej prawdziwości tej teorii, miejsce rzeczywiście robi imponujące wrażenie. Przy dobrej pogodzie można stąd obserwować zarówno wybrzeże Hiszpanii, jak i znaczną część północnego Maroka. Przyroda na styku Europy i Afryki Choć Ceuta kojarzy się przede wszystkim z historią i polityką, jej walory przyrodnicze są równie interesujące. Położenie przy zachodnim krańcu Morza Śródziemnego sprawia, że przez okolicę przebiega jeden z najważniejszych szlaków migracji ptaków między Europą a Afryką. Każdej wiosny i jesieni można obserwować tysiące bocianów oraz licznych gatunków ptaków drapieżnych, które regularnie pokonują cieśninę. Klimat jest typowo śródziemnomorski. Lata są ciepłe i suche, natomiast zimy łagodne. Dzięki bliskości morza amplitudy temperatur pozostają stosunkowo niewielkie przez cały rok. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Historia kontrowersyjnego odłamu katolicyzmu
W niewielkiej miejscowości El Palmar de Troya w Andaluzji znajduje się siedziba jednej z najbardziej niezwykłych wspólnot religijnych współczesnej Europy. Jej członkowie są przekonani, że po śmierci Pawła VI prawdziwy Kościół katolicki utracił swoją siedzibę w Rzymie, a jego centrum zostało ustanowione w El Palmar de Troya. Wspólnota ma własnych papieży, własną wersję Biblii i rozbudowany zbiór zasad regulujących codzienne życie wiernych.
Spis treści: Jak powstał kościół palmariański? Własna Biblia i własna historia chrześcijaństwa Surowe zasady życia codziennego Ilu wiernych liczy Kościół palmariański? Kościół palmariański to chrześcijańska wspólnota religijna powstała w Hiszpanii na tle wydarzeń związanych z domniemanymi objawieniami maryjnymi w miejscowości El Palmar de Troya niedaleko Sewilli. Oficjalnie funkcjonuje pod nazwą Kościół Jeden, Święty, Katolicki, Apostolski i Palmariański, podkreślając w ten sposób przekonanie swoich członków, że reprezentuje autentyczną kontynuację Kościoła założonego przez Chrystusa. Jak powstał kościół palmariański? Początki ruchu sięgają 1968 roku, kiedy pojawiły się relacje o nadprzyrodzonych wizjach na prywatnym terenie w Andaluzji. W kolejnych latach miejsce zaczęło przyciągać pielgrzymów, a jednym z najbardziej znanych wizjonerów stał się Clemente Domínguez y Gómez. To właśnie wokół jego osoby ukształtowała się później odrębna struktura kościelna. Dziś palmariański kościół katolicki uznaje siebie za jedyny prawdziwy Kościół katolicki na świecie, odrzucając zwierzchnictwo Watykanu i kolejnych papieży wybranych po śmierci Pawła VI. Historia wspólnoty jest nierozerwalnie związana z przemianami zachodzącymi w Kościele katolickim po Soborze Watykańskim II. Dla wielu tradycjonalistów reformy liturgiczne i otwarcie na dialog międzyreligijny były zmianami idącymi zbyt daleko. W takim klimacie rozwijał się ruch z El Palmar de Troya. Clemente Domínguez twierdził, że ma wizje Chrystusa, Maryi oraz licznych świętych. Według jego relacji niebo miało ostrzegać przed kryzysem Kościoła i odejściem od prawdziwej wiary. Po śmierci papieża Pawła VI w 1978 roku Domínguez ogłosił, że został mistycznie wybrany przez samego Chrystusa na następcę św. Piotra. Przyjął imię Grzegorz XVII. Od tego momentu ruch przestał być jedynie grupą skupioną wokół objawień. Stał się niezależnym Kościołem z własną hierarchią, duchowieństwem oraz rozbudowanym systemem teologicznym. Co Kościół Katolicki mówi o Kościele Palmariańskim? Stanowisko Kościoła katolickiego wobec palmariańczyków jest jednoznaczne. Watykan nie uznaje ważności ich roszczeń do papiestwa ani twierdzenia, że Stolica Apostolska została przeniesiona do Hiszpanii. Nie uznaje również Palmariańskiego Kościoła jako części Kościoła katolickiego. Z perspektywy Rzymu wspólnota pozostaje poza jednością z Kościołem. Dotyczy to zarówno jej hierarchii, jak i nauczania rozwijanego od końca lat 70. XX wieku. Własna Biblia i własna historia chrześcijaństwa Wielu nowych ruchów religijnych nie tworzy własnych świętych ksiąg. W przypadku Palmariańczyków sytuacja wygląda jednak inaczej. Na przełomie XX i XXI wieku wspólnota opublikowała własną wersję Biblii, określaną jako Świętą Biblię Palmariańską. Tekst ten nie jest zwykłym tłumaczeniem ksiąg zawartych w Starym i Nowym Testamencie. Zawiera liczne interpretacje, dodatki oraz zmiany wynikające z przekonania, że wcześniejsze przekazy zostały zniekształcone. W efekcie powstał tekst znacząco różniący się od Biblii używanej przez katolików, prawosławnych czy protestantów. Szczególna rola Maryi i świętego Józefa Jednym z najbardziej widocznych elementów duchowości palmariańskiej jest wyjątkowo silny kult maryjny. W nauczaniu wspólnoty Maryja zajmuje miejsce jeszcze bardziej eksponowane niż w tradycyjnym katolicyzmie. Palmariańscy papieże ogłosili szereg dodatkowych dogmatów dotyczących Matki Bożej. Wierni podkreślają jej szczególną rolę w historii zbawienia oraz pośrednictwo między człowiekiem a Bogiem. Podobnie rozbudowany został kult świętego Józefa. Wspólnota przypisuje mu wyjątkową pozycję w dziejach chrześcijaństwa, a część nauk dotyczących jego życia wykracza poza tradycyjne nauczanie Kościoła katolickiego. Własne święta i tysiące nowych świętych Jednym z najbardziej zaskakujących elementów działalności Palmariańczyków jest ogromna liczba kanonizacji dokonanych przez ich papieży. Wspólnota ogłosiła świętymi tysiące osób, w tym postacie historyczne, monarchów, duchownych oraz osoby związane z hiszpańskim katolicyzmem. Wśród kanonizowanych znaleźli się między innymi Ojciec Pio, Karol Wielki, Izabela I Katolicka, Krzysztof Kolumb oraz generał Francisco Franco, którego uznano także za współpatrona Hiszpanii. Palmariańczycy wynieśli na ołtarze również osoby związane z historią Hiszpanii, katolicyzmu oraz własnego ruchu religijnego. Część tych osób nigdy nie została kanonizowana przez Kościół rzymskokatolicki, co dobrze pokazuje, jak bardzo palmariańska wizja świętości odbiega od tradycyjnych procedur kanonizacyjnych. W efekcie palmariański kalendarz liturgiczny znacząco różni się od kalendarza Kościoła rzymskokatolickiego i odzwierciedla własną interpretację historii chrześcijaństwa. Surowe zasady życia codziennego To właśnie codzienne reguły życia sprawiają, że wspólnota często staje się przedmiotem zainteresowania mediów i badaczy religii. Wielu obserwatorów uważa je za najbardziej kontrowersyjny element funkcjonowania Kościoła palmariańskiego. Przez lata wiernych obowiązywał rozbudowany zbiór zasad regulujących nie tylko praktyki religijne, ale również życie prywatne. Członkowie wspólnoty nie mogli uczestniczyć w nabożeństwach innych wyznań, głosować w wyborach ani odwiedzać miejsc uznawanych za nieodpowiednie, takich jak plaże, publiczne kąpieliska, dyskoteki czy kluby nocne. Szczególnie restrykcyjne były przepisy dotyczące kontaktów z osobami spoza wspólnoty. Wiernych zachęcano do ograniczania relacji z nie-palmariańczykami, a kontakty z byłymi członkami Kościoła były zakazane. W niektórych okresach nakazywano nawet usuwanie fotografii osób, które opuściły wspólnotę. Kontrowersje budziły również zakazy dotyczące codziennego życia rodzinnego. Kościół sprzeciwiał się antykoncepcji, edukacji seksualnej oraz związkom z osobami spoza wspólnoty. W przeszłości wiernym nakazywano także rezygnację z telewizji, telefonów komórkowych i internetu, które uznawano za zagrożenie dla wiary i moralności. Część tych ograniczeń została później złagodzona, jednak nadal obowiązuje wiele zasad odróżniających palmariańczyków od większości współczesnych wspólnot chrześcijańskich. Ilu wiernych liczy Kościół palmariański? Informacje dotyczące liczebności wspólnoty są ograniczone, ponieważ organizacja nie publikuje szczegółowych danych statystycznych. Szacunki publikowane przez badaczy nowych ruchów religijnych sugerują, że wspólnota liczyła w 2011 roku około półtora tysiąca wiernych na całym świecie. Najwięcej z nich mieszkało w Hiszpanii, Irlandii, Niemczech oraz niektórych krajach Ameryki Łacińskiej. Nowsze dane są trudne do zweryfikowania, a część obserwatorów przypuszcza, że liczba wyznawców mogła w kolejnych latach ulec zmniejszeniu. Choć liczebnie jest to niewielka grupa, jej historia pozostaje wyjątkowym przykładem tego, jak z lokalnych objawień może powstać międzynarodowa wspólnota religijna posiadająca własnego papieża, własne święte księgi i własną interpretację dziejów chrześcijaństwa. Kościół palmariański w Polsce Brakuje wiarygodnych danych dotyczących liczby wyznawców w Polsce. Można przypuszczać, że jest to niewielka grupa, funkcjonująca głównie poza zainteresowaniem opinii publicznej. Brakuje również informacji o stałych miejscach kultu czy rozbudowanych strukturach organizacyjnych porównywalnych z tymi działającymi w Hiszpanii. W dokumentach kościelnych pojawiają się jednak wzmianki wskazujące, że Kościół palmariański w Polsce funkcjonował już pod koniec XX wieku. Wspólnota wymieniała Polskę wśród krajów, w których znajdowali się jej wierni. Nie oznacza to jednak widocznej obecności publicznej. W przeciwieństwie do Hiszpanii, działalność Palmariańczyków nad Wisłą pozostaje praktycznie niewidoczna. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wielodniowy trekking w Europie bez namiotu. 5 tras z doskonałą bazą noclegową
Kilkudniowy trekking w Europie wcale nie musi oznaczać spania pod namiotem. Oto subiektywny ranking najpiękniejszych szlaków, które gwarantują miękkie łóżko i dach nad głową.
Spis treści: South West Coast Path, Anglia El Camino de Santiago, Portugalia i Hiszpania Tour of Monte Rosa, Szwajcaria i Włochy Berliner Höhenweg, Austria Alta Via 1, Włochy Kilkudniowa wędrówka to bardzo szczególny rodzaj wyzwania. Wymagania stawiane ciału i umysłowi kumulują się dzień po dniu, a aby mierzyć się z nimi w możliwie najlepszej formie, ważne jest, by każdej nocy naprawdę odpocząć. Łatwiej to osiągnąć pod dachem niż trzepoczącym płótnem namiotu – poza tym w niektórych chronionych krajobrazach biwakowanie na dziko jest zabronione. Na szczęście w Europie jest sporo schroniskich górskich, hosteli dla pielgrzymów i hoteli położonych tuż przy szlakach. Wiele wyjątkowych miejsc noclegowych znajduje się w Alpach – choć, jak przekonasz się z naszego przewodnika, nie wszystkie. South West Coast Path, Anglia Na początku może się to wydawać szaleństwem – 1014 kilometrów marszu po plażach i ścieżkach wśród klifów, pełnych podejść i zejść, wijących się przez jedne z najpopularniejszych nadmorskich miejscowości Anglii. Im lepiej jednak poznaje się South West Coast Path, tym bardziej trasa zaczyna kusić – zwłaszcza w Kornwalii. To tutaj znajdują się najwyższe klify i najbardziej dziewicze krajobrazy, a także głębokie warstwy kultury i historii. Surfing, dawne kopalnie cyny, celtyckie grodziska, sztuka współczesna w St Ives – wszystko to nada twojej wędrówce zupełnie nową perspektywę. A po drodze trafisz na rewelacyjne puby i pensjonaty B&B, które zapewnią ci wygodę i serdeczną atmosferę. W większości rejonów transport publiczny pozwala wybierać konkretne odcinki trasy zgodnie z własnymi zainteresowaniami i apetytem na bardziej wymagające ścieżki. W gruncie rzeczy, jeśli ominiesz ruchliwe okresy szkolnych wakacji, rozsądnie rozłożysz siły i z dużym wyprzedzeniem zarezerwujesz noclegi, jedynym prawdziwym wyzwaniem okaże się pogoda. Bądź gotów porzucić plany na dzień lub dwa – albo złapać autobus – jeśli nadejdzie porządny atlantycki sztorm. Droga św. Jakuba (El Camino de Santiago), Portugalia i Hiszpania Dróg prowadzących do Santiago de Compostela jest więcej, niż nawet najbardziej oddany pielgrzym zdołałby przejść w ciągu życia – grubo ponad 250. Jeśli jednak masz zmierzyć się tylko z jednym camino – bo tak powszechnie nazywa się te szlaki – nie zakładaj z góry, że musi to być ten najpopularniejszy. Ostatnie około 97 kilometrów szlaku Camino Francés, wiodącego na zachód do miasta, może być niezwykle towarzyskim doświadczeniem. Jeśli jednak kieruje tobą raczej ciekawość niż religijna gorliwość, a krajobraz i historia interesują cię równie mocno jak rozwój duchowy, warto rozważyć śródlądową wersję Camino Portugués. Rozpoczynająca się w Porto trasa liczy około 240 kilometrów i zajmuje od 10 do 13 dni. Jest dobrze obsługiwana przez niedrogie hostele dla pielgrzymów, znane jako albergues. Jej prawdziwa atrakcyjność tkwi jednak w połączeniu bujnych, zielonych krajobrazów z niewielkimi, lecz historycznymi miasteczkami, takimi jak średniowieczne Barcelos czy ufortyfikowane Tui. To także bardziej zacieniony sposób dotarcia do Santiago – co ma kluczowe znaczenie, jeśli rozważasz przejście tej trasy latem. Tour of Monte Rosa, Szwajcaria i Włochy Każdego sezonu klasyczny Tour du Mont Blanc pokonuje około 20–25 tys. wędrowców – to naprawdę dużo osób na wąskich ścieżkach okrążających jeden masyw. Jeśli szukasz spokojniejszej i bardziej kameralnej pętli, spróbuj obejść drugi najwyższy masyw Alp – Monte Rosę. Pełna trasa obejmuje przejście przez lodowiec powyżej Zermatt, którego nie należy podejmować bez przewodnika wysokogórskiego. Można je jednak ominąć, wjeżdżając kolejką linową do pierwszego miejsca noclegowego. Dalsza część tej 160-kilometrowej trasy, której przejście zajmuje od 8 do 10 dni, jest dość prosta – pod warunkiem że nie masz lęku wysokości i pewnie stawiasz kroki. Po drodze nieczynne poza sezonem narciarskim kurorty w kilku dolinach oferują luksusowe alternatywy noclegowe wobec bardziej podstawowych schronisk górskich. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z alpejskim trekkingiem, najlepiej dołączyć do wycieczki z przewodnikiem, organizowanej m.in. przez firmy KE Adventure Travel i Walkers Britain. Niezależnie od wybranego wariantu możesz spodziewać się nieprzerwanego spektaklu zachwycających krajobrazów od startu aż po samą metę. Berliner Höhenweg, Austria Nikt nie buduje schronisk górskich tak jak Austriacy, o czym przekonasz się na własnej skórze, wyruszając na Berliner Höhenweg. Ta około 80-kilometrowa, ośmiodniowa trasa prowadzi przez smagane wiatrem Alpy Zillertalskie na wschód od Innsbrucka. Na jej trasie znajduje się sieć schronisk, która zaczęła powstawać już w 1879 roku. Większość z nich leży powyżej 2000 m n.p.m.; wszystkie osiem obiektów jest dobrze wyposażonych i sprawnie zorganizowanych, ale najstarsze z nich, Berliner Hütte, rozrosło się do rozmiarów prawdziwego górskiego kolosa. Przed wyruszeniem na szlak warto pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, aby mieć pewność miejsca do spania, noclegi należy rezerwować co najmniej sześć miesięcy przed przyjazdem. Po drugie, choć wędruje się tu od dawna, ta trasa wcale nie jest spacerkiem. Kilka odcinków, zwłaszcza podczas przekraczania przełęczy Friesenbergscharte na wysokości 2910 m n.p.m., wymaga umiejętności wspinaczkowych i dobrego poczucia równowagi nad stromymi urwiskami. Oczywiście dodaje to trasie dramaturgii i emocji, ale warto zabrać podstawowy sprzęt via ferrata – uprząż oraz lonża zakończona karabinkami – aby móc wpinać się w stalowe liny zabezpieczające niektóre z najtrudniejszych fragmentów. Alta Via 1, Włochy Pod względem czysto wizualnego zachwytu trudno przebić włoskie Dolomity. Te strzeliste skalne cytadele stanowią tło dla legendarnego szlaku Alta Via 1, który ciągnie się przez około 120 kilometrów – od jeziora Lago di Braies (znanego również jako Pragser Wildsee) na północy, aż po niepozorny przystanek autobusowy na drodze do Belluno na południu. Szlak, choć wymagający, nie jest techniczny, a po drodze nie brakuje schronisk górskich. Sprawni i doświadczeni piechurzy mogliby pokonać go w 7 dni intensywnego marszu, ale oznaczałoby to rezygnację z wielu przyjemności, jakie oferuje ten niezwykły region. Choć leży on w całości we Włoszech, to przecina trzy odrębne obszary kulturowe i językowe. Wędrówkę zaczynasz w otoczeniu niemieckojęzycznych mieszkańców Tyrolu Południowego, kończysz wśród Włochów w Veneto, a pośrodku mijasz ojczyznę Ladynów, z których około 30 000 wciąż posługuje się całkowicie odrębnym językiem. Dziś Dolomity mają też wyraźnie gastronomiczny charakter. Jeśli brzmi to jak świetny pretekst do zboczenia ze szlaku – na przykład do urokliwego San Cassiano lub Cortiny d’Ampezzo, zwanej „Królową Dolomitów” – z powodzeniem możesz wydłużyć całą wyprawę nawet do dwóch tygodni. Źródło: National Geographic
W tej świątyni futbolu bije serce Katalonii. Architektoniczny i kulturowy fenomen Camp Nou
Ryk stu tysięcy gardeł wibruje w gęstym od emocji powietrzu. Zapach świeżo skoszonej trawy miesza się z gwarem trybun, które z minuty na minutę zamieniają się w gigantyczną, pulsującą mozaikę w barwach blaugrany. Kiedy rozpoczyna się legendarne El Clásico, czas na chwilę staje w miejscu. Jednak Camp Nou to coś znacznie więcej niż tylko arena sportowych zmagań. To monumentalny pomnik architektury połowy XX wieku, niemy świadek burzliwej historii Hiszpanii oraz absolutne serce katalońskiej tożsamości. Aby zrozumieć duszę tego regionu, trzeba najpierw poznać sekrety jego największej świątyni.
Spis treści: Ciasne Les Corts i efekt Kubali. Dlaczego Barcelona potrzebowała giganta? Beton i kataloński sen. Architektura i inżynieria obiektu Més que un club. Stadion jako twierdza tożsamości Pielgrzymka kibiców. Co kryją wnętrza Camp Nou? Jak zaplanować podróż na Camp Nou? Espai Barça. Przebudowa Stadionu w Barcelonie Katalończycy zwykli mawiać, że ten obiekt to ich największy, wspólny dom. Rozwój architektury w Europie wielokrotnie podążał za zmianami społecznymi, jednak rzadko zdarza się, by jeden budynek tak trwale zdefiniował kulturę całego regionu. Zanim jednak gigantyczna konstrukcja stała się ikoną współczesnego sportu i magnesem na miliony turystów, powstanie stadionu FC Barcelony wiązało się z bezprecedensowym ryzykiem, inżynieryjną brawurą i koniecznością znalezienia odpowiedzi na rosnący fenomen masowej rozrywki. Ciasne Les Corts i efekt Kubali. Dlaczego Barcelona potrzebowała giganta? W powojennej rzeczywistości lat 40. i 50. duma Katalonii rozgrywała swoje mecze na Camp de Les Corts. Obiekt ten, choć urokliwy i przesiąknięty historią, z każdym rokiem stawał się coraz ciaśniejszy. Kiedy w 1950 roku do drużyny dołączył Ladislao Kubala – fenomenalny węgierski wirtuoz futbolu – miasto ogarnęło prawdziwe sportowe szaleństwo. Magia Kubali przyciągała na trybuny tłumy, dla których z każdym tygodniem brakowało biletów. Zarząd klubu szybko zrozumiał, że aby pomieścić wszystkich chętnych i dorównać ambicjom rosnącej potęgi, stary obiekt musi odejść do lamusa. Rozpoczęto gorączkowe poszukiwania odpowiednich gruntów pod nowy stadion w Barcelonie, który mógłby sprostać architektonicznym i logistycznym wyzwaniom nowej epoki. Wybór padł na tereny położone zaledwie kilkaset metrów od starego boiska. Beton i kataloński sen. Architektura i inżynieria obiektu Zaprojektowanie giganta powierzono trzem wybitnym wizjonerom: Francescowi Mitjansowi, Josepowi Soterasowi oraz Lorenzo Garcíi-Barbónowi. Inżynieryjne wyzwanie lat 50. polegało na wykorzystaniu żelbetu na niespotykaną dotąd skalę. Konstrukcja pochłonęła ogromne ilości betonu i stali, a rosnące w zastraszającym tempie koszty budowy niemal doprowadziły klub na skraj bankructwa. Mimo finansowych zawirowań, 24 września 1957 roku marzenie stało się rzeczywistością. Uroczysta inauguracja miała oprawię, podczas której sacrum mieszało się z profanum: odprawiono mszę świętą, na murawie wystąpiły wielotysięczne chóry, a w niebo wypuszczono stada białych gołębi. Z biegiem lat obiekt nieustannie ewoluował. Choć w szczytowym momencie w 1982 roku mieścił aż 120 tysięcy widzów, późniejsze restrykcje bezpieczeństwa (szczególnie wymóg miejsc wyłącznie siedzących) zredukowały tę liczbę. Dziś, w ramach wielkiej modernizacji docelowa pojemność stadionu jest stopniowo zwiększana do niesamowitych 105 tys. miejsc, co ma na nowo przypieczętować status stadionu jako absolutnego giganta w skali Europy. Polski akcent na nowym stadionie Póki co do użytku oddano część nowego Spotify Camp Nou, a na trybuny może obecnie wejść ponad 62 000 kibiców. Zakończenie wszystkich prac planowane jest na 2027 rok. Na Camp Nou wróciła też już FC Barcelona, która – 22 listopada 2025 roku, po 909 dniach przerwy – podjęła na nim Athletic Bilbao. Historycznego, pierwszego gola na nowym stadionie zdobył już w 4. minucie Robert Lewandowski. Més que un club. Stadion jako twierdza tożsamości Zjawisko to jest fascynujące również z socjologicznego punktu widzenia. Słynne motto klubu, Més que un club (Więcej niż klub), znalazło swoje absolutne odzwierciedlenie właśnie na tych trybunach, szczególnie w mrocznych czasach dyktatury generała Francisco Franco. Kiedy reżim brutalnie tłamsił regionalne swobody, betonowa misa stadionu stała się jedynym bezpiecznym azylem dla setek tysięcy Katalończyków. To tutaj mogli legalnie manifestować swoją odrębność, wywieszać zakazane flagi (Senyery) i bez strachu mówić w swoim ojczystym języku. Co ciekawe, przez dekady oficjalną nazwą obiektu był po prostu Stadion FC Barcelony (hiszp. Estadio del FC Barcelona). Dopiero w 2001 roku, w wyniku demokratycznego głosowania członków klubu (tzw. socios), formalnie przyjęto potoczną, używaną przez mieszkańców od samego początku nazwę Camp Nou, co w języku katalońskim oznacza po prostu „Nowe Boisko”. Pielgrzymka kibiców. Co kryją wnętrza Camp Nou? Dla milionów turystów z całego świata wizyta w stolicy Katalonii jest niepełna bez architektonicznej pielgrzymki na trybuny. Wnętrza kryją w sobie niezwykłe miejsca. Zanim piłkarze wybiegną na murawę, mijają niewielką, skromną kaplicę zlokalizowaną w tunelu – miejsce wyciszenia i modlitwy przed najważniejszymi starciami. Tuż obok znajduje się muzeum klubowe, które rokrocznie bije rekordy popularności, zyskując miano najchętniej odwiedzanego muzeum w całej Katalonii, detronizując pod względem frekwencji nawet słynne galerie sztuki. Infrastrukturę dopełnia legendarna loża prezydencka, w której zapadały najważniejsze decyzje w historii europejskiego futbolu, oraz gigantyczna strefa medialna, z której relacje trafiają na wszystkie kontynenty. Jak zaplanować podróż na Camp Nou? Podróż z Polski do piłkarskiej stolicy Katalonii jest dziś niezwykle prosta i przystępna. Najlepszym tropem są bezpośrednie połączenia lotnicze na główne lotnisko Barcelona-El Prat (BCN) lub pobliski port w Gironie (GRO). Zarówno tanie linie lotnicze, jak i regularni przewoźnicy oferują dogodne loty z większości dużych polskich miast – w tym z Warszawy, Krakowa, Katowic, Wrocławia, Poznania czy Gdańska. Po dotarciu do miasta najwygodniejszym środkiem transportu pod sam obiekt jest doskonale rozwinięte metro. Wystarczy wsiąść w zieloną linię L3 (wysiadając na stacjach Palau Reial lub Les Corts) albo niebieską linię L5 (stacje Collblanc lub Badal). Dla każdego miłośnika historii architektury wpisanie tego punktu na mapę zwiedzania to absolutny obowiązek, ale wymaga odpowiedniego planowania. Aby mieć stuprocentową pewność wejścia konkretnego dnia i o wybranej godzinie – zwłaszcza w szczycie sezonu wakacyjnego – bilety na zwiedzanie (lub na wystawę Barça Immersive Tour dostępną podczas prac modernizacyjnych) należy zarezerwować z kilkutygodniowym wyprzedzeniem przez internet. Gwarantuje to spokój i uniknięcie braku wolnych miejsc. Jeśli natomiast planujesz wizytę w dniu meczu, dotrzyj do dzielnicy Les Corts na kilka godzin przed pierwszym gwizdkiem, by spróbować lokalnych tapas w otoczeniu śpiewających fanów z całego świata. Bilety można kupić na oficjalnej stronie FC Barcelony. W zakładce „Man’s football” należy wybrać interesujący nas mecz i kliknąć żółtą ramkę z napisem „tickets”. Warto pamiętać, że cena zależna jest od wybranego przez nas sektora. Espai Barça. Przebudowa Stadionu w Barcelonie Żadna legenda nie może oprzeć się próbie czasu bez ewolucji. Omawiane powiększenie pojemności stadionu w Barcelonie do 105 tys. miejsc to zaledwie jeden z elementów gigantycznego projektu architektonicznego o nazwie Espai Barça. Jego głównym celem jest zintegrowanie historycznej bryły z nowoczesną tkanką miejską i najwyższymi standardami zrównoważonego rozwoju. Modernizacja Camp Nou zakłada między innymi dodanie ogromnego zadaszenia, które nie tylko ochroni kibiców przed deszczem, ale też diametralnie poprawi akustykę powiększonych trybun. Zgodnie z ekologicznym duchem czasów, nowy projekt opiera się na zielonych technologiach – od potężnych systemów zbierania deszczówki po instalacje paneli słonecznych na fasadzie. Architekci podjęli się niezwykle trudnego zadania – jak unowocześnić obiekt, nie niszcząc jego historycznej, betonowej duszy z 1957 roku. Wszystko wokół się zmienia – od technologii, przez zawodników, aż po całe pokolenia kibiców – jednak magiczna misa w sercu Katalonii ciągle dumnie trwa. To wciąż tętniący życiem organizm, który w swojej nowej, ekologicznej odsłonie jest gotowy napisać kolejne, wielkie rozdziały historii sportu. Źródła: FC Barcelona, stadiony.net, visitcampnou.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Na ten moment Barcelona czekała 144 lata. Historyczna chwila dla Sagrada Familia
Papież Leon XIV poświęcił Wieżę Jezusa Chrystusa w bazylice Sagrada Familia w Barcelonie. Uroczystość, która odbyła się w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego, zgromadziła około 120 tysięcy osób. Dzięki ukończeniu i inauguracji 172,5-metrowej wieży słynna świątynia oficjalnie stała się najwyższym kościołem na świecie.
20 lutego 2026 roku w Barcelonie doszło do wydarzenia, które na zawsze zapisze się w historii światowej architektury. Na Wieży Jezusa monumentalnej świątyni Sagrada Familia zamontowano ostatni element wielkiego krzyża, kończąc tym samym zewnętrzne prace na budowie bazyliki. To moment, na który mieszkańcy Barcelony i miliony turystów czekały przez dekady. Tłumy zgromadzone pod świątynią z zapartym tchem obserwowały, jak ekipy budowlane podnoszą ostatni fragment krzyża na wysokość 172,5 metra. Kilka miesięcy później, 10 czerwca 2026 roku – dokładnie w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego – nastąpił kolejny historyczny moment. Podczas wizyty w Hiszpanii papież Leon XIV przybył do Barcelony, aby poświęcić Wieżę Jezusa Chrystusa. Wieczorna ceremonia zgromadziła w sercu Barcelony około 120 tysięcy osób. Punktem kulminacyjnym było rozświetlenie monumentalnego krzyża wieńczącego iglicę. Poświęcenie Wieży Jezusa Chrystusa oznaczało oficjalne ukończenie najważniejszego elementu projektu Gaudiego. Dzięki wysokości 172,5 metra Sagrada Familia stała się najwyższym kościołem na świecie. Imponujące rozmiary i symbolika krzyża Krzyż wieńczący wieżę jest prawdziwym arcydziełem sztuki inżynieryjnej. Jego całkowite wymiary to aż 17 metrów wysokości oraz 13,5 metra szerokości, natomiast samo górne ramię zamontowane 20 lutego mierzy 4,5 × 4,5 × 4,9 metra. Elementy krzyża zostały wykonane ze szkła oraz białej, szkliwionej ceramiki – dokładnie według pierwotnej wizji Gaudiego. Równie imponujące są rozmiary całej wieży. Centralna Wieża Jezusa, będąca rdzeniem układu architektonicznego świątyni, liczy aż 172,5 m wysokości. Otaczają ją cztery wieże Ewangelistów oraz wieża Najświętszej Maryi Panny. Od października 2025 roku, kiedy zamontowano dolne ramię krzyża, Sagrada Familia jest najwyższym kościołem na świecie – wyprzedzając Hauptkirche w Ulm w Niemczech, który mierzył 162,9 metra. Na szczególną uwagę zasługuje również zwornik wieży, którego budowę rozpoczęto w maju 2025 roku. Ma on aż 29 metrów wysokości i jest ozdobiony inskrypcjami, wykonanymi z białej ceramiki i cegły oraz motywami palmowymi. Tłumy mieszkańców i turystów Montaż ostatniego ramienia krzyża przyciągnął tłumy mieszkańców Barcelony i turystów. Widok żurawi unoszących ogromny fragment krzyża wywoływał okrzyki podziwu i wzruszenia. Z roku na rok świątynia przyciąga coraz więcej osób – według oficjalnych danych za 2024 rok, Sagrada Familia odwiedziło aż 4,8 miliona gości z całego świata. Najliczniej pojawiają się turyści z Hiszpanii, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych. Prace budowlane wokół świątyni rozpoczęto już w 1882 roku, a mimo upływu ponad 140 lat inwestycja napotykała na liczne przeszkody – od pandemii po formalne zawiłości prawne. Dopiero w 2019 roku władze Barcelony wydały pierwszy oficjalny dokument legalizujący budowę, kończąc wieloletnie niejasności dotyczące statusu ikonicznej budowli. Wizja Gaudiego zrealizowana: sztuka, wiara i nowoczesność w jednym miejscu Dzisiejszy dzień jest hołdem dla Antoniego Gaudiego, którego rocznica śmierci przypada 10 czerwca 2026 roku. Ostatnie etapy budowy, pod przewodnictwem architekta Jordiego Faulí, podkreślają nie tylko znaczenie dziedzictwa pozostawionego przez Gaudiego, ale też wytrwałość wszystkich, którzy przez lata pracowali nad ukończeniem świątyni. Krzyż na wieży Jezusa zostanie dodatkowo uzupełniony rzeźbą Baranka Bożego autorstwa Andrei Mastrovito, która według zamysłu Gaudiego ma znaleźć się w centrum monumentalnego zwieńczenia. We wnętrzu bazyliki nadal będą trwały prace wykończeniowe – planowane do 2028 roku. Zewnętrzne zakończenie budowy Wieży Jezusa to jednak moment przełomowy, symbolicznie domykający wizję Gaudiego. Źródła: Vatican News, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Montjuïc w Barcelonie – od twierdzy po centrum kultury
Montjuïc to jedno z kluczowych wzniesień Barcelony, które od wieków pełniło funkcje strategiczne, militarne i kulturowe. Historycznie określane jako Żydowskie Wzgórze pozostaje miejscem, którego dzieje są dobrze widoczne w krajobrazie i architekturze. Na stosunkowo niewielkim obszarze skupiają się tu ślady różnych epok. Dziś jest to obszar muzeów, ogrodów i obiektów olimpijskich, a jednocześnie jeden z najważniejszych punktów widokowych miasta.
Spis treści: Zamek Montjuïc i rola militarna wzgórza Rola Montjuïc w życiu kulturalnym i sportowym Barcelony Kolejka Montjuïc i dostęp na wzgórze Montjuïc to szerokie, ale stosunkowo niskie wzgórze położone w południowo-zachodniej części Barcelony. Jego wysokość wynosi około 173 m n.p.m. Szczyt ma płaski charakter, natomiast wschodnie zbocze opada stromo w stronę portu. To właśnie położenie sprawiło, że wzgórze Montjuïc od zawsze miało znaczenie strategiczne. Kontrolowało dostęp do morza, co czyniło je naturalnym punktem obserwacyjnym i obronnym. Nazwa Montjuïc najczęściej tłumaczona jest jako Żydowskie Wzgórze. Alternatywna interpretacja wiąże nazwę z łacińskim „Mons Jovis”, odnoszącym się do Jowisza. Obie wersje wskazują na długą historię interpretacji tego miejsca w różnych okresach kulturowych. Zamek Montjuïc i rola militarna wzgórza Na szczycie wzgórza znajduje się zamek Montjuïc, czyli Castell de Montjuïc. Obecna forma fortyfikacji pochodzi głównie z XVII wieku, z późniejszymi przebudowami w XVIII wieku. Zamek pełnił funkcję obronną, ale był również wykorzystywany jako więzienie. W różnych okresach przetrzymywano tu więźniów politycznych, a miejsce to było związane z represjami wobec ruchów społecznych i politycznych w XIX i XX wieku. Podczas wojny domowej w Hiszpanii Montjuïc było miejscem egzekucji zarówno republikanów, jak i nacjonalistów, w zależności od tego, która strona kontrolowała obiekt. W 1940 roku stracono tu również Lluísa Companysa, prezydenta Katalonii, która funkcjonowała wówczas jako autonomiczna część Hiszpanii pod nazwą Generalitat de Catalunya. Rola Montjuïc w życiu kulturalnym i sportowym Barcelony Pod koniec XIX wieku rozpoczął się proces przekształcania naturalnego krajobrazu Montjuïc. Część lasów została wycięta, a teren stopniowo adaptowano pod funkcje parkowe i reprezentacyjne. Międzynarodowa Wystawa Światowa w 1929 roku Przełom nastąpił w 1929 roku, kiedy wzgórze wybrano na miejsce Międzynarodowej Wystawy Światowej, czyli wydarzenia, podczas którego prezentowany jest dorobek kulturalny, naukowy i techniczny różnych krajów. W czasie poprzedzającym wystawę na Montjuïc powstały obiekty, które do dziś wyznaczają charakter tej przestrzeni – Palau Nacional, Estadi Olímpic oraz Font Màgica. Igrzyska olimpijskie Kolejna istotna zmiana nastąpiła w 1992 roku, kiedy Barcelona była gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich. Wzgórze Montjuïc stało się jednym z głównych obszarów rozgrywek. Centralnym punktem był gruntownie odnowiony i przemianowany Estadi Olímpic Lluís Companys, który gościł ceremonie otwarcia i zamknięcia oraz zawody lekkoatletyczne. Wokół stadionu powstał kompleks Anella Olímpica, obejmujący m.in. halę Palau Sant Jordi, obiekty pływackie Piscines Bernat Picornell i Piscina Municipal de Montjuïc oraz wieżę telekomunikacyjną zaprojektowaną przez Santiago Calatravę. Narodowe Muzeum Sztuki Katalońskiej Na wzgórzu Montjuïc, w monumentalnym budynku Palau Nacional, mieści się Narodowe Muzeum Sztuki Katalońskiej (Museu Nacional d’Art de Catalunya) – jedna z najważniejszych instytucji muzealnych w Hiszpanii. Muzeum specjalizuje się w sztuce katalońskiej, obejmując okres od wczesnego średniowiecza po połowę XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa, rzeźby i sztuk dekoracyjnych. Największą wartością zbiorów jest unikatowa na skalę światową kolekcja malarstwa romańskiego, w tym freski przeniesione z kościołów Pirenejów. Ekspozycja obejmuje także sztukę gotycką, renesansową i barokową, a także bogaty dział sztuki nowoczesnej, związanej między innymi z modernizmem. Ogród Botaniczny w Barcelonie Na wzgórzu Montjuïc znajduje się Jardí Botànic de Barcelona, czyli współczesny ogród botaniczny, którego obecna forma została ukształtowana w 1999 roku. Powstał w sąsiedztwie obiektów olimpijskich i stanowi ważne uzupełnienie kulturalno-przyrodniczego charakteru tej części miasta. Ogród zaprojektowano jako przestrzeń prezentującą roślinność charakterystyczną dla klimatu śródziemnomorskiego w różnych częściach świata. Zamiast klasycznego układu kolekcji botanicznej, zastosowano podział geograficzny – poszczególne sekcje odpowiadają regionom takim jak Australia, Chile, Kalifornia, Południowa Afryka czy basen Morza Śródziemnego. Co ciekawe, na Żydowskim Wzgórzu znajduje się też założony w 1930 roku tzw. Historyczny Ogród Botaniczny w Barcelonie (Jardí Botànic Històric). Montjuïc jako przestrzeń widokowa i rekreacyjna Montjuïc pełni dziś również funkcję jednego z najważniejszych punktów widokowych Barcelony. Z jego tarasów można obserwować port, Morze Śródziemne oraz zwartą zabudowę miasta. Jednocześnie obszar ten pozostaje ważną przestrzenią zieloną, wykorzystywaną przez mieszkańców do spacerów, rekreacji i jazdy na rowerze. Kolejka Montjuïc i dostęp na wzgórze Dostęp na wzgórze zapewnia Funicular de Montjuïc, który łączy stację metra Paral·lel z górną częścią Montjuïc. Linia przebiega w większości w tunelu i jest zintegrowana z systemem komunikacji miejskiej Barcelony. Górna stacja kolejki znajduje się bezpośrednio przy dolnej stacji Montjuïc Cable Car, umożliwiającej dalszy wjazd w kierunku szczytu wzgórza. Alternatywą dla kolejki linowej jest autobus linii 150, który również prowadzi do tej części Montjuïc. Obecna infrastruktura transportowa w tej części miasta została w dużej mierze zmodernizowana przed igrzyskami olimpijskimi w 1992 roku, co znacząco poprawiło dostępność całego obszaru. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
O tej europejskiej wyspie często się zapomina. A właśnie tu znajdziesz przepis na szczęście
Minorka, często nazywana mniejszą i dzikszą siostrą Majorki, to miejsce, w którym można odnaleźć prawdziwy przepis na szczęście. Ta spokojniejsza wyspa Balearów oparła się masowej turystyce, stawiając na ochronę natury i unikalne dziedzictwo historyczne.
Spis treści O czym szepczą kamienie? Zapomniana wyspa, która miała ogromne znaczenie 219 potraw z nutą historii Pinii szum, ptaków śpiew Wnętrze jest przestronne i okrągłe. W głębi sypialnia, przed nią palenisko i kolumna – kiedyś wspierająca strop, dziś błękit nieba. W kamiennych ścianach zostawiono nisze na lampki (przytulnie!), a przy drzwiach – niewysokie komórki. Może spiżarki? – Może – kiwa głową Isabel. – Ale ta po prawej była raczej… budą – uśmiecha się przewodniczka. Archeolodzy znaleźli tu resztki kości ogryzionej i strawionej przez psa. Jakieś 2,5 tys. lat temu. O czym szepczą kamienie? Podobnych domostw naliczono w Torre d’en Galmés 26. Co wiemy o ich mieszkańcach – poza tym, że pozwalali psom porywać resztki z wieczerzy? – Na pewno zgodnie współpracowali, bo z tak wielkich bloków nie da się budować w pojedynkę. No i kogoś się lękali, bo osadę otoczyli murem – wylicza Isabel, idąc na szczyt pagórka. Widać z niego ciągnącą się do morza równinę spowitą zielenią dzikich oliwek i krępych dębów. Panorama byłaby jeszcze rozleglejsza, gdyby wspiąć się na jeden z trzech talayotów. Budowle te pozostają tajemnicze, choć dały nazwę kulturze prehistorycznej Minorki. – Przypuszcza się, że służyły do obserwowania okolicy. Albo porozumiewania się, bo gdyby rozpalić ogień, to zauważono by go z innych talayotów – opowiada Isabel. – Ale nie wierzę, by tak okazałe wieże miały czysto praktyczne zastosowanie. Równie tajemnicze są taule – kamienne płyty, wysokie na kilka metrów i nakryte poziomym blokiem skalnym. Ta w Torre d’en Galmés się przewróciła, ale taula w Trepucó nadal stoi – obwiedziona, jak inne, murem w kształcie podkowy. Taule wznoszono tylko na Minorce, jest ich ok. 30. Odprawiano przy nich rytuały. Za niektórymi znaleziono wizerunki bóstw i skorupy naczyń, przed nimi ślady palenisk, kości owiec i kóz, odłamki czarek. – Pewnie pozostałości ofiar i ceremonii – opowiada Isabel. – Prawie wszystkie są zwrócone na południe, ku słońcu. Symbolizowały bycze głowy? A może bramę do innego świata? Pytań jest wiele. – Ludzie zaczęli się interesować prehistorią niedawno. Wcześniej prowadzono badania, ale mieszkańcy traktowali budowle jak element pejzażu. Pasterze kryli się w nich przed niepogodą, z kamieni układano murki. Ale ruiny otaczano też szacunkiem, trochę się ich bano. Nazwa taula pochodzi od minorkańskiego słowa „stół”. Mówiono, że to stoły olbrzymów – twierdzi Majo León, archeolożka z Museu Municipal w Ciutadelli. A Isabel dodaje: – Gdy byłam mała, do Torre d’en Galmés przyjeżdżało się na pikniki. Nie było tablic z objaśnieniami ani zabezpieczeń. – Niedawno, jesienią 2023 r., stanowisko wraz z 34 innymi wpisano na listę UNESCO. Na Minorce na 700 km² jest ok. 1400 zabytków prehistorycznych. Największe nagromadzenie w Europie! Zapomniana wyspa, która miała ogromne znaczenie Zapomniana była też pobliska Illa del Rei (Wyspa Króla). A przecież to na niej Alfons III ukrył wojska, by atakiem zaskoczyć Arabów i w 1287 r. zakończyć ich niemal 400-letnie panowanie nad Minorką. Potem losy wysepki były mniej chwalebne. – Przeklinano ją jako Bloody Island – mówi Isabel. Oba tłumaczenia przydomka – i „krwawa”, i „cholerna” – pasują jak ulał. Mieścił się tu bowiem szpital dla angielskich marynarzy. Przez niemal cały XVIII w. Minorka należała do Brytyjczyków. Opanowali ją równocześnie z Gibraltarem. Obie zdobycze były maleńkie, ale kluczowe dla panowania na morzach. – Bardziej od wyspy interesowała ich ta zatoka: osłonięta, głęboka, długa na 5,5 km. – Isabel spogląda na taflę Port de Maó, jednego z największych naturalnych portów Europy. Po Brytyjczykach zostały na Minorce przesuwane pionowo okna i ciemnozielone okiennice domów w mieście Maó, zamiłowanie do dżinu, kilka nieznanych w innych częściach Hiszpanii słów, jak xoc (kreda) czy faitin (bójka), no i szpital na Bloody Island. – Odkąd zamknięto go w latach 60., popadał w ruinę. W 2004 r. zaopiekowała się nim grupka zapaleńców. Porządkowali teren, urządzili muzeum, organizowali wycieczki. W końcu na wysepkę trafili Manuela i Iwan Wirthowie. I się w niej zakochali – opowiada Lluna. Pracuje w instytucji będącej efektem tego zauroczenia: galerii sztuki współczesnej Hauser & Wirth. Pierwszą wystawę w dawnym szpitalu otwarto w 2021 r. – Nie mamy stałej kolekcji, prezentujemy wystawy czasowe wybitnych twórców z całego świata – ciągnie Lluna. Adjoa Armah wypełniła 12 szklanych baniek piaskiem z minorkańskich plaż: złocistym, rdzawym, popielatym, srebrzystoszarym. Sara Ouhaddou w blokach marsylskiego mydła zatopiła fragmenty ceramiki wykonanej technikami z Al-Andalus – niczym odłamki zapomnianej przeszłości Europy czekające na odkrywców. Przez duże okna w białych ścianach widać poskręcane drzewa oliwne, oleandry, skrzącą się taflę – fragmenty pejzażu obramowane we framugach niczym obrazy. – Architektom zależało, by związać sztukę z miejscem – potwierdza Lluna. Wychodzę do ogrodu, mijam rzeźbę Eduarda Chillidy Elegia dla pustki VI i pachnące słodyczą drzewo figowe, potem stoliki restauracji w cieniu oliwek. Ścieżka wokół wysepki – można ją obejść w kwadrans – wije się pośród skałek, ziół, szorstkich krzewinek. W górze krzyczą mewy, spod nóg czmychają jaszczurki. A z lazuru zatoki sterczą wysepki, cyple, przylądki – labirynt wody i lądu, o który walczyły wszystkie potęgi Morza Śródziemnego. 219 potraw z nutą historii – Minorką władali Kartagińczycy i Rzymianie, Bizantyjczycy i Arabowie, Anglicy i Francuzi. Kim więc jesteśmy? Nie łamiemy sobie głowy, tylko czerpiemy od każdego, co najlepsze –Antoni Aguiló uśmiecha się przekornie i bierze kęs bakłażana z serem, pomidorami i koprem morskim. Bakłażan to dar Maghrebu, pomidor – Ameryki, koper i ser to autochtoni. Pierwszy rośnie na klifach, drugi wyrabia się na wyspie od co najmniej 2,5 tys. lat – tyle liczy sobie znalezione przez archeologów naczynie z resztkami kazeiny. Albergínies plenes to jedno z popisowych dań Pau Sintesa – młodego, ale już nagradzanego szefa kuchni. Przygotował dla nas potrawy bazujące na przepisach swego krajana sprzed 300 lat. – Fra Roger był kucharzem kilku minorkańskich klasztorów i autorem książki Art de la cuina z lat 30. XVIII w. – opowiada Antoni, współzałożyciel stowarzyszenia, które promuje dziedzictwo kulinarne Minorki. Odnaleziona przypadkiem księga zawiera przepisy na 219 potraw. We współczesnych wersjach kilku z nich Pau zawarł po szczypcie historii wyspy. W kulkach z sera z ciecierzycą – nutę czasów, gdy na Minorkę zawijały statki z Grecji czy Włoch. – Zaopatrywały się przed rejsem na Atlantyk, dlatego uprawiano tu sporo zbóż i strączków – opowiada Antoni. W kremie czekoladowym z cytryną – echa mody na przysmak z Nowego Świata. – Fra Roger podaje przepis na langustę w czekoladzie, łączy ją też z pomidorami. Jej słodko-gorzki smak świetnie równoważy kwasowość, jak w tym deserze – przekonuje Antoni, oblizując łyżeczkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/GettyImages-1408753920-55b8cea.jpg" width="1941" height="1545" alt="Katedra Santa Maria de Menorca w mieście Ciutadella, oryginalny budynek z 1362 r. z neoklasycystyczną fasadą z 1813 r. fot: Getty Images / Mario Marco" title="Katedra Santa Maria de Menorca w mieście Ciutadella, oryginalny budynek z 1362 r. z neoklasycystyczną fasadą z 1813 r. fot: Getty Images / Mario Marco" /> W Art de la cuina nie znajdziemy za to najważniejszego wkładu Minorkanów w gastronomię. – Fra Roger pisał dla kucharzy, nie musiał im tłumaczyć oczywistości – tak Pau wyjaśnia zagadkowe pominięcie przepisu. O jego sławę zadbali Francuzi. W 1756 r. na krótko odbili Minorkę Anglikom. Zwycięski książę Richelieu wydał w Maó bankiet i zachwycił się podanym sosem. – Zachował się list, w którym prosił o przesłanie do Paryża przepisu na salsa mahonesa – twierdzi Antoni. Zaskakująco prostego: jajko, oliwa, odrobina soli. Tyle wystarczy, by przyrządzić… majonez. To właśnie stolicy Minorki zawdzięcza swą nazwę. Pinii szum, ptaków śpiew Fornells także figurowało na kulinarnej mapie wyspy. W zatoce wcinającej się w północne wybrzeże pozyskiwano sól. Dziś z morza czerpie się tu radość. W marinie cumują jachty i kajaki. To znakomite narzędzie do eksplorowania okolicy. Rdzawe klify są tu wyższe i dziksze niż na południu, często dostępne wyłącznie od strony wody. Z miasteczka Fornells wiosłujemy przez szeroką na kilkaset metrów zatokę. Kołyszą nas fale z otwartego morza – długie i łagodne, ale budzące respekt. Spokojną przystań znajdujemy w bezimiennej zatoczce. Nie ma tu plaży; cumujemy do skał i dajemy nura. Migoczą ukwiały i gąbki, ryby czmychają ku kępom morskich traw. – Posydonia to podstawa ekosystemu – wyjaśnia Isabel, gdy gramolimy się z powrotem na kajaki. – Zapewnia schronienie młodym rybom i innym organizmom. Znakomicie pochłania też dwutlenek węgla. Cały ten fragment wybrzeża to morski rezerwat. Nad łanami posydonii pływamy też w sąsiedniej zatoczce S’Arenalet. Jest szersza, ma piaszczyste dno i białą plażę oprawioną w zieleń makii. Siadamy na skałce i mrużymy oczy, wdychamy ziołowo-słoną bryzę. – Mało brakowało, a wyglądałoby to inaczej – mówi Isabel. – W latach 70. chciano wybudować drogę wokół wyspy. Miała prowadzić do plaż, umożliwić inwestycje. Ale wiedzieliśmy już, jak to wygląda na Majorce: że betonuje się plaże, niszczy krajobraz i spokój. Ekolodzy organizowali pikiety, przekonywali, że można pójść inną drogą. Wkrótce umarł Franco, nastała demokracja, władzę przekazano regionom. I postanowiliśmy, że nie chcemy takiej przyszłości – ciągnie Isabel. Projekty szosy i hoteli schowano do szuflady. A całą Minorkę ogłoszono rezerwatem biosfery UNESCO. Patrzę wokół. Dzika plaża, turkus, szum pinii i fal. Esencja śródziemnomorskości – prosta jak przepis na majonez i niezwykła jak legenda o stołach olbrzymów. Jak to dobrze, że najnowszy rozdział opowieści o wyspie Minorkanie napisali po swojemu.
Chcesz zamieszkać w Hiszpanii? Ta wioska oferuje za darmo dom i stabilną pracę
Choć w wielu regionach Hiszpanii mieszkańcy coraz głośniej sprzeciwiają się nadmiernej turystyce i jej skutkom, są miejsca, które borykają się z zupełnie odwrotnym problemem – wyludnieniem i brakiem rąk do pracy. Dotyczy to zwłaszcza mniejszych miejscowości oddalonych od głównych szlaków turystycznych. Jedna z niewielkich wiosek na północy kraju postanowiła temu przeciwdziałać w nietypowy sposób, oferując darmowy dom oraz stabilną pracę rodzinie, która zdecyduje się rozpocząć tam nowe życie.
Hiszpania pozostaje jednym z najchętniej wybieranych kierunków w Europie – zarówno na wakacje, jak i na dłuższe pobyty. Sprzyja temu klimat, dostęp do wybrzeża oraz zróżnicowany krajobraz. Jednocześnie poza głównymi ośrodkami turystycznymi znajdują się regiony, które od lat zmagają się z wyludnieniem i starzeniem się społeczności. W odpowiedzi na te wyzwania lokalne władze coraz częściej decydują się na niestandardowe rozwiązania, oferując przyjezdnym konkretne wsparcie – od mieszkań po możliwość podjęcia pracy. Arenillas w Hiszpanii – gdzie leży i dlaczego szuka nowych mieszkańców? Arenillas to niewielka miejscowość położona w prowincji Soria, w ramach wspólnoty autonomicznej Kastylia i León, na północy Hiszpanii. Liczy zaledwie około 40–45 mieszkańców i jest jednym z wielu przykładów zjawiska określanego jako „España vaciada”, czyli „wyludniona Hiszpania”. W praktyce oznacza to obszary, które w ciągu ostatnich dekad systematycznie traciły ludność – głównie na rzecz większych miast i regionów turystycznych. W przypadku Arenillas problem ma bardzo konkretny wymiar: starzejąca się społeczność i odpływ młodych osób sprawiają, że utrzymanie podstawowych funkcji wsi – od infrastruktury po życie społeczne – staje się coraz trudniejsze. W odpowiedzi na tę sytuację lokalne władze oraz stowarzyszenie kulturalne zdecydowały się na wdrożenie programu aktywnego zasiedlania. Jego celem nie jest jedynie zwiększenie liczby mieszkańców, ale przede wszystkim przywrócenie ciągłości życia społecznego i gospodarczego. Władze podkreślają, że bez nowych rodzin wieś może stopniowo utracić zdolność do funkcjonowania – od ograniczenia usług po zanik lokalnych inicjatyw. Dlatego zamiast biernie obserwować proces wyludnienia, postawiono na konkretne zachęty skierowane do osób gotowych związać swoją przyszłość z tym miejscem. Zainteresowanie projektem okazało się duże – w pierwszych tygodniach od jego ogłoszenia napłynęło już około 200 zgłoszeń, choć – jak podkreślają mieszkańcy – nie wszyscy kandydaci spełniają wymagania związane z charakterem pracy i życia na wsi. Darmowy dom i praca w Hiszpanii – warunki, wymagania i jak aplikować Oferta przygotowana przez Arenillas opiera się na tzw. „pakiecie repopulacyjnym”, który łączy trzy kluczowe elementy: bezpłatne zakwaterowanie, stabilne zatrudnienie oraz możliwość prowadzenia lokalnego baru pełniącego funkcję centrum życia społecznego. Wybrana rodzina otrzymuje do dyspozycji wyremontowany dom komunalny, w pełni wyposażony i dostępny bez konieczności opłacania czynszu. Mieszkańcy pokrywają jedynie koszty eksploatacyjne, takie jak woda, ogrzewanie czy energia elektryczna – w części pozyskiwana z paneli słonecznych, co obniża wydatki. Równocześnie jedna z osób dorosłych może podjąć pracę w lokalnym sektorze budowlanym, zajmując się utrzymaniem i renowacją infrastruktury. Umowa ma charakter stały, co w realiach niewielkich miejscowości stanowi istotny atut. Dodatkową opcją jest prowadzenie wiejskiego baru – miejsca, które w takich społecznościach pełni rolę nie tylko gastronomiczną, ale także integracyjną. Program skierowany jest przede wszystkim do rodzin, najlepiej z dziećmi w wieku szkolnym, które są gotowe zamieszkać w Arenillas przez cały rok. Wymagane jest doświadczenie w pracach budowlanych lub pokrewnych, a także gotowość do zaangażowania się w codzienne funkcjonowanie lokalnej społeczności. Kandydaci muszą posiadać prawo do legalnej pracy w Hiszpanii – dotyczy to obywateli UE lub osób z odpowiednimi pozwoleniami. W przypadku dzieci zapewniono dostęp do edukacji w pobliskiej miejscowości Berlanga de Duero, oddalonej o około 20 kilometrów, wraz z bezpłatnym transportem szkolnym. Co należy zrobić, by otrzymać ten dom i pracę? Zgłoszenia przyjmowane są przez lokalny urząd (Ayuntamiento) – można je złożyć zarówno bezpośrednio, jak i drogą mailową (ayuntamiento@arenillas.es), dołączając informacje o składzie rodziny, doświadczeniu zawodowym oraz motywacji do przeprowadzki. Choć życie w Arenillas oznacza ograniczony dostęp do sklepów czy usług i konieczność dojazdów do większych ośrodków, władze podkreślają, że dostęp do internetu umożliwia również pracę zdalną. To propozycja dla osób gotowych zamienić miejski komfort na spokojniejsze, bardziej samowystarczalne życie w niewielkiej społeczności. Źródła: Daily Mail, Idealista Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tajemnica w Pirenejach. Ślady ognia wysoko w górach zaskakują naukowców
Archeolodzy natrafili na ślady ludzkiej obecności w surowym, wysokogórskim środowisku we wschodnich Pirenejach. Ogień, minerały, a także ludzkie, w tym dziecięce szczątki sugerują, że ludzie wracali tu wielokrotnie, choć warunki wydają się niemal niemożliwe do życia.
Wysokie góry kojarzą się dziś głównie z aktywnym wypoczynkiem, ale ludzie od tysięcy lat wykorzystywali te miejsca w sposób bardziej praktyczny. W Andach funkcjonowały stałe ośrodki imperium Inków, w tym Machu Picchu, a w Himalajach do dziś istnieją wysoko położone regiony zamieszkane, takie jak Ladakh. W Europie skala była mniejsza, ale także tutaj wykorzystywano tereny górskie sezonowo, m.in. do wypasu zwierząt, albo lokalnie, gdy pojawiał się dostęp do surowców. Właśnie ten drugi przypadek może tłumaczyć nowe odkrycie z Pirenejów. Ślady ognia i tajemnicze zielone minerały W jaskini położonej na wysokości ponad 2235 m n.p.m. we wschodnich Pirenejach w dolinie Freser w Hiszpanii archeolodzy znaleźli ślady ognia i przetwarzania minerałów sprzed tysięcy lat. To sugeruje, że miejsce to było wykorzystywane celowo, prawdopodobnie w związku z pozyskiwaniem i obróbką surowców, a nie tylko jako przypadkowe, jednorazowe schronienie. Nowe badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Frontiers in Environmental Archaeology”. Naukowcy twierdzą, że pradawni ludzie odwiedzali grotę w ramach dobrze zaplanowanych i dobrze zaopatrzonych wypraw trwających aż dwa tysiące lat. Badacze w swojej pracy podkreślają, że ich odkrycie obala dotychczasowe założenia, iż ​​prehistoryczne ludy nie spędzały długich okresów na dużych wysokościach. Ponadto znalezisko w postaci kości palca dziecka i zęba mlecznego sugeruje, że było to również miejsce pochówku. – Przez długi czas środowiska wysokogórskie były postrzegane jako marginalne, przez które społeczności prehistoryczne przechodziły sporadycznie – powiedział prof. Carlos Tornero z Katalońskiego Instytutu Paleoekologii i Ewolucji Społecznej, główny autor artykułu. – Znaleźliśmy jednak naprawdę bogatą sekwencję archeologiczną, obejmującą liczne struktury paleniskowe i bardzo dużą liczbę zielonych fragmentów mineralnych. Nie możemy dokładnie określić, jak długo ludzie przebywali w tych miejscach za każdym razem, ale wielokrotne użytkowanie przestrzeni i imponująca liczba pozostałości sugerują, że osadnictwo było krótkotrwałe, ale powtarzało się wielokrotnie przez długi czas – dodaje badacz. Wielowarstwowa historia jaskini Naukowcy przekopali obszar o powierzchni 6 m² przy wejściu do jaskini, identyfikując cztery warstwy osadnicze. Pierwsza, najnowsza warstwa była cienka, co sugeruje, że grota nie była wówczas często użytkowana. Czwarta, najstarsza warstwa zawiera jedynie fragmenty węgla drzewnego, datowane na 6000 lat. To w drugiej i trzeciej warstwie wykopalisk znaleziono ślady, które pozwoliły postawić śmiałą hipotezę o wysokogórskim okresowym osadnictwie. Łącznie zidentyfikowano 23 paleniska, zawierające wiele rozkruszonych, spalonych fragmentów zielonych minerałów. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że palenisko znalezione w drugiej warstwie ma ok. 3000, a w trzeciej ok. 5500–4000 lat. Obecność licznych palenisk wskazuje, że ogień odgrywał w tej jaskini kluczową rolę – nie tylko jako źródło ciepła, ale także jako narzędzie technologiczne. – Trwa obecnie dogłębna analiza materiału, mająca na celu potwierdzenie ich składu, ale fragmenty przypominają malachit, z którego po takiej obróbce można uzyskać miedź. Jaskinia ta wygląda jak niespodziewanie wczesny obóz górniczy na dużych wysokościach – twierdzą autorzy pracy. – Wiele z tych fragmentów uległo przemianie termicznej, podczas gdy inne materiały w jaskini nie, co wyraźnie sugeruje, że ogień odegrał ważną rolę w ich obróbce i że było to celowe i przemyślane działanie – powiedziała dr Julia Montes-Landa z Uniwersytetu w Granadzie, współautorka. – Innymi słowy, nie zostały spalone przypadkowo – dodaje. Szczątki dziecka i możliwy wymiar rytualny Zespół badaczy zwraca również uwagę na logistykę takich wypraw. Dotarcie do jaskini położonej powyżej 2000 metrów wymagało odpowiedniego przygotowania – transportu żywności oraz narzędzi. To może potwierdzać hipotezę, że nie były to spontaniczne wizyty, lecz raczej dobrze zaplanowane ekspedycje, które mogły mieć znaczenie gospodarcze lub symboliczne. Nie bez znaczenia pozostaje także możliwy aspekt rytualny. Znalezione szczątki ludzkie, w tym należące do dziecka, mogą wskazywać, że miejsce to miało szczególne znaczenie dla dawnych społeczności – być może pełniło funkcję miejsca pochówku lub przestrzeni o charakterze ceremonialnym. W wielu kulturach wysokie góry były postrzegane jako miejsca bliższe sferze duchowej, co mogło wpływać na sposób ich wykorzystania. – Odkryliśmy także dwa wisiorki: jeden wykonany z muszli, a drugi z zęba niedźwiedzia brunatnego – powiedział prof. Tornero. – Pochodzą z prehistorycznych kontekstów, najprawdopodobniej z około drugiego tysiąclecia p.n.e. Wisiorek z muszli jest interesujący, ponieważ przypomina podobne artefakty z innych stanowisk w Katalonii, co sugeruje wspólne tradycje lub powiązania między różnymi społecznościami. Wisiorek z zęba niedźwiedzia jest znacznie mniej powszechny. To może wskazywać na coś bardziej specyficznego lub symbolicznego, być może związanego z lokalnym środowiskiem – wyjaśnia. Naukowcy podkreślają, że to dopiero początek badań nad tym stanowiskiem. Kolejne analizy, w tym dokładniejsze datowanie oraz badania chemiczne minerałów, mogą rzucić nowe światło na to, jaką dokładnie rolę pełniło to niezwykłe miejsce. Być może nie była to tylko trudno dostępna jaskinia, ale punkt, do którego wracano w konkretnym celu – nawet jeśli oznaczało to wyprawy w środowisko, gdzie życie wydaje się niemal niemożliwe. Źródło: Frontiers in Environmental Archaeology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Doñana jest wymarzonym miejscem do obserwacji ptaków. Są tu też pustynie i dzikie konie
To jeden z najważniejszych rezerwatów dzikiej przyrody w Europie. Doñana to spotkanie z ruchomymi wydmami, rysiami, dzikimi końmi i orlikami.
Spis treści: Skansen historii Przystanek dla orlików Po parku wierzchem Doñana – informacje praktyczne Niewielki prom wysadził mnie na drugim brzegu rzeki Gwadalkiwir. Za plecami ucichło miasto Sanlúcar de Barrameda, a po chwili cisza zabrała też dźwięk promowych silników. W tym czasie moje uszy zajął szum piasku – wiatr przesypywał go przez nadbrzeżne zarośla i kępki traw makia. Wpatrywałem się w czubki własnych butów i zastanawiałem się, czy ów pustynny patent, który zaproponował mi doświadczony w przeprawach przez Saharę kolega, sprawdzi się i tu. Buty były ze szczelnego brezentu miały lekką, piankową podeszwę i wysokie sznurowanie zabezpieczające przed piaskiem. Dzięki temu miałem czuć komfort przemieszczania się na zaplanowanej, liczącej ponad 50 km trasie przez Park Narodowy Doñana. Skansen historii Stałem na południowym koniuszku parku, a przede mną rozciągało się piaszczyste nabrzeże i równie piaszczysta droga prowadząca w leśny, iglasty zagajnik. Gdy weń wszedłem, zapachniało igliwiem i żywicą. Ruszyłem przed siebie, starając się iść w cieniu. Wprawdzie był maj, a temperatura całkiem znośna, ale perspektywa dwudniowego marszu zmuszała mnie do ostrożności. Droga, oznaczona drewnianymi kierunkowskazami, prowadziła wzdłuż niewidocznego z tej perspektywy brzegu rzeki: wał wydm skutecznie zasłaniał widok. Na pierwszym przystanku, w El Poblado de La Plancha, sporych rozmiarów tablica informacyjna donosiła: to pierwsze miejsce, w którym człowiek założył osadę. Kiedyś stało tu aż 60 chat zbudowanych z gałęzi i traw. Ludzie hodowali zwierzęta, łowili ryby, zajmowali się pszczelarstwem, wypalali dębowe lasy na węgiel drzewny i pozyskiwali korek. Dziś pozostał po nich skansen prezentujący fragment tamtych czasów. Doñana zawdzięcza swój charakter rzece Gwadalkiwir, jednej z najdłuższych w Hiszpanii, u której ujścia do Atlantyku powstała unikatowa na europejską skalę delta pełna żyznych rozlewisk, słonych lagun i bagien. Swoje trzy grosze dodały do tego ocean i wiatr, czego efektem były ciągnące się dziesiątkami kilometrów pasy dzikich wydm nazywanych Grubymi Piaskami – w tym ruchomych, wędrujących, sezonowo, zmieniających wygląd parku. Gdy doda się do tego naturalną izolację miejsca, sosnowe lasy i zarośla, ma się przed oczami prawie kompletny obraz. Piszę „prawie”, bo w momencie, gdy pojawił się tam człowiek, obszar zaczął się zmieniać i degradować. Próby osuszania terenów, rozwijania rolnictwa doprowadziły do wydarzenia bez precedensu. Inicjatywę przejął Światowy Fundusz na rzecz Przyrody (WWF). Organizacja przeprowadziła międzynarodową zbiórkę funduszy i wykupiła z rąk prywatnych kluczowe grunty, chroniąc je przed zniszczeniem. Dzięki temu w 1969 r. rząd Hiszpanii mógł oficjalnie utworzyć tu park narodowy, obejmując ocalony teren prawną opieką. Na efekty tych działań nie trzeba było długo czekać. Park zyskał kolejne wyróżnienia i ochronne tarcze w ramach Rezerwatu Biosfery UNESCO, a w połowie lat 90. – wpis na światową listę dziedzictwa UNESCO. Dzisiaj jest jednym z największych i najważniejszych obszarów siedliskowych i zimowania ptaków. Przystanek dla orlików Jeleń! Stał, spokojnie, na środku piaszczystej przecinki wyciętej w celu zabezpieczenia parku przed niekontrolowanymi pożarami. Chwilę się poprzyglądał i powoli ruszył w zarośla, do cienia, znikając mi z oczu. Maszerowałem drugi dzień, bardziej na zachód, oddalając się od rzeki, zbliżając się do atlantyckiego brzegu. Chwilę wcześniej zatrzymałem się w bajkowym wręcz Palacio de las Marismillas. Białe mury, czerwona dachówka, palmy dookoła – nie bez powodu to miejsce jest jedyną prezydencką rezydencją w Andaluzji, odwiedzaną w przeszłości przez Tony’ego Blair’a czy Angelę Merkel. Przed II wojną światową polował tu dyktator Francisco Franco, a później powojenni książęta i królowie hiszpańscy, kontynuując ciągnącą się od wieków średnich łowiecką tradycję arystokracji. Gdy kilka dni później dotarłem do bagien Marismas del Guadalquivir, zobaczyłem setki stojących w wodzie niczym słupy soli flamingów, jeszcze więcej pływających kaczek, do tego czaple i ibisy, które prawie wyginęły i jakieś 30 lat temu na nowo zaczęły gniazdować w parku. Zresztą nie tylko one wybrały sobie to miejsce do całorocznego czy do sezonowego przebywania. Z Polski dociera tu na zimę kania ruda, a znad Biebrzy rzadkie dla obserwacji orliki grubodziobe. A wszystko to z powodu położenia parku na trasie zimowych migracji z Europy do Afryki. Ornitolodzy, którzy naliczyli tu 360 gatunków ptaków i oszacowali, że prawie pół miliona zimuje bądź zatrzymuje się tutaj w drodze na kontynent afrykański, nazwali Doñanę „ptasim mostem”. Władze parku utworzyły czatownie i drewniane ścieżki na punkty widokowe, gdzie można obserwować i fotografować ptaki. Po parku wierzchem Zielone, z wielkimi kołami i równie wielkimi szybami, terenowe autobusy dla turystów minęły mnie na szlaku może ze dwa razy. A wszystko to z powodu trasy, którą wybrałem. Chciałem w Andaluzji poznać smak pustyni. Najlepszą okazję miałem, gdy odbiłem jeszcze bardziej na zachód, opuściłem las, a dookoła mnie zaczęły królować wydmy. Na jednym z najwyższych punktów widokowych zatrzymałem się, aby coś zjeść. Wiało, piasek przesypywał się, zacierając ślady butów. Panorama był iście pustynna – jak okiem sięgnąć rozciągały się pofalowane, niekiedy porośnięte krzewinkami wydmy. Mimo wiatru zrobiło się całkiem gorąco. Ruszyłem z powrotem w kierunku lasu i chowając się w cieniu, walcząc z osuwającym się spod butów piaskiem, wędrowałem w kierunku La Rociny. I chociaż pomysł na pieszą wędrówkę po parku wydał mi się interesujący, to jednak zmęczenie szybko dało się we znaki. Pokonywane co rusz podejścia na wydmach i osuwający się piasek wykańczały. Gdy moja piesza ścieżka przecięła się z tą końską i zobaczyłem jeźdźców na wysokich i zgrabnych andaluzach, poczułem ukłucie zazdrości. Jednak największe wrażenie zrobiły na mnie nie te osiodłane, a wolne, obserwowane w okolicach północnej bramy parku, w Centro de Visitantes José Antonio Valverde. To marismeños, półdzikie konie, które stały się ikoną delty Gwadalkiwiru. Przez stulecia zwierzęta te idealnie przystosowały się do tutejszych trudnych warunków: słonego błota i andaluzyjskiego skwaru. Choć na co dzień żyją wolno na bagnach, jest jeden moment w roku, kiedy można się im przyjrzeć z bliska. Jeśli was także fascynują konie, zapiszcie sobie datę 26 czerwca. Wtedy odbywa się Saca de las Yeguas. Miejscowi pasterze, zwani yegüerizos, zbierają zwierzęta w wielkie stada i pędzą je do miasteczka Almonte. Tam konie są badane, strzyżone i znakowane, by po kilku dniach wrócić do parku. To tradycja kultywowana nieprzerwanie od ponad 500 lat. Jest jednym z najstarszych rytuałów pasterskich w całej Europie i symbolem odpowiedzialnego współistnienia dzikiej natury i człowieka. Doñana – informacje praktyczne Dojazd Z Polski najtaniej linią Ryanair do Sewilli (bilety od 160 zł w jedną stronę) i dalej samochodem na południe. Transport Wynajem auta na tydzień to wydatek od 700 zł z podstawowym ubezpieczeniem. W okolicy parku jest tyle atrakcji, że przemieszczanie się własnym środkiem lokomocji jest najbardziej optymalne. Nocleg Jeśli ktoś chce połączyć zwiedzanie z plażowaniem, to najlepiej spędzić ten czas w Matalascañas. Tygodniowy pobyt w wynajętym mieszkaniu dla 2 osób to wydatek od 2 tys. zł. Bardziej miejsko i na pewno lepiej kulinarnie będzie nad brzegiem rzeki w Sanlúcar de Barrameda. Ceny mieszkań od 1,2 tys. zł za tydzień. Warto wiedzieć Wejście do parku jest limitowane, dostępne są trasy piesze – od kilku do kilkunastu kilometrów, konne i pojazdami terenowymi: parku i firm posiadających licencję. Przejście przez cały park – opisywane przeze mnie – możliwe jest jedynie w czasie specjalnych wydarzeń, jak chociażby pielgrzymki do Matki Boskiej z El Rocio. Centra obsługi turystów El Acebuche i z El Rocio organizują wyprawy samochodami z napędem na cztery koła. Klasyczna wyprawa terenowym autobusem po północnej części parku kosztuje 33 euro i trwa 4 godz. Za 23 euro więcej można kupić wyprawę i na północ, i na południe. Dwugodzinne zwiedzanie na koniu – od 40 euro. Obserwacje ptaków Najlepsze miejsca są w niewielkiej odległości od wejść do parków: José Antonio Valverde i La Rocina. W punktach obsługi turystów można dostać mapy i informacje na temat czatowni i szlaków do obserwacji. Źródło: archiwum NG
El Rocío to wieś, którą może odwiedzić nawet milion osób. Tak wygląda finał pielgrzymki
Wizyta w tej wsi w trakcie słynnej zielonoświątkowej pielgrzymki jest wyjątkowym doświadczeniem. El Rocío staje się miejscem wielkiej fiesty.
Spis treści: W sercu Andaluzji Spacer po piasku Rytmy flamenco El Rocío – informacje praktyczne Stałem na środku wielkiego piaszczystego placu. Było gorąco i dość cicho, tak jak to bywa w czasie sjesty. Dookoła niego lśniły w słońcu białe fasady niskich kamienic, które nieodparcie przywodziły mi skojarzenia z filmową scenografią z Dzikiego Zachodu. Podświadomie czekałem, aż na środku tego placu pojawi się koń, a na nim jeździec ozuty w dżinsy, kapelusz i z koltem u pasa. Ale ta projekcja była zafałszowanym przez popkulturę obrazem świata, który istnieje w zasadzie wyłącznie w kinowym wymiarze. Bo i owszem, jeździec się pojawił. Tyle że na głowie nosił filcowy kapelusz z szerokim rondem, nieco przykrótką niebieską marynarkę, osłonięte skórzanym fartuchem obcisłe spodnie z lampasem i lśniące czystością wysokie buty. Ale przede wszystkim nie był filmowym kowbojem, zaś na koniu nie jechał sam. Tuż za nim, zwrócona bokiem, siedziała kobieta. Prawą ręką trzymała jeźdźca w pół. Jej czerwona, pofalowana suknia od ramion opadała aż po ubrane w czerwone pantofle stopy. Czerwony kwiat zdobił głowę, wpięty w ciasno spięte ciemne włosy. Wielkie koła kolczyków poruszały się miarowo, gdy para przedefilowała tuż obok mnie i zniknęła w cieniu jednej z uliczek. Stałem jak oniemiały. W sercu Andaluzji El Rocío to osada słynąca tak samo z białych, stylowych kamienic i domów, jak i z braku utwardzanych, za to wysypanych piaskiem ulic. Miejscowość w swej obecnej formie powstawała z końcem XIX i w XX w., sławna jest przede wszystkim z powodu sanktuarium Matki Bożej z Rocío, do którego każdego roku maszerują tłumne pielgrzymki. Gdy będąc w sercu Andaluzji, w końcu nadarzyła się okazja, postanowiłem dołączyć do jednego z bractw. A wybór nie był łatwy, bo za pielgrzymką i legendą cudownego odnalezienia w XIII w. figurki Maryi, ukrytej w bagnach Doñana przed panującymi tu przez 800 lat Maurami, kryje się kult Virgen del Rocío – Dziewicy z Rosy. A wraz z nim ponad setka świeckich bractw, które od wieków, każdego roku, ciągną wielki dwukołowy zaprzęg, a na nim simpecado – święty dla nich sztandar z wizerunkiem Maryi z dzieciątkiem. Ruszają z miast i miasteczek Andaluzji, ale i spoza regionu, by po wielu dniach marszu – pieszo, wierzchem, w wozach do złudzenia przypominających romskie tabory – przybyć do drzwi sanktuarium i pokłonić się patronce. Spacer po piasku Najlepiej dotrzeć tu, zanim jeszcze pojawią się pielgrzymi, i zgubić się w plątaninie ulic. Ma się wówczas szansę na swobodne, niczym niezakłócone sycenie oczu zjawiskową architekturą. Gdy pierwszy raz tu przyjechałem, z miejsca zauważyłem wysoką wieżę kościoła i dzwonnicę. Ta neobarokowa, wybudowana w andaluzyjskim stylu świątynia – Santuario de Nuestra Señora del Rocío – zachwyca tak samo lekkością konstrukcji co przestrzenią wnętrza. Chroniąc się przed upałem w przestronnym gmachu, miałem przeświadczenie, że zbudowano je tak, by wszyscy odwiedzający zwracali ciągłą uwagę na figurę matki Chrystusa. Na tyłach kościoła zaglądnąłem do sklepików z pamiątkami i dewocjonaliami, a potem ruszyłem dalej, próbując rozszyfrować inspiracje, które stały za kolejnymi fasadami budynków otaczających świątynny plac. Niektóre domy przypominały zwykłe kamienice z rzędem okien zamkniętych drewnianymi, malowanymi jaskrawymi kolorami okiennicami i dachami pokrytymi czerwoną dachówką. Zauroczył mnie niewielki Mesón „La Madre” przerobiony na typowy zajazd z czerwonymi stołami i krzesłami. Ale prawdziwy zachwyt ogarnął mnie we wnętrzu hotelu Palacio Doñana. Zacienione patio zdobiła fontanna, zaś ściany – mauretańskie łuki i zdobienia z ręcznie malowanych ceramicznych płytek. Hotel był przytulny, odcięty od jakichkolwiek dźwięków z zewnątrz. Gdy podziwiałem wnętrze, wdałem się w rozmowę i ktoś z hotelu zarekomendował mi, abym odwiedził jeden z domów pielgrzymów z Sevilli na Plaza Doñana. Budynek odnalazłem bardzo łatwo, przypominał prowincjonalną hacjendę, stał mniej więcej w połowie północnej ściany kamienic, a fasadę zdobiła nazwa miejscowości i herb bractwa: Casa Hermandad del Rocío de Sevilla. Środek zaś zdobiły wymalowane religijne freski, ale najbardziej oryginalną atrakcją było wielkie kamienne poidło dla koni. Z domu bractwa poszedłem jeszcze kawałek dalej i podziwiałem fasadę domu pielgrzymów z Huelvy. Z dzwonnicami i wieżyczkami bardziej przypominała obronną twierdzę. Błądząc w poszukiwania czegoś zimnego do picia, dotarłem na południową krawędź osady. Zasiadłem w zacienionej, przytulnej restauracji hotelu Toruño del Rocío i podziwiałem widok na Charco de la Boca – ogromny staw, w którego wodach przeglądały się różowe flamingi. Wypiłem zimny trunek i ruszyłem jeszcze dalej na zachód, aż do miejsca, gdzie na wielkiej polanie, już poza El Rocío, biegały samopas konie. Stado liczyło ponad 50 osobników. Wracając do centrum, przeszedłem obok basenu. Turkusowa woda kusiła, ale lada chwila miały przybyć pierwsze grupy pielgrzymów. Zaczynała się religijna fiesta. Rytmy flamenco Kręciłem się z aparatem, wsłuchiwałem się w muzykę i śpiewy. Huczało jak w ulu. Wszyscy odziani w odświętne stroje, na galowo, chętnie pozowali do zdjęć, zapraszali na poczęstunek, zachęcali do tańca albo po prostu rozmowy. W cieniu kolorowych markiz i kotar, w chłodnych wnętrzach kamienic kotłowali się i pielgrzymi, i ci, którzy przybyli jedynie na spektakularny finał wydarzenia. Kawiarnie i restauracje były całkowicie wypełnione ludźmi. Dorożki i jeźdźcy przepychali się wąskimi ulicami, a potem zatrzymywali się gdzieś pod zacienieniem, nie schodząc z konia, częstowani, wznosili toast. Można było godzinami błądzić w tym tłumie, obserwować i podziwiać stroje, zatrzymywać się tam, gdzie akurat grali muzykę, gdzie słychać było kroki flamenco, dłonie i obcasy butów wybijały rytm, a okrzyk „Olé!” znaczył zakończenie spektakularnej tanecznej sekwencji. Ostatni dzień, zielonoświątkowa niedziela, był dla wszystkich wydarzeniem szczególnym. Gazety podały, że zjechało tu aż milion osób. W tym czasie każde bractwo prezentowało się w drzwiach świątyni, oddając ukłon figurze Matki Boskiej. A potem, już nocą, zaczynał się prawdziwy spektakl – Salto de la Reja, czyli skok przez ogrodzenie relacjonowany na żywo w hiszpańskiej telewizji. Ubrani w białe koszule członkowie bractwa z Almonte, historycznie strażnicy sanktuarium, „porywali” wielki ołtarz z figurą maryjną i ruszali z nią w pełen chaosu, ogromnych emocji, tłumny pochód dookoła świątyni i odwiedziny u wrót domów poszczególnych bractw. Ważąca kilkaset kilogramów figura wraz z baldachimem płynęła nad głowami dziesiątek tysięcy zgromadzonych, by po wielu godzinach powrócić na swoje miejsce w świątyni. El Rocío – informacje praktyczne Dojazd Samolotem z Polski z przesiadką np. w Barcelonie do Sewilli (cena biletu ok. 600 zł w dwie strony) i dalej wynajętym samochodem. Podróż autem do El Rocío zajmuje stamtąd nieco ponad godzinę. Można także znaleźć bezpośrednie połączenie lotnicze np. do Malagi i stamtąd ruszyć samochodem – podróż potrwa wtedy ok. 3 godz. Na miejscu auto staje się jednak zbędne, a nawet kłopotliwe – ulice we wsi nie są utwardzone. Kiedy jechać Aby w pełni poczuć ducha tego miejsca, najlepiej zaplanować podróż w okresie właśnie Zielonych Świątek. Jest to święto ruchome – w 2026 r. główne uroczystości przypadają na dni 22–25 maja. Nocleg W samym El Rocío znalezienie noclegu w czasie święta graniczy z cudem, dlatego najlepiej szukać go w miejscowościach odległych do 30 min jazdy samochodem. Dobrą bazą jest Mazagón, a nieco bliżej (i drożej) Matalascañas. Ceny za noc zaczynają się od 200 zł za dwójkę za noc. Jeśli podróżujesz poza terminem pielgrzymki, możesz spróbować szczęścia w samym miasteczku, np. Hotelu Palacio Doñana z pięknym patiem w stylu mauretańskim, lub skorzystać z miejskiego kempingu La Aldea (od 320 zł za noc za domek). Warto wiedzieć Jazda konna jest tu elementem lokalnej kultury. Miejscowe stajnie oferują spokojne konie nawet dla nowicjuszy, a godzinny spacer po piaszczystych traktach to koszt rzędu 25–30 euro. Jeśli wolisz wygodniejszą opcję, możesz wynająć całą dorożkę z woźnicą za 60–80 euro. Alternatywą dla koni jest rower – wypożyczenie sprzętu kosztuje 12–15 euro za dzień, a utwardzona ścieżka prowadzi nad ocean. Źródło: archiwum NG
Sierra de la Demanda to jedna z najmniej zaludnionych części Hiszpanii. Znajdziesz tu spokój i prostotę
O tym masywie w Górach Iberyjskich świat jeszcze się nie dowiedział. Dlatego jedź do Sierra de la Demanda, zanim inni cię wyprzedzą.
Spis treści: Świat dla samotników Podwodne duchy Buty dinozaurów Sierra de la Demanda – informacje praktyczne Nie mamy konta na Instagramie, ale kilka lat temu założyłem adres e-mail i sprawdzam go raz w tygodniu – mówi właściciel Bar Mansilla, nalewając mi café con leche. Cofnąłem się w czasie. Trafiłem do świata, w którym kawiarni nie da się oznaczyć w serwisach społecznościowych, bo takich serwisów jeszcze tu nie ma. Są jedynie szczątkowe witryny internetowe i tkwiące w uśpieniu adresy mailowe. To świat, w którym nie muszę kręcić rolek i wymieniać się oznaczeniami. Po chwili zdziwienia czuję ulgę. Mogę po prostu pić kawę i próbować wskrzesić moje wątłe zasoby hiszpańskiego, by dogadać się z właścicielem tej knajpki. Po angielsku nikt tu nie mówi. Siedzę w niewielkim barze w Mansilla de la Sierra, po południowej stronie obszaru Sierra de la Demanda. Mimo że na przestrzeni lat spędziłem w Hiszpanii długie miesiące – zjeżdżając większość kraju, pluskając się wraz z tłumem wczasowiczów w morzu na południu, jak i przemierzając w osamotnieniu bezkres plantacji dębów korkowych w rozpalonej słońcem Estremadurze – ten górski region jakoś mi umknął. Na mapie wciśnięte pomiędzy Burgos, Sorię i Logroño szczyty przybrały postać zielonej plamy przeciętej zaledwie kilkoma nitkami większych dróg. To jedna z najmniej zaludnionych części kraju. Pojedyncze wioski kryją są między wapiennymi szczytami, dolinami i jeziorami. Wsiadłem więc do samochodu, by startując od północnej strony górskiego masywu, przeciąć go i zobaczyć ten kraj w odsłonie dalekiej od białych wiosek, plaż i letnich kurortów. Świat dla samotników Niewielka miejscowość Ezcaray snuła jeszcze opowieść o ruchu turystycznym – kusząc hotelami, dostępem do restauracji i sklepami – zimą działa tu bowiem zbudowany w latach 70. ośrodek narciarski Valdezcaray. Ta historia urwała się jednak zaraz za centrum miasteczka, gdy droga prowadząca wzdłuż sięgającego 1800 m n.p.m. grzbietu zamieniła się w bezludny kamienisty trakt testujący cierpliwość kierowców. Tu już nie docierają nawet echa cywilizacyjnego zgiełku. Gdy umęczony nieustannym obracaniem kierownicą, mającym uchronić mnie przed urwaniem zawieszenia, przystanąłem na skraju drogi i wysiadłem skuszony możliwością spojrzenia wreszcie gdzieś w dal, nie dostrzegłem absolutnie żadnego śladu obecności człowieka. W ciągu zaledwie kilkudziesięciu minut znalazłem się pośrodku górskiej dziczy, w której zamiast ludzi władzę sprawują przemykające między drzewami wilki i unoszące się w kominach powietrznych sępy płowe. Mimo surowego charakteru pasmo Sierra de la Demanda nie przytłacza wysokością ani dramatyzmem nagich, poszarpanych skał. Najwyższy szczyt, San Lorenzo, ma ledwie trochę ponad dwa tysiące metrów, większość gór plasuje się w znacznie niższych rejestrach. Porośnięte sosnowymi lasami wzgórza wyglądają łagodnie, nie epatując uskokami, strzelistymi skalnymi kolumnami czy posępnymi skalnymi ścianami. Czuję się tu niemal jak w Beskidach, choć teren jest od nich bardziej rozległy, a szlaki trekkingowe mniej zagospodarowane i przede wszystkim niemal bezludne. Podwodne duchy Małe zaludnienie Sierra de la Demanda ma też drugie oblicze – co kilkanaście kilometrów mijałem opustoszałe, porzucone budynki lub całe wsie. Rozsypujące się kamienne domy przejęte przez gęstą roślinność, dawne stacje kolejowe, pogrążone w ciszy skorupy kościołów i kaplic. Nad problemem depopulacji tych regionów pochylali się już politycy i naukowcy, niewiele jednak udało im się zrobić. Młodzi mają tu ograniczone możliwości rozwoju i pracy, a życie w malowniczych, ale wymagających górskich warunkach wymaga siły ducha. Rejon wciąż mierzy się ze skutkami polityki Franco, traktującej położone z dala od miast regiony jako rezerwuar zasobów naturalnych. Nie inwestowano tu w lokalne przedsięwzięcia, a szeroko zakrojony plan stawiania betonowych zapór – mający zagwarantować rolnictwu dostęp do wody oraz produkcję energii – skutkował przesiedlaniem całych społeczności, a więc rozrywaniem tkanki społecznej. Najlepiej widać to po południowej stronie masywu górskiego. Pod koniec dnia dojechałem do miejscowości Mansilla de la Sierra położonej nad zbiornikiem powstałym na skutek sztucznego spiętrzenia trzech rzek. W 1960 r., gdy zaczęto stawiać zaporę, blisko sześciuset mieszkańców wioski zostało zmuszonych do przeniesienia się – miejsce ich życia przykryła bowiem woda. Gdy latem pojawia się susza, o co w ostatnich latach coraz łatwiej, poziom wody w jeziorze opada, a na brzegach wyłaniają się, niczym duchy, świadkowie minionych czasów. Kamienne budowle dawnej Mansilli de la Sierra, mimo upływu ponad 60 lat, zachowały się w niezłym stanie – domy, place zabaw, kościół są jak list przysłany z przeszłości. W nowej Mansilli mieszka zaledwie ok. 50 osób. Przeniesiona miejscowość nigdy nie wróciła do dawnej świetności. Odsłaniane cyklicznie ruiny historycznej wioski stały się celem turystycznych wycieczek. – Wielu z nas pamięta budynki, z czasów zanim je zatopiono – opowiada jeden ze starszych rezydentów kawiarni. – Gdy woda po raz pierwszy je odsłoniła, pokazywaliśmy naszym wnukom uliczki, na których dorastaliśmy. Buty dinozaurów W Sierra de la Demanda można bez większego trudu cofnąć się jednak w czasie dużo dalej – o miliony lat. Zjeżdżam w niższe partie gór, do Salas de los Infantes, gdzie znajduje się Muzeum Dinozaurów. Powstało tu nie bez powodu – niedaleko miejscowości odkryto skamieniałe ślady prehistorycznych gadów. Kryjąc się przed słońcem pod ochronnym daszkiem, przyglądam się tropom, które mają ok. 125 mln lat. Powstały, gdy ląd spowity był jeszcze klimatem subtropikalnym, a nadrzeczne lasy tworzyły gigantyczne paprocie wodne. Stanowisko Costalomo obfituje w dziesiątki śladów, najwięcej należy jednak do dwunożnych, mięsożernych teropodów. Jeden z nich ma 75 cm długości, a stopa, która go zostawiła, należała prawdopodobnie do mającego 15 m spinozaura, drapieżnika siejącego miliony lat temu postrach pośród mniejszych gatunków. Jest tu też kilka zupełnie unikatowych tropów, niebędących zwykłym odbiciem, lecz czymś w rodzaju formy 3D. Najpierw dinozaur postawił nogę w głębokim błocie, a gdy ją uniósł, pozostawił wnękę z widocznym kształtem palców i pazurów. Tak, jakby wysunął nogę z ulepionego z gliny buta. Naniesiony do niego piach w końcu zamienił się w skałę, utrwalając przestrzenne odbicie nogi ogromnego gada. Patrzę na ten ślad, mając świadomość, że zaklęta została w nim pojedyncza, ulotna chwila ze świata, który zniknął miliony lat temu. To jeden z największych walorów Sierra de la Demanda – wędrówka przez hiszpańskie góry jest podróżą przez kolejne epoki. Ślady dinozaurów, cmentarz Necropolis de Cuyacabras z IX w., na którym chowano zmarłych w wyżłobionych w skale szczelinach, łukowate mosty zbudowane przez Rzymian, zapomniane linie kolejowe, opuszczone średniowieczne klasztory. Ten skrawek Hiszpanii stał się obszarem ponadczasowym, pozostawionym samym sobie, wolnym od cyfrowych impulsów z takim zapałem penetrujących każdą możliwą przestrzeń. To świat pełen zadziwiającej prostoty, do której dziś coraz mocniej tęsknimy. Sierra de la Demanda – informacje praktyczne Dojazd Najprościej polecieć LOT-em do Madrytu, cena biletu w dwie strony to wydatek ok. 800 zł. Transport Z Madrytu autobusem lub koleją do Valladolid lub Burgos. Dalsza podróż będzie skomplikowana, wymaga korzystania z lokalnych połączeń autobusowych, docierających tylko do głównych wiosek. Pełną swobodę podróżowania zapewni jedynie samochód – najwygodniej będzie wypożyczyć go już na lotnisku w Madrycie. Koszt za dobę od 60 euro. Nocleg Hotel Tres Coronas de Silos zlokalizowany jest w zabytkowym, odrestaurowanym kamiennym pałacu z XVIII w. Znajduje się obok opactwa, głównej atrakcji turystycznej miejscowości. Pokój 2-os. od ok. 400 zł. Hostal Domingo w Quintanar de la Sierra może być dobrą i niedrogą bazą wypadową do poznawania gór. Pokój 2-osobowy od ok. 240 zł za dobę. Alternatywą jest miejscowość Ezcaray, która ma rozbudowaną bazę hotelową z racji bliskości ośrodka narciarskiego. Jedzenie Kuchnia tego regionu jest surowa i konkretna, oparta na tym, co oferuje górzysty teren oraz wieloletnia tradycja pasterska i łowiecka. Mieszkańcy bazują na lokalnych produktach, ze szczególnym uwielbieniem dla wieprzowiny i dziczyzny, dlatego w lokalnych jadłodajniach warto zamówić gęste zupy z mięsną wkładką czy pikantną kiełbasę chorizo. Rarytasem są tutejsze szynki (jamón), które dojrzewają w górskim klimacie nawet przez kilka lat. Warto wiedzieć Sierra de la Demanda to góry, które potrafią być bardzo zimne nawet wiosną i jesienią. Kiedy w Madrycie jest 25°C, nad Lagunas de Neila może leżeć śnieg lub wiać lodowaty wiatr. Źródło: archiwum NG
Galicja to kraina drogowskazów. Ruszyłem śladami pielgrzymów na Camino de Santiago
Mgliste szczyty, granitowe miasta i wzburzony Atlantyk. Galicja to coś więcej niż tylko cel jednej z najsłynniejszych pielgrzymek świata.
Spis treści: Poranek na targu Plac tysiąca emocji Trzy oblicza św. Jakuba Strażnik strzałek z O Cebreiro Fiordy i słodka woda Światło, które nie gaśnie Galicja – informacje praktyczne W Santiago de Compostela deszcz jest czymś tak naturalnym, że mieszkańcy przestali go zauważać, traktując go jak nieodłączny element krajobrazu. Tutejsza mżawka, zwana orballo, nie pada, tylko zawisa w powietrzu, otulając miasto wilgotnym całunem. To właśnie ona nadaje Santiago nieco tajemniczy klimat. Zanim jednak zanurzę się w labirynt uliczek starego miasta, staram się zrozumieć cel, który od ponad tysiąca lat przyciąga tu miliony ludzi. Droga św. Jakuba (Camino de Santiago) to szlak pielgrzymkowy i trekkingowy wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Prowadzi do grobu św. Jakuba Apostoła, który według tradycji głosił Ewangelię właśnie na tych ziemiach. Gdy w średniowieczu odnaleziono jego grób, Santiago stało się magnesem przyciągającym chrześcijan. Dziś pątnicy wciąż podążają śladami opisanymi już w XII-wiecznym Kodeksie Kalikstyńskim (Codex Calixtinus) przechowywanym w katedralnym archiwum. Szukają tu nie tylko odpuszczenia win, ale często po prostu ciszy i samych siebie. Poranek na targu Zapach dzisiejszego Santiago uderza mnie chwilę później, zanim jeszcze zobaczę wieże katedry. To intensywna mieszanka wilgotnego granitu, palonego kadzidła i... świeżych owoców morza. Jest czwartkowy poranek, gdy wchodzę do Mercado de Abastos. To drugi najczęściej odwiedzany punkt miasta po katedrze. Tutaj sacrum ustępuje miejsca profanum. Hale targowe, w których się znajduję, nie są średniowieczne, choć na takie wyglądają. Obecny budynek, ukończony w 1941 r., jest dziełem hiszpańskiego architekta Joaquína Vaquero Palacios. Plan targowiska opiera się na dwóch kwadratach z ośmioma halami, gdzie dominują granitowe mury i otwarte arkady. To nie błąd konstrukcyjny, lecz geniusz inżynierii: przeciągi zostały zaplanowane celowo – od wieków wywiewają zapach ryb i wilgoć, przedłużając świeżość produktów. – Spróbuj tego, to najprawdziwszy smak Atlantyku – zachęca Pitusa Fariña, moja przewodniczka po galisyjskich smakach, podając mi duszone omułki (mejillones), które jemy na stojąco. Chwilę wcześniej kupiliśmy ich na targu pół kilo, a w barze po sąsiedzku przygotowano je nam za 9 euro (takich miejsc jest tu kilka). Są słone, mięsiste i smakują czystym oceanem. Spacerujemy przez targ. Wokół nas leżą stosy świeżych ryb przywiezionych prosto z Costa da Morte, charakterystyczne sery tetilla o kształcie kobiecej piersi i chleb z okolicznych piekarni, który pachnie zakwasem i drewnem. Dzisiejsze hale targowe stoją na fundamencie rynku z 1873 r., ale historia handlu w tym miejscu sięga głębiej. Dzielnica Altamira stała się ostateczną przystanią dla straganów, które przez setki lat wędrowały po mapie miasta. Jednak klimat tego miejsca tworzą przede wszystkim ludzie. – Zobaczysz tu starsze Galisyjki z koszykami mijające się z szefami kuchni najlepszych restauracji – opowiada Pitusa, gdy obserwujemy pielgrzymów, którzy po raz pierwszy w życiu nieśmiało próbują dziwacznych percebes, morskich pąkli zbieranych ręcznie ze skał. Plac tysiąca emocji Wychodzę z hal targowych (Pitusa została dłużej na zakupach) i klucząc wąskimi uliczkami, idę w stronę serca miasta – Plaza del Obradoiro. Tam, przy bramie, którą wchodzi się z Trasy Francuskiej (Camino Francés), najpopularniejszej wśród pielgrzymów, czeka na mnie Katarzyna Jabłońska, polska przewodniczka od 20 lat mieszkająca w Santiago i znająca tu niemal każdy jeden kamień i pewnie niejedną ludzką historię. – Spójrz na nich – mówi, wskazując na grupę ludzi wchodzących na plac. – Właśnie pokonali 800 km Trasy Francuskiej, idąc całą północą Hiszpanii – wyjaśnia. Stojąc na placu, staję się świadkiem niezwykłego spektaklu. Pielgrzymi mają przyczepione do plecaków muszle przegrzebków św. Jakuba – odwieczny symbol drogi. Wielu z nich podpiera się kijami, inni lekko utykają, ale w ich oczach widać radość z dotarcia do celu. Jedni się uśmiechają, śpiewają, tańczą, inni wpadają sobie w ramiona i płaczą ze wzruszenia. W dłoniach ściskają paszporty pielgrzyma (credencial) pełne pieczątek zbieranych w barach, restauracjach i schroniskach – to dowód przebytej drogi. Podchodzę do dwójki mężczyzn, którzy właśnie zrzucili ciężkie plecaki na kamienne płyty placu. Jeden z nich chętnie dzieli się swoją historią. – Jestem triatlonistą, kocham maratony i chciałem się po prostu sprawdzić fizycznie – opowiada, ocierając pot z czoła. – Nie jestem wierzący, ale poszedłem z nim – wskazuje na swojego przyjaciela. – On jest wierzący, szedł w intencji swoich rodziców. Wyruszyliśmy na szlak razem. To była wielka przygoda i bardzo duże wyzwanie. Szliśmy 35 dni, ale dotarliśmy w świetnej formie – dodaje z dumą triatlonista. Trzy oblicza św. Jakuba Kasia prowadzi mnie do wnętrza katedry. Wnętrze świątyni wygląda niczym kamienny las romańskich filarów, który zdaje się nie mieć końca. – Ludzie pielgrzymują tu nieprzerwanie od 813 r. – wyjaśnia i zwraca uwagę na detale ikonograficzne, które łatwo przeoczyć w natłoku wrażeń. – W katedrze mamy aż trzy najważniejsze przedstawienia św. Jakuba. W ołtarzu głównym widzimy go jako świętego, w majestacie, siedzącego na tronie. Możemy też znaleźć wizerunek Jakuba jako pielgrzyma, z kijem i w charakterystycznej pelerynie, oraz jako Matamoros, czyli Pogromcy Maurów, przedstawionego na koniu i z mieczem. To fascynująca lekcja historii, pokazująca, jak zmieniała się rola Apostoła – od ewangelizatora, przez towarzysza niedoli pątników, aż po symbol rekonkwisty – tłumaczy. Rozlega się dźwięk organów. Trafiamy na moment kulminacyjny – uruchomienie Botafumeiro. Ta ogromna posrebrzana kadzielnica waży 53 kg! Gdy mężczyźni w bordowych szatach, zwani tiraboleiros, ciągną za liny, mechanizm z 1602 r. zaczyna pracować. Kadzielnica rozpędza się, szybując pod sklepieniem z prędkością dochodzącą do 70 km/godz. Dym kadzidła wypełnia wnętrze. – Kiedyś miała maskować zapach tysięcy niemytych ciał pielgrzymów, którzy spali w katedrze – szepcze Kasia, gdy nad naszymi głowami przelatuje dymiący kolos. – Dziś to symbol modlitwy unoszącej się do nieba – dodaje. Po wyjściu z katedry wzrok przyciąga stojący przy tym samym placu Hostal dos Reis Católicos. To budynek o niezwykłej historii – ufundowany przez Królów Katolickich w 1501 r. jako szpital dla pielgrzymów. Mowa o Izabeli Kastylijskiej i Ferdynandzie Aragońskim, którzy decyzję tę podjęli wstrząśnięci losem pątników podczas własnej wizyty w Santiago. Ten gest hiszpańskiej pary królewskiej miał zapewnić godną opiekę tysiącom wiernych. Przez wieki w jego salach, gdzie dziś mieszczą się luksusowe apartamenty hotelu Parador, opatrywano rany i karmiono chorych wędrowców. Do dziś pielęgnowana jest tu piękna tradycja: dziesięciu pierwszych wędrowców, którzy zgłoszą się każdego dnia do biura pielgrzyma, otrzymuje kupony na darmowy posiłek w tym miejscu. Strażnik strzałek z O Cebreiro Aby w pełni zrozumieć fenomen szlaku, cofam się do miejsca, gdzie dla wielu wędrowców wkraczających do Hiszpanii od strony Francji, Włoch czy Niemiec zaczyna się prawdziwa Galicja. Ruszam w głąb lądu, do górskiej wioski O Cebreiro. Krajobraz jest tu surowy, a architektura unikatowa. Spotykam José Manuela Lópeza Valiñe, mieszkańca wioski, który z pasją opowiada mi o celtyckich korzeniach tego miejsca. – Te domy, pallozas, mogą mieć nawet 3 tys. lat – mówi José, wskazując na niskie owalne chaty o grubych kamiennych murach, kryte strzechą. – Były zamieszkane aż do lat 70. ubiegłego wieku – dodaje. Wchodzę do środka jednej z nich. To żywy skansen – dawniej ludzie i zwierzęta żyli tu pod jednym dachem, ogrzewając się przy centralnym ognisku, co pozwalało przetrwać surowe zimy. Okazuje się, że José jest bratankiem człowieka, który uratował Camino przed zapomnieniem. – Nasza rodzina jest bardzo związana ze Szlakiem Jakubowym. Mój wujek, Elías Valiña, który był tu proboszczem, zaczął poszukiwać zapomnianych ścieżek, którymi wieki temu chodzili pielgrzymi. Oryginalne mapy zaginęły, ale wujek był z zamiłowania kartografem. Postanowił wyznaczyć te szlaki na nowo. Przez 10 lat jeździł swoim starym samochodem po całej Hiszpanii, malując te słynne żółte strzałki farbą drogową, a ja mu w tym pomagałem – opowiada. Wtedy uważano ich za szaleńców. Dziś jednak żółte strzałki są symbolem rozpoznawalnym na całym świecie i prowadzą miliony ludzi do celu. Zjeżdżając z gór O Cebreiro, mijam monumentalny klasztor w Samos. To jedno z najstarszych opactw w Hiszpanii, którego korzenie sięgają VI w. Benedyktyni stworzyli tu potężny ośrodek kultury. Wielki krużganek klasztorny o powierzchni 3 tys. m² jest jednym z największych w kraju. Ale moją uwagę przykuwa stojąca nieopodal, w cieniu tysiącletniego drzewa, maleńka kaplica Cyprysowa. Ta prosta kamienna budowla z IX w. jest niemym świadkiem czasów, gdy chrześcijaństwo na półwyspie dopiero krzepło. Dalej trasa prowadzi przez Portomarín. To miasteczko widmo i miasteczko twierdza w jednym. Gdy w latach 60. XX w. budowano tamę Belesar, stara osada w dolinie rzeki Miño została zalana. Najcenniejsze zabytki, w tym potężny kościół-twierdzę San Nicolás, rozebrano kamień po kamieniu i przeniesiono na wzgórze. Na blokach skalnych świątyni wciąż można dostrzec numery, które posłużyły budowniczym do ponownego złożenia tej kamiennej układanki. Gdy poziom wody w zbiorniku opada, z toni wyłaniają się ruiny starego mostu i domów. Fiordy i słodka woda Docieram na wybrzeże i w porcie wsiadam na łódź z kapitanem Fernandem Carrillo. Jego twarz, smagana wiatrem, zdradza człowieka, który życie spędził na morzu. – Popłyniemy wzdłuż wybrzeża, na pełny ocean, w stronę skał Cabo de la Nave – zapowiada Fernando, uruchamiając silnik. Wypływamy w dwugodzinny rejs, który pozwala zobaczyć zupełnie inne oblicze Galicji. Łódź kołysze się na falach, a my mijamy dzikie, niedostępne z lądu zakątki. – Widzisz te plaże ukryte wśród skał? – kapitan próbuje przekrzyczeć warkot silnika. Potem wskazuje na klify wpadające pionowo do morza. – Ta część wybrzeża Hiszpanii jest skalista, niektórym przypomina nawet fiordy – zauważa. Fernando tłumaczy mi fenomen tego miejsca. – Mamy tu wyjątkowe zatoki riasowe – wyjaśnia. – Tutaj woda słodka miesza się z wodą słoną. To unikatowe połączenie wód rzecznych z oceanicznymi tworzy bogaty w składniki odżywcze ekosystem. Dzięki temu są tu idealne warunki dla owoców morza. Te poławiane tutaj smakują wyjątkowo. Mówi się, że z Galicji pochodzą najlepsze owoce morza na świecie – zachwala. Patrząc na spienione wody Atlantyku rozbijające się o skały, rozumiem teraz głębię smaku omułków jedzonych z Pitusą, które tak polecała. To smak natury w najczystszej postaci. Płyniemy w stronę Muxíi. Na skalistym cyplu widzę sanktuarium Virxe da Barca. Według legendy to tutaj Matka Boska przypłynęła kamienną łodzią, by dodać otuchy św. Jakubowi. Pielgrzymi wierzą w moc tutejszych kamieni – Pedra dos Cadrís ma leczyć bóle nerek, pleców, a nawet głowy, a Pedra de Abalar potrafi ponoć się zakołysać, wydając dźwięki przepowiadające nadchodzące nieszczęście. Dopływamy w pobliże Fisterry – Finis Terrae. Dla Rzymian był to koniec znanego świata. Na szczycie klifu stoi latarnia morska. To tutaj wielu pielgrzymów, po dotarciu do Santiago, kontynuuje wędrówkę, by symbolicznie wrzucić kamień do wody, zamykając stary etap życia (w średniowieczu palili także ubrania, co dziś jest tu zabronione). Wracamy na ląd. Obiad jemy w restauracji O Semáforo urządzonej w dawnym budynku sygnałowym tuż przy latarni morskiej. Za oknem tylko błękit i horyzont. Siedząc tam, na krawędzi kontynentu, z talerzem grillowanej ośmiornicy, zaczynam rozumieć słowa triatlonisty z placu przed katedrą. Tak, to była wielka przygoda. Choć ta jeszcze się dla mnie nie kończy. Światło, które nie gaśnie Ostatnim przystankiem na mojej trasie jest portowa A Coruña nazywana miastem Herkulesa. Po surowości i dzikości Costa da Morte, A Coruña wita mnie miejską elegancją. Spaceruję wzdłuż jednej z najdłuższych nadmorskich promenad w Europie, która ciągnie się przez ponad 13 km. Miasto słynie ze swoich charakterystycznych przeszklonych balkonów, które chronią przed wiatrem i łapią każde promienie słońca, nadając budynkom lekkości. Ale najważniejszy punkt tutaj to Wieża Herkulesa (Torre de Hércules), najstarsza działająca latarnia morska na świecie i jedyna zachowana latarnia rzymska, która do dziś pełni swoją funkcję. W 2009 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zbudowali ją Rzymianie na przełomie I i II w. n.e., a jej architektem był Gaius Sevius Lupus, co potwierdza inskrypcja u stóp wieży. Choć w XVIII w. otrzymała nową, klasycystyczną fasadę, jej serce wciąż stanowi rzymski rdzeń. Wchodzę na szczyt. Wieża ma 55 m wysokości i stoi na skalistym cyplu, co sprawia, że światło latarni góruje ponad 100 m nad poziomem Atlantyku. Wiatr na górze jest potężny, chce urwać głowę. Patrzę na ocean i myślę o legendzie, według której to tutaj Herkules pokonał olbrzyma Geriona i na jego grobie wzniósł tę wieżę. Przez dwa tysiące lat imperia upadały, granice się przesuwały, a to światło wciąż płonęło, wskazując drogę żeglarzom. Tak jak żółte strzałki Elíasa Valiñy wskazują drogę pielgrzymom. Tak jak gwiazdy nad grobem św. Jakuba wskazywały cel średniowiecznym wędrowcom. Galicja to kraina drogowskazów. Galicja – informacje praktyczne Dojazd Najwygodniejszą opcją jest lot do Santiago de Compostela liniami Lufthansa czy Iberia z przesiadką w Niemczech lub Madrycie. Cena biletu w dwie strony to wydatek od 800 zł do ok. 1,5 tys. zł. Można także lecieć z Polski bezpośrednio liniami Ryanair lub Wizz Air do Porto (bilety w promocji od 250 zł) i stamtąd dojechać do Santiago autobusem lub wyruszyć na Szlak Pielgrzyma. Transport Choć między Santiago a A Coruñą kursują szybkie i tanie pociągi, to do przejechania mojej trasy najlepiej wynająć auto. Dzięki temu dojedziecie i w góry, i na dzikie wybrzeże Costa da Morte. Poza sezonem ceny wynajmu są bardzo przystępne i zaczynają się od 30–40 euro za dobę, choć latem mogą wzrosnąć dwukrotnie. Warto pamiętać o wykupieniu pełnego ubezpieczenia, gdyż galisyjskie drogi bywają kręte i wąskie. Nocleg Najtańszą opcją są schroniska dla pielgrzymów (albergues) w Santiago de Compostela, gdzie nocleg kosztuje 15–20 euro. Nieco więcej zapłacimy w okolicach Samos i gór O Cebreiro, gdzie warto szukać noclegów w tzw. casas rurales – kamiennych domach agroturystycznych (ok. 50–70 euro). W samym Santiago popularnym wyborem są też klimatyczne hoteliki w starej dzielnicy (ok. 60–90 euro). Dla szukających wyjątkowych wrażeń prawdziwą perełką jest hotel O Semáforo w Fisterrze urządzony przy latarni morskiej (ok. 120–160 euro). Warto wiedzieć Wstęp do nawy głównej katedry w Santiago i do krypty z relikwiami jest bezpłatny, natomiast za zwiedzanie muzeum, krużganków oraz wejście na dach trzeba zapłacić 15 euro, jednak pielgrzymi mają zniżki. Źródło: archiwum NG Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Turyści już wybrali. To najpopularniejszy kierunek w Europie na lato 2026
Wraz ze zbliżającym się sezonem letnim podróżni coraz intensywniej planują wakacyjne wyjazdy. Wśród najchętniej wybieranych kierunków ponownie znajduje się Hiszpania, a szczególną popularnością cieszy się jedno z miast na wybrzeżu Costa Blanca. Co sprawia, że przyciąga turystów z całej Europy?
Najnowsze dane platformy Tripadvisor pokazują wyraźne zmiany w wakacyjnych preferencjach podróżnych. Wstępne wyniki Indeksu Podróży Letnich 2026 wskazują na najszybciej rosnące destynacje, analizując wyjazdy planowane między czerwcem a sierpniem. Na czołowych miejscach zestawienia znalazły się kierunki hiszpańskie, a szczególnie jedno z miast położonych na Costa Blanca, które przyciąga turystów nie tylko gwarantowaną pogodą, lecz także bogatą ofertą kulinarną i kulturalną. To właśnie połączenie tych czynników sprawia, że region ten zyskuje na znaczeniu. Alicante na topie – dlaczego to najpopularniejszy kierunek lata 2026? Według danych platformy Tripadvisor to właśnie Alicante znalazło się na szczycie zestawienia najszybciej rosnących kierunków podróży w Europie na lato 2026. Miasto położone na wybrzeżu Costa Blanca od kilku lat systematycznie zyskuje na popularności, oferując połączenie stabilnej pogody, szerokich plaż i rozwiniętej infrastruktury turystycznej. W przeciwieństwie do bardziej zatłoczonych kurortów, takich jak Barcelona czy Majorka, Alicante przyciąga zrównoważonym tempem życia i często nieco bardziej przystępnymi cenami. To ważny atut dla tych podróżnych, którzy szukają wypoczynku bez konieczności rezygnowania z miejskich atrakcji. Na miejscu czeka wyjątkowe połączenie historii i nowoczesności. Nad miastem góruje imponujący zamek Castillo de Santa Bárbara, z którego rozciąga się widok na całe wybrzeże, a spacer po słynnej promenadzie Explanada de España pozwala poczuć śródziemnomorski klimat. Wąskie uliczki dzielnicy El Barrio Santa Cruz zachowały tradycyjny charakter, z kolorowymi fasadami i roślinnością, która nadaje im niemal pocztówkowy wygląd. Miasto oferuje także dostęp do szerokich, miejskich plaż, takich jak Playa del Postiguet, a dla osób szukających spokojniejszego wypoczynku – możliwość wycieczki na pobliską wyspę Tabarca, znaną z krystalicznie czystej wody i kameralnej atmosfery. Alicante wyróżnia się również bogatą ofertą kulturalną i kulinarną. W sezonie letnim odbywają się tu liczne wydarzenia, w tym tradycyjne święto Maurów i Chrześcijan (Moros y Cristianos), a lokalne muzea, takie jak MACA Alicante czy Muzeum Wyścigu Oceanicznego, przyciągają miłośników sztuki i historii. Nie można pominąć także kuchni regionu – od klasycznego arroz a banda po świeże owoce morza i tapas serwowane w lokalnych restauracjach i na targach. Najlepsze kierunki w Europie w 2026 roku według danych Tripadvisor Choć to Alicante zajęło pierwsze miejsce w zestawieniu Tripadvisor, kolejne pozycje pokazują, jak zróżnicowane są wakacyjne preferencje podróżnych w Europie. Na drugim miejscu znalazł się Alvor – niewielka miejscowość rybacka położona w regionie Algarve w Portugalii, znanym z jednych z najpiękniejszych plaż na kontynencie i spokojnego tempa życia. Tuż za nią uplasowały się hiszpańskie kierunki: Playa de Palma na Majorce oraz Malaga, która od lat konsekwentnie buduje swoją pozycję jako centrum kultury i wypoczynku, m.in. dzięki rozwojowi instytucji takich jak Muzeum Picassa. W dalszej części rankingu pojawiają się mniej oczywiste, ale coraz bardziej doceniane destynacje, takie jak Ksamil – nadmorski kurort w Albanii, przyciągający krystalicznie czystą wodą i kameralną atmosferą. Na liście nie zabrakło także miast o silnym zapleczu kulturowym, takich jak Kraków, Budapeszt czy Dublin, które oferują zupełnie inny typ doświadczenia – od historycznej architektury, przez słynne termalne kąpieliska, aż po zielone przestrzenie i miejską atmosferę sprzyjającą dłuższym pobytom. W zestawieniu znalazło się też Sitges oraz grecka wyspa Rodos, co tylko potwierdza, że tegoroczne trendy łączą klasyczne kurorty z mniej oczywistymi, ale coraz bardziej poszukiwanymi lokalizacjami. Najpopularniejsze kierunki podróży w Europie według indeksu podróży letnich TripAdvisor na rok 2026: Alicante, Hiszpania Alvor, Portugalia Playa de Palma, Majorka, Hiszpania Malaga, Hiszpania Ksamil, Albania Kraków, Polska Sitges, Hiszpania Rodos, Grecja Budapeszt, Węgry Dublin, Irlandia Źródła: Euronews, Time Out, Tripadvisor Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Hiszpania poza utartym szlakiem. Te regiony zaskakują ciszą i brakiem tłumów
W obliczu napięć geopolitycznych i ograniczeń w podróżach do niektórych regionów świata coraz więcej turystów wybiera sprawdzone, łatwo dostępne kierunki w Europie. Jednym z największych beneficjentów tego trendu pozostaje Hiszpania, która już teraz przygotowuje się na rekordowy sezon. Choć do kraju przyjadą miliony urlopowiczów, wciąż można znaleźć miejsca, które pozostają poza głównym nurtem turystyki. Gdzie zatem szukać spokojniejszych alternatyw?
Spis treści: Almería – pustynny krajobraz i autentyczne wybrzeże Sierra de las Nieves – park narodowy i górski krajobraz Andaluzji La Rioja – spokojny region wina i niedoceniana północ Hiszpanii Kantabria – zielone wybrzeże oraz góry Picos de Europa El Hierro i La Gomera, czyli spokojniejsze oblicze Wysp Kanaryjskich Nawarra – spokojna północ i kontrasty krajobrazowe Mariña Lucense, czyli dzikie wybrzeże Galicji i ukryte plaże Prognozy na nadchodzące lato wskazują, że Hiszpania ponownie znajdzie się w centrum zainteresowania turystów z całego świata. W ubiegłym roku kraj odwiedziło rekordowe 97 milionów osób, a według ekspertów w tym sezonie liczba ta może wzrosnąć nawet do 100 milionów. Dane platformy marketingu turystycznego Sojern pokazują, że już na początku kwietnia rezerwacje lotów do Hiszpanii były o 32% wyższe niż rok wcześniej. Tak dynamiczny wzrost zainteresowania oznacza jednak nie tylko większy wybór połączeń, lecz także nasilenie zjawiska overtourismu w najpopularniejszych regionach. Mimo to w Hiszpanii wciąż nie brakuje miejsc mniej oczywistych – spokojniejszych, autentycznych i często pomijanych przez masową turystykę. Almería – pustynny krajobraz i autentyczne wybrzeże bez masowej turystyki Almería, położona na południowo-wschodnim krańcu Hiszpanii, pozostaje jednym z najmniej oczywistych kierunków w regionie Andaluzji, mimo wyjątkowych warunków klimatycznych i krajobrazowych. To właśnie tutaj znajduje się jedyny w Europie obszar o charakterze pustynnym – Tabernas – który w połączeniu z suchym, słonecznym klimatem tworzy unikatowe warunki przypominające bardziej północną Afrykę niż klasyczne wybrzeże Morza Śródziemnego. Region wyróżnia się także stosunkowo niewielką skalą zabudowy turystycznej – zamiast gęstej sieci hoteli dominują naturalne przestrzenie i spokojne plaże, które zachowały swój pierwotny charakter. W samym mieście uwagę przyciąga rozległa twierdza Alcazaba, będąca jedną z największych arabskich fortec w Hiszpanii, a także katedra o obronnym charakterze, świadcząca o burzliwej historii regionu. Almería to także dobre miejsce dla osób poszukujących równowagi między zwiedzaniem a wypoczynkiem – nadmorskie promenady, miejskie parki i szerokie plaże tworzą spójną przestrzeń do spokojnego odkrywania regionu, który wciąż pozostaje poza głównym nurtem turystycznym. Sierra de las Nieves – park narodowy i górski krajobraz Andaluzji W głębi Andaluzji, z dala od nadmorskich kurortów, znajduje się Sierra de las Nieves – obszar, który w 2021 roku uzyskał status parku narodowego i szybko stał się jednym z najcenniejszych przyrodniczo regionów Hiszpanii. To miejsce wyróżnia się niezwykłą różnorodnością biologiczną, obejmującą setki gatunków roślin oraz zróżnicowane ekosystemy, od górskich lasów po skaliste szczyty sięgające ponad 2000 metrów. Region ten bywa określany jako „kraina kontrastów”, ponieważ w stosunkowo niewielkiej przestrzeni można doświadczyć zupełnie odmiennych krajobrazów – od głębokich dolin po strome, wapienne formacje skalne. Sierra de las Nieves przyciąga przede wszystkim miłośników aktywnego wypoczynku, oferując rozbudowaną sieć szlaków pieszych oraz dostęp do malowniczych, tradycyjnych wiosek, w których zachował się autentyczny charakter andaluzyjskiej prowincji. To propozycja dla osób, które zamiast zatłoczonych plaż wybierają ciszę, przestrzeń i bezpośredni kontakt z naturą. La Rioja – spokojny region wina i niedoceniana północ Hiszpanii La Rioja pozostaje jednym z najmniej odwiedzanych regionów Hiszpanii, co czyni ją idealnym kierunkiem dla osób poszukujących kameralnej atmosfery i autentycznych doświadczeń. Położona w północnej części kraju, znana jest przede wszystkim z produkcji wina, które odgrywa kluczową rolę w lokalnej gospodarce i kulturze. Rozległe winnice, łagodne wzgórza i niewielkie miasteczka tworzą krajobraz sprzyjający spokojnemu podróżowaniu, z dala od zgiełku popularnych destynacji. Region oferuje jednak znacznie więcej niż tylko degustacje – można tu znaleźć zabytkowe kościoły, fragmenty szlaków pielgrzymkowych oraz miejsca związane z prehistorią, w tym stanowiska archeologiczne z odciskami dinozaurów. La Rioja to przestrzeń, w której tempo życia jest wyraźnie wolniejsze, a turystyka opiera się na jakości doświadczeń, a nie ich intensywności. Kantabria – zielone wybrzeże oraz góry Picos de Europa Kantabria, położona na północnym wybrzeżu Hiszpanii nad Morzem Kantabryjskim, stanowi wyraźny kontrast dla bardziej znanych regionów południa. To miejsce, gdzie zielone krajobrazy spotykają się z surowym wybrzeżem, a bliskość gór Picos de Europa pozwala na łączenie wypoczynku nad wodą z aktywnością w terenie. Region ten pozostaje stosunkowo mało popularny wśród turystów zagranicznych, co przekłada się na spokojniejszą atmosferę i większy udział podróżnych krajowych. Stolicą Kantabrii jest Santander – eleganckie miasto nadmorskie z bogatą historią i charakterystyczną architekturą, w tym dawną rezydencją królewską Palacio de la Magdalena. Dodatkowym atutem regionu są liczne jaskinie z prehistorycznymi malowidłami, które należą do najważniejszych stanowisk archeologicznych w Europie. Kantabria to propozycja dla osób, które chcą odkryć mniej oczywistą stronę Hiszpanii, łącząc naturę, historię i nadmorski klimat. El Hierro i La Gomera, czyli spokojniejsze oblicze Wysp Kanaryjskich Choć Wyspy Kanaryjskie od lat cieszą się ogromną popularnością, nie wszystkie z nich są równie oblegane. El Hierro i La Gomera pozostają jednymi z najmniej odwiedzanych, oferując zupełnie inne doświadczenie niż znane kurorty Teneryfy czy Lanzarote. El Hierro, najmniejsza z wysp archipelagu, przyciąga przede wszystkim osoby szukające ciszy, kontaktu z naturą i surowych, wulkanicznych krajobrazów. La Gomera z kolei wyróżnia się bujną roślinnością i unikatowymi lasami przypominającymi subtropikalne dżungle, które stanowią idealne warunki do pieszych wędrówek. Obie wyspy zachowały kameralny charakter, a liczba turystów jest tu wielokrotnie niższa niż na bardziej rozwiniętych kierunkach. Dzięki temu można tu doświadczyć spokojniejszego tempa życia i bardziej autentycznego kontaktu z lokalną kulturą. Nawarra – spokojna północ i kontrasty krajobrazowe Nawarra, położona w północnej części Hiszpanii, to region o dużej różnorodności krajobrazowej, który wciąż pozostaje poza głównym nurtem turystyki międzynarodowej. Znajdują się tu zarówno zielone doliny, jak i półpustynne tereny Bardenas Reales – obszaru wpisanego na listę rezerwatów biosfery UNESCO. Region ten jest także silnie związany z historią i tradycją, czego przykładem jest Pampeluna, znana z corocznego festiwalu San Fermín. Poza okresem wydarzeń miasto i jego okolice zachowują jednak spokojny charakter, pozwalający na odkrywanie zabytków, takich jak średniowieczny pałac w Olite czy historyczne zamki. Nawarra to kierunek dla osób zainteresowanych mniej oczywistą Hiszpanią, w której kultura, historia i natura tworzą spójną całość. Mariña Lucense, czyli dzikie wybrzeże Galicji i ukryte plaże Na północnym wybrzeżu Galicji znajduje się Mariña Lucense – region, który pozostaje jednym z najmniej uczęszczanych odcinków hiszpańskiego wybrzeża. Rozciągająca się na długości około 100 kilometrów linia brzegowa oferuje różnorodne krajobrazy – od klifów po szerokie, piaszczyste plaże, które w przeciwieństwie do popularnych kurortów zachowały swój naturalny charakter. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem jest plaża As Catedrais, znana z imponujących formacji skalnych przypominających gotyckie katedry. Region stawia na zrównoważoną turystykę, co przekłada się na mniejszą liczbę inwestycji i ograniczony napływ odwiedzających. Choć pogoda bywa tu mniej przewidywalna niż na południu kraju, rekompensują to przestrzeń, cisza i możliwość obcowania z naturą w niemal niezmienionej formie. Źródła: Daily Mail, CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Aragonia łączy dziedzictwo chrześcijaństwa i islamu. Znajdziesz tu bezcenne skarby architektury
Podziwiamy ten zapomniany nieco region niczym gigantyczny fresk sprzed setek lat. Aragonia to wspólne dzieło arabskich, żydowskich i chrześcijańskich mieszkańców.
Spis treści: Matka Boska Pilar Sura dla Maryi Kochankowie z kamienia W labiryncie czerwieni Aragonia – informacje praktyczne Myślisz, że będą jeszcze te bordowe? – zaaferowana nastolatka pyta koleżankę, z którą stoi w długiej kolejce. Bordo to tegoroczna nowość, schodzi jak świeże bułeczki, mimo że jest droższe niż inne kolory. – Weźmiemy po 10 czerwonych i żółtych, 5 niebieskich i jeszcze 5 białych – wyliczają dziewczyny. No i bordowe, jeśli będą. – Są? To prosimy pięć! – cieszą się. Kartka przy ladzie upomina: „Maksymalnie 35 medidas na osobę”. Po 1 euro za sztukę, 2 euro za bordową – w kolorze chusty na fiestę Matki Boskiej Pilar. Matka Boska Pilar Jest koniec września, Saragossa szykuje się na święto patronki. Przypada 12 października, ale zabawa zaczyna się tydzień wcześniej. Będą procesje, parady, piramida z kwiatów, no i medidas. Dosłownie „miarki”, bo wstążki odmierzają po 36,5 cm – wysokość figurki Maryi z bazyliki, przed którą wije się kolejka. Każdą z nich przytknięto do relikwii, dzięki czemu zapewnia ona ochronę osobie, która otrzyma medidę w darze. Wstążki nie można ponoć kupić dla siebie – trzeba ją dostać. Dziewczyny z kolejki mają chyba wielu krewnych i przyjaciół. Najważniejsza jest jednak nie figurka, tylko słup, na którym stoi. – Według legendy Maryja podarowała go św. Jakubowi, który w rzymskiej Saragossie, czyli Cesarii Auguście, miał misyjny kryzys i nawrócił ledwie garstkę osób – opowiada przewodnik Hubert Kurdelski. – W 40 r. aniołowie przynieśli Matkę Boską na chmurze, a ona przekazała apostołowi filar i kazała wybudować wokół niego świątynię – ciągnie, a my oglądamy wyobrażenie tej sceny w barokowej kaplicy z figurką na kolumnie. Słup okrywa zdobna pelerynka – codziennie inna, świątynia ma ich ok. 450 – ale można zobaczyć go na tyłach kaplicy, przez okienko ze złotym napisem: „Tu czci się i całuje filar”. Tysiące ust i dłoni wyżłobiły w jaspisie wyraźne wgłębienie. Badania potwierdziły, że kolumna pochodzi z I w., za to świątynia jest znacznie młodsza. Budowa ciągnęła się w nieskończoność: od XVII stulecia, gdy kult Matki Boskiej Pilar odżył po cudzie kulawego z Calandy (za sprawą Maryi jakoby odrosła mu noga), aż do połowy XX w., gdy ukończono dzwonnice i fasadę. Bardzo szybko za to świątynia stała się kością niezgody. Kapituła sąsiedniej katedry Seo z niechęcią patrzyła na nowy kult, a pilaristas twierdzili, że to ich kościół jest ważniejszy. Gdy w obawie przed rękoczynami odwołano procesję Bożego Ciała, interweniował Watykan i podzielił siedzibę arcybiskupstwa pomiędzy dwie świątynie. Sura dla Maryi Stara Seo jest z kolei owocem zgody ponad podziałami. Jej wnętrze to gotycki rajski ogród z lasem palmowych kolumn i złotymi kiściami zworników, ale największe wrażenie robi zewnętrzna ściana przy uliczce Sepulcro. Mruga do nas ceramicznymi gwiazdkami w odcieniach bieli, zieleni i turkusu, rozsianymi wśród geometrycznych ornamentów z cegły. Gdyby nie gotyckie okna, mogłaby się znajdować w Fezie czy Marrakeszu. Jest wspomnieniem muzułmańskiej Sarakusty. – Arabowie władali Aragonią prawie 400 lat. Gdy w 1118 r. król Alfons I zdobył miasto, dał im wybór: większość elit wyjechała, ale wielu rzemieślników i chłopów nie. W średniowieczu stanowili ok. 20% ludności Aragonii. Mówiono na nich mudéjares: „ci, którzy pozostali” – opowiada Hubert. Tym samym słowem określa się styl architektoniczny powstały z połączenia obu kultur. Ściana katedry to jedno z jego arcydzieł. Trop mudéjaru prowadzi nas z 700-tysięcznej Saragossy na odludną prowincję. – Arabskie dziedzictwo Hiszpanii kojarzy się z Andaluzją, ale i tu, na północnych rubieżach Al-Andalus, mamy bezcenne skarby – przekonuje Eugenia Gallego ze stowarzyszenia Territorio Mudéjar. Stoimy we wsi Torralba de Ribota, przed kościołem San Félix. Fasadę zgodnie zdobią gotycka rozeta i arabskie wzory z cegieł, ale całość przypomina raczej twierdzę. – To kościół warowny – potwierdza Eugenia. – Jesteśmy na niespokojnym pograniczu Aragonii i Kastylii. W razie ataku mieszkańcy mogli się schronić w świątyni i bronić z galerii na piętrze. Surowość fasady jest też typowa dla architektury muzułmańskiej: skromnej na zewnątrz, zdobnej w środku. W nawie mamy więc motywy świadczące o spotkaniu kultur. Ostre łuki to gotyk, tyle że z cegły – a mistrzami w murowaniu byli w Aragonii muzułmanie. Ściany wymalowano w orientalne motywy geometryczne, ale okna w kaplicach podtrzymują aniołowie. Fundatorem kościoła był arcybiskup i rzemieślnicy musieli się dostosować do jego życzeń. Dorzucili jednak coś od siebie. „On jest Bogiem Jedynym, Bogiem Samowystarczalnym. Nie zrodził i nie został zrodzony. Nikt nie jest mu równy” – czytamy 112 surę Koranu wyrytą w kaplicy Matki Boskiej. W labirynt aragońskiego średniowiecza zapuszczamy się ponownie w Calatayudzie. Na tle wieczornego nieba odcina się smukła wieża kościoła św. Andrzeja. W powietrzu śmigają jaskółki spłoszone biciem w dzwony. Zagłębiamy się w uliczkę, zakręcamy raz, drugi, trzeci pośród kolorowych domków. Zza rogu wyłania się budowla z wapienia z dwoma łukowatymi wejściami. Dziś to kaplica Matki Boskiej Pocieszycielki, dawniej najważniejsza z siedmiu synagog miasta, z osobnymi drzwiami dla kobiet i mężczyzn. Dotykamy chropawego kamienia i próbujemy sobie wyobrazić, jak w uliczkach średniowiecznego Calatayudu zmierzający na modlitwę Żydzi mijali się z chrześcijanami wracającymi z kościoła postawionego przez arabskich mistrzów. Kochankowie z kamienia W katedrze Santa María de Mediavilla w Teruelu niczego wyobrażać sobie nie musimy. Są tu biskupi i orzący chłopi, książęta i muzycy, uwijający się cieśle i malarka przygotowująca farby, uliczni żebracy, a także para w łożu. Słowem, XIII-wieczne społeczeństwo w komplecie. I to z inwentarzem, bo na jednej z belek wymalowano konie, byki, kozy, bociany, a nawet smoki. – Nasz sufit to kaplica Sykstyńska mudéjaru – mówi Isabel, przewodniczka po katedrze. Konstrukcję z sosnowych belek, desek i paneli, długą na 23 m i szeroką na 8, szczelnie pokrywają wizerunki ludzi i zwierząt, motywy roślinne i geometryczne oraz inskrypcje w dwóch językach. – Spójrzcie, tu mamy początek modlitwy „Zdrowaś Maryjo” po łacinie – opowiada Isabel. – A tu słowo „moc” wykaligrafowane pismem kufickim, czyli ozdobnym alfabetem arabskim – wskazuje dwie belki dalej. Średniowieczny klimat panuje też na placu w sercu starówki. Teruel stroi się w kolorowe chorągwie i proporce, szykując do obchodów Wyjazdu Diega – bohatera aragońskiej legendy o nieszczęśliwych kochankach. Za kilka dni wystawią ją uczniowie jednej ze szkół; teraz ćwiczą pod murami katedry. Biedny Juan Diego nie otrzyma spadku. By zdobyć fortunę, pięć lat dał mu teść, a młodzian wyjechał, na wojnie żywot wieść – deklamują chłopcy w dresach. Musimy tu czekać, to niewiast jest dola, lecz biadać nam nie trza, my nadziei ostoja – odpowiadają dziewczyny. Ciąg dalszy znają tu wszyscy. Gdy Diego powraca z bajecznym łupem, witają go weselne dzwony – to ojciec zmusił Isabel, by wyszła za innego. Diego błaga ją o ostatni pocałunek, a gdy ukochana odmawia, nie chcąc złamać ślubnej przysięgi, młodzian pada trupem. Nazajutrz, na jego pogrzebie, Isabel postanawia spełnić prośbę, ale gdy dotyka ustami zimnych warg kochanka, jej serce także pęka. Co ciekawe, Isabel i Diego naprawdę mieszkali na początku XIII w. w Teruelu i tu zostali pochowani – w kościele San Pedro, połączeni na zawsze w alabastrowym sarkofagu. Historia nieszczęśliwej miłości inspirowała poetów, dramatopisarzy i malarzy – i nadal inspiruje, zwłaszcza miłośników rekonstrukcji, którzy przybywają na Wyjazd Diega i lutowe Święto Kochanków z Teruelu, by przenieść się do średniowiecza. W labiryncie czerwieni W pobliskim Albarracín nie trzeba żadnych spektakli, by cofnąć się o 700 albo i więcej lat. Miasteczko przycupnęło na skalnej ostrodze ponad meandrem rzeki Guadalaviar. To strategiczna lokalizacja na szlaku przez góry, ale miejsca pod budowę jest tu jak na lekarstwo. Każdy skrawek wykorzystano już dawno temu. Na urwisku rozsiadła się Alcazaba, twierdza emirów z rodu Banu Razin, którzy panowali tu przed tysiącem lat; dalej stoi gotycka katedra, a za nią gąszcz domostw pnie się wysoko na zbocza gór. Wąskimi uliczkami pniemy się i my – z przystanku w dolinie coraz wyżej i wyżej. Kilkusetletnie domy mają po kilka pięter i przesłaniają niebo; z rzeźbionych kołatek, krat i plafonów spoglądają na nas jaszczury i rycerze w przyłbicach. Dopiero gdy wdrapiemy się na zbocze za murami, możemy objąć wzrokiem miasteczko – jedno z piękniejszych w Hiszpanii. Siadamy na skale otuleni zapachem ziół, otwieramy butelkę aragońskiej garnachy, kroimy owczy ser, pogryzamy oliwki. Proste, wyraziste smaki doskonale pasują do pejzażu. Po szafirowym niebie, maźniętym smugami cirrusów i nakrapianym punkcikami kołujących sępów, rozlewają się fiolety i oranże zmierzchu. Stoki i urwiska, a także domy, kościoły i pałace, jarzą się rdzawym blaskiem. W kanionie rzeki wije się zielonozłota smuga topoli, na krytej kaflami dzwonnicy błyska plamka ultramaryny i bieli. Wszystkimi kolorami Aragonii sycimy się bez ograniczeń – i bez kolejki. Tu na pewno żadnego z nich nie zabraknie. Aragonia – informacje praktyczne Dojazd Aragonia nie ma bezpośrednich połączeń lotniczych z Polską. Do Saragossy, stolicy regionu, dojedziecie szybką koleją AVE z Madrytu (1 godz. 20 min, od 39 euro) lub Barcelony (1 godz. 30 min, od 35 euro), do których dolecicie z wielu miast w Polsce. Do Teruelu możecie też dojechać autobusem z Walencji (2 godz., od 14 euro) mającej połączenia lotnicze z Warszawą, Krakowem, Poznaniem i Wrocławiem. Nocleg Hotel Silken Reino de Aragón – w centrum Saragossy, tuż obok ruin rzymskiego teatru i niedaleko bazyliki Matki Boskiej Pilar. Od 80 euro/pokój 2-os. Hotel Monasterio Benedictino mieści się w zabytkowym klasztorze na obrzeżach starówki w Calatayudzie. Od 64 euro/pokój 2-os. Parada del Carmen w Albarracínie (50 euro/pokój 2-os.) w jednym z najwyżej położonych domów w miasteczku. Za 4 euro można zamówić domowe śniadanie. Jedzenie Restauracja Montal w centrum Saragossy specjalizuje się we współczesnej kuchni aragońskiej. Menu zmienia się wraz z porami roku; my trafiliśmy m.in. na wybitne karczochy i lokalny przysmak, czyli ogórecznik. Bistro Clandestina w Saragossie regularnie zdobywa wyróżnienia w konkursach na najbardziej wyrafinowane tapas w Hiszpanii. My spróbowaliśmy kanapeczek w kształcie Matki Boskiej Pilar, m.in. z ikrą i karmelizowanym nori. La Zarola, niedaleko zabytkowej hali targowej w stylu neomudéjar Mercado Central w Saragossie, oferuje 2,5-godzinne kursy gotowania po aragońsku połączone z obiadem lub kolacją. Alizia Casa de Comidas w Albarracínie proponuje autorskie wersje sezonowych aragońskich dań. Nas zachwycił deser z mleka, migdałów i brzoskwiń z Calandy. Źródło: archiwum NG