La Gomera to mniej znana kanaryjska wyspa. Ujmuje gościnnością, spokojem i spektakularną naturą
La Gomera zdecydowanie różni się od głośnej, pełnej turystów Teneryfy. Można tu znaleźć gościnne miejsca, proste i pyszne jedzenie oraz spokój – towar najbardziej deficytowy w dzisiejszym świecie.
Spis treści: Dom na końcu świata Zielona katedra w słońcu Między światami Zbawienny deszcz W miasteczku hipisów Patrząc wstecz Informacje praktyczne Zapomnij o czwartym biegu. Tutaj on po prostu nie istnieje – Juan, chłopak z wypożyczalni samochodów na lotnisku w Alajeró, podaje mi kluczyki do lekko zarysowanego auta z uśmiechem, w którym czai się politowanie dla przybysza z kontynentu. – Na Gomerze masz tylko dwójkę, trójkę i klakson na zakrętach. Słowa Juana zaczynam doskonale rozumieć chwilę po tym, jak wyjeżdżam na pełne serpentyn, zjazdów i podjazdów drogi La Gomery. Uciekłem tutaj z głośnej i zbyt turystycznej Teneryfy, by zwolnić, więc robię to natychmiast. Wbijam dwójkę, silnik wyje protestując, a ja ruszam w górę, zostawiając za sobą ocean i cywilizację. Jadę prosto do serca wyspy. Dom na końcu świata Droga pnie się tak stromo, że mam wrażenie, iż auto zaraz stanie dęba. Powietrze staje się rześkie, krystalicznie czyste. Krajobraz pustynny ustępuje miejsca soczystej zieleni. Choć często te szczyty toną w chmurach, ja mam dziś szczęście – niebo jest idealnie błękitne, co sprawia, że kolory stają się niemal jaskrawe, nasycone światłem. Docieram do wioski Las Hayas, tuż przy granicy Parku Narodowego Garajonay. Na samym końcu drogi stoi niski, bielony dom wyraźnie odcinający się od zieleni ogrodu i błękitu nieba. Nad wejściem wisi ręcznie malowany szyld: La Montaña – Casa Efigenia. Wchodzę do środka zwabiony zapachem domowego obiadu. Wnętrze jest proste, surowe. Bielone ściany odbijają światło wpadające przez małe okna. Nie ma tu ozdobnych boazerii czy wymyślnych dekoracji. Są za to ramki. Setki ramek wiszących wszędzie, gdzie się da, tworzących mozaikę czyjegoś życia. Podchodzę bliżej. To kronika istnienia jednej niezwykłej kobiety i całej wyspy. Są wyblakłe wycinki z gazet niemieckich, angielskich, hiszpańskich z lat 70., 80., 90. Są czarno-białe zdjęcia polityków, ministrów, słynnych ekologów ściskających dłoń drobnej kobiety w fartuchu. Są zdjęcia turystów z wielkimi plecakami, którzy odwiedzili to miejsce pół wieku temu i wyglądają dziś jak przybysze z innej epoki. Między stolikami krząta się ona – Doña Efigenia Borges. Ma ponad 80 lat, ale w jej ruchach jest energia nastolatki. Wita mnie nie jak klienta, ale jak kogoś bliskiego, kto wrócił z dalekiej podróży. – Siadaj, odpocznij. Dziś słońce mocne, ale w górach powietrze ostre, trzeba zjeść i wypić coś, co da siłę – mówi, stawiając na stole dzbanek domowej lemoniady. Historia Efigenii to historia przetrwania całej wyspy. Zaczynała w latach 40., tuż po wojnie domowej, w czasach straszliwej biedy. Mężczyźni uciekali wtedy do Wenezueli i na Kubę, kobiety zostawały na gospodarstwach, walcząc o każdy dzień. Efigenia nie miała pieniędzy, nie miała mięsa, które było luksusem. Miała za to ogród, kozy i własne ręce. Kiedy dekady temu zaczęli pojawiać się w okolicy pierwsi wędrowcy – naukowcy i hipisi – ona otworzyła dla nich drzwi. – Ludzie mówili mi: Efigenia, zwariowałaś? Chcesz karmić turystów trawą i korzeniami? – opowiada, patrząc na swój ogród za oknem. – A ja wiedziałam, że ta „trawa” to nasze życie. Efigenia była ekolożką, zanim to słowo stało się modne. To ona, swoją upartą miłością do lasu i ziemi, lobbowała u władz, by chronić te tereny przed wycinką i zabudową. Miejscowi mówią z szacunkiem, że ta niepozorna kobieta miała swój cichy, ale potężny udział w utworzeniu Parku Narodowego Garajonay w 1981 r. A dyplomy na ścianach są dowodem, że świat w końcu docenił to, co dla niej było oczywistością: szacunek do ziemi, która nas karmi. Na stole ląduje jedzenie. To samo, którego zapach przywitał mnie na progu. Proste, wegetariańskie – menu nie zmieniło się od ponad 60 lat. Na początek dostaję puchero – gęsty gulasz z dyni, cukinii, fasoli i kukurydzy, ale najważniejsze jest escaldón de gofio. Kelner przynosi miskę z gęstą szarą masą. To mąka z prażonych zbóż zmieszana z gorącym wywarem warzywnym. Zamiast łyżki są kawałki surowej czerwonej cebuli. – Jedz tak jak moi przodkowie – instruuje Efigenia. Nabieram więc masę cebulą. Smak jest orzechowy, dymny, gliniasty, pęczniejący w ustach. Na koniec wypijam kawę i zajadam domowe ciasto. Zielona katedra w słońcu Żegnam się z Efigenią i ruszam w głąb Parku Narodowego Garajonay. Wchodzę między drzewa w okolicach Laguna Grande. To laurisilva – las wawrzynowy, żywa skamieniałość. Tak wyglądała Europa miliony lat temu, zanim lód skuł kontynent. Zwykle ten las spowity jest mgłą, ale dziś mam rzadki przywilej oglądania go „nago”. Brak chmur odsłania niezwykłą barokową architekturę drzew. Słońce przebija się przez gęsty baldachim liści, tworząc na poszyciu mozaikę światła i cienia, która wibruje przy każdym podmuchu wiatru. Pnie są powykręcane w niemożliwe spirale, jakby zastygły w tańcu. Pokrywa je gruby mech w kolorze jadowitej, neonowej zieleni, który w promieniach słońca wydaje się wręcz świecić własnym światłem. Widać każdy detal – chropowatą fakturę kory, delikatność gigantycznych paproci, zawiłość splątanych gałęzi, z których zwisają porosty przypominające brody starców. Panuje tu absolutna cisza. Nie ma kapania wody typowego dla mglistych dni. Jest za to zapach – nagrzanej słońcem kory, suchych liści, wawrzynu i ziół. Las wydaje się drzemać, wygrzewając swoje stare kości w cieple. Idąc ścieżką, czuję się jak w gigantycznej zielonej katedrze, gdzie kolumny drzew podtrzymują sklepienie nieba. Późnym popołudniem, nasycony spokojem lasu i historią Efigenii, zjeżdżam w stronę stolicy La Gomery. Zmęczenie po całym dniu jazdy na dwójce i trójce daje o sobie znać. Mój azyl znajduję w San Sebastián, w miejscu, które zdaje się wyrastać wprost ze skały. Nazwa hotelu Bancal po hiszpańsku oznacza „taras uprawny”. Bryła budynku kaskadowo opada z klifu ku oceanowi, dokładnie tak, jak rolnicze poletka, które Gomeros przez wieki z trudem wyrywali pionowym ścianom wulkanu. Stojąc na tarasie, mam wrażenie, że wiszę w próżni między błękitem nieba a granatem wody. W oddali na Teneryfie majaczy wulkan Teide, wielki i groźny, ale tutaj, po tej stronie cieśniny, panuje absolutny spokój. Taki jakiego w tym momencie potrzebowałem. Między światami Nazajutrz jadę na północ. Droga prowadzi mnie przez tunele, które działają jak portale do innego świata. Z południowej surowości wjeżdżam nagle w eksplozję zieleni. Przede mną otwiera się dolina Hermigua. Wygląda to tak, jakby ktoś wylał miliony litrów zielonej farby na zbocza wulkanu. Wszędzie, jak okiem sięgnąć, bananowce. Tysiące tarasów wspinających się na pionowe ściany, podtrzymywanych kamiennymi murkami. Zatrzymuję się na szybki obiad w restauracji Las Chácaras. To zupełnie inny biegun kulinarny niż u Efigenii. Podczas gdy ona jest królową warzyw, właściciel tego miejsce to zdecydowanie władca mięsa. – Nie patrz w kartę, zjesz to, co dziś najlepsze – mówi, prowadząc mnie do stolika z widokiem na góry. Tutaj rządzi konkret. Na stół wjeżdża almogrote – gęsta pasta z twardego, dojrzewającego koziego sera, utarta z czosnkiem, oliwą i papryką. Smaruję nią chleb. Smak jest uderzający – ostry, słony, intensywny. Potem pojawia się cabrito – koźlina duszona w winie i ziołach. Mięso jest tak delikatne, że rozpada się pod naporem widelca. I w mgnieniu oka znika z mojego talerza. Z pełnym żołądkiem jadę dalej, zaledwie kilka kilometrów na zachód, do Agulo. Przewodniki nazywają je „bombonierką Gomery”, ale nie znajdziecie tu lukrowanej fasady pod turystów. To autentyczna, zwarta osada przyklejona do gigantycznej półki skalnej. Sercem miasteczka jest skromny Plaza de Leoncio Bento, na którym kilku starszych mężczyzn siedzi na ławce w cieniu, a nad placem góruje kościół San Marcos z charakterystycznymi białymi kopułami, które odcinają się od ciemnej zieleni plantacji i czerni wulkanicznych klifów. Prawdziwy spektakl rozgrywa się jednak wyżej. Wspinam się autem na Mirador de Abrante. To szklany taras wysunięty siedem metrów nad przepaść. Wchodzę na taflę szkła, a mózg wysyła paniczne sygnały ostrzegawcze: „Nie rób tego!”. Pod moimi butami nie ma nic – tylko czterysta metrów pustki, a na dnie tej przepaści widzę dachy Agulo, które z tej perspektywy wyglądają jak rozsypane klocki Lego. Podnoszę wzrok i zamieram. Naprzeciwko, po drugiej stronie oceanu, wyrasta Teide. Z tej perspektywy wulkan nie wygląda jak ten, który znamy z pocztówek z Teneryfy. Jest idealnym symetrycznym stożkiem unoszącym się nad pasem chmur. W popołudniowym świetle jego szczyt ma delikatny błękitnawy odcień. Cała ta scena – ocean, chmury i idealna góra – przypomina stary japoński drzeworyt przedstawiający górę Fudżi. Hokusai, jeden z najwybitniejszych japońskich mistrzów sztuki drzeworytu, mógłby to namalować. Stojąc na szkle, mając pod stopami pustkę, a przed oczami ten obraz doskonałej harmonii, czułem się niezwykle mały i kruchy. Słońce zaczęło zachodzić, co było znakiem do powrotu do San Sebastián (jazda serpentynami w ciemności naprawdę nie jest przyjemna). Zbawienny deszcz Kolejnego dnia ruszam na zachód. Kiedy wjeżdżam na kręte drogi prowadzące do Alojera, błękitne niebo, które towarzyszyło mi dotąd, nagle ciemnieje. Chmury gęstnieją, ciężkie od wilgoci, a na szybę spadają pierwsze grube krople deszczu. Po chwili leje już jak z cebra. Dla turysty to pech, ale na Gomerze perspektywa jest inna. Przekonuję się o tym w Casa de la Miel de Palma, centrum produkcji miodu palmowego. Wita mnie Jesus, przewodnik i pasjonat lokalnej tradycji. Stojąc pod dachem i patrząc na strugi deszczu, uśmiecha się szeroko. – To nie jest zła pogoda, lecz wybawienie – wskazuje na niebo. Jesus opowiada mi o trudnej sytuacji na wyspie, o suszy, która od miesięcy trawi roślinność. – Produkcją miodu palmowego zajmuje się już tylko siedem rodzin – mówi, a w jego głosie słychać troskę. – Palmy potrzebują wody, żeby dawać sok. Bez deszczu umierają. Te opady to dla nas cud. Dzięki nim wiosna będzie zielona, przyroda odżyje, a drzewa znów będą miały siłę. Dowiaduję się, jak skomplikowany to proces. Każdej nocy guaraperos (rzemieślnicy, którzy zajmują się pozyskiwaniem słodkiego soku) wspinają się na szczyty palm, często bez zabezpieczeń, używając tylko siły mięśni. Na górze, wśród ostrych jak brzytwy liści, muszą dostać się do serca drzewa. Delikatnie nacinają tkankę, tak aby zaczęło „krwawić”, ale nie umarło. – Jeśli natniesz zbyt głęboko, zabijesz palmę. Jeśli zbyt płytko, nie da soku – tłumaczy Jesus. Sok zwany guarapo spływa nocą do wiader. Jest słodki, orzeźwiający, ale szybko fermentuje w słońcu, dlatego trzeba go zebrać wczesnym rankiem i natychmiast gotować. Proces jest żmudny. Aby uzyskać jeden litr miodu, trzeba wygotować aż osiem litrów soku. Gotuje się go godzinami w wielkich miedzianych kotłach, aż zgęstnieje i nabierze ciemnej, mahoniowej barwy. Kupuję słoik tego płynnego złota. Smak ma nie do podrobienia – jest mieszanką karmelu, dymu z ogniska, palonego cukru, słońca i lekkiej nuty goryczy. To esencja wyspy zamknięta w szkle, gęsta i oleista. Miejscowi używają go do wszystkiego – od polewania deserów, przez marynowanie mięsa, aż po leczenie bólu gardła. W miasteczku hipisów Z Alojery wciąż w strugach ożywczego deszczu jadę do Vallehermoso. Nazwa nie kłamie – to dosłownie „Piękna Dolina”. Nad miasteczkiem dominuje Roque Cano – potężna, niemal pionowa skała, która wygląda jak strażnik doliny. Deszcz sprawia, że kolory są niesamowicie nasycone. Zieleń plantacji bananów i winnic kontrastuje z czerwoną ziemią i mokrym asfaltem. To nie jest miasteczko typowo turystyczne. Czuć tu rytm normalnego życia. Ludzie chronią się pod parasolami na rynku, rozmawiając o tym samym co Jesus – o deszczu, który napoi ziemię. Wdycham zapach mokrej ziemi i czuję, że jestem świadkiem momentu, w którym wyspa bierze głęboki oddech. Zjeżdżam do Valle Gran Rey. Deszcz został w górach, tutaj znów wita mnie słońce chylące się ku zachodowi. Trasa do Doliny Wielkiego Króla jest jak spektakl – z zielonych szczytów wpadam w wielki kanion otwierający się na ocean. W latach 70. przybywali tutaj hipisi, szukając wolności. Dziś Valle Gran Rey wciąż ma ten specyficzny luźny klimat, choć czasy szałasów i życia w jaskiniach już minęły. Idę na Playa del Inglés, plażę z czarnym wulkanicznym piaskiem. Ludzie gromadzą się, by pożegnać dzień. Kiedy słońce dotyka horyzontu, rozbrzmiewają bębny. To nie jest zorganizowany koncert, lecz spontaniczny rytuał. Młodzi i starzy, turyści i lokalsi – wszyscy patrzą w tym samym kierunku. W rytmie bębnów jest coś pierwotnego, co idealnie pasuje do tej surowej wyspy. Trudno o piękniejszy finał dnia. Patrząc wstecz Rankiem wchodzę na pokład promu Armas, którym płynę z powrotem na Teneryfę, do świata autostrad, neonów i pośpiechu. Patrzę, jak La Gomera maleje, zmieniając się w tajemniczą, poszarpaną sylwetkę. W walizce mam słoik miodu palmowego, a w głowie lekcję od Juana z wypożyczalni. Miał rację, na tej wyspie nie ma czwartego biegu. La Gomera zmusiła mnie do redukcji. Do dwójki. Do tempa, w którym Efigenia gotuje warzywny gulasz, a Jesus cieszy się z każdej kropli deszczu. Do tempa, w którym wreszcie usłyszałem własne myśli. Wywożę stąd spokój – towar najbardziej deficytowy w dzisiejszym świecie. Informacje praktyczne Więcej informacji o La Gomerze znajdziesz na stronie www.lagomera.travel. Dojazd Z kontynentalnej Europy nie ma bezpośrednich lotów na La Gomerę. Najłatwiej dostać się na wyspę z Teneryfy. Pierwsza opcja to prom z południa wypływający z portu w Los Cristianos. Rejs jednym z dwóch przewoźników – Fred Olsen lub Naviera Armas – trwa niecałą godzinę i kosztuje od 40 do 55 euro za osobę w jedną stronę. Drugą opcją jest lot z lotniska Teneryfa-Północ linią Binter Canarias. Podróż trwa 25 min, a cena biletu wynosi od 50 euro. Transport Najłatwiej poznać Gomerę, wypożyczając samochód w jednej z lokalnych firm. Korzystałem z usług Gomera Car Rental; gomeracar.com. Koszt wynajęcia małego auta na 5 dni to wydatek rzędu 140–200 euro. To cena z pełnym ubezpieczeniem. Nocleg Hotel Bancal w San Sebastián jest nie tylko malowniczo położony, ale też oferuje świetną strefę spa i urozmaicone śniadania. Pokój 2-os. to wydatek ok. 160 euro za noc; bancalhotel.com. Hotel Parador de La Gomera mieści się w zabytkowym budynku z pięknym ogrodem i widokiem na Teide, a ceny wahają się tam od 140 do 190 euro za noc. Dobrym wyborem będzie też trzygwiazdkowy hotel Torre del Conde w centrum stolicy oferujący noclegi w przedziale 75–100 euro. Warto wiedzieć Gomera ma swój własny dźwięk. To el silbo gomero – język gwizdany wpisany na listę UNESCO. W terenie pociętym wąwozami tak głębokimi, że przejście do sąsiada zajmowało godziny, ludzki głos ginął. Gwizd niósł się na kilometry. To nie kod, to język – można wygwizdać wszystko. Dziś dzieci uczą się go w szkołach, a najlepszym miejscem, by zrozumieć jego fenomen, jest Mirador de Igualero, gdzie wiatr idealnie niesie dźwięk w doliny. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Osły-strażacy ratują Hiszpanię przed ogniem. Bohaterskie kłapouchy w akcji
W Hiszpanii do walki z niszczycielskimi pożarami ruszyły brygady osłów. Zwierzęta codziennie wyjadają suchą roślinność, eliminując w ten sposób naturalne paliwo dla rozprzestrzeniającego się ognia. Ta ekologiczna metoda ochrony przyrody okazuje się rewolucyjnym sposobem na ratowanie ekosystemów.
Każdego lata w Hiszpanii szaleją pożary. Tysiące hektarów terenów ginie w płomieniach nie tylko z powodu upałów i suszy, ale także wyludniania się obszarów wiejskich – mniej ludzi i stad oznacza coraz większe nagromadzenie niekontrolowanej roślinności. Niektóre społeczności znalazły jednak rozwiązanie równie proste, co skuteczne. Przywracają do pracy osły, powierzając im nową rolę – naturalnych „strażaków”. Zwierzęta działają w niewielkich „brygadach”, zjadając i usuwając nadmiar roślinności, która w przeciwnym razie mogłaby stać się łatwopalnym materiałem. Misja ta stała się pilniejsza niż kiedykolwiek. Do sierpnia 2025 roku w różnych regionach Hiszpanii spłonęło blisko 400 tysięcy hektarów ziemi, co uczyniło ten rok najgorszym pod względem pożarów od trzech dekad. Skala kryzysu zmusiła rząd do ogłoszenia stref klęski żywiołowej w Kastylii i León, Galicji, Asturii, Estremadurze, Madrycie oraz Andaluzji. W tym kontekście powolna, systematyczna praca osłów może wydawać się niemal rewolucyjna – to swoisty powrót do dawnych, naturalnych metod, które mają pomóc w walce z bardzo współczesnym kryzysem. Osły jako naturalni strażacy Od około 2014 roku 18 osłów patroluje obrzeża Parku Narodowego Doñana. Wszystkie pochodzą z organizacji El Burrito Feliz („Szczęśliwy Osiołek”), która ratuje porzucone zwierzęta i szkoli je do nowej roli. Jak mówi jej prezes, Luis Manuel Bejarano, to „najlepsi roślinożerni strażacy”. Mortadelo, Magallanes, Leonor, Ainoa i Ume to tylko niektórzy członkowie „oślej brygady przeciwpożarowej” w Doñanie. Zwierzęta działają według ściśle określonego planu: od marca do listopada patrolują teren nawet przez siedem godzin dziennie, poruszając się wzdłuż ruchomych pasów przeciwpożarowych wyznaczonych ogrodzeniami. Każdego dnia osły trafiają do wyznaczonego obszaru, gdzie wyjadają pas roślinności o szerokości kilkudziesięciu metrów, wypijają nawet 30 litrów wody, a następnie wracają na odpoczynek. W efekcie usuwają niemal cały łatwopalny materiał ze swojego rejonu, znacząco zmniejszając ryzyko wybuchu pożaru. Ta strategia okazuje się wyjątkowo skuteczna. Podczas gdy Hiszpania zmaga się z coraz bardziej intensywnymi pożarami, w Parku Narodowym Doñana – będącym kluczowym schronieniem dla ptaków z Europy i Afryki, rysi iberyjskich oraz innych zagrożonych gatunków – od dziewięciu lat nie odnotowano ani jednego pożaru. – Osły przeciwpożarowe stały się symbolem skuteczności – podkreśla Luis Manuel Bejarano. Ich sukces przyniósł im nawet wsparcie Wojskowej Jednostki Ratunkowej (UME) – hiszpańskiego korpusu, który interweniuje podczas pożarów, powodzi i trzęsień ziemi, gdy służby cywilne są przeciążone. Podczas wizyty w parku żołnierze UME symbolicznie „adoptowali” jednego z osłów i wręczyli mu miniaturowy hełm strażacki. Na miejscu osły nie działają same. Są stale monitorowane przez wolontariuszki z organizacji Mujeres por Doñana, które zapewniają wsparcie logistyczne — m.in. transportują wodę taczkami przez obszary leśne niedostępne dla pojazdów. Choć brzmi to jak wymagająca praca — i rzeczywiście taka jest — z perspektywy osłów to niemal rajskie warunki. Zwierzęta mogą swobodnie żerować przez cały dzień, są otoczone opieką i uwagą, a czasem goszczą nawet tak znamienitych gości jak królowa Zofia. Dlaczego osły są skuteczne w zapobieganiu pożarom? W przeciwieństwie do krów czy owiec, osły nie mają skomplikowanego, wielokomorowego żołądka, co pozwala im wielokrotnie przeżuwać ten sam pokarm. Jedzą powoli, ale często, zamieniając nawet najsuchszą i najtwardszą trawę w energię. Ich prosta dieta i stały apetyt mają kluczowe znaczenie: każda przeżuta gałązka to mniej paliwa dla kolejnej fali upałów. Eksperci w dziedzinie ekologii wypasu i odnowy ekosystemów, tacy jak Rosa María Canals Tresserras, profesor ekologii pastwisk z Uniwersytetu Publicznego w Nawarrze, potwierdzają: wypas osłów zmniejsza ilość „paliwa roślinnego”, a tym samym ogranicza rozprzestrzenianie się ognia w krajobrazach coraz gęściej zarastających krzewami i roślinnością drzewiastą. – Osły były niegdyś bardzo powszechne, nie jako zwierzęta hodowane na mięso, lecz jako zwierzęta pociągowe – do transportu, prac rolniczych czy orki – wyjaśnia Canals. – Pojawienie się traktorów, samochodów i maszyn stopniowo je wyparło. Taka była ich funkcja, a jak z wieloma rzeczami w życiu – ich wartość doceniamy dopiero wtedy, gdy ich zabraknie. Brak osłów jest dziś szczególnie odczuwalny w wielu regionach. Zanik dużych roślinożerców – od prehistorycznych mamutów po swobodnie pasące się zwierzęta hodowlane – w połączeniu z upadkiem tradycyjnego wypasu, rezygnacją z wykorzystywania drewna opałowego oraz wyludnianiem się wsi sprawił, że krajobrazy stały się gęstsze i bardziej suche. W takich warunkach zmiany klimatu działają jak naturalny katalizator pożarów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/pozar-d2082eb.jpg" width="4912" height="3264" alt="Mimo rosnącej liczby pożarów w Hiszpanii w ostatnich latach, w Parku Narodowym Doñana od dziewięciu lat nie odnotowano ani jednego pożaru" title="Mimo rosnącej liczby pożarów w Hiszpanii w ostatnich latach, w Parku Narodowym Doñana od dziewięciu lat nie odnotowano ani jednego pożaru" /> Osły wracają do łask. Inne regiony idą tym samym śladem Sukces projektu z Andaluzji zainspirował kolejne regiony. W następnych latach społeczności wiejskie w całej Hiszpanii zaczęły wdrażać podobne rozwiązania, dostosowując je do lokalnych warunków. W Katalonii, Kraju Basków i Galicji powstały nowe „brygady”, łączące ochronę środowiska z zapobieganiem pożarom. Przez tysiąclecia osioł uchodził za symbol uporu. – Konie działają z obowiązku. Osły działają z przekonania – mówi Joan Cedó, który w 2020 roku stworzył projekt Tivissa Donkeys Firefighters. To, co zaczęło się jako projekt pilotażowy z trzema osłami na obszarze 2 hektarów, przerodziło się w codzienną pracę około 40 zwierząt – wszystkich uratowanych z zaniedbania lub złego traktowania. Dziś zajmują się one oczyszczaniem blisko 400 hektarów terenów publicznych i prywatnych w górzystym regionie Tarragony w Katalonii. – Osioł waży trzy razy więcej niż koza, więc skuteczniej przerzedza roślinność – wyjaśnia Joan Cedó. – Do tego zjada nawet dziesięć razy więcej, co znacząco zwiększa jego wpływ na środowisko. Efekty są widoczne. – Odkąd wprowadziliśmy osły w naszej gminie, nie odnotowaliśmy ani jednego pożaru – podkreśla. Jego zdaniem przy większym wsparciu państwa stado mogłoby się powiększyć do 300 zwierząt i chronić znacznie większy obszar. W Allariz w prowincji Ourense osły ze stowarzyszenia Asociación Andrea dbają o około 1000 hektarów lasów w rezerwacie biosfery UNESCO. Projekt rozpoczął się w opuszczonej wsi i stopniowo objął kluczowe obszary rezerwatu. Zwierzęta poruszają się swobodnie i są monitorowane przez GPS, pokonując nawet 20 kilometrów dziennie i żywiąc się głównie krzewami — czyli roślinnością sprzyjającą pożarom. Lema podkreśla jednak, że choć ta metoda walki z pożarami okazała się skuteczna, prawdziwa prewencja zależy przede wszystkim od tego, co rośnie w otaczającym krajobrazie. – Nie można dalej obsadzać lasów łatwopalnymi gatunkami, takimi jak sosna czy eukaliptus, bo to praktycznie gwarantuje pożar – mówi. Jak dodaje, choć osły są cennym narzędziem, nie stanowią pełnego rozwiązania problemu. – To element szerszej strategii walki z pożarami – podsumowuje. Źródło: National Geographic
Zapomnij o Barcelonie. Oto 7 hiszpańskich miasteczek, które zachwycają bardziej niż oblegane metropolie
Hiszpania bije rekordy popularności, ale jej prawdziwe oblicze kryje się w miejscach zapomnianych nawet przez lokalsów. Te miasteczka – w tym jedno z najlepszą oliwą świata – oferują tyle samo historii i przygód, co gwarne metropolie. Oto absolutne „ukryte perły”, które zachwycają autentyczną architekturą oraz lokalną kuchnią.
Spis treści: Beget Aínsa Combarro Priego de Córdoba San Martín del Castañar Zumaia Trujillo Hiszpania, jako drugi najczęściej odwiedzany kraj na świecie, dobrze rozumie problem nadmiernej turystyki. W 2025 roku kraj ten ustanowił rekord, przyjmując 96,8 mln gości. Niestety, większość podróżnych nie zapuszcza się poza największe miasta ani popularne wyspy, co stanowi obciążenie dla mieszkańców i godzi w autentyczność kultury, która tak przyciąga turystów. Tymczasem podróżni mogą ominąć wielkie metropolie i odwiedzić mniej znane zakątki tego pięknego kraju. W małych miasteczkach i wioskach przyjezdni odnajdą zupełnie inne oblicze Hiszpanii – takie, w którym życie płynie innym rytmem, a ludzie są silniej związani z ziemią oraz ze sobą nawzajem, pozostając otwartymi i gościnnymi. Na szczęście nawet w najbardziej odległych osadach bogata sztuka, kultura, pradawna historia i dobry posiłek są zawsze na wyciągnięcie ręki. Oto kilka hiszpańskich miejscowości, o których ty (a być może nawet przeciętny Hiszpan) prawdopodobnie nigdy nie słyszałeś, a które warto rozważyć przy planowaniu podróży. 1. Beget Warto tu przyjechać dla: wysokogórskiej kuchni i historycznych szlaków. Stwierdzenie, że to miejsce znajduje się z na uboczu, byłoby niedopowiedzeniem. Do lat 60. XX wieku nie prowadziła tu żadna droga dostępna dla samochodów, a zasięg telefonii komórkowej pojawił się dopiero w 2023 roku. Ta skąpana w miodowych barwach wioska, ukryta w sercu katalońskich Pirenejów, „jest dla kultury Katalonii tym, czym Passeig de Gràcia dla Barcelony: skarbem z brukowanymi uliczkami, kamiennymi mostami i zachwycającą przyrodą” – mówi Xavier Pladeveya, właściciel Can Jeroni, jednej z dwóch restauracji w Beget. Rekomenduje on odwiedzenie XII-wiecznego kościoła Sant Cristòfol (Iglesia de Sant Cristòfol de Beget) przed udaniem się na posiłek inspirowany darami natury danej pory roku. Wędrowcy mogą również potraktować Beget jako punkt startowy na szlaku Camí de Nord (Droga Północna). Ścieżka ta wiedzie przez prastare dębowe lasy chronionego obszaru Alta Garrotxa, pokrywając się fragmentami z trasą, którą pokonywali hiszpańscy wygnańcy uciekający do Francji podczas wojny domowej (1936–1939). 2. Aínsa Warto tu przyjechać dla: spektakularnych szlaków i obserwacji ptaków. W aragońskiej części Pirenejów, na zachód od ich katalońskiego odcinka, leży miasteczko Aínsa, oddalone o zaledwie 15 kilometrów od Parku Narodowego Ordesa y Monte Perdido. – Aínsa, poza tym że jest zachwycającym średniowiecznym miastem, ma przywilej strategicznego położenia, które pozwala odkrywać Pireneje – mówi Marta Romero, właścicielka pięcioosobowego butikowego hotelu Tierra Buxo w sąsiedniej wiosce Arcusa. Marta wraz z zespołem organizuje kameralne wyprawy trekkingowe po parku narodowym oraz do opuszczonych wiosek, gdzie odwiedzający mogą zanurzyć się w historii i kulturze regionu. Zespół współpracuje także z lokalnymi inicjatywami ochrony ptaków. Dzięki temu turyści mogą odwiedzić rezerwat ptaków drapieżnych w Eco Museo de la Fauna Pirenaica (Centrum Ptaków Pirenejskich), znajdujący się przy murach twierdzy w Aínsie, albo obserwować ptaki w ich naturalnym środowisku przez teleskop ustawiony na przeszklonym tarasie hotelu. – Każdego roku gościmy coraz więcej osób zainteresowanych ornitologią – dodaje Romero. 3. Combarro Warto tu przyjechać dla: kwintesencji nadmorskiej architektury. Choć ta malownicza galisyjska wioska rybacka leży na trasie popularnej pielgrzymki Camino de Santiago, Combarro stanowi część rzadziej uczęszczanego odcinka duchowego (Variante Espiritual). Oznacza to, że prawdopodobieństwo dzielenia uliczek z tłumami plecakowiczów jest tu znacznie mniejsze. Ta spokojna zatoka nieopodal miasta Pontevedra słynie z kamiennych hórreos rozsianych wzdłuż linii brzegowej. Te unikatowe, wyniesione konstrukcje (jest ich około 60), tradycyjnie służące do przechowywania ziarna i żywności, stały się symbolem architektury Galicji. Najlepiej prezentują się oglądane z brzegu podczas odpływu. Aby uniknąć tłumów, María Traveso z inicjatywy Galicia Slow Tourism zaleca odwiedziny poza miesiącami letnimi – nawet jeśli wiąże się to z częstszymi opadami deszczu. 4. Priego de Córdoba Warto tu przyjechać dla: najlepszej oliwy z oliwek na świecie. Priego de Córdoba posiada wszystkie cechy typowej wioski z południa Hiszpanii: białe fasady domów, kaskady purpurowych kwiatów i rozległe widoki ze wzgórz. Jednak prawdziwym skarbem tego miejsca jest oliwa z oliwek extra virgin. Francisca García, menedżerka regionalnej certyfikacji oliwy, podkreśla, że organizacja World’s Best Olive Oils przez 14 lat z rzędu uznawała ten andaluzyjski region za producenta „najlepszej oliwy na świecie”. Tłocznie takie jak Aceites Vizcántar organizują wycieczki po tysiącletnich gajach, obejmujące wizyty w zakładach ekstrakcji, degustacje oraz posiłki na łonie natury, których motywem przewodnim jest oliwa. García zaleca odwiedziny w miesiącach zbiorów – od listopada do stycznia – aby zobaczyć tłocznie w pełnym toku pracy. Poleca również wędrówki szlakami górzystego Parku Naturalnego Sierras Subéticas, a szczególnie trekking na najwyższy szczyt okolicy, La Tiñosa. – Będziecie mogli zobaczyć tam rolników, którzy własnoręcznie zbierają swoje oliwki – dodaje García. 5. San Martín del Castañar Warto tu przyjechać dla: historycznych miejsc i zabytków. San Martín del Castañar leży około 70 kilometrów na południe od Salamanki, w samym sercu pasma Sierra de Francia. Starannie zachowana architektura pozwala gościom przenieść się o całe wieki wstecz – można tu podziwiać średniowieczne kamienne domy z rustykalnymi drewnianymi balkonami, rzymskie ścieżki i mosty, drugą najstarszą arenę walk byków w Hiszpanii oraz XV-wieczną zamkową wieżę strażniczą, która dziś służy jako centrum obsługi turystów. Szlaki turystyczne wychodzące z wioski otaczają kasztanowce, nawiązujące do jej nazwy (castaña oznacza po hiszpańsku kasztan). Jeden z nich to Camino de los Espejos (Droga Luster) – licząca ponad 9 kilometrów trasa łącząca sztukę z naturą. 6. Zumaia Warto tu przyjechać dla: cudów geologii i wina txakoli. Wystarczy godzina drogi na wschód od Bilbao, by dotrzeć do Zumaii i podziwiać jeden z najbardziej niedocenianych cudów geologicznych Kraju Basków – Flysch. To przybrzeżne formacje skalne, powstałe z naprzemiennych warstw miękkich i twardych osadów, które wyrastają z dna oceanu niczym ciasto francuskie (mille-feuille) lub – jak podaje oficjalna strona Geoparku – „stara księga odkrywająca ponad 15 milionów lat historii”. – Z miejscowości Deba można przejść do Zumaii nadmorskim szlakiem Ruta del Flysch – mówi Isabel Etxaniz, właścicielka rodzinnej winiarni o znaczącej nazwie Flysch. Podczas odpływu warto pospacerować po skałach i zanurzyć stopy w naturalnych basenach. Aby spróbować lokalnego txakoli – lekko musującego białego wina – wystarczy udać się do dowolnej restauracji w mieście. Miłośnicy sztuki powinni wybrać się na 30-minutową przejażdżkę do pobliskiego Chillida Leku, spokojnego sanktuarium rzeźby na świeżym powietrzu autorstwa słynnego Eduardo Chillidy. Z kolei na tych, którzy marzą o kolacji w nagrodzonej gwiazdką Michelin restauracji Elkano (znajdującej się w Getarii, 6 km od Zumaii) czeka potężny, maślany grillowany turbot, smakujący jak słodkie wody Morza Kantabryjskiego. 7. Trujillo Warto tu przyjechać dla: starożytnej historii i sztuki regionalnej. Jeśli przymknie się oko na wszechobecny kult Francisco Pizarro – konkwistadora i lokalnego bohatera – Trujillo w regionie Estremadura ukaże nam bogactwo historyczne dorównujące Lizbonie czy Madrytowi (miasto leży w równej odległości od obu tych stolic). Najlepszym sposobem na poznanie Trujillo jest spacer z przewodnikiem, takim jak Guadalupe Parrón z biura Guía Turismo Trujillo. Wycieczka rozpoczyna się na Plaza Mayor (gdzie stoi posąg Pizarro), z przystankami przy perłach architektury mauretańskiej, takich jak Aljibe (podziemna cysterna) oraz X-wieczny zamek Alcazaba, znany fanom serialu „Gra o Tron” jako lokalizacja filmowa. W poszukiwaniu sztuki regionalnej warto wybrać się do oddalonego o 30 minut Romangordo. Lokalni muraliści tworzą tam na fasadach budynków i drzwiach barwne sceny upamiętniające dawne zawody i życie codzienne. Wykorzystują do tego technikę trampantojo (trompe l’oeil), która sprawia, że dwuwymiarowe powierzchnie zyskują trójwymiarową głębię. Źródło: National Geographic
Czy lud spod Ślęży dotarł do Kordoby? Historyk opowiada o zapomnianej migracji sprzed 1500 lat
Silingowie, germańskie plemię, które zamieszkiwało tereny Dolnego Śląska, ruszyło wraz z innymi barbarzyńskimi plemionami na zachód. Osiedli w rejonie dzisiejszej Kordoby w Hiszpanii – opowiada w podcaście National Geographic Polska dr Michael Morys-Twarowski.
Często uważa się, że historycy zajmujący się dziejami Polski, swoją pracę rozpoczynają od momentu powstania państwa Piastów w drugiej połowie X wieku. Okazuje się, że źródła pisane – choć dość szczątkowe – oświetlają też wcześniejsze stulecia w I tysiącleciu n.e. Czy na ich podstawie wiemy, kto i jak żył nad Wisłą? Historyk na tropie zapomnianych ludów Informacje historyczne na temat ludów, które zamieszkiwały dzisiejszą Polskę przed powstaniem Polski zebrał dr Michael Morys-Twarowski w książce pt. „Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Kluczowymi informacjami na temat swoich ustaleń dzieli się w naszym podcaście. Dr Morys-Twarowski ukończył prawo i amerykanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, na tej samej uczelni obronił doktorat z historii. Jest popularyzatorem historii, współpracował z licznymi tygodnikami i wiodącymi polskimi portalami. Tajemnica jednego ludu spod Ślęży Jak opowiada w podcaście dr Morys-Twarowski, najważniejszym wandalskim plemieniem, które opuściło obszar Dolnego Śląska pod wpływem inwazji Hunów na początku V wieku, byli Silingowie. – Przypuszcza się, że z racji nazwy zamieszkiwali gdzieś w okolicach góry Ślęży – opowiada historyk. Silingowie wdarli się z innymi ludami na teren Cesarstwa Rzymskiego. Wiadomo, że plądrowali kilka lat Galię, a w 409 roku przekroczyli Pireneje. Silingowie zajęli prowincję Hispania Baetica ze stolicą w Kordobie. Z Hiszpanii do Italii – dalsza wędrówka Silingów Rzymianie wynajęli Wizygotów do wytępienia Silingów. Pojmali ich króla Fredbala i zdziesiątkowali to wandalskie plemię. Chociaż zapewne nieliczni ocaleli z tego pogromu. W połowie V wieku w północnej Afryce powstało państwo Wandalów. Stamtąd lud ten wyprawiał się do Europy. – Wandalowie zdobyli Rzym w 455 roku i nie jest to ryzykowna hipoteza, że wśród tych starszych żołnierzy wandalskich mógł się znaleźć jakiś Siling, który brał udział w wędrówce ludów kilka dekad wcześniej – mówi dr Morys-Twarowski, sugerując, że jakaś osoba żyjąca na terenie Śląska, wkroczyła w 455 roku do Wiecznego Miasta. Nie tylko Silingowie W podcaście historyk opowiada też o migracji Gotów, którzy przemieścili się z rejonu Pomorza Gdańskiego w kierunku Ukrainy. – Tam stworzyli dość dużą strukturę polityczną. Sam opis migracji gockiej znajduje odbicie w źródłach archeologicznych – podkreśla dr Morys-Twarowski. Historyk opowiada też o tym, że w IV–V wieku naszej ery na południu polski mieszkali… jaskiniowcy. Ludzie ci chronili się w pieczarach przez migrującymi i agresywnymi ludami. Jedną z takich jaskiń jest jaskinia Wisielca na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Odkryto tam liczne i cenne artefakty sprzed 1500, a wśród nich fibule, zawieszki i paciorki. Cała rozmowa do wysłuchania na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli dowody na międzynarodową wymianę sprzed tysięcy lat. Odległość robi wrażenie
Archeolodzy odkryli nieznane pradziejowe kopalnie miedzi w Hiszpanii. Wydobywanie rud w tak wczesnym okresie nie jest dla archeologów niczym zaskakującym. Ale w tym przypadku miedź trafiała do miejsca odległego o tysiące kilometrów!
Często panuje przekonania, że globalizacja rozpoczęła się w ostatnich stuleciach, ale z roku na rok archeolodzy mają coraz więcej dowodów na to, że sięga ona zdecydowanie głębiej w historię człowieka. Wiadomo, że jakiś rodzaj wymiany produktów prowadziły wielkie cywilizacje – egipska czy mezopotamska, a później – rzymska. W cieniu pozostają pradziejowe społeczności niepiśmiennej Europy. Ale okazuje się, że i one powiązane były między sobą różnego rodzaju dalekosiężnymi kontaktami. Epoka brązu – epoka zmian Trudno podać dokładną datę, kiedy nastała epoka brązu, bo było to uzależnione od miejsca. W Europie można mówić o przedziale od 3000 do 900 roku p.n.e. To czasy pojawienia się wyrobów z brązu na dużą skalę. Obiekty z tego stopu były symbolem statusu społecznego w coraz bardziej zhierarchizowanych społeczności. Ale żeby posiadać i wykonać takie przedmioty, niezbędny był dostęp do złóż rudy miedzi. Nie wszędzie były one łatwo osiągalne ze względu na uwarunkowania geologiczne. Kopalnie miedzi w Hiszpanii Zespół badaczy ze szwedzkiego Uniwersytetu w Göteborgu poinformował właśnie o zlokalizowaniu w Estremadurze w południowo-zachodniej Hiszpanii sześciu nieznanych do tej pory pradziejowych kopalni z epoki brązu. W sumie zadokumentowano sześć stanowisk archeologicznych. Wychodnie rud są różnorodne – są to zarówno mniejsze obszary wydobywcze, jak i rozległe odkrywkowe kopalnie. Szczególnie godna uwagi była jedna kopalnia, w której odkryto około 80 kamiennych siekier z rowkami – narzędzi używanych do kruszenia i przetwarzania rudy. Dzięki nim wiadomo, w jakiej epoce dochodziło do wydobycia rudy. Dowody na powiązania międzynarodowe Prof. Johan Ling z Uniwersytetu w Göteborgu od lat zajmuje się tematyką wyrobów z brązu w pradziejowej Europie. Z prowadzonych przez archeologów badań izotopowych tych artefaktów odkrywanych w Skandynawii wynika, że rudy, z których je wykonano, pochodzą również z Półwyspu Iberyjskiego. – Nowo odkryte kopalnie z epoki brązu, zidentyfikowane w ciągu ostatnich dziesięciu lat – zarówno przez inne zespoły badawcze, jak i około 20 nowych kopalni udokumentowanych przez naszą grupę badawczą w latach 2024–2026 – zmieniają nasze rozumienie tego, jak bardzo Europa była ze sobą powiązana już 3000 lat temu – mówi prof. Ling. „Wierzchołek góry lodowej” Nowe odkrycia dowodzą, że wydobycie metali w południowo-zachodniej Europie było znacznie bardziej rozległe i zorganizowane, niż wcześniej sądzono. Skala wydobycia świadczy o tym, że rudy były istotnym elementem wymiany dóbr i to na wielkie odległości. – Odkrycie nieznanych kopalni z epoki brązu w Estremadurze to tylko wierzchołek góry lodowej. Szacujemy, że w tym regionie – podobnie jak w Andaluzji – nawet 150 prehistorycznych kopalń może wciąż pozostawać nieudokumentowanych i niezbadanych – podkreśla prof. Ling. W jego ocenie, najnowsze bania mają potencjał, aby fundamentalnie zmienić nasze rozumienie epoki brązu, w którym wydobycie miedzi było jednym z kluczowych motorów napędowych kształtowania się złożonej stratyfikacji społecznej. Nie tylko miedź. Również „złoto północy” To, że rudy niezbędne do wytapiania brązu mogły być transportowane na wielkie odległości, nie jest dla archeologów zupełnym zaskoczeniem. W czasie epoki brązu na masową skalę „eksportowano” bałtycki bursztyn do strefy Morza Śródziemnego. Do dziś trwają badania na temat tego, jakimi trasami tam trafiał. Wiadomo jednak, że bursztyn był ceniony przez wyższe sfery i był symbolem statusu. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sagrada Familia dotyka nieba: gigantyczny krzyż już na szczycie
20 lutego 2026 roku w Barcelonie zamontowano ostatni element krzyża na Wieży Jezusa bazyliki Sagrada Familia. Świątynia osiągnęła wysokość 172,5 metra, bijąc swój własny rekord z października, kiedy to stała się najwyższym kościołem świata. Wydarzenie przyciągnęło tłumy mieszkańców i turystów.
20 lutego 2026 roku w Barcelonie doszło do wydarzenia, które na zawsze zapisze się w historii światowej architektury. Na Wieży Jezusa monumentalnej świątyni Sagrada Familia zamontowano ostatni element wielkiego krzyża, kończąc tym samym zewnętrzne prace na budowie bazyliki. To moment, na który mieszkańcy Barcelony i miliony turystów czekały przez dekady. Tłumy zgromadzone pod świątynią z zapartym tchem obserwowały, jak ekipy budowlane podnoszą ostatni fragment krzyża na wysokość 172,5 metra. Fundacja Sagrada Familia, koordynująca budowę, podkreśliła, że montaż krzyża to prawdziwy kamień milowy nie tylko dla świątyni, ale i dla całego miasta. Zakończenie tej części prac wpisuje się w symboliczne obchody 100. rocznicy śmierci Antoniego Gaudiego – wybitnego architekta, który nadał temu miejscu niepowtarzalny charakter. Imponujące rozmiary i symbolika krzyża Krzyż wieńczący wieżę jest prawdziwym arcydziełem sztuki inżynieryjnej. Jego całkowite wymiary to aż 17 metrów wysokości oraz 13,5 metra szerokości, natomiast samo górne ramię zamontowane 20 lutego mierzy 4,5 × 4,5 × 4,9 metra. Elementy krzyża zostały wykonane ze szkła oraz białej, szkliwionej ceramiki – dokładnie według pierwotnej wizji Gaudiego. Równie imponujące są rozmiary całej wieży. Centralna Wieża Jezusa, będąca rdzeniem układu architektonicznego świątyni, liczy aż 172,5 m wysokości. Otaczają ją cztery wieże Ewangelistów oraz wieża Najświętszej Maryi Panny. Od października 2025 roku, kiedy zamontowano dolne ramię krzyża, Sagrada Familia jest najwyższym kościołem na świecie – wyprzedzając Hauptkirche w Ulm w Niemczech, który mierzył 162,9 metra. Na szczególną uwagę zasługuje również zwornik wieży, którego budowę rozpoczęto w maju 2025 roku. Ma on aż 29 metrów wysokości i jest ozdobiony inskrypcjami, wykonanymi z białej ceramiki i cegły oraz motywami palmowymi. Tłumy mieszkańców i turystów Montaż ostatniego ramienia krzyża przyciągnął tłumy mieszkańców Barcelony i turystów. Widok żurawi unoszących ogromny fragment krzyża wywoływał okrzyki podziwu i wzruszenia. Z roku na rok świątynia przyciąga coraz więcej osób – według oficjalnych danych za 2024 rok, Sagrada Familia odwiedziło aż 4,8 miliona gości z całego świata. Najliczniej pojawiają się turyści z Hiszpanii, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych. Prace budowlane wokół świątyni rozpoczęto już w 1882 roku, a mimo upływu ponad 140 lat inwestycja napotykała na liczne przeszkody – od pandemii po formalne zawiłości prawne. Dopiero w 2019 roku władze Barcelony wydały pierwszy oficjalny dokument legalizujący budowę, kończąc wieloletnie niejasności dotyczące statusu ikonicznej budowli. Wizja Gaudiego zrealizowana: sztuka, wiara i nowoczesność w jednym miejscu Dzisiejszy dzień jest hołdem dla Antoniego Gaudiego, którego rocznica śmierci przypada 10 czerwca 2026 roku. Ostatnie etapy budowy, pod przewodnictwem architekta Jordiego Faulí, podkreślają nie tylko znaczenie dziedzictwa pozostawionego przez Gaudiego, ale też wytrwałość wszystkich, którzy przez lata pracowali nad ukończeniem świątyni. Krzyż na wieży Jezusa zostanie dodatkowo uzupełniony rzeźbą Baranka Bożego autorstwa Andrei Mastrovito, która według zamysłu Gaudiego ma znaleźć się w centrum monumentalnego zwieńczenia. We wnętrzu bazyliki nadal będą trwały prace wykończeniowe – planowane do 2028 roku. Zewnętrzne zakończenie budowy Wieży Jezusa to jednak moment przełomowy, symbolicznie domykający wizję Gaudiego. Źródła: Vatican News, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Żarłacz biały u wybrzeży Hiszpanii. Badania dowodzą, że w Europie mamy stabilną populację legendarnego rekina
Żarłacz biały w Morzu Śródziemnym jeszcze niedawno wydawał się tylko sensacyjną hipotezą. Tymczasem przypadkowe połowy, wieloletnie obserwacje i analiza danych z ostatnich 160 lat sugerują, że w Europie może funkcjonować stabilna populacja tego drapieżnika.
20 kwietnia 2023 roku doszło do niezwykłego zdarzenia na wybrzeżu Hiszpanii: lokalni rybacy, operujący na południu kraju, przypadkowo schwytali młodego żarłacza białego (Carcharodon carcharias). Osobnik mierzył około 2 m. długości i ważył 80-90 kg. To wyjątkowa rzadkość, bo rekiny te uważa się za mieszkańców głownie otwartych, oceanicznych wód. Spotkanie ich w Morzu Śródziemnym graniczy z cudem. To rzadkie spotkanie stało się impulsem dla zespołu naukowców. Przeprowadzili szeroko zakrojony przegląd historycznych danych dotyczących obserwacji żarłacza w regionie. Przeanalizowali zapisy obejmujące aż 160 lat – od 1862 do 2023 roku – a wyniki ich pracy zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Acta Ichthyologica et Piscatoria”. Dane ze 160 lat. Żarłacz jest czy go nie ma? Analiza źródeł potwierdziła, że żarłacze białe są stale obecne w śródziemnomorskich wodach. Wśród doniesień były zarówno bezpośrednie obserwacje, jak i dowody pośrednie, m.in. ślady drapieżnictwa na żółwiach karetta. Czas obserwacji pokrywał się z sezonowymi migracjami tuńczyka błękitnego, co sugeruje, że żarłacze podążały za pożywieniem. Wygląda jednak na to, że populacja tych rekinów ma charakter niemalże „widmowy” – spotkania z nimi są niezwykle rzadkie. Nie sposób ocenić jak liczna jest ta europejska populacja i jaki dokładnie obszar zamieszkuje. Ale to pewne. Mamy w Europie żarłacza białego. W skali świata, gatunek ten figuruje na Czerwonej Liście Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody jako narażony na wyginięcie, a ogólny trend jego populacji jest spadkowy. Dr José Carlos Báez, główny autor badania, podkreśla, że kluczowym odkryciem jest obecność osobników młodocianych. Skoro w Morzu Śródziemnym pojawiają się młode rekiny, bardzo możliwe że żarłacze się w nim także rozmnażają – a to byłaby sensacja. Szczytowy drapieżnik i jego rola w ekosystemie Celem badania była nie tylko dokumentacja obecności rekinów. Naukowcy starają się też walczyć z mitami dotyczącymi żarłaczy białych. Dr Báez, nawiązując do słów H.P. Lovecrafta o tym, że najstarszym i najsilniejszym lękiem ludzkości jest strach przed nieznanym, argumentuje, że naukowa rzetelność jest najlepszym lekarstwem na uprzedzenia. Z ekologicznego punktu widzenia żarłacze białe pełnią niezwykle ważną funkcję w ekosystemie. Są drapieżnikami szczytowymi, regulującymi populację wielu gatunków. Jako gatunek migracyjny, przenoszą składniki odżywcze na ogromne odległości. Są padlinożercami i usuwają martwą materię organiczną, pełniąc role „czyścicieli” dna morskiego. Nawet po śmierci ich opadające na dno ogromne ciała, dostarczają substancji odżywczych setkom gatunków małych organizmów. Ich obecność w Morzu Śródziemnym, nawet przy niewielkiej liczebności, miałaby ogromny wpływ na cały ekosystem. Badacze uważają, że teraz czas na wdrożenie długoterminowych programów monitoringu. Tylko połączenie bezpośrednich obserwacji z nowoczesnymi metodami śledzenia może nam dać ostateczną odpowiedź, ile żarłaczy białych żyje w Morzu Śródziemnym. Źródło: Acta Ichthyologica et Piscatoria Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Archeolodzy odkryli ślad po bojowych słoniach Hannibala. To pierwsze takie znalezisko z Europy
Archeolodzy w Hiszpanii odkryli dowód na obecność słoni wśród wojsk Kartaginy na Półwyspie Iberyjskim. Mała kostka słonia to pierwszy taki fizyczny ślad tych zwierząt z czasów wojen punickich w Europie. Znalezisko rzuca nowe światło na historię, którą dotąd znaliśmy głównie z tekstów literackich i ze sztuki.
Słonie od zawsze budziły podziw swoją potęgą i inteligencją. Są to największe i najcięższe zwierzęta lądowe, jakie żyją dziś na naszej planecie. Ich budowa jest wyjątkowa: mają ogromne głowy, wielkie uszy i niezwykle chwytne trąby. W przeszłości ich krewni, czyli mamuty, zamieszkiwały niemal całą Europę i Amerykę. Jednak po ich wyginięciu słonie stały się dla Europejczyków zwierzętami egzotycznymi. Zaginione czołgi starożytności Ze względu na ogromną siłę, człowiek szybko zapragnął wykorzystać słonie do swoich celów. W starożytności pełniły rolę podobną do dzisiejszych czołgów. Ich zadaniem było przełamywanie linii wroga i sianie paniki wśród konnicy. Pierwsze relacje o szkoleniu słoni do walki pochodzą z Indii sprzed tysięcy lat. Aleksander Wielki spotkał je podczas swoich podbojów, co wywarło na jego żołnierzach piorunujące wrażenie. Wkrótce potem władcy helleńscy zaczęli masowo włączać te zwierzęta do swoich armii. Kartagińczycy nauczyli się ich obsługi podczas walk na Sycylii w III wieku przed naszą erą. To właśnie tam narodziła się legenda słoni bojowych Kartaginy. Sensacyjne odkrycie pod gruzami Kordoby W 2020 roku, podczas rutynowych prac archeologicznych w Kordobie, naukowcy natrafili na coś, co przykuło ich uwagę, chociaż wyglądało niepozornie. Swoje wnioski na ten temat opublikowali właśnie na łamach czasopisma „Journal of Archaeological Science: Reports”. Badania prowadzono na wzgórzu Colina de los Quemados. Znaleziono tam ślady osadnictwa od epoki brązu aż po czasy islamskie. W warstwie odpowiadającej końcowi epoki żelaza odkryto pozostałości dzielnicy rzemieślniczej. Znajdowały się tam piece, ulice i domy z cegły mułowej. Pod ścianą jednego z zawalonych domów badacze dostrzegli mały, niemal sześcienny przedmiot, który okazał się być kością nadgarstka słonia o długości około dziesięciu centymetrów. Choć była lekko uszkodzona, archeolodzy zdołali ją poskładać z odnalezionych fragmentów. Obok kości leżało dwanaście kamiennych kul używanych w starożytnej broni miotającej. Cały kontekst znaleziska jasno wskazywał na to, że to miejsce związane było ze starożytnymi działaniami militarnymi. Dlaczego ta kość jest tak ważna? Dla archeologa znalezienie kości słonia w Europie jest jak wygrana na loterii. Takie szczątki z okresu po zakończeniu ostatniej epoki lodowcowej są wyjątkowo rzadkie. Słonie nie są gatunkiem rodzimym dla Hiszpanii, więc musiały zostać tam przywiezione. Prawdopodobnie podróżowały statkami przez Morze Śródziemne. Transport tak wielkiego i ciężkiego zwierzęcia był gigantycznym wyzwaniem logistycznym. Odkryta kość nie była ozdobą, co sugeruje, że w Kordobie znajdowało się żywe zwierzę, a nie tylko jego szczątki przywiezione jako surowiec. Do tej pory nasza wiedza o słoniach Hannibala opierała się głównie na opowieściach historyków. Obrazy słoni przekraczających Alpy stały się ikoną kultury, trafiając do literatury i filmu. Jednak brakowało twardych, fizycznych dowodów w postaci kości znalezionych w obozowiskach wojskowych w Europie. Znalezisko z Kordoby wypełnia tę lukę. Jest to pierwszy znany element anatomiczny słonia, który można bezpośrednio powiązać z działaniami podczas II wojny punickiej. To namacalny dowód na to, że starożytne kroniki mówiły prawdę. Wynik badania i historyczna prawda Naukowcy poddali znalezisko szczegółowym analizom, w tym datowaniu radiowęglowemu. Wyniki potwierdziły, że kość pochodzi z okresu między IV a III wiekiem przed naszą erą. Idealnie pokrywa się to z czasem trwania II wojny punickiej, w której Kartagina walczyła z Rzymem. Naukowcy chcieli określić gatunek słonia, ale specyfika kości nadgarstka sprawia, że precyzyjne rozróżnienie gatunku nie było możliwe. Raczej był to słoń afrykański sprowadzony przez Kartagińczyków. Były to zwierzęta mniejsze od słoni azjatyckich. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Turyści okrzyknęli to miasto „hiszpańskim Miami”. Ale Benidorm to więcej niż drapacze chmur
Benidorm dumnie dzierży miano jednego z najpopularniejszych kurortów Hiszpanii. I choć wieżowce oraz huczne życie nocne są jego znakami rozpoznawczymi, stanowią one zaledwie ułamek tego, co miasto naprawdę ma do zaoferowania.
Spis treści: Manhattan Morza Śródziemnego Paczka cygar i rewolucja bikini Betonowy las w wersji eko? Dokładnie tak Energia Levante i spokój Poniente Paella z widokiem na morze Golden hour w Benidormie Benidorm jest tym, czym chcesz, by był Trudno o miasto, które budziłoby w Hiszpanii tak skrajne emocje jak Benidorm. W powszechnej świadomości funkcjonuje jako głośny kurort, wakacyjny azyl Brytyjczyków i miejsce rzekomo wyprane z hiszpańskiej duszy. Słyszałam to tyle razy, że niemal w to uwierzyłam. Tymczasem rzeczywistość rzuciła tej reputacji rękawicę już podczas pierwszego spaceru wzdłuż plaży Poniente. Manhattan Morza Śródziemnego Dotarłam do Benidormu, gdy słońce chowało się za horyzont. Na granatowym niebie gasły ostatnie promienie dnia. Miasto przywitało mnie eksplozją neonowych świateł, muzyką i gwarem plażowiczów wędrujących beztrosko od baru do baru. Benidorm leży we wschodniej Hiszpanii, między Alicante a Walencją, w samym sercu Costa Blanca. Choć to nieduże miasto, trudno przeoczyć jego charakterystyczną linię horyzontu, gęstą od strzelistych wieżowców. To właśnie dzięki nim Benidorm dorobił się przydomku „Manhattanu Morza Śródziemnego” albo – z nutą przekory – „hiszpańskiego Las Vegas”. Dziś Benidorm jest jednym z najpopularniejszych kurortów w kraju, odwiedzanym rocznie nawet przez 3 miliony turystów. Paczka cygar i rewolucja bikini W pierwszej połowie XX wieku Benidorm był skromną wioską rybacką. Mieszkańcy utrzymywali się z połowów tuńczyka i okolicznych plantacji cytrusów. Prawdziwa rewolucja przyszła w latach 50., gdy stery miasta przejął Pedro Zaragoza Orts. Zaragoza, dziś postać niemal legendarna, dostrzegł w Benidormie niewykorzystany potencjał ekonomiczny. Nie miał wątpliwości: przyszłość miasta leży w turystyce. – Sięgnął po paczkę cygar i postawił ją pionowo na stole. Właśnie tak miały rosnąć hotele Benidormu – opowiada Antonio, przewodnik i pracownik biura miasta. To również Zaragoza rzucił wyzwanie konserwatywnej Hiszpanii. Wsiadł na Vespę, odbył ośmiogodzinną podróż do Madrytu i przekonał generała Franco do legalizacji bikini. Ignorując groźby ekskomuniki, przeforsował dekret, który pozwalał turystkom na swobodę, o jakiej reszta kraju mogła tylko pomarzyć. Betonowy las w wersji eko? Dokładnie tak Co ciekawe, w 2025 roku Benidorm otrzymał tytuł Europejskiego Zielonego Pioniera Inteligentnej Turystyki. To potwierdzenie, że pionowy model miasta niesie realne korzyści ekologiczne. Wbrew pozorom gęsta zabudowa wieżowców pozwoliła zachować naturę – aż 61% terytorium miasta stanowią obecnie chronione obszary przyrodnicze. Miasto stało się europejskim liderem w zarządzaniu zasobami. Dzięki inteligentnym systemom sieć wodna osiągnęła imponującą, 95-procentową wydajność, a recykling szarej wody pozwolił zmniejszyć całkowite zużycie o 18%. Energia Levante i spokój Poniente Wybrzeże Benidormu to ponad sześć kilometrów piaszczystych brzegów, podzielonych na dwie wyraźne strefy przez skalisty cypel Starego Miasta. Na wschodzie rozciąga się Playa de Levante – tętniące życiem centrum kurortu. To tu, wzdłuż dwukilometrowej linii brzegowej, skupiają się hotele, bary i kluby. Zupełnie inny nastrój panuje na zachodzie. Playa de Poniente jest dłuższa (liczy ponad 3 km) i znacznie szersza. Jej znak rozpoznawczy – falująca promenada – barwną linią oddziela pas piasku od miejskiej zabudowy. Podczas gdy Levante przyciąga energią, Poniente oferuje spokój i wystarczająco dużo miejsca, by cieszyć się morzem bez tłumów. Dla pragnących ucieczki od wielkomiejskiego krajobrazu, północny kraniec wybrzeża oferuje jeszcze jedno oblicze. U stóp stromych klifów Sierra Helada kryją się zatoczki Cala Almadraba i Cala Ti Ximo. Woda jest tu niemal nierealnie turkusowa. Ten piękny odcień to zasługa falujących w całym regionie łąk posidonii morskiej (Posidonia oceanica). Ta niezwykła roślina, będąca kluczowym elementem śródziemnomorskiego ekosystemu, działa jak naturalny filtr i fabryka tlenu. Paella z widokiem na morze Choć dzielnica Rincón de Loix kusi zapachem „english breakfast”, wystarczy krótki spacer w stronę Casco Antiguo, by aromat frytek ustąpił miejsca owocom morza i oliwie. W wąskich uliczkach Starego Miasta, zwłaszcza na słynnej „Alei Tapas” (Calle Santo Domingo), lokalna tożsamość ma się świetnie. Tutaj, przy lampce lokalnego wina z regionu Alicante, warto skosztować dumy regionu – arroz a banda, ryżu gotowanego w intensywnym wywarze rybnym. Benidorm słynie przede wszystkim z kuchni walenckiej, w tym wyśmienitej paelli. Aby jej spróbować, odwiedzam Marisquería Posada del Mar, kameralną restaurację niedaleko punktu widokowego Balcón del Mediterráneo. Gdy na stole pojawia się parująca paellera, aromat owoców morza natychmiast każe mi zapomnieć o zgiełku panującym na zewnątrz. W Hiszpanii lunch to najważniejszy i najbardziej obfity posiłek dnia – prawdziwa klęska urodzaju, w której kolejne półmiski i miseczki pojawiają się szybciej, niż zdąży się opróżnić poprzednie. Golden hour w Benidormie Aby zrozumieć skalę wizji Pedro Zaragozy, muszę spojrzeć na miasto z góry. Zajmuję miejsce w terenowym jeepie, który zabiera mnie na spotkanie z „zachodzącym słońcem”. Naszą trasę zaczynamy od punktu Tossal del Senyal. Potem Mirador de l’Ermita Verge del Mar, a na koniec słynny punkt widokowy La Creu, skąd miasto widać jak na dłoni. Z tej perspektywy wieżowce Benidormu przestają być tylko betonową dżunglą – stają się częścią spektakularnej panoramy. W tym momencie zaczynam rozumieć, w czym tkwi magia tego miasta. Choć tutejsza woda, piasek i pogoda są wspaniałe, Benidorm ma do zaoferowania znacznie więcej. Turystyka aktywna ma się tu równie dobrze, jak klubowe życie nocne. Wybieram się więc na przejażdżkę rowerem elektrycznym po Parku Przyrody Sierra Helada. Wsparcie silnika pozwala bez wysiłku pokonywać strome podjazdy, a wiatr we włosach przynosi ulgę od hiszpańskiego słońca. Benidorm jest tym, czym chcesz, by był Pobyt w Benidormie uświadomił mi, jak złudne bywa pierwsze wrażenie. – Możesz wybierać między różnymi osobowościami tego miasta – przekonuje Ana, która kilka lat temu przeprowadziła się tu z Lizbony. I rzeczywiście, Benidorm pozwala na przeżycie wielu równoległych historii. To miejsce o kilku twarzach, a każda z nich potrafi oczarować na swój sposób. Źródło: National Geographic Polska
„To najlepszy sposób na rozpoczęcie przygody z Pirenejami” – każdy dzień wędrówki to inny krajobraz
Spędziłem sześć dni w górach Katalonii. I już wiem, że na pewno tam wrócę. Szlak Cavalls del Vent to wspaniały sposób na poznanie Pirenejów.
Spis treści: Szlak Cavalls del Vent Poza światem Chmury motyli Ocet z jodły Pireneje – informacje praktyczne To najlepszy sposób na rozpoczęcie przygody z Pirenejami – przyznał Jordi, gdy dotarliśmy do Prat d’Aguiló, schroniska, którym się opiekuje. – Trasa jest dość łatwa, nie musisz mieć sprzętu ani umiejętności wspinaczkowych – zapewniał. A tych rzeczywiście nie mamy. Ponad 80-kilometrowy szlak Cavalls del Vent jest jednak osiągalny dla każdego, kto potrafi przejść w ciągu dnia kilkanaście kilometrów. Pireneje dawno chodziły nam po głowie, a trekking po tych stosunkowo mało uczęszczanych górach wydawał się idealnym preludium do poznania hiszpańskiej Katalonii. Gdy jednak przeglądaliśmy potencjalne trasy, większość z nich prowadziła po wysokich szczytach i wyglądała raczej dość wymagająco. A my szukaliśmy czegoś, czemu podoła nasza grupa osób w średnim wieku. Aż trafiliśmy na Cavalls del Vent, pieszą pętlę niestraszącą setkami kilometrów, które trzeba przebyć, i niezahaczającą, poza jednym wyjątkiem, o wyższe partie gór. Ścieżka okrąża Park Przyrody Cadí-Moixeró. Od połowy maja do połowy października działają na tym terenie schroniska, w których można liczyć na nocleg i dobry posiłek. Przejście trasy zajmuje zwykle pięć dni. Nieco zachowawczo uznaliśmy, że potrzeba nam sześciu, i zarezerwowaliśmy noclegi. Szlak Cavalls del Vent Z pogrążonej w wilgotnym morskim upale Barcelony autobus zabrał nas do niewielkiej miejscowości Bagà leżącej w pobliżu naszej trasy. Pogoda zrobiła się bardziej górska – było wciąż ciepło, ale o dobre kilka stopni mniej niż na wybrzeżu, a płynące nad jasnymi szczytami szare chmury sugerowały, że lepiej przygotować się na nagłe zmiany aury. Cavalls del Vent, co po katalońsku oznacza „konie wiatru” i jest nie do końca jasnym nawiązaniem do buddyjskich flag modlitewnych łopoczących na wietrze w Himalajach, nie została wytyczona od zera. Przez ponad rok grupka miejscowych pasjonatów – miłośników gór lub strażników parku i schronisk – przemierzała zapomniane pirenejskie ścieżki, niegdyś używane przez pasterzy i mieszkańców wiosek, którzy chadzali nimi do sąsiadów. By trasa stała się możliwa do pokonania, twórcy Cavalls del Vent musieli usunąć sporo kamieni i wyciąć pnie zwalonych drzew. Zimą szlak nadal może być niedostępny (przy większych opadach śniegu, ścieżki dosłownie pod nim znikają), w lecie poza ewentualnymi deszczami na piechurów nie czekają jednak żadne niespodzianki. Miłośnicy krajobrazów skąpanych w jesiennych barwach przyjeżdżają tu we wrześniu, kiedy jest jeszcze dość ciepło, a drzewa mienią się kolorami. Poza światem Wyruszyliśmy, kierując się namalowanymi w równych odstępach na skałach i pniach drzew pomarańczowymi okręgami. To subtelne oznaczenie szlaku stało się nicią rozciągniętą przez dziesiątki kilometrów, której wystarczyło się trzymać, by nie utknąć w jakiejś dolinie lub ślepym skalnym zaułku. Twórcy Cavalls del Vent wykonali dobrą robotę – przezornie zaopatrzyliśmy się w drukowane mapy, sięgaliśmy po nie jednak jedynie dla czystej przyjemności oznaczania swojego położenia w szerszej przestrzeni. Ani razu nie musieliśmy poszukiwać na nich zgubionej ścieżki, ani razu też nie wygrzebywaliśmy z plecaka urządzenia GPS, które upchnęliśmy tam po cichu, by ratowało nas w beznadziejnych sytuacjach. Szlak wciął się ostro w zbocza, nadrabiając wysokości, by poprowadzić nas do pierwszego noclegu: Refugi Niu de l’Àliga – schroniska będącego jedyną na trasie stacją narciarską, ale też najwyższym punktem naszej wędrówki, leżącym na ponad 2,5 tys. m. Cavalls del Vent na większości dystansu zadowala się niższymi górami, choć nigdy też nie schodzi poniżej 840 m. To idealny pułap dla początkujących. Mogliśmy się cieszyć krystalicznym rześkim górskim powietrzem, unikając letniego skwaru, równocześnie jednak w żadnym punkcie ta wędrówka nie przybrała charakteru czysto wspinaczkowego. Wystarczy po prostu wędrować po wznoszących się i opadających stokach, bez konieczności pokonywania pionowych ścian i czując się, jakby płynęło się przez łagodnie zmieniający się krajobraz. Ta trasa wciąż nie jest szerzej znana, szybko okazało się więc, że na szlaku jesteśmy niemal sami. Mijaliśmy pojedyncze osoby – nigdy więcej niż kilkadziesiąt dziennie – kiwając sobie życzliwie głowami, jakbyśmy należeli do tego samego niewielkiego plemienia. Dostaliśmy ten zakątek Pirenejów na kilka dni w prezencie, mogąc cieszyć się nim niemal na własność i dzieląc go ze skaczącymi po skałach stadkami kozic. Chmury motyli – Wypatrujcie motyli – poradził nam Jordi, gdy któregoś dnia dotarliśmy do schroniska trzymanego pod jego opieką. – O tej porze roku jest ich tu mnóstwo, w tym sporo rzadkich gatunków. Jordi się nie mylił. Po obfitym śniadaniu, pełnym serów i warzyw pochodzących z okolicznych upraw, ruszyliśmy w drogę, minęliśmy wspaniały sosnowy las, by wyjść na rozległe łąki. Ścieżka poprowadziła nas pomiędzy wysokimi trawami i kwiatami o drobnych płatkach i gdy tylko wkroczyliśmy na ten dywan zieleni, wzbiły się dziesiątki motyli. Trzepotały skrzydłami, kreśląc w powietrzu skomplikowane linie, tańcząc tuż obok nas i przysiadając na plecakach. Uzbrojeni w aplikacje do rozpoznawania gatunków wyłapywaliśmy kolejne rarytasy – argus szkocki, mieniące się kolorowymi szachownicami na skrzydłach fritillaries, paź żeglarz. Niektóre z nich widziałem po raz pierwszy w życiu. To jednak nie unikatowość tych gatunków robiła największe wrażenie, lecz ich liczba. Motyle formowały się w nisko zawieszone, przelewające się chmury, jakbyśmy przenieśli się w inne czasy, gdy świat nie był jeszcze bombardowany kolejnymi, wywołanymi przez człowieka katastrofami. Ta rozwibrowana witalność natury jest dla Pirenejów typowa. Okolice parku Cadí-Moixeró uniknęły gęstego zaludnienia. Zwierzęta i rośliny mają się tu więc dobrze. Idąc przez lasy, nasłuchiwaliśmy bębnienia dzięciołów, na łąkach widzieliśmy sylwetki lisów i łani, spod nóg uciekały nam jaszczurki, a nad głowami przesuwały się sępy płowe. Te ciężkie drapieżniki, lubujące się w poszukiwaniu padliny, wyłapywały kominy ciepłego unoszącego powietrza, by szybować pod chmury, jednak często też pojawiały się niespodziewanie, przelatując kilka metrów od nas. Ich nagie głowy i szyje sprawiały posępne wrażenie, a drapieżniki łypały na nas okiem, jakby rozważały, czy warto wykazywać zainteresowanie naszą grupą. Przemierzając szlak, będąc niemal cały dzień w plenerze i robiąc sobie przystanki na krótkie kąpiele w potokach i pod chłodnymi wodospadami, zdałem sobie nagle sprawę, że od dawna już nie czułem się tak zespolony ze światem i krajobrazem wokół. Ocet z jodły Na trasie stoi osiem schronisk. W tych, w których nie spaliśmy, robiliśmy przystanki, by zjeść pożywny posiłek. Na trasie Cavalls del Vent nie ma sklepów ani restauracji – lekki prowiant mieliśmy więc ze sobą. Każdego wieczora, docierając do schronisk, czuliśmy się niczym wędrowcy wracający do domu. Gospodarze witali nas wylewnie, skracając momentalnie wszelki dystans, jakbyśmy znali się od dawna. Niemal w drzwiach serwowali nam sycące zupy, pieczywo z domowego wypieku, sałaty z górskimi ziołami czy potrawki z królików, których w Pirenejach jest całe zatrzęsienie. Podsuwali regionalne specjały, czasem zaskakujące w smaku, jak ocet jodłowy. – Używamy go tu od pokoleń, ale to produkt, którego nie dostaniesz w sklepie – wyjaśnił Jordi. – Tradycyjnie ocet robiło się w domu. Trzeba do tego cierpliwości, sok z jodły musi naturalnie sfermentować i zmienić się w alkohol, a później jeszcze długo dojrzewać. Świetnie podkreśla smak sałatek, ale można też przyprawić nim dziczyznę. Wziąłem kilka kropli na język, czując delikatne nuty jodły, żywicy i leśnych owoców. Pomyślałem, że nie ma chyba lepszego sposobu na zamknięcie świata gór w butelce. I wiedziałem już, że mimo konieczności noszenia bagażu na własnych plecach, nie powstrzymam się przed kupnem od naszego gospodarza kilku butelek tego specjału. Siedliśmy później na tarasie, podjadając plasterki suszonej wędliny i racząc się kieliszkiem wina, a Jordi, gdy miał chwilę przerwy w obowiązkach, dołączał do nas, by opowiadać historie swojego dzieciństwa. O niespodziewanych spotkaniach z niedźwiedziami, samotnych wyprawach po Pirenejach, w których kryła się chęć odtworzenia podobnych wędrówek odbywanych w młodości z ojcem. Patrzyliśmy w zapalające się punkty gwiazd nad naszymi głowami i słuchaliśmy tych opowieści, a ja pomyślałem, że to właśnie dla takich chwil wyrusza się na szlak. By przez moment poczuć się częścią czyjegoś życia. Pireneje – informacje praktyczne Trasa Rebost – Serrat de les Esposes – Prat d’Aguiló – Gresolet – Sant Jordi – Rebost 84 km, 6 dni Kiedy Najlepszą porą na wyruszenie na szlak jest lipiec i sierpień – mimo lata w Pirenejach nie trzeba się raczej obawiać wysokich temperatur i palącego słońca. Czerwiec bywa deszczowy, nie na tyle jednak, by wykluczać wędrówkę, a we wrześniu są natomiast najładniejsze kolory. W październiku bywa już zimno, a w połowie miesiąca schroniska zwykle są już nieczynne. Transport Z Barcelony kursują autobusy do Bagà – stąd pozostaje 7 km marszu do schroniska Rebost lub 10 km do Sant Jordi. Inna opcja to pociąg jadący do stacji La Molina, skąd da się dotrzeć do schroniska Niu de l’Àliga. Nocleg Każde ze schronisk na trasie ma nieco inne standard i wielkość. Nie traktuj ich jako hoteli, lecz górskie noclegownie. To oznacza, że będziesz miał do dyspozycji ciepłą wodę, posiłki i miejsce do spania, ale zazwyczaj są to wspólne sale, w których śpisz z innymi piechurami. Weź więc zatyczki do uszu. Warto wiedzieć Weź gotówkę – większość schronisk nie przyjmuje płatności kartą. Wyjątkiem są tu chaty Prat d’Aguiló, Lluís Estasen i Niu de l’Àliga. Po drodze nie ma sklepów, zadbaj więc o lekki prowiant na drogę. Wodę możesz uzupełnić w schroniskach oraz w górskich źródełkach. Nie zapomnij też cieplejszych ubrań, nawet latem pogoda bywa nieprzewidziana. Musisz mieć też własny śpiwór i prześcieradło. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
„Atmosfera Barcelony przypominała dawniej Łódź z czasów Reymonta” – co zachwyca Polaków w stolicy Katalonii?
Barcelona przyciąga turystów z całego świata, ale nie każdy wraca z niej tak samo oczarowany. Dla wielu to coś więcej niż miejsce – to stan ducha, który zostaje na długo.
Spis treści: Barcelona z góry i z dołu – gdzie naprawdę poczuć duszę miasta? Zobacz Barcelonę z dwóch perspektyw – z nieba i znad morza Cztery oblicza Barcelony – miasto jak mozaika historii i nowoczesności Dlaczego Barcelona to secesyjna perełka Europy? Jak Sagrada Familia stała się sercem Barcelony – i dlaczego budują ją do dziś? Barcelona oczami Don Kichota i współczesnych – miasto z charakterem Barcelona w cieniu polityki i blasku sztuki – miasto wspomnień i skojarzeń Czy można naprawdę stać się Barcelończykiem? Miasto cudów nie dla każdego Barcelona to nie tylko Sagrada Família, tapas i plaże – to miasto, które potrafi zaskoczyć w najmniej oczekiwanym momencie. Niewidoczne na pierwszy rzut oka emocje, historia ukryta w zaułkach i atmosfera, która wciąga jak powieść. Spacerując po jej ulicach, ma się wrażenie, że każdy zaułek opowiada własną historię – a niektóre z nich zostają z nami na zawsze. Barcelona z góry i z dołu – gdzie naprawdę poczuć duszę miasta? Tu, między Placem Katalońskim a kolumną Kolumba u wejścia do portu, możesz spotkać całą Barcelonę. I nasycić oczy widokiem wszystkich kolorowych kwiatów, ptaków i ryb świata w kioskach ustawionych pośrodku alei i sklepach po obu jej stronach. Z kawiarnianych tarasów lub rozstawionych wzdłuż alei kamiennych ławek godzinami patrzeć na ludzką rzekę, wyławiając wzrokiem najbardziej czarujące kobiety ze wszystkich kontynentów. Jeśli czujesz się zmęczony – jedź na Tibidabo. Dla mnie to już swoisty prywatny rytuał. Ilekroć wracam do Barcelony, po całym dniu dziennikarskich spotkań jadę metrem pod Tibidabo, by wsiąść do pnącego się mozolnie w górę wagonika Błękitnego Tramwaju – ostatniego w mieście. Na sam szczyt docieram kolejką zębatą. Nazwa Tibidabo jest bardzo trafna, zważywszy na widok, jaki się stąd roztacza. Nawiązuje do sceny kuszenia Chrystusa na górze (tibi dabo – dam ci), w której szatan ukazuje mu wszystkie wspaniałości tego świata. Podziwiam stąd, z wysokości ponad 500 metrów, całe miasto. W wiosenny wieczór ma jakiś szczególny urok. Staram się zdążyć, nim zaświecą się wzdłuż ulic łukowe lampy, które sprawiają, że stolica Katalonii jest dziś najlepiej oświetlonym miastem Europy. Przed Wystawą Powszechną z 1888 r., gdy pospiesznie elektryfikowano Barcelonę, w lokalnej prasie rozgorzał spór między zwolennikami i przeciwnikami „niebezpiecznego, oślepiającego światła elektrycznego”. Ci ostatni stanowczo domagali się, by „zabójcze dla ludzkiego wzroku elektryczne promienie” osłonięto... ciemnymi kloszami. Później modernizacji Barcelony przysłużyły się jeszcze dwa wydarzenia: Międzynarodowa Wystawa Powszechna w 1929 i olimpiada w 1992 roku. Zobacz Barcelonę z dwóch perspektyw – z nieba i znad morza Panoramę miasta rozciągającą się ze szczytu Tibidabo aż po fioletowe o tej przedwieczornej godzinie morze zamyka od północy zbudowana przed olimpiadą, według projektu Normana Fostera, „kosmiczna” antena telekomunikacyjna Collserola. Nazwano ją tak od łańcucha niewysokich gór, do których należy Tibidabo. Iglica o wysokości 299 metrów strzela w niebo z zielonego wzgórza niewiele niższego od Tibidabo. Amatorzy mocnych wrażeń wjeżdżają szklaną windą na jej szczyt. Licząca 13 pięter użytkowa „kapsuła” – umieszczona w połowie wysokości iglicy – ma na najwyższym poziomie platformę widokową z teleskopami. Antena powstała w tym samym czasie, co ultranowoczesny, jeden z największych na świecie stadionów – słynny Nowy Stadion FC Barcelona – jeden z największych stadionów świata. Flamandczyk Anton van der Wyngaerde na litografii z 1536 r. przedstawia Barcelonę widzianą z góry Montjuic. Ukazuje widok dużego średniowiecznego miasta, jaki roztacza się spod wysokiej wieży zamkowej na szczycie góry. Barcelona była wtedy ogrodzona solidnym murem, który bronił jej też od strony morza, odgradzając od naturalnych plaż. Na początku XX w. nadmorskiego muru już nie było, zaś wzdłuż piaszczystych łach powstawały dziesiątki straganów i byle jak skleconych knajpek. Wieczorami oraz w niedziele robotnicy z rosnących w obrębie Barcelony fabryk i hut przychodzili tu z rodzinami. Na zaśmieconych plażach słuchali cygańskiej muzyki z rodzinnej Andaluzji, popijając piwo i zajadając pieczoną rybę. Z tych biednych knajpek wywodzi się potrawa, która stała się ozdobą najwytworniejszych stołów – anguillas, czyli młodziutkie węgorzyki duszone z czosnkiem. Podawane w głębokim talerzu, wyglądają jak kłąb srebrzystego, lśniącego makaronu. Zamożna Barcelona przez wieki żyła odwrócona plecami do morza i do nadmorskiej dzielnicy Barceloneta, która była czymś w rodzaju przedwojennego warszawskiego Czerniakowa. Morze zaczęto odkrywać dopiero w latach 60., gdy rodził się przemysł turystyczny Costa Brava. Dziś 4,5 km barcelońskich plaż miejskich to eleganckie kąpieliska z dyskretnie ukrytymi parkingami. Jedno z najnowocześniejszych miast Europy otwarło się ku morzu. Cztery oblicza Barcelony – miasto jak mozaika historii i nowoczesności Ze szczytu Tibidabo widać to jak na dłoni. Barcelona to trzy, a nawet cztery bardzo różne miasta. Obszerny pierścień nowoczesnej stolicy Katalonii z harmonijnie rozmieszczonymi drapaczami chmur otacza secesyjną i modernistyczną architekturę tej części miasta, która powstawała w XIX i na początku XX w. W środku, jak pestka w brzoskwini, tkwi średniowieczna Barri Gotic z jej wąskimi uliczkami, dziesiątkami księgarenek, gdzie poluje się na zapomniane książki i można grzebać do woli w pudłach z pożółkłymi zdjęciami i rycinami. Na zewnątrz pierścienia autostrad rozrzucone są sypialne osiedla. Najstarsze są złożone ze smutnych bloków mieszkalnych budowanych przez państwo po 1945 roku, podczas pierwszego boomu industrialnego czasów dyktatury. W Barcelonie nowoczesność prawie wszędzie sąsiaduje z tradycją. Na szczycie Tibidabo można pójść do wesołego miasteczka z urządzeniami z początku XX wieku, a obok ostatniego przystanku Błękitnego Tramwaju zjeść kolację w La Venta z panoramicznym widokiem, gdzie nieźle karmią i nie obdzierają ze skóry. Dlaczego Barcelona to secesyjna perełka Europy? Barcelona to raj dla miłośników secesji w architekturze. Ten wyszukany, a zarazem pełen niemal kobiecego wdzięku styl zawładnął całą jedną dzielnicą. Na równinie między pasmem gór Collserola a morzem odznacza się wielki kwadrat osiedla Eixample, co po katalońsku znaczy Rozszerzenie. Na papierze powstało ono w 1859 roku, jako idea Idelfonsa Cerdy i Sunyera. Na miejscu, gdzie przez wyburzenie murów miejskich rozszerzono miasto o obszar poligonu wojskowego, ten inżynier-urbanista zaplanował dzielnicę w duchu modernizmu – złożoną z kwadratów ulic zabudowanych domami tylko na dwu przeciwległych bokach. Pozostałe dwa miały stanowić ogrody i skwery. Władze miejskie i właściciele działek nie zgodzili się na takie marnotrawstwo gruntów, więc zabudowano wszystkie boki. Jednak znaczna część oryginalnego pomysłu została zrealizowana. Na każdym skrzyżowaniu domy mają ścięte naroża, dzięki czemu powstała sieć ośmiokątnych placyków. Antonio Gaudi sławny był już zanim przystąpił do urzeczywistniania dzieła swego życia – świątyni Sagrada Familia. W architekturze świeckiej największym jego osiągnięciem jest ukończona w 1910 roku kamienica Casa Mila. Ten, jak dziś powiedzielibyśmy – apartamentowiec Gaudiego o falującej fasadzie i niezwykłych rzeźbach na dachu, nie ma ani jednego kąta prostego. Jego twórca zerwał z dotychczasowymi zasadami budowania. Dom ma dwa wewnętrzne dziedzińce, pierwszy w mieście podziemny garaż, a żelazne ażury krat balkonowych sprawiają wrażenie fantastycznych pnączy na tle falistej elewacji. Gaudi odpowiada rownież za powstanie monumentalnego Parku Guell. Jak Sagrada Familia stała się sercem Barcelony – i dlaczego budują ją do dziś? Symbolem Barcelony stała się jednak świątynia – Temple Expiatori de la Sagrada Familia, czyli Przebłagalna Świątynia Świętej Rodziny. Z Tibidabo widać wieże kościoła przypominające stylizowane świece wotywne, po których spływa roztopiony wosk. Gaudiemu powierzono wzniesienie gotyckiego kościoła. Ale zamysłem tego głęboko wierzącego artysty i architekta-rewolucjonisty było stworzenie najbardziej niezwykłej budowli sakralnej na ziemi, w stylu, jakiego jeszcze nie było. „Katedry dla ludu”, jak ją nazywał. Gdy powstawały krypta, absyda, fasada niezwykłego kościoła oraz pierwsza i jedyna zbudowana za jego życia wieża-dzwonnica, większość krytyków podniosła wrzawę. Pomysły Gaudiego – wołali konserwatyści – naruszają reguły sztuki architektonicznej i podburzają do obalenia porządku społecznego. Pozostawiony samemu sobie przez władze świeckie i kościelne, twórca Sagrada Familia wydał na budowlę cały swój majątek. W ostatnich latach życia chodził, żebrząc od drzwi do drzwi, i wciąż udawało mu się jakoś budować dalej. W wynędzniałym 74-letnim mężczyźnie, który w 1926 roku wpadł pod tramwaj, nie rozpoznano początkowo słynnego architekta. Zmarł trzy dni później w szpitalu. Przyjaciele i władze miejskie wyprawili mu królewski pogrzeb. Po jego śmierci żołnierze Republiki urządzili w świątyni wojskową stołówkę, a frankistowscy żołdacy – stajnie kawaleryjskie. Finansowana ze środków publicznych budowa Sagrada Familia trwa nadal. Barcelona oczami Don Kichota i współczesnych – miasto z charakterem Niedawno stolica Katalonii obchodziła uroczyście 400. rocznicę pierwszego wydania „Don Kichota”. Szlachetnemu rycerzowi zawdzięcza bodaj najbardziej pochlebną w historii literatury opinię. Barcelona była jedynym miastem, które odwiedził don Kichote wraz ze swym wiernym sługą – i to krótko przed śmiercią. Po porażce w starciu z Rycerzem Białego Księżyca odzyskuje przytomność i wygłasza hymn na cześć Barcelony: to „archiwum uprzejmości, schronienie cudzoziemców, szpital biednych, ojczyzna odważnych, pomsta poniżonych i wdzięczne odwzajemnienie wiernych przyjaźni, miejsce niezrównanej piękności”. Półtoramilionowa stolica Katalonii to miasto z charakterem. Od 30 lat, po zakończeniu dyktatury Franco – hiszpańskiego nacjonalisty nienawidzącego Katalończyków i ich poczucia odrębności – Barcelona przeżywa okres niebywałego rozkwitu gospodarczego i odrodzenia kultury oraz języka katalońskiego, zbliżonego do prowansalskiego. Anton Canellas – mój stary przyjaciel, jubiler i opozycyjny działacz demokratyczny z czasów dyktatury – z zapałem namawiał mnie do nauki katalońskiego. Jednocześnie ostrzegał obsesyjnie przed niebezpiecznymi miejscami: portem wieczorem, barami w chińskiej dzielnicy prostytutek i słynną szkołą kieszonkowców, nieustępującą tej madryckiej. Barcelona w cieniu polityki i blasku sztuki – miasto wspomnień i skojarzeń Ilekroć przyjeżdżałem do Barcelony, zapraszał mnie na obiad. Do najtańszej knajpy w dzielnicy. Miał tam zniżkę jako stały klient. Nie byłby rdzennym Katalończykiem, gdyby poszedł ze mną do drogiej restauracji. Opowiadał mi tam, jak madrycka dyktatura gnębiła Katalończyków. Za Franco wszystkie większe spółki katalońskie musiały przenosić zarządy do Madrytu, aby tam płacić podatki i rejestrować auta firmowe. Mimo że Barcelona i Katalonia były najbardziej uprzemysłowionym regionem kraju, oficjalne statystyki pokazywały wyższy poziom motoryzacji w stolicy. Barcelona zaczęła swoją wielką karierę europejskiej metropolii przed Wystawą Powszechną 1888 roku. Ze zdjęcia na okładce książki „Gaudi – kamień i ogień” z 2001 roku spogląda młody architekt – przejmująco podobny do Daniela Olbrychskiego z „Ziemi obiecanej”. Zdjęcie zrobiono prawdopodobnie w marcu 1882 roku – Gaudi miał wtedy 30 lat, a jego marzenie właśnie się spełniało: odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod Sagrada Familia. Atmosfera Barcelony przypominała wówczas Łódź z czasów Reymonta. Bohaterowie powieści Narcisa Ollera „Gorączka złota” – katalońskiego odpowiednika dzieła Reymonta – również inwestują, ryzykują na giełdzie, szybko bogacą się lub bankrutują. Hans Christian Andersen, który odwiedził Barcelonę w latach 60. XIX wieku, notował z podziwem: „nawet Paryż pozostaje w tyle, jeśli chodzi o luksus i dobry smak”. Barcelona szybko się bogaciła i już niedługo zrobiła fortunę na dostawach dla armii w czasie I wojny światowej. Z Placu Katalońskiego znikają rudery biedoty, a Gaudi wprawia mieszkańców w zachwyt swoimi baśniowymi latarniami miejskimi o trzech i pięciu ramionach, przypominającymi kwiaty. W kawiarni „Els 4 Gats” codziennie przesiaduje młody Pablo Picasso, który właśnie tutaj otrzymał swoje pierwsze zamówienie: projekt okładki pisma, który później powielono na milionach plakatów. Czy można naprawdę stać się Barcelończykiem? Miasto cudów nie dla każdego Dziś „Miasto cudów”, jak nazwał je Eduardo Mendoza, nadal pozostaje miastem wszelkich możliwości. A może jeszcze bardziej, odkąd w 2006 roku parlament w Madrycie uchwalił rozszerzenie katalońskiej autonomii. Pozwala ona Katalończykom zatrzymywać u siebie większość podatków. Opuszczam gościnne miasto. Ale czy stałem się bardziej „Barcelończykiem”? Chciałoby się czuć tutejszym. Barcelona przyciąga, ale niełatwo przyjmuje. Nie wiem nawet, czy sami barcelończycy są patriotami miasta, czy tylko swoich dzielnic, nadal podzielonych na biedne i bogate. Przy całej swej gościnności mają mentalność klanową. Inaczej niż w Nowym Jorku, obcy nie jest tu do końca akceptowany. Może właśnie dlatego Katalończycy zachowali silne poczucie narodowej odrębności – mimo że wojska frankistowskie rozstrzelały ich liderów po zajęciu miasta, a za mówienie po katalońsku za rządów Franco groził areszt. W powieści Mendozy bohater mówi: „Myślę, że Barcelona to miasto zaczarowane. Ma w sobie coś magnetycznego. Czasami jest niemiła, wroga, nawet niebezpieczna. Ale nie sposób jej porzucić.” Źródło: National Geographic Traveler
To tutaj powstał jeden z najsłynniejszych bohaterów świata. Region pozostał zaskakująco surowy
Wiatraki, muzea, hotele, nawet jedzenie. W regionie La Mancha wszystko ma związek z Miguelem de Cervantesem.
Spis treści: Wiatraki jak z powieści Cervantesa – które są oryginalne, a które to repliki? Żywy Don Kichot i Sancho Pansa – inscenizacja, która chwyta za serce Dulcynea, Casa de la Torre i smak La Manchy – śladami kobiety, która nie zauważyła Don Kichota Najbardziej wielojęzyczna książka świata? W El Toboso znajdziesz ponad 700 wydań „Don Kichota” Juan Bautista raz w miesiącu wspina się na drewniane ramiona zabytkowego wiatraka w miasteczku Campo de Criptana. Jako młynarz i specjalista od wiatraków pracuje od 28 lat. Z białą płachtą przewieszoną przez ramię wygląda na pionowej ścianie trochę jak superbohater. Jego misja? Założyć żagle na wszystkie cztery ramiona. Dzięki temu nieruchomy szkielet za chwilę ożyje, o ile tylko pozwoli na to łaskawy podmuch. Wiatraki jak z powieści Cervantesa – które są oryginalne, a które to repliki? Juan Bautista, nim zaczął się wspinać, sprawdził wraz z bratem José Maríą kierunek wiatru i ustawił skrzydła w odpowiednią stronę. – Widzisz te trzy wiatraki z ciemnego drewna? Są zabytkowe, można je obracać – tłumaczy mi Susana z biura promocji miasta. – Reszta powstała w latach 50. To repliki, postawione, by zachować dawny krajobraz – wskazuje kilka smukłych wież. Niestety dziś prawie nie wieje, więc mimo wysiłków Juana Bautisty skrzydła ani drgną. Dla mnie to jednak niezwykła okazja, by móc wyobrazić sobie, jak wyglądało całe wzgórze pod białymi żaglami. „Don Kichot spostrzegł z daleka ze 30 lub 40 wiatraków” – tak rozpoczyna się ósmy rozdział pierwszej części powieści Miguela de Cervantesa. Badacze nie mają pewności, gdzie dokładnie błędny rycerz zobaczył skrzydlate wieże, ale mogło to być właśnie w Campo de Criptana. Ze spisów katastralnych sprzed stuleci wiemy, że takich młynów znajdowało się tu aż kilkadziesiąt. – Cała okolica należała do zakonu św. Jakuba. W XVI w. tylko to zgromadzenie posiadało królewski przywilej budowania wiatraków – tłumaczy Susana. W innych zakątkach La Manchy, krainy nieopodal Madrytu, podobne konstrukcje pojawiły się znacznie później – choćby w mieście Consuegura, która też bywa łączona z powieścią Cervantesa. Tamtejsze wiatraki pochodzą jednak z połowy XIX w. Żywy Don Kichot i Sancho Pansa – inscenizacja, która chwyta za serce Turystów do Campo de Criptana przyciągają nie tylko wiatraki, z których jeden raz w miesiącu jest wprawiany w ruch przez braci Sanchez-Bermejo. Gdy rozmawiam z Juanem Bautistą, kątem oka dostrzegam, jak grupka gapiów gromadzi się wokół dwóch starszych panów w dziwnych strojach. Ten drobny i niewysoki dzierży lancę, a na głowie ma hełm w kształcie miski golibrody. To jedna z najbardziej charakterystycznych sylwetek w dziejach literatury. Ale nie tylko za sprawą rekwizytów od razu rozpoznaję hiszpańskiego bohatera Don Kichota. Odgrywający go mężczyzna jest stworzony do tej roli – ma szczupłą, pooraną zmarszczkami twarz, nieobecne spojrzenie i ciepły, ujmujący uśmiech. Stoi cichutko z boku, podczas gdy rubaszny i rozgadany Sancho Pansa kokietuje widzów. Po chwili rozpoczyna się przedstawienie: inscenizacja fragmentu, w którym Don Kichot przypuszcza szarżę na „olbrzyma”, biorąc wiatraki za groźne giganty. Nie trzeba znać powieści o szlachcicu z La Manchy, by domyślić się, że ten atak nie może się udać. Rycerz w rzeczywistości nazywa się José María Ortega i jest emerytowanym rolnikiem. Wspólnie z piekarzem Vicente Muñozem, powieściowym giermkiem, należą do opiekującego się wiatrakami stowarzyszenia, Asociación Hidalgos Amigos de los Molinos. José María i Vicente jako aktorzy amatorzy od ćwierćwiecza wcielają się w postacie z powieści Cervantesa. I choć czasem zapominają swoich kwestii, z odsieczą musi pospieszyć im suflerka, jest to najbardziej wzruszające przedstawienie, jakie mogłam sobie wyobrazić. Krucha postać Don Kichota w zestawieniu z majestatycznymi wiatrakami doskonale oddaje realia rozpaczliwie nierównej walki. Dulcynea, Casa de la Torre i smak La Manchy – śladami kobiety, która nie zauważyła Don Kichota Z areny przegranego pojedynku ruszamy w miejsce bliższe sercu błędnego rycerza – do El Toboso, gdzie mieszkała jego ukochana. Po obu stronach szosy aż po horyzont ciągną się równe rzędy winorośli i drzew oliwnych. Docieramy do miasteczka późnym popołudniem, gdy na kościelną wieżę padają ostatnie promienie słońca, a białe ściany domów odbijają niebieskawe światło dopiero co zapalonych latarni. W brukowanych uliczkach słyszymy tylko echo własnych kroków – niczym w mieście duchów, po którym błąkają się zagubione postacie z powieści. Przyjechaliśmy zbyt późno, żeby zajrzeć do głównej atrakcji, czyli świetnie zachowanego Domu Dulcynei, gdzie przed wiekami mieszkał niejaki don Esteban z siostrą Aną. Według niektórych źródeł to ona miała być pierwowzorem damy serca Don Kichota. Okazuje się jednak, że miejsce, w którym spędzimy noc, także niewiele się zmieniło od czasów Cervantesa. – Czujcie się jak u siebie – wita nas Isabel Fernández, właścicielka hotelu Casa de la Torre. Ma krótkie siwe włosy i ciemne, śmiejące się oczy. Na kolację założyła białą koronkową bluzkę i fartuch, co w chłodnych XVI-wiecznych murach wydaje mi się nie lada bohaterstwem; ja mam na sobie dwa swetry. – Jestem prawdziwą kobietą z La Manchy. U siebie nigdy nie marznę – śmieje się Isabel. W jej hotelu naprawdę można się poczuć jak w domu, choć dom to raczej zamożny. Zabytkowe wnętrze mojego pokoju ocieplają drewniane meble w stylu epoki. Nas rozgrzeje zaś kolacja, którą gospodyni przygotowała sama. Na pierwsze danie gęsty sos pisto manchego. – To nic takiego, tylko pomidory i papryka z oliwą z oliwek. Ale przyrządzone wedle przepisu mojej babci: dużo cierpliwości i żeliwna patelnia – opowiada. Duszenie warzyw przez 8 godz. wymaga wytrwałości i jest jakby nie z tej epoki. Isabel podaje pisto ze świeżymi bułkami i sadzonym jajkiem kuropatwy; po nim na stół trafiają croquetas z szynki, mięsa z rosołu i beszamelu, a na koniec salpicón – mięsna potrawka z książki kucharskiej z czasów Filipa II. To za panowania tego monarchy żył Cervantes. W hotelu wszystko wiąże się z hiszpańskim pisarzem. Nad długim stołem wisi portret Dulcynei pędzla Arsenii Tenorio. – Artystka przedstawiła ją pośród świń, jak zwykłą dziewczynę z La Manchy. Z książki wiemy, że Dulcynea była chłopką, że świetnie soliła wieprzowinę, a jak krzyknęła, to słyszała ją cała okolica. To ona zwoływała chłopów z pola. Kawał baby! – mówi z uznaniem Isabel. Z jednej z opowieści Don Kichota wynika również, że gdy on ją ujrzał i zapamiętał na zawsze, ona wcale go nie zauważyła. Dlatego na obrazie rycerz przedstawiony jest jako ledwie widoczny cień za plecami bohaterki. Z inicjatywy Isabel Fernández ukazało się kilka unikatowych wydań dzieł pisarza – choćby „Don Kichot” przepisany ręcznie przez znanych literaturoznawców oraz gości i przyjaciół Casa de La Torre, w przekładzie na 67 języków! Są w nim fragmenty po polsku, w keczua i w guarani, po kurdyjsku i aramejsku. 127 osób z całego świata usiadło, by wykaligrafować rozdziały wskazane przez pomysłodawczynię. Książkę wydano w 300 egzemplarzach; po jednym otrzymał każdy z twórców, pozostałe trafiły do kolekcjonerów. Najbardziej wielojęzyczna książka świata? W El Toboso znajdziesz ponad 700 wydań „Don Kichota” Isabel poza swoimi wydaniami ma też imponującą kolekcję dzieł Cervantesa w różnych językach w bibliotece obwieszonej rycinami i obrazami inspirowanymi „Don Kichotem”. To nie jedyny taki zbiór w El Toboso. Drugi, znaczenie starszy, znajduje się w Museo Cervantino. Przez drzwi z witrażem przedstawiającym błędnego rycerza wchodzimy do instytucji poświęconej jednej jedynej książce. Pomysłodawcą placówki był burmistrz Jaime Martínez Pantoja. W 1926 r. napisał do ambasadorów różnych krajów w Hiszpanii z prośbą, by przesłali do jego rodzinnego miasta egzemplarz najsłynniejszego dzieła Cervantesa przełożonego na swój język. Jako że Don Kichot z La Manchy jest ponoć, zaraz po Biblii, najczęściej tłumaczonym dziełem na świecie do El Toboso zaczęły wkrótce spływać książki. Zebrało się ich ponad 700. Ta wielość języków doskonale oddaje ducha epoki, w której Cervantes pisał „Don Kichota”. Choć działo się to już po wypędzeniu innowierców z Hiszpanii przez królów katolickich, Półwysep Iberyjski nadal był tyglem kultur, co znajduje odbicie w powieści. Dziś w La Manchy można już tylko szukać śladów tego świata. Choć region znajduje się obok Madrytu, pozostaje z boku turystycznych szlaków. Lekko zapatrzony w przeszłość, jest idealnym miejscem na odpoczynek. Źródło: National Geographic Traveler
Nie czekają do grudnia, by powitać nowy rok. To miasteczko świętuje sylwestra w środku lata
W miasteczku Bérchules Nowy Rok wita się nie w grudniu, lecz w samym środku lata. Ta nietypowa tradycja narodziła się po awarii prądu w 1993 roku.
W tym artykule: Skradziony Nowy Rok Sylwester w Bérchules Nie wszędzie na świecie nowy rok rozpoczyna się tego samego dnia. Wyjątkiem są nie tylko Chiny, ale również hiszpańskie miasteczko Bérchules w prowincji Granada. Tu sylwester jest obchodzony kilka miesięcy wcześniej. Chiński Nowy Rok. Kiedy się zacznie i jaki będzie? Fajerwerki, uliczne parady i prezenty w czerwonych kopertach – bez nich nie rozpocznie się Chiński Nowy Rok. Skradziony Nowy Rok Mieszkańcy Bérchules uroczyście witają nowy rok nie na przełomie grudnia i stycznia, a w sierpniu. Nietypowa tradycja trwa już ponad 30 lat. Jak się zaczęła? Cofnijmy się do sylwestra w 1993 r. W miasteczku trwało już odliczanie godzin do wejścia w nowy rok, ale elektryczne zegary nigdy nie wybiły północy. Około godziny 20 doszło do awarii prądu i tak rok 1994 rozpoczął się w ciszy i ciemnościach. Ismael Padilla Gervilla, obecny burmistrz miasteczka, miał wtedy 11 lat. – Jedliśmy przy świecach. Potem godzinami słuchaliśmy radia na baterie. Zazwyczaj woleliśmy telewizję, ale tym razem radyjko przywiezione przez rodziców z Niemiec było naprawdę użyteczne – wspomina. W Nowy Rok Bérchules odzyskało elektryczność, ale mieszkańcy i tak byli przygnębieni. Część z nich zarzucała nawet dostawcom prądu „kradzież sylwestra”. Największe straty finansowe ponieśli właściciele barów, restauracji i dyskotek. Na zebraniu lokalnej społeczności ustalono, że powtórka sylwestrowej nocy odbędzie się 6 sierpnia. Władze liczyły na to, że w szczycie turystycznego sezonu branży gastronomicznej i rozrywkowej uda się odkuć po pechowym incydencie. Wtedy jeszcze nikt nie myślał, że zamiana dat stanie się miejscową atrakcją znaną na cały świat. Od tamtej pory Bérchules wita nowy rok właśnie w sierpniu. Przed wybuchem pandemii na zabawę przyjeżdżały tysiące gości z Hiszpanii i zza granicy. Gdy na ulice wychodzą brodacze ze Sławatycz... Wyjątkowa tradycja w lubelskiej wsi Brodacze ze Sławatycz przyciągają do niewielkiej wsi na Lubelszczyźnie ciekawskich z całego kraju. Kiedyś były ich dziesiątki, obecnie tradycję podtrzymuje tylko kilku. Sylwester w Bérchules Przygotowania do tej wyjątkowej imprezy zaczynają się już w styczniu. Choć sylwester przeniesiono na lato, to tradycja nie została pozbawiona świątecznych elementów. W menu nie mogło więc zabraknąć typowych bożonarodzeniowych przekąsek. Serwowane są między innymi dania z indyka i cielęciny oraz kruche ciasta polverone i mantecado. Świąteczne zwyczaje przeplatają się z motywami typowej hiszpańskiej fiesty. W tłumie obok trzech mędrców na koniach paradują kolorowo ubrani (a raczej rozebrani) tancerze i tancerki. Na straganach sprzedawane są sakiewki z 12 winogronami, a w jednym ze sklepów można kupić nawet czapki Świętego Mikołaja i opaski z rogami renifera. Impreza trwa tu oczywiście do białego rana. Sierpień to czas, kiedy w wielu hiszpańskich miastach są organizowane fiesty. Mieszkańcy Bérchules z dumą podkreślają, że tylko u nich można przeżyć sylwestrową noc w środku lata. Cóż, mają rację. To hiszpańskie odstępstwo od kalendarzowego Nowego Roku może budzić różne emocje, ale przecież ludzie nie zawsze świętowali początek roku 1 stycznia. Najstarsze dowody historyczne wskazują na to, że 2 tys. lat temu nowy rok zaczynał się w Mezopotamii w połowie marca podczas równonocy wiosennej. Wtedy właśnie starożytne ludy rozpoczynały trwający 11 dni festiwal ku czci boga Marduka i bogini Tiamat. Źródło: BBC Travel
Jeden z najstarszych parków rozrywki w Europie – jego nazwa nawiązuje do biblijnego kuszenia Jezusa przez Szatana
Tibidabo jest miejscem pełnym paradoksów, gdzie sacrum miesza się z profanum, modlitwa – z radosnymi śmiechami, a nostalgia sąsiaduje z futurystyczną wizją architektoniczną. Należy jednak podkreślić, że najwyższy punkt na mapie Barcelony jest czymś więcej niż tylko zbiorem atrakcji. To skondensowana XX-wieczna historia miasta zakorzenionego w katolickiej tradycji, a jednocześnie otwartego na hedonistyczną radość życia.
Spis treści: Trzy oblicza wzgórza Trzy drogi na wzgórze Mierzące 512 metrów n.p.m. wzgórze Tibidabo jest najwyższym wzniesieniem masywu Serra de Collserola. Wznosi się w północno-zachodniej części Barcelony, w dzielnicy Sarrià-Sant Gervasi. Nazwę tego miejsca tworzy fraza wzięta wprost z Ewangelii według św. Mateusza i św. Łukasza. Pochodzi od łacińskich słów tibi dabo, oznaczających „tobie dam”, które szatan miał wypowiedzieć do Jezusa, gdy z „niezwykle wysokiej góry” pokazywał mu wszystkie królestwa świata i ich chwałę, oferując władzę w zamian za pokłon. Trzy oblicza wzgórza Na niewielkim obszarze szczytu Tibidabo spotykają się ze sobą trzy światy. Monumentalny kościół, stuletni park rozrywki i nowoczesna wieża telekomunikacyjna tworzą razem unikatowy „tryptyk”, który przedstawia XX-wieczną i współczesną historię Barcelony. Każda z tych budowli jest nie tylko atrakcją, ale także architektonicznym i kulturowym symbolem czasów, w których powstała. Temple Expiatori del Sagrat Cor Najcharakterystyczniejszym i jednocześnie – dominującym elementem krajobrazu wzgórza Tibidabo jest Temple Expiatori del Sagrat Cor, czyli Pokutna Świątynia Najświętszego Serca Jezusowego. Kościół powstał na kanwie pogłosek, które w XIX wieku szerzyły się w Barcelonie. Podobno na wzgórzu miał powstać hotel z kasynem i protestancki zbór. Ta inwestycja była postrzegana jako zagrożenie dla katolickiej tożsamości miasta. W związku z tym stowarzyszenie Zarząd Rycerzy Katolickich nabyło teren i w 1886 roku przekazało go Giovanniemu Bosco. Zrodziła się wówczas idea wzniesienia świątyni, która symbolicznie odzyskałaby wzgórze dla wiary katolickiej. Jeszcze w tym samym roku wybudowano niewielką neogotycką pustelnię. Budowa właściwej świątyni rozpoczęła się w 1902 roku i trwała blisko sześć dekad, aż do 1961 roku. Projekt opracował architekt Enric Sagnier i jego syn Josep Maria. Budowla składa się z dwóch wyraźnie odrębnych części. U podstawy znajduje się potężna krypta (wzniesiona w latach 1903–1911). Została zbudowana z ciemniejszego kamienia z góry Montjuïc. Jej styl przypomina romańską fortecę, a wnętrze zawiera elementy neobizantyjskie i modernistyczne. Na niej wzniesiono właściwą bazylikę. Zbudowana z jaśniejszego, białego kamienia z Girony, cechuje się strzelistą, neogotycką formą. Ten architektoniczny dualizm symbolizuje podróż ludzkiej duszy – od grzechu i pokuty (krypta) do zbawienia i boskiego światła (bazylika). Zwieńczeniem całości jest monumentalny posąg Najświętszego Serca Jezusa, który z otwartymi ramionami zdaje się błogosławić całe miasto leżące u jego stóp. Zwiedzający mogą wejść do krypty i bazyliki. Niemałą atrakcją jest taras widokowy, „zawieszony” na wysokości 575 m. Rozpościera się stamtąd wspaniała, 360-stopniowa panorama Barcelony, wybrzeża Morza Śródziemnego, a przy dobrej widoczności – także odległego masywu Montserrat. Park rozrywki Tuż obok monumentalnej świątyni znajduje się Parc d'Atraccions Tibidabo. Nie jest to typowy nowoczesny park tematyczny. temu niezwykłemu miejscu bliżej jest do „żywego” muzeum rozrywki. Mówimy tu bowiem o najstarszym tego typu obiekcie w Hiszpanii i jednym z najstarszych w Europie. Historia parku sięga 1899 roku, gdy w głowie doktora Salvadora Andreu zrodziła się wizja stworzenia tego niezwykłego miejsca. Oficjalne otwarcie nastąpiło sześć lat później. Dziś panuje tam niepowtarzalna, nostalgiczna atmosfera. Wynika to z faktu, że wiele historycznych atrakcji wciąż działa. Do najcenniejszych skarbów tego miejsca należą: Talaia – prosta, ale genialna w swojej konstrukcji wieża widokowa. Dwa kosze wznoszą pasażerów na wysokość 550 metrów, zapewniając niezakłócone spojrzenie na miasto z lotu ptaka; Avió – słynny czerwony samolot, symbol parku. Jest to replika maszyny, która odbyła pierwszy lot na trasie Barcelona-Madryt. Napędzany własnym śmigłem, krąży na ramieniu dźwigu, oferując łagodny lot z zapierającymi dech w piersiach widokami; Museu d'Autòmats – fascynujące muzeum mechanicznych figur i dioram z przełomu XIX i XX wieku. Do najbardziej wyrazistych symboli parku należy także Giradabo – nowoczesny diabelski młyn, który stał się nieodłącznym elementem panoramy Tibidabo, widocznym z niemal całego miasta. Wieża Collserola Wieże telekomunikacyjne najczęściej traktowane są jako zło konieczne – ważne elementy infrastruktury, które jednak szpecą naturalny krajobraz. Tymczasem Collserola urosła do rangi jednej z największych atrakcji malowniczego wzgórza Tibidabo. Ta smukła, stalowa iglica jest symbolem nowej, postolimpijskiej Barcelony. Została zaprojektowana przez światowej sławy brytyjskiego architekta, sir Normana Fostera, na potrzeby Igrzysk Olimpijskich w 1992 roku. Jej budowa była nie tylko koniecznością technologiczną, ale i manifestem ambicji miasta, które chciało pokazać światu swoje nowoczesne oblicze. Wieża mierzy 288 metrów wysokości, a jej średnica u podstawy to zaledwie 4,5 metra. To zasługa innowacyjnej konstrukcji. Hybrydowy trzon został wykonany z betonu i stali. Podtrzymuje go system lin. Dzięki temu jej wpływ na krajobraz jest minimalny. Dla zwiedzających, główną atrakcją jest taras widokowy El Mirador, znajdujący się na wysokości 560 metrów. Można się tam dostać za pomocą przeszklonej, panoramicznej windy. Taras oferuje spektakularny, 360-stopniowy widok na całą aglomerację. W pogodny dzień widoczność może sięgać nawet 70 kilometrów. Trzy drogi na wzgórze Niemałą atrakcją, stanowiącą integralną część całego doświadczenia, jest sama wycieczka na wzgórze Tibidabo. Na szczyt można dotrzeć trzema trasami. Trasa historyczna Najatrakcyjniejszą i najbardziej malowniczą jest trasa, którą można nazwać historyczną. Rozpoczyna się przy stacji Avinguda Tibidabo, w willowej dzielnicy, skąd rusza Tramvia Blau, czyli słynny „błękitny tramwaj”. Uruchomiony w 1901 roku, jest w pełni funkcjonalnym zabytkiem, który mozolnie wspina się po stromych ulicach. Jego historyczne wagony są hołdem dla epoki modernizmu katalońskiego, kiedy to barcelońska burżuazja zaczęła odkrywać uroki wzgórza. Tramwaj dowozi podróżnych do Plaça Doctor Andreu. Tam rozpoczyna się ostatni, najbardziej spektakularny etap – podróż kolejką Funicular de Tibidabo. Uruchomiona w 1901 roku, jest najstarszą kolejką linową w całej Hiszpanii. Miasto zawdzięcza tę śmiałą inwestycję doktorowi Salvadorowi Andreu, temu samemu, który wybudował park rozrywki. Trasa lokalna Należy pamiętać, że Tibidabo to nie tylko atrakcja turystyczna, ale także w pełni funkcjonalny obszar miejski. Mieszkańcy Barcelony na co dzień docierają tam mniej spektakularną, za to znacznie tańszą trasą. Podróż zaczyna się na Plaça de Catalunya. Tam należ wybrać pociąg podmiejski linii S1 (w kierunku Terrassa) lub S2 (w kierunku Sabadell). Celem jest stacja Peu del Funicular. Po dotarciu na miejsce, trzeba przesiąść się do kolejki Funicular de Vallvidrera. Ostatni etap to krótka przejażdżka lokalnym minibusem linii 111. Trasa bezpośrednia Najwygodniejszą podróż zapewniają autobusy T2B i T2C, które zostały stworzone, aby połączyć kluczowe punkty komunikacyjne z dolną stacją kolejki Cuca de Llum. Przejazd jest wliczony w cenę biletu wstępu do parku rozrywki. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Horta de Sant Joan i wąwóz Mont-Rebei to prawdziwa Katalonia. Te krajobrazy inspirowały Picassa
Jeżeli chcesz zobaczyć prawdziwą Katalonię, jedź w trasę wiodącą przez wysokie góry, odległe wioski i deltę rzeki Ebro. Przygotuj się na podróż śladami Picassa.
Spis treści: Katalonia nieznana: Horta de Sant Joan La Farga de l’Arión – drzewo Konstantyna Wąwóz Mont-Rebei Flamingi znad rzeki Ebro Paella – królowa wieczoru W tej jaskini Picasso spał przez miesiąc – mówi Carles Puyol. – No dobrze, może to bardziej skalna półka niż jaskinia – dodaje, widząc moje zdziwione spojrzenie. Przyjechaliśmy tu, by zobaczyć okolice, do których jeden z najwybitniejszych nowożytnych artystów wracał we wspomnieniach przez całe życie. Pisał: „Wszystkiego, co wiem, nauczyłem się w Horcie”. Stoimy w rozgrzanym letnim powietrzu otoczeni świergotem ptaków, wyłapując szmer przepływającego nieopodal strumienia. Jesteśmy w hiszpańskiej Katalonii, a mój przewodnik – Carles Puyol z Catalunya Experience – prowadzi mnie po wytyczonej tu stosunkowo niedawno „trasie Picassa”. Artysta przyjechał do Horty de Sant Joan – wioski leżącej ok. 210 km na południowy zachód od Barcelony – w 1898 r., mając zaledwie 16 lat. Podróżował ze szkolnym przyjacielem, Manuelem Pallarèsą, który zaprosił go tam na lato do rodzinnego domu. Sierpniowy upał tak dawał się im we znaki, że uciekli w góry, gdzie u stóp szczytu Santa Bárbara spędzali czas na szkicowaniu krajobrazu, a siostra Manuela co kilka dni dostarczała im prowiant. Do Horty Picasso wrócił 11 lat później, tym razem w towarzystwie kochanki Fernande Olivier. To wtedy zaczął na poważnie eksperymentować z kubizmem. Katalonia nieznana: Horta de Sant Joan Szczerze mówiąc, o Horcie nigdy wcześniej nie słyszałem. Podobnie zresztą jak o wielu innych miejscach hiszpańskiej Katalonii. – To nic nadzwyczajnego – pocieszył mnie Carles. – Dla większości przyjezdnych Katalonia to wyłącznie Barcelona. Ewentualnie Pireneje, ale te znają głównie miłośnicy wielodniowych trekkingów. Gdy odbiłem autem od Barcelony, kierując się w głąb lądu, szybko się przekonałem, jak dużo przez moją niewiedzę traciłem. Wąska i kręta droga poprowadziła mnie przez niewielkie winnice, pogrążone w jednostajnym brzęczeniu cykad gaje oliwne, bujne sady migdałowe i mieniące się rdzawym kolorem skały o poszarpanej linii. Sama Horta de Sant Joan okazała się zapomnianą przez świat wioską. Pojawienie się tu obcego samochodu ściąga wzrok stałych gości baru na placu ucinających sobie wielogodzinne karciane potyczki lub sączących setną już w ciągu dnia kawę. To tu umówiłem się z Puyolem i zanim pojechaliśmy do „jaskini”, pokazał mi budynek na Plaza de Misa, w którym Picasso mieszkał wraz z Fernande (wówczas był to Hostal del Trumpet). Zameldowanie się w pokoju niezamężnej pary ponoć wzbudziło u mieszkańców wsi oburzenie. Domagające się ukrócenia takich niemoralnych wybryków kobiety obrzuciły okna kochanków kamieniami i dopiero pojawienie się Picassa na balkonie z pistoletem w dłoni, z którego wystrzelił w powietrze, skłoniło protestujące do odwrotu. – Nie wiadomo do końca, czy to prawdziwa historia – zaznaczył Puyol. – Ale z pewnością mogłaby być. Ponad sto lat temu katalońskie góry były na wskroś tradycyjne. We wsi działa muzeum Picassa z reprodukcjami jego prac, które powstały podczas pobytu tutaj. Do „jaskini” prowadzi zaś dobrze oznakowana i łatwa do przejścia trzykilometrowa ścieżka. – Lato spędzone pod tą skałą okazało się dla malarza przełomowe – mówi Carles Puyol. – Stało się pewnego rodzaju artystyczną inicjacją, po której Picasso oswobodził się z akademickich rygorów i zaczął twórczo się rozwijać. La Farga de l’Arión – drzewo Konstantyna Region Terra Alta, w którym leży Horta, jest jednym z najsłabiej zaludnionych obszarów Hiszpanii, o czym przekonuję się w kolejnych dniach, tocząc się po niemal wymarłych drogach. Na tych ziemiach ludzie żyli jednak już tysiące lat temu. W okolicach Ulldecony, na zboczach gór Montsià i Godall, śladami wielowiekowej obecności człowieka nie są jednak zabytkowe budynki czy średniowieczne wioski, lecz powykręcane od naporu czasu sękate drzewa oliwne. Na obszarze niemal 130 km² rośnie tu 1379 drzew mających przynajmniej tysiąc lat, co czyni z tego terenu miejsce o największym zagęszczeniu tak starych oliwek na świecie. Wszystkie zostały posadzone. Te pradawne drzewa można oglądać, podążając wytyczoną trasą Oliveres Millenàries. Najstarsze z nich – nazywane La Farga de l’Arión – ma ponad 1,7 tys. lat. Rośnie od czasów, gdy Półwyspem Iberyjskim rządzili Rzymianie, a przy władzy był cesarz Konstantyn I. Docieram do tego drzewa, idąc wąską, porośniętą wypalonymi przez słońce trawami ścieżką. Pień, otoczony niskim płotkiem z kamieni, już dawno przestał trzymać jednolitą formę – rozczapierza się na kilka odnóg, wygina się, zajmuje więcej miejsca wszerz niż na wysokość. To drzewo na poziomie gruntu ma obwód sięgający 18 m! Gdy przyglądam się matuzalemowi o spękanej korze, z niedowierzaniem zauważam, że pomiędzy stalowo-szarymi liśćmi kryją się małe, jeszcze niedojrzałe owoce. To drzewo żyje od siedemnastu stuleci, było świadkiem epokowych zdarzeń, które zupełnie odmieniły Europę, a wciąż rodzi oliwki! Wąwóz Mont-Rebei Dwa dni później stoję na skalnej półce, bojąc się zrobić następny krok. Jestem na wysokości 50 m, a od przepaści, na której dnie płynie rzeka Noguera Ribagorçana, dzieli mnie zaledwie metr. O wąwozie Mont-Rebei, leżącym na granicy Katalonii z Aragonią, u stóp Pirenejów, krążą legendy. To miejsce nie jest szeroko znane, miłośnicy trekkingu i górskich wypraw powtarzają sobie jednak historie o piechurach, którzy na tej ścieżce przeżyli najbardziej przerażające, ale też najbardziej zachwycające chwile w życiu. Wygląda na to, że jestem jednym z nich. Uformowanie tego krajobrazu zajęło siłom przyrody setki tysięcy lat. Płynąca przez góry Montsec rzeka wyżłobiła w skałach głęboki wąwóz nazywany dziś Mont-Rebei. W najwyższych partiach kamienne ściany mają po 500 m wysokości. Surowy skalny teren nigdy nie poddał się presji człowieka – to miejsce pozostało niewiele zmienione, jest niemal dziewicze, przejęte przez zwierzęta, owady i rośliny. Wąwóz można obejrzeć z poziomu rzeki, wybierając się na spływ kajakowy, wycieczka taka – choć przyjemna – nie pozwala jednak w pełni pojąć ogromu tego miejsca. Dlatego zdecydowałem się na wędrówkę. Ścieżka poprowadziła mnie wpierw łagodnie, każąc pokonać wiszący w powietrzu, chyboczący się most linowy, po którym spacer sprawił mi jednak sporo radości. W końcu dotarłem dużo wyżej i nagle zorientowałem się, że jedyna dostępna droga wiedzie skalną półką o szerokości od 3 do 1,5 m. To, jak wysoko się znajduję, pojąłem, widząc ciężką sylwetkę sępa płowego przelatującego po mojej prawej, kilka metrów poniżej mnie. Stałem na wysokości, na której szybują ptaki. Skalna półka nie ma poręczy, można jedynie chwycić się metalowej linki przymocowanej do skały. Biorę głęboki oddech i ruszam przed siebie. Brnę do przodu, powoli oswajając się z wysokością. Gdy wreszcie udaje mi się opanować lęk, jestem w stanie docenić otoczenie: spektakularne skalne ściany, turkusową wodę rzeki w dole, jaskrawość kwitnącej roślinności. Zatrzymuję się, by się zorientować, że jedynym dźwiękiem, jaki słyszę, jest mój przyspieszony oddech. Wąwóz Mont­Rebei oferuje to, co w większości miejsc już utraciliśmy: absolutną ciszę. Flamingi znad rzeki Ebro W końcu jednak zaczynam tęsknić za morzem, opuszczam więc góry i jadę w stronę wybrzeża. Kieruję się na południe, aż ku granicy z regionem Walencji. Zjeżdżam z drogi szybkiego ruchu i wpadam w rzadko odwiedzany przez turystów płaski teren poszatkowany groblami wyznaczającymi prostokątne uprawy ryżu. Jestem w delcie rzeki Ebro (po katalońsku: Delta de l’Ebre), najdłuższej rzeki Hiszpanii. Ten teren, otoczony od jednej strony szeroką, dość dziką plażą, okazuje się bagnistym królestwem ptaków (330 zaobserwowanych gatunków). Żyją tu głównie flamingi, które dwa razy do roku gromadzą się na wydmowych płyciznach w ogromnej liczbie, zamieniając deltę w krajobraz skrzący się różowymi punktami. Od 1983 r. obszar wokół ujścia rzeki jest parkiem naturalnym, dzięki czemu pozostał nielicznym w Hiszpanii przykładem niezabudowanego wybrzeża. Niedaleko, na morzu, widać platformy farm omułków – to jednak w zasadzie jedyna większa zmiana w naturalnym krajobrazie. Można na nie dopłynąć łodzią podczas wykupionej wycieczki, by przyjrzeć się działaniu hodowli, porozmawiać z pracownikami, a nawet spróbować omułków dopiero co wyłowionych z morza. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/najdluzsza-rzeka-w-hiszpanii-byla-swiadkiem-krwawej-bitwy-dzis-jest-jednym-z-najslynniejszych-lowisk-8cea4e0.jpg" width="1000" height="667" alt="Najdłuższa rzeka w Hiszpanii była świadkiem krwawej bitwy. Dziś jest jednym z najsłynniejszych łowisk" title="Najdłuższa rzeka w Hiszpanii była świadkiem krwawej bitwy. Dziś jest jednym z najsłynniejszych łowisk" /> Deltę Ebro za cel obierają sobie głównie wyspecjalizowani podróżnicy szukający konkretnych aktywności: ornitolodzy, kitesurferzy, kajakarze, miłośnicy samotnego włóczenia się po dzikich piaszczysto-złotych plażach. To nie jest miejsce, które przyciąga tłumy lub zorganizowane wycieczki. Na szczęście – bo wciąż można tu spokojnie wypocząć. Paella – królowa wieczoru Wieczorem w miękkim świetle gasnącego dnia przechadzam się po groblach szatkujących deltę na szachownicę równych pól. Niskie zielone krzaczki ryżu stoją w płytkiej wodzie, a w ich gęstwinie przemykają czaple białe i złote. Obfitość ryżu skłoniła firmę Kensho do prób wyprodukowania hiszpańskiej sake, ryżowej wódki wzorowanej na słynnym japońskim alkoholu – bardziej tutejszym daniem wydaje się jednak katalońska paella. Zgodnie z tradycją dodatkami do ryżu jest to, co akurat kucharz ma pod ręką – może to być mięso królika lub kaczki. Tu, na brzegu Morza Śródziemnego, łatwiej trafić na paellę farbowaną na czarno atramentem kałamarnicy, z dodatkiem omułków pochodzących z tutejszych farm. W samej delcie restauracji jest niewiele i zazwyczaj ukryte są w niepozornych drewnianych barakach niekojarzących się raczej z kulinarną ekstazą. Tutejsi kucharze znają się jednak na swoim fachu. Przede mną ląduje talerz z paellą, która po pierwszym kęsie wprowadza moje kubki smakowe w absolutny zachwyt. Jem, nasłuchując głosów rozbawionego towarzystwa z podwórka nieodległego domu należącego do plantatorów ryżu – akurat też siedli do kolacji. W zasięgu wzroku mam niebieski pas Morza Śródziemnego i kilka kampervanów ustawionych przy plaży, w których jacyś podróżnicy postanowili spędzić tu noc. Jesteśmy wszyscy z dala od miast i ich zgiełku i dopijając wino, myślę o tym, że być może mógłbym nie wracać do Barcelony i zostać tutaj znacznie dłużej. Źródło: archiwum NG
6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
Jak brzmiały 6000-letnie instrumenty wykonane z muszli? Można to sprawdzić w bardzo prosty sposób. Wystarczy w nie dmuchnąć. I właśnie to zrobili archeolodzy, żeby sprawdzić ich brzmienie, a wyniki opublikowali na łamach czasopisma „Antiquity”.
Muzyka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Jednak zanim powstały złożone instrumenty, ludzie wykorzystywali to, co mieli pod ręką. Czyli kości, drewno, rogi, a także muszle. Odkrycia archeologiczne z różnych części świata pokazują, że starożytne kultury potrafiły tworzyć zaskakująco zaawansowane konstrukcje dźwiękowe, a muzyka odgrywała w ich życiu znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Była to bowiem nie tylko forma komunikacji, ale także ekspresji i element różnych rytuałów. Instrumenty muzyczne sprzed 6000 lat Jednak nie wszystkie prymitywne instrumenty zostały dokładnie zbadane. Dwoje hiszpańskich naukowców Miquel López-Garcia and Margarita Díaz-Andreu, postanowili lepiej przyjrzeć się 12 muszlom charonii (rodzaj bardzo dużego ślimaka morskiego) z czasów neolitu, które odnaleziono niegdyś na katalońskim wybrzeżu. – Wykorzystanie dużych muszli charonii jako aerofonów wibracyjnych jest udokumentowane w różnych kulturach na całym świecie. W Katalonii, w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, odnaleziono 12 takich instrumentów z neolitu, datowanych na drugą połowę piątego i pierwszą połowę czwartego tysiąclecia p.n.e. Jednak nie poświęcono im zbyt wiele uwagi w środowisku akademickim – napisali w artykule badacze. – Biorąc pod uwagę, że niektóre egzemplarze zachowują zdolność wydawania dźwięków, ich badania archeoakustyczne pozwalają na wgląd w możliwe zastosowania i znaczenia dla społeczności neolitycznych. Chociaż nie wszystkie muszle nadal mogą wydawać dźwięki, wysoka intensywność dźwięku tych, które wciąż „działają”, może wskazywać na ich podstawową funkcję – twierdzą naukowcy. Do czego neolityczni ludzie wykorzystywali trąbki? Według autorów tego badania, te trąbki wykonane z muszli były urządzeniami sygnalizacyjnymi, które ułatwiały komunikację w społecznościach neolitycznych. – Wiadomo było, że kilka muszli charonii odkryto na stosunkowo niewielkim obszarze Katalonii, a konkretnie w dolnym biegu rzeki Llobregat i w depresji przedbrzeżnej regionu Penedès, na wschód od Barcelony – powiedziała współautorka badań, prof. Margarita Díaz-Andreu z Uniwersytetu w Barcelonie. – Usunięto im wierzchołki, co skłoniło niektórych badaczy do przypuszczenia, że ​​mogły służyć jako instrumenty muzyczne – dodaje. Badania muszli wykazały, że zostały one zebrane już po śmierci ślimaków. To według autorów oznacza, że ​​nie były zbierane w celu zjedzenia mięczaków, lecz właśnie po to, aby zrobić z nich instrument muzyczny. Aby zweryfikować tę hipotezę, profesor Díaz-Andreu, a także Miquel López-Garcia, który jest również zawodowym trębaczem, przeanalizowali trąbki muszlowe i po raz pierwszy dokładnie na nich zagrali, aby ocenić ich właściwości akustyczne. Sposób komunikacji pomiędzy mieszkańcami regionu – Muszle są zdolne do generowania dźwięków o wysokiej intensywności i byłyby bardzo skuteczne w komunikacji na duże odległości – powiedział López-Garcia. – Jednak są one również zdolne do tworzenia melodii poprzez modulację wysokości dźwięku, więc nie można wykluczyć możliwości, że muszle te były również wykorzystywane jako instrumenty muzyczne o charakterze ekspresyjnym – wyjaśnia badacz. Badacze podkreślają, że muszle te zostały odnalezione w regionie, który niegdyś był zamieszkany przez neolityczną społeczność rolniczą. Naukowcy uważają, że kilka tysięcy lat temu ludzie mogli używać ich do komunikowania się z innymi mieszkańcami tej części Półwyspu Iberyjskiego. Ponadto naukowcy sugerują, że muszle mogły spełniać funkcję „gwizdka” wśród osób pracujących w pobliskich kopalniach, gdzie wydobywano waryscyt – minerał do produkcji m.in. koralików i wisiorków. – Nasze badania ujawniają, że ludzie neolitu używali muszli nie tylko jako instrumentów muzycznych, ale także jako potężnych narzędzi komunikacyjnych, zmieniając sposób, w jaki rozumiemy dźwięk, przestrzeń i więzi społeczne we wczesnych społecznościach prehistorycznych – podsumowała prof. Díaz-Andreu. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Kraina jak z innego świata. Teneryfa to dużo więcej niż słońce i plaże
Na Teneryfie wszystko wydaje się sto razy bardziej wyraziste – krajobrazy, smaki, kolory, a także ludzie. Ta atlantycka wyspa nie tylko przyciąga słońcem i idealną pogodą przez cały rok, ale zaprasza w podróż przez geologiczne cuda, fascynującą kulturę i przyrodę, która budzi zachwyt i respekt. To miejsce, które trzeba poczuć. Bo Teneryfa budzi emocje.
Otoczona wodami Atlantyku Teneryfa urzeka już od pierwszego spojrzenia. Położona zaledwie 300 kilometrów od wybrzeży Afryki i 1300 od Półwyspu Iberyjskiego, łączy wpływy obu kontynentów w jednym niesamowitym krajobrazie. Jest największą z Wysp Kanaryjskich (zajmuje powierzchnię 2034 kilometrów kwadratowych), a jej różnorodność zapiera dech w piersiach. Od suchych, niemal półpustynnych przestrzeni na południu wyspy, przez lasy laurisilva i zielone doliny na północy, aż po księżycowe krajobrazy Parku Narodowego Teide – każde miejsce mówi własnym językiem natury. Klimat? Średnia roczna temperatura wynosząca 23 stopni Celsjusza czyni Teneryfę wymarzonym kierunkiem zarówno latem, jak i zimą. Dwa lotniska, rozbudowana sieć dróg i rozwinięta infrastruktura pozwalają dotrzeć w najdalsze zakątki wyspy – od tętniącego życiem Santa Cruz po urocze wioski. Teneryfa jest miejscem, w którym natura, kultura i nauka przenikają się, współistniejąc w harmonii. Wulkan Teide – szczyt i serce Teneryfy Wznosząc się na wysokość 3715 metrów n.p.m. Pico del Teide nie tylko króluje nad Teneryfą, ale i nad całym terytorium Hiszpanii jako jej najwyższy szczyt. Otoczony Parkiem Narodowym wpisanym na listę UNESCO, wulkan stanowi centrum swoistego geologicznego laboratorium, które zachwyca zarówno badaczy, jak i zwiedzających. Pola lawy, unikatowe formacje skalne i kratery tworzą tu surrealistyczny krajobraz, jakby wyjęty z innej planety. Wędrówki po parku pozwalają doświadczyć różnorodności wulkanicznych tekstur i kolorów, od czerni i szarości przez biele i żółcie aż po rdzawe czerwienie i brązy. Surowy i księżycowy charakter tych terenów przyciąga filmowców – to właśnie tutaj kręcono wiele scen do międzynarodowych produkcji. Masca – ukryta perła Teneryfy Na końcu krętej drogi, pośród surowych szczytów Gór Teno, leży Masca – osada, która wygląda, jakby czas o niej zapomniał. Zachowały się tu tradycyjne domy z wulkanicznego kamienia, a brukowane uliczki wioski prowadzą do wspaniałych punktów widokowych. Przeszłość osady sięga czasów Guanczów – rdzennych mieszkańców wyspy, którzy w surowych górach znaleźli schronienie. Zejście wąwozem Masca, pełnym wodospadów, jeziorek i unikalnej flory, prowadzi aż do ukrytej plaży – ta wędrówka jest jednym z najbardziej wymagających i spektakularnych doświadczeń trekkingowych na Teneryfie. Liczba odwiedzających jest ograniczona, a wstęp wymaga wcześniejszej rejestracji – to wyraz troski o ochronę tego cennego ekosystemu. Wyjątkowe spotkania – Teneryfa w rytmie oceanu Wody pomiędzy Teneryfą a La Gomerą to jeden z nielicznych obszarów na świecie, w których można przez cały rok obserwować walenie i delfiny w ich naturalnym środowisku. Stała populacja grindwali krótkopłetwych i delfinów butlonosych zamieszkuje ten region przez wszystkie miesiące roku. Rejsy wypływające z Los Cristianos, Puerto Colón i Los Gigantes odbywają się z poszanowaniem przyrody i zgodnie z zasadami odpowiedzialnej turystyki morskiej, m.in. w oparciu o wytyczne pionierskiego programu Sustainability Charter for Whale Watching. Na pokładach można nie tylko podziwiać zwierzęta, ale też wysłuchać opowieści przewodników o ich zwyczajach i migracjach. Kraina kontrastów – od wulkanu po wiecznie zielone lasy Teneryfa łączy w sobie skrajnie różne oblicza natury. Niemal każdy kilometr przynosi tu zmianę scenerii: surowe pustkowia południa ustępują miejsca uprawom winorośli i bananowców, by następnie przejść w chłodniejsze, często spowite mgłą doliny północy. W Górach Anaga, uznanych przez UNESCO za Rezerwat Biosfery, można przechadzać się przez bujne, wilgotne lasy mające około 20 milionów lat. Z kolei na zachodzie wyspy Park Krajobrazowy Teno skrywa jedne z najstarszych formacji geologicznych, z osadami sprzed siedmiu milionów lat. Teneryfa jest też schronieniem dla ponad 800 gatunków endemicznych – szczególne miejsce zajmuje tu zięba niebieska, występująca wyłącznie w tutejszych lasach sosnowych. Aktywny wypoczynek – wyspa jak naturalna siłownia Teneryfa to wymarzona destynacja dla osób, które czerpią radość z ruchu, adrenaliny i odkrywania przyrody z bliska. Dzięki łagodnemu klimatowi i zróżnicowanemu ukształtowaniu terenu aktywność na świeżym powietrzu możliwa jest tu przez cały rok. Wyspę na pewno pokochają piechurzy – szlaki piesze wiją się przez lasy laurisilva, wulkaniczne równiny i nadmorskie klify, oferując niezapomniane panoramy i kontakt z dziką przyrodą. Dla miłośników biegów górskich przygotowano m.in. trasę Tenerife Bluetrail by UTMB, prowadzącą od oceanu przez Park Narodowy Teide aż z powrotem na wybrzeże. Kolarze – zarówno szosowi, jak i górscy – mogą tu trenować na profesjonalnie przygotowanych trasach z zapleczem serwisowym i hotelami przyjaznymi rowerzystom. Teneryfa stwarza też idealne warunki do wspinaczki, canyoningu, nurkowania czy windsurfingu, a certyfikowane firmy ułatwiają realizację tych pasji. To miejsce zachęca do ruchu i eksploracji – niezależnie od poziomu zaawansowania i wybranej formy aktywności. Turystyka odpowiedzialna Teneryfa od lat konsekwentnie rozwija model zrównoważonego i inteligentnego kierunku turystycznego. Certyfikaty Biosphere oraz Smart Tourist Destination to nie tylko wyróżnienia, ale potwierdzenie realnych działań na rzecz ochrony zasobów naturalnych, lokalnej kultury i zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Rada Wyspy oraz Tenerife Tourism wdrażają innowacyjne rozwiązania – od cyfryzacji usług, przez optymalizację zużycia wody i energii, aż po ograniczenie liczby odwiedzających w delikatnych ekosystemach. Na szczególną uwagę zasługuje także wspomniany już program Sustainability Charter for Whale Watching, który reguluje sposób prowadzenia rejsów, by nie zakłócać naturalnych zachowań morskich ssaków. Edukacja ekologiczna, promocja gospodarki cyrkularnej i lokalnych produktów to kolejne filary tej strategii. Te działania dają szansę, że także kolejne pokolenia będą mogły odkrywać Teneryfę w jej naturalnej, autentycznej formie. Raj dla fanów astroturystyki Dzięki wyjątkowej przejrzystości powietrza i korzystnym położeniu niebo nad Teneryfą należy do najczystszych na świecie i przyciąga miłośników astronomii z całego globu. Park Narodowy Teide i jego okolice zostały uhonorowane certyfikatem Starlight i uznane za Rezerwat i Cel Turystyki Gwiezdnej, co potwierdza ich rangę. Najlepsze warunki do obserwacji nieba gołym okiem i przez teleskop oferują: szczyt Montaña de Guajara, punkt widokowy Llano de Ucanca i okolice hotelu Parador. Pasjonaci nauki powinni zajrzeć do Obserwatorium Teide, w którym prowadzone są międzynarodowe badania astronomiczne. Wieczorne obserwacje planet i galaktyk, z dala od świateł miast, pozostawiają niezatarte wrażenie bliskości z kosmosem. Plaże – od kurortów po ukryte zatoki Bardzo ważny i popularny punkt na mapie atrakcji Teneryfy stanowią jej plaże – zarówno te o jasnym, jak i ciemnym piasku, który przypomina o wulkanicznym rodowodzie wyspy. Na południu popularne są szerokie i piaszczyste wybrzeża, takie jak Playa de las Américas czy Fañabé, idealne na relaks. Na północy dominują bardziej dzikie i kameralne zatoczki, często osłonięte skałami. Do jednej z najbardziej widowiskowych plaż należą te trudno dostępne: plaża Masca – ukryta u stóp majestatycznych klifów Los Gigantes, na którą można dostać się przez wąwóz lub od strony oceanu, a także dzika plaża Roque de las Bodegas beach w parku Anaga. Szczególnym doświadczeniem są kąpiele w naturalnych basenach utworzonych przez zastygłą lawę, m.in. Bajamar i El Caletón w Garachico. Miasta pełne życia i unikatowej architektury Teneryfa nie tylko przyrodą stoi. Stolica wyspy, Santa Cruz de Tenerife, zachwyca kontrastem między historyczną zabudową a śmiałą, nowoczesną architekturą. Budynki autorstwa światowej sławy architektów, m.in. Auditorio de Tenerife projektu Santiaga Calatravy czy TEA (Tenerife Espacio de las Artes) projektu Herzoga i de Meurona, nadają miastu kosmopolityczny charakter, a miejska przestrzeń zmienia się w galerię pod gołym niebem. Miasto San Cristóbal de La Laguna, uznane za dobro kultury i wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 roku, to z kolei renesansowa perła z pałacami i dziedzińcami, która inspirowała urbanistów Starej Hawany (La Habana Vieja) i kolumbijskiej Cartageny. Garachico i La Orotava kuszą piękną historyczną zabudową, spokojem i widokami na ocean. W mniejszych miasteczkach, takich jak Icod de los Vinos czy Arico, można poczuć rytm lokalnego życia i odkryć mniej znane fragmenty kanaryjskiego dziedzictwa. Bogate tradycje kulinarne i winiarskie Tradycja, jakość produktów i pasja kucharzy tworzą na Teneryfie wyjątkową scenę kulinarną. Lokalne składniki – ryby, owoce morza, kozie sery, miody, znakomite mięso (m.in. z czarnej świni), banany, papaje – zamieniają się w dania o niepowtarzalnym smaku, głęboko związanym z krajobrazem wyspy. W guachinche, rodzinnych lokalach z domową kuchnią, można poczuć autentyczny klimat i niespieszny rytm codziennego życia. Na bardziej wymagających czeka bogata oferta restauracji z gwiazdkami Michelin, które łączą lokalne produkty z nowoczesnymi technikami kulinarnymi. Nieodłącznym elementem tej kulinarnej tożsamości są dojrzewające na wulkanicznych zboczach wina. Na wyspie funkcjonuje pięć apelacji pochodzenia, a tutejsze wina zdobywają uznanie nie tylko na rynku hiszpańskim. Coraz większą popularność zyskują również lokalne wermuty. W jednej z ponad 100 winnic można nie tylko degustować te wina, ale też poznać długą, sięgającą XVI wieku tradycję winiarską. Święta, które budują tożsamość Kultura Teneryfy wyraża się również w świętach i tradycjach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znany jest karnawał w Santa Cruz – kolorowy, żywiołowy i uznany za wydarzenie o międzynarodowym znaczeniu turystycznym. Mniejsze miejscowości organizują pielgrzymki, festyny, procesje i bailes de magos – ludowe tańce, podczas których mieszkańcy noszą tradycyjne stroje. Boże Ciało w La Orotava, pełne dywanów stworzonych z kwiatów i wulkanicznego piasku, to jedno z najbardziej widowiskowych wydarzeń w kalendarzu. Tradycje takie jak Corazones de Tejina czy Tablas de Icod pokazują, jak silna jest więź mieszkańców z ich historią i ziemią. Teneryfa budzi emocje Teneryfa nie tylko przyciąga, ale zostaje w pamięci na długo. To wyspa, którą się nie tylko zwiedza, ale przede wszystkim – odczuwa. Wulkaniczne krajobrazy, potęga oceanu, rozgwieżdżone niebo, tradycyjne smaki i zapachy oraz dźwięki lokalnych świąt tworzą wielowymiarowe wspomnienie. To miejsce, gdzie luksus łączy się z naturą, a technologia służy przyrodzie i ludziom. Miejsce, w którym można się zatrzymać i zaczerpnąć powietrza. Materiał promocyjny Tenerife Tourism
Przez lata była uznawana za koniec świata. Dziś to raj dla szukających ciszy i odosobnienia
El Hierro to najmniejsza i najmniej turystyczna z Wysp Kanaryjskich. To miejsce, gdzie nie znajdziesz plaż ani luksusowych hoteli – ale odnajdziesz spokój, dziką przyrodę i szlaki, które zapierają dech.
Spis treści: Od piekła lawy do dachu El Hierro – kontrast, który zapiera dech Wędrówka przez zielone serce El Hierro – szlak GR 131, wawrzyny i sabiny Najmniejsza i najdziksza z Wysp Kanaryjskich Jak zaplanować podróż na El Hierro Pod różowo-pomarańczowym klifem, z widokiem na naturalne baseny i łuki z zastygłych jęzorów lawy w oceanie, zakosami przez tajemniczy las. Kilka kroków pod górę, zakręt, stromo po omszałych kamieniach, znowu skręt; idę, idę, zakosy są wciąż takie same i nie widać ich końca, ale wcale mi to nie przeszkadza. Drzewa laurowe rozgałęziają się i wyginają, tworząc naturalną pergolę, pnie porasta mech gęsty i delikatny jak pierze, wrażenie nierzeczywistości potęgują wielkie paprocie. Świat jest intensywnie zielony. Od piekła lawy do dachu El Hierro – kontrast, który zapiera dech Czuję się jak w niebie, a co najmniej w rajskim ogrodzie, a przecież kilka godzin temu obudziłam się w piekle, z trzech stron otoczona polem czarnej lawy. Czwarta wychodziła na ocean i wyrastającą z niej, a jakże – czarną, skałę Roque de la Gaviotas, o którą fale rozbijały się jak wściekłe. Płaskiej powierzchni na punkcie widokowym wyrwanym z ostrych skał starczyło na pół namiotu i pełnię zachwytu; natura była piękna, ale złowroga. A teraz proszę – jestem na szlaku na dachu wyspy El Hierro. Wędrówka przez zielone serce El Hierro – szlak GR 131, wawrzyny i sabiny GR 131 to długodystansowy szlak poprowadzony przez siedem głównych Wysp Kanaryjskich. Na El Hierro przypadło 38 z ok. 500 km, co wystarcza, żeby przejść całą wyspę ze wschodu na zachód. Niby nie wysoko, bo średnio 1–1,2 tys. m n.p.m., w najwyższym punkcie – Pico de Malpaso – 1501 m n.p.m., ale cały czas granią. Widoki mam więc przednie, wciąż zwalniam, żeby cieszyć się obrazami zmieniającymi się jak w filmie. Zbocze, niedawno nieprzyjazne, teraz spływa szeroko i łagodnie jak płaszcz. Mięsiste chmury pokrywają ocean jak pierzyna, znad której wyrasta sąsiednia La Gomera. Gdyby tęcza składała się tylko z odcieni zielonego, to wszystkie można by odnaleźć w kolorach tutejszego lasu. Korony drzew są tak wysoko, że nie widać liści, sięgające ramion paprocie nikną wśród innych, nieznanych mi roślin, krzewy chylą się, jakby robiły szpaler, krzycząc przy tym: „Witaj, gościu!”. El Hierro ma ponad 100 endemicznych gatunków flory i fauny, w tym słynne jałowce i jaszczurkę olbrzymią o nazwie… el hierro (Gallotia simonyi). Wymarły gad szczęśliwie w ostatnich latach został odnaleziony i z sukcesem rozmnożony. Wawrzyny No i „święte drzewo Garoé”, czyli najsłynniejszy egzemplarz lokalnej flory. Co ciekawe, tak naprawdę to… go tu nie ma. Jego historia związana jest z historią pierwszych mieszkańców wyspy – Bimbachów. Największym wyzwaniem dla ludzi, którzy osiedli na El Hierro, była woda; na młodej, wulkanicznej, zbudowanej ze stromych zboczy wyspie zwyczajnie jej brakowało. Bimbachowie najgorsze suche lata potrafili przetrwać dzięki wodzie zbierającej się w korzeniach olbrzymich wawrzynów. Podobno na grani rosło takie, które potrafiło napoić wszystkich mieszkańców. Ale w 1610 r. powalił je huragan. I dopiero w połowie lat 60. XX wieku posadzono tu wawrzyn przywieziony z La Palmy – jako symbol poprzedniego drzewa. Jego cudowne właściwości wyjaśnili naukowcy: woda z chmur i mgły skraplała się w koronie i spływała do niszy w korzeniach. Sabiny Sami Bimbachowie zbudowali studnie źródła i kompletny system zbierania deszczówki, który w znacznym stopniu funkcjonuje do dziś. Całe szczęście, bo mnie też kończy się woda. Mapa pokazuje, że następne źródełko będzie przy zejściu z końca szlaku na północne zbocze. Bardzo mi to pasuje, przy okazji zahaczę o sabiny – drzewa, z których rdzenni mieszkańcy robili narzędzia i broń, a dziś ikoniczne symbole, ich wizerunki zdobią mapy i foldery wyspy. Te endemiczne jałowce żyją po kilkaset lat, osiągając 7–8 m, jednak nie w górę, tylko horyzontalnie, tuż nad ziemią, wygięte przez hulające po płaskowyżu wiatry. Najsłynniejszy nazywa się El Sabinar i wygląda surrealistycznie – jak wyrzeźbiony ze skały. Chowam się pod jednym z takich jałowców jak pod parasolem, bo jak na złość się rozpadało, a szaroczarne chmurzyska nie mają końca. Na szczęście na El Hierro pogoda zmienia się tak samo szybko jak krajobrazy; zamiast na zachmurzone wybrzeże północne schodzę na południowy zachód. Kwadrans marszu i oto osusza mnie jak piecyk wielkie słońce. Zachodzi nad przylądkiem Orchilla, skalistym półwyspem, który do czasu wielkich odkryć był zachodnim końcem znanego świata i punktem odniesienia dla twórców map; Ptolemeusz umieścił tu południk zero, który dopiero pod koniec XIX w. przeniesiono do Greenwich. Śpieszę się, żeby zdążyć przed zachodem, w dole jest sanktuarium patronki wyspy Matki Boskiej Królewskiej, gdzie mam nadzieję znaleźć wodę i miejsce pod namiot. To koniec szlaku GR 131. Albo początek. Raz na cztery lata wielka kolorowa, roztańczona procesja przenosi tą trasą figurę patronki do stolicy. Najmniejsza i najdziksza z Wysp Kanaryjskich O tym, jak inne od pozostałych wysp jest El Hierro, świadczy nawet jego stolica – Valverde, jedyna na Kanarach powstała w głębi lądu, a nie na wybrzeżu. Jest ładna, stara, zabudowana estetycznymi białymi domami. Ale z pewnością nie można jej nazwać metropolią. Przechodzę ją spacerem w kwadrans. El Hierro jest najmniejszą z siedmiu głównych wysp archipelagu, najbardziej wysuniętą na zachód i południe, najmłodszą i najrzadziej odwiedzaną. Mieszkańcy chętnie powtarzają, że pierwsze drogi bite zbudowano tu w 1962 r., a do dziś jest na nich tylko jedna sygnalizacja świetlna! I nie mówią tego ze wstydem, ale ze swego rodzaju dumą. El Hierro jest nieoczywista, wspaniale spokojna i dzika. Oferuje świetne trasy do wędrówek czy jazdy rowerem górskim, uprawia się tu paralotniarstwo i nurkowanie, nie ma za to plaż ani życia nocnego. Kiedy inne Wyspy Kanaryjskie ledwie zipią przytłoczone nadmiarem turystów i dyskutują, jak to zmienić, na El Hierro do tego nie dopuszczono. Częściowo wynika to z charakteru wyspy – miłośnicy biernego odpoczynku czy rodzinnych wakacji nie mieliby tu co robić. Częściowo – ze strategii mieszkańców, którzy zamiast na wielkie hotele postawili na kameralność, przyrodę i kulturę. Według kanaryjskiej organizacji turystycznej w 2024 r. wyspę odwiedziło 26 tys. turystów, głównie mieszkańców innych wysp i Hiszpanów z kontynentu. Dla nich to prawdziwe Shangri-La. Amfiteatr natury El Hierro to wyspa dla koneserów, mikrokosmos na końcu świata. – Chodźcie, zaraz się zacznie – Nicolas, właściciel jedynego hostelu na wyspie, nie znosi sprzeciwu. Jego ściany zdobią obrazy z zachodem słońca, które maluje żona we Francji na podstawie wysyłanych zdjęć. Małżeństwo dzieli życie na dwa kraje. Nicolas pilnuje, żebyśmy nie przegapili żadnego spektaklu matki natury, a zestaw mieszkańców w dwóch pokojach jest dość osobliwy: ja, która wpadłam na mycie i pranie, emeryt z Bilbao podróżujący po Kanarach od roku i również emerytowany Niemiec, który po raz kolejny uciekł od zimy na lokalne farmy – właśnie jest w drodze na kolejną. Pozo de las Calcosas, gdzie wspaniale się nudzimy, to złożona z kilkunastu domów wieś na końcu drogi. Leży na wysokim klifie nad czarnym brzegiem oceanu – są tu też dwa naturalne baseny utworzone przez zastygłe ściany lawy. Wybornie jest pławić się w spokojnym zbiorniku, wokół którego fale biją, jakby toczyły wojnę. Bo co prawda na El Hierro nie ma klasycznych plaż, ale na wybrzeżu jest co najmniej tak samo atrakcyjnie jak na grani. Kąpieliska otoczone językami lawy, skalne łuki, spa wokół naturalnych źródeł tak bogatych w minerały, że wodę z nich eksportowano niegdyś w dzbanach jak wino… Wieś rybacka, rezerwat morski, mirador – „punkt widokowy”, świetne miejsce dla paralotniarzy i wreszcie – na snorkling. Ostatniego dnia wędruję ścieżką dawniej używaną przez pasterzy. Cel: punkt widokowy Isora. Mam stąd panoramiczny widok na morze i… morze klifów. Podziwiam ogromny naturalny amfiteatr, który zamiast sceny ma gigantyczną półokrągłą równinę Las Playas. Bliżej oceanu widzę żwirowe nabrzeża, w głębi wyspy: uprawy brzoskwiń, gruszek, śliwek. Zajadając się słodkimi owocami dzikiej opuncji na kolację, a potem zasypiając z widokiem na ten cudowny krajobraz, myślę, że może to i koniec świata, ale też pępek Kanarów. Jak zaplanować podróż na El Hierro Kiedy Przez cały rok. Klimat jest tu łagodny, słoneczny; średnie temperatury: od 18°C zimą do 25°C latem. Chłodniej jest w górach, w tym – w Valverde. Pada, ale rzadko, pomiędzy październikiem a marcem. Dojazd Połączenie promowe – tylko z Teneryfy. Rejs z/do Los Cristianos trwa 2,5 godz., koszt to: 51–51 euro, linie: Naviera Armas i Fred Olsen Express. Połączenia lotnicze z innymi wyspami (z przystankiem na Teneryfie): od 350 zł; lot z Teneryfy: od 160–200 zł, Binter Canarias, Canaryfly, Air Europa. Brak bezpośredniego połączenia z kontynentem. Transport Działa tu 12 linii autobusowych; bilet na każdej trasie: 1,35 euro, przejazd linią 9 do/z Pozo de las Calcosas trzeba potwierdzić telefonicznie godzinę wcześniej – wielkość pojazdu jest dostosowana do liczby chętnych (po nas troje przyjechała taksówka w cenie autobusu). W przypadku braku pasażerów kurs się nie odbywa; transhierro.com. Nocleg 7 Calcosas, Tancajote 13, Valverde. Kameralny hostel, od 25 euro za łóżko ze śniadaniem. Apartamentos y Habitaciones Villa Marina, Calle del Carmen, La Caleta 18, Valverde. Od 35 euro za noc za 2 os. El Morcillo – jedyny kemping na wyspie, niedaleko miejscowości El Pinar; tolerowane jest rozbijanie się na jedną noc na dziko. Jedzenie Przysmak El Hierro to quesadilla – krucha, lekko słodka babeczka z kremowym nadzieniem serowym; świeże najlepsze są w Guarazoce (Quesadillas Guarazoca). Trzeba przyjść rano, bo szybko się kończą – od 2,2 euro za sztukę. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Marzena Filipczak Dziennikarka, autorka książek podróżniczych, m.in.: Jadę sobie. Azja. Przewodnik dla podróżujących kobiet, Lecę dalej. Tanie podniebne podróże, Między światami, Rozważnie i romantycznie czy Poczuj.pl
„To najdziwniejszy park w Europie” – powstał jako luksusowe osiedle mieszkaniowe
Park Güell to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Barcelony – bajkowa przestrzeń, w której architektura splata się z naturą, a każdy detal niesie głębokie znaczenie. Dzieło Antoniego Gaudíego, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest nie tylko perłą katalońskiego modernizmu, ale też swoistym manifestem duchowym i artystycznym. To miejsce, które trudno zamknąć w prostych kategoriach – to zarazem park, galeria sztuki, ogród botaniczny i laboratorium form architektonicznych. Dla jednych jest dowodem geniuszu Gaudíego, dla innych – przestrzenią niemal mistyczną, w której każdy zakątek skrywa symboliczne przesłanie.
Spis treści: Park Güell – co to za miejsce? Antoni Gaudí i jego wizja natury w architekturze Park Güell w Barcelonie – architektura i symbolika Czas zwiedzania i współczesne znaczenie Parku Güell Zanim Park Güell stał się ikoną Barcelony, był częścią śmiałej wizji katalońskiego przemysłowca Eusebiego Güella. Na początku XX wieku, zafascynowany ideą angielskich miast-ogrodów, Güell postanowił stworzyć luksusowe osiedle mieszkaniowe z dala od hałasu centrum. Na wzgórzach El Carmel, skąd rozciągał się widok na morze i miasto, planowano wzniesienie 60 domów otoczonych bujną zielenią, z dostępem do ogrodów, alejek spacerowych i wspólnych przestrzeni. Park Güell – co to za miejsce? Do realizacji projektu zaproszono Antoniego Gaudíego, architekta już wówczas znanego z niezwykłej wyobraźni i zamiłowania do natury. Gaudí miał przekształcić wzgórze w harmonijny krajobraz, w którym zabudowa współgra z przyrodą. Projekt jednak nie odniósł sukcesu komercyjnego – wzniesiono zaledwie kilka budynków, a z planowanego osiedla powstał ostatecznie park publiczny. Mimo to przestrzeń ta zyskała nowe życie: stała się jednym z najważniejszych dzieł modernizmu katalońskiego i ulubionym miejscem mieszkańców Barcelony. Antoni Gaudí i jego wizja natury w architekturze Twórczość Gaudíego wymyka się prostym definicjom. Jego styl łączył inspiracje gotykiem, przyrodą i wiarą katolicką (jest też twórcą innej ikony Barcelony, kościoła Sagrada Familia). W jego architekturze linie proste ustępowały miejsca krzywiznom, a materia ożywała w dynamicznych kształtach przypominających formy organiczne – muszle, fale, pnie drzew czy kolonie termitów. W Parku Güell Gaudí w pełni rozwinął swoją filozofię projektowania w zgodzie z naturą. Nie narzucał krajobrazowi sztucznych form, lecz czerpał z jego ukształtowania. Wykorzystał miejscowy kamień, uformował aleje tak, by podkreślały naturalne krzywizny terenu, a kolumny i łuki wtopił w skały i zbocza. Jego celem było stworzenie architektury, która nie rywalizuje z naturą, lecz staje się jej kontynuacją. Warto zauważyć, że Gaudí przywiązywał ogromną wagę do symboliki. Każdy element parku miał swoje znaczenie – religijne, przyrodnicze lub narodowe. W jego koncepcji natura była dziełem Boga, a architekt – jedynie interpretatorem boskiego porządku. Park Güell można więc odczytywać jako swoistą „Biblię w kamieniu”, gdzie każdy motyw jest częścią większej, duchowej całości. Nic więc dziwnego, że park trafił na naszą listę niezwykłych miejsc Europy. Park Güell w Barcelonie – architektura i symbolika Zwiedzanie Parku Güell w Barcelonie przypomina spacer po świecie z pogranicza jawy i snu. Już na wejściu wita turystów monumentalna brama z kutego żelaza z dwiema pawilonami. Tuż za bramą znajdują się szerokie schody prowadzące ku głównej części parku. Ich centralny punkt stanowi słynna salamandra z mozaiki, znana jako El Drac. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Barcelony. Według interpretacji historyków sztuki może ona przedstawiać mitycznego smoka strzegącego wejścia do ogrodów Hesperyd lub symbol odrodzenia natury. Schody prowadzą do tzw. Sali Stu Kolumn – w rzeczywistości wspiera ją 86 kolumn przypominających pnie drzew. Gaudí zaprojektował ją jako halę targową dla przyszłych mieszkańców osiedla. Jej sufit pokryty jest barwnymi mozaikami z kawałków ceramiki, szkła i porcelany. Technika ta, zwana trencadís, stała się znakiem rozpoznawczym katalońskiego modernizmu. Z Parku Güell roztacza się panorama Barcelony z widokiem na Morze Śródziemne i wieże Sagrady Famílii. W jego obrębie znajdują się również liczne ścieżki spacerowe, wiadukty i pergole zaprojektowane w taki sposób, by stapiały się z otoczeniem. Każdy z nich ma własny rytm i strukturę przypominającą formy skalne. Gaudí wykorzystywał lokalne materiały, dzięki czemu architektura zdaje się wyrastać z ziemi. Park Güell jako manifest modernizmu katalońskiego W szerszym kontekście Park Güell to nie tylko dzieło architekta, lecz także manifest epoki. Kataloński modernizm (Modernisme Català) był ruchem artystycznym łączącym inspirację naturą z potrzebą podkreślenia lokalnej tożsamości. W czasach, gdy Katalonia zabiegała o autonomię kulturową, architektura Gaudíego stała się wyrazem narodowej dumy. Gaudí nie tylko czerpał z przyrody, ale też z katalońskiego folkloru i tradycji rzemieślniczych. W tym sensie Park Güell w Barcelonie można odczytywać jako opowieść o duchowości i tożsamości narodu – o dążeniu do harmonii między człowiekiem, naturą i Bogiem. Czas zwiedzania i współczesne znaczenie Parku Güell Dziś Park Güell w Barcelonie przyciąga kilka milionów turystów rocznie i jest jednym z najczęściej odwiedzanych zabytków Hiszpanii. Od 1984 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem – bilety do części płatnej najlepiej rezerwować online. Przeciętny czas zwiedzania Parku Güell wynosi około 2 godzin, choć miłośnicy architektury często przebywają tu dłużej. W godzinach porannych park jest spokojniejszy i pozwala w pełni docenić detale mozaik oraz grę światła na kolumnach. Ciekawostką jest fakt, że w jednym z budynków mieszkał sam Gaudí, zanim przeniósł się bliżej swojej największej budowy – Sagrady Famílii. Dziś mieści się tam Casa Museu Gaudí, prezentująca meble i projekty jego autorstwa. Park Güell jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale też ważnym miejscem kultury. Odbywają się tu koncerty i wystawy. To także przestrzeń edukacyjna – przykład, jak architektura może inspirować do refleksji nad relacją człowieka z przyrodą. Patrząc na falujące ławki, ceramiczne smoki i kamienne kolumny, trudno nie ulec wrażeniu, że Park Güell to coś więcej niż park miejski. To dzieło, które łączy architekturę, rzeźbę, urbanistykę i duchowość w jedno. Antoni Gaudí stworzył tu mikrokosmos, w którym każdy detal ma sens, a każdy zakręt ścieżki prowadzi ku nowemu odkryciu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To najstarsze miasto w Hiszpanii. Ma ponad 3 tysiące lat i nazywane jest „Kubą Europy"
Kadyks to prawdziwa perła Andaluzji i jedno z najstarszych miast w Europie. Jego historia sięga 3 tysięcy lat, a położenie nad Atlantykiem uczyniło go niegdyś morską potęgą. Dziś zachwyca turystów muzyką, kuchnią i atmosferą.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Kadyksu Kadyks dla miłośników historii Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Wino sherry – lokalny specjał Kadyks to miejsce, gdzie historia splata się z codziennym życiem. Odkrywanie zabytków, spacer po wąskich uliczkach czy degustacja lokalnych przysmaków to tylko niektóre z atrakcji, które czekają na turystów. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, czy smakoszem, Kadyks z pewnością dostarczy Ci niezapomnianych wrażeń. Najważniejsze atrakcje Kadyksu Katedra w Kadyksie – arcydzieło architektury barokowej i klasycystycznej Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Kadyksu jest katedra, której budowa trwała 116 lat. Rozpoczęta w 1722 roku w stylu barokowym, zakończona została w stylu klasycystycznym, co sprawia, że jest to unikatowe dzieło architektury. Złocista kopuła góruje nad zabudową, będąc punktem rozpoznawczym, który doskonale widać z wielu części miasta. Zwiedzanie wnętrza katedry oraz wspinaczka na jej wieżę pozwalają podziwiać widok na miasto i zatokę​. Teatro Romano – ślad rzymskiego dziedzictwa W sercu miasta znajdują się pozostałości Teatru Rzymskiego, odkrytego przypadkowo w 1980 roku podczas pożaru. Ten starożytny teatr, zbudowany prawdopodobnie w I wieku p.n.e., był jednym z największych w imperium rzymskim i mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów. Choć dziś zachowały się jedynie fragmenty widowni, miejsce to przypomina o wielkiej przeszłości Kadyksu. Torre Tavira – najwyższy punkt widokowy Kadyksu Torre Tavira to najwyższa z ponad 130 wież strażniczych, które kiedyś służyły do obserwacji portu i nadciągających okrętów. Wieże te były nieodłącznym elementem codziennego życia Kadyksu w XVIII wieku, kiedy miasto pełniło rolę ważnego centrum handlowego. Torre Tavira została zbudowana w 1778 roku i szybko stała się najważniejszym punktem obserwacyjnym. Na szczycie wieży znajduje się camera obscura, czyli specjalne urządzenie, które dzięki systemowi soczewek rzuca obraz miasta na ekran, tworząc efekt realistycznej projekcji na żywo. To interaktywne doświadczenie pozwala podziwiać miasto w czasie rzeczywistym z zupełnie nowej perspektywy​. Widok z samego szczytu wieży oferuje niesamowity pejzaż Kadyksu – śnieżnobiałe budynki, złocistą kopułę katedry, a także rozległą panoramę Atlantyku i portu. Kadyks dla miłośników historii Krzysztof Kolumb i wyprawy z Kadyksu Kadyks odegrał kluczową rolę w wyprawach odkrywczych Krzysztofa Kolumba. To właśnie z tego portu wyruszył na swoje drugą i czwartą wyprawę do Nowego Świata. Miasto, położone nad Atlantykiem, przez wieki było jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Hiszpanii. Dzięki bliskości morza Kadyks rozkwitł jako port handlowy, a historia związana z Kolumbem dodaje mu niezwykłego prestiżu​. La Pepa – krok w stronę nowoczesności Na Plaza de San Antonio w marcu 1812 roku w Kadyksie uchwalono pierwszą hiszpańską konstytucję, zwaną „La Pepa”. Dokument ten stał się symbolem walki o wolność i zmiany społeczne w Hiszpanii, wprowadzając zasady, które były niezwykle postępowe na tamte czasy. To ważne wydarzenie miało ogromny wpływ na rozwój państwa. Wprowadzono m.in. trójpodział władzy, zniesienie inkwizycji oraz gwarantując prawa obywatelskie. Mimo że konstytucja nie została na dłużej wprowadzona, zapisała się na stałe w historii jako pierwszy krok ku modernizacji Hiszpanii​. Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Freidurias – smażone owoce morza Freidurias to charakterystyczne dla Kadyksu smażalnie, gdzie serwowane są świeżo złowione owoce morza, takie jak krewetki, kalmary czy sardele. Potrawy te podawane są w prostych papierowych rożkach, co sprawia, że można je spożywać na ulicy, delektując się widokami miasta. Dania są przygotowywane w panierce z mąki pszennej i ciecierzycy, co stanowi lokalną specjalność​. Restauracje i tapas bary – od El Faro do Mercado Central W Kadyksie znajdziesz zarówno eleganckie restauracje, jak Restaurante El Faro, słynącą z wykwintnych owoców morza, jak i proste, ale urokliwe freidurias. Warto również odwiedzić Mercado Central de Abastos. Poza zakupami świeżych ryb, owoców i warzyw, można skosztować tam lokalnych specjałów, takich jak krokiety z cukinii czy empanady​. Wino sherry – lokalny specjał Sherry, czyli jerez, to andaluzyjski specjał znany na całym świecie. Trunek ten, początkowo wytwarzany przez Maurów, jest wzmacniany destylatem wina, co sprawia, że charakteryzuje się bogatym, złożonym smakiem. Długowieczność sherry sprawia, że wino to nigdy nie osiąga ostatecznej formy – każda beczka zawiera mieszankę młodego i starzejącego się wina​. Gdzie spróbować najlepszego wina sherry w Kadyksie? Jednym z miejsc, gdzie warto spróbować sherry, jest Taberna La Manzanilla, prowadzona przez rodzinę Garcia od trzech pokoleń. Tradycyjne beczki o pojemności 500 litrów przechowują wino, które zyskuje na smaku wraz z upływem lat. Degustacja tego wina to obowiązkowy punkt wizyty w Kadyksie​.
Zniknęły 10 tysięcy lat temu. Dziś dzikie konie znów biegają po Hiszpanii
W Hiszpanii trwa jedno z najważniejszych przedsięwzięć rewildingowych w Europie. Po raz pierwszy od ponad 10 tysięcy lat na tamtejsze wzgórza i doliny powróciły dzikie konie, przywracając krajobrazowi rytm i równowagę, które zostały utracone na przestrzeni wieków.
Choć współcześnie konie kojarzą się przede wszystkim ze stadninami, hodowlami i opieką sprawowaną przez człowieka, ich pierwotna historia jest nierozerwalnie związana z życiem na wolności. Przez tysiąclecia dzikie populacje koni zamieszkiwały m.in. rozległe tereny dzisiejszej Europy, w tym obszary Półwyspu Iberyjskiego. Z czasem jednak, wraz z rozwojem rolnictwa, urbanizacji i zmian w krajobrazie, zwierzęta te zniknęły z naturalnych siedlisk. Dziś, po upływie ponad 10 tys. lat, Hiszpania ponownie staje się domem dla dzikich koni, a ich powrót to przemyślany element odtwarzania równowagi ekosystemów, w których ich obecność pełni kluczową rolę. Powrót dzikich koni do hiszpańskiego krajobrazu W jaskini Cueva de los Casares w środkowej Hiszpanii, ozdobionej około 30 tysięcy lat temu przez ludzi epoki kamienia, zachowały się malowidła dzikich koni. To wyraźny dowód na to, że przez tysiąclecia zwierzęta te stanowiły istotny element krajobrazu Półwyspu Iberyjskiego. Ich nagłe zniknięcie około 10 tysięcy lat temu (najprawdopodobniej spowodowane intensywnymi polowaniami lub procesem stopniowego udomowienia), doprowadziło do przerwania równowagi ekologicznej, którą współtworzyły. To właśnie potrzeba odtworzenia tej utraconej roli stała się punktem wyjścia dla projektu prowadzonego przez organizację Rewilding Spain. Działania objęły prowincję Guadalajara – obszar dotknięty wyludnieniem i coraz częstszymi pożarami. W 2005 roku ogień zniszczył tam ponad 13 tysięcy hektarów lasów i kosztował życie 11 osób, co uwidoczniło, jak bardzo lokalne ekosystemy potrzebują naturalnych „strażników krajobrazu”, ograniczających rozrost łatwopalnej roślinności. Z tego powodu w 2023 roku sprowadzono na te tereny 16 koni Przewalskiego. Obecnie stado liczy już 35 osobników, a jego obecność uznawana jest za symbol stopniowego odradzania się lokalnej przyrody. Ich żerowanie na wysokich trawach, które w czasie suszy stają się szczególnie podatne na zapłon, zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania się ognia. Co więcej, towarzyszy im bydło Taurus (wyhodowane jako odpowiednik wymarłych turów), które zgryza krzewy, powala młode drzewa i przerzedza zarośla. W połączeniu z działalnością jeleni i półdzikich koni powstaje zróżnicowana mozaika łąk, zarośli i lasów, sprzyjająca bioróżnorodności oraz zwiększająca odporność środowiska na rozległe pożary. Odbudowa ekosystemów w Hiszpanii Realizowany w prowincji Guadalajara projekt jest częścią szerszej inicjatywy Rewilding Europe, której celem jest odbudowa dawnych procesów ekologicznych poprzez przywracanie gatunków odgrywających kluczową rolę w kształtowaniu krajobrazu. Za działania Rewilding Spain odpowiada Pablo Schapira, biolog z wieloletnim doświadczeniem w reintrodukcji zwierząt w Afryce. Jak podkreśla, możliwość sprowadzenia koni Przewalskiego do kraju, w którym ich obecność przez tysiąclecia była naturalna, jeszcze niedawno wydawała się niemal nierealna. Dziś stanowi to wymowny znak, że proces degradacji środowiska można nie tylko zatrzymać, ale też zacząć odwracać. Obecnie organizacja dysponuje prawem do wypasu na obszarze 23 tysięcy hektarów, a do 2030 roku planuje rozszerzyć działalność do 30 tys. hektarów, z perspektywą objęcia w przyszłości nawet 850 tys. hektarów. Jednocześnie Rewilding Spain rozwija współpracę z lokalnymi przedsiębiorcami, wspierając powstawanie ekoturystycznych inicjatyw: udziela mikropożyczek na otwarcie małych działalności oraz zakup pojazdów terenowych do organizowania safari przyrodniczych, podczas których odwiedzający mogą obserwować stada koni i bydła Taurus w naturalnym krajobrazie. Dzięki temu region, dotąd postrzegany jako wyludniony i pozbawiony perspektyw, zaczyna odzyskiwać swoją gospodarczą i kulturową żywotność. Co jednak istotne, rewilding nie ogranicza się wyłącznie do koni. Trwają przygotowania do odbudowy populacji królików – głównego źródła pożywienia dla rysia iberyjskiego, jednego z najbardziej zagrożonych drapieżników Europy. Organizacja pracuje również nad przywróceniem sępów kasztanowatych i brodatych, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi troficznej ekosystemu. Jak zaznacza Diego Rodriguez, odpowiedzialny za monitoring projektu, nadrzędnym celem jest odtworzenie takich warunków, w których przyroda będzie mogła funkcjonować samodzielnie, bez stałej kontroli człowieka. Dzięki temu po tysiącach lat krajobraz Gór Iberyjskich zaczyna coraz bardziej przypominać ten, który utrwalili na ścianach jaskiń ludzie epoki kamienia. To przywraca nadzieję, że to, co zostało utracone, nadal da się odbudować, jeśli tylko człowiek pozwoli przyrodzie działać. Źródła: Mongabay, Resilience, White Mad Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
100 lat po śmierci Antonia Gaudiego jego dzieło bije światowy rekord. Ale to nie koniec
Ta świątynia wciąż rośnie, mimo że jej architekt nie żyje od stu lat. Bazylika Sagrada Familia w Barcelonie właśnie stała się najwyższym kościołem na świecie – i będzie jeszcze wyższa.
W czwartek, 30 października 2025, ogromny dźwig umieścił kolejny element na szczycie głównej wieży bazyliki Sagrada Familia w Barcelonie. W tym momencie świątynia stała się najwyższym kościołem świata. Barcelona przewyższa Ulm Dzieło Antonia Gaudíego wznosi się teraz na wysokość 162,91 metra. To więcej niż dotychczasowa rekordzistka, czyli wieża katedry w Ulm w Niemczech (161,53 metra). Sagrada Familia nie ogłosiła jeszcze formalnie roszczenia do tego tytułu, ale liczby mówią same za siebie: jest teraz o 1,38 metra wyższa niż kościół w Badenii-Wirtembergii. A to jeszcze nie koniec. Centralna wieża docelowo osiągnie 172 metry, a według planu zostanie ukończona w ciągu kilku miesięcy. Burzliwe dzieje budowy Sagrada Familia Pierwszym projektantem kościoła był Francisco de Paula del Villar, lecz rok później zastąpił go Antoni Gaudí, który nadał budowli unikatowy, organiczny styl łączący gotyk z secesją. Gaudí poświęcił bazylice całe życie i nigdy nie oczekiwał, że doczeka końca budowy. Pierwszy kamień Sagrady Familii położono w 1882 roku. Gaudí zmarł w 1926 roku, gdy ukończone były tylko 4 z 18 wież. Po jego śmierci budowa szła mozolnie. Plany Gaudiego częściowo zniszczono podczas wojny domowej w 1936 roku. Dopiero w ostatnich dekadach prace znacznie przyspieszyły. Nic dziwnego – Sagrada Familia stała się jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych świata, a ludzie zachwycają się architekturą Gaudíego. Część bazyliki w 2005 roku wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do końca budowy jeszcze daleko Pieniądze z biletów wstępu są wykorzystywane do finansowania budowy. W ubiegłym roku bazylikę zwiedziło 4,9 miliona osób. Prace nad misternymi detalami fasady kościoła oraz wykończeniem jego wnętrz będą trwały jeszcze przez kilka lat. Według przedstawicieli kościoła, budowa ma zostać całkowicie zakończona za około 10 lat. W przyszłym roku przypada 100. rocznica śmierci Gaudíego. Kościół planuje z tej okazji zorganizować szereg wydarzeń upamiętniających jego dziedzictwo. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ta wyspa to kawałek nieba na ziemi. Gdy w Polsce robi się chłodno, tu wciąż króluje słońce
Teneryfa to wyspa, na której słońce świeci przez cały rok. Czarne plaże, błękit oceanu i majestatyczny wulkan tworzą krajobraz, którego nie sposób zapomnieć. Podpowiadamy, co warto tu zobaczyć – a jest w czym wybierać.
Spis treści: Teneryfa: gdzie leży? Teneryfa: atrakcje Teneryfa: waluta i ceny Teneryfa: ciekawostki Teneryfa: kiedy jechać? Teneryfa: co przywieźć z podróży? Teneryfa to wyspa pochodzenia wulkanicznego, znajdująca się na Oceanie Atlantyckim. Zaczęła powstawać już 30 milionów lat temu, kiedy to z dna oceanu zaczęły wydobywać się pokłady lawy, tworząc różne wzniesienia. Mimo, że Teneryfie zdecydowanie bliżej jest do kontynentu afrykańskiego, od którego dzieli ją zaledwie 300 kilometrów, jest ona integralną częścią Hiszpanii i Unii Europejskiej. Bliższe sąsiedztwo Maroka i Sahary Zachodniej, niż Portugalii i Hiszpanii znajduje odzwierciedlenie w typie klimatu panującego na wyspie. Teneryfa: gdzie leży? Mówi się, że Teneryfa to kontynent w miniaturze, ponieważ możemy na niej zetknąć się z różnymi typami krajobrazu i kilkoma strefami klimatycznymi. Teneryfa leży w strefie klimatu subtropikalnego. W głębi wyspy panuje śródziemnomorski typ klimatu, a przy brzegach pustynny i półpustynny. Na Teneryfie jest stosunkowo ciepło przez cały rok, natomiast najcieplej jest w okolicach sierpnia, a najchłodniej w styczniu, kiedy temperatura spada do około 20 st. C. Teneryfa należy do archipelagu Wysp Kanaryjskich i jest jego najludniejszym ogniwem. Otaczają ją inne wyspy archipelagu: od zachodu La Gomera i La Palma, a od wschodu popularna Gran Canaria. Wszystkie Wyspy Kanaryjskie zaliczane są do zespołu archipelagów, noszącego miano Makaronezji. Stolicą Teneryfy jest Santa Cruz de Tenerife. Jest to jednocześnie największe miasto na całej wyspie i jej główny ośrodek turystyczny, czemu sprzyja niezwykle słoneczna pogoda i jedynie 30 dni deszczowych w całym roku. Językiem urzędowym na Teneryfie jest język hiszpański. Jednak jak na miejsce, które każdego roku przyciąga masę turystów przystało, można łatwo porozumieć się również w innych językach, głównie po angielsku i niemiecku. Teneryfa: atrakcje Pico del Teide – najwyższy szczyt Hiszpanii, mierzący 3718 m.n.p.m. Słynie z wciąż czynnego wulkanu Teide, którego ostatni wybuch nastąpił 111 lat temu. Do Teide prowadzi komfortowa droga - można więc skorzystać z transportu publicznego lub dojechać wypożyczonym samochodem. Od pewnej wysokości należy przygotować się na uczucie podobne do tego, które towarzyszy nam w samolocie wzbijającym się w górę – ze względu na zmianę ciśnienia pojawi się uczucie zatkanych uszu. Do Parku Narodowego Teide wchodzimy na własną odpowiedzialność, a wspięcie się na wierzchołek główny wymaga specjalnego pozwolenia. Jest ono darmowe i dostępne na stronie internetowej parku. Oprócz samego wulkanu zainteresowanie budzi tutaj również flora i fauna. Zwiedzając Teide napotkamy na liczne jaszczurki i roślinność typu półpustynnego. Siam Park – to największy w Europie park wodny. Nawiązuje stylem do kultury Tajlandii i mieści w sobie przeróżne zjeżdżalnie, restauracje, sklepy z pamiątkami, ogrody i sztuczną plażę z basenem. Przy wejściu znajduje się dużych rozmiarów zbiornik wodny z fokami, które witają i żegnają gości. Siam Park oferuje również możliwość zrobienia sobie profesjonalnego pamiątkowego zdjęcia. Jedną z głównych atrakcji parku jest The Tower of Power, czyli licząca 28 metrów wysokości wieża, na szczycie której znajdziemy niemal pionową zjeżdżalnię. Mimo tak dużej wysokości zjazd trwa około 6 sekund i prowadzi przez akwarium z rekinami. Jednak Siam Park to nie tylko ekstremalne doznania – wachlarz atrakcji jest na tyle szeroki, że jest to dobre miejsce dla wszystkich, bez względu na wiek. Loro Park – to prywatny park zoologiczno-botaniczny. Słynie z barwnych pokazów papug, lwów morskich, orek i delfinów. W Loro Parku znajduje się tunel, z którego podziwiać można rekiny, płaszczki i przeróżne gatunki ryb. Znajdziemy tam również akwaria z meduzami oraz halę z pingwinami, zarówno z ciepłego klimatu, jak i z koła biegunowego. Park w swoich zasobach posiada także wybiegi ze zwierzętami, takimi jak: goryle, jaguary, lwy, flamingi, aligatory czy tygrysy. Hodowla orchidei, pokazy filmów przyrodniczych i plac zabaw dla najmłodszych to kolejne atrakcje Loro Parku. Teneryfa: waluta i ceny Teneryfa to wyspa należąca do Hiszpanii, co wiąże się z tym, że obowiązującą walutą jest tam euro. Ceny natomiast nie są typowo europejskie – zaliczyć je można do pułapu nieco poniżej przeciętnej. Ceny żywności, napojów, a także alkoholi odpowiadają tym, które mamy w Polsce. Droższe natomiast są restauracje oraz transport publiczny, zapewne ze względu na iście turystyczny charakter wyspy. Będąc na Teneryfie warto zaopatrywać się w dużych, sieciowych hipermarketach, gdzie ceny są zdecydowanie bardziej przystępne, niż w małych sklepikach. Kupując na przykład chleb, ser żółty, wodę i mleko zapłacimy około 4-5 euro. Jeśli zdecydujemy się na stołowanie w restauracjach, można zauważyć, że im dalej w głąb wyspy, tym restauracje, a nota bene także noclegi, są tańsze niż na wybrzeżu, które jest najbardziej atrakcyjne pod względem turystycznym. Za obiad w restauracji zapłacimy średnio 15 euro, natomiast ceny za tygodniowy nocleg w dobrze zaopatrzonym apartamencie zaczynają się już od 120 euro. Jeśli zachowamy umiar i dodatkowo będziemy kierować się zdrowym rozsądkiem, pobyt na Teneryfie nie zrujnuje naszego portfela. Teneryfa: ciekawostki 1. Na Teneryfie, nawet w luksusowych apartamentach spotkać można latające karaluchy! Dostają się do mieszkań wieczorami, przylatując z dworu. Dlatego w każdym sklepie z łatwością dostaniemy odstraszające je środki chemiczne. 2. Prawie połowa Teneryfy objęta jest ścisłą ochroną środowiska. 3. Woda w kranach nie nadaje się do picia – jest to woda oceaniczna poddana chemicznemu uzdatnianiu i odsalaniu. Nic nam się nie stanie, jeśli napijemy się jej raz czy dwa razy, natomiast spożywanie jej na dłuższą metę jest niezdrowe. 4. Teneryfę często utożsamia się z wyspą turystów i emerytów. Dla niektórych może brzmieć to nieco negatywnie, jednak nic bardziej mylnego! Powiedzenie to wzięło się z wolnego tempa życia, czystego powietrza i spokoju panującego na wyspie. 5. Ze względu na wulkaniczny charakter Teneryfy, spotkać można tutaj iście czarne plaże, na przykład Playa de Arena w Los Gigantes. Teneryfa: kiedy jechać? Teneryfa to jedno z tych miejsc, w których sezon turystyczny trwa nieprzerwanie przez okrągły rok. Nie bez powodu mówi się o niej, że jest to wyspa wiecznej wiosny. Wybór pory odwiedzin zależy tylko i wyłącznie od naszych preferencji. Nie będąc fanem dużych upałów, warto wybrać miesiące z początku roku, takie jak styczeń i luty. Jeśli natomiast wolisz gorące klimaty, zaplanuj urlop w przedziale od maja do sierpnia. Wybierając się na Teneryfę w maju, jeszcze przed sezonem urlopowym, unikniesz tłumów. Jeśli zależy Ci na żywym, latynoskim klimacie, nowych znajomościach i najlepszym sezonie w klubach nocnych, wybierz sierpień. Teneryfa: co przywieźć z podróży? Opuszczając Teneryfę warto postawić na pamiątki, które jednoznacznie kojarzą się z tą wyspą, a jednocześnie mają praktyczne przeznaczenie. Teneryfa słynie z licznych upraw bananów, dlatego popularny tam likier bananowy będzie dobrym souvenirem, przywiezionym z podróży. Ze względu na słodki smak i żółte zabarwienie to doskonały trunek dla pań. Jednym z symboli Teneryfy jest drzewo smocze. Trunek zrobiony z jego naciętej kory lub liści zawsze będzie przywodził na myśl wspomnienia z tego miejsca. Likier z drzewa smoczego ma intensywny czerwony kolor i nieco mniej słodki smak, od poprzedniego. Na większości etykiet na butelkach znajduje się wizerunek tysiącletniego drzewa smoczego, które mieści się w miasteczku Icod de Los Vinos na Teneryfie. Na wyspie panuje między innymi klimat pustynny i półpustynny. Dlatego wśród naszych pamiątek z podróży nie może zabraknąć przetworów z kaktusa. Mają różowo-czerwone zabarwienie i smak jedyny w swoim rodzaju. Na Teneryfie popularna jest biżuteria z oliwinem, czyli jasno zielonym kamieniem. Najczęściej oprawiana jest w złoto lub srebro. Taka pamiątka będzie nam służyć przez długie lata - jest praktyczna i sentymentalna. Warto również zwrócić uwagę na wyroby z lawy i z pereł.
Mimo słońca i pięknych plaż wciąż nie ma tłumów turystów. To jedna z ostatnich tak wyjątkowych wysp w Europie
W świecie zdominowanym przez masową turystykę wciąż istnieją miejsca, które potrafią oprzeć się komercji. Na tej małej śródziemnomorskiej wyspie nie ma tłumów, głośnych kurortów ani pośpiechu. Jesienią wciąż panuje tu dobra pogoda na słoneczny odpoczynek.
Choć większość hiszpańskich wysp od dawna tętni rytmem masowej turystyki, wciąż można znaleźć miejsca, które zachowały spokój i kameralny urok. Jednym z nich jest niewielka wyspa na Morzu Śródziemnym, gdzie życie płynie niespiesznie, a po wąskich uliczkach częściej niż ludzie przechadzają się koty. To wyjątkowy zakątek Hiszpanii, wolny od zgiełku, w którym wciąż można poczuć atmosferę prostego nadmorskiego życia. Historia najmniejszej zamieszkanej wyspy Hiszpanii Położona u wybrzeży Alicante niewielka wyspa Nueva Tabarca ma zaledwie 1,8 kilometra długości i nieco ponad 400 metrów szerokości. To najmniejsza zamieszkana wyspa Hiszpanii – jej stała populacja liczy około 50 osób, choć w sezonie letnim liczba ta potrafi wzrosnąć kilkukrotnie. Skromne rozmiary rekompensuje bogatą historią i niepowtarzalnym charakterem. Choć administracyjnie należy do Alicante, jej położenie na Morzu Śródziemnym pozwoliło zachować wyjątkową tożsamość i spokojny rytm życia. W przeciwieństwie do zatłoczonego Costa Blanca Tabarca oparła się masowej turystyce i zachowała niemal nienaruszony krajobraz – kamienne uliczki, niską zabudowę i ciszę przerywaną jedynie odgłosami morza. Dzieje wyspy sięgają XVIII wieku i niezwykłej historii uchodźców z północnoafrykańskiej Tabarki. W 1741 roku wojska beja Tunisu zajęły tamtejszą osadę genueńskich handlarzy koralowcem, zmuszając wielu mieszkańców do ucieczki. Hiszpański król zaoferował im schronienie na bezludnej wówczas Illa Plana, która wkrótce otrzymała nową nazwę – Nueva Tabarca – na pamiątkę utraconego domu. Osada została zaplanowana według zasad oświeceniowego urbanizmu: ulice krzyżowały się pod kątem prostym, a solidne mury miały chronić mieszkańców przed piratami. Do dziś zachował się ten charakterystyczny układ oraz surowe piękno dawnej zabudowy. Choć część Tabarkianów osiedliła się także na Sardynii, to właśnie hiszpańska Tabarca pozostała symbolem ich historii i miejscem, w którym czas płynie wolniej. Wyspa Tabarca – raj dla turystów, wyzwanie dla mieszkańców Turystyka stanowi podstawę gospodarki Tabarki, lecz jej charakter pozostaje sezonowy. Choć klimat sprzyja odwiedzinom przez cały rok, większość turystów przybywa tu jedynie latem, i to najczęściej na jeden dzień. Około 20 niewielkich rodzinnych firm obsługuje wówczas setki osób dziennie, jednak wraz z końcem wakacji wyspa niemal pustoszeje. Jak w rozmowie z CNN wyjaśniła María del Mar Valera, restauratorka i prezes stowarzyszenia APEHA z Alicante, „zimą nikt tu nie przyjeżdża”. Szacuje się, że 80–90% odwiedzających stanowią turyści zagraniczni, głównie z Europy Północnej. Gdy sezon się kończy, ulice pustoszeją, a ciszę przerywa jedynie szum fal i odgłosy kotów, których (według badań z 2023 roku) jest tu dwukrotnie więcej niż mieszkańców. Latem sytuacja diametralnie się zmienia. W szczycie sezonu liczba przyjezdnych sięga nawet 10 tys. dziennie, co stanowi ogromne obciążenie dla niewielkiej infrastruktury. Po ich wyjeździe na wyspie pozostają jedynie stali mieszkańcy, którzy zmagają się z innymi problemami. Otóż zimą drastycznie maleje liczba kursujących promów, co utrudnia codzienne życie. – Zimą normalne życie staje się prawie niemożliwe, gdyż trudno dotrzeć na stały ląd i wrócić tego samego dnia – wyznała Carmen Martí, przewodnicząca lokalnego stowarzyszenia mieszkańców. Właśnie dlatego część starszych osób decyduje się opuścić wyspę, aby mieć łatwiejszy dostęp do opieki medycznej i usług publicznych. Równocześnie władze Alicante starają się znaleźć równowagę między ochroną dziedzictwa a potrzebami lokalnej społeczności. W maju 2025 roku wprowadzono przepisy mające chronić historyczną zabudowę Tabarki, w tym ufortyfikowaną wieżę w niezamieszkanej części wyspy. – Naszym celem jest zachowanie unikalnych elementów architektury i znalezienie nowych funkcji dla zabytkowych budynków – podkreślił José Manuel Pérez, dyrektor ds. dziedzictwa miejskiego w Alicante. Dziś z murów fortu można dostrzec na horyzoncie wieżowce Alicante – symbol kontrastu między masową turystyką a wyspą, która wciąż zachowuje autentyczny rytm życia. Źródło: CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gniazda orłosępów jak kapsuły czasu. Wśród artefaktów sandał sprzed wieków
Średniowieczny sandał, fragment procy i bełt kuszy – to nie inwentarz muzeum, ale zawartość gniazda orłosępa. Naukowcy odkryli, że ptaki te od wieków znoszą do gniazd przedmioty stworzone przez człowieka. Dzięki temu badacze mogli sięgnąć w przeszłość, nie używając łopaty. Zamiast tego zbadali ptasie „archiwa”. Co jeszcze odkryli?
Archeologów z reguły kojarzymy z wykopaliskami. Chociaż coraz częściej sięgają po cyfrowe i nieinwazyjne metody. Bardzo często można pozyskać mnóstwo informacji nawet bez wbicia łopaty w ziemię. Ale to, co zrobił właśnie interdyscyplinarny zespół badaczy, nie miało chyba precedensu w historii światowej archeologii. Naukowcy przebadali kilkanaście starych gniazd orłosępów (Gypaetus barbatus) w południowej Hiszpanii. Wykonali w nich „mikrowykopaliska”. Co udało się ustalić? Gniazdo jak muzeum Orłosęp buduje gniazda w dobrze osłoniętych jaskiniach i schroniskach skalnych. Do ich budowy zwierzęta te transportują nie tylko gałęzie czy trawę, ale – jak się okazuje – również liczne przedmioty wykonane ręką człowieka. Grupa hiszpańskich naukowców postanowiła przeprowadzić wnikliwe analizy tych obiektów. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „Ecology”. W czasie takich badań „wykopaliskowych” pozyskali blisko 2500 elementów, z czego blisko 230 przedmiotów tworzących gniazda było pochodzenia antropogenicznego. Gniazda badano warstwa po warstwie – tak, jak się dzieje w czasie typowych badań wykopaliskowych. Dzięki temu można było określić względny wiek znajdowanych przedmiotów. Co odkryto w gnieździe? Wśród najciekawszych zabytków znalezionych w gniazdach było: 129 fragmentów tkanin, 72 pozostałości skórzanych, część procy, kompletny sandał wykonany z trawy, bełt kuszy. W przypadku sandała wykonano datowanie metodą radiowęglową. Okazało się, że około 670 lat, a zatem pochodzi z czasów średniowiecza. Wydatowano też fragment plecionki, być może kosza. Ten ma około 150 lat. Nie udało się określić wieku bełtu kuszy. Naukowcy przypuszczają, że mógł on trafić do gniazda wraz ze zdobyczą orłosępa – mogło być to niewielkie zwierzę kopytne. Gniazda – nie tylko „muzea” Analiza składu gniazd nie jest tylko ciekawostką. Dostarcza informacji o środowisku naturalnym, diecie orłosępów na przestrzeni stuleci oraz zmianach w ekosystemie. Z kolei artefakty antropogeniczne, które stanowiły 9% wszystkich pozyskanych szczątków, są cennym źródłem dla nauk humanistycznych i dają wgląd w życie człowieka. Przedmioty takie jak sandały agobías (datowane na XIII wiek), liny, fragmenty koszyków, uprzęże dla koni i proce z trawy esparto świadczą o stosowaniu włókien roślinnych w regionie śródziemnomorskim Półwyspu Iberyjskiego przez setki lat, począwszy od końca epoki lodowcowej. Źródło: Ecology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.