National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-10T07:46:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
items: Królewna, która wywołała skandal i zmieniła Dolny Śląsk. Jej dzieła przetrwały pokolenia
items: Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
items: Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
items: Co naprawdę wydarzyło się w 1670 roku? Pięć zdarzeń, które działy się podczas trwania słynnego serialu
items: Ten człowiek trząsł państwem Piastów! Sieciech, czyli czarny charakter polskiego średniowiecza
items: Kolejne odkrycia w centrum Warszawy. Zabytki pozwalają się dowiedzieć, jak kiedyś wyglądało to miejsce
items: Brudni i śmierdzący? Tak naprawdę dbano o higienę w średniowiecznej Polsce
items: Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
items: Piwo było napojem polskich królów. Jedna beczka doprowadziła nawet do wojny
items: Jedna z największych dram polskiego średniowiecza. Jagiełło zobaczył przyszłą żonę i wpadł w gniew
items: Mniej znane kulisy życia polskich królowych. Wychowywano je na „anioły”, rządziły twardą ręką
items: Korony Jagiellonów na wyjątkowej wystawie. Jedna zdradza zagadkę zielonej czaszki
items: Ten polski zamek posiadał niemal sto pokojów. Był perłą, która obróciła się w ruinę
items: Wielka Lechia a nauka. Jak rozmawiać ze zwolennikami alternatywnych koncepcji?
items: Król zobaczył narzeczoną i wpadł w gniew. Tak wyglądały średniowieczne małżeństwa dynastyczne
items: Kto ukradł polskie insygnia koronacyjne z grobu Kazimierza Wielkiego? Historia jak z kryminału
items: Piękna i młoda w wieku 72 lat? Niezwykła historia eliksiru, który rozsławił polską władczynię
items: Przepowiedzieli śmierć króla, szukali zaginionych rycerzy. Niezwykłe sekrety astrologów Jagiellonów
items: Bezpłodność oznaczała w średniowieczu wyrok? Mroczne sekrety i niewyjaśnione zgony na polskim dworze
items: Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
items: „Siedlisko szatana”. Dlaczego średniowieczni kronikarze nienawidzili silnych kobiet?
items: Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
items: Średniowiecze nie było piekłem kobiet. Historyczka obala utarte mity o bezwolnych niewiastach
items: Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?

Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
type: item
date: 2026-08-10T07:45:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Krzywousty to jeden z najbardziej wyrazistych, ale i tragicznych władców w historii Polski. Choć panował ponad 30 lat, odniósł spektakularne sukcesy i przyłączył Pomorze, w powszechnej świadomości kojarzony jest z testamentem, który zapoczątkował dwustuletnie rozbicie dzielnicowe. O mrocznych kulisach jego życia, brutalnej walce o władzę oraz tajemnicach piastowskiego dworu rozmawia z redaktorem naczelnym National Geographic Polska, Łukaszem Załuskim, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: Oto przewodnik po faktach, mitach i sekrety panowania księcia, którego porywcze decyzje zmieniły losy średniowiecznej Polski. Dlaczego Bolesława III kojarzymy głównie z testamentem? Zapytany na ulicy przechodzień o Bolesława Krzywoustego najpewniej odpowie: testament i rozbicie dzielnicowe. To historyczny paradoks, ponieważ książę prowadził wygrane wojny z Cesarską Rzeszą, Czechami i Rusią, a jego dwór był prężnym ośrodkiem politycznym Europy Środkowej. Dlaczego więc zapamiętaliśmy go głównie ze statutu, którego oryginalnego dokumentu nawet nie znamy? – Ten testament zmienił wszystko. To nie prawda, że do tej pory nie dzielono państw – to była normalna sytuacja w Czechach, na Rusi czy w Niemczech. Tyle tylko, że Bolesław Krzywousty zmienił dotychczasowe zasady i ustalił słynną zasadę senioratu, według której dziedziczy zawsze najstarszy z rodu Piastów. Fakt, że miał aż pięciu synów i wprowadził ten podział, rozpoczął całkowicie nowy rozdział. Krzywousty raczej nie spodziewał się, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Próba zabezpieczenia spójności państwa zawiodła przez czynnik ludzki – ambicje braci doprowadziły do bratobójczych walk i rozbicia dzielnicowego trwającego niemal dwieście lat. Więcej o kulisach powstawania państwowości przeczytasz w tekście o tym, jak Piastowie stworzyli zbiór skłóconych księstw. Krzywa gęba i trudne dzieciństwo. Skąd wziął się słynny przydomek? W XIX-wiecznej historiografii pojawiały się hipotezy, że przydomek Krzywousty oznaczał krzywoprzysięzcę, czyli kogoś, kto łatwo łamał składane obietnice. Prof. Czwojdrak odrzuca jednak ten mit – łamanie sojuszy było wówczas chlebem powszednim polityki. Prawdziwa przyczyna deformacji twarzy mogła leżeć w medycynie. Analizy szczątków przypisywanych Bolesławowi (odnalezionych w katedrze płockiej) wykazały zwyrodnienie kłykcia żuchwy. – To deformacja nabyta w drodze prenatalnej lub podczas porodu. Judyta Czeska, matka Bolesława, zmarła wkrótce po porodzie w grudniu …

krzywousty13x2-ee1a17b.jpg
width: 1280
height: 853

Królewna, która wywołała skandal i zmieniła Dolny Śląsk. Jej dzieła przetrwały pokolenia
type: item
date: 2026-08-08T08:02:20.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: dolny śląsk
subject: historia polski
subject: holandia
subject: niemcy
description: Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne von Nassau-Oranien, na kartach historii znana jako Marianna Orańska, została odrzucona przez konserwatywny pruski dwór z powodu potężnego skandalu obyczajowego. Swoją osobistą tragedię i społeczny ostracyzm zdołała jednak przekuć w niezwykły sukces gospodarczy. Zamiast usunąć się w cień, jak oczekiwała tego ówczesna socjeta, postanowiła wziąć los we własne ręce, stając się jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii rozwoju Dolnego Śląska, a w szczególności ziemi kłodzkiej i ząbkowickiej.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Złota klatka pruskiego dworu Skandal, rozwód i banicja Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim Śmierć Marianny Orańskiej Romantyczna buntowniczka, sprawna administratorka, pionierka industrializacji i wielka filantropka – każde z tych określeń niezwykle trafnie opisuje Mariannę Orańską. Nic dziwnego, że wśród poddanych zyskała przydomek „Dobra Pani”, a pamięć o niej wciąż jest żywa na Dolnym Śląsku. Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Marianna Orańska urodziła się 9 maja 1810 roku w Berlinie. Była niderlandzką królewną z dynastii Oranje-Nassau, najmłodszą córką namiestnika (a od 1815 roku pierwszego króla Niderlandów) Wilhelma I Orańskiego i jego pierwszej żony, Fryderyki Luizy Pruskiej, córki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. W momencie narodzin Marianny, jej rodzice przebywali w Królestwie Prus, de facto jako uchodźcy polityczni. Zostali wygnani ze swoich włości przez wojska Napoleona Bonapartego. Dziadek Marianny, Wilhelm V, utraciwszy władzę namiestnika Niderlandów, zmarł na wygnaniu w Brunszwiku, a ojciec tułał się po pruskiej ojczyźnie swojej żony, zanim ostatecznie osiadł w Berlinie. To właśnie z powodu tej wojennej tułaczki i utraty zachodnich majątków rodzina królewska zaczęła poszukiwać nowych form zabezpieczenia kapitału na spokojniejszym wschodzie, kupując rozległe dobra w Wielkopolsce i na Śląsku. W 1810 roku, na fali sekularyzacji zakonów w Prusach, Fryderyka Luiza Pruska nabyła majątki w Henrykowie, Lubiążu i Kamieńcu Ząbkowickim. Złota klatka pruskiego dworu Zanim Marianna przeistoczyła się w niezależną administratorkę i inwestorkę, padła „ofiarą” dynastycznych targów. W 1828 roku zaręczyła się z Gustawem Wazą, szwedzkim księciem na wygnaniu. Jak wskazują przekazy historyczne, młoda kobieta darzyła go głębokim uczuciem. Jednak w XIX-wiecznej rzeczywistości osobiste pragnienia arystokracji nie miały szans w starciu z dyplomatyczną kalkulacją. Szwedzki król Karol XIV Jan kategorycznie sprzeciwił się …

Marianna-Oranska-958ac4e.jpg
width: 1173
height: 781

Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
type: item
date: 2026-08-07T09:10:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Gdyby nie tajemniczy kronikarz przybyły na dwór Piastów, nasza wiedza o przełomie XI i XII wieku byłaby zaledwie zbiorem pojedynczych dat. Gall Anonim pozostawił dzieło fundamentalne, ale i głęboko stronnicze. Czy najstarsza polska kronika była w rzeczywistości majstersztykiem politycznej propagandy napisanej na zamówienie?
encoded: Kanon historii Polski XI i XII wieku zawdzięczamy jednej postaci – bezimiennemu mnichowi, którego od wieków nazywamy Gallem Anonimem. Tworzący na dworze Piastów kronikarz nie spisywał jednak obiektywnej kroniki wypadków. Każde słowo, każda przemilczana historia i każdy opisany bohater służyły konkretnemu celowi: legitymizacji władzy Bolesława Krzywoustego po krwawej walce z ojcem i bratem Zbigniewem. Subiektywizm kronikarza: Dlaczego nie ma obiektywnej historii średniowiecza? Współcześni historycy nie mają wątpliwości – źródła narracyjne z epoki średniowiecza zawsze były nacechowane emocjonalnie i politycznie. Anonimowy kronikarz pisał pod okiem mecenasów, do których należał kanclerz Michał z rodu Awdańców. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia, jak należy czytać najstarsze polskie źródło pisane: „Nie ma kronikarza obiektywnego, każdy kronikarz jest subiektywny. Dla Galla Anonima Bolesław Krzywousty był postacią numer jeden. Wszyscy Bolesławowie opisani w kronice – Chrobry i Śmiały – mieli stanowić dla niego wzór. Gall eksponował ich wszystkie pozytywne cechy” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Większym zaufaniem mediewiści darzą wprawdzie Galla niż piszącego niemal stulecie później Wincentego Kadłubka, jednak bezkrytyczne przyjmowanie jego relacji prowadzi do wypaczenia obrazu wielu postaci historycznych. Wymazane sukcesy Hermana: Jak stworzyć wizerunek słabego monarchy? Najlepszym przykładem kronikarskiej manipulacji jest wizerunek Władysława I Hermana. W tekstach Galla Anonima książę ten jawi się jako postać pozbawiona ambicji, schorowana i całkowicie zdominowana przez palatyna Sieciecha. Tymczasem badania pokazują, że Herman prowadził wyrafinowaną politykę zagraniczną i przez dekady utrzymał się przy władzy. Dlaczego zatem Gall Anonim tak surowo ocenił ojca swojego patrona? Jak tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak, wynikało to z politycznej konstrukcji całego utworu: „Tych pozytywnych cech nie m…

ng43x2-32b130c.jpg
width: 1280
height: 853

Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
type: item
date: 2026-08-06T05:15:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: płock
subject: średniowiecze
description: Choć szkolne podręczniki utrwaliły obraz Krakowa jako jedynej historycznej stolicy po czasach Kazimierza Odnowiciela, przełom XI i XII wieku przyniósł zaskakujący zwrot. Główne serce państwa Piastów zabiło na Mazowszu. Jak wyglądała dyplomatyczna gra na szczytach władzy, gdy polscy monarchowie musieli odnaleźć się w gigantycznym konflikcie papieża z cesarzem?
encoded: Polska w XI wieku była miejscem niespokojnym, dynamicznym i narażonym na ciągłe przewroty polityczne. Zaledwie kilkadziesiąt lat po kryzysie reakcji pogańskiej i najdzie czeskiego księcia Brzetysława, polscy monarchowie stanęli przed koniecznością prowadzenia wielokierunkowej polityki międzynarodowej. Gdy po wygnaniu Bolesława Śmiałego władzę objął Władysław I Herman, ośrodek ciężkości państwa przeniósł się do Płocka, czyniąc z Mazowsza centrum geopolityczne regnum. Stolica tam, gdzie książę: Dlaczego to Płock stał się sercem królestwa? Pojęcie stolicy państwa w XI wieku różniło się znacząco od dzisiejszego rozumienia tego słowa. Choć odnowiciel dynastii przenosił aparat władzy z zniszczonej Wielkopolski do Małopolski, w praktyce monarchia funkcjonowała w modelu dworu objazdowego. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia specyfikę ówczesnego ustroju i wyjątkową rolę Płocka jako stolicy Polski: „Stolica jest tam, gdzie jest główny książę. Władysław Herman, który dostał Mazowsze, bardzo ten Płock lubił i najczęściej w nim przebywał. Podobał mu się ten pobyt i piękny widok z siedziby w Płocku. W pewnym momencie ten środek ciężkości na pewno przesunął się na Mazowsze” — wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. W przeciwieństwie do naszych sąsiadów Czechów, u których życie polityczne od zarania skupiało się niemal wyłącznie wokół Pragi, dzieje Polski kształtowały się w wielu ośrodkach regionalnych. Mazowiecki Płock za panowania Hermana stał się nie tylko rezydencją władcy, ale także miejscem podejmowania kluczowych decyzji dyplomatycznych. Geopolityczny miszmasz: Od sojuszu z papieżem po układ z cesarzem Druga połowa XI wieku to okres gigantycznego sporu o inwestyturę, który wstrząsnął całą chrześcijańską Europą. Polscy władcy potrafili niezwykle elastycznie reagować na zachodzące zmiany polityczne na kontynencie, dążąc do jak największych korzyści dla własnej dynastii. Przejście od pro-papieskiej polityki Bol…

NG1hist3x2-1813d95.jpg
width: 1280
height: 853

Co naprawdę wydarzyło się w 1670 roku? Pięć zdarzeń, które działy się podczas trwania słynnego serialu
type: item
date: 2026-08-05T07:55:26.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: serial
description: Już 5-tego sierpnia zadebiutuje trzeci sezon serialu „1670”. Na naszych ekranach mieszkańcy Adamczychy ponownie zmagać się będą z realiami XVII-wiecznej Rzeczpospolitej. Co w rzeczywistości światu i Polsce przyniosło tamto stulecie?
encoded: Zwiastun trzeciego sezonu uwielbianego przez widzów serialu „1670” zapowiada kolejne niespodziewane zwroty akcji. Najsłynniejszy Jan Paweł w historii Polski daje w nim wyraz swoim „kosmicznym” ambicjom, podczas gdy reszta dworu zmaga się z tzw. chorobą poszlachecką. Czy w rzeczywistości tytułowy rok 1670 również obfitował w tak zawiłe i burzliwe wydarzenia? Przedstawiamy 5 najważniejszych i najciekawszych wydarzeń, które miały wtedy miejsce na ziemiach Polski. Ślub najsłabszego króla Rok 1670 przyniósł zmiany wewnątrz panującej wówczas rodziny królewskiej. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który po latach rządów dynastii Wazów został wybrany na zasadach elekcji na władcę Rzeczypospolitej Obojga Narodów, poślubił córkę cesarza Ferdynanda III, Eleonorę Habsburg. Ślub odbył się na Jasnej Górze, która raptem 15 lat wcześniej odparła ataki Szwedów w trakcie potopu. Po ślubie odbyły się uroczystości weselne w pałacu w Kruszynie. Małżeństwo zawarte w Częstochowie miało jednak tragiczny finał. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który ze względu na swoją uległość wobec szlachty (co zresztą dobitnie pokazuje serial) przez wielu historyków uznawany jest za najsłabszego polskiego króla, zmarł przedwcześnie na wrzody żołądka zaledwie trzy lata później, w 1673 roku. Związek pozostał bezdzietny, a Eleonora opuściła Polskę i po kilku latach wyszła za mąż za austriackiego księcia Karola V Lotaryńskiego. Sejmowa zawierucha Wybór mało popularnego Wiśniowieckiego nie wszystkim magnatom przypadł do gustu. Wyborowi kandydata z Rusi sprzeciwiali się szczególnie prymas Mikołaj Prażmowski oraz hetman wielki koronny Jan Sobieski, który objął władzę po zmarłym w 1673 roku królu. Dwójka ta wolała na tronie francuskiego kandydata, księcia Charles'a-Parisa d'Orléans-Longueville. Polityczne przepychanki wokół władzy zdominowały kwietniowy sejm nadzwyczajny odbywający się w Warszawie. Obrady, które z początku miały skupić się na zabezpieczeniu uchodźców z Ukrainy, na której terenach trwała wówczas …

FABRIC-KOLAZ-32-44-27cdee2.jpg
width: 2813
height: 1875

Ten człowiek trząsł państwem Piastów! Sieciech, czyli czarny charakter polskiego średniowiecza
type: item
date: 2026-08-03T13:49:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Bił własną monetę, obsadzał najważniejsze urzędy, wyganiał książąt i romansował z księżną. Choć nie nosił korony, przez kilkanaście lat to on był faktycznym władcą Polski. Kim naprawdę był palatyn Sieciech – genialnym mężem stanu i sprawnym politykiem, czy bezwzględnym cynikiem, który doprowadził państwo Piastów na skraj przepaści?
encoded: Spis treści: Kim był palatyn Sieciech i jak zdobył absolutną władzę na dworze Hermana? Własna moneta i polityczne zbrodnie. Do czego zdolny był palatyn Sieciech? Bunt młodzieży i spisek. Jak doszło do upadku wszechpotężnego palatyna? Czarny PR w kronikach. Czy możemy wierzyć Gallowi Anonimowi? Posłuchaj całej rozmowy o palatynie Sieciechu i Władysławie Hermanie W powszechnej świadomości historycznej XI-wieczna Polska kojarzy się z potęgą Bolesława Chrobrego lub dramatycznym konfliktem Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem. Jednak gdy po wygnaniu Śmiałego władzę w Krakowie objął jego młodszy brat Władysław I Herman, ster rządów przejęła postać absolutnie wyjątkowa. Palatyn Sieciech stał się najpotężniejszym człowiekiem w kraju, a jego rola do dziś wywołuje gorące dyskusje wśród mediewistów. Kim był palatyn Sieciech i jak zdobył absolutną władzę na dworze Hermana? Urząd palatyna (zwanego po polsku wojewodą) w XI wieku różnił się diametralnie od swojej późniejszej formy. Palatyn był prawą i lewą ręką księcia, zarządzał dworem i skarbem oraz dowodził wyprawami wojennymi. W rozmowie z redaktorem naczelnym National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, porównuje tę rolę do współczesnych realiów politycznych. – Wojewoda czy palatyn w XI wieku to był człowiek praktycznie do wszystkiego. Prowadził wyprawy wojskowe, zarządzał dworem. Był – używając dzisiejszej nomenklatury – odpowiednikiem współczesnego premiera – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Według badań prof. Janusza Kurtyki, Sieciech wywodził się z potężnego rodu Toporczyków, z którego w późniejszych wiekach wyrosły tak wpływowe rody magnackie jak Tęczyńscy z zamku Tęczyn. Jego błyskotliwa kariera rozpoczęła się prawdopodobnie u boku Bolesława Śmiałego, jednak to u boku schorowanego i ugodowego Władysława Hermana palatyn osiągnął szczyt wpływów. Sam Herman uchodził za władcę słabego, cierpiącego na bezwład nóg i stroniącego od pola bitwy. Jak zauważa prof. Czwojdrak: „Włady…

NGhist3x2-40dd0ba.jpg
width: 1280
height: 853

Kolejne odkrycia w centrum Warszawy. Zabytki pozwalają się dowiedzieć, jak kiedyś wyglądało to miejsce
type: item
date: 2026-08-03T05:54:50.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia polski
subject: pałace
subject: warszawa
subject: wykopaliska
description: Trwają letnie prace archeologiczne w okolicy Pałacu Saskiego w Warszawie. Odnalezienie tzw. zabytków ruchomych – takich jak fragmenty dawnych naczyń, detale architektoniczne czy przedmioty codziennego użytku – pozwala naukowcom poznać historię tego miejsca. Wraz z odsłanianymi fundamentami znaleziska te stanowią kluczowe wsparcie w nadchodzącej odbudowie pałacowego kompleksu.
encoded: Prawdziwa sensacja archeologiczna miała miejsce na współczesnym placu Piłsudskiego w maju tego roku. Podczas prac na terenie dawnego Pałacu Brühla na samym środku dziedzińca natrafiono na różę wiatrów zaprojektowaną przez słynnego XX-wiecznego architekta Bohdana Pniewskiego. W tym samym rejonie prowadzone są obecne wykopaliska, których efekty pozwalają precyzyjnie odtworzyć dawny kształt całego kompleksu Pałacu Saskiego. W poszukiwaniu architektonicznych nieścisłości Praca archeologów przy wykopaliskach Pałacu Saskiego podzielona jest na dwa okresy: zimowy oraz letni. W trakcie tego pierwszego badacze prowadzą pogłębione kwerendy archiwalne w poszukiwaniu źródeł mówiących o kształcie obiektu wybudowanego w XVI wieku. Lato to czas praktycznej weryfikacji teorii – archeolodzy schodzą pod powierzchnię, by na podstawie odnalezionych artefaktów porównać zawartość dokumentów z rzeczywistością. Ostatecznym celem wykopalisk jest bowiem nie tylko wzbogacenie zbiorów archeologicznych, ale również wierne odwzorowanie kompleksu zniszczonego w trakcie II wojny światowej. W sezonie 2026 przebadano już ponad połowę z zaplanowanego terenu. Badania pod stałym nadzorem saperskim obejmują po raz pierwszy od II wojny światowej m.in. dziedziniec Pałacu Brühla, południową oficynę, fragment korpusu głównego, pawilon MSZ oraz Ogród Becka. Błąd w archiwalnych planach Pierwsze nieścisłości przyniosło odkrycie u zbiegu ulic Wierzbowej i Fredry. W wyniku pomiarów zachowanych fundamentów badaczom udało się dowieść, że elewacja stojącego tam niegdyś budynku była o prawie metr dłuższa, niż wskazywały archiwalia. Odkrycie to wymusiło aktualizację cyfrowego modelu całej inwestycji, według którego obiekt będzie w przyszłości odbudowywany. Wiele odkryć dotyczyło również Pałacu Brühla – rokokowego obiektu wzniesionego w XVII wieku na zlecenie Jerzego Ossolińskiego. Znaleziono tam relikty dawnych garaży i infrastruktury Ministerstwa Spraw Zagranicznych, w tym kanały do obsługi aut z metalowymi drabinka…

FABRIC-KOLAZ-32-41-f6c2137.jpg
width: 2813
height: 1875

Brudni i śmierdzący? Tak naprawdę dbano o higienę w średniowiecznej Polsce
type: item
date: 2026-08-02T09:29:02.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: higiena
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Średniowiecze często przedstawia się jako epokę brudu, przykrych zapachów i ludzi unikających wody. Ten obraz jest jednak mocno uproszczony. Mieszkańcy średniowiecznych miast korzystali z łaźni, myli ręce, prali ubrania i stosowali rozmaite środki do pielęgnacji ciała.
encoded: Spis treści: Czy ludzie w średniowieczu naprawdę unikali kąpieli? Władysław Jagiełło chętnie korzystał z łaźni Krwawa łaźnia w Gąsawie Czy królowa Jadwiga leczyła bezpłodność w Busku? Jak dbano o urodę i świeży oddech? Średniowiecze nie było epoką powszechnego brudu Nie oznacza to oczywiście, że średniowieczne standardy higieniczne odpowiadały dzisiejszym. Brak kanalizacji i bieżącej wody sprzyjał chorobom, a warunki życia zależały od zamożności, miejsca zamieszkania i pozycji społecznej. Nieprawdziwe jest jednak przekonanie, że w średniowieczu ludzie niemal w ogóle się nie myli. Czy ludzie w średniowieczu naprawdę unikali kąpieli? Niektórzy chrześcijańscy asceci rzeczywiście traktowali rezygnację z wygód i pielęgnacji ciała jako przejaw pobożności. Ze św. Hieronimem wiąże się często przytaczane stwierdzenie, że ten, kogo oczyścił chrzest, nie potrzebuje kolejnej kąpieli. Nie był to jednak powszechnie obowiązujący zakaz mycia, lecz element ascetycznego podejścia do cielesności. W klasztorach obmywano się, a mycie rąk przed posiłkami należało do podstawowych zasad. Kąpiel mogła budzić zastrzeżenia, gdy łączono ją z nadmierną troską o wygląd, przyjemnością albo rozwiązłością. Jednak sama higiena nie była przez Kościół jednolicie potępiana. Szczególnie ważną rolę odgrywały łaźnie publiczne i prywatne. Na ziemiach słowiańskich znano również łaźnie parowe. Korzystano z gorącej wody, pary, ługu oraz roślin o właściwościach myjących. Z czasem coraz szerzej stosowano także mydło. Do kąpieli dodawano zioła i płatki kwiatów, które poprawiały jej zapach. Należy jednak pamiętać, że dla wielu mieszkańców wsi i uboższych części miast pełna kąpiel była znacznie trudniej dostępna niż dla członków dworu czy zamożnych mieszczan. Władysław Jagiełło chętnie korzystał z łaźni Z zachowanych rachunków dworskich wynika, że Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga regularnie korzystali z łaźni. W księgach odnotowywano wydatki na ręczniki, mydło i obsługę kąpieli. Jagiełło miał szczególnie cenić…

higiena-w-sredniowieczu-GettyImages-587774197-fd3d91f.jpg
width: 5184
height: 3456

Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
type: item
date: 2026-07-22T07:25:08.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: litwa
subject: średniowiecze
description: Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa.
encoded: Spis treści: Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Wojna trzynastoletnia. Największe zwycięstwo Kazimierza Jagiellończyka Jak Kazimierz Jagiellończyk zdobył Malbork? Co Polska zyskała dzięki drugiemu pokojowi toruńskiemu? Przywileje nieszawskie zmieniły ustrój Polski Król, Kościół i pusty skarbiec Ojciec królów. Jak Jagiellonowie zdobywali europejskie trony? Jakie ziemie przyłączono za panowania Kazimierza? Śmierć Kazimierza Jagiellończyka „Klątwa Jagiellończyka” i otwarcie grobu Czy Kazimierz Jagiellończyk był wybitnym królem? Kazimierz IV Jagiellończyk urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie. Był najmłodszym synem Władysława II Jagiełły i jego czwartej żony, Zofii Holszańskiej. Jeszcze jako nastolatek został wielkim księciem litewskim, a po śmierci starszego brata, Władysława III Warneńczyka, sięgnął również po polską koronę. Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa. O tym, jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk, można się dowiedzieć dzięki projektowi National Geographic Polska i Uniwersytetu Śląskiego „Nowy poczet Jagiellonów”. Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Narodziny synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej rzeczywiście stały się źródłem dworskich plotek. Król był znacznie starszy od swojej czwartej żony, a przeciwnicy królowej oskarżali ją o niewierność. Sprawa doprowadziła do dochodzenia na dworze i oczyszczenia Zofii z zarzutów. Nie ma jednak podstaw, aby przedstawiać nieślubne pochodzenie Kazimierza jako prawdopodobny fakt. Dworskie oskarżenia mogły być elementem walki politycznej, w której stawką była przyszłość dopiero powstającej dynastii. Po śmierci Jagiełły tron polski objął starszy…

Kazimierz-Jagiellonczyk-6370e65.jpg
width: 2813
height: 1875

Piwo było napojem polskich królów. Jedna beczka doprowadziła nawet do wojny
type: item
date: 2026-07-18T11:03:35.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: alkohole
subject: historia polski
subject: piwo
subject: średniowiecze
description: Piwo należało do najważniejszych napojów średniowiecznej Polski. Pojawiało się na książęcych ucztach, w klasztorach, karczmach i mieszczańskich domach. Przygotowywano z niego również polewki, a spory o prawo do jego sprzedaży potrafiły doprowadzić do otwartego konfliktu między władzami miasta a Kościołem.
encoded: Piwo warzono na ziemiach polskich na długo przed upowszechnieniem się mocnych alkoholi. Było napojem codziennym, elementem posiłków i ważnym towarem handlowym. Zachowane kroniki i rachunki dworskie pokazują, że cenili je zarówno zwykli mieszkańcy, jak i przedstawiciele dynastii Piastów oraz Jagiellonów. Piwo Piasta i najstarsza polska opowieść o warzeniu Jednym z najstarszych napojów alkoholowych wspomnianych w opowieściach o początkach polskiej państwowości było piwo. Gall Anonim pisał o nim w historii legendarnego Piasta, który przygotował beczułkę dobrze sfermentowanego trunku na postrzyżyny swojego syna. Gdy podczas uroczystości pojawili się tajemniczy wędrowcy, gospodarz poczęstował ich tym, co miał najlepszego. Nie oznacza to oczywiście, że kronikarską opowieść należy traktować jak precyzyjny opis realiów IX wieku. Pokazuje ona jednak, że dla autora piszącego na początku XII stulecia piwo było naturalnym elementem uczty, gościnności i codziennej kultury. Wczesne piwa mogły powstawać z jęczmienia, pszenicy, owsa lub mieszaniny różnych zbóż. Nie zawsze przypominały dzisiejszy, klarowny i mocno nasycony dwutlenkiem węgla napój. Bywały mętne, niskoalkoholowe i przeznaczone do szybkiego spożycia. Chmiel stosowano stopniowo coraz częściej, ale przez długi czas piwo doprawiano również innymi ziołami. Jak warzono piwo w średniowiecznej Polsce? Podstawą produkcji był słód, czyli ziarno poddane kiełkowaniu, a następnie wysuszone i rozdrobnione. Zalewano je wodą, podgrzewano, oddzielano płyn od pozostałości ziarna, a później poddawano fermentacji. Techniki różniły się w zależności od regionu, dostępnych surowców i doświadczenia piwowara. Średniowieczne piwo nie było jednym ściśle określonym napojem, lecz całą grupą trunków o różnej barwie, smaku, gęstości i mocy. Słabsze odmiany pito na co dzień, także do posiłków. Mocniejsze i trwalsze przeznaczano na uczty, sprzedaż w karczmach albo dłuższe przechowywanie. W późniejszych źródłach pojawiają się między innymi piwa jasne,…

piwo-GettyImages-2226484655-c50ccce.jpg
width: 4960
height: 4382

Jedna z największych dram polskiego średniowiecza. Jagiełło zobaczył przyszłą żonę i wpadł w gniew
type: item
date: 2026-07-15T12:10:56.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: królowa
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Kiedy Anna Cylejska przybyła do Polski, aby poślubić Władysława Jagiełłę, król miał zareagować gniewem. Według Jana Długosza nie spodobała mu się uroda przyszłej żony, a odpowiedzialnością za niefortunny wybór obarczył własnych posłów. Mimo to do małżeństwa doszło – w grę wchodziło bowiem nie tylko osobiste upodobanie monarchy, lecz także jego pozycja na polskim tronie.
encoded: Spis treści: Dlaczego Anna Cylejska miała zostać żoną Jagiełły? Jagiełło miał być rozczarowany wyglądem przyszłej żony Dlaczego Jagiełło odłożył ślub z Anną Cylejską? Narodziny Jadwigi miały zakończyć królewski konflikt Małżeństwo, które wzmacniało pozycję Jagiełły Małżeństwa średniowiecznych władców rzadko były sprawą uczuć. Decydowały o nich pochodzenie kandydatki, interesy dynastyczne oraz aktualna sytuacja polityczna. Historia związku Władysława Jagiełły i Anny Cylejskiej pokazuje jednak, że również osobiste preferencje monarchy mogły skomplikować starannie przygotowany plan. Dlaczego Anna Cylejska miała zostać żoną Jagiełły? W lipcu 1400 roku rozpoczęto rozmowy w sprawie małżeństwa Władysława Jagiełły z Anną Cylejską. Wyznaczono również posłów, którzy mieli udać się do położonego w dzisiejszej Słowenii miasta Celje. Poselstwo wyruszyło na przełomie lipca i sierpnia, a na miejscu bez większych problemów zawarto wstępne porozumienie w sprawie mariażu. Polscy wysłannicy wrócili jesienią. Towarzyszyli im posłowie Hermana II Cylejskiego, opiekuna Anny, którzy mieli uzgodnić szczegóły planowanego związku. Układ małżeński zawarto podczas zjazdu w Bieczu 4–5 listopada 1400 roku. Anna była córką hrabiego Wilhelma Cylejskiego i Anny Kazimierzówny, a tym samym wnuczką króla Kazimierza Wielkiego. Jej pochodzenie sprawiało, że stanowiła dla Jagiełły szczególnie atrakcyjną kandydatkę. Związek z potomkinią Piastów mógł bowiem wzmocnić jego pozycję w Królestwie Polskim po śmierci królowej Jadwigi. Jagiełło miał być rozczarowany wyglądem przyszłej żony Anna przybyła do Krakowa 16 lipca 1401 roku. Wówczas pojawił się zasadniczy problem, o którym opowiada Jan Długosz. Według kronikarza Jagiełło nie był zadowolony z wyglądu przyszłej małżonki i natychmiast wypomniał swoim posłom, że rozpoczęli negocjacje, chociaż wcześniej widzieli kandydatkę. Nie wiadomo, czy wysłannicy mogli samodzielnie przerwać rozmowy prowadzone z woli monarchy. Z pewnością mogli jednak po powrocie przedstawi…

Anna-Cylejska-37dde03.jpg
width: 2813
height: 1875

Mniej znane kulisy życia polskich królowych. Wychowywano je na „anioły”, rządziły twardą ręką
type: item
date: 2026-07-11T08:43:17.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowa
subject: średniowiecze
description: Średniowieczny ideał wychowania królewskich córek zakładał niemal klasztorną izolację, naukę haftu, śpiewu i bezwzględne posłuszeństwo. Los sprawił jednak, że to właśnie te nieprzygotowane do realiów polskiej kultury i języka kobiety musiały stawić czoła potężnym magnatom z Krakowa. Odkrywamy kulisy edukacji, skomplikowanych procedur zaręczynowych oraz dynastycznych roszad, które związały losy obcych księżniczek – od wysokiej, jasnowłosej Jadwigi, po osieroconą Annę Cylejską – z koroną Królestwa Polskiego.
encoded: Spis treści: Szok na Wawelu. Polskie królowe nie miały pojęcia, do czego są szykowane Randka w ciemno na Wawelu. Posłowie bezwstydnie oszukiwali królów Ponad 170 cm wzrostu i jasne włosy? Jak naprawdę wyglądała królowa Jadwiga Koronacja Jadwigi na króla Polski. Jak powitano małoletnią Andegawenkę? Śmierć Jadwigi i kryzys na Wawelu. Jagiełło chciał rzucić wszystko i uciekać Polskie królowe późnego średniowiecza nie były szykowane do rządzenia. Wychowywane według surowego ideału virgo angelicata, zamiast polityki poznawały zasady skromności, haftu i śpiewu. Gdy trafiały na Wawel, często nie znały nawet języka swoich poddanych, a z mężem widywały się po raz pierwszy w dniu ślubu. Jak młodziutka Jadwiga Andegaweńska i jej następczynie odnalazły się w świecie twardej wawelskiej dyplomacji? Oto kulisy dynastycznych mariaży, które decydowały o losach polskiej korony. Szok na Wawelu. Polskie królowe nie miały pojęcia, do czego są szykowane Żadna z polskich królowych późnego średniowiecza nie była przewidziana do objęcia tronu w Polsce. Żadnej też nie szykowano do tej roli, nie zapoznawały się więc one z językiem czy kulturą kraju, w którym w rezultacie przyszło im rządzić. Wszystkie niewątpliwie przeszły standardowe, jak na owe czasy, przeszkolenie w dyplomacji, obyciu, konwersacji, nauce haftu i śpiewu – na różnym poziomie, w zależności od planów wobec nich. Ideałem średniowiecznego wychowania królewskich córek było tzw. virgo angelicata. Autorzy pedagogicznych traktatów kładli nacisk przede wszystkim na wychowanie moralne – religijność, pokorę, umiarkowanie, skromność, powściągliwość w mowie i oczywiście dziewictwo. Aby przyszła władczyni nie zajmowała się rzeczami zbędnymi, dawano jej opiekunkę, która czuwała nad nią cały czas i jeśli potrafiła czytać, kształciła ją w śpiewie i dostojnym zachowaniu, zajmując jej w ten sposób cały dzień. Można się domyślać, że mniej nacisku położono na wychowanie i przygotowanie do objęcia rządów w przypadku Anny Cylejskiej i Zofii Holsza…

Jadwiga-i-Jagiello-d796a9e.png
width: 2752
height: 1536

Korony Jagiellonów na wyjątkowej wystawie. Jedna zdradza zagadkę zielonej czaszki
type: item
date: 2026-07-08T06:51:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: litwa
subject: wilno
description: To prawdziwa gratka dla pasjonatów polskiej historii. Od najbliższego czwartku (9 lipca) w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie można zobaczyć trzy królewskie korony. Jedna z nich należała do Aleksandra Jagiellończyka – jedynego polskiego króla pochowanego na Litwie. Odkryto ją w sekretnej skrytce zaledwie dwa lata temu. To pierwsza okazja, by zobaczyć ją na żywo. I zrozumieć, dlaczego czaszka tego władcy jest zielonkawa.
encoded: Znalezisko korony Aleksandra Jagiellończyka (1461–1506) w podziemiach bazyliki archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie ogłoszono w styczniu 2025 roku. Ale w skrytce było więcej cennych zabytków. Wśród nich dwie inne korony. Jedna należała do Elżbiety Habsburżanki, a druga do Barbary Radziwiłłówny. Obie były żonami króla Zygmunta Augusta. Artefakty trafiły do pracowni konserwatorskiej. Już w lipcu będzie można je obejrzeć na żywo w Wilnie. Królewska nekropolia pod katedrą Korony odkryto kilka lat temu w specjalnej skrytce w kryptach świątyni, którą przygotowano w 1939 roku po wybuchu II wojny światowej. Później wiedza o tej lokalizacji została zapomniana. – Przechodziłam obok tego miejsca pewnie z 5 tysięcy razy i nawet się przy nim nie zatrzymałam – mówi Alina Pavasarytė, która jest kierowniczką podziemi Katedry Wileńskiej. Skrytka znajdowała się w korytarzu, tuż za pompą służącą do odwadniania podziemi katedry. W ocenie Aliny Pavasarytė jest to zaskakujące, że ktoś, kto montował to urządzenie nie zwrócił uwagi na zamurowaną skrytkę, bo fragment ściany, który ją maskował wyraźnie się odróżniał. Być może nie chciano jej ujawnić w czasach sowieckiej okupacji. Szczątki osób, do których należało wyposażenie skrytki, znajdowały się nieopodal w kryptach. Te precjoza były ich wyposażeniem na ostatnią drogę. Zielona czaszka króla Aleksandra Jagiellończyka Czy korony królewskie kojarzą się wam ze złotem? Słusznie, ale nie do końca. Królowie mieli kilka koron. Jednej używano do koronacji, innej w czasie pełnienia oficjalnych funkcji – na przykład podczas przyjmowania hołdów, a innych w czasie podróży. Były też korony grobowe, które władcy otrzymywali na ostatnią drogę. W przypadku Aleksandra Jagiellończyka mowa właśnie o koronie grobowej. Wykonano ją nie ze złota czy srebra, ale z pozłacanej miedzi. 500 lat temu wyglądała zupełnie jak złota. Ale wraz z upływem czasu złoto zaczęło się łuszczyć. Natomiast utleniająca się miedź weszła w reakcję z ciałem…

koronaaleksander-14fcb3b.jpg
width: 1575
height: 1050

Ten polski zamek posiadał niemal sto pokojów. Był perłą, która obróciła się w ruinę
type: item
date: 2026-07-06T08:59:52.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: historia polski
subject: Lubelskie
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
description: W czasach swojej największej świetności zamek w Janowcu posiadał niemal sto pokojów, a jego luksusowych wnętrz nie powstydziłby się sam król. Choć ta architektoniczna perła ostatecznie obróciła się w ruinę, do dziś pozostaje jedną z z głównych atrakcji województwa lubelskiego.
encoded: Spis treści: Od warowni, przez rodową rezydencję, po muzeum Zwiedzanie zamku w Janowcu Ciekawostki o zamku w Janowcu Nie jest łatwo wskazać drugą ruinę, która zachowałaby się do naszych czasów w tak dobrym stanie. W czasach swojej świetności, zamek w Janowcu był dobitnym wyrazem zamożności, ale także dobrego gustu właścicieli. Siedem wielkich sal, dziewięćdziesiąt osiem pokojów, marmurowe posadzki, ściany zdobione kunsztownymi malowidłami – takiej rezydencji nie powstydziłby się nawet król. Przez lata zamieszkiwały tam najznakomitsze rody. Później ten zamek w Lubelskiem zaczął popadać w ruinę. Dziś znajduje się tam muzeum. Od warowni, przez rodową rezydencję, po muzeum Budowla została wzniesiona z wielkim rozmachem. Nic dziwnego. W ten sposób fundatorzy zamku, pełniący najwyższe państwowe urzędy, chcieli podkreślić swój status. Początki zamku i Janowca Budowę zamku rozpoczął w 1508 roku Mikołaj Firlej herbu Lewart, na ziemskich dobrach na pograniczu powiatów lubelskiego i radomskiego, które późniejszy starosta kazimierski zakupił wraz z ojcem, Piotrem z Dąbrowicy. Na murach starej warowni, należącej do Janowskich, przez 18 lat powstawała bastejowa budowla o charakterze mieszkalno-obronnym, utrzymana w renesansowym stylu. W 1537 roku król nadał osadzie prawa miejskie i wyznaczył lokację Janowca w pobliżu zamku Firlejów. Podczas uroczystości lokacyjnej wspaniałą rezydencję odwiedził Zygmunt I Stary wraz z małżonką, królową Boną. Należy wspomnieć, że w tamtym czasie rodową siedzibą Firlejów wciąż pozostawał zamek w Dąbrowicy. Zmieniło się to dopiero w drugiej połowie XVI stulecia. Pierwsza przebudowa zamku 1 września 1553 roku zmarł Piotr Firlej, syn Mikołaja i współfundator zamku. Dobra janowieckie odziedziczył wówczas jego syn, Andrzej Firlej, późniejszy kasztelan lubelski. Cztery lata później zadecydował o przekształceniu warowni w luksusową rezydencję rodową. Pracami zajął się Santi Gucci, architekt włoskiego pochodzenia, który w Rzeczypospolitej cieszył się reputa…

zamek-w-Janowcu-a92b89d.jpg
width: 5760
height: 3840

Wielka Lechia a nauka. Jak rozmawiać ze zwolennikami alternatywnych koncepcji?
type: item
date: 2026-06-27T10:16:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia polski
subject: odkrycia archeologiczne
subject: psychologia
subject: słowianie
description: Popularność mitu o Wielkiej Lechii irytuje historyków i archeologów, ale kpiny z jego zwolenników przynoszą odwrotny skutek. Naukowcy często nie szczędzą ostrych słów. Psycholodzy ostrzegają: agresja rodzi opór. Jak rozmawiać o Wielkiej Lechii?
encoded: Archeolodzy i historycy zajmujący się starożytnością, spiskują i knują. Próbują coś ukryć. Nie dopuszczają do głosu odmiennych opinii. Na przykład na temat Wielkiej Lechii. Było to przecież olbrzymie imperium słowiańskie, zajmujące większość Europy przez wiele tysiącleci. To, co napisałem powyżej nie jest prawdą. I piszę to z pełnym przekonaniem, ale nie wszyscy podzielają moje zdanie. Jest pewna grupa osób, która uważa, że Wielka Lechia faktycznie istniała. Czy i jak przekonywać ją do prawdy? Wielka Lechia – wielka ściema? Popularność Wielkiej Lechii irytuje naukowców. Odnosząc się do tego zjawiska społecznego, nie stronią od ostrego słownictwa i mocnych ocen. Czy w ten sposób przekonają wierzących w Wielką Lechię do zweryfikowania poglądów? Warto zastanowić się nad przykładami ze swojego życia. Czy kiedyś w czasie dyskusji ktoś przekonał was do swoich poglądów, mówiąc, że wasze opinie są głupie i wyssane z palca? To raczej przyniosłoby odwrotny skutek. Zrozumieć Wielkolechitów Od sierpnia 2022 roku do marca 2023 roku w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie można było zwiedzać wystawę „Wielka Lechia – wielka ściema”. Cel ekspozycji stanowiło wykazanie, ze tworu takiego nigdy nie było, a jest to współczesne zjawisko kulturowe i społeczne. Powstało – zdaniem ekspertów – z kilku powodów: kryzysu edukacji historycznej, upadku dotychczasowych autorytetów, zagubienia w zglobalizowanym świecie i poszukiwania własnej tożsamości. Dopiero niedawno ukazała się publikacja z referatami, które wygłoszono na sesji naukowej, która odbyła się podczas prezentowania wystawy. Moją uwagę przykuł artykuł napisany nie przez archeologów czy historyków, ale psychologów z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: Konrada Kazimierza Kośnika i Jagodę Marię Polak. Nie obrażaj, rozmawiaj Jakie są sugestie tych ekspertów, dotyczące kwestii przekonywania do swoich racji? „Zakładamy, iż powinnością badacza jest dążenie do unikania krzywdy i cierpienia jakiejkolwiek osoby. Nie oznacza …

GettyImages-1691347251-1-aefd6d7.jpg
width: 5315
height: 4778

Król zobaczył narzeczoną i wpadł w gniew. Tak wyglądały średniowieczne małżeństwa dynastyczne
type: item
date: 2026-06-06T08:44:53.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: małżeństwo
subject: średniowiecze
description: Średniowieczne małżeństwa dynastyczne były przede wszystkim narzędziem polityki. O wyborze przyszłej królowej decydowały sojusze, interesy dynastii i skomplikowane negocjacje prowadzone przez posłów. Problem pojawiał się wtedy, gdy władca po raz pierwszy widział swoją narzeczoną dopiero po zawarciu umowy. Jak organizowano takie mariaże i kto ponosił odpowiedzialność za ich powodzenie?
encoded: Spis treści: Małżeństwa dynastyczne jako narzędzie polityki Jak wybierano przyszłe królowe i księżne? Zaręczyny, posagi i kary za zerwanie umowy Negocjacje ślubne Jadwigi Jagiellonki Dary dyplomatyczne i kulisy średniowiecznych pertraktacji W średniowiecznej Europie małżeństwa władców rzadko miały cokolwiek wspólnego z uczuciami. Były elementem wielkiej polityki, służyły budowaniu sojuszy i zabezpieczaniu interesów dynastii. O losie przyszłych królowych decydowali ojcowie, bracia i doradcy, a szczegóły mariażu ustalano podczas długich negocjacji. Czasem jednak nawet najlepiej przygotowane plany mogły zostać zagrożone przez czynnik, którego nie dało się przewidzieć – pierwsze spotkanie monarchy z przyszłą żoną. Małżeństwa dynastyczne jako narzędzie polityki Mariaże osób wysoko postawionych, szczególnie w wiekach średnich, były kwestią najwyższej wagi. Dobrze dobrany sojusz, wzmocniony odpowiednim małżeństwem, powinien przynosić realne korzyści obu zainteresowanym stronom. Nic więc dziwnego, że tak delikatną sprawę jak polityka małżeńska traktowano z najwyższą uwagą i analizowano pod wieloma względami. Posłowie, którzy w imieniu władcy mieli sfinalizować układ lub zawrzeć małżeństwo per procura, byli dobierani niezwykle starannie. To właśnie od nich zależało pomyślne zakończenie negocjacji i powodzenie całej misji. Przynajmniej w teorii. W praktyce nawet najlepiej przygotowane rozmowy mogły zakończyć się niepowodzeniem. Choć uwarunkowania polityczne odgrywały kluczową rolę w każdym tego typu związku, istniał jeden aspekt, którego nie dało się rozwiązać wyłącznie za pomocą umów i traktatów – wygląd przyszłej małżonki. W średniowieczu nie przesyłano jeszcze portretów, dlatego władca dowiadywał się, jak wygląda jego przyszła żona, dopiero po jej przybyciu do kraju. Nie zawsze był to widok zgodny z jego oczekiwaniami. Misternie budowana konstrukcja politycznych koligacji mogła rozbić się o tak pozornie błahą kwestię jak uroda kandydatki na żonę. Gniew monarchy spadał wówc…

malzenstwa-sredniowieczne-1d0280b.jpg
width: 2813
height: 1875

Kto ukradł polskie insygnia koronacyjne z grobu Kazimierza Wielkiego? Historia jak z kryminału
type: item
date: 2026-05-31T11:44:19.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Polskie insygnia koronacyjne były symbolem władzy, ale ich losy przypominają momentami sensacyjny thriller. Wywożone za granicę, ukrywane przed pretendentami do tronu, a nawet wykradzione z grobu króla – przez stulecia towarzyszyły najważniejszym wydarzeniom w historii państwa.
encoded: Spis treści: Koronacja Władysława Łokietka i nowe insygnia królewskie Czy Łokietek nosił koronę Bolesława Śmiałego? Koronacje za Kazimierza Wielkiego i spór o miejsce koronacji Ludwika Węgierskiego Kradzież insygniów z grobu Kazimierza Wielkiego Jadwiga Andegaweńska bez królewskich regaliów Korona Jagiełły i powrót polskich insygniów Jak wyglądał ceremoniał koronacyjny polskich królów? Korona, berło, jabłko i Szczerbiec należały do najważniejszych symboli władzy w średniowiecznej Polsce. Dzieje polskich insygniów koronacyjnych obfitowały jednak w dramatyczne zwroty akcji – regalia wywożono za granicę, stawały się przedmiotem politycznych sporów, a nawet zostały wykradzione z grobu króla. Równie fascynująca była sama ceremonia koronacyjna, która przez stulecia podkreślała wyjątkową pozycję polskich monarchów. Koronacja Władysława Łokietka i nowe insygnia królewskie Po wielu latach walk Władysław Łokietek osiągnął w końcu swój cel – od papieża Jana XXII otrzymał zgodę na koronację królewską. Udzielił jej wprawdzie pośrednio, nie odmawiając prośbie panów polskich, ale to wystarczyło do przygotowania uroczystej ceremonii. Zdecydowano również, że miejscem koronacji będzie po raz pierwszy katedra krakowska. W ciągu stulecia walk o władzę w Polsce to właśnie Kraków stał się symbolem władzy, a od XIV wieku był postrzegany jako główny ośrodek monarchii. 20 stycznia 1320 roku w katedrze krakowskiej arcybiskup gnieźnieński Janisław ukoronował Władysława Łokietka oraz jego żonę Jadwigę Bolesławównę. Jan Długosz odnotował, że koronowano ich insygniami królewskimi przywiezionymi z Gniezna do Krakowa. Czy Łokietek nosił koronę Bolesława Śmiałego? Czym były owe korony? Przez pewien czas przypuszczano, że była to korona Bolesława Śmiałego, którą wcześniej miał wywieźć z Krakowa książę wielkopolski Przemysł II. Hipoteza ta została jednak przekonująco podważona. Diadem, którego użył Przemysł II, po koronacji jego następcy, czeskiego władcy Wacława II, został wywieziony do Pragi. W tej…

polskie-insygnia-koronacyjne-jadwiga-d042a55.jpg
width: 2813
height: 1875

Piękna i młoda w wieku 72 lat? Niezwykła historia eliksiru, który rozsławił polską władczynię
type: item
date: 2026-05-30T13:18:15.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowa
subject: średniowiecze
description: Czy filigranowa kobieta mogła trząść XIV-wieczną Europą? Elżbieta Łokietkówna udowodniła, że ambicja i determinacja nie mają płci. Jako wpływowa siostra Kazimierza Wielkiego i matka Ludwika Węgierskiego współdecydowała o losach dwóch potężnych królestw. Choć na dworach szeptano o jej kalectwie będącym skutkiem krwawego zamachu, ona bez mrugnięcia okiem ukrócała działania opozycji. Za jej legendą ciągnie się jednak znacznie więcej tajemnic – od receptury na cudowny eliksir młodości, aż po dyplomatyczną wojnę o „cześć niewiasty”. Odkrywamy pełną sekretów historię średniowiecznej władczyni.
encoded: Spis treści: Kim była potężna władczyni w czerwonej sukni? Podwójne oblicze polskiej królowej Tajemnica „wody królowej Elżbiety”. Pierwsze perfumy świata czy wielka mistyfikacja? Medykament na podagrę czy eliksir młodości? Obalamy mit cudownego leku królowej Krwawy zamach i mroczny przydomek „królowej Kikuty” Wpływowa matka królów i „wojna o cześć niewiasty” Żelazne rządy w Polsce i krwawa rzeź na Wawelu Elżbieta to córka Władysława Łokietka i Jadwigi, siostra Kazimierza Wielkiego, żona Karola Roberta Andegaweńskiego i matka Ludwika Węgierskiego, późniejszego króla Polski. Źródła przekazują nam obraz kobiety ambitnej, nierzadko zdeterminowanej, obytej w towarzystwie, potrafiącej rządzić silną ręką i podejmować męskie – wydawałoby się – decyzje. Kim była potężna władczyni w czerwonej sukni? Podwójne oblicze polskiej królowej Osiem zachowanych do dziś miniatur, na których widnieje królowa, pozwala poznać jej wygląd. Na barwnych ilustracjach jest przedstawiana z jasnymi, długimi włosami upiętymi w węzeł na karku i można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że faktycznie była blondynką. Rysy jej twarzy różnią się na poszczególnych ilustracjach: raz ma wysokie czoło, pełne policzki, lekko wystający mały podbródek, nos długi i wąski, oczy w kształcie migdała, małe usta; innym razem ma twarz pucułowatą, niskie czoło, prosty nos i ponownie małe usta. Rozbieżne opisy nie pozwalają zatem stwierdzić dokładnie, jak wyglądała córka Władysława Łokietka, poza faktem, że na wszystkich wizerunkach powtarza się jedno: była drobną blondynką. Na portretach często przedstawiano ją w czerwonej sukni ze złotym paskiem, czasem z płaszczem gronostajowym na ramionach. Trudno jednak rozstrzygnąć, czy była to jej ulubiona barwa szat, czy raczej kolor szkarłatu nawiązywał do szat monarszych. Tajemnica „wody królowej Elżbiety”. Pierwsze perfumy świata czy wielka mistyfikacja? W XVII i XVIII wieku spopularyzowana została tzw. woda królowej Elżbiety. Chwaliły się nią szczególnie apteki francuskie …

elzbieta-lokietkowna-ffee8b3.jpg
width: 2813
height: 1875

Przepowiedzieli śmierć króla, szukali zaginionych rycerzy. Niezwykłe sekrety astrologów Jagiellonów
type: item
date: 2026-05-30T10:14:57.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: wróżby
description: Przepowiednia o złowróżbnej gwieździe, astrologiczne śledztwo w sprawie bitwy pod Warną i medyczne diagnozy stawiane na podstawie Księżyca. W późnym średniowieczu horoskopy Jagiellonów nie były marginesem, lecz kluczowym elementem polityki i życia codziennego wawelskiego dworu. Badaczka średniowiecza z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak odkrywa karty dawnych prognostyków i sprawdza, dlaczego polscy królowie potrafili przesunąć moment nałożenia korony tylko dlatego, że tak doradzili im krakowscy uczeni.
encoded: Spis treści: Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców Horoskopy dynastyczne i przepowiednie dla Jagiellonów Horoskopy, zdrowie i przepowiednie śmierci „Zamek piękny na wzgórzu” – tymi słowami Piotr z Abiano opisał w swoim dziele Astrolabium planum, czyli horoskop wyznaczony na urodziny Zygmunta zwanego później Starym. Ludzie średniowiecza i nowożytności wierzyli bowiem, że losy nasze są zapisane w gwiazdach i – jeśli było ich na to stać – prosili o wyznaczenie horoskopu dla swoich dzieci, aby poznać ich przyszłość. W gwiazdach szukano także rozwiązań w kwestii wygranej wojny, nadchodzących rokowań czy też płci mającego się narodzić dziecka. Słowo horoskop pochodzi od dwóch greckich słów – godzina i obserwować i oznacza wyznaczenie punktu Zodiaku w godzinie rozpoczęcia jakiegoś wydarzenia. Były także wystawiane tzw. prognostyki, czyli na podstawie ruchu gwiazd starano się przewidzieć, co się stanie. Papież Leon X nawet je kolekcjonował i miał w swoich zbiorach horoskop Jezusa. Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców W Polsce z okresu późnego średniowiecza mamy zachowany szereg horoskopów, które nasi władcy kazali sobie wystawiać z różnych powodów. Koronację Kazimierza Jagiellończyka wyznaczono – wedle astrologów – na 22 czerwca, ale odbyła się dwa dni późnej co – jak podaje Długosz – matematycy (czyli astrologowie) szczególnie ganili. Zresztą, pomimo wiary w astrologię, często zmieniano daty ważniejszych wydarzeń. Koronacja najstarszego syna Kazimierza Jagiellończyka, Władysława, na króla Węgier także odbyła się kilka dni po wyznaczonym przez astrologów terminie. Większość jednak z zachowanych horoskopów dotyczy poczęcia i narodzenia. Najstarszym polskim zachowanym horoskopem jest ten wystawiony dla królowej Jadwigi z datą 16 września 1398 roku, czyli w dniu poczęcia jedynego dziecka Jadwigi i Jagiełły. Horoskop wystawił zapewne czeski spowiednik królowej i astrolog Jan Szczekna, który prognozował, że parze królewskiej urodzi się jednak syn, acz …

horoskopy-jagiellonow-d1f32f7.jpg
width: 2813
height: 1875

Bezpłodność oznaczała w średniowieczu wyrok? Mroczne sekrety i niewyjaśnione zgony na polskim dworze
type: item
date: 2026-05-22T05:58:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: W świecie, w którym jedyną miarą wartości kobiety na tronie było przedłużenie dynastii, brak potomka stawał się śmiertelnym zagrożeniem. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska odsłania kulisy dramatycznych i niewyjaśnionych historii z polskiego średniowiecza: od podejrzeń o brutalne morderstwo bezpłodnej księżniczki, po ukrywane za murami zamków przypadki chorób psychicznych.
encoded: Spis treści: Tragedia w Wielkopolsce. Czy książę zlecił zabójstwo żony? Szaleństwo za murami zamku. Piętno choroby psychicznej Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Gdy współcześnie myślimy o średniowiecznych małżeństwach dynastycznych, widzimy w nich układ czysto polityczny. Jednak dla samych kobiet gra toczyła się o znacznie wyższą stawkę – o przetrwanie. Jeśli królowa nie rodziła dzieci, jej pozycja drastycznie spadała, a szansa na to, że mąż zacznie szukać radykalnych rozwiązań, drastycznie rosła. Jak zauważa prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, najczęstszą przyczyną śmierci kobiet były co prawda powikłania poporodowe, ale brak ciąży wcale nie gwarantował bezpiecznego życia. Wręcz przeciwnie – stawał się pretekstem do zbrodni, o których szeptano na dworach przez pokolenia. Tragedia w Wielkopolsce. Czy książę zlecił zabójstwo żony? Jedną z najbardziej tajemniczych i ponurych kart polskiego średniowiecza są losy Ludgardy, księżniczki szczecińskiej i żony Przemysła II. Kobieta zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach, a ówczesne kroniki niemal wprost oskarżyły jej męża o zaplanowanie morderstwa. Powód? Ludgarda była bezpłodna, co dla ambitnego księcia dążącego do korony królewskiej stanowiło przeszkodę nie do zaakceptowania. – Jedyną formą wyeliminowania bezpłodnej żony było jej zabicie. No, nie oszukujmy się – mówi bez ogródek prof. Bożena Czwojdrak. Badaczka przypomina, że w mętnych zapisach „Kroniki wielkopolskiej” i późniejszych podaniach przeplatają się dwie skrajne wersje wydarzeń. Jedna z nich, próbując wybielić księcia, oskarżała Ludgardę o rzekomy romans z rycerzem Topkiem Zarębą. Druga, znacznie bardziej prawdopodobna w realiach walki o sukcesję, wskazuje na bezwzględny mord polityczny. Przypadek Ludgardy pokazuje, jak kruchy był los kobiety, która nie spełniła swojego podstawowego, dynastycznego zadania. W świecie wielkiej polityki brak potomka mógł stać się wyrokiem śmierci wykonanym w zaciszu zamkowej sypialni. Szaleńs…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-14-edd6fba.png
width: 3000
height: 2000

Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-20T08:25:20.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowa
subject: królowie
description: Przez wieki wyobrażano ją sobie jako delikatną średniowieczną monarchinię z idealizowanych obrazów. Tymczasem badania szczątków Jadwigi Andegaweńskiej pokazują zupełnie inny obraz – była wyjątkowo wysoka, miała jasne włosy i rysy twarzy odbiegające od późniejszych artystycznych wizji. Naukowcy spróbowali odtworzyć, jak naprawdę mogła wyglądać jedna z najbardziej fascynujących królowych w historii Polski.
encoded: Spis treści: Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Królowa, która chciała stworzyć centrum nauki w Krakowie Tragiczny finał życia królowej Jadwigi Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Naukowcy odtworzyli jej wizerunek Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Jadwiga była trzecią i najmłodszą córką władcy Węgier Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Wedle ostatnich badań urodziła się na pewno w 1374 roku, acz data dzienna jest ciągle dyskusyjna. Początkowo ojciec przeznaczał ja na tron wiedeński, gdzie miała rządzić u boku Wilhelma Habsburga. Ich zaręczyny – sponsalia de futuro – odbyły się w Hainbergu w 1378 roku, ale do dopełnienia małżeństwa czekano na dojście obojga dzieci do pełnoletności. Po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 roku matka Jadwigi, wbrew wcześniejszym układom z panami polskimi, starszą córkę, Marię, ukoronowała na króla Węgier. Po dwóch latach pertraktacji z Koroną, młodszą zmusiła do objęcia tronu w Polsce. Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Przybycie Jadwigi do Polski w 1384 roku zostało okupione kilkumiesięczną wojną domową. Nie wszyscy bowiem akceptowali osobę Andegawenki na tronie. Ostateczne 16 października 10-letnia, więc – zgodnie z prawem – niepełnoletnia jeszcze Jadwiga, została koronowana na króla Polski. W tzw. międzyczasie panowie polscy rozpoczęli negocjacje z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, w kwestii poślubienia przez niego Jadwigi. Wszystko to było toczone poza plecami Andegawenki, która była przekonana o tym, że poślubi Habsburga. Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Sami zainteresowani – kiedy okazało się, że w 1385 roku Jagiełło rozpoczął oficjalne starania o rękę Jadwigi – postanowili doprowadzić do dopełnienia zawartego wcześniej mariażu, czyli konsumpcji małżeństwa.…

Jadwiga-Andegawenska-3ff717e.jpg
width: 3750
height: 2500

„Siedlisko szatana”. Dlaczego średniowieczni kronikarze nienawidzili silnych kobiet?
type: item
date: 2026-05-20T05:57:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Kiedy zaglądamy do dawnych kronik, uderza jedno – niemal każda potężna władczyni opisywana jest jako postać o „fatalnym charakterze” lub wręcz jako narzędzie zła. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska demaskuje uprzedzenia średniowiecznych dziejopisarzy i ujawnia, jak naprawdę wyglądało życie religijnych dewotek, „tygrysic” na tronie oraz ostatnich wybitnych królowych tamtej epoki.
encoded: Spis treści: Śląska „tygrysica” kontra święte na pokaz? Spartańskie matki i wygnanie na prowincję Tragedia na krakowskim Wawelu – konflikt religijny i walka z teściową Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Większość naszej wiedzy o średniowieczu czerpiemy z pism kronikarzy. Musimy jednak pamiętać o jednym kluczowym fakcie – kronikarze byli duchownymi żyjącymi w świecie surowych, klasztornych reguł. Kobieta była dla nich często elementem obcym i niebezpiecznym. Prof. Bożena Czwojdrak przytacza w podcaście wymowną średniowieczną przypowieść o zakonniku, który na widok pięknej niewiasty pyta świętego, cóż to za istota. Odpowiedź? „No wiesz, to jest siedlisko szatana i wszelkiego zła”. Nic dziwnego, że kobiety energiczne i ambitne z góry stały na straconej pozycji w zapiskach z tamtych lat. – Jan Długosz uznaje tylko Jadwigę Andegaweńską. Wszystkie inne królowe i księżne mają bardzo ciężkie charaktery i fatalnie wypadają w jego kronice – zauważa badaczka. Śląska „tygrysica” kontra święte na pokaz? Doskonałym przykładem ofiary czarnego PR-u kronikarzy była Agnieszka, księżna śląska, żona Władysława Wygnańca. Mistrz Wincenty Kadłubek bez ogródek nazwał ją „tygrysicą”. Agnieszka pochodziła z Bambergu i była kobietą niezwykle dynamiczną. Prawdopodobnie całkowicie zdominowała swojego mniej ambitnego męża, co w oczach ówczesnych mężczyzn było niewybaczalnym grzechem. Zarzucano jej rzekome romansowanie z rycerzem Piotrem Włostowicem oraz pogardę dla lokalnych obyczajów – miała m.in. wyśmiewać Słowian za to, że w chwilach radości klaszczą w dłonie, co dla zachodnich elit uchodziło za przejaw barbarzyństwa. Na drugiej strony medalu były tzw. „święte” władczynie z XIII wieku, jak Jadwiga Śląska czy Kinga. Choć historia zapamiętała je jako wzory cnót, prof. Czwojdrak rzuca na ich życiorysy zupełnie nowe, psychologiczne światło. Jadwiga została wydana za mąż jako 12-letnie dziecko i urodziła prawie dziesięcioro dzieci, z których większość zmarła. – Ja się nie …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-16-6cb0386.png
width: 3000
height: 2000

Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
type: item
date: 2026-05-19T06:59:29.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: klasztor
subject: włochy
description: Biało-czerwona flaga nad ruinami Monte Cassino stała się symbolem jednego z największych triumfów w historii polskiego oręża. Mało kto jednak wie, że decyzja o udziale Polaków w tej rzezi zapadła w atmosferze buntu, a sami Niemcy wcale nie zostali stamtąd wyparci siłą. Jak naprawdę wyglądały kulisy najkrwawszej bitwy 2. Korpusu Polskiego i czy tej ogromnej ofiary można było uniknąć? Odkrywamy fakty, o których milczą szkolne podręczniki.
encoded: Spis treści: Lądowanie aliantów we Włoszech Historia 2 Korpusu Polskiego spod Monte Cassino, czyli dzieje Armii Andersa Dlaczego polskie wojsko walczyło w bitwie o Monte Cassino? Piekło Monte Cassino i polski triumf Bój pod Monte Cassino, czyli druga bitwa narodów Ilu ludzi zginęło w bitwie o Monte Cassino? Polskie symbole i legendy bitwy o Monte Cassino W 1944 roku losy II wojny światowej były już przesądzone, a nieuchronna klęska III Rzeszy zdawała się kwestią czasu. Choć niemiecka armia cofała się na większości frontów, a wizja rozliczenia wojennych zbrodni stawała się coraz bardziej realna, Berlin nie zamierzał kapitulować bez walki. Doskonałym tego dowodem były Włochy, gdzie wokół rygla obronnego Monte Cassino Niemcy utworzyli swoją najważniejszą linię oporu na południu Europy. To właśnie tam rozegrała się jedna z najkrwawszych batalii całego konfliktu. Kluczową rolę odegrali w niej żołnierze 2. Korpusu Polskiego. Podkomendni generała Władysława Andersa dokonali niemożliwego – przełamali elitarną obronę wroga i zatknęli biało-czerwoną flagę na gruzach benedyktyńskiego opactwa. Droga do tego triumfu była jednak niezwykle długa i okupiona dramatycznymi wyborami. Lądowanie aliantów we Włoszech Przełom na frontach II wojny światowej w Europie przyniosła bitwa pod Stalingradem. Od tego momentu Niemcy znaleźli się w defensywie, a alianci starali się ze wszystkich sił, by jak najszybciej doszło do pokonania wojsk Adolfa Hitlera. Jednym z elementów tego przyspieszenia miało być otwarcie przez Brytyjczyków i Amerykanów tak zwanego drugiego frontu w walce z państwami Osi. Chciano w ten sposób odciążyć walczący na wschodzie Związek Radziecki. Alianci nie byli gotowi na przyspieszenie planowanej inwazji na zachodzie Francji. Tak narodziła się idea „skoku” do południowej Italii z północnej Afryki, gdzie w 1943 roku poradzono sobie z wojskami państw Osi. Akcja rozpoczęła się od operacji Husky w lecie 1943 roku, czyli od zajęcia Sycylii. Najazd aliantów doprowadził do utraty …

bitwa-pod-monte-cassino-77832cc.png
width: 2813
height: 1875

Średniowiecze nie było piekłem kobiet. Historyczka obala utarte mity o bezwolnych niewiastach
type: item
date: 2026-05-18T15:00:55.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Rycerze w lśniących zbrojach, krwawe bitwy i królowie decydujący o losach świata – taki obraz średniowiecza dominuje w naszej masowej wyobraźni. W tym męskim świecie kobiety jawią się najczęściej jako bezwolne ofiary, zamknięte w wieżach lub wydawane siłą za mąż. Czy ta epoka naprawdę była dla nich wyłącznie mrocznym więzieniem? Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska udowadnia, że rzeczywistość była o wiele bardziej skomplikowana, a średniowieczne kobiety potrafiły niezwykle skutecznie walczyć o swoją niezależność i wpływy.
encoded: Spis treści: Dziewięcioletnie panny młode i walka przed sądem Królowa jako „maszyna” do rodzenia i toksyczna teściowa Podwójna bigamia i fałszerstwa Kazimierza Wielkiego Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Nasze myślenie o średniowieczu w Polsce jest głęboko skażone XIX-wiecznymi mitami i uproszczeniami. Choć ramy prawne i obyczajowe epoki stawiały mężczyzn na pierwszym miejscu, to za murami zamków i w cieniu katedr toczyło się zupełnie inne życie. Kobiety zarządzały majątkami, negocjowały sojusze polityczne, a kiedy wymagała tego sytuacja, potrafiły rzucić wyzwanie systemowi. – To jest znowu taki mit kobiety w średniowieczu: izolowanej, ograniczanej, bez prawa żadnego – tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Choć były uzależnione od decyzji ojców czy braci, istniały momenty, w których mogły decydować o sobie i skrupulatnie to wykorzystywały. Dziewięcioletnie panny młode i walka przed sądem Wiek sprawności prawnej i możliwość wydania dziewczyny za mąż w średniowieczu wynosił zaledwie 12 lat, co wiązało się z biologiczną zdolnością do rodzenia dzieci. W późniejszym okresie granicę tę przesunięto do 15 lat, jednak w pogoni za majątkiem i politycznymi korzyściami dorośli potrafili te zasady drastycznie obchodzić. Badaczka przytacza m.in. historię Petroneli Odrowążówny, którą własna matka oszukała, by jako dziewięciolatkę wydać ją za mąż za potężnego, ponad 40-letniego możnego, Dziersława z Rytwian. Średniowieczne kobiety nie pozostawały jednak bezbronne wobec takich nadużyć. Warunkiem ważności ślubu była dobrowolna zgoda panny młodej przed ołtarzem. Jeśli została ona wymuszona milczeniem lub przekupstwem księdza, dorastające dziewczęta potrafiły szukać sprawiedliwości. – Idą do sądu i mówią, że rodzice ich zmusili. One same zaczynają walczyć o siebie i nierzadko dochodzi do rozwiązania takiego małżeństwa. Są świadome swoich praw – podkreśla prof. Czwojdrak, wskazując na zaskakująco wysoką emancypację prawną …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-15-2f91809.png
width: 3000
height: 2000

Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
type: item
date: 2026-05-15T06:46:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Zamiast wielkich idei – proza życia. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska rzuca nowe światło na kulisy buntu przeciwko Bolesławowi Śmiałemu. Czy to możliwe, że u fundamentów największego konfliktu w dziejach Piastów leżały… problemy małżeńskie rycerstwa i zmęczenie nieustanną walką?
encoded: Tradycyjna historia skupia się na sporze biskupa z królem. Jednak prof. Bożena Czwojdrak patrzy głębiej – tam, gdzie rodziła się realna frustracja możnych, którzy przez dwie dekady prawie nie widzieli swoich domów. Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego analizuje przekaz Wincentego Kadłubka, w którym pod warstwą legendy kryje się obraz państwa wycieńczonego ambicjami władcy. Dwie dekady w siodle: Dlaczego rycerze dezerterowali? Bolesław Śmiały był władcą niezwykle aktywnym militarnie, ale jego wyprawy miały jedną zasadniczą wadę – często nie przynosiły łupów. Król angażował się w konflikty dynastyczne na Rusi i Węgrzech, by osadzać na tronach swoich krewnych i sojuszników. – Przez 20 lat Bolesław Śmiały jest prawie cały czas na jakiejś wyprawie... sojuszników nie łupimy, a musimy pamiętać, że książę nie płaci za te wyprawy poza granicami naszym rycerzom. Tych rycerzy praktycznie w ogóle nie ma w kraju – tłumaczy prof. Czwojdrak. To właśnie to zmęczenie materiału mogło być prawdziwym paliwem dla buntu. Podczas gdy król realizował wielką geopolitykę, jego rycerstwo martwiło się o swoje pozostawione bez opieki majątki. Skandal obyczajowy na dworze: Żony i szczenięta Jednym z najbardziej kontrowersyjnych fragmentów kroniki Kadłubka jest opis kary, jaką król miał wymierzyć niewiernym żonom rycerzy, którzy samowolnie opuścili wyprawę na Ruś. Według legendy, król kazał im karmić szczenięta zamiast dzieci. Choć brzmi to jak literacka fikcja, prof. Czwojdrak dostrzega w tym echa prawdziwych napięć społecznych. Żony z zarządcami muszą zarządzać tymi majątkami... pewnie tam któraś w końcu jedna, druga czy trzecia zdradziła, no bo ludzka sprawa, jak męża cały czas nie ma w domu. Coś tam być może z tą kwestią prawdy było – opowiada badaczka epoki. To właśnie w obronie tych kobiet (i karanych surowo rycerzy) miał wystąpić biskup Stanisław, co doprowadziło do eskalacji konfliktu. Zdrada czy bunt? Co naprawdę oznaczało słowo „traditor” Kluczem do zrozumienia upadku Bolesława jest sły…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-11-1144ae8.png
width: 3000
height: 2000