National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-06T08:45:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Król zobaczył narzeczoną i wpadł w gniew. Tak wyglądały średniowieczne małżeństwa dynastyczne
items: Kto ukradł polskie insygnia koronacyjne z grobu Kazimierza Wielkiego? Historia jak z kryminału
items: Piękna i młoda w wieku 72 lat? Niezwykła historia eliksiru, który rozsławił polską władczynię
items: Przepowiedzieli śmierć króla, szukali zaginionych rycerzy. Niezwykłe sekrety astrologów Jagiellonów
items: Bezpłodność oznaczała w średniowieczu wyrok? Mroczne sekrety i niewyjaśnione zgony na polskim dworze
items: Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
items: „Siedlisko szatana”. Dlaczego średniowieczni kronikarze nienawidzili silnych kobiet?
items: Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
items: Średniowiecze nie było piekłem kobiet. Historyczka obala utarte mity o bezwolnych niewiastach
items: Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
items: Sieciech, romans i morderstwo następcy tronu. Mroczne kulisy upadku króla Bolesława Śmiałego
items: Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
items: Co się działo na dobę przez przewrotem majowym? Mija 100 lat od zamachu stanu w Polsce
items: Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
items: Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
items: Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
items: Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
items: Fryderyk August I to zapomniany „król” Polski. Został władcą dzięki Konstytucji 3 Maja
items: Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
items: Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
items: Stolnik, Rataj i postne podstępy Dobrawy. Jak naprawdę wyglądało życie w Polsce 1000 lat temu?
items: Hubal do końca wierzył w godność walki mundurowej. Niezłomny oficer nie złożył broni
items: Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
items: Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
items: Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego

Król zobaczył narzeczoną i wpadł w gniew. Tak wyglądały średniowieczne małżeństwa dynastyczne
type: item
date: 2026-06-06T08:44:53.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: małżeństwo
subject: średniowiecze
description: Średniowieczne małżeństwa dynastyczne były przede wszystkim narzędziem polityki. O wyborze przyszłej królowej decydowały sojusze, interesy dynastii i skomplikowane negocjacje prowadzone przez posłów. Problem pojawiał się wtedy, gdy władca po raz pierwszy widział swoją narzeczoną dopiero po zawarciu umowy. Jak organizowano takie mariaże i kto ponosił odpowiedzialność za ich powodzenie?
encoded: Spis treści: Małżeństwa dynastyczne jako narzędzie polityki Jak wybierano przyszłe królowe i księżne? Zaręczyny, posagi i kary za zerwanie umowy Negocjacje ślubne Jadwigi Jagiellonki Dary dyplomatyczne i kulisy średniowiecznych pertraktacji W średniowiecznej Europie małżeństwa władców rzadko miały cokolwiek wspólnego z uczuciami. Były elementem wielkiej polityki, służyły budowaniu sojuszy i zabezpieczaniu interesów dynastii. O losie przyszłych królowych decydowali ojcowie, bracia i doradcy, a szczegóły mariażu ustalano podczas długich negocjacji. Czasem jednak nawet najlepiej przygotowane plany mogły zostać zagrożone przez czynnik, którego nie dało się przewidzieć – pierwsze spotkanie monarchy z przyszłą żoną. Małżeństwa dynastyczne jako narzędzie polityki Mariaże osób wysoko postawionych, szczególnie w wiekach średnich, były kwestią najwyższej wagi. Dobrze dobrany sojusz, wzmocniony odpowiednim małżeństwem, powinien przynosić realne korzyści obu zainteresowanym stronom. Nic więc dziwnego, że tak delikatną sprawę jak polityka małżeńska traktowano z najwyższą uwagą i analizowano pod wieloma względami. Posłowie, którzy w imieniu władcy mieli sfinalizować układ lub zawrzeć małżeństwo per procura, byli dobierani niezwykle starannie. To właśnie od nich zależało pomyślne zakończenie negocjacji i powodzenie całej misji. Przynajmniej w teorii. W praktyce nawet najlepiej przygotowane rozmowy mogły zakończyć się niepowodzeniem. Choć uwarunkowania polityczne odgrywały kluczową rolę w każdym tego typu związku, istniał jeden aspekt, którego nie dało się rozwiązać wyłącznie za pomocą umów i traktatów – wygląd przyszłej małżonki. W średniowieczu nie przesyłano jeszcze portretów, dlatego władca dowiadywał się, jak wygląda jego przyszła żona, dopiero po jej przybyciu do kraju. Nie zawsze był to widok zgodny z jego oczekiwaniami. Misternie budowana konstrukcja politycznych koligacji mogła rozbić się o tak pozornie błahą kwestię jak uroda kandydatki na żonę. Gniew monarchy spadał wówc…

malzenstwa-sredniowieczne-1d0280b.jpg
width: 2813
height: 1875

Kto ukradł polskie insygnia koronacyjne z grobu Kazimierza Wielkiego? Historia jak z kryminału
type: item
date: 2026-05-31T11:44:19.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Polskie insygnia koronacyjne były symbolem władzy, ale ich losy przypominają momentami sensacyjny thriller. Wywożone za granicę, ukrywane przed pretendentami do tronu, a nawet wykradzione z grobu króla – przez stulecia towarzyszyły najważniejszym wydarzeniom w historii państwa.
encoded: Spis treści: Koronacja Władysława Łokietka i nowe insygnia królewskie Czy Łokietek nosił koronę Bolesława Śmiałego? Koronacje za Kazimierza Wielkiego i spór o miejsce koronacji Ludwika Węgierskiego Kradzież insygniów z grobu Kazimierza Wielkiego Jadwiga Andegaweńska bez królewskich regaliów Korona Jagiełły i powrót polskich insygniów Jak wyglądał ceremoniał koronacyjny polskich królów? Korona, berło, jabłko i Szczerbiec należały do najważniejszych symboli władzy w średniowiecznej Polsce. Dzieje polskich insygniów koronacyjnych obfitowały jednak w dramatyczne zwroty akcji – regalia wywożono za granicę, stawały się przedmiotem politycznych sporów, a nawet zostały wykradzione z grobu króla. Równie fascynująca była sama ceremonia koronacyjna, która przez stulecia podkreślała wyjątkową pozycję polskich monarchów. Koronacja Władysława Łokietka i nowe insygnia królewskie Po wielu latach walk Władysław Łokietek osiągnął w końcu swój cel – od papieża Jana XXII otrzymał zgodę na koronację królewską. Udzielił jej wprawdzie pośrednio, nie odmawiając prośbie panów polskich, ale to wystarczyło do przygotowania uroczystej ceremonii. Zdecydowano również, że miejscem koronacji będzie po raz pierwszy katedra krakowska. W ciągu stulecia walk o władzę w Polsce to właśnie Kraków stał się symbolem władzy, a od XIV wieku był postrzegany jako główny ośrodek monarchii. 20 stycznia 1320 roku w katedrze krakowskiej arcybiskup gnieźnieński Janisław ukoronował Władysława Łokietka oraz jego żonę Jadwigę Bolesławównę. Jan Długosz odnotował, że koronowano ich insygniami królewskimi przywiezionymi z Gniezna do Krakowa. Czy Łokietek nosił koronę Bolesława Śmiałego? Czym były owe korony? Przez pewien czas przypuszczano, że była to korona Bolesława Śmiałego, którą wcześniej miał wywieźć z Krakowa książę wielkopolski Przemysł II. Hipoteza ta została jednak przekonująco podważona. Diadem, którego użył Przemysł II, po koronacji jego następcy, czeskiego władcy Wacława II, został wywieziony do Pragi. W tej…

polskie-insygnia-koronacyjne-jadwiga-d042a55.jpg
width: 2813
height: 1875

Piękna i młoda w wieku 72 lat? Niezwykła historia eliksiru, który rozsławił polską władczynię
type: item
date: 2026-05-30T13:18:15.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowa
subject: średniowiecze
description: Czy filigranowa kobieta mogła trząść XIV-wieczną Europą? Elżbieta Łokietkówna udowodniła, że ambicja i determinacja nie mają płci. Jako wpływowa siostra Kazimierza Wielkiego i matka Ludwika Węgierskiego współdecydowała o losach dwóch potężnych królestw. Choć na dworach szeptano o jej kalectwie będącym skutkiem krwawego zamachu, ona bez mrugnięcia okiem ukrócała działania opozycji. Za jej legendą ciągnie się jednak znacznie więcej tajemnic – od receptury na cudowny eliksir młodości, aż po dyplomatyczną wojnę o „cześć niewiasty”. Odkrywamy pełną sekretów historię średniowiecznej władczyni.
encoded: Spis treści: Kim była potężna władczyni w czerwonej sukni? Podwójne oblicze polskiej królowej Tajemnica „wody królowej Elżbiety”. Pierwsze perfumy świata czy wielka mistyfikacja? Medykament na podagrę czy eliksir młodości? Obalamy mit cudownego leku królowej Krwawy zamach i mroczny przydomek „królowej Kikuty” Wpływowa matka królów i „wojna o cześć niewiasty” Żelazne rządy w Polsce i krwawa rzeź na Wawelu Elżbieta to córka Władysława Łokietka i Jadwigi, siostra Kazimierza Wielkiego, żona Karola Roberta Andegaweńskiego i matka Ludwika Węgierskiego, późniejszego króla Polski. Źródła przekazują nam obraz kobiety ambitnej, nierzadko zdeterminowanej, obytej w towarzystwie, potrafiącej rządzić silną ręką i podejmować męskie – wydawałoby się – decyzje. Kim była potężna władczyni w czerwonej sukni? Podwójne oblicze polskiej królowej Osiem zachowanych do dziś miniatur, na których widnieje królowa, pozwala poznać jej wygląd. Na barwnych ilustracjach jest przedstawiana z jasnymi, długimi włosami upiętymi w węzeł na karku i można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że faktycznie była blondynką. Rysy jej twarzy różnią się na poszczególnych ilustracjach: raz ma wysokie czoło, pełne policzki, lekko wystający mały podbródek, nos długi i wąski, oczy w kształcie migdała, małe usta; innym razem ma twarz pucułowatą, niskie czoło, prosty nos i ponownie małe usta. Rozbieżne opisy nie pozwalają zatem stwierdzić dokładnie, jak wyglądała córka Władysława Łokietka, poza faktem, że na wszystkich wizerunkach powtarza się jedno: była drobną blondynką. Na portretach często przedstawiano ją w czerwonej sukni ze złotym paskiem, czasem z płaszczem gronostajowym na ramionach. Trudno jednak rozstrzygnąć, czy była to jej ulubiona barwa szat, czy raczej kolor szkarłatu nawiązywał do szat monarszych. Tajemnica „wody królowej Elżbiety”. Pierwsze perfumy świata czy wielka mistyfikacja? W XVII i XVIII wieku spopularyzowana została tzw. woda królowej Elżbiety. Chwaliły się nią szczególnie apteki francuskie …

elzbieta-lokietkowna-ffee8b3.jpg
width: 2813
height: 1875

Przepowiedzieli śmierć króla, szukali zaginionych rycerzy. Niezwykłe sekrety astrologów Jagiellonów
type: item
date: 2026-05-30T10:14:57.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: wróżby
description: Przepowiednia o złowróżbnej gwieździe, astrologiczne śledztwo w sprawie bitwy pod Warną i medyczne diagnozy stawiane na podstawie Księżyca. W późnym średniowieczu horoskopy Jagiellonów nie były marginesem, lecz kluczowym elementem polityki i życia codziennego wawelskiego dworu. Badaczka średniowiecza z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak odkrywa karty dawnych prognostyków i sprawdza, dlaczego polscy królowie potrafili przesunąć moment nałożenia korony tylko dlatego, że tak doradzili im krakowscy uczeni.
encoded: Spis treści: Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców Horoskopy dynastyczne i przepowiednie dla Jagiellonów Horoskopy, zdrowie i przepowiednie śmierci „Zamek piękny na wzgórzu” – tymi słowami Piotr z Abiano opisał w swoim dziele Astrolabium planum, czyli horoskop wyznaczony na urodziny Zygmunta zwanego później Starym. Ludzie średniowiecza i nowożytności wierzyli bowiem, że losy nasze są zapisane w gwiazdach i – jeśli było ich na to stać – prosili o wyznaczenie horoskopu dla swoich dzieci, aby poznać ich przyszłość. W gwiazdach szukano także rozwiązań w kwestii wygranej wojny, nadchodzących rokowań czy też płci mającego się narodzić dziecka. Słowo horoskop pochodzi od dwóch greckich słów – godzina i obserwować i oznacza wyznaczenie punktu Zodiaku w godzinie rozpoczęcia jakiegoś wydarzenia. Były także wystawiane tzw. prognostyki, czyli na podstawie ruchu gwiazd starano się przewidzieć, co się stanie. Papież Leon X nawet je kolekcjonował i miał w swoich zbiorach horoskop Jezusa. Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców W Polsce z okresu późnego średniowiecza mamy zachowany szereg horoskopów, które nasi władcy kazali sobie wystawiać z różnych powodów. Koronację Kazimierza Jagiellończyka wyznaczono – wedle astrologów – na 22 czerwca, ale odbyła się dwa dni późnej co – jak podaje Długosz – matematycy (czyli astrologowie) szczególnie ganili. Zresztą, pomimo wiary w astrologię, często zmieniano daty ważniejszych wydarzeń. Koronacja najstarszego syna Kazimierza Jagiellończyka, Władysława, na króla Węgier także odbyła się kilka dni po wyznaczonym przez astrologów terminie. Większość jednak z zachowanych horoskopów dotyczy poczęcia i narodzenia. Najstarszym polskim zachowanym horoskopem jest ten wystawiony dla królowej Jadwigi z datą 16 września 1398 roku, czyli w dniu poczęcia jedynego dziecka Jadwigi i Jagiełły. Horoskop wystawił zapewne czeski spowiednik królowej i astrolog Jan Szczekna, który prognozował, że parze królewskiej urodzi się jednak syn, acz …

horoskopy-jagiellonow-d1f32f7.jpg
width: 2813
height: 1875

Bezpłodność oznaczała w średniowieczu wyrok? Mroczne sekrety i niewyjaśnione zgony na polskim dworze
type: item
date: 2026-05-22T05:58:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: W świecie, w którym jedyną miarą wartości kobiety na tronie było przedłużenie dynastii, brak potomka stawał się śmiertelnym zagrożeniem. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska odsłania kulisy dramatycznych i niewyjaśnionych historii z polskiego średniowiecza: od podejrzeń o brutalne morderstwo bezpłodnej księżniczki, po ukrywane za murami zamków przypadki chorób psychicznych.
encoded: Spis treści: Tragedia w Wielkopolsce. Czy książę zlecił zabójstwo żony? Szaleństwo za murami zamku. Piętno choroby psychicznej Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Gdy współcześnie myślimy o średniowiecznych małżeństwach dynastycznych, widzimy w nich układ czysto polityczny. Jednak dla samych kobiet gra toczyła się o znacznie wyższą stawkę – o przetrwanie. Jeśli królowa nie rodziła dzieci, jej pozycja drastycznie spadała, a szansa na to, że mąż zacznie szukać radykalnych rozwiązań, drastycznie rosła. Jak zauważa prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, najczęstszą przyczyną śmierci kobiet były co prawda powikłania poporodowe, ale brak ciąży wcale nie gwarantował bezpiecznego życia. Wręcz przeciwnie – stawał się pretekstem do zbrodni, o których szeptano na dworach przez pokolenia. Tragedia w Wielkopolsce. Czy książę zlecił zabójstwo żony? Jedną z najbardziej tajemniczych i ponurych kart polskiego średniowiecza są losy Ludgardy, księżniczki szczecińskiej i żony Przemysła II. Kobieta zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach, a ówczesne kroniki niemal wprost oskarżyły jej męża o zaplanowanie morderstwa. Powód? Ludgarda była bezpłodna, co dla ambitnego księcia dążącego do korony królewskiej stanowiło przeszkodę nie do zaakceptowania. – Jedyną formą wyeliminowania bezpłodnej żony było jej zabicie. No, nie oszukujmy się – mówi bez ogródek prof. Bożena Czwojdrak. Badaczka przypomina, że w mętnych zapisach „Kroniki wielkopolskiej” i późniejszych podaniach przeplatają się dwie skrajne wersje wydarzeń. Jedna z nich, próbując wybielić księcia, oskarżała Ludgardę o rzekomy romans z rycerzem Topkiem Zarębą. Druga, znacznie bardziej prawdopodobna w realiach walki o sukcesję, wskazuje na bezwzględny mord polityczny. Przypadek Ludgardy pokazuje, jak kruchy był los kobiety, która nie spełniła swojego podstawowego, dynastycznego zadania. W świecie wielkiej polityki brak potomka mógł stać się wyrokiem śmierci wykonanym w zaciszu zamkowej sypialni. Szaleńs…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-14-edd6fba.png
width: 3000
height: 2000

Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-20T08:25:20.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowa
subject: królowie
description: Przez wieki wyobrażano ją sobie jako delikatną średniowieczną monarchinię z idealizowanych obrazów. Tymczasem badania szczątków Jadwigi Andegaweńskiej pokazują zupełnie inny obraz – była wyjątkowo wysoka, miała jasne włosy i rysy twarzy odbiegające od późniejszych artystycznych wizji. Naukowcy spróbowali odtworzyć, jak naprawdę mogła wyglądać jedna z najbardziej fascynujących królowych w historii Polski.
encoded: Spis treści: Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Królowa, która chciała stworzyć centrum nauki w Krakowie Tragiczny finał życia królowej Jadwigi Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Naukowcy odtworzyli jej wizerunek Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Jadwiga była trzecią i najmłodszą córką władcy Węgier Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Wedle ostatnich badań urodziła się na pewno w 1374 roku, acz data dzienna jest ciągle dyskusyjna. Początkowo ojciec przeznaczał ja na tron wiedeński, gdzie miała rządzić u boku Wilhelma Habsburga. Ich zaręczyny – sponsalia de futuro – odbyły się w Hainbergu w 1378 roku, ale do dopełnienia małżeństwa czekano na dojście obojga dzieci do pełnoletności. Po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 roku matka Jadwigi, wbrew wcześniejszym układom z panami polskimi, starszą córkę, Marię, ukoronowała na króla Węgier. Po dwóch latach pertraktacji z Koroną, młodszą zmusiła do objęcia tronu w Polsce. Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Przybycie Jadwigi do Polski w 1384 roku zostało okupione kilkumiesięczną wojną domową. Nie wszyscy bowiem akceptowali osobę Andegawenki na tronie. Ostateczne 16 października 10-letnia, więc – zgodnie z prawem – niepełnoletnia jeszcze Jadwiga, została koronowana na króla Polski. W tzw. międzyczasie panowie polscy rozpoczęli negocjacje z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, w kwestii poślubienia przez niego Jadwigi. Wszystko to było toczone poza plecami Andegawenki, która była przekonana o tym, że poślubi Habsburga. Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Sami zainteresowani – kiedy okazało się, że w 1385 roku Jagiełło rozpoczął oficjalne starania o rękę Jadwigi – postanowili doprowadzić do dopełnienia zawartego wcześniej mariażu, czyli konsumpcji małżeństwa.…

Jadwiga-Andegawenska-3ff717e.jpg
width: 3750
height: 2500

„Siedlisko szatana”. Dlaczego średniowieczni kronikarze nienawidzili silnych kobiet?
type: item
date: 2026-05-20T05:57:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Kiedy zaglądamy do dawnych kronik, uderza jedno – niemal każda potężna władczyni opisywana jest jako postać o „fatalnym charakterze” lub wręcz jako narzędzie zła. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska demaskuje uprzedzenia średniowiecznych dziejopisarzy i ujawnia, jak naprawdę wyglądało życie religijnych dewotek, „tygrysic” na tronie oraz ostatnich wybitnych królowych tamtej epoki.
encoded: Spis treści: Śląska „tygrysica” kontra święte na pokaz? Spartańskie matki i wygnanie na prowincję Tragedia na krakowskim Wawelu – konflikt religijny i walka z teściową Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Większość naszej wiedzy o średniowieczu czerpiemy z pism kronikarzy. Musimy jednak pamiętać o jednym kluczowym fakcie – kronikarze byli duchownymi żyjącymi w świecie surowych, klasztornych reguł. Kobieta była dla nich często elementem obcym i niebezpiecznym. Prof. Bożena Czwojdrak przytacza w podcaście wymowną średniowieczną przypowieść o zakonniku, który na widok pięknej niewiasty pyta świętego, cóż to za istota. Odpowiedź? „No wiesz, to jest siedlisko szatana i wszelkiego zła”. Nic dziwnego, że kobiety energiczne i ambitne z góry stały na straconej pozycji w zapiskach z tamtych lat. – Jan Długosz uznaje tylko Jadwigę Andegaweńską. Wszystkie inne królowe i księżne mają bardzo ciężkie charaktery i fatalnie wypadają w jego kronice – zauważa badaczka. Śląska „tygrysica” kontra święte na pokaz? Doskonałym przykładem ofiary czarnego PR-u kronikarzy była Agnieszka, księżna śląska, żona Władysława Wygnańca. Mistrz Wincenty Kadłubek bez ogródek nazwał ją „tygrysicą”. Agnieszka pochodziła z Bambergu i była kobietą niezwykle dynamiczną. Prawdopodobnie całkowicie zdominowała swojego mniej ambitnego męża, co w oczach ówczesnych mężczyzn było niewybaczalnym grzechem. Zarzucano jej rzekome romansowanie z rycerzem Piotrem Włostowicem oraz pogardę dla lokalnych obyczajów – miała m.in. wyśmiewać Słowian za to, że w chwilach radości klaszczą w dłonie, co dla zachodnich elit uchodziło za przejaw barbarzyństwa. Na drugiej strony medalu były tzw. „święte” władczynie z XIII wieku, jak Jadwiga Śląska czy Kinga. Choć historia zapamiętała je jako wzory cnót, prof. Czwojdrak rzuca na ich życiorysy zupełnie nowe, psychologiczne światło. Jadwiga została wydana za mąż jako 12-letnie dziecko i urodziła prawie dziesięcioro dzieci, z których większość zmarła. – Ja się nie …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-16-6cb0386.png
width: 3000
height: 2000

Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
type: item
date: 2026-05-19T06:59:29.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: klasztor
subject: włochy
description: Biało-czerwona flaga nad ruinami Monte Cassino stała się symbolem jednego z największych triumfów w historii polskiego oręża. Mało kto jednak wie, że decyzja o udziale Polaków w tej rzezi zapadła w atmosferze buntu, a sami Niemcy wcale nie zostali stamtąd wyparci siłą. Jak naprawdę wyglądały kulisy najkrwawszej bitwy 2. Korpusu Polskiego i czy tej ogromnej ofiary można było uniknąć? Odkrywamy fakty, o których milczą szkolne podręczniki.
encoded: Spis treści: Lądowanie aliantów we Włoszech Historia 2 Korpusu Polskiego spod Monte Cassino, czyli dzieje Armii Andersa Dlaczego polskie wojsko walczyło w bitwie o Monte Cassino? Piekło Monte Cassino i polski triumf Bój pod Monte Cassino, czyli druga bitwa narodów Ilu ludzi zginęło w bitwie o Monte Cassino? Polskie symbole i legendy bitwy o Monte Cassino W 1944 roku losy II wojny światowej były już przesądzone, a nieuchronna klęska III Rzeszy zdawała się kwestią czasu. Choć niemiecka armia cofała się na większości frontów, a wizja rozliczenia wojennych zbrodni stawała się coraz bardziej realna, Berlin nie zamierzał kapitulować bez walki. Doskonałym tego dowodem były Włochy, gdzie wokół rygla obronnego Monte Cassino Niemcy utworzyli swoją najważniejszą linię oporu na południu Europy. To właśnie tam rozegrała się jedna z najkrwawszych batalii całego konfliktu. Kluczową rolę odegrali w niej żołnierze 2. Korpusu Polskiego. Podkomendni generała Władysława Andersa dokonali niemożliwego – przełamali elitarną obronę wroga i zatknęli biało-czerwoną flagę na gruzach benedyktyńskiego opactwa. Droga do tego triumfu była jednak niezwykle długa i okupiona dramatycznymi wyborami. Lądowanie aliantów we Włoszech Przełom na frontach II wojny światowej w Europie przyniosła bitwa pod Stalingradem. Od tego momentu Niemcy znaleźli się w defensywie, a alianci starali się ze wszystkich sił, by jak najszybciej doszło do pokonania wojsk Adolfa Hitlera. Jednym z elementów tego przyspieszenia miało być otwarcie przez Brytyjczyków i Amerykanów tak zwanego drugiego frontu w walce z państwami Osi. Chciano w ten sposób odciążyć walczący na wschodzie Związek Radziecki. Alianci nie byli gotowi na przyspieszenie planowanej inwazji na zachodzie Francji. Tak narodziła się idea „skoku” do południowej Italii z północnej Afryki, gdzie w 1943 roku poradzono sobie z wojskami państw Osi. Akcja rozpoczęła się od operacji Husky w lecie 1943 roku, czyli od zajęcia Sycylii. Najazd aliantów doprowadził do utraty …

bitwa-pod-monte-cassino-77832cc.png
width: 2813
height: 1875

Średniowiecze nie było piekłem kobiet. Historyczka obala utarte mity o bezwolnych niewiastach
type: item
date: 2026-05-18T15:00:55.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Rycerze w lśniących zbrojach, krwawe bitwy i królowie decydujący o losach świata – taki obraz średniowiecza dominuje w naszej masowej wyobraźni. W tym męskim świecie kobiety jawią się najczęściej jako bezwolne ofiary, zamknięte w wieżach lub wydawane siłą za mąż. Czy ta epoka naprawdę była dla nich wyłącznie mrocznym więzieniem? Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska udowadnia, że rzeczywistość była o wiele bardziej skomplikowana, a średniowieczne kobiety potrafiły niezwykle skutecznie walczyć o swoją niezależność i wpływy.
encoded: Spis treści: Dziewięcioletnie panny młode i walka przed sądem Królowa jako „maszyna” do rodzenia i toksyczna teściowa Podwójna bigamia i fałszerstwa Kazimierza Wielkiego Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Nasze myślenie o średniowieczu w Polsce jest głęboko skażone XIX-wiecznymi mitami i uproszczeniami. Choć ramy prawne i obyczajowe epoki stawiały mężczyzn na pierwszym miejscu, to za murami zamków i w cieniu katedr toczyło się zupełnie inne życie. Kobiety zarządzały majątkami, negocjowały sojusze polityczne, a kiedy wymagała tego sytuacja, potrafiły rzucić wyzwanie systemowi. – To jest znowu taki mit kobiety w średniowieczu: izolowanej, ograniczanej, bez prawa żadnego – tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Choć były uzależnione od decyzji ojców czy braci, istniały momenty, w których mogły decydować o sobie i skrupulatnie to wykorzystywały. Dziewięcioletnie panny młode i walka przed sądem Wiek sprawności prawnej i możliwość wydania dziewczyny za mąż w średniowieczu wynosił zaledwie 12 lat, co wiązało się z biologiczną zdolnością do rodzenia dzieci. W późniejszym okresie granicę tę przesunięto do 15 lat, jednak w pogoni za majątkiem i politycznymi korzyściami dorośli potrafili te zasady drastycznie obchodzić. Badaczka przytacza m.in. historię Petroneli Odrowążówny, którą własna matka oszukała, by jako dziewięciolatkę wydać ją za mąż za potężnego, ponad 40-letniego możnego, Dziersława z Rytwian. Średniowieczne kobiety nie pozostawały jednak bezbronne wobec takich nadużyć. Warunkiem ważności ślubu była dobrowolna zgoda panny młodej przed ołtarzem. Jeśli została ona wymuszona milczeniem lub przekupstwem księdza, dorastające dziewczęta potrafiły szukać sprawiedliwości. – Idą do sądu i mówią, że rodzice ich zmusili. One same zaczynają walczyć o siebie i nierzadko dochodzi do rozwiązania takiego małżeństwa. Są świadome swoich praw – podkreśla prof. Czwojdrak, wskazując na zaskakująco wysoką emancypację prawną …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-15-2f91809.png
width: 3000
height: 2000

Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
type: item
date: 2026-05-15T06:46:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Zamiast wielkich idei – proza życia. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska rzuca nowe światło na kulisy buntu przeciwko Bolesławowi Śmiałemu. Czy to możliwe, że u fundamentów największego konfliktu w dziejach Piastów leżały… problemy małżeńskie rycerstwa i zmęczenie nieustanną walką?
encoded: Tradycyjna historia skupia się na sporze biskupa z królem. Jednak prof. Bożena Czwojdrak patrzy głębiej – tam, gdzie rodziła się realna frustracja możnych, którzy przez dwie dekady prawie nie widzieli swoich domów. Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego analizuje przekaz Wincentego Kadłubka, w którym pod warstwą legendy kryje się obraz państwa wycieńczonego ambicjami władcy. Dwie dekady w siodle: Dlaczego rycerze dezerterowali? Bolesław Śmiały był władcą niezwykle aktywnym militarnie, ale jego wyprawy miały jedną zasadniczą wadę – często nie przynosiły łupów. Król angażował się w konflikty dynastyczne na Rusi i Węgrzech, by osadzać na tronach swoich krewnych i sojuszników. – Przez 20 lat Bolesław Śmiały jest prawie cały czas na jakiejś wyprawie... sojuszników nie łupimy, a musimy pamiętać, że książę nie płaci za te wyprawy poza granicami naszym rycerzom. Tych rycerzy praktycznie w ogóle nie ma w kraju – tłumaczy prof. Czwojdrak. To właśnie to zmęczenie materiału mogło być prawdziwym paliwem dla buntu. Podczas gdy król realizował wielką geopolitykę, jego rycerstwo martwiło się o swoje pozostawione bez opieki majątki. Skandal obyczajowy na dworze: Żony i szczenięta Jednym z najbardziej kontrowersyjnych fragmentów kroniki Kadłubka jest opis kary, jaką król miał wymierzyć niewiernym żonom rycerzy, którzy samowolnie opuścili wyprawę na Ruś. Według legendy, król kazał im karmić szczenięta zamiast dzieci. Choć brzmi to jak literacka fikcja, prof. Czwojdrak dostrzega w tym echa prawdziwych napięć społecznych. Żony z zarządcami muszą zarządzać tymi majątkami... pewnie tam któraś w końcu jedna, druga czy trzecia zdradziła, no bo ludzka sprawa, jak męża cały czas nie ma w domu. Coś tam być może z tą kwestią prawdy było – opowiada badaczka epoki. To właśnie w obronie tych kobiet (i karanych surowo rycerzy) miał wystąpić biskup Stanisław, co doprowadziło do eskalacji konfliktu. Zdrada czy bunt? Co naprawdę oznaczało słowo „traditor” Kluczem do zrozumienia upadku Bolesława jest sły…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-11-1144ae8.png
width: 3000
height: 2000

Sieciech, romans i morderstwo następcy tronu. Mroczne kulisy upadku króla Bolesława Śmiałego
type: item
date: 2026-05-14T05:51:59.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Dlaczego najpotężniejszy władca wczesnych Piastów musiał uciekać z kraju i nigdy do niego nie wrócił? Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska odkrywa, że za konfliktem z biskupem Stanisławem mogła stać jedna z najbardziej demonicznych postaci polskiego średniowiecza – palatyn Sieciech.
encoded: Choć w szkole uczymy się głównie o męczeństwie biskupa, prof. Czwojdrak zwraca uwagę na polityczny „thriller”, który rozgrywał się w cieniu ołtarza na Skałce. Bolesław Śmiały, król o wielkich ambicjach, stał się ofiarą własnej pychy, którą po mistrzowsku rozegrał człowiek z drugiego planu. Klątwa, która zablokowała powrót do domu Bolesław Śmiały nie był pierwszym Piastem, który musiał uciekać z kraju – robili to wcześniej Mieszko II czy Kazimierz Odnowiciel. Jednak Śmiały jako jedyny nigdy nie zdołał odzyskać tronu. Dlaczego? Zdaniem prof. Czwojdrak, kluczem jest postać palatyna Sieciecha, który trzymał stery władzy przy boku chorowitego Władysława Hermana. – Prawdopodobnie przy Sieciechu jest ten pies pogrzebany. To jest człowiek, który ma wielkie ambicje... Być może to właśnie za śmiercią Bolesława Śmiałego na Węgrzech stoi Sieciech – zauważa prof. Czwojdrak. Romans na szczytach władzy i „czyszczenie” drogi do tronu W podcaście mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego kreśli obraz Sieciecha jako polityka bezwzględnego, który prawdopodobnie nawiązał romans z trzecią żoną Władysława Hermana, Judytą. Wspólnie mogli dążyć do przejęcia pełni władzy, co wymagało brutalnej eliminacji konkurentów – w tym prawowitego następcy tronu, syna Bolesława Śmiałego. – Herman z Sieciechem zaprosili syna Bolesława Śmiałego, Mieszka, do kraju pod pretekstem wydania go za mąż... i co się dzieje? Oni go tam zamordowali. To był młody chłopak, ale to był prawowity następca – opowiada badaczka. Z tej perspektywy konflikt z biskupem Stanisławem był jedynie „kapitalnym pretekstem”, który Bolesław Śmiały sam podał swoim wrogom na tacy, łamiąc tabu dotyczące nietykalności pomazańca. „Szczodry” czy „Śmiały”? Mit o bogactwie i morał z klerykiem Prof. Czwojdrak w rozmowie z Łukaszem Załuskim rozprawia się także z przydomkami władcy. Skąd wziął się „Szczodry”? To zasługa legendy o biednym kleryku, któremu król pozwolił nabrać tyle złota, ile zdoła udźwignąć. – Bolesław Śmiały kazał mu rozprostrzeć pła…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-12-e757e05.png
width: 3000
height: 2000

Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
type: item
date: 2026-05-12T14:00:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Konflikt Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem stanowi fundament polskiej tożsamości, ale czy na pewno znamy prawdę o tym, co wydarzyło się na Skałce? Prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym odcinku podcastu National Geographic rzuca nowe światło na postać biskupa, którego – jak twierdzi – „stworzył” PR-owy majstersztyk Wincentego Kadłubka.
encoded: Od wieków historia ta wydaje się czarno-biała – okrutny król kat i niewinny biskup męczennik. Jednak współczesna mediewistyka, reprezentowana przez prof. Bożenę Czwojdrak, coraz częściej staje w „teamie Bolesława”. Zagadka roku 1079 pozostaje najbardziej intrygującym kryminałem w dziejach Polski, w którym główne role grają wielka polityka, osobiste ambicje i brakujące dowody. Milczenie Galla Anonima i PR-owy majstersztyk Kadłubka Najstarsze źródło, kronika Galla Anonima pisana zaledwie 30 lat po wydarzeniach, jest uderzająco lakoniczne. Gall nie podaje nawet imienia biskupa ani nazwy jego diecezji. Wspomina jedynie o „biskupie zdrajcy”, którego król skazał na karę obcięcia członków. Dlaczego kronikarz był tak powściągliwy? – Gall nie napisał ani imienia, ani diecezji. On je znał, wszyscy je znali. Nie napisał, bo biskup był zdrajcą – należało zapomnieć imienia zdrajcy, nie należało go upubliczniać – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Dopiero ponad sto lat później Wincenty Kadłubek stworzył barwną opowieść o królu szaleńcu i cudownym zrośnięciu się ciała świętego. Zdaniem profesor, Kadłubek był „szefem najlepszej firmy public relations”, który potrzebował stworzyć krakowskiego świętego na wzór głośnego wówczas w Europie morderstwa Tomasza Becketa. Badacz lędźwi czy obrońca uciśnionych? Co mogło być przyczyną tak brutalnego konfliktu? Choć legenda mówi o obronie niewiernych żon rycerzy przed gniewem króla, rzeczywistość mogła być znacznie bardziej prozaiczna i dotyczyć wpływów oraz pieniędzy. Bolesław Śmiały zaczął ograniczać potęgę biskupa krakowskiego, tworząc nowe diecezje i odbierając mu ziemie. Interesujące są również zarzuty, jakie król miał stawiać duchownemu. Kadłubek, chcąc ośmieszyć argumenty władcy, włożył w jego usta ostre słowa, które paradoksalnie mogą zawierać ziarno prawdy o charakterze Stanisława: „Bolesław nazywał go nie biskupem, a piekarzem... nie badaczem ksiąg, ale badaczem lędźwi”. Według prof. Czwojdrak, jeśli te cechy rzeczywiście wyszły na jaw,…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-13-074f818.png
width: 3000
height: 2000

Co się działo na dobę przez przewrotem majowym? Mija 100 lat od zamachu stanu w Polsce
type: item
date: 2026-05-11T05:54:17.000Z
creator: Andrzej Chwalba
subject: Historia
subject: historia polski
subject: polityka
subject: wojsko
description: Czy zamach majowy był od dawna zaplanowaną operacją wojskową, czy raczej decyzją podjętą pod wpływem politycznych wydarzeń ostatniej chwili? Spór o to, jak Józef Piłsudski wyobrażał sobie przejęcie władzy w maju 1926 roku, trwa od dziesięcioleci. Analiza źródeł pokazuje jednak, że wiele utrwalonych w historiografii opinii opierało się na niepewnych przekazach, a rzeczywiste motywy i okoliczności decyzji Marszałka były znacznie bardziej złożone.
encoded: Spis treści: Spór historyków o plan zamachu Skąd wzięła się legenda o przygotowanym zamachu Piłsudski do ostatniej chwili liczył na rozwiązanie legalne Rząd Witosa jako punkt zwrotny Strach przed represjami wobec piłsudczyków Wiara Piłsudskiego w autorytet i własne zwycięstwo Polska tuż przed przewrotem – zwyczajny dzień Warszawa 11 maja – miasto plotek, demonstracji i napięcia Kawiarnie jako centrum politycznych plotek Rząd nie przewidywał zamachu Wieczór 11 maja – rosnące podejrzenia władz Od wielu już lat trwa dyskusja na temat tego, jak Józef Piłsudski wyobrażał sobie przejęcie władzy. Trudności z odpowiedzią na to pytanie brały się stąd, że próby rekonstrukcji wizji zamachu były podejmowane na podstawie nie zawsze wiarygodnych, a poza tym często tylko pojedynczych przekazów źródłowych. Spór historyków o plan zamachu W starszej literaturze historycznej obowiązywał pogląd, że Józef Piłsudski zamierzał przeprowadzić pełnoformatową operację militarną z udziałem pułków zgromadzonych w podwarszawskim Rembertowie. Miało się to stać jakoby na mocy rozkazu ministra Żeligowskiego z 18 kwietnia 1926 roku, nakazującego koncentrację wojsk pod dowództwem Piłsudskiego pod pretekstem przeprowadzenia manewrów. Ale takiego rozkazu nie było i być nie mogło. Trudno sobie wyobrazić prowadzenie manewrów przez osobę prywatną. Poza tym w pierwszych dniach maja na rembertowskim poligonie nie stacjonowały pułki, które można by było kojarzyć z Piłsudskim. Byli natomiast podchorążacy z Warszawy, którzy 12 maja opowiedzieli się przeciwko Marszałkowi. Skąd wzięła się legenda o przygotowanym zamachu Co stało u źródeł pojawienia się i trwania tego rodzaju opinii? Po pierwsze, była ona następstwem przekonania, że Piłsudski od dawna przygotowywał zamach zbrojny, i to z udziałem licznego wojska. Niektórzy twierdzili, że miał takie zamiary już w 1923 roku, inni, że decyzję o przewrocie podjął 15 listopada 1925 roku w Sulejówku. Z tego powodu miał jakoby nadzorować konspirację piłsudczykowską w wo…

zamach-majowy-GettyImages-152241029-39cd799.jpg
width: 3369
height: 2300

Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
type: item
date: 2026-05-08T08:30:44.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy w średniowieczu pito wyłącznie piwo, a biesiady trwały tygodniami? W najnowszym podcaście National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa kulisy dawnej kuchni, gier i turniejów.
encoded: Słynna uczta u Wierzynka, turnieje rycerskie i huczne świętowanie to tylko niektóre z obrazów, jakie przychodzą na myśl, gdy mówimy o późnym średniowieczu. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego opowiada o tym, co faktycznie trafiało na stoły, jakie napoje towarzyszyły biesiadom i dlaczego polskie turnieje tak bardzo różniły się od tych znanych z zachodnioeuropejskich eposów. Tajemnice słynnej uczty u Wierzynka Jednym z najbardziej znanych wydarzeń w polskiej historii jest uczta wydana w Krakowie w XIV wieku przez Mikołaja Wierzynka. Choć wydarzenie to ma w sobie elementy legendy, zwyczaj organizowania wystawnych przyjęć był w tamtym okresie rzeczywistością. Długie, trwające nawet tydzień uroczystości (na przykład wesela) kończyły się bankietami, które dla zamożnych mieszczan czy rycerzy były kwestią ogromnego prestiżu. Podobną ucztę, po zaślubinach Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską, wyprawił również sam Zawisza Czarny. Turnieje rycerskie – teatr polityczny, a nie sport Wbrew wyobrażeniom o romantycznych pojedynkach znanych z zachodniej literatury turnieje rycerskie w Polsce nie cieszyły się wielką popularnością ani dobrą renomą. Brak tradycji: polski rycerz nie miał wielu okazji do walki w kraju. Sławny Zawisza Czarny musiał jeździć na dwór Zygmunta Luksemburskiego, aby móc uczestniczyć w renomowanych turniejach. Rozrywka dla gawiedzi: jak zauważa prof. Czwojdrak, turnieje były na ziemiach polskich postrzegane raczej jako element sztuczny lub sposób władcy na wydawanie pieniędzy i rozrywkę dla tłumu niż jako szlachetny sport. Preferencje władców: Władysław Jagiełło zdecydowanie bardziej wolał spędzać czas na polowaniach niż na organizacji turniejów. „Rozchodniaczek” i podsumowanie uczty Biesiady miały swoje własne, stałe reguły i sekwencję serwowanych dań. Ciekawym zwyczajem było podawanie na sam koniec posiłku dania, które jednoznacznie informowało gości, że spotkanie dobiegło końca. Była to potrawa z przecieranego groc…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-8-8fdbec8.png
width: 3000
height: 2000

Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
type: item
date: 2026-05-06T07:38:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka mroku, zacofania i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, dlaczego historycy sprzeciwiają się takiemu obrazowi i jak wyglądała rzeczywistość tamtych czasów.
encoded: Wyobrażenie o średniowieczu jako epoce ponurej, pozbawionej intelektualnych osiągnięć i kultury, to jeden z największych mitów w historii. Jak przekonuje prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, w rzeczywistości był to okres niezwykle barwny, dynamiczny i stanowiący fundament pod późniejszy renesans. W rozmowie z Łukaszem Załuskim historyczka obala krzywdzące opinie i przybliża codzienne realia, kulinarne zwyczaje oraz rozrywki dawnych Polaków. „Ciemne wieki” – niesprawiedliwy stereotyp Pojęcie „ciemnych wieków” wcale nie odnosi się do ponurego nastroju epoki ani braku inteligencji. Prof. Czwojdrak wskazuje, że określenie to dotyczy wczesnego średniowiecza – konkretnie VI i VII wieku po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Wówczas starano się odciąć od zdobyczy antyku, co zaowocowało mniejszą liczbą zachowanych źródeł pisanych z tamtego okresu. – Na hasło ciemne średniowiecze wszyscy mediewiści dostają białej gorączki. Cały czas walczymy z tym przekonaniem. – przyznaje z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, płynnie przechodząc do rozkwitu renesansu. Huczne życie na dworach i rozrywki Przekonanie o powszechnej ascezie i religijności wszystkich ówczesnych ludzi również mija się z prawdą. Choć na dworach pojawiali się władcy spędzający dużo czasu na modlitwie, życie codzienne tętniło rozrywką. Leszek Biały i Henryk Brodaty – ich spotkania towarzyskie w łaźniach nierzadko kończyły się tragicznie z powodu zaskoczenia przez wrogów lub po prostu hucznej zabawy. Porwanie Przemysła II – władca został wyciągnięty przez Brandenburczyków z Rogoźna, podczas gdy jego otoczenie spało po udanej zabawie na jarmarku. Gry i hazard: na dworach chętnie grano w kości, karty (będące pierwowzorem współczesnego mariasza) oraz szachy. W tę ostatnią grę z synami grywał m.in. Kazimierz Jagiellończyk. Kulinaria i codzienne smaki Życie codzienne w średniowieczu było głośne i pełne smaków. Choć dieta różniła się w zależ…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-10-5dbd156.png
width: 3000
height: 2000

Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
type: item
date: 2026-05-05T09:57:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka ciemności i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obala popularne mity o życiu codziennym, zwyczajach i kulinariach naszych przodków sprzed setek lat.
encoded: Wyobraźmy sobie średniowieczny jarmark – zapach pieczonego mięsa, gwar rozmów i stukot kości do gry. To nie jest epoka ciszy i nudy – to świat barwny, głośny i pełen smaków. W najnowszej rozmowie Łukasz Załuski pyta prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego o to, jak naprawdę wyglądało codzienne życie, co jedzono i pito oraz jak wyglądały rozrywki na dworach. Mroki średniowiecza – mit czy prawda? Prof. Bożena Czwojdrak zdecydowanie sprzeciwia się nazywaniu średniowiecza „wiekami ciemnymi”. Jak tłumaczy, termin ten nie odnosi się do ponurej atmosfery czy braku rozwoju, lecz do ograniczonej liczby źródeł, którymi dysponujemy z okresu wczesnego średniowiecza. Historyczka przyznaje, że na hasło „ciemne średniowiecze” badacze dostają „białej gorączki”. Podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, dając podwaliny pod późniejszy renesans. Zamiast ciągłej ascezy i modlitwy, życie na dworach tętniło życiem, a władcy i szlachta chętnie korzystali z uciech, w tym gier takich jak karty czy kości. Piwo zamiast wody i sekrety uczt Jednym z najciekawszych tematów poruszonych w podcaście są średniowieczne nawyki kulinarne. Jak wyjaśnia ekspertka, podstawowym napojem było wówczas piwo, które ze względu na proces warzenia było bezpieczniejsze od wody. W miastach niemal każdy dom miał własny, mały browar. Na dworach natomiast pito piwo o różnej zawartości alkoholu, a także miód sycony, do którego produkcji wyłączne prawo (regale) miał władca. Wino, zwłaszcza węgierskie, spopularyzował w Polsce Kazimierz Wielki, tworząc modę, która przetrwała przez wieki. Od polewki piwnej po bobrowe ogony Podczas gdy elity mogły cieszyć się białym pieczywem i mięsem, dieta chłopska opierała się na kaszach, strączkach i chlebie. Ciekawostką jest średniowieczny post, podczas którego jadano ogony bobrowe, uważane wówczas za potrawę postną. Prof. Czwojdrak obala też mit, że w tamtych czasach używano ogromnych ilości przypraw w celu zamaskowania zepsutego mięsa. Średniowieczna kuchni…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-9-f6b8125.png
width: 3000
height: 2000

Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
type: item
date: 2026-05-01T13:15:47.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Średniowieczni władcy Polski nie tylko walczyli o terytoria, ale mierzyli się z nietypowymi problemami osobistymi i politycznymi skandalami. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa pikantne kulisy życia polskich Piastów.
encoded: Spis treści: Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Kobiety, które pociągały za sznurki Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce Rozbicie dzielnicowe często kojarzy się z nudnymi lekcjami historii i ciągłymi wojnami. Tymczasem za chłodnymi kartami kronik kryją się niezwykłe ludzkie dramaty, sekrety alkowy oraz intrygi, które mogłyby zawstydzić niejeden współczesny serial. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego zabiera nas w podróż po mniej znanych, ale niezwykle fascynujących zakątkach polskiego średniowiecza. Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Zaskakującym wątkiem w historii Piastów są ich relacje małżeńskie, a właściwie ich brak. Dwoje ważnych władców krakowskich, Bolesław Wstydliwy oraz Leszek Czarny, zmagało się z problemami w sferze intymnej. Prof. Czwojdrak zwraca uwagę na specyficzny charakter relacji Bolesława z żoną Kingą (późniejszą świętą). – Mamy też przekazy że kiedy był proces beatyfikacyjny Kingi, to Władysław Łokietek, który przecież był spokrewniony... jako dziecko miał wielokrotnie bawić się w łożnicy księżnej i cytuję przekaz: „po wiadomych oznakach wiedział że została do końca życia dziewicą” – opowiada z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Z kolei Leszek Czarny otwarcie zmagał się z impotencją. Jego żona Gryfina publicznie wyznała na wiecu, że jej mąż jest niezdolny do pożycia, co było wówczas ogromnym skandalem i stawiało pod znakiem zapytania legalność małżeństwa. Władca próbował się leczyć, stosując specyfiki ze sproszkowanych żab i jaszczurek, jednak bez rezultatu. Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Choć zamachy na władców nie były w Polsce tak powszechne jak na Zachodzie, polscy książęta bywali ofiarami własnych słabości. Jak zauważa ekspertka podcastu, zgubą dla wielu z nich okazywał się alkohol. Najlepszym tego przykładem jest śmierć Kazimierza Sprawiedliwego. – Kazimierz siedział sobie w Wiślicy i b…

Projekt-bez-nazwy-7-546cc25.png
width: 3000
height: 2000

Fryderyk August I to zapomniany „król” Polski. Został władcą dzięki Konstytucji 3 Maja
type: item
date: 2026-04-30T11:47:41.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: królowie
subject: niemcy
subject: polska
description: Fryderyk August nie jest dziś zaliczany w poczet władców Polski. Zniknął z kart historii i z pamięci Polaków, choć sami chcieli go na króla. Stało się tak, bo był „tylko” porządnym administratorem, a naród czekał na bohatera.
encoded: W tym artykule: Kim był Fryderyk August? Skutki Konstytucji 3 Maja Niewielkie znaczenie władcy Sytuacja Księstwa Warszawskiego Oszczędny król Działania propagandowe Ucieczka z kraju czy ruch strategiczny? Władca traci poparcie Negocjacje i sojusze Fryderyk August zrzeka się tytułu Rządy wymazane z kart historii Ostatnim królem Polski wcale nie był Stanisław August Poniatowski. I to nie tylko dlatego, że władcami Królestwa Polskiego zostali po kongresie wiedeńskim rosyjscy carowie. Przecież między Stanisławem Augustem a carami ktoś zasiadał na tronie Księstwa Warszawskiego! Nie Napoleon i nie książę Józef Poniatowski. Tym władcą był dziś zapomniany Fryderyk August, król Saksonii z dynastii Wettynów, wnuk Augusta III. Czy słusznie został przez Polaków wyrzucony z pocztu władców? Kim był Fryderyk August? „Formalnie nie był królem Polski, tylko władcą Księstwa Warszawskiego. Ale to było państwo polskie z polskimi: konstytucją, armią, urzędami itd., nawet jeśli moderowanymi na francuskie. Co więcej, sam monarcha dokonał wielkiego wysiłku, bo (z poczucia obowiązku i przyzwoitości wobec poddanych) nauczył się języka polskiego. Inna rzecz, że krępował się go używać” – opowiadał dr Andrzej Nieuważny, specjalista od epoki napoleońskiej. „Powody oczywistego zapomnienia są co najmniej dwa – stwierdza z kolei prof. Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Po pierwsze, trudno pamiętać o kimś, kto o nas zapomniał. Był trzykrotnie w Księstwie Warszawskim. Niczym się nie zapisał poza tym, że z radością oddał władzę polskim nowym elitom. Powód drugi: był monarchą kraju niesuwerennego, zależnego od Paryża. Częścią francuskiej Europy i stale niespełnioną nadzieją na więcej”. Jeszcze inne argumenty wysuwa pasjonat Tomasz Maciej Klauza, organizator Muzeum Wojen Napoleońskich w Witaszycach: „Myślę, że zapomnienie Fryderyka Augusta jako władcy Polski wynika z kilku powodów. Najważniejszy to ten, że był Sasem, czyli Niemcem. To w propagandzie porozbiorowej, a szczególnie w PRL grał…

Fryderyk-August-I-Marcello-Bacciarelli-90f5a1a.png
width: 2130
height: 1200

Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
type: item
date: 2026-04-29T12:22:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Czy śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138 roku rzeczywiście skazała Polskę na wieki upadku? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak rozprawia się z mitem „testamentu” i tłumaczy, dlaczego rozbicie dzielnicowe, choć skomplikowane, było fascynującą grą o władzę.
encoded: Spis treści: Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Dlaczego rozbicie trwało tak długo? Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W powszechnej świadomości śmierć Bolesława Krzywoustego kojarzy się z dramatycznym podziałem państwa, który na 200 lat pogrążył Polskę w chaosie. Czy jednak system senioratu był rzeczywiście przyczyną zguby, czy może jedynie ramą, której nie zdołały wytrzymać ludzkie ambicje? W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego analizuje meandry polskiego średniowiecza wskazując, że historia naszych władców to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim polityczne intrygi, które do dziś potrafią zaskakiwać. Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Wielu z nas w szkole uczyło się, że testament Bolesława Krzywoustego miał uratować jedność państwa, a w rzeczywistości stał się przyczyną rozbicia dzielnicowego. Prof. Czwojdrak proponuje spojrzenie z innej perspektywy: podziały terytorialne między synów były w tamtym czasie normą, a nie rewolucją. – To nie jest żadne novum, to funkcjonowało w Polsce wcześniejszej, ale także i poza granicami państwa polskiego. To była całkowicie naturalna sprawa – wyjaśnia historyczka. Jak zauważa ekspertka, problemem nie był sam dokument, lecz fakt, że system senioratu przegrał starcie z realiami politycznymi. Synowie Krzywoustego nie czekali na śmierć ojca, by zacząć ze sobą rywalizować – kłótnie wybuchały już za jego życia. Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Słuchając o rozbiciu dzielnicowym, łatwo się pogubić w gąszczu imion. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że historycy również mają z tym problem. Przyczyną jest niezwykła popularność kilku imion wśród Piastów, co tworzyło logistyczny koszmar. – Załatwili nas w cudzysłowie nasi Piastowie, bo mieli swoje ulubione imiona i wszystkim synom dawali tak samo na imię. Jak przejdziemy sobie na Śląsk, to mamy tam praktycznie samych He…

Projekt-bez-nazwy-8-2-b85545f.png
width: 3000
height: 2000

Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
type: item
date: 2026-04-22T08:30:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Od lat uczymy się historii o „piastowskich początkach”, w których Piast Kołodziej zakładał podwaliny pod potęgę dynastii. Jednak prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego przekonuje, że za romantycznymi legendami kryje się chłodna, polityczna kalkulacja, a dzisiejsza nauka pozwala nam przejrzeć na oczy i dostrzec w naszych przodkach coś znacznie ciekawszego niż tylko plemienną tradycję.
encoded: Spis treści: Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Język zdradza nasze sekrety Koniec mitu o „izolowanych plemionach” Historia pisana na nowo Posłuchaj całej rozmowy o początkach państwa polskiego Wszyscy znamy tę historię – Piast, skromny kołodziej, który dzięki boskiej opatrzności kładzie podwaliny pod najsłynniejszą polską dynastię. Ta malownicza legenda od pokoleń kształtuje naszą wyobraźnię, skutecznie maskując brutalną, polityczną rzeczywistość tamtych czasów. Co jeśli za tym mitem nie kryje się pokora, lecz wyrachowany polityczny przewrót, przypominający walki o wpływy na wielkich dworach średniowiecznej Europy? Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Dziś, dzięki nowoczesnym badaniom genetycznym i świeżemu spojrzeniu lingwistów, wreszcie zdejmujemy z historii maskę podyktowaną dawnymi ideologiami. Jedna z najstarszych polskich legend opowiada o Piaście, który zajmował się kołami wozów. Tymczasem historycy coraz częściej wskazują na bardziej prozaiczną, choć fascynującą interpretację. Słowo „piast” prawdopodobnie nie wywodzi się od koła, lecz od funkcji piastuna – opiekuna, zarządcy dworu. – Jest duża szansa, że ten praprzodek naszych Piastów był po prostu takim majordomusem na dworze [...] być może Popielidów – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Historia zna takie przypadki – podobny mechanizm zadziałał w dynastii Karolingów, którzy jako zarządcy dworu Merowingów stopniowo przejęli pełnię władzy. Czy zatem nasza pierwsza dynastia to historia „dyplomatycznego przewrotu” na dworze poprzedników? Język zdradza nasze sekrety Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd w naszym języku wzięło się słowo „lekarz”? Choć wydaje się ono rdzennie słowiańskie, kryje w sobie ślad prastarych kontaktów. Nasza polszczyzna, wbrew mitom o czystej izolacji, od zawsze była językiem „wymiany”. – Bardzo proste słowo „lekarz” jest pochodzenia gockiego, języka, który już nie istnieje – zdradza historyczka. To tylko wierzchołek góry lodowej. Słownictwo, którym posługujemy się …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5-1c06f37.png
width: 3000
height: 2000

Stolnik, Rataj i postne podstępy Dobrawy. Jak naprawdę wyglądało życie w Polsce 1000 lat temu?
type: item
date: 2026-04-20T12:59:33.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
description: Cofnijmy się o tysiąc lat. Nie ma kamiennych miast, brukowanych ulic ani szkół. Jest dym unoszący się z palenisk, zbrojni wojowie i chłopi pracujący na polach. Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego w rozmowie z Łukaszem Załuskim zdradza, że nasze wyobrażenia o życiu w początkach państwa Piastów często mijają się z prawdą.
encoded: Spis treści: Drużyna, czyli przyjaciele, a nie tylko wojsko Mit o uciśnionym chłopie i sześć tygodni pracy Osady służebne – ślady historii w twoim nazwisku Chrześcijaństwo? Tak, ale tylko dla elit Jak Dobrawa „zmanipulowała” Mieszka? Posłuchaj całej rozmowy o życiu w czasach pierwszych Piastów W powszechnym wyobrażeniu początki polskiej państwowości to mglista, niemal baśniowa kraina – czas tajemniczych pogańskich obrzędów, pierwszych grodów i wielkich przemian, o których wiemy często tylko tyle, ile przekazali nam średniowieczni kronikarze. Zbyt często patrzymy na ten okres wyłącznie przez pryzmat królewskich insygniów i wielkiej polityki, zapominając, że fundamentem tego państwa byli ludzie, których życie toczyło się w zupełnie innym rytmie. Jak zatem naprawdę wyglądała rzeczywistość w cieniu pierwszych piastowskich umocnień? Czy nasi przodkowie faktycznie żyli w strachu przed „pańszczyźnianym batem”, a chrzest kraju był rewolucją, która zmieniła wszystko z dnia na dzień? W rozmowie z prof. Bożeną Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego odkrywamy prawdziwą twarz Polski sprzed tysiąca lat – kraju, w którym dieta władcy zależała od sprytnych manewrów jego żony, a społeczeństwo wcale nie składało się wyłącznie z uciemiężonych chłopów. Drużyna, czyli przyjaciele, a nie tylko wojsko Współczesne skojarzenie ze słowem „drużyna” kieruje nasze myśli ku oddziałom elitarnych wojowników. Jednak u progu państwowości termin ten miał znacznie szersze, niemal rodzinne znaczenie. Wywodzi się on ze starosłowiańskiego pojęcia oznaczającego najbliższe otoczenie i przyjaciół. – Dla nas drużyna to są woje. Drużyna w starosłowiańskim [...] oznaczało po prostu najbliższe otoczenie przyjaciół. Druzja to jest przyjaźń. Drug to jest przyjaciel, towarzysz – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. To z tej grupy z czasem wykształcił się dwór, którego głównym zadaniem było dbanie o to, by władca mógł skupić się wyłącznie na rządzeniu. Pierwsi urzędnicy, o których wspominają źródła, to nie ministrowie, lec…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-6-0a7e1c7.jpg
width: 800
height: 533

Hubal do końca wierzył w godność walki mundurowej. Niezłomny oficer nie złożył broni
type: item
date: 2026-04-19T12:34:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: Świętokrzyskie
subject: wojsko
description: Hubal nie był jedynie dowódcą partyzanckim. Major, a pośmiertnie pułkownik Henryk Dobrzański ucieleśniał ducha polskiej kawalerii, a oprócz tego był też wybitnym sportowcem o międzynarodowej sławie i człowiekiem, którego bezkompromisowość doprowadziła do konfliktu nie tylko z okupantem, ale także z rodzącymi się strukturami konspiracyjnymi. Można powiedzieć, że łączył etos dziewiętnastowiecznych powstańców z tragicznym heroizmem żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego.
encoded: Spis treści: Młodość w Jaśle Szlak legionowy Walka o granice Dobrzański na salonach Europy Walki 1939–1940 Ostatnia walka pod Anielinem Jako jeden z najbardziej znanych oficerów regularnej armii, który nie złożył broni, Henryk „Hubal” Dobrzański stał się wyrzutem sumienia dla tych, którzy skapitulowali. Z kolei dla przyszłych pokoleń partyzantów stanowił największą inspirację. Choć pacyfikacje hubalowskie pozostają bolesną kartą w jego historii, sam major do końca wierzył, że walka mundurowa jest jedynym godnym sposobem reprezentowania Rzeczypospolitej. Młodość w Jaśle Henryk Dobrzański urodził 22 czerwca 1897 roku w Jaśle. Dom, w którym się wychował, od pokoleń był przesiąknięty wartościami patriotycznymi. Rodzina Dobrzańskich pieczętowała się herbem Leliwa, co w ówczesnej Galicji niosło ze sobą konkretne zobowiązania społeczne i moralne. Jego rodzice, Henryk i Maria z hrabiów Lubienieckich, dbali o to, by syn dorastał w atmosferze szacunku do historii Polski i tradycji rycerskiej. Jasło przełomu wieków było miastem, w którym wspomnienia powstań narodowych wciąż były żywe, co ukształtowało w młodym Henryku poczucie obowiązku wobec ojczyzny. Edukacja Dobrzańskiego była typowa dla sfery społecznej, z której się wywodził. Rozpoczął od nauki domowej w ramach czteroklasowej Szkoły Ludowej, by później, po przeprowadzce rodziny do Krakowa, kontynuować edukację w tamtejszych szkołach realnych. Należy jednak wspomnieć, że bardziej niż przedmioty ścisłe i humanistyczne interesowała go kultura fizyczna. W sprawozdaniach szkolnych figurował jako uczeń „uzdolniony”, choć jego ścieżka edukacyjna była przerywana. Ostatecznie zaliczył sześć klas siedmioletniej szkoły realnej. To właśnie w Krakowie, sercu polskiej kultury i kolebce ruchów niepodległościowych, Henryk zetknął się z Polskimi Drużynami Strzeleckimi. Wstąpienie do nich w 1912 roku, w wieku zaledwie 15 lat, było pierwszym krokiem na jego długiej drodze żołnierskiej. Szlak legionowy Gdy wybuchła I wojna światowa, Dobrzańs…

hubal-7872501.jpg
width: 1800
height: 1200

Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
type: item
date: 2026-04-18T06:26:53.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Dla jednych – ukoronowanie potęgi pierwszych Piastów. Dla innych – ryzykowny ruch na krawędzi politycznej przepaści. Rok 1025 w podręcznikach jawi się jako moment chwały, ale prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym podcaście National Geographic stawia sprawę jasno: to była gra o najwyższą stawkę. Czy Bolesław Chrobry, sięgając po koronę tuż przed śmiercią, świętował zwycięstwo, czy ratował sypiące się dziedzictwo?
encoded: W polskiej świadomości narodowej Bolesław Chrobry to postać pomnikowa. Jednak patrząc na wydarzenia sprzed tysiąca lat okiem historyka, obraz ten staje się znacznie bardziej dynamiczny i... niepewny. Kiedy w 1024 roku zmarli niemal jednocześnie papież i cesarz, w Europie powstała próżnia, którą polski władca postanowił bezwzględnie wykorzystać. Czy była to jednak przemyślana strategia, czy „ucieczka do przodu” człowieka, który wiedział, że kończy mu się czas? Pokerowa zagrywka Piasta: dlaczego 1025 rok był ryzykiem? Sytuacja geopolityczna Bolesława Chrobrego wcale nie była tak stabilna, jak mogłoby się wydawać. Po latach wojen z Henrykiem II Polska była wyczerpana, a relacje z nowym cesarzem, Konradem II, pozostawały chłodne. Koronacja Chrobrego bez wyraźnej, aktualnej zgody papiestwa (lub przy wykorzystaniu niejasnych pełnomocnictw sprzed lat) była ruchem, który mógł ściągnąć na kraj gniew potężnych sąsiadów. – Musimy uciekać od sformułowania, że na 100% Bolesław Chrobry koronował się w roku 1025 tylko jako król-senior. Jeśli, jak sugerują niektórzy historycy, koronował wtedy także swojego syna Mieszka II, był to polityczny hazard mający na celu zabezpieczenie dynastii przed wewnętrznym rozpadem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Chrobry grał o „wszystko albo nic”. Korona miała być barierą ochronną dla jego następcy, namacalnym dowodem na to, że Polska nie jest już tylko trybutariuszem cesarstwa, ale pełnoprawnym królestwem. Propaganda i milczenie: co ukryli przed nami kronikarze? Fascynujące jest to, jak różnie o tym „triumfie” opowiadają źródła. Niemiecki kronikarz Thietmar, który szczerze nienawidził Chrobrego, z bólem odnotowywał wzrost jego potęgi, podczas gdy nasz Gall Anonim budował legendę „Bolesława Wielkiego”. Jednak to, czego w kronikach nie ma, jest równie ciekawe jak to, co w nich zapisano. Brak szczegółowego opisu ceremonii z 1025 roku sugeruje, że mogła ona odbyć się w pośpiechu lub w warunkach, które nie sprzyjały wielkiej pompie. Prof. Czwojdrak zwr…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-2-04d4675.png
width: 3000
height: 2000

Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
type: item
date: 2026-04-16T09:20:06.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Chrobry przeszedł do historii jako władca potężny i bezwzględny, ale jego prywatne życie i kulisy budowania państwowej propagandy kryją dramaty, o których rzadko wspomina się na lekcjach historii. W najnowszym podcaście National Geographic prof. Bożena Czwojdrak rzuca nowe światło na postać Bezpryma – syna, którego król próbował wymazać z pamięci – oraz na sensacyjne odkrycia dotyczące pochodzenia Galla Anonima.
encoded: Spis treści: Bezprym: syn pozbawiony prymatu Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Gdzie była stolica? Polska na kołach Posłuchaj całej rozmowy o czasach Bolesława Chrobrego Budowa państwa polskiego w XI wieku nie była jedynie pasmem zwycięskich bitew, ale przede wszystkim bezwzględną grą o przetrwanie dynastii. Podczas gdy my celebrujemy wielkość Chrobrego, prof. Bożena Czwojdrak przypomina, że za fasadą złotych tkanin i wystawnych uczt kryły się rodzinne tragedie i brutalne decyzje o tym, kto ma prawo do korony, a kto musi zniknąć w mroku dziejów. Bezprym: syn pozbawiony prymatu Jednym z najbardziej intrygujących wątków poruszonych przez prof. Czwojdrak jest postać Bezpryma, pierworodnego syna Chrobrego, który został całkowicie pominięty w sukcesji na rzecz młodszego Mieszka II. Czy jego imię było jedynie przydomkiem nadanym przez złośliwych? – Niektórzy historycy tłumaczą imię Bezprym jako „ten, który jest pozbawiony prymu, prymatu”, czyli pierwszeństwa – po prostu tego, którego „wykolegowano” z drogi do tronu – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Według ekspertki Bolesław Chrobry mógł dokonać odnowienia swojej koronacji w 1025 roku właśnie po to, by przy okazji namaścić Mieszka II i jednoznacznie wskazać go jako swojego jedynego następcę, łamiąc przy tym prawo pierworodztwa. To był polityczny hazard, który po śmierci króla doprowadził kraj na skraj upadku. Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Kolejnym mitem, który prof. Czwojdrak dekonstruuje w rozmowie z Łukaszem Załuskim, jest tożsamość naszego pierwszego kronikarza. Choć od stuleci nazywamy go Gallem Anonimem, współczesna nauka wskazuje na zupełnie inny kierunek niż Francja. – Określenie „Gal” jest już bardzo mocno nieadekwatne. Badania prof. Tomasza Jasińskiego wskazują ewidentnie na basen Morza Śródziemnego. To na pewno Włochy, być może mnich z Lido – tłumaczy prof. Czwojdrak. Ta zmiana perspektywy rzuca nowe światło na to, jak powstawała „historia oficjalna” Polski. Anonim nie pisa…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-3-d0314f5.png
width: 3000
height: 2000

Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
type: item
date: 2026-04-13T12:16:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Każdy uczeń potrafi wskazać datę 1025 r. jako moment narodzin Królestwa Polskiego. Jednak dla historyków to dopiero początek pytań. Czy Bolesław Chrobry rzeczywiście czekał na koronę aż do śmierci, czy może nosił ją na skroniach od ćwierćwiecza? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic prof. Bożena Czwojdrak zagląda za kulisy najważniejszej ceremonii w dziejach wczesnej Polski, obnażając luki w naszej wiedzy i fascynujące gry dyplomatyczne średniowiecza.
encoded: Spis treści: 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Złote obrusy i polityczny teatr: jak Piastowie imponowali Europie Posłuchaj całej rozmowy o tajemniczej koronacji Chrobrego Większość z nas wyobraża sobie koronację Bolesława Chrobrego jako uroczysty, niemal filmowy moment, który ostatecznie scalił państwo Piastów. Tymczasem rzeczywistość roku 1025 jest pełna białych plam. Nie znamy dokładnego miejsca ceremonii, nie dysponujemy opisem liturgii, a co więcej – niektórzy badacze poddają w wątpliwość samą datę. Czy celebrowana hucznie rocznica tysiąclecia królestwa opiera się na kruchych fundamentach? Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego sugeruje, że to, co bierzemy za fakt, może być jedynie zgrabną narracją kronikarzy. 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Największy spór historyków dotyczy tego, kiedy Bolesław Chrobry faktycznie stał się królem. Choć podręczniki stawiają na rok 1025, sławny Gall Anonim konsekwentnie nazywa Bolesława królem już od zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. Według kronikarza to wtedy cesarz Otton III miał zdjąć z głowy diadem i nałożyć go na skronie Piasta. – Gdybyśmy chcieli zaczynać od tajemnic, musimy zacząć od tego, czy rok 1025 nie jest przypadkiem drugą koronacją Bolesława Chrobrego – zauważa w podcaście prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka wskazuje na zagadkowe monety bite przez władcę na długo przed 1025 rokiem, na których widnieje napis „Rex” (król), a nie „Dux” (książę). Czy Chrobry uprawiał polityczny marketing, zanim jeszcze oficjalnie otrzymał zgodę od papieża? Wszystko wskazuje na to, że dla ówczesnych władców prestiż płynący z gestu cesarza był ważniejszy niż formalne rzymskie dekrety. Złote obrusy i polityczny teatr: Jak Piastowie imponowali Europie Jeśli do koronacji Chrobrego doszło w 1025 roku, uroczystość mogła wyglądać zupełnie inaczej, niż sądzimy. Możliwe, że nie był to tylko akt wywyższenia ojca, ale sprytny zabieg sukcesyjny. – Wszystko na to wskazuje, że w 1025 roku Chrobry koronował jednocześnie swo…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5783899.jpg
width: 800
height: 533