W Himalajach coraz mniej śniegu. Naukowcy ostrzegają przed narastającym kryzysem
Badania przeprowadzone m.in. przez Indyjski Departament Meteorologii ukazują, że Himalaje stają wobec podwójnego kryzysu. Z jednej strony dochodzi do gwałtownego topienia lodowców, a z drugiej pasmo górskie otrzymuje coraz mniej śniegu. Oba te czynniki mogą wpłynąć nie tylko na klimat najwyższych gór świata, ale również zmienić życie nawet dwóch miliardów ludzi.
Himalaje od lat mierzą się ze szkodliwymi skutkami gwałtownego topnienia lodowców. Pola lodowe, które są naturalnym magazynem dziesiątek gigaton lodu, intensywnie zanikają, destabilizując okoliczny system hydrologiczny. Nieregularne wylewanie rzek stwarza m.in. problemy związane z nawadnianiem pól uprawnych. Naukowcy ostrzegają o drugim problemie dotykającym najwyższe pasmo górskie – brakiem regularnych opadów śniegu. Bezśnieżna zima Podczas gdy w Polsce doświadczamy jednej z najbardziej śnieżnych zim w ciągu ostatnich kilku lat, Himalaje mierzą się z niemal całkowitym brakiem opadów. Indyjski Departament Meteorologii opublikował uderzające dane – w całym grudniu nie odnotowano tam żadnych hydrometeorów. Na szczyty w północnych Indiach nie spadł w tym miesiącu ani śnieg, ani deszcz. Indyjscy meteorolodzy alarmują również, że ilość opadów deszczu lub śniegu w stanach takich jak Uttarakhand czy Himachal Pradesh będzie znacząco niższa niż tzw. średnia wieloletnia (LPA), mierzona na danym obszarze w okresie od 30 do 50 lat. Według prognoz, między styczniem a lutym regiony te odnotują o 86% niższe opady w porównaniu z LPA, która dla okresu 1971–2020 wynosi 184,3 mm. Inne badania, przeprowadzone przez Indyjski Instytut Technologii w Dżammu wskazują, że w ciągu ostatnich pięciu lat ilość opadów śniegu w północno-zachodnich Himalajach była o jedną czwartą niższa niż średnia notowana w 40-letnim okresie referencyjnym 1980–2020. Brak śniegu w Nepalu Indie nie są odosobnione w zmaganiach z niedoborem śniegu. Profesor meteorologii z Uniwersytetu Tribhuvan w Katmandu, Binod Pokharel zwraca uwagę, że od października na terenie całego Nepalu nie odnotowano żadnych opadów deszczu. Oznacza to, że po raz kolejny mamy do czynienia z nepalską „suchą zimą”, która powtarza się niemal za każdym razem w ciągu ostatnich pięciu lat. W tej sytuacji nie pomagają nawet sporadycznie występujące intensywne opady śniegu, ponieważ mają one charakter krótkotrwałych, ekstremalnych epizodów, a nie regularnych i równomiernie rozłożonych w czasie serii opadów. Jakie są przyczyny braku śniegu? Naukowcy nie są w pełni zgodni co do głównej przyczyny zaniku opadów śniegu w Himalajach. Jedna z teorii dotyczy tzw. słabnących zaburzeń zachodnich (ang. weakening westerly disturbances), czyli układów niskiego ciśnienia docierających w góry znad Morza Śródziemnego. Te rozległe układy atmosferyczne zwykle przynosiły zimą chłodne powietrze, deszcz i śnieg, wspierając rolnictwo oraz odnawiając pokrywę śnieżną w górach. Zdania badaczy są jednak podzielone co do zmian zachodzących w tych zaburzeniach meteorologicznych. Część naukowców uważa, że wędrujące masy powietrza stają się coraz słabsze, przez co po dotarciu do północnych Indii generują znacznie mniej opadów niż w przeszłości. Inna hipoteza zakłada przesunięcie tras tych układów bardziej na północ, co sprawia, że omijają one Morze Arabskie i nie pobierają wilgoci, która mogłaby zostać przekształcona w opady nad Himalajami. Niezależnie od dokładnej przyczyny, Himalaje mierzą się dziś z podwójnym kryzysem. Region nie tylko gwałtownie traci lodowce i pola lodowe, ale jednocześnie otrzymuje coraz mniej śniegu, który mógłby zasilać i stabilizować pokrywę lodową tego górskiego pasma. Konsekwencje braku śniegu Międzynarodowe Centrum Zintegrowanego Rozwoju Obszarów Górskich (ICIMOD) – organizacja międzyrządowa działająca na rzecz ośmiu krajów regionu (Afganistan, Bangladesz, Bhutan, Chiny, Indie, Mjanma, Nepal i Pakistan) – ostrzega przed niebezpiecznymi konsekwencjami braku śniegu: „Ponieważ woda z topniejącego śniegu stanowi średnio około jednej czwartej całkowitego rocznego odpływu w 12 głównych dorzeczach regionu, anomalie sezonowej trwałości pokrywy śnieżnej wpływają na bezpieczeństwo wodne niemal dwóch miliardów ludzi żyjących w tych dorzeczach”. Brak śniegu może więc zmienić nie tylko obraz najwyższych gór świata, ale również znacząco wpłynąć na życie mieszkańców terenów górskich. Już teraz sytuacja klimatyczna w Nepalu jest niezwykle rozchwiana. We wrześniu kraj mierzył się ze śmiertelnymi i destrukcyjnymi powodziami, których przyczyną były intensywne opady monsunowe. Letnie anomalie pogodowe, w połączeniu z zimowym brakiem śniegu pełniącego rolę naturalnego rezerwuaru wody, mogą przyczynić się do kolejnych poważnych zniszczeń, z jakimi mierzyć się będą himalajskie społeczności. Źródło: BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
350 osób ewakuowanych z Mount Everest. 200 himalaistów wciąż czeka na ratunek
Intensywne opady śniegu zaskakująco uderzyły we wschodnią ścianę Mount Everest i uwięziły ponad 500 turystów z Chin. Trwa akcja ratunkowa. Ekipa poszukuje zaginionych i sukcesywnie ściąga himalaistów ze szlaku.
Setki mieszkańców i ratowników uczestniczą w akcji oczyszczania szlaków prowadzących na Mount Everest, na których nagła śnieżyca zasypała ponad 500 himalaistów. Zwykle łagodny październik przyniósł niespodziewane opady, których nie przewidzieli nawet przewodnicy. 200 zaginionych himalaistów – akcja ratunkowa na Mount Everest Wielu turystów z Chin rozpoczęło w miniony weekend wędrówkę na najwyższy szczyt świata – Mount Everest. Zgromadzili się oni w Dolinie Karama w Tybecie, które prowadzi do wschodniej ściany góry. Czemu na wyprawę ruszyli turyści akurat z Chin? Trafili pechowo: niespodziewana śnieżyca uderzyła akurat wtedy, gdy w Państwie Środka trwa ośmiodniowy Złoty Tydzień, czyli jedno z najdłuższych świąt w Chinach. Większość osób ma wtedy wolne, a niemal wszystkie fabryki czy urzędy są zamknięte. Gwałtowne opady odcięły od świata około 550 turystów, którzy byli na różnym etapie zdobywania góry. Ratownikom udało się wydostać 350 z nich, ale 200 himalaistów wciąż znajduje się wśród śniegu. Władze informują, że ze wszystkimi udało się nawiązać kontakt. – Miałem ogromne szczęście, że udało mi się wydostać – opowiada BBC turysta, który został zaskoczony przez zamieć. Zima zaskoczyła przewodników Przewodnicy górscy byli zaskoczeni nietypowo obfitymi opadami śniegu. Październik jest popularnym miesiącem na zdobywanie Mount Everest właśnie z powodu łagodnych temperatur i bezchmurnego nieba, mimo że temperatura zaczyna już powoli spadać. Nagła zła pogoda dotknęła również inne rejony Azji. Najbliższy turystom Nepal nawiedziły ulewne deszcze i powodzie, które od piątku zabiły około 50 osób, a wiele zmusiły do ucieczki z miejsc zamieszkania. Podobne nieprzewidziane tajfuny dotknęły ostatnio Filipiny. Chociaż monsun teoretycznie zakończył się kilka tygodni temu, to nadal występują obfite i niespodziewane opady deszczu. Po tybetańskiej stronie gór zazwyczaj jest bardzo sucho, a teraz trzeba mierzyć się z wyjątkowo obfitymi opadami śniegu. To zwiększa ryzyko lawin. Ratownicy znoszą turystów na plecach Ratownicy i ekipy tybetańskiej straży pożarnej w ciemnościach walczą ze śniegiem i sukcesywnie wynoszą na własnych plecach uwięzionych turystów podczas akcji ratunkowej w Himalajach. – Mamy do czynienia z połączeniem zimna i mokrego śniegu. Istnieje ryzyko hipotermii – mówi BBC himalaistka Rebecca Stephens, pierwsza Brytyjka, która zdobyła szczyt Everestu. Akcja ratownicza ciągle trwa, a powracający himalaiści opowiadają o niezwykle trudnych warunkach w Dolinie. – W namiocie było nas ponad 10 i prawie nie spaliśmy. Musieliśmy odśnieżać co 10 minut, w przeciwnym razie nasze schronienie by się zawaliło – opowiada Eric Wen należący do 18-osobowej grupy turystów, która zdecydowała się opuścić bazę z powodu ciągłych opadów śniegu. Trzy osoby z jego grupy doznały hipotermii. Źródło: BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Andrzej Bargiel znów dokonał niemożliwego. Zjechał na nartach z Mount Everestu bez tlenu!
Polski skialpinista Andrzej Bargiel jako pierwszy w historii wszedł na Mount Everest i zjechał z niego na nartach do wysokości bazy (ok. 5364 m n.p.m.). I dokonał tego bez wspomagania tlenem! To przełomowy moment w światowym skialpinizmie i kolejne nieprawdopodobne osiągnięcie Polaka.
– To jeden z ważniejszych kroków w mojej sportowej karierze. Zjazd z Everestu bez tlenu był dla mnie marzeniem, które dojrzewało latami. Wiedziałem, że trudne jesienne warunki i poprowadzenie linii zjazdu przez lodowiec Khumbu to największe wyzwanie, z jakim mogę się zmierzyć. Dzięki wsparciu Red Bulla i teamu moje marzenie w końcu stało się rzeczywistością – powiedział Andrzej Bargiel po zjeździe. Ekstremalne warunki i strefa śmierci Atak szczytowy okazał się trudniejszy, niż zakładano. 22 września 2025 r. Bargiel wspinał się z obozu czwartego, położonego na wysokości ok. 7900 m n.p.m. Świeży śnieg utrudniał torowanie trasy i wydłużył wspinaczkę. Polak 16 godzin spędził w tzw. strefie śmierci (na wysokości powyżej 8000 m n.p.m.), nie korzystając przy tym z dodatkowego tlenu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/Andrzej-Bargiel-w-drodze-na-szczyt-Mount-Everest-fot.-Pasang-Rinzee-SherpaRed-Bull-Content-Pool-248965b.jpeg" width="1280" height="720" alt="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa/Red Bull" title="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa_Red Bull Content Pool" /> – Jeżeli spojrzy się na fizjologię człowieka przy tak małej ilości tlenu w powietrzu to to, czego dokonał Andrzej, przekracza ludzkie możliwości – skomentowała wyczyn lekarka wyprawy, dr Patrycja Jonetzko. Bargiel na szczycie najwyższej góry świata spędził zaledwie kilka minut, po czym przypiął narty i rozpoczął historyczny zjazd, ścigając się z zachodzącym słońcem. Na wysokości obozu drugiego (ok. 6400 m n.p.m.) zastała go noc, uniemożliwiająca bezpieczny zjazd. Zatrzymał się w obozie i poczekał do wschodu słońca. Następnie w fenomenalnym stylu pokonał lodowiec Khumbu bez korzystania z liny i poręczówek i zakończył zjazd na wysokości bazy. Niezwykły wkład Bartka Bargiela Niemal równie niezwykły jak wyczyn Andrzeja jest wkład jego brata, Bartka Bargiela. Specjalna linia zjazdu, opracowana przez niego z użyciem drona, przebiegała przez południową ścianę Mount Everestu. – Samo nawigowanie w tak trudnym terenie było dla mnie sporym wyzwaniem. (…) Najtrudniejszymi momentami były przejazdy przez grań i lodowiec. Kiedy Andrzej pokonał te fragmenty, odetchnąłem – mówi Bartek Bargiel. To nie był pierwszy raz – długa historia wyzwania Plany zjazdu z najwyższej góry świata pojawiły się kilka lat temu. Pierwszą ekspedycję w 2019 roku przerwał ogromny serak (lodowa bryła) zawieszony nad lodowcem Khumbu. Kolejną wyprawę, w 2022 roku, przerwano ze względu na zagrażającą bezpieczeństwu śnieżycę. Przy trzecim podejściu wreszcie się udało. Zespół Andrzeja Bargiela tworzyli: Tomasz Gaj (kierownik wyprawy), Patrycja Jonetzko (lekarz), Piotr Sadowski (fizjoterapeuta), Jan Gąsienica-Roj (kierownik ds. bezpieczeństwa), Dariusz Załuski (wsparcie sportowe, operator kamery), Maciej Sulima (operator kamery), Bartek Bargiel (operator drona), Bartek Pawlikowski (fotograf). Sportowy gigant z Łętowni Andrzej Bargiel ma 37 lat. Urodzony w Łętowni (woj. małopolskie), od najmłodszych lat związany był z górami i sportem. To wielokrotny mistrz Polski i reprezentant kraju w narciarstwie wysokogórskim. Na arenie międzynarodowej zasłynął jako pionier ekstremalnych zjazdów z najwyższych szczytów świata, wyznaczając nowe granice w himalaizmie i narciarstwie. Najważniejsze osiągnięcia Bargiela to: K2 (2018) – pierwszy i jedyny w historii pełny zjazd na nartach Śnieżna Pantera (2016) – rekord zdobycia 5 najwyższych szczytów byłego Związku Radzieckiego (30 dni) Broad Peak (2015) – pierwszy w historii zjazd na nartach Manaslu (2014) – pierwszy zjazd Polaka na nartach, rekordowy czas wejścia i zjazdu (21 h i 14 min) Shiszapangma (2013) – pierwszy zjazd Polaka na nartach z centralnego wierzchołka Źródło: Everest Ski Challenge Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajna droga do Annapurna Base Camp: dlaczego ten trek łamie serca i otwiera oczy
Rododendronowe i bambusowe lasy, tarasowe pola. A na horyzoncie majestatyczne ośnieżone szczyty. Tak wygląda ABC Trek pod Annapurnę w Nepalu.
Spis treści: Trekking w Nepalu Annapurna Base Camp Katedra w Himalajach Zejście w doliny Annapurna – informacje praktyczne Pierwszą okazję do zachwytu ośnieżonymi szczytami mamy już w Pokharze, mieście, z którego wyrusza się na trekkingi w rejonie Annapurny. W przeciwieństwie do Katmandu to drugie co do wielkości nepalskie miasto znajduje się dużo bliżej himalajskich kolosów niż stolica. Z tarasu na dachu naszego hoteliku mamy widok na strzelisty Machhapuchhare, prawie siedmiotysięcznik (brakuje mu 7 m) zwany też Rybim Ogonem. Trafność tej nazwy docenimy za kilka dni, kiedy spojrzymy na niego z zupełnie innej strony. Annapurnę też widać, ale jeszcze nie tę najwyższą. Bo Annapurna to nie jeden konkretny szczyt, ale cały masyw, z wieloma wierzchołkami. 8 tys. m osiąga jedynie Annapurna I, chociaż te pozostałe (II, III, IV, Annapurna Fang, Gangapurna i inne), mimo że niższe, również mogą być dla wspinaczy trudne i niebezpieczne. Trekking w Nepalu Wędrówkę do bazy pod Annapurną popularnie określaną jako ABC (od ang. Annapurna Base Camp) rozpoczynamy z wioski Phedi, dokąd z Pokhary dojeżdża się busem. Jest stromo, gorąco, ale ciekawie. Mijamy poletka, na których uprawiane są ryż i proso, fotografujemy zaprzężone w pług woły. Przystając na odpoczynek, zaglądamy do tradycyjnego domu Gurungów. To dominująca tutaj grupa etniczna, zupełnie inna pod względem wyglądu czy tradycji niż najsłynniejsi w Nepalu Szerpowie żyjący dużo bardziej na wschód, w rejonie Everestu. Dom obwieszony jest kolbami kukurydzy, na stole suszy się posiekana rzodkiew, a pod dachem werandy wisi pełniący rolę ula wydrążony w środku pniak. Zamawiamy tradycyjną herbatę masala, czyli z dodatkiem różnych przypraw (m.in. imbir, kardamon, gałka muszkatołowa oraz goździki). Wierzcie mi, domowej roboty mieszanka bije na głowę tę podawaną w turystycznych kawiarniach. Następny dzień rozpoczynamy o świcie. Niewyspanie rekompensuje nam kolejne „wow!” – tym razem jest to widok na imponującą ścianę Annapurny Południowej. To góra, którą najczęściej widzi się na tej trasie. Bardzo różnie prezentuje się z różnych perspektyw, ale zawsze jest dumna i okazała. W ciągu dnia główną atrakcją stają się dla nas wiszące mosty, w tym ten największy na trasie (i jeden z najdłuższych w świecie) – ma 287 m, zawieszony jest 135 m nad rzeką! Zaliczamy też gorące źródła – relaks w basenikach przy rzece kończy się odganianiem małp wyraźnie zainteresowanych pozostawionymi bezpańsko ubraniami. Od miejscowości Chhomrong na szlaku robi się bardziej tłoczno – trudno się dziwić, bo to odcinek, który nie ma już żadnych bocznych wariantów, w górę i w dół prowadzi ta sama droga (wcześniej mieliśmy ich wybór). Co i rusz przystajemy, aby przepuścić tragarzy albo karawany objuczonych mułów (w tym rejonie jaków nie ma – ze swoją grubą sierścią przegrzewałyby się). – Ale tych schodów nabudowali – komentuje ktoś z grupy, bo rzeczywiście szlak do bazy pod Annapurnę z kamiennych stopni słynie. Prawda jest jednak taka, że nie z myślą o turystach je stawiano. Od dawna miejscowi zabezpieczali w ten sposób błotniste, często obsuwające się trakty dla własnej wygody. Sceneria co chwila czymś zaskakuje – a to wodospadami, a to roślinnością, a to skałami o ciekawych kształtach. Jest też hinduistyczna kapliczka obwieszona buddyjskimi chorągiewkami; dowód na to, że obie religie umieją tu wspaniale koegzystować. Żałujemy za to, że nie widzimy dzikich zwierząt – jedynym wyjątkiem są szczekuszki, gryzonie przypominające krzyżówkę chomika z myszą, nazwane tak od dźwięku, jaki z siebie wydają. Z tablic informacyjnych dowiadujemy się, że lokalna fauna jest mocno zróżnicowana – od tybetańskich lisów, piżmowców czy będących narodowymi ptakami Nepalu bażantów himalajskich, przez śnieżne pantery, zagrożone wyginięciem argale, aż po wielkie, ale płochliwe niedźwiedzie himalajskie. Annapurna Base Camp Za wioską Deurali drzewa się przerzedzają, aż w końcu nie ma ich wcale, zieleń zaś zastępują różne odcienie szarości i brązu, a wyżej biel. W jednym z guesthousów jego właściciel na wieść, że jestem z Polski, z euforią opowiada, że spotkał się tutaj z Jerzym Kukuczką. Nepalczyk jest dość leciwy, więc pewnie tak było – nasz słynny himalaista zdobył Annapurnę 3 lutego 1987 r. razem z Arturem Hajzerem, dokonując pierwszego w historii wejścia na tę górę zimą. Do bazy docieramy piątego dnia naszego trekkingu. Na takiej wysokości (4130 m n.p.m.) czuje się już niedotlenienie – ktoś zgłasza, że boli go głowa, inni dziwią się, jak bardzo brakuje im sił, choć przecież idziemy naprawdę wolno. To całkiem normalne – gorzej, jeśli kogoś dopadłby obrzęk mózgu albo płuc. Przy tablicy „Annapurna Base Camp – 4130 m, witamy” niektórzy płaczą ze szczęścia; dla wielu to spełnienie marzeń. Wśród otaczających nas gór wyszukujemy tę najważniejszą, ośmiotysięczną Annapurnę I (8091 m, 10. pod względem wysokości góra świata). Z tej perspektywy jest dość niepozorna, choć przecież zdradziecka i groźna. W statystykach śmiertelnych wypadków wśród ośmiotysięczników zajmuje niechlubne 1. miejsce, wyprzedzając nawet wyjątkowo trudne K2. Powodem są głównie lawiny, które akurat na tej górze schodzą szczególnie często. Aby zmniejszyć ryzyko, obecnie wspinacze wchodzą na Annapurnę od drugiej, północnej strony. Z tego względu w ABC żadnych namiotów himalaistów nie uświadczymy. Również z tego powodu coraz częściej zamiast słowa „baza” słychać tu określenie: „sanktuarium Annapurny”. Co z tego, że żadnej świątyni również tu nie ma?! To sanktuarium duchowe, miejsce skłaniające do medytacji; myślę, że mistycyzm miejsca odczuje tu każdy. Inna sprawa że ten górski amfiteatr w dawnych wierzeniach był uważany za dom przeróżnych bóstw. Annapurna to w hinduistycznej mitologii jedno z wcieleń bogini Parwati, towarzyszki Śiwy, a także córka króla Himawata, króla Himalajów (jego imię oznacza dosłownie: „bóg śniegu”). Z kolei w sanskrycie „Annapurna” oznacza „żywicielkę”, „wypełnioną pożywieniem”, co wiąże się z legendą o dobrym sercu bogini, która uchroniła ludzi przed głodem. Co więcej, dawni Gurungowie uważali, że pod Annapurną (górą!) znajdował się wypełniony złotem i kosztownościami boski skarbiec. Żeby przypadkiem nie obrazić bóstw, nie mogli tutaj przychodzić ludzie z najniższej kasty społecznej i kobiety. Ale i ci, którym było to dane, musieli zaakceptować różne zasady, np. zakaz wnoszenia tu jaj oraz mięsa. Czasy się zmieniły, ale przynosić i spożywać mięsa (z wyjątkiem owiec, kóz i kurczaków) tu nadal nie można. Katedra w Himalajach Siedząc na kamieniu i ciesząc się chwilą, czy wręcz „audiencją u górskich bogów”, uświadamiam sobie, że odniesienie do „sanktuarium” zawierają również słynne słowa wypowiedziane niegdyś przez Anatolija Bukriejewa, jednego z najwybitniejszych himalaistów świata, który zginął w 1997 r. właśnie na Annapurnie: „Góry to nie stadiony, gdzie zaspakajam swoje ambicje, to katedra, w której praktykuję swoją religię”. Na symbolicznym cmentarzyku koło skupiska guesthousów są dwie tablice poświęcone słynnemu Kazachowi i jego partnerowi (z Bukriejewem w lawinie zginął też Dmitrij Sobolew). Spacerując między pamiątkowymi pomniczkami, spoglądam na symboliczny czekan upamiętniający 40-letnią Koreankę, „która kochała wspinaczkę”, czy metalowe serce ku czci kolejnego Koreańczyka. Czytam też inne epitafia. W międzyczasie przychodzą chmury i zasłaniają góry, dając do zrozumienia, że czas przenieść się do jadalni nagrzanej już oddechami wielu osób. Po zimnej bardzo nocy zwlekamy się z łóżek jeszcze w ciemnościach, aby pierwsze promienie słońca powitać na pobliskim wzgórzu. Spektakl, jaki funduje nam natura, jest niezapomniany – powoli „zapalają” się kolejne szczyty, zabarwiając się na żółto. Romantyzm chwili przerywa warkot helikoptera. Przywiózł pasażerów, którzy zamiast wędrówki wybrali słono płatną 20-minutową wycieczkę z Pokhary. Długo tu nie zostaną, bo szybko dopadłaby ich choroba wysokościowa, ale na zrobienie zdjęć czasu wystarczy. Zejście w doliny Po powrocie do Chhomrong, co zajmuje nam dwa dni, nie schodzimy w doliny; pofalowanym szlakiem odbijamy jeszcze do wioski Ghorepani. Oznacza to kolejne dwa dni wędrówki. Idziemy, podziwiając tarasowe pola i podglądając życie miejscowych. – O, uprawiają marychę! – rzuca ktoś z mojej grupy. Odkrywamy w ogródkach charakterystyczne pięciopalczaste liście konopi indyjskich. – To tylko na własny użytek – tłumaczy przewodnik. Godzinę później zachwycamy się niezwykłym lasem – wygląda jak wyjęty z jakiegoś „Parku jurajskiego”. Omszale, powykrzywiane drzewa wyglądają całkiem inaczej niż te, które oglądaliśmy wcześniej. Najpierw były lasy rododendronowe, potem gąszcze bambusowe. Teraz te, przedziwne i ciekawe, ale których nie umiem zidentyfikować. Na przełęczy Deurali (3100 m) przystajemy na sesję zdjęciową, bo oto wyłonił nam się kolejny ośmiotysięcznik, Dhaulagiri (8167 m, siódma co do wysokości góra świata). Mam do niego szczególnie emocjonalny stosunek, po tym jak w 2009 r. zginął na nim wybitny himalaista i mój kolega Piotr Morawski. Wioska Ghorepani to już cywilizacja. Wrócił zasięg telefonii komórkowej, w guesthousie mamy w pokojach łazienki z darmowym gorącym prysznicem (wcześniej tak dobrze nie było), są też normalne sklepy. Zanim na dobre pożegnamy się z górami, wchodzimy jeszcze na wzgórze Poon Hill (3210 m n.p.m.), by zobaczyć ostatni na tej wyprawie himalajski wschód słońca. Właściwie jesteśmy nawet wyżej, bo na polanie wybudowana jest spora wieża widokowa. A potem mamy długi dzień wędrówki w dół. To, co ekipy wchodzące do Ghorepani rozkładają na dwa dni, w przeciwnym kierunku zalicza się w jeden. Znowu czekają nas setki schodów i wioski kolejnej grupy etnicznej – Magarów. Różnią się od Gurungów nie tylko strojem, ale i językiem, chociaż szczęśliwie pozdrowienie „namaste” jest uniwersalne – niezależnie od tego, z kim w Nepalu ma się do czynienia. Wieczorem jesteśmy już w Pokharze i buszujemy w sklepach z pamiątkami. Efekt? Następnego dnia niemal wszyscy z ekipy pojawiają się na śniadaniu w koszulkach z napisem: „Annapurna BC Trek. Zrobiłem to!”. Annapurna – informacje praktyczne Kiedy Najlepsze warunki do trekkingu w tych okolicach są wiosną (marzec–maj) oraz jesienią (wrzesień–listopad). Dojazd Najlepiej przez Dohę (Qatar Airways) lub Dubaj (Emirates, Fly Dubai). Od 5–5,5 tys. zł. Wiza i waluta Wizę wykupuje się na lotnisku po przylocie. Opcja na 15 dni – 30 dol., na 30 dni – 50 dol., na 90 dni – 125 dol. Waluta to rupia nepalska. Trasa Opisanego trekkingu (ABC Trek) nie należy mylić z trekkingiem dookoła Annapurny (Annapurna Circuit Trek). Punktem startowym do ABC jest Pokhara, do której z Katmandu można dotrzeć autobusem (8–12 godz.) albo samolotem (30 min, 100–130 dol.). To niezbyt trudny trekking, w zasadzie dla każdego. W sumie trzeba się liczyć z kosztem ok. 7 tys. zł (plus bilet lotniczy). Nocleg Wiosek oferujących noclegi w tzw. guesthousach jest po drodze sporo. To skromne pokoje z łóżkami, często nawet z pościelą. Łazienki są na ogół w korytarzu, a za prysznic z ciepłą wodą płaci się 100–500 rupii. Pokoje są nieogrzewane. Jedzenie Zasadą jest, że jeśli śpimy w guesthousie, to posiłki powinniśmy zamówić u gospodarzy. Na ogół nie ma zgody na samodzielne gotowanie. Zupa: 300–450 rupii, danie obiadowe: 550–1000 rupii, kubek herbaty: 80–170 rupii. Ceny rosną wraz z wysokością. Źródło: archiwum NG
Kontrowersyjny rekord wyprawy na Mount Everest. Wspinacze wspomogli się nowym gazem
Przewodnik górski z Austrii poprowadził grupę Brytyjczyków na Mount Everest w rekordowym czasie — od wylotu z Londynu 16 maja do zdobycia szczytu 21 maja. Dzięki użyciu ksenonu znacznie skrócono czas aklimatyzacji. Metoda ta budzi kontrowersje i jest badana przez władze Nepalu.
Spis treści: Ksenon – sekret rekordowego wejścia na Mount Everest Za i przeciw ksenonowi w himalaizmie Jak wygląda klasyczna aklimatyzacja? W maju austriacki przewodnik górski Lukas Furtenbach poprowadził czterech brytyjskich wspinaczy na Mount Everest w rekordowym czasie. Jak donosi agencja Associated Press, od wylotu uczestników wyprawy z Londynu do zdobycia szczytu (21 maja) minęło tylko 5 dni. Wspinacze byli z powrotem w domu dwa dni później. Tak szybkie zdobycie najwyższej góry świata to efekt nowej, kontrowersyjnej metody aklimatyzacji. Ksenon – sekret rekordowego wejścia na Mount Everest Przed wyprawą na Mount Everest klienci Furtenbacha zostali poddani treningowi w hipoksji (niedotlenieniu) oraz innowacyjnej, acz kontrowersyjnej terapii gazem ksenonowym. To bezbarwny, bezwonny gaz szlachetny używany w medycynie m.in. do znieczulania i terapii niedotlenienia. Zastosowanie ksenonu zwiększa produkcję erytropoetyny (EPO) i czerwonych krwinek. To pozwala na przyspieszenie aklimatyzacji i redukcję ryzyka choroby wysokościowej jeszcze przed znalezieniem się na dużej wysokości. Terapia ksenonem i trening w hipoksji odbyły się w klinice w Niemczech. Cały proces trwał kilka tygodni. Międzynarodowa Federacja Związków Alpinistycznych (UIAA) ostrzega przed stosowaniem ksenonu, wskazując na brak dowodów na jego skuteczność i potencjalne zagrożenia zdrowotne (sedacja czy zaburzenia oddychania). Władze Nepalu zapowiedziały dochodzenie w tej sprawie, mimo że obecne przepisy nie określają obowiązkowego czasu aklimatyzacji, a pozwolenia na wspinaczkę są ważne przez 90 dni. Za i przeciw ksenonowi w himalaizmie Furtenbach odpiera te zarzuty, twierdząc, że terapia jest bezpieczna, przeprowadzana pod nadzorem medycznym i nie była stosowana na terenie Nepalu. Argumentuje też, że krótszy pobyt na górze zmniejsza wpływ na środowisko, ograniczając ilość odpadów i zużycie zasobów. Argumentów przeciwko nowej metodzie jest więcej. Pojawiają się pytania o etykę takiego wejścia i to, czy można ją nazwać dopingiem. Światowa organizacji antydopingowa WADA już ponad dekadę temu zakazała stosowania ksenonu. Poza tym szybkość takiej wyprawy zdecydowanie obniża koszty dla jej uczestników i organizatora – ale pozostawia bez profitów lokalną społeczność Szerpów, zależną od dochodów z himalaizmu. Jak wygląda klasyczna aklimatyzacja? Standardowa aklimatyzacja przed zdobyciem ośmiotysięcznika w Himalajach lub Karakorum zazwyczaj trwa od 6 do 8 tygodni. Rozpoczyna się od 7–10-dniowego trekkingu do Base Camp (5 364 m n.p.m.). Potem następują krótsze wejścia i zejścia między kolejnymi obozami. Wspinacze kilkukrotnie schodzą i wychodzą na wyższe wysokości, by pobudzić produkcję czerwonych krwinek. Po tym wspinacze kilka dni odpoczywają przed atakiem szczytowym. Aklimatyzacja jest niezbędna, by uniknąć choroby wysokościowej, obrzęku mózgu i płuc. Wszelkie próby jej skracania są uważane za groźne dla zdrowia i kontrowersyjne. Źródło: Associated Press Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dolina Parvati zachwyca i przeraża. Nie bez powodu nazywana jest „doliną śmierci”
Dolina Parvati uchodzi za wysokogórski raj. Malownicze szlaki i duchowa aura od lat przyciągają podróżników z całego świata. Ale to piękne miejsce ma też mroczną reputację – zginęło tu wiele osób, a jeszcze więcej przepadło bez śladu.
Spis treści: Gdzie znajduje się Dolina Parvati? Zaginięcia w Dolinie Parvati Zidentyfikowane ofiary Co spotyka podróżników w Dolinie Parvati? Na świecie nie brakuje miejsc owianych złą sławą. Słynny trójkąt bermudzki, wyspa Koh Tao, Przełęcz Diatłowa, Nosal – góra samobójców, „diabelski cmentarz” na Syberii – to zaledwie kilka pozycji z długiej listy przykładów. Niektóre w pełni zasłużyły na otaczającą je złą sławę, natomiast wokół innych krąży więcej mitów niż faktów. Dolinę Parvati bez cienia wątpliwości należy zaliczyć do pierwszej z wymienionych grup. Gdzie znajduje się Dolina Parvati? Himalajska Dolina Parvati znajduje się w północnych Indiach, w stanie Himachal Pradesh. Słynie z niesamowitych krajobrazów i malowniczych szlaków trekkingowych, które na spragnionych przygód podróżników działają jak magnes na metal. Wysokie szczyty, lodowce, rwąca rzeka i gorące źródła – czy można wyobrazić sobie piękniejszą scenerię? Zaginięcia w Dolinie Parvati To niesamowite miejsce od dawna przyciąga poszukiwaczy przygód i osoby, które w idyllicznej scenerii szukają duchowego oczyszczenia. Niektórzy dostają to, po co przyjechali i z poczuciem spełnienia i satysfakcji ruszają w drogę powrotną. Wielu nie miało jednak tyle szczęścia. Pierwsze informacje na temat tajemniczych zaginięć zagranicznych podróżników w Dolinie Parvati zaczęły pojawiać się już w latach 90. Pod koniec XX wieku liczba zaginięć wzrosła jeszcze bardziej. Wtedy na tajemniczej dolinie skupiła się międzynarodowa uwaga. Przypadek Odette Houghton W 1991 roku miało miejsce jedno z pierwszych odnotowanych zaginięć w Dolinie Parvati. Latem Odette Houghton, 24-letnia turystka z Australii, wyruszyła w podróż do Indii. Zatrzymała się w górskiej komunie. Rodzice regularnie wysyłali jej paczki, ale po czasie przesyłki zaczęły do nich wracać. Wtedy zaniepokoili się o córkę. O pomoc poprosili australijski Departament Spraw Zagranicznych i Handlu, ale urzędnicy zasugerowali im, że ich córka najprawdopodobniej nie chce, by się z nią kontaktowano. Houghtonowie nie zamierzali biernie czekać na wieści z jej strony. Wyruszyli do Indii, jednak mimo swoich starań, nie natrafili na żaden ślad zaginionej. Przypadek Marianne Heer Kolejne tajemnicze zaginięcie odnotowano w 1992 roku. Sprawa dotyczyła Marianne Heer, turystki ze Szwajcarii. 30-latka ostatni raz była widziana w miasteczku Manikaran (w tamtejszej świątyni). Później ślad po niej zaginął. Przypadek Gregory’ego Powella Jeszcze więcej wątpliwości wzbudza przypadek odnotowany w 1995 roku. W październiku, w Dolinie Parvati, zaginął Australijczyk Gregory John Powell. Do dziś nie udało się ustalić, gdzie przebywał, zanim przepadł. Według jednej wersji, mężczyzna miał zaginąć w pobliżu Malany, według innej – w okolicach Manikaranu. Przypadek Iana Mogforda W 1996 roku miało miejsce jedno z najgłośniejszych zaginięć w „dolinie śmierci”. Brytyjczyk Ian Mogford podróżował po Indiach ze swoją partnerką, która przebywała tam na stypendium. Szlak prowadzący górską doliną przemierzał samotnie. Do swojej dziewczyny i rodziców zadzwonił tylko raz. Później nie dawał znaku życia. Nie telefonował do nikogo z bliskich, a jego numer nie odpowiadał. Przypadek Ardavana Taherzadeha W 1997 roku w dolinie zaginął kolejny młody mężczyzna. Ardavan Taherzadeh, student prawa z Vancouver, ostatni raz kontaktował się z bliskimi 21 maja. Nic nie wskazywało na to, że nie zamierza wrócić do domu. Przeciwnie, poprosił matkę, żeby ta zarezerwowała mu bilet na festiwal, który miał odbyć się latem. Później nie było z nim żadnego kontaktu, a poszukiwania nie dały rezultatu. Przypadek Maartena de Bruijna Wiosną 1999 roku w dolinie zaginął Maarten de Bruijn, 21-letni turysta z Holandii. Ostatni raz widziano go w okolicach Manikaranu, skąd miał wyruszyć do Khirgangi. Gdy mężczyzna przestał się kontaktować z bliskimi, jego ojciec wyruszył na poszukiwania. Niestety, nie natrafił na żaden ślad. Przypadek Aleksieja Iwanowa Rok później o „dolinie śmierci” znowu zrobiło się głośno. Latem 2000 roku wędrował tam Aleksiej Iwanow, turysta z Rosji. 30-latek przepadł bez śladu w okolicach Manikaranu. Przypadek Francesco Gattiego W 2004 roku doszło do kolejnego zaginięcia. Francesco Gatti, 30-letni turysta z Włoch, ostatni raz kontaktował się z bliskimi 26 czerwca. W wiadomości zasugerował, że zamierza udać się do Malany. Nie wiadomo, czy kiedykolwiek tam dotarł. W okolicach Khirgangi policja odnalazła jego saszetkę, której stan sugerował, że ktoś próbował ją zerwać. W środku znajdowały się dokumenty zaginionego i dziennik z ostatnim wpisem datowanym na 28 czerwca. Przypadek Daniela Mountwittena W 2005 roku dolinę przemierzał Daniel Mountwitten. Mężczyzna legitymujący się izraelskim i australijskim paszportem podróżował w towarzystwie kolegi. Turyści zatrzymali się niewielkim pensjonacie w pobliżu Kasolu. Pewnego ranka Daniel wyszedł na spacer i już nie wrócił. Wieczorem jego towarzysz zaczął się niepokoić. Zawiadomił policję, ale funkcjonariusze nie natrafili na żaden ślad. Wynajęty detektyw zasugerował, że najprawdopodobniej doszło do przestępstwa. Przypadek Brunona Muschalika W tajemniczej i mrocznej, a zarazem tragicznej historii zaginięć w Dolinie Parvati jest też polski rozdział. Latem 2015 roku do Indii wyruszył Bruno Muschalik. Z New Delhi wyruszył do Doliny Manali. Stamtąd udał się do Doliny Parvati. Ostatni raz był widziany, gdy wysiadał z autobusu. 22 sierpnia miał wrócić do kraju, a gdy nie pojawił się na lotnisku, jego ojciec rozpoczął poszukiwania. Tak jak w pozostałych przypadkach, także tym razem akcja poszukiwawcza nie przyniosła rezultatu. Do dziś nie wiadomo, co stało się z Brunonem. Zidentyfikowane ofiary Większość zaginionych w Dolinie Parvati przepada jak kamień w wodę. Tylko w nielicznych przypadkach odnajdywane są ciała podróżników. Przypadek Nadawa Mintzera W 1997 roku w dolinie zaginął Nadaw Mintzer. 27-latek z Izraela, najprawdopodobniej zniknął w drodze do Malany. W tym przypadku od początku wiele wskazywało na udział osób trzecich. Paszport turysty próbowano sprzedać. Ktoś zrealizował też należące do Mintzera czeki podróżne. Widniejący na nich podpis był sfałszowany. Według jednej z wersji, mężczyzna padł ofiarą pracownika sezonowego, który zadłużył się u tamtejszych handlarzy narkotyków. Trzy lata później, w pobliżu Malany, natknięto się na ludzki szkielet. Okazało się, że to szczątki zaginionego turysty. Przypadek Władysława Kesternowa Wiosna 2011 roku przyniosła kolejne tragiczne zaginięcie w Dolinie Parvati. W okolicach Kasolu przepadł Władysław Kesternow, turysta z Rosji. Jego ciało odnaleziono na dnie wąwozu. Przypadek Petra Slaniny W sierpniu 2013 roku, w tym rejonie, co Rosjanin, zaginął Petr Slanina z Czech. Także jego ciało zostało odnalezione i zidentyfikowane. Co spotyka podróżników w Dolinie Parvati? Tylko nieliczne rodziny zaginionych miały okazję dowiedzieć się, jaki los spotkał ich bliskich. Pozostali do dziś tkwią w niewiedzy i niepewności. Powyżej wymieniliśmy tylko niektóre przypadki zaginięć. Takich zdarzeń było więcej. Niektóre zyskały medialny rozgłos, ale o wielu wiedzą tylko nieliczni. Jaką tajemnicę skrywa Dolina Parvati? Na temat zaginięć w tym obszarze istnieje kilka hipotez. Być może podróżnicy przeceniają swoje siły i umiejętności i giną na szlaku. Możliwe też, że do wypadków dochodzi na zdradliwym brzegu rzeki. Miejscowi mawiają, że „co zabiera Parvati, już nie oddaje”. Nie sposób jednak nie zauważyć, że w większości przypadków zaginionych łączy wiele cech. Najczęściej są to zagraniczni turyści płci męskiej, w wieku od 20 do 30 lat. Czy taka zbieżność może być dziełem przypadku, czy raczej mamy tu do czynienia z przestępstwami z udziałem osób trzecich? Nie od dziś wiadomo, że w tamtym rejonie uprawia się konopie. Nie brakuje tam wytwórni haszyszu. Być może turyści przypadkowo lub intencjonalnie zapuszczają się w miejsca, do których nie powinni się zbliżać. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto cmentarz śmiałków, którzy za marzenia zapłacili życiem. Spoczywa tam ponad 300 ciał
Mount Everest, cmentarz zlokalizowany tak wysoko, jak żaden inny, każdego roku zbiera śmiertelne żniwo. Odkąd ludzie zapałali pragnieniem postawienia stopy na Dachu Świata, nie było roku, w którym nie doszło do śmiertelnego wypadku. Ci, którzy nie zdołali zejść z góry, zostali tam na zawsze. Ich ciała są teraz przestrogą dla innych, ale także nieformalnymi drogowskazami, ułatwiającymi nawigację na szlaku prowadzącym na szczyt.
Spis treści: Pierwsze ofiary Everestu Najtragiczniejsze wypadki na Mount Evereście Dlaczego Mount Everest zbiera śmiertelne żniwo? Ciała śmiałków niczym drogowskazy Większość ciał zostanie tam na zawsze Cmentarz na Mount Everest (8849 m n.p.m.) zapełnia się od 1922 roku, a przynajmniej oficjalnie. Należy bowiem podkreślić, że dopiero od 1921 roku istnieje obowiązek prowadzenia zapisów. Nie ulega wątpliwości, że najwyżej zlokalizowana nekropolia będzie zapełniać się nadal. W czasach, gdy o możliwości podjęcia próby zdobycia szczytu decyduje zasobność portfela, nie wiek, stan zdrowia, kondycja fizyczna, umiejętności i doświadczenie wysokogórskie, „góra-potwór” coraz częściej upomina się o śmiałków. Pierwsze ofiary Everestu Jako że przed 1921 rokiem nie istniał obowiązek rejestracji, nie wiadomo, kiedy pierwszy śmiałek zginął podczas próby zdobycia Dachu Świata. Pierwsze potwierdzone przypadki śmierci są datowane na 1922 rok. Wówczas na szczyt wyruszyła druga wyprawa brytyjska w składzie: Charles Granville Bruce, George Mallory, Thomas G. Longstaff, Strutt, Crawford, George I. Finch, Geoffrey Bruce, H.T. Morshead, J.B. Noel, Wakefiled, Morris, T.M. Somervell, E.F. Norton, Dasno i Tejbir Bura. Towarzyszyło im dziewięciu lokalnych pomocników. Osiągnęli wówczas wysokość 8326 m n.p.m. Siedmiu Szerpów zapłaciło najwyższą cenę za ten wyczyn – zginęli pod lawiną. Najtragiczniejsze wypadki na Mount Evereście W każdym roku, w którym podejmowane są próby zdobycia wierzchołka Everestu, notuje się śmiertelne wypadki. Niektóre zapisały się jako wyjątkowo tragiczne. 27 maja 1989 roku Pod zwałami śniegu zginęło czterech polskich himalaistów: Mirosław Dąsal, Mirosław Gardzielewski, Wacław Otręba i Zygmunt Andrzej Heinrich. Eugeniusz Chrobak zmarł następnego dnia, w wyniku odniesionych obrażeń. 10 maja 1996 roku Ta data jest znana chyba każdemu, kto choć trochę interesuje się wspinaczką wysokogórską. Tamtego dnia wierzchołek próbowały zdobyć dwie komercyjne ekspedycje. W następstwie serii błędów obu kierowników wypraw i załamania pogody zginęło osiem osób. 18 kwietnia 2014 roku Tamtego tragicznego dnia pod lawiną zginęło 16 Szerpów, przygotowujących trasę przez lodospad. 25 kwietnia 2015 roku Trzęsienie ziemi o sile 7,9 w skali Richtera doprowadziło do oberwania seraka na przełączy między Pumori i Lingtren. To z kolei wywołało śnieżno-lodowo-kamienną lawinę, która dotarła do bazy głównej pod Everestem. Zginęło 19 osób, a 61 odniosło obrażenia. Dlaczego Mount Everest zbiera śmiertelne żniwo? Ponieważ nigdy nie przeprowadzono sekcji ogromnej większości zwłok osób, które nie zeszły z Everestu, nie można jednoznacznie mówić o najczęstszych przyczynach śmierci. W środowisku himalaistów nie ma jednak wątpliwości w tej kwestii. Wbrew temu, co może się wydawać, ukształtowanie terenu nie jest największym zagrożeniem dla śmiałków chcących zdobyć szczyt. Największe niebezpieczeństwo sprowadza na wspinaczy sama wysokość i wynikające z niej czynniki – temperatura i niedobór tlenu. Zamarznięcie w trakcie wspinaczki Może się wydawać, że wspinaczom dysponujący odzieżą dostosowaną do warunków wysokogórskich nie grozi zamarznięcie. Nic bardziej mylnego. Wychłodzony organizm próbuje ratować mózg i serce. W pierwszej kolejności odmrożeniu ulegają najbardziej oddalone i eksponowane członki – palce nóg i rąk, uszy i noc. Proces przez cały czas postępuje, aż w końcu człowiek staje się bezwładny. Wówczas, w warunkach wysokogórskich jest już za późno na ratunek. Choroba wysokościowa Na dużych wysokościach największym problemem jest niedobór tlenu. Zmniejszone ciśnienie parcjalne tlenu w powietrzu sprawia, że do płuc dociera mniej życiodajnego gazu. W rezultacie, dochodzi do niedotlenienia tkanek i tu zaczynają się problemy. Wczesne objawy choroby wysokościowej to ból głowy, nudności, wymioty i bezsenność. U niektórych pojawia się ostre zapalenie spojówek, nazywane ślepotą śnieżną. W tym stanie skróceniu ulega oddech. Wspinacz szybko zaczyna odczuwać ogromne zmęczenie. Niedotleniony organizm ulega odwodnieniu. To wszystko w konsekwencji prowadzi do wystąpienia obrzęku płuc lub mózgu i śmierci, jeżeli wspinacz nie zdoła zejść na bezpieczną wysokość. Gorączka szczytowa Wśród częstych przyczyn zgonów na Evereście (i innych ośmiotysięcznikach) należy wymienić także stan, którzy himalaiści nazywają gorączką szczytową. To niepohamowana chęć kontynuowania wspinaczki, nawet w obliczu pogarszających się warunków. Ciała śmiałków niczym drogowskazy Na dostępnych dla wszystkich trasach drogę na szczyt i do innych punktów wyznaczają kolory szlaków. Takich oznaczeń nie ma na Dachu Świata. Na Mount Everest drogowskazami są zamarznięte zwłoki. Wspinacze doskonale wiedzą, gdzie zostali śmiałkowie, którzy nie zdołali zejść z góry. To ułatwia im nawigację. Co prawda wiele zwłok pochowano w lodowych szczelinach. Niektóre zmiotła burza, ale sporo ciał spoczywa na zboczu Everestu od wielu lat. Na zboczach Mount Everestu znajduje się ponad 300 ciał. Wiele z nich leży blisko trasy lub wręcz na niej. Zielone Buty Zielone Buty to przydomek zmarłego na Evereście mężczyzny, nadany mu ze względu na najcharakterystyczniejszą część odzienia. To najprawdopodobniej Tsewang Paljor, indyjski wspinacz, który zginął podczas próby zdobycia wierzchołka w 1996 roku. Zmarł na wysokości ok. 8500 metrów n.p.m., po stronie tybetańskiej. Śpiąca Królewna Śpiąca Królewna leży tuż obok drogi południowej, na wysokości ok. 8300 m n.p.m. To przydomek Francys Arsentiev, pierwszej kobiety ze Stanów Zjednoczonych, która zdobyła wierzchołek Everestu bez tlenu. Udany atak szczytowy odbyła w 1998 roku, z mężem Siergiejem. W drodze powrotnej rozdzielili się. Kobieta nigdy nie dotarła do obozu VI. Spotkała ją grupa uzbeckich wspinaczy, ale nie zdołali jej pomóc, podobnie jak duet Ian Goodall i Cathy O’Dowd. W ostatniej desperackiej akcji próbował ocalić ją mąż, ale sam przepłacił to życiem. Większość ciał zostanie tam na zawsze Od jakiegoś czasu zbocza Everestu oczyszcza nepalska armia, ale to mozolna, wyczerpująca i niebezpieczna praca. Z prywatnej inicjatywy tylko nieliczne ciała są sprowadzane z góry. Dlaczego? Przemawia za tym kilka czynników. Nie chodzi tu wyłącznie o nieoficjalną tradycję, zgodnie z którą wspinacz powinien spocząć na zboczu góry, którą ukochał, a która go pokonała. Ryzyko jest zbyt duże Przede wszystkim należy podkreślić, że większość osób, które przegrały walkę z górą, spoczywa na wysokości około 8 tysięcy metrów, czyli w strefie śmierci. Tak wysoko nad poziomem morza każdy krok jest ogromnym wysiłkiem, przypominającym okrutną torturę. Wspinacz walczy nie tylko z samym sobą, ale także ze śmiercią. Trzeba bowiem wiedzieć, że powyżej 7500 m n.p.m., gdzie procesy rozpadu zaczynają brać górę nad procesami odbudowy, człowiek zaczyna powoli umierać. Rozpoczyna się wtedy wyścig z czasem. Zniesienie zwłok to w takich warunkach ogromne ryzyko. Należy podkreślić, że na tak ekstremalnej wysokości ciało zamarza w około 4 godziny. W lodowej otulinie masa zwłok wzrasta, nieraz nawet dwukrotnie. Jedna osoba nie ma szans zejść z ciałem. To zadanie dla przynajmniej czterech doświadczonych wspinaczy. W tym miejscu warto postawić pytanie: czy narażanie życia kilku osób można w tej sytuacji uznać za zasadne? Koszty są zaporowe Oczywiście niektóre rodziny upierają się przy sprowadzeniu ciała bliskiej osoby, która nie zdołała zejść z góry. Zwykle nie ma problemu ze znalezieniem śmiałków, którzy zgodzą się podjąć ryzyko, ale nie każdy może sobie na to pozwolić, a firmy ubezpieczeniowe odmawiają pokrywania kosztów sprowadzenia zwłok. Koszt takiej akcji liczony jest w dziesiątkach tysięcy dolarów, a opłatę zwykle trzeba uiścić z góry. Helikopter nie lata tak wysoko Przyjmując jednak, że pieniądze nie są priorytetem – czy ciał wspinaczy nie można sprowadzić drogą powietrzną? Przecież w 2005 roku Didier Delsalle osiągnmął helikopterem na szczyt Everestu. Cóż, wyczyn Francuza udowodnił, że śmigłowiec może dotrzeć naprawdę wysoko. Jednak należy podkreślić, że dokonał tego specjalnie przygotowaną maszyną, która była ekstremalnie lekka. Z helikoptera wymontowano wszystko, co nie było absolutnie niezbędne do wzbicia się w powietrze, sterowania i bezpiecznego wylądowania. Gdyby dociążył helikopter zamarzniętym ciałem, skończyłoby się to tragicznie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kanczendzonga. Krwawa góra, która zabiera życie co piątego śmiałka
Trzecia pod względem wysokości góra Ziemi Kanczendzonga każdego roku zbiera krwawe żniwo wśród wspinaczy. Co piąty – umiera. Wśród nich była najsłynniejsza polska himalaistka, Wanda Rutkiewicz. Dlaczego Kanczendzonga jest tak niebezpieczna?
Spis treści: Z czego słynie Kanczendzonga? Ilu Polaków zdobyło Kanczendzongę? Co oznacza Kanczendzonga? Ciekawostki na temat góry Kanczendzonga Himalaje od dekad przyciągają śmiałków z całego świata. Są to najwyższe góry świata. Pewnie każdy słyszał o Mount Evereście czy K2. Zdecydowanie mniej znana jest Kanczendzonga (8586 m n.p.m). Ostatnia z gór na podium. Ze względu na swoją budowę i usytuowanie wspinaczka na nią jest bardzo trudna. „Ta góra kipi nienawiścią do każdego, kto ma czelność się na nią wspinać” – napisał Frank Smythe, członek ekspedycji z 1930 roku, której nie udało się wspiąć na ten szczyt. Z czego słynie Kanczendzonga? Kanczendzonga położona jest na pograniczu indyjsko-nepalskim. Słynie z kilku powodów: to trzecia pod względem wysokości góra świata (8586 m n.p.m.), jest wśród 10 najbardziej niebezpiecznych gór świata – pochłonęła życie ponad 60 wspinaczy (zdobyło ją więcej niż 300 osób), znajduje się w masywie przypominającym krzyż, którego ramiona rozciągają się na północ, południe, wschód i zachód, masyw góry jest bardzo odizolowany od cywilizacji, dlatego niewiele osób tutaj przybywa, chociaż trasa trekkingowa uznawana jest za jedną z najbardziej spektakularnych na świecie. Ilu Polaków zdobyło Kanczendzongę? Szczyt ten zdobyło zaledwie kilkoro Polaków. Wśród nich byli to: Krzysztof Wielicki (1986 r.), Jerzy Kukuczka (1986 r.), Piotr Pustelnik (2001 r.), Bożena Będzińska (19 maja 2003 r.), Kinga Baranowska (2009 r.), Dorota Rasińska-Samoćko (2022 r.), Bartek Ziemski (27 maja 2024 r.). Niestety, dwóch polskich himalaistów zmarło w czasie próby zdobycia Kanczendzongi. Wśród nich była Wanda Rutkiewicz w maju 1991 roku i Andrzej Czok w 1986 roku. W 2024 r. Bartek Ziemski nie tylko wszedł na szczyt, ale też z niego zjechał na nartach. Jak wspominał, warunki do szusowania były wyborne, co oznaczało jednocześnie trudne wspinanie. Szczyt ten uznawany jest za ekstremalnie trudny do zdobycia ze względu na jego dużą wysokość, wysokie przewyższenia, nieprzewidywalną pogodę, odległe położenie, a co za tym idzie wydłużony czas trwania ekspedycji. Na masyw Kanczendzongi składa się kilka szczytów. Istotną rolę w zdobywaniu niższych partii góry odegrali Polacy. W 1978 roku Wojciech Wróż i Eugeniusz Chrobak jako pierwsi stanęli na szczycie Południowej Kanczendzongi (8494 m n.p.m.). Z kolei Kazimierz Olech, Wojciech Brański oraz Zygmunt Andrzej Heinrich jako pierwsi weszli na Kanczendzongę Środkową (8482 m n.p.m.). Co oznacza Kanczendzonga? Nazwa Kanczendzonga to zlepek czterech tybetańskich słów (Kang-chen-dzo-nga), które można przetłumaczyć jako „Pięć Skarbów Wielkiego Śniegu”. Takie nazewnictwo związane jest z lokalnymi wierzeniami i mitologią. Tymi skarbami było według nich: złoto, srebro, klejnoty, zboże i teksty religijne. Każdy z pięciu skarbów odpowiada pięciu górom tworzącym masyw Kanczendzonga. Mimo że Europejczycy odnotowali obecność góry już w połowie XIX wieku, to do dzisiaj zachowała swoją rdzenną nazwę. W latach 1848 i 1849 botanik sir Joseph Hooker, jako pierwszy Europejczyk, odwiedził i opisał region góry. Ciekawostki na temat góry Kanczendzonga Kanczendzonga to nie tylko trzecia najwyższa góra świata. Związanych z nią jest wiele ciekawych wydarzeń i opowieści. Oto niektóre ciekawostki na temat góry Kanczendzonga: Do 1852 roku była uznawana za najwyższą górę świata. W 1856 r. ogłoszono, że jest nią jednak Mount Everest; Kanczendzonga uznawana była i jest za świętą górę przez niektóre społeczności z Nepalu i z Indii. Dlatego negatywnie spoglądały one na próby wspinaczki na nią podejmowane przez Europejczyków; Pierwszymi osobami, które weszły na Kanczendzongę są Joe Brown i George Band. Tego wyczynu dokonali w maju 1955 roku. Brown był kaskaderem i dublerem Roberta de Niro w głośnym filmie „Misja”; 12 maja 1992 roku podczas ataku szczytowego zaginęła Wanda Rutkiewcz. Jej ciała nigdy nie odnaleziono. To ostatnie dało podstawę do zaskakujących domysłów. Zasugerowano nawet, że Rutkiewicz wcale nie zginęła na Kanczendzondze, tylko udało jej się samotnie zejść na dół i znaleźć drogę do któregoś z tybetańskich klasztorów. Podobno przed wyprawą powiedziała matce, że jeśli nie wróci, to oznacza, że zdecydowała się zostać buddyjską mniszką.
Polacy wyznaczyli nową trasę w Himalajach. Wielki sukces naszych rodaków przyćmiła tragedia
Polski zespół wspinaczy, w składzie Maciej Kimel, Michał Król i Mariusz Madej, dokonał niezwykłego wyczynu. Himalaistom udało się wytyczyć nową trasę na Kyajo Ri w dolinie Khumbu w Nepalu.
W tym artykule: Polska trasa w Himalajach W tle wielka tragedia Polscy wspinacze – Maciej Kimel, Michał Król i Mariusz Madej – zdobyli Kyajo Ri (6187 m n.p.m.) w Nepalu, wytyczając nową drogę o nazwie „Butterfly Effect” na północno-wschodniej ścianie tej góry. Zespół wspinał się w stylu alpejskim przez cztery dni, bez poręczowania drogi. Polska trasa w Himalajach Z relacji zamieszczonej na stronie Polskiego Himalizmu Sportowego dowiadujemy się, że przez kolejne pięć dni wspinacze poświęcili czas na aklimatyzację, dochodząc na wysokość 5600 m. Początkowy plan zakładał zejście do Machermo po zakończeniu adaptacji, ale plany pokrzyżowała pogoda. – Okno pogodowe miało trwać krótko, a zbliżające się załamanie pogody zmusiło nas do natychmiastowej decyzji o rozpoczęciu akcji górskiej – wspominają. Michał Król, Maciej Kimel i Mariusz Madej rozpoczęli wspinaczkę na północno-wschodniej, ponad kilometrowej ścianie Kyajo Ri 31 października, tuż przed godziną 6:00 rano. Od samego początku planowali działać w stylu alpejskim, czyli bez zakładania poręczówek ani użycia technik hakowych. Pierwszego dnia pokonali 500 metrów wysokości, zmagając się z wymagającymi wyciągami zarówno mikstowymi, jak i klasycznymi. – Ściana od samego początku jest dosyć pionowa. Wiedzieliśmy że jedyne miejsce biwakowe – względnie wygodne – znajduje się na wysokości około 5600 m – taki był też cel tego dnia. Po pokonaniu 15 wyciągów o godzinie 17:45 meldujemy się na półce biwakowej. Skromnej wielkości półka nie pozwala jednak na komfortowy biwak, a jedynie na kilka godzin przerywanego snu. Rano po szybkim topnieniu śniegu kontynuujemy naszą linię – opisują. I dodają: – Na początku wspinaliśmy się w słabych śniegach, by po chwili dotrzeć do ściany centralnej, która oferuje świetne wspinanie w dobrej jakościowo, pionowej skale. Pomimo znacznych trudności wspinanie idzie nam sprawnie i po pokonaniu 14 wyciągów znajdujemy się na komfortowej półce na wysokości 5900 m. Kolejny nocleg, śpimy w samych śpiworach bez płacht i namiotu. Rano czeka nas wejście na szczyt, od którego dzieli nas zaledwie 300 metrów. Na początku wchodzimy na wierzchołek wschodni myśląc że wejście na wierzchołek główny to czysta formalność – jednak nic bardziej mylnego! Grań pomiędzy wschodnim i głównym wierzchołkiem jest bardzo poszarpana i wymaga wspinania. Na szycie polski zespół zameldował się o godz. 10:30 czasu nepalskiego. Jak sami podkreślają, widoki, jakie spotkały ich na szczycie wynagrodziły wszelkie trudy. – Zdajemy sobie sprawę, że zejście ze szczytu to nie lada wyzwanie. Tak też się okazało i po zrobieniu 5 zjazdów w bardzo kruchym terenie i zejściu kilkuset metrów na lotnej asekuracji zakładamy biwak na wysokości 5700 m. Rano zrywamy się skoro świt wiedząc, że to nasz ostatni dzień dobrej pogody – wykonujemy kolejne 8 zjazdów w skomplikowanym labiryncie skalnych mnichów, by dotrzeć do lodowca, którym kontynuujemy zejście w stronę ABC. Po osiągnięciu wylotu lodowca wykonujemy jeszcze jeden zjazd, by dostać się do dna doliny. Do ABC docieramy około południa – skrajnie zmęczeni, odwodnieni, ale szczęśliwi. Po kilku następnych godzinach docieramy do wioski Machermo. Przebieg naszej drogi nie narusza integralności drogi rosyjskiej. Po przeanalizowaniu opracowań uznaliśmy, że będziemy wspinać się dziewiczym terenem nieopodal ich linii. W jednym miejscu nasze linie się przecięły na wysokości 5700 m – podkreślają. Okazuje się, że nazwa drogi nie jest przypadkowa. „Butterfly Effect” ma nawiązywać do „przewrotności przygotowań zespołu do wyjazdu”. W tle wielka tragedia Niestety, radosne wieści z Nepalu przykryła ogromna tragedia. W środę, 30 października Słowak Ondrej Huserka wraz z Czechem Markiem Holeckiem zdobyli dziewiczą wschodnią ścianę nepalskiej góry Langtang Lirung (7227 m.n.p.m.). Podczas zejścia pierwszy z nich wpadł w szczelinę, a jego partner nie był w stanie go wydobyć. Ze względu na trudne warunki, mimo wezwania pomocy, 34-latka nie udało się uratować. – W jednej chwili wszystko czym żyliśmy przestaje mieć sens. Radość zmienia się w smutek, ekscytacja w przygnębienie i złość. Niestety, góry czasami zabierają nam bliskich bez jakichkolwiek znaków ostrzegawczych. Wierzymy, że spoglądasz na nas z lepszego miejsca i to właśnie tobie chcemy zadedykować nasze przejście – zaznaczył polski zespół wspinaczy. Źródła: Polski Himalaizm Sportowy/Facebook; archiwum prywatne.
Pierwsza Polka w historii zdobyła Koronę Himalajów i Karakorum! Mówią o niej „Speedy Lady”​
Dorota Rasińska-Samoćko zapisała się na kartach historii. Jako pierwsza kobieta z Polski wspięła się na wszystkie 14 ośmiotysięczników świata. Jej imponujące wyczyny, szybkość i determinacja zyskały uznanie nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. To pierwsza Polka z Koroną Himalajów i Karakorum.
Spis treści: Dorota Rasińska-Samoćko z historycznym sukcesem Polka z Koroną Himalajów i Karakorum Odległość między Polską a Himalajami wynosi około 6 000 km. Dystans ten nie powstrzymał Polaków przed osiąganiem spektakularnych sukcesów w najwyższych górach świata. Nasi rodacy nieraz zapisali się już w historii światowego himalaizmu. Zdobywanie Himalajów zaczęli w latach 30. XX wieku, ale największe osiągnięcia przypadły na tzw. złotą erę polskiego himalaizmu, czyli lata 70. i 80. Wówczas polscy wspinacze dawali wzór innym swoimi pierwszymi zimowymi wejściami na ośmiotysięczniki, w tym na Mount Everest (w 1980 r. dokonali tego Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki). Dorota Rasińska-Samoćko z historycznym sukcesem Polki i Polacy nadal zapisują się na kartach historii himalaizmu. Od kilku dni środowisko wspinaczy świętuje sukces Doroty Rasińskiej-Samoćko. To pierwsza Polka, która zdobyła Koronę Himalajów i Karakorum, czyli wszystkie 14 najwyższych szczytów ośmiotysięcznych na świecie. 9 października 2024 roku zakończyła ten projekt, wspinając się na Sziszapangmę (8027 m n.p.m.), ostatni brakujący szczyt. Tempo, w jakim zdobywała kolejne góry, przyniosło jej wśród nepalskich Szerpów przydomek „Speedy Lady”. Rasińska-Samoćko, znana ze swojej niezwykłej determinacji i szybkości, w 2022 roku wspięła się na 7 ośmiotysięczników, w tym na owiane złą sławą K2 oraz Nanga Parbat. Obie te góry są uznawane za jedne z najtrudniejszych technicznie na świecie. W jednym miesiącu 2022 roku zdobyła 4 ośmiotysięczniki w Nepalu, a w kolejnym wspięła się na 3 w Pakistanie, ustanawiając rekord świata. Wszystko to bez wsparcia sponsorów i komercyjnego zespołu. Dorota Rasińska-Samoćko wspina się z butlą tlenową i wsparciem szerpów. Co ciekawe, pierwszy raz wspinała się w Himalajach zaledwie trzy lata temu – w 2021 r. Polka z Koroną Himalajów i Karakorum Korona Himalajów i Karakorum, którą zdobyła Dorota Rasińska-Samoćko, to tytuł przyznawany osobom, które zdobędą wszystkie 14 ośmiotysięczników na Ziemi, w tym m.in. Mount Everest, K2, Lhotse czy Makalu. Dotychczas zdołało to osiągnąć jedynie kilkadziesiąt osób na świecie, w tym trzech Polaków: Jerzy Kukuczka, Krzysztof Wielicki i Piotr Pustelnik. Dorota jest pierwszą Polką z tym tytułem. Osiągnięcia Doroty Rasińskiej-Samoćko stawiają ją w jednym szeregu z innymi polskimi himalaistkami, które zapisały się na kartach historii. Wcześniej na ośmiotysięcznikach triumfowały m.in. Wanda Rutkiewicz, pierwsza kobieta na K2 i trzecia na Mount Everest oraz Kinga Baranowska, która zdobyła dziewięć ośmiotysięczników. Poza wysokogórskimi szlakami Rasińska-Samoćko nurkuje, jeździ na nartach i podróżuje. Do tej pory odwiedziła ponad 100 państw. Wyprawy do Azji opisała w książce „Moja Azja. Dora na szlaku”. Himalaistka ukończyła studia prawnicze. W przeszłości pracowała jako dyplomatka i rzeczniczka prasowa w Ambasadzie RP w Serbii. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Mount Everest urósł w ciągu ostatnich 90 tys. lat. Największą górę świata podnoszą... okoliczne rzeki
Najwyższy szczyt świata cały czas rośnie i to w całkiem sporym tempie. Przez ostatnie 89 tys. lat zyskał dodatkowe kilkadziesiąt metrów wysokości. Jak to możliwe? Z zaskakujących badań wynika, że Mount Everest wypiętrzają potężne okoliczne rzeki.
Co się dzieje z Mount Everestem? Dlaczego najwyższa góra świat rośnie szybciej niż powinna Ziemia zmienia się przez cały czas Himalaje uformowały się około 50 milionów lat temu. Subkontynent indyjski zderzył się wówczas z euroazjatycką płytą tektoniczną. Doprowadziło to do wypiętrzenia najwyższych gór świata. Współczesne badania sugerują dodatkowo, że krawędzie obu płyt były podniesione jeszcze przed kolizją. Dzięki temu zderzeniu powstał Mount Everest i wiele innych okolicznych ośmiotysięczników. Proces wypiętrzania przebiega nadal, jednak bardzo powoli, w długiej, geologicznej skali czasu. W jego rezultacie Mount Everestowi – mierzącemu niecałe 8849 m – powinno przybywać około 1 mm na rok. Jednak tak nie jest. Najnowsze badania z wykorzystaniem GPS wykazały, że rokrocznie najwyższa góra świata zyskuje ok. 2 mm. Jak to możliwe? Co dzieje się z Everestem? Co się dzieje z Mount Everestem? Odpowiedź przynosi praca naukowców opublikowana w czasopiśmie „Nature Geoscience”. Jej autorzy odkryli, że Mount Everest zawdzięcza dodatkowe milimetry wysokości rocznie płynącym w Himalajach rzekom. A konkretnie systemowi rzecznemu odległemu od góry o około 75 km. Uformował się on 89 tys. lat temu. Wówczas zdarzyło się coś, co na zawsze zmieniło losy Mount Everestu. Płynąca przez Himalaje rzeka Kosi przechwyciła i włączyła do swojego systemu rzecznego część dopływu – rzekę Arun. To rozpoczęło cały cykl procesów geologicznych. Nowa rzeka, większa i szersza, spowodowała silniejszą erozję w dolinach poniżej Everestu. Wymywała więcej ziemi, skał i kamieni, rzeźbiąc głębokie wąwozy. W ciągu mileniów usunęła w ten sposób miliardy ton materiału. Dlaczego najwyższa góra świat rośnie szybciej niż powinna Jak to się ma do najwyższej góry świata, nazywanej przez Tybetańczyków Czomolungmą? Zdaniem autorów najnowszych badań erozja spowodowała tzw. odbicie izostatyczne. Ziemia składa się z warstw, stałych i płynnych. Tworzące skorupę płyty tektoniczne mają pod sobą plastyczne warstwy płaszcza Ziemi. Jeśli np. kończy się epoka lodowcowa i topnieją ogromne masy lodowca, nacisk wywierany przez niego na daną płytę tektoniczną maleje. Zmniejszenie obciążenia wywołuje pionowy ruch danej płyty w górę. To właśnie jest odbicie izostatyczne. Wyobraźmy sobie, że wkładamy do wody korek i przyciskamy go palcem. Gdy zabierzemy rękę, korek wyskoczy do góry. Zdaniem badaczy taki sam efekt dała zmiana systemu rzecznego w okolicach Czomolungmy i przyspieszona erozja. Wymywanie skał spowodowało, że nacisk materiału na teren pod Everestem zmalał. W rezultacie góra zaczęła się podnosić. Naukowcy policzyli, o ile Everest urósł tylko w wyniku tego procesu. W ciągu ostatnich 89 tys. lat zyskał jakieś 15-50 metrów. Ziemia zmienia się przez cały czas Teorię tę potwierdza fakt, że podobny proces dotyczy innych okolicznych szczytów. Także Lhotse i Makalu, czwarta i piąta najwyższa góra świata, rosną szybciej, niż powinny. Lhotse powiększa się mniej więcej w takim tempie jak Mount Everest. Makalu, położony najbliżej rzeki Arun, rośnie nawet szybciej. – Nasze badanie pokazuje, że nawet najwyższy szczyt świata podlega bieżącym geologicznym procesom, które wywierają mierzalny wpływ na jego wysokość w relatywnie krótkich geologicznych skalach czasowych – skomentował prof. Jin-Gen Dai, współautor badań. Inni naukowcy podkreślają zmienny charakter skorupy ziemskiej. Cały czas ulega ona przekształceniom, które dzięki nowoczesnym instrumentom naukowym uczymy się coraz lepiej rozumieć. Źródła: Phys.org, Nature Geoscience, Guardian. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rowerem przez Himalaje. Jak przejechać przez najwyższe przełęcze świata
Wyprawa rowerem w Himalaje to niezapomniane przeżycie. Spełniłem marzenie i przejechałem rowerem przez najwyższe przełęcze świata.
Spis treści: Przygotowania Przełęcz Zoji La w Kaszmirze Lakdah i przełęcz Namika La Przełęcz Fatu La Przełęcz Khardong La Przełęcz Chang La Tanglang La i cztery inne przełęcze Przejechanie na rowerze drogi w indyjskim Tybecie to marzenie prawie każdego doświadczonego podróżnika rowerowego. Jest ona uznawana za jedną z najniebezpieczniejszych na świecie. Prowadzi przez przełęcze o wysokości ponad 5 tys. m. Kiedy 18 lat temu autobusem pokonałem drogę Manali-Leh, wiedziałem, że muszę tam wrócić na rowerze. Mój apetyt był jednak większy – dlatego za cel postawiłem sobie przejechanie trasy Śrinagar-Leh-Manali oraz wjechanie na słynne przełęcze Tanglang La, Khardong La i Chang La, każda o wysokości ponad 5300 m. W sumie 1300 km po najwyższych drogach świata. Przygotowania Byłem dobrze przygotowany na moją wyprawę „Kross The Himalaya”. Tygodnie intensywnych treningów i perfekcyjnie dobrany sprzęt w sakwach miały być gwarancją sukcesu wyprawy. Zanim jednak moje nogi wprawiły w ruch koła, żołądek odmówił współpracy po kolacji w ulicznym obskurnym barze. Dobrze, że zabrałem solidnie wyposażoną apteczkę. Na 434-kilometrowej drodze ze Śrinagaru w Kaszmirze do Lehu znajdują się trzy oficjalne przełęcze, z których najwyższa mierzy 4109 m n.p.m. Wiedziałem, że największym wyzwaniem na tej wyprawie będzie wysokość. Dlatego pierwsze siedem dni poświęcam na aklimatyzację. Stopniowo przyzwyczajam organizm do pracy w rozrzedzonym powietrzu. Przełęcz Zoji La w Kaszmirze Ruszam z poziomu 1600 m. Po dwóch dniach jazdy docieram do Sonamargu leżącego na wysokości 2800 m. Ta ostatnia wioska, a właściwie skupisko hoteli, przed przełęczą to popularne miejsce odpoczynku Hindusów. Widoki na pięciotysięczne himalajskie szczyty oraz lodowce są imponujące. Stąd jest już tylko 15 km do Zoji La – pierwszej przełęczy na mojej trasie, budzącej grozę wśród miejscowych, którzy nazywają ją Zozilla. Nie jest wysoka, bo mierzy sobie tylko 3530 m, ale ostatnie kilometry to wąska szutrowa półka skalna niczym nie odgrodzona od przepaści. W Indiach obowiązuje ruch lewostronny – więc dopóki strome zbocze mam po tej stronie ręki, czuję się bezpiecznie. Sytuacja zmienia się po ostrym 180-stopniowym zakręcie, wówczas muszę jechać na skraju urwiska. Naprawdę gorąco robi mi się, kiedy wyprzedza mnie olbrzymia ciężarówka. Gdy jednak do tego wszystkiego dochodzi kolejny samochód, który zjeżdża w dół i mijamy się na tym wąskim skrawku drogi – oblewa mnie pot. Do tej drogi trzeba mieć stalowe nerwy i ręce pewnie trzymające kierownicę. Przełęcz złą sławę zyskała za sprawą ulewnych deszczów, które często padają w okresie monsunowych dwóch miesięcy lata. Wtedy droga robi się ekstremalna: jest błotniście, ślisko, a ze zbocza potrafi osunąć się ziemia, przerywając i blokując przejazd. Nic więc dziwnego, że rząd indyjski rozpoczął w zeszłym roku budowę 14-kilometrowego tunelu, który ma skrócić przeprawę z 3 godz. do 15 min. Na zakończenie inwestycji mieszkańcy muszą jednak poczekać. Ja mam szczęście do pogody. Ulewny deszcz łapie mnie dopiero na szczycie, gdy posilam się pod kawałkiem plandeki służącej jako bar. Lakdah i przełęcz Namika La Przełęcz Zoji La stanowi formalnie granicę między muzułmańskim Kaszmirem a buddyjskim Ladakhem. Jednak w oddalonym o 100 km Kargilu 95 proc. mieszkańców to muzułmanie. Dopiero kolejna wioska Mulbekh, w której znajduje się wysoka na 9 m tysiącletnia płaskorzeźba Buddy Majtrei – następcy Buddy Siakjamuniego – jest uważana za bramę do buddyjskiego świata. Krajobraz zupełnie się zmienił od czasu, gdy pięć dni temu opuściłem Śrinagar. Zalesione i zielone trawiaste zbocza zostały zastąpione surową pustynną scenerią. Droga wije się serpentynami. Wdrapuję się na kolejną przełęcz Namika La leżącą trzysta metrów wyżej niż poprzednia. W międzyczasie zjechałem jednak tysiąc metrów niżej, w końcu Himalaje to najwyższe góry świata. Przełęcz Fatu La Droga prawie zawsze prowadzi doliną rzeki w górę lub w dół, przedzierając się przez kolejne pasma górskie. Na Fatu La (4109 m) – najwyższej przełęczy na trasie do Lehu – spotyka mnie miła niespodzianka: z powitaniem czeka polska wycieczka. Widzieli mnie, jak podjeżdżałem, i rozpoznali rodaka dzięki małej fladze, którą mam przytroczoną do sakwy. W nagrodę za pozowanie do zdjęć dostaję zaproszenie na kolację w hotelu w Lehu – muszę tylko zdążyć dojechać w ciągu dwóch dni... Zjazd z przełęczy to jeden z najładniejszych fragmentów na tej trasie. Najpierw mijam Lamayru – małą wioskę z przyklejonym do skalnego zbocza buddyjskim klasztorem. Następnie wjeżdżam do głębokiego kanionu Moon Valley, w którym w zależności od rodzaju skały fragmenty ścian mają kolor zielony, fioletowy oraz żółty. Wizja hotelowej wielodaniowej kolacji działa niczym kolarski doping. Gdy droga wpada do szerokiej doliny Indusu, jestem pewien, że jeszcze tego samego dnia dojadę do stolicy Ladakhu. Nie przewidziałem tylko, że kartografom nie chciało się zaznaczyć na mapie dwóch przełęczy o wysokości, bagatela, 3500 m. Kiedy po kolacji padam na hotelowe łóżko, jest już zupełnie ciemno. Mój licznik pokazuje prawie 100 km przejechane tego dnia. Przełęcz Khardong La Przez wiele lat przełęcz Khardong La leżąca w północnych Indiach była uznawana za najwyżej położone miejsce na świecie, gdzie znajduje się droga. Z czasem dokładne pomiary wykazały, że jej wysokość jest aż o 300 m niższa, niż początkowo zmierzono. Wynosi „tylko” 5360 m n.p.m. Palmę pierwszeństwa straciła, ale sława pozostała. Nasycony obiecaną kolacją, dobrze zaaklimatyzowany ruszam na 40-kilometrowy podjazd na przełęcz marzeń. Początkowe kilometry to niezłej jakości asfalt. Dopiero 10 km przed celem, na wysokości 4800 m, ustępuje on miejsca szutrowi. Tutaj rozpoczynam walkę o każdy oddech, w której nie pomaga mi waga roweru wynosząca z bagażami ponad 50 kg. Z zazdrością patrzę na mijające mnie samochody. W niektórych dostrzegam, że pasażerowie mają na twarzy maskę tlenową. Najważniejsze to regularny rytm pedałowania i w miarę spokojny oddech – powtarzam sobie w myślach. Słowo „w miarę” jest tutaj kluczowe. Bo jak normalnie oddychać w miejscu, gdzie znajduje się prawie o połowę mniej tlenu niż na wysokości, na jakiej mieszkamy? Na ostatnich metrach droga jest fatalnej jakości z luźnymi kamieniami i piachem. Motocykliści czasami proszą innych o popchnięcie – silnik traci większość mocy w tak rozrzedzonym powietrzu. Kiedy wtaczam się na przełęcz, jestem zdziwiony tym, jaki tu panuje ruch. Jest posterunek wojskowy, kawiarnia, sklepik i gabinet lekarski z butlami tlenowymi. Czuję się zaskakująco dobrze i pomimo ostrzeżeń, aby nie przebywać tutaj dłużej niż 30 minut, odpoczywam prawie 2 godz. Przełęcz Chang La Dolina rzeki Shyok, do której zjeżdżam, to już inny świat. Z drogi zniknęły konwoje ciężarówek oraz tabuny głośnych motocyklistów. Nareszcie jestem prawie sam, a droga – mam wrażenie – jest bardziej stroma. Z każdym kilometrem zbliżającym mnie do przełęczy Chang La (5360 m) nabieram wątpliwości co do mojej kondycji i aklimatyzacji. Na ostatnich kilometrach walczę o każdy haust powietrza, głęboko dysząc. Można mieć ponad 40 lat na karku i tysiące kilometrów doświadczenia, ale góry zawsze uczą pokory. Chyba muszę naprawdę marnie wyglądać. Kiedy melduję się na szczycie, podchodzą do mnie ludzie i najpierw pytają, czy dobrze się czuję. Dopiero później proszą o wspólne zdjęcie. Z rowerem, oczywiście. Tanglang La i cztery inne przełęcze Trzeci etap mojej wyprawy to najsłynniejsza i najczęściej odwiedzana przez rowerzystów oraz motocyklistów droga w tym regionie. Jadąc z Lehu do Manali, muszę się wspiąć na pięć przełęczy, w tym słynną Tanglang La o wysokości 5359 m. Tym razem walczyć muszę nie tylko o każdy oddech, ale także z pogodą. Ladakh słynie z bardzo suchego klimatu i bezchmurnego nieba prawie cały rok. Padający przez kilka dni deszcz oraz temperatura w dzień poniżej 10°C i spadająca nocą poniżej zera jest anomalią, która mocno mnie zaskoczyła. Na wysokości ponad 5 tys. m pojawia się śnieg i marznący deszcz. Dla rowerzysty to koszmar. Spotkany Hindus, który zjeżdża już z przełęczy Lachulung La (5059 m), mimo założonych worków foliowych na dłoniach też telepie się z zimna. Długą, 490-kilometrową trasę z Lehu umila mi codzienne czytanie haseł na charakterystycznych żółtych betonowych tablicach. Mają one walory edukacyjne i odnoszą się przede wszystkim do bezpieczeństwa jazdy: „Lepiej później niż nigdy”, „Czas to pieniądz, ale życie jest bezcenne”. Moja ulubiona: „Eksperci spodziewają się niespodziewanego”. Ich autorami jest BRO – Border Road Organization, należąca do indyjskiej armii, która zbudowała i zarządza oboma drogami prowadzącymi do Lehu. Zarówno Kaszmir, jak i Ladakh graniczące z Pakistanem i Chinami mają dziesiątki kilometrów spornych granic. Stąd tak powszechna obecność wojska w tym regionie – od posterunków checkpoint, uzbrojonych patroli, szczególnie w Kaszmirze – przez koszary w wioskach, aż po wojskowych robotników stale czuwających nad przejezdnością tej strategicznej drogi. Bramą do ciepłych tropikalnych Indii jest ostatnia przełęcz – Rothang La o wysokości prawie 4 tys. m. Nazwa oznacza „stos trupów” i cieszy się podobnie złą sławą wśród miejscowych jak diaboliczna Zozilla. Dla mnie jednak 50-kilometrowy zjazd, w czasie którego tracę 2 tys. m wysokości, to doskonałe zakończenie mojej wielkiej przeprawy przez Himalaje. Źródło: archiwum NG.
Podróż w Himalaje może odmienić życie. Podcast National Geographic Polska
Czy jedna podróż może zmienić życie? Podróżnik, pisarz i fotograf Piotr Trybalski w najnowszym podcaście National Geographic odpowiada zdecydowanie „tak” i zabiera nas na wyprawę do Azji.
W tym artykule: Kiedy podróżowanie było twórcze Zderzenie z Orientem Wesele w Pakistanie Skradzione dokumenty Łatwo, tanio i nieautentycznie Podróż do Azji Piotra Trybalskiego, jednego z dziennikarzy magazynu „National Geographic Traveler”, odbyła się w końcówce lat 90. Jej celem były Himalaje. Dlaczego ta wyprawa w gronie przyjaciół zmieniła jego życie? Jak się wtedy do niej przygotowywał, i jak od tamtego czasu zmieniło się podróżowanie? Czy komercjalizacja zabija przygodę i autentyczność? – To był ostatni rok studiów na geografii. Pamiętam ten jeden moment, kiedy wróciłem z mojej pierwszej poważnej wyprawy do Azji. Siedziałem w akademiku w Krakowie i myślałem, o tym, co przeżyłem i co chcę robić w życiu. Moje wcześniejsze plany, które dotyczyły uczelni, gdzie chciałem pracować i zajmować się górami oraz lodowcami, nagle prysły. Zapragnąłem żyć dla podróżowania i fotografowania – wspomina Piotr Trybalski. Kiedy podróżowanie było twórcze Była ich piątka: Jarek, pomysłodawca wyjazdu, Piotr i trzy koleżanki ze studiów: Ewelina, Ewa i Ania. Każde z nich zabrało ze sobą marzenie. Piotra było banalne – dotrzeć szlakiem lądowym do stóp najwyższych gór, Himalajów, a potem wspiąć się jak najwyżej się da. Indie różnorodne. Święto Dzbana, katolicy i angielski zamiast języka hindi Indie to marzenie niejednego podróżnika. Wiele osób decyduje się odkrywać ten ogromny kraj solo z plecakiem. Czego spodziewać się na miejscu? Miejscami Indie potrafią bardzo zaskoczyć. Wprawdzie po słynnym Hippie Trailu – eksplorowanym 20 lat wcześniej szlaku hipisów – pozostały już wyłącznie literackie opowieści, ale dla Piotra ta podróż miała podobny wymiar. Też chciał tanio, czym się da, bez rezerwacji, adresów hotelów – po prostu puścić się na Wschód, dotknąć Orientu, egzotyki. Bez biletu z powrotem. – W latach 90. podróżowanie nie było takie łatwe jak teraz. Wiedzieliśmy jedynie, że musimy złapać jakiś pociąg lub autobus, gdzieś kupić bilety. To wszystko było twórcze. Dziś się tak nie da, bo siadamy do komputera i w pół godziny taką podróż zaplanujemy ze szczegółami – opowiada Trybalski. Zderzenie z Orientem Do Turcji jadą pociągiem przez Ukrainę, Rumunię, potem autobusem do Stambułu. Tu Piotr zderzył swoje wyobrażenia Orientu z jego namacalnym wymiarem. Poczuł zapachy korzennych bazarów, głowę wypełniały mu obrazy uliczek i bogactwo odwiedzanych zabytków, gdy w wesołym autobusie wspólnie z przyjaciółmi mknął w kierunku wschodnich rubieży Turcji. – Niestety, w meczecie ukradziono mi buty – śmieje się podróżnik. Potem blask Orientu zaczął blednąć coraz bardziej, właściwie z każdą godziną zbliżającą ich do irańskiej granicy. – Na trasie do Teheranu handlarki i handlarze, bo wiózł nas autobus dedykowany irańskiemu małemu biznesowi, zmienili się w karawan smutnych, wystraszonych ludzi. Był regularnie zatrzymywany i kontrolowany – wspomina Trybalski. Wesele w Pakistanie W Taftanie, po drugiej stronie granicy, przywitali ich młodzi mężczyźni w tradycyjnych strojach salwar kamiz, w klapkach, z reklamówką dolarów trzymaną w dłoni. – Prawdopodobnie chcieli z nami pohandlować, myśmy jednak nie zwrócili na nich szczególnej uwagi i pojechaliśmy dalej – wspomina Trybalski. – Chyba wtedy nie zdawałem sobie sprawy z niebezpieczeństw, prowadziła mnie tylko ciekawość. Zresztą całą naszą grupę przede wszystkim ciekawili ludzie, a my ich. Nieco później, w Pakistanie zostaliśmy nawet zaproszeni na wesele pewnego zapaśnika, którego spotkaliśmy w pociągu. Byliśmy dla niego atrakcją – opowiada. Skradzione dokumenty Od Nepalu, finału ich marzeń i upragnionego poczucia spełnienia, dzielił ich jedynie pas niczyjej ziemi na przejściu granicznym w Sonauli i parę godzin w autobusie do Pokhary. Minęło już kilka tygodni, odkąd ruszyli z Krakowa, pokonali blisko 9 tys. km. Prawdziwi podróżnicy! Jak się okazało, to nie zrobiło żadnego wrażenia na przygranicznych kieszonkowcach, którzy połasili się na „nerkę” Ani, zabierając i wszystkie pieniądze, i dwa paszporty. Sytuacja była trudna, a los wystawił ich na kolejną próbę. Ania i Jarek – byli parą – musieli wracać do Delhi załatwić nowe paszporty i pożyczkę konsularną. Umówili się, że spotkają się znów za kilka tygodni w Indiach, w Waranasi, w pewnym znanym i popularnym hostelu. Piotr z resztą grupy ruszył dalej w Himalaje. Czy rzeczywiście te parę tygodni później udało im się spotkać i co działo się potem? Łatwo, tanio i nieautentycznie Dziś taka podróż byłaby niemożliwa – mówi Trybalski – Zmieniło się wszystko, m.in. bariera wejścia, czyli podróżujemy masowo, bo możemy wyjeżdżać taniej i prawie wszędzie. Łatwo dziś taką wyprawę zorganizować samemu lub skorzystać z usług biura podróży, które podaje nam wszystko na tacy. I, niestety, przez to coraz trudniej znaleźć miejsca, w których życie jest autentyczne i nie jest przystosowane do potrzeb turystów. Po resztę tej opowieści odsyłamy was do podcastu. Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler.
Zdjęcia z archiwum legendy polskiego himalaizmu – Jerzego Kukuczki. Unikatowa galeria
Unikatowe zdjęcia z archiwum legendy polskiego himalaizmu, Jerzego Kukuczki wpisano na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata. Prezentujemy najciekawsze fotografie z tego zapomnianego zbioru.
W tym artykule: Archiwum Kukuczki na liście UNESCO Wartość kolekcji Kukuczki Kolekcja Kukuczki ciągle zaskakuje [galeria fotografii w dolnej części strony] Jerzy Kukuczka (1948-1989) uważany jest za jednego z najwybitniejszych polskich himalaistów. Słynął z odwagi, niezwykłych umiejętności i determinacji. Jako pierwszy Polak i drugi człowiek na świecie zdobył Koronę Himalajów i Karakorum, czyli wszystkie 14 głównych szczytów o wysokości ponad 8 tysięcy metrów. Archiwum Kukuczki na liście UNESCO W 2024 roku na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata wpisanych zostało 17 obiektów. Wśród nich znalazła się spuścizna Jerzego Kukuczki w postaci jego dokumentacji fotograficznej z lat 1948-1989. – Złota Dekada Himalaizmu Polskiego, od połowy lat 70-tych do końca 80-tych XX wieku, to czas, w którym Polacy we wspinaczce wysokogórskiej definiowali światowe standardy. Wyznaczali nowe, najtrudniejsze drogi na ośmiotysięczniki oraz stali się prekursorami himalaizmu zimowego. Zbiór fotografii wysokogórskich Jerzego Kukuczki jest wyjątkowym świadectwem tej historii – czytamy w uzasadnieniu tej decyzji. Wartość kolekcji Kukuczki Fotografie Kukuczki z jego wypraw wysokogórskich są wyjątkowym świadectwem historii polskiego i światowego himalaizmu. To materiały archiwalne zebrane przez jego rodzinę. Kolekcja składa się z ponad 10 tysięcy zdjęć, które wykonano podczas wypraw w najwyższe góry świata w latach 70. i 80., czyli w czasach tzw. Złotej Dekady Himalaizmu Polskiego. Kolekcja archiwum to zasługa żony himalaisty, Cecylii Kukuczki. Jego drugą część stanowi Kolekcja Ryszarda Wareckiego. Aktualnie zbiorem opiekuje się Fundacja Wielki Człowiek. Jak przygotować się do wspinaczki wysokogórskiej? Radzi trener himalaistów Turystyka Górska, szczególnie uprawiana w górach wysokich, wymaga odpowiedniego zasobu umiejętności oraz wytrzymałości organizmu na długotrwały wysiłek, nierzadko trwający nawet kilkana.. Kolekcja Kukuczki ciągle zaskakuje – Kukuczka często dokumentował przebieg wypraw, w których uczestniczył. Dzięki temu pozostawił po sobie bogate archiwum, które stanowi źródło wiedzy o Złotej Dekadzie Himalaizmu Polskiego. Jego fotografie zachwycają pięknymi kadrami, monumentalnymi ujęciami gór, czy zdjęciami akcji wspinaczkowej w ekstremalnych warunkach – podkreśla Wojciech Lemański z Fundacji Wielki Człowiek. Zbiór Kukuczki ciągle się powiększa. Jak wyjaśnia Lemański, w 2022 roku znajomi himalaisty odnaleźli w swoich archiwach fotografie, wykonane ręką Kukuczki. Postanowili przekazać je fundacji. To w sumie 2 tysiące zdjęć, stworzonych podczas różnych wypraw, w których brał udział Kukuczka. – Zdecydowana większość tych zdjęć nigdy wcześniej nie była w żaden sposób publikowana i dopiero dzięki naszej pracy ujrzały one światło dzienne, wzbogacając naszą wiedzę o historii Jerzego Kukuczki oraz polskiego himalaizmu – zaznacza Lemański. [galeria fotografii znajduje się poniżej] Źródła: Zbiory Społeczne, Wirtualne Muzeum Jerzego Kukuczki. ###gallery-end###
Artur Hajzer odnosił sukcesy w górach i w biznesie. Do dziś nie wiadomo, dlaczego zginął w Himalajach
Artur Hajzer jako młodzik świat wspinaczkowy zawojował nie swoją techniką, a umiejętnościami krawieckimi, bezczelnością i determinacją. Góry to było całe jego życie. I to w nich pozostał na zawsze.
W tym artykule: Artur Hajzer, pseudonim „Słoń” Pierwsze wyprawy Artura Hajzera Duet Hajzer-Kukuczka Artur Hajzer zakłada firmę Alpinus Na ratunek Marciniakowi Powrót w góry i wypadki Polski Himalaizm Zimowy Śmierć Artura Hajzera Artur Hajzer (ur. 28.06.1962 r., zm. 07.07.2013 r.) mieszkał w Mikołowie. Himalaista, zdobywca 6 ośmiotysięczników, przedsiębiorca, mąż i ojciec dwóch synów. Jego pierwsi nauczyciele wspinaczki to Ignacy Walenty Nendza i Janusz Kubica. Najważniejsi partnerzy wspinaczkowi: Rafał Chołda, Jerzy Kukuczka, Krzysztof Wielicki, Rafał Szymczak, Marcin Kaczkan. Zdobył szczyty: Tiricz Mir (7706 m) – 1983 r., pierwsze polskie wejście (z Chołdą), Manaslu (8156 m) – 1986 r., nową drogą (z Kukuczką), Annapurna (8091 m) – 1987 r., pierwsze wejście zimowe (z Kukuczką), Sziszapangma (8027 m) – 1987 r., nową drogą (z Kukuczką), Annapurna Wschodnia (8010 m) – 1988 r., nową drogą (z Kukuczką), Dhaulagiri (8167 m) – 2008 r. (z Szymczakiem), Nanga Parbat (8126 m) – 2010 r. (z Szymczakiem), Makalu (8481 m) – 2011 r. (z Bieleckim). Artur Hajzer, pseudonim „Słoń” Artur Hajzer nie wyglądał na himalaistę, a na pewno nie na kogoś, kto bryluje we wspinaczce sportowej. Dość masywny, nieco przyciężkawy. Na pierwszy rzut oka wydawało się, że przy swoich kolegach, wyżyłowanych „szczupakach”, jest bez szans w skałach. Zresztą to swojej sylwetce zawdzięczał pseudonim „Słoń”, który towarzyszył mu do końca, chętnie używany także przez niepozbawionego autoironii właściciela. "Kukuczka był bez szans". Wywiad z Reinholdem Messnerem Najlepszy himalaista świata, pierwszy człowiek, który stanął na wszystkich ośmiotysięcznikach, farmer, polityk. Dziś muzealnik. Niezależnie od tego, co robi, musi być w tym najlepszy. W n... Był jednak też Ślązakiem o wyjątkowej ambicji, determinacji i sprycie. Te cechy pozwoliły mu szybko zostawić większość znajomych z Harcerskiego Klubu Taternickiego daleko w tyle. Tak jak podczas zawodów wspinaczkowych w Podlesicach w czasach studenckich. Tak długo całą sobotę trenował na wytypowanych przez siebie drogach, że dzień później zajął drugie miejsce we wspinaniu na czas, pokonując czołowego wówczas skałkowego „łojanta” Krzysztofa Pankiewicza. Pierwsze wyprawy Artura Hajzera Dzięki swojemu sprytowi Artur Hajzer przebił się już w pierwszej połowie lat 80. do składów wypraw na himalajskie ośmiotysięczniki. A konkretnie dzięki zdolnościom krawieckim. Jako 16-latek uszył uprząż wspinaczkową Jerzemu Kukuczce, którego jako młodzik spotkał w swoim klubie górskim. A ten się zdolnościami młodzika zachwycił. Później zaopatrywał wyprawy w sprzęt i odzież wówczas niedostępną w sklepach. W plecaki, śpiwory puchowe, kurtki z anoraku. W środowisku himalaistów w latach 80. dwudziestokilkuletni wówczas Artur Hajzer wyróżniał się też zdolnościami organizacyjnymi i znajomością języków obcych. Wszystkie wymienione cechy i talenty plus młodość i spore jak na nią doświadczenie przyczyniły się do tego, że idealnego partnera do dokończenia Korony Himalajów znalazł w nim sam Kukuczka. Gdy latem 1986 r. wielki himalaista wspinał się nową drogą na K2, Hajzer w Polsce załatwiał już formalności, kompletował sprzęt. Wysyłał cargo do Nepalu na kolejną wyprawę na Manaslu, na którą mieli pojechać razem. Była to trudna, ciągnąca się w nieskończoność, torpedowana przez opady śniegu ekspedycja. Uczestniczyli w niej także mistrz stylu alpejskiego Wojtek Kurtyka oraz meksykański młody wilk Carlos Carsolio. Jednak wyprawa skończyła się sukcesem tylko dla duetu Hajzer-Kukuczka. 10 listopada 1986 r. zdobyli ośmiotysięcznik nową drogą poprowadzoną przez jego wschodnią grań. Duet Hajzer-Kukuczka Na wszystkich kolejnych kończących się sukcesem wyprawach, nawet jeśli uczestniczyła w nich szersza grupa wspinaczy, na szczycie stawali tylko we dwóch. Jak zimą 1987 r. na Annapurnie. Wtedy o tym, kto pójdzie na szczyt, zdecydował refleks Hajzera, który ubiegł Krzysztofa Wielickiego w odpowiedzi na pytanie Kukuczki. – Wykolegował mnie i tyle – przyznaje dziś Wielicki. Wtedy musiał zostać z chorą Wandą Rutkiewicz. Od początku kariery największym wspinaczkowym marzeniem Hajzera była, uważana wówczas za zadanie na miarę XXI w., południowa ściana Lhotse. Atakował ją trzykrotnie w latach 1985–1989, podczas wypraw kierowanych przez Janusza Majera, Krzysztofa Wielickiego oraz Reinholda Messnera. Ten ostatni do rozprawienia się ze ścianą zebrał międzynarodowy dream team najlepszych europejskich himalaistów. Podczas pierwszej wyprawy zginął przyjaciel Hajzera z lat młodzieńczych Rafał Chołda. Dwa lata później wraz z Wielickim Hajzer spędził w ścianie aż cztery noce powyżej 8000 m bez użycia tlenu, walcząc aż do wysokości 8300 m, 200 m poniżej wierzchołka. Wyprawa z Messnerem też zakończyła się fiaskiem. Kolejnej propozycji zmierzenia się z trzykilometrową skałą Artur Hajzer już nie przyjął. Jego drogi z Kukuczką zaczęły się rozchodzić. Artur Hajzer zakłada firmę Alpinus Młodszy wspinacz miał już wtedy szalony plan, którego Kukuczka nie popierał. Czuł się na tyle mocny, aby głośno mówić o swoim marzeniu, które wydawało się wtedy czymś z pogranicza fantasmagorii. Ogłosił chęć realizacji projektu zdobycia wszystkich ośmiotysięczników w ciągu jednego roku. Przyjaciel Janusz Majer miał mu pomóc w zgromadzeniu astronomicznego jak na owe czasy w Polsce budżetu na realizację projektu, czyli miliona dolarów. "Z natury jestem leń" - uwierzysz mu? Tak mówi Najszybszy w Himalajach Zdobywa ośmiotysięczniki, a potem zjeżdża z nich na nartach. W świetnym stylu, rekordowym czasie i sam. Bo na razie nie ma nikogo na świecie, kto wydolnością i szybkością mógłby mu dor.. Panowie udali się w tym celu na targi sprzętu i odzieży outdoorowej ISPO w Monachium. Jednak zamiast z pieniędzmi wrócili z pomysłem stworzenia biznesu. Wraz z partnerem z górskich szlaków, Ryszardem Wareckim, założyli firmę Alpinus. Wejście w świat biznesu, kolejny cel w życiu, wyzwanie na miarę tych himalajskich, przyczyniło się do jego – używając alpinistycznego żargonu – wycofu z gór najwyższych. Ale nie był to jedyny powód odejścia od swojej wielkiej pasji. Złożyły się na tę decyzję także wykryta wówczas nieuleczalna chondromalacja rzepek, czyli rozmiękanie chrząstki w kolanie, i narodziny pierwszego syna Filipa. A także, a może przede wszystkim, tragedie górskie, które dotykały jego przyjaciół. Na ratunek Marciniakowi Ale pękać zaczęło coś w Hajzerze już wcześniej. A dokładnie, gdy po raz trzeci wrócił bez sukcesu spod południowej ściany Lhotse do Katmandu, gdzie zastała go tragiczna wiadomość. Pięciu członków wyprawy na zachodnią grań Mount Everestu zginęło w lawinie na stokach Khumbutse. Na przełęczy Lho La pozostał jedyny ocalały, dotknięty śnieżną ślepotą, najmłodszy z grupy Andrzej Marciniak. Ta informacja była jak uderzenie młotem w głowę. Artur Hajzer od razu wykorzystał wszelkie swoje największe atuty: ambicję, determinację, spryt, zdolności organizacyjne, by poprowadzić akcję ratunkową, która wydawała się nie mieć szans. Sytuacja była gorzej niż beznadziejna. Tybet był w tym czasie zamknięty, za kilka dni miało dojść do masakry na placu Tiananmen. W Polsce w przededniu wyborów 4 czerwca też trudno było szukać wsparcia. Hajzer jednak przy pomocy Reinholda Messnera i jego układów w Katmandu uzyskał pozwolenie na akcję ratunkową. W towarzystwie dwóch nowozelandzkich przewodników oraz dwóch Nepalczyków pojechał do Tybetu. Od tamtej strony dotarł do Marciniaka. Ocalały już szykował się do próby samotnego schodzenia po omacku z przełęczy. Głosy dobiegające z zewnątrz odebrał z początku jako atakujące uszkodzony mózg omamy. Dziś nie ma wątpliwości, że to właśnie Artur Hajzer uratował mu życie. Powrót w góry i wypadki Po 1989 r. Artur Hajzer skupił się przede wszystkim na biznesie, nowej rodzinie, w której pojawił się drugi syn, Jakub, i m.in. żeglarstwie. Ale i w biznesie, w którym zdobywał kolejne szczyty, przytrafił się bolesny upadek. Po bankructwie Alpinusa, którego przyczynami były m.in. przeinwestowanie, Hajzer i jego partnerzy założyli nową markę HiMountain. Ale gorycz porażki przywróciła w nim myśli o świecie, w którym odniósł tyle sukcesów. – Wilka ciągnie do lasu, a jego życiem były góry. Kiedyś musiał do nich wrócić, niezależnie od losów firmy – opowiadał mi i Przemysławowi Wilczyńskiemu, współautorowi książki „Broad Peak. Niebo i piekło” himalaista Piotr Pustelnik. To właśnie z nim Hajzer pojechał na swoją pierwszą wyprawę po powrocie w 2005 r. – na Broad Peak. Zakończyła się ona wypadkiem Hajzera i złamaniem przez niego nogi na prawie 8000 m w kopule szczytowej. A potem ofiarną akcją ratunkową – 3000 m w dół techniką asekurowanego liną „dupozjazdu” – która uratowała mu życie. Wypadki prześladowały go po powrocie w góry. Podczas zimowej wycieczki granią Tatr Zachodnich Artur Hajzer spadł z potężną lawiną w masywie Czerwonych Wierchów. Odkopali go ratownicy TOPR-u. Na Dhaulagiri doświadczył w jednym z obozów ataku choroby wysokościowej. Partnerzy pomogli mu zejść. Na Nanga Parbat w namiocie zatruł się groźnie gazem z maszynki. Polski Himalaizm Zimowy Do wypraw Artur Hajzer przygotowywał się bardzo solidnie. Biegał, chodził na basen, badał się, mierzył swoją wydolność, zatrudnił nawet osobistego trenera i dbał o dietę. Jego słynna determinacja wygrywała z pechem i pozwalała mimo przeciwności odnosić kolejne górskie triumfy. Zarówno na wymienionych dwóch ośmiotysięcznikach, jak i na piątej górze świata, Makalu. Wszedł na nią już jako kierownik programu Polski Himalaizm Zimowy 2010–2015, w towarzystwie swojego czołowego zawodnika, Adama Bieleckiego. PHZ stworzył w celu przywrócenia Polakom znanej w latach 80. marki w Himalajach i dokończenia idei Andrzeja Zawady zdobycia zimą wszystkich szczytów ośmiotysięcznych. Zasługą Hajzera i jego programu były dwa wejścia zimowe na niezdobyte przed powstaniem PHZ-u szczyty Gaszerbrum I i Broad Peak. Triumf, pot i łzy: Artur Hajzer o wejściu na Gaszenbrum I w 2012 r. Największy od wielu lat polskiego himalaizmu czy skandal na międzynarodową skale? Takiej awantury w polskim środowisku wspinaczkowym nie było juz dawno. A wszystko przy okazji ogromnego osiąg... Niestety, w czasach kierowania PHZ-em spotkało go też sporo nieprzyjemności. Po zakończonej odmrożeniami uczestników wyprawie unifikacyjnej na Makalu, a zwłaszcza po tragicznym Broad Peaku na Artura Hajzera wylała się fala nie zawsze zasłużonej krytyki. „Narodowy program narażania młodych” – pisała po Makalu dziennikarka i podróżniczka Monika Rogozińska. Krytykowano go za sprzężenie wypraw himalajskich ze światem wielkich mediów. Nawet bliscy przyznawali, że Artur Hajzer lubił pokazywać się na wizji. Po tragedii na Broad Peaku zdecydował się wyjechać w Himalaje. Planowany już wcześniej trawers Gaszerbrumów przybierał formę ucieczki od zamieszania, pytań i ostrych sporów. Śmierć Artura Hajzera – Widać było, że nie chce mu się jechać, że jest potwornie zmęczony. Ale z drugiej strony bardzo chce pobyć sam, odpocząć – opowiada w naszej książce Izabela Hajzer. Co wydarzyło się na Gaszerbrumie I, pozostanie jedną z wielu tajemnic, o których góry milczą. Wiemy tylko to, co przekazał partner Artura z tej wyprawy, Marcin Kaczkan. Po nieudanym ataku szczytowym 7 lipca 2013 r. odpoczywali w obozie III. Podali informację, że będą kontynuować zejście. Schodzili Kuluarem Japońskim po linach poręczowych. Kaczkan szedł pierwszy. Zawiewający wiatr ograniczał widoczność. W Polsce była godzina 11, gdy Artur Hajzer wysłał SMS-a do żony, który nie pozostawił wątpliwości: „Kaczkan spadł z C3 w kuluar. O 13.30. Nie wpiął się. Moim zdaniem na śmierć”. Nigdy nie dowiemy się, co sprawiło, że napisał coś takiego, skoro jego partner nie doznał żadnego wypadku. Chwilę później Kaczkan dostrzegł kilka metrów od siebie spadającego Hajzera. Kiedy 20 minut później, o godz. 16.08 czasu pakistańskiego, dotarł do podstawy kuluaru, znalazł go tam. Martwego. Bieg dla Słonia: tysiące ludzi pożegnało Artura Hajzera 7 sierpnia o 22:00 w całej Polsce i nie tylko odbył się Bieg dla Słonia wydarzenie ku pamięci Artura Hajzera. W samym Chorzowie pobiegło blisko 1400! Informacja dotarła do Polski dwa dni później. Po tym, jak członkowie rosyjskiej wyprawy odnaleźli przeczekującego załamanie pogody w obozie II Kaczkana. Hajzer został pochowany przez Kaczkana w szczelinie w okolicy miejsca fatalnego upadku. A ja do dziś pamiętam, jak przed wyjazdem do Pakistanu rozmawialiśmy na Facebooku. Napisał mi wtedy: „Jakby mnie kto szukał, to mnie nie ma. Jadę z Kaczkanem na GI i GII za swoje na 2 miechy i mam wszystko w d...”.
Maciej Berbeka to wybitny polski himalaista. Jakie były jego osiągnięcia i jak zginął?
Maciej Berbeka był wybitnym himalaistą, który swoją pasją do gór i niezwykłymi osiągnięciami zapisał się na zawsze w historii polskiego i światowego himalaizmu. Jego tragiczna śmierć na Broad Peak była ogromnym ciosem dla środowiska wspinaczy wysokogórskich.
W tym artykule: Kim był Maciej Berbeka? Maciej Berbeka: legenda himalaizmu Najważniejsze osiągnięcia Macieja Berbeki Jak i kiedy zginął Macieja Berbeka? Śmierć Macieja Berbeki na Broad Peak Maciej Berbeka na zawsze zapisał się w historii polskiego himalaizmu. Urodzony 17 października 1954 roku w Zakopanem, Berbeka był jednym z najbardziej utytułowanych polskich wspinaczy. Przypominamy jego najważniejsze osiągnięcia oraz tragiczną śmierć, która zainspirowała filmowców. Kim był Maciej Berbeka? Maciej Berbeka dorastał w Zakopanem, gdzie od najmłodszych lat miał kontakt z górami. Jego ojciec, Krzysztof Berbeka, również był znanym alpinistą i taternikiem, co z pewnością wpłynęło na jego zainteresowanie wspinaczką. Ojciec Macieja nie tylko zdobywał szczyty górskie, ale też szukał innych wspinaczy w trakcie akcji ratunkowych (był licencjonowanym ratownikiem górskim). Sam zmarł w młodym wieku na skutek urazów i odmrożeń doznanych podczas wypadku w trakcie zejścia z Dent d’Hérens 18 marca 1964 r. Wspinaczka górska była niejedyną pasją Macieja Berbeki. Himalaista realizował się też artystycznie jako malarz, grafik i scenograf. Jeszcze w Zakopanem w ukończył Państwowe Liceum Technik Plastycznych im. A. Kenara. Kolejnym etapem jego edukacji były studia na Wydziale Wzornictwa Przemysłowego Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. Maciej Berbeka: legenda himalaizmu Dziś Maciej Berbeka jest jednak znany przede wszystkim z osiągnięć wysokogórskich. Zdobył pięć ośmiotysięczników. Swoje życie poświęcił najwyższym górom świata i to dosłownie. Zginął, schodząc ze szczytu Broad Peak w marcu 2013 r. Jego tragiczna śmierć była szeroko komentowana w mediach przez bliskich oraz środowisko himalaistów. Tragedia na zboczach Broad Peaku była też inspiracją dla filmowców. W 2022 r. swoją premierę na platformie Netflix miał biograficzny film „Broad Peak”. W postać Macieja Berbeki wcielił się aktor Ireneusz Czop. Mimo że obecnie wiele osób kojarzy Berbekę właśnie z jego śmiercią w Karakorum, Polak jeszcze za życia zdążył zapisać się na kartach historii himalaizmu. Jerzy Kukuczka wiele razy dokonał niemożliwego w Himalajach. Zginął w symbolicznym dla siebie miejscu Jerzy Kukuczka był jednym z najwybitniejszych wspinaczy wysokogórskich w historii. Zdobył wszystkie czternaście ośmiotysięczników w Himalajach i Karakorum. Jego osiągnięcie jest tym bardzi... Najważniejsze osiągnięcia Macieja Berbeki Jednym z najważniejszych osiągnięć Macieja Berbeki było pierwsze zimowe wejście na Manaslu (8156 m n.p.m.) w 1984 roku. Wyprawa, kierowana przez Andrzeja Machnika, była pionierskim przedsięwzięciem w historii zimowego himalaizmu. Berbeka wraz z Ryszardem Gajewskim zdobył szczyt 12 stycznia. To stanowiło przełomowy moment w historii zdobywania ośmiotysięczników w warunkach zimowych. Kolejnym znaczącym osiągnięciem Berbeki było pierwsze zimowe wejście na Czo Oju (8188 m n.p.m.) w 1985 roku. Wyprawa ta, zorganizowana przez Klub Wysokogórski Kraków, była kolejnym dowodem na niezwykłą wytrwałość i umiejętności polskich himalaistów. Berbeka, wraz z Maciejem Pawlikowskim, zdobył szczyt 12 lutego, potwierdzając swoje miejsce w elicie światowego himalaizmu. Himalaiści wsławiają się nie tylko udanymi atakami szczytowymi, ale także swoim heroizmem w ekstremalnym warunkach. Tak było i w przypadku Berbeki, kiedy w 1988 roku wziął udział w wyprawie na Broad Peak. Będąc przekonanym, że zdobył wierzchołek, Berbeka wszedł na przedwierzchołek Rocky Summit (8028 m n.p.m.). Mimo że później okazało się, iż nie zdobył głównego szczytu, to jego próba była niezwykłym wyczynem, zwłaszcza w trudnych warunkach zimowych. Polak wrócił na Broad Peak po 25 latach. Jak i kiedy zginął Macieja Berbeka? Broad Peak, znany również jako K3, to jeden z najwyższych szczytów na świecie. Jego wierzchołek wznosi się na wysokość 8051 metrów nad poziomem morza w paśmie Karakorum na granicy Pakistanu i Chin. Polacy odegrali znaczącą rolę w historii zdobywania tego majestatycznego szczytu. Dokonali zarówno pierwszych wejść, jak i tragicznych prób, które na zawsze zapisały się w annałach himalaizmu. Tragiczna śmierć Macieja Berbeki podczas zimowej wyprawy na Broad Peak w marcu 2013 roku była jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w historii polskiego himalaizmu. Co dokładnie wydarzyło się 11 lat temu? W 2013 roku Maciej Berbeka wziął udział w zimowej wyprawie na Broad Peak w ramach programu „Polskie Himalaje 2010–2015”. Celem projektu było zdobycie wszystkich ośmiotysięczników zimą przez polskich himalaistów. Na początku marca 2013 roku Maciej Berbeka, wraz z trzema innymi polskimi himalaistami: Adamem Bieleckim, Arturem Małkiem i Tomaszem Kowalskim, zdobyli szczyt Broad Peak. Było to pierwsze zimowe wejście na ośmiotysięcznik, co stanowiło ogromny sukces dla całej ekipy i dla polskiego himalaizmu. Niestety, radość z osiągnięcia celu szybko przerodziła się w dramat. Śmierć Macieja Berbeki na Broad Peak Podczas zejścia, na wysokości około 7900 metrów, Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski zaczęli tracić kontakt z pozostałymi członkami ekipy. Ostatni raz byli widziani w pobliżu przełęczy na wysokości około 7800 metrów. Pomimo prób nawiązania kontaktu radiowego, nie udało się ustalić ich dokładnej pozycji. Po dwóch dniach bez kontaktu z Berbeką i Kowalskim lider wyprawy, Krzysztof Wielicki, podjął decyzję o rozpoczęciu akcji poszukiwawczej. Niestety, ekstremalne warunki pogodowe i ogromne zagrożenie lawinowe uniemożliwiły przeprowadzenie skutecznych poszukiwań. Po kilku dniach bezowocnych prób Berbeka i Kowalski zostali uznani za zmarłych. Maciej Berbeka miał 58 lat, a Tomasz Kowalski zaledwie 27. Po śmierci Maciej Berbeka został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla rozwoju polskiego himalaizmu i za promowanie Polski na świecie. Symboliczna mogiła Macieja Berbeki znajduje się na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Na grobie Krzysztofa Berbeki również zamontowano tablicę upamiętniającą jego syna. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Czy Wanda Rutkiewicz nadal żyje w tybetańskim klasztorze? Niektórzy mają nadzieję, że ukryła się tam przed światem
Niezwykłą hipotezę przywołuje film „Ostatnia wyprawa” w reżyserii Elizy Kubarskiej. Ten dopracowany scenariuszowo obraz jest pokazywany na tegorocznym Festiwalu Millenium Docs Against Gravity.
W tym artykule: Sztuka wygrywania Z Wrocławia w Himalaje Co się stało na Kanczendzondze? „Czy Himalaje to miejsce dla kobiet?” Co motywowało Wandę Rutkiewicz, najsłynniejszą polską himalaistkę? Czego szukała w górach i czy to znalazła? Jakie miała marzenia i czy udało jej się je zrealizować? Mogłoby się wydawać, że odpowiedź przynajmniej na ostatnie pytanie jest oczywista. Ostatecznie Wanda Rutkiewicz ma na swoim koncie sukcesy światowego formatu. Jako pierwsza osoba z Polski i jako pierwsza Europejka stanęła na Mont Evereście. Była też pierwszą osobą z Polski i pierwszą kobietą, która wspięła się na K2, najtrudniejszą górę świata. Pokonała tym samym męską konkurencję. I to w okresie, kiedy w himalaizmie dominowali mężczyźni. Sztuka wygrywania Czy mogła być niespełniona? Wydawałoby się, że to niemożliwe. Jednak takie przekonanie to efekt badania czyjegoś życiorysu wyłącznie przez pryzmat publicznych osiągnięć. „Ostatnia wyprawa”, znakomity dokument Elizy Kubarskiej, reżyserki i alpinistki, idzie znacznie dalej. Przede wszystkim przywołuje głos samej Rutkiewicz. I to głos najintymniejszy. Narracja filmu wykorzystuje audio-pamiętnik himalaistki, nagrywany przez nią pół roku przed zaginięciem. Jego ton daleki jest od samozadolowenia czy triumfalizmu. To samo dotyczy wypowiedzi publicznych Rutkiewicz. Są niespieszne, wyważone, przemyślane. – Wygrywanie jest też sztuką – mówi zdobywczyni Mont Everestu. – Nie w sensie dochodzenia do wygranej, tylko zachowania się w momencie, kiedy jest się zwycięzcą. Trzeba umieć wtedy kontrolować siebie. Zdobyć się na prześledzenie drogi sukcesu i ocenić ją – tłumaczy Rutkiewicz. Z Wrocławia w Himalaje Przyszła gwiazda polskiego himalaizmu urodziła się w 1943 r. w litewskich Płungianach. Po zakończeniu drugiej wojny światowej jej rodzina wpierw zamieszkała w Łańcucie, a ostatecznie we Wrocławiu. Tam właśnie Rutkiewicz uczęszczała do liceum i na studia. Wybrała kierunek uznawany wówczas za typowo męski. Po ukończeniu Politechniki Wrocławskiej zdobyła dyplom inżyniera elektronika. Jej talent sportowy objawił się bardzo wcześnie. Już w liceum z sukcesami grała w siatkówkę. Mimo że miała tylko 168 cm wzrostu, została członkinią siatkarskiej drużyny uniwersyteckiej. Wtedy jednak zaczęła się również wspinać i ostatecznie wybrała góry. Jak wszyscy zaczyna od wspinaczki skałkowej. Przez Tatry dotarła do Alp. Następne były Pamir, Hindukusz i Himalaje. Himalajom pozostała wierna do końca. Jej ostatnim wielkim projektem wspinaczkowym była „Karawana do marzeń”. Rutkiewicz nazwała tak pomysł zdobycia ośmiu ośmiotysięczników w jeden rok. Nie udało się to wcześniej nikomu. – Nie będę trzecia, po Messnerze i Kukuczce. Ja będę pierwsza, która spróbuje czegoś nowego – mówi Rutkiewicz w „Ostatniej wyprawie”. Wanda Rutkiewicz. Trzecia kobieta na świecie i pierwsza Europejka, która zdobyła Mount Everest 16 października świętujemy rocznicę zdobycia przez Wandę Rutkiewicz najwyższego na świecie ośmiotysięcznika. Wyczyn wielkiej alpinistki postanowiła upamiętnić wyszukiwarka Google w post... Co się stało na Kanczendzondze? Ta próba zakończyła się jednak niepowodzeniem. W 1992 r. Rutkiewicz spróbowała wspiąć się na Kanczendzongę, trzeci szczyt świata o wysokości 8586 m.n.p.m. 12 maja, podczas ataku szczytowego, zaginęła. Jej ciała nigdy nie odnaleziono. To ostatnie dało podstawę do zaskakujących domysłów. W filmie Kubarskiej rozważana jest zdumiewająca hipoteza. A co, jeśli Rutkiewicz wcale nie zginęła na Kanczendzondze? Co, jeśli udało jej się samotnie zejść na dół i znaleźć drogę do któregoś z tybetańskich klasztorów? Podobno przed wyprawą himalaistka powiedziała matce, że jeśli nie wróci, to znaczy, że zdecydowała się zostać buddyjską mniszką. Czy zrobiła to naprawdę? Początkowo pomysł wydaje się sensacyjny i niezwykle mało prawdopodobny. Jednak w miarę oglądania filmu uświadamiamy sobie, że życie Rutkiewicz różniło się znacznie od łatwych wizji szczęśliwej egzystencji kobiety sukcesu. Tragedia w dzieciństwie, nieudane związki, utrata partnera, wreszcie obracanie się w ściśle męskim środowisku silnie naznaczonym maczyzmem. Z tym wszystkim musiała się mierzyć przez całe życie. Po zrozumieniu tego teorię, która wpierw wydawała się nieprawdopodobna, nagle zaczynamy rozważać jako możliwą. „Czy Himalaje to miejsce dla kobiet?” W latach 80. dyskusyjne było samo wspinanie się kobiet w wysokich górach. „Czy Himalaje to miejsce dla kobiet?” – taka kwestia bywała podnoszona w dyskusjach publicznych. Himalaistki i alpinistki musiały usprawiedliwiać się ze swoich pasji. A także z niewystarczającego dopasowania do tradycyjnych wzorców kobiecości. – Czy w czasie tej wyprawy były momenty, że chciało się pani tak po prostu po kobiecemu płakać? – pada pytanie na konferencji prasowej po zdobyciu przez Rutkiewicz Mont Everestu i jej powrocie do Polski. – No nie – odpowiada himalaistka. – Najwyżej ze złości, ale nie dlatego, że po kobiecemu – dodaje. Nie ma wątpliwości, że działanie na równych prawach w świecie męskim musiało być trudne. – Mój sukces może dlatego jest spektakularny, że ja jako kobieta stanęłam na szczycie. Wydaje mi się, że samodzielność kobiety jako partnerki powoduje uczucie zagrożenia u mężczyzny-partnera. Wynika to może z jakichś podświadomych obaw, że ich kosztem wejdę na szczyt i osiągnę sławę – mówi w dokumencie Rutkiewicz. To wszystko jednak choć utrudniało, nie uniemożliwiało jej realizacji marzeń. A także obrony własnej tożsamości i zachowania niezależności. – Powiedz, Wanda, co to dla ciebie góry? – pada w „Ostatniej wyprawie”. – Właściwie to są trzy rzeczy: ludzie, a więc wyprawa, góry, a więc natura i sport, od którego zaczęłam – odpowiada Rutkiewicz. – I wszystkie trzy są bardzo ważne – dodaje. – Z każdą górą rozpoczyna się coś innego, nowe życie – mówi w innym momencie Wanda Rutkiewicz. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wyżyna Tybetańska to największy i najwyższy płaskowyż na Ziemi. Wywiera wpływ na klimat całej planety
Wyżyna Tybetańska jest nazywana „trzecim biegunem Ziemi”, ale nie w związku z położeniem geograficznym, a ze względu na wpływ, jaki ten olbrzymi obszar wywiera na klimat panujący na całej planecie. Dziś żyją tam miliony osób, a jednak obszar ten charakteryzuje się niską gęstością zaludnienia. Co warto wiedzieć na temat jednego z najbardziej fascynujących miejsc na Ziemi? Poniżej wymieniamy najciekawsze informacje o najwyższej wyżynie świata.
W tym artykule: Gdzie leży Wyżyna Tybetańska? Roślinność Wyżyny Tybetańskiej Dlaczego Wyżyna Tybetańska ma niewielką gęstość zaludnienia? Odkrycia naukowców na Wyżynie Tybetańskiej Ma ogromną powierzchnię. Rozpościera się na rekordowej wysokości. Otaczają ją potężne łańcuchy górskie. Wyżyna Tybetańska to największy i najwyższy płaskowyż. Ten geologiczny fenomen powstał w następstwie zderzenia dwóch płyt tektonicznych: eurazjatyckiej i indyjskiej. Ukształtował się tam unikatowy ekosystem, co sprawia, że ogromna wyżyna jest przedmiotem zainteresowania naukowców różnych dziedzin. Gdzie leży Wyżyna Tybetańska? Mówiąc o Wyżynie Tybetańskiej, na myśli trzeba mieć obszar rozciągający się w Azji Centralnej. Niemal w całości leży na terytorium Chin. Jedynie niewielkie fragmenty zachodniego skraju rozległej wyżyny stanowią przedmiot sporu między Chińską Republiką Ludową a Indiami. Wyżyna Tybetańska zajmuje powierzchnię ok. 2,5 miliona kilometrów kwadratowych. Rozciąga się na wysokości od 4000 do 5000 metrów n.p.m. Geograficzne granice tego obszaru wyznaczają potężne łańcuchy górskie: Pamir i Karakorum na zachodzie, Hengduan Shan na wschodzie, Kunlun, Ałtyn-Tag i Qilian Shan na północy i Himalaje na południu. Roślinność Wyżyny Tybetańskiej Położenie geograficzne determinuje warunki klimatyczne, jakie panują na Wyżynie Tybetańskiej. Na rozległym płaskowyżu występuje klimat podzwrotnikowy kontynentalny, wybitnie suchy. W większości miejsc, roczna suma opadów zamyka się w przedziale 100–200 mm. Tylko w częściach południowo-wschodniej i południowej opady osiągają odpowiednio 1000–1500 mm i 500 mm. Surowe zimy, podczas których średnia temperatura spada poniżej minus 10 stopni Celsjusza i chłodne lata ze średnią temperaturą ok. 12 stopni Celsjusza są tam normalnym zjawiskiem. Jaka roślinność mogła rozwinąć się na tak niegościnnym terenie? Wbrew pozorom, tamtejsza szata roślinna jest bogata i różnorodna. Dlaczego upadło starożytne Imperium Tybetańskie? Badacze wskazują powody Imperium Tybetańskie rozkwitało w latach 618–877 r. n.e. Było to miejsce zamieszkania około 10 milionów ludzi. Dlaczego historia potęgi urywa się w IX wieku? Naukowcy mają pewną teorię. Na obszarze Wyżyny Tybetańskiej występuje roślinność pustynna, stepowa, tundrowa i alpejska. Na równinach dominują trawy, w dolinach występują także wierzby i jałowce. W części południowej pojawiają się lasy sosnowe, świerkowe i jodłowe, a w południowo-wschodniej, gdzie opady są najobfitsze, występują także świerki, wiązy, dęby, brzozy oraz subtropikalne rododendrony, magnolie i azalie. Ponad 2 tys. gatunków roślin miejscowa ludność wykorzystuje w tradycyjnej medycynie ludowej. Około 600 gatunków tamtejszej flory stanowią endemity. Rośliny uprawne to przede wszystkim jęczmień, gryka, pszenica, konopie i ryż. Należy podkreślić, że ekosystem Wyżyny Tybetańskiej jest niezwykle wrażliwy. Najnowsze badania przeprowadzone przez chińskich naukowców dowodzą, że o ile postępujące zmiany klimatyczne wywierają silnie negatywny wpływ na tamtejszą roślinność, to działania antropogeniczne są przyczyną jeszcze silniejszej presji. Wśród głównych czynników determinujących degradację fauny badacze wskazali na nadmierny wypas zwierząt gospodarskich. Dlaczego Wyżyna Tybetańska ma niewielką gęstość zaludnienia? Wyżyna Tybetańska zajmuje powierzchnię 2,5 miliona kilometrów kwadratowych. Obszar ten zamieszkuje ok. 7 milionów osób. Oznacza to, że gęstość zaludnienia najwyższej wyżyny świata jest niższa niż 3 osoby na kilometr kwadratowy. Dla porównania, powierzchnia Polski wynosi zaledwie (w konfrontacji z Wyżyną Tybetańską) 322575 kilometrów kwadratowych, ale gęstość zaludnienia w naszym kraju to około 120 osób na kilometr kwadratowy. Dlaczego Wyżyna Tybetańska ma tak niską gęstość zaludnienia? Wynika to przede wszystkim z czynników geograficznych, klimatycznych i gospodarczych. Na tak dużej wysokości powietrze jest mocno rozrzedzone. Niemal przez cały czas wieje silny wiatr. Poziom opadów jest wyjątkowo niski. W ciągu roku panują tam znaczne wahania temperatur. Czasami w tym samym momencie można doświadczyć uczucia ciepła i zimna, np. gdy na część ciała padają promienie słoneczne (Wyżyna Tybetańska należy do najbardziej nasłonecznionych miejsc), a pozostała część znajduje się w cieniu. Tamtejsze gleby ograniczają uprawę roli do kilku gatunków. Życie na wyżynie skupia się w niewielkich wioskach rozsianych po całym jej obszarze. Mieszkańcy hołdują tradycyjnemu stylowi życia, a ich głównym zajęciem pozostaje hodowla bydła i uprawa jęczmienia. Odkrycia naukowców na Wyżynie Tybetańskiej Wyżyna Tybetańska jest niezwykle interesującym obszarem, nie tylko w kontekście kulturowym, ale także geologicznym i archeologicznym. Już sam fakt, że ścierają się tam dwie z siedmiu głównych płyt tektonicznych rozpala wyobraźnie badaczy. Jeżeli dodamy do tego fakt, że w obszarach górskich występują tam liczne lodowce, a najstarsze ślady bytności człowieka na tym obszarze są datowane na ponad 200 tysięcy lat, przestaniemy dziwić się, że najwyżej położona wyżyna świata jest wymarzonym „placem zabaw” dla naukowców reprezentujących najróżniejsze dziedziny. Wśród ważnych znalezisk naukowych na Wyżynie Tybetańskiej, należy wymienić przede wszystkim odkrycie badaczy z Chińskiej Akademii Nauk. Zespół naukowców pobrał próbki z 21 lodowców i poddał je gruntownej analizie. W toku badań odkryto 968 nieznanych wcześniej mikrobów. Badacze zsekwencjonowali ich DNA i skatalogowali informację genetyczną o poszczególnych mikroorganizmach. To pierwszy przypadek w historii, kiedy udało się stworzyć sekwencję mikroorganizmów pochodzących z lodowca. Inne ważne odkrycie jest wspólnym osiągnięciem badaczy z Chińskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu w Lanzhou i dotyczy wpływu Wyżyny Tybetańskiej na klimat. Naukowcy ustalili, że rozległy obszar przez cały rok reguluje cyrkulację atmosfery w skali całej półkuli. Udało się im ustalić sposób, w jaki płaskowyż przenosi powierzchniowe zanieczyszczenia do górnych warstw atmosfery podczas azjatyckiego monsunu letniego. Zidentyfikowali również wzmożony wpływ, jaki w okresie zimowym wyżyna wywiera na fale Rossby'ego, które zaburzają prądy strumieniowe i w ten sposób przyczyniają się do występowania uderzeń chłodu na niższych szerokościach geograficznych. W poszukiwaniu Shangri-La. Gdzie Tybetańczycy znajdą swoją krainę szczęśliwości? Czy kraina Shangri-La istnieje naprawdę? To pytanie z pewnością zadaje sobie każdy, kto choć raz sięgnął po książkę „Zaginiony horyzont” autorstwa Jamesa Hiltona. Odpowiedzi udzielaj... Warto wspomnieć, że na Wyżynie Tybetańskiej odkryto jedne z najstarszych przykładów dzieł sztuki. Mowa o odciskach dziecięcych dłoni i stóp w miękkim trawertynie, które odnaleziono w rejonie Quesang. W tym miejscu niektórym zapewne nasuwa się pytanie: gdzie tu dzieło? Odciski, o których mowa, tworzą pewną kompozycję, co pozwala przypuszczać, że nie powstały przypadkiem. Zdaniem badaczy, wykonało je dwoje dzieci w wieku od 7 do 12 lat. Wiek znaleziska jest określany na 169–226 tys. lat. Nie wiadomo, kto jest ich autorem. Najbardziej prawdopodobna hipoteza wskazuje, że mogli wykonać je denisowianie, ale należy pamiętać, że tereny Wyżyny Tybetańskiej zamieszkiwał także Homo erectus. Niektórzy naukowcy negują zasadność kwalifikowania tego odkrycia jako dzieła sztuki. Przeciwnicy wskazują, że nie da się jednoznacznie ocenić celowości działania. Nikt, przynajmniej na razie, nie może jednak poddać w wątpliwość faktu, że odciski z Quesang są najstarszymi śladami bytności człowieka na tym obszarze. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Bhutan – ciekawostki o „Krainie Grzmiącego Smoka”. Czy to faktycznie najszczęśliwszy kraj świata?
Może się wydawać, że w czasach, w których odległość przestała być istotnym ograniczeniem, nie da się już znaleźć prawdziwej ostoi unikatowej kultury, nieskażonej ruchem turystycznym i obcymi wpływami. Nic bardziej mylnego, bo właśnie takim miejscem jest Bhutan. Niewielki kraj ukryty za wysokimi górami oferuje atrakcje, które dla spragnionych przygód turystów nie są dostępne nigdzie indziej, jednak obnaża je przed nielicznymi, bo mimo że powoli ulega to zmianie, dostęp do tego miejsca wciąż jeszcze jest mocno ograniczony. Czym zaskakuje Bhutan? Ciekawostki o najbardziej wyjątkowym ze wszystkich azjatyckich krajów wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Czy można wjechać do Bhutanu? Restrykcje obowiązujące w Bhutanie Ochrona środowiska w Bhutanie Edukacja w Bhutanie „Niebiański trakt stu tysięcy zakrętów” w Bhutanie Gangkhar Puensum, czyli niezdobyty szczyt Dziś coraz trudniej wskazać kraj, który oparł się wpływowi zachodniej cywilizacji. Jednym z nielicznych wyjątków jest Bhutan (Druk Jul) – niewielkie państwo położone we wschodnich Himalajach, między Chinami a Indiami. Prowadzona tam polityka izolacyjna wiąże się z wieloma restrykcjami. Mimo to mieszkańcy tego kraju, Druk Pa, mówią o sobie, że są najszczęśliwszymi ludźmi na świecie. Żyją w zgodzie z własnymi tradycjami, mając za nic zachodni przepych. Czy można wjechać do Bhutanu? Czy wiesz, że pierwszy samochód wjechał do Bhutanu dopiero w 1963 roku? Mieszkańcy tego kraju nie wiedzieli wówczas, na co patrzą i żeby posilić nieznanego przybysza ze stali, przynosili mu siano. Taka reakcja to efekt polityki izolacji, mającej na celu ochronę dziedzictwa narodowego Królestwa Smoka. Do dziś dominuje w nim kultura tybetańska i buddyzm. Kraj otworzył się na zagranicznych gości dopiero w 1974 roku. Wówczas Bhutan odwiedziło 300 osób. Obecnie ruch turystyczny jest znacznie większy i generuje lwią część przychodu państwa. Jak wskazują oficjalne dane, w 2019 roku Bhutan przyjął 315 600 zagranicznych gości. Znacznie więcej niż w latach 70., ale i tak znacznie mniej niż większość azjatyckich krajów. Dla porównania, w tym samym roku Nepal odwiedziło 1,2 miliona turystów. Najszczęśliwszy kraj na świecie po 60 latach otwiera święty szlak Bhutan często jest nazywany najszczęśliwszym krajem na świecie. Dlaczego? Podróżnicy obierający kurs na Bhutan muszą uzyskać turystyczną wizę wjazdową. Powinni też mieć zasobny portfel, bo pobyt w tym niezwykłym kraju jest drogi. Do niedawna obowiązywała opłata na rzecz zrównoważonego rozwoju w kwocie 65 dolarów za dzień. W 2022 roku została podniesiona do 200 dolarów za dzień. W 2023 r. zaś obniżona do 100 dolarów na cztery kolejne lata. Pozyskane w ten sposób środki są przeznaczane na wyrównanie emisji gazów cieplarnianych, wytwarzanych przez przyjezdnych. Trzeba bowiem wiedzieć, że Bhutan szczyci się ujemną emisją dwutlenku węgla. Oznacza to, że kraj pochłania więcej tego gazu niż sam produkuje. Restrykcje obowiązujące w Bhutanie Obowiązki turysty zamierzającego odwiedzić ten kraj nie kończą się na uzyskaniu wizy i wniesieniu opłaty klimatycznej. W Bhutanie można zapomnieć o dowolnym wyborze miejsca zakwaterowania. Na mocy obowiązującego prawa, usługi dla przyjezdnych świadczą jedynie wybrane hotele. Do niektórych regionów można dostać się wyłącznie po uzyskaniu zgody MSW, a wykupienie pełnego pakietu usług turystycznych z przewodnikiem jest obowiązkowe. Przebywając w Bhutanie, trzeba pamiętać, że obowiązująca tam kultura jest zupełnie odmienna od europejskiej. To znajduje odzwierciedlenie nie tylko w sferze obyczajowej, ale także prawnej. Homoseksualizm jest tam nielegalny, a osoba przyłapana na współżyciu z osobą tej samej płci może trafić do więzienia. Nie można nie wspomnieć, że w Bhutanie istnieją istotne ograniczenia w obszarze używania wyrobów tytoniowych. Prawo zabrania Bhutańczykom palenia, a turyści mogą „raczyć się dymkiem” wyłącznie w wyznaczonych miejscach. Warto pamiętać, że częstowanie papierosami mieszkańców kraju jest nie tylko niemile widziane, ale wręcz zakazane. Aż do 2006 roku buddyzm był jedyną religią dozwoloną w kraju. Obecnie inne religie nie są zakazane, ale tylko teoretycznie. W praktyce przypadki zwalczania innych wyznań nadal nie są niczym niezwykłym. Ochrona środowiska w Bhutanie Wcześniej wspomnieliśmy, że Bhutan szczyci się ujemną emisją dwutlenku węgla. Żeby utrzymać ten stan i zapobiec degradacji środowiska naturalnego, tamtejsze prawo w sposób niezwykle restrykcyjny traktuje zakłady przemysłowe. Produkcja utrzymuje się tam na bardzo niskim poziomie. W Bhutanie działają elektrownie wodne, nieliczne zakłady włókiennicze i przetwórstwa owoców i tartaki. Oprócz tego istnieje fabryka zapałek i cementownia. Nowych zakładów nie można budować, przynajmniej na razie. Śladowy jest też przemysł górniczy. W niewielkich ilościach wydobywany jest węgiel kamienny, grafit i surowce budowlane. Tak świętuje się narodziny króla! Bhutan sadzi 108 tys. drzew Mieszkańcy najszczęśliwszego państwa na świecie uczcili narodziny następcy tronu w wyjątkowy sposób. W konstytucji Królestwa Bhutanu istnieje zapis, który nakazuje utrzymanie zalesienia na poziomie 60 proc. powierzchni kraju. Energia elektryczna pochodzi z elektrowni wodnych. Stosunek zapotrzebowania na prąd do wydajności zakładów jest na tyle korzystny, że zielona energia jest jednym z towarów eksportowych kraju. Warto też wspomnieć, że w trosce o środowisko w 1999 roku w Bhutanie wydano zakaz używania plastikowych toreb. Edukacja w Bhutanie W zachodnim rozumieniu Bhutan nie jest rozwiniętym krajem, ani pod względem gospodarczym, ani społecznym. Szacuje się, że ok. 50 proc. tamtejszej ludności nie potrafi czytać. Analfabetyzm dotyczy przede wszystkim kobiet. Problem wynika z faktu, że mimo iż edukacja jest tam darmowa, to nie jest dostępna dla wszystkich. Nie chodzi tu o żadne uwarunkowania kulturowe czy prawne, a o warunki geograficzne. Wioski położone wysoko w górach są praktycznie odcięte od szkół. Jeżeli jednak istnieje taka możliwość, rodzina wysyła do szkoły przynajmniej jedno dziecko, najczęściej syna. Młodzi Bhutańczycy rozpoczynają naukę w wieku sześciu lat. Ośrodkami edukacji są klasztory. Dzieci uczą się czytać święte księgi buddyjskie, zaznajamiają się z tańcami ludowymi, tajnikami sztuki malarskiej i rzemiosła złotniczego. Prowadzone są też lekcje angielskiego. Po 10 latach uczniowie kończą edukację. Mogą wówczas wyjechać na studia. Najczęstsze kierunki to Japonia, Anglia i Stany Zjednoczone. Są jednak zobowiązani wrócić do kraju. Muszą wówczas przejść kurs przygotowawczy w jednym z klasztorów. Następnie przez 5 lat pracują na rzecz państwa. „Niebiański trakt stu tysięcy zakrętów” w Bhutanie Bhutan jest niemal 6-krotnie mniejszy od Polski, a mimo to skrywa wiele atrakcji. Żeby do nich dotrzeć, trzeba jednak wykazać się mocnymi nerwami. Zachodni i wschodni kraniec państwa łączy 600-kilometrowa droga, znana jako „niebiański trakt stu tysięcy zakrętów”. Nazwa nie jest przypadkowa. Szosa położona w górskim terenie rzeczywiście oferuje niebiańskie widoki, ale kierowca nie może się nimi nacieszyć, podobnie jak pasażerowie, którzy najprawdopodobniej z przerażenia zakryją oczy dłońmi. Długie proste? Tam ich nie znajdziemy. Są za to niekończące się łuki i nawroty wijące się nad przepaścią. Jazdy nie ułatwia fakt, że nawierzchnia jest w fatalnym stanie. Jedynie zachodni kraniec jest utrzymywany w dobrej kondycji. Nic więc dziwnego, że na pokonanie całej trasy trzeba zarezerwować sobie przynajmniej trzy dni. Gangkhar Puensum, czyli niezdobyty szczyt W Himalajach pozostało niewiele niezdobytych szczytów. Jednym z nich jest Gangkhar Puensum – najwyższa góra w Bhutanie. Mierzący 7570 metrów kolos to 40. najwyższy wierzchołek świata. Jak każdy siedmiotysięcznik, także ten nie jest specjalnie gościnny dla wspinaczy, ale nie tylko warunki naturalne zadecydowały o tym, że wciąż pozostaje niezdobyty. W latach 80. XX wieku podjęto kilka prób zdobycia szczytu. Najbliżej sukcesu była ekspedycja brytyjska, prowadzona przez Steve’a Berry’ego. Wspinacze przypuszczali atak szczytowy, gdy załamanie pogody zmusiło ich do powrotu do bazy. W 1994 roku rząd Bhutanu wydał zakaz wspinaczki na szczyty wyższe niż 6000 metrów. Władze uznały, że wspinacze nie potrafią uszanować miejscowej tradycji i religii. Należy bowiem wspomnieć, że dla miejscowej ludności góry są siedzibą bogów i duchów. Dziewięć lat później zakaz zaostrzono, zabraniając jakiejkolwiek aktywności wspinaczkowej w Himalajach Bhutanu. Decyzja ta miała być podyktowana brakiem krajowych służb ratowniczych, które mogłyby udzielić pomocy w górach. Póki co nic nie wskazuje, że zakaz zostanie zniesiony. Gangkhar Puensum pozostaje więc najwyższym niezdobytym szczytem świata. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czwarta Polka w historii weszła na K2. Magdalena Arcimowicz jest lekarką i wykłada na uczelni
Magdalena Arcimowicz od dziecka realizuje swoją wysokogórską pasję. Zaczynała w Tatrach i Karkonoszach. K2 może być ostatnim szczytem w jej karierze.
W tym artykule: Czwarta Polska w historii weszła na K2 Kim jest Magdalena Arcimowicz? K2 jest uważana za jedną z najbardziej niebezpiecznych gór na świecie. Przypomnijmy, że pierwsze zimowe wejście na szczyt zakończyło się sukcesem dopiero 16 stycznia 2021 roku. Wydarzenie było podwójnie ważne. Dokonali tego bowiem Nepalczycy, których wysiłki są często pomijane w historii himalaizmu. Czwarta Polska w historii weszła na K2 O tym, jak trudno jest wejść na K2, świadczy też fakt, że do tej pory udało się to tylko czterem Polkom. Jako pierwsza szczyt zdobyła Wanda Rutkiewicz. 23 czerwca 1986 roku zapisała się na kartach historii nie tylko jako pierwsza Polka, ale też jako pierwsza kobieta na K2. 37 lat później jej sukces powtórzyła Magdalena Arcimowicz. Polka stanęła na drugim najwyższym szczycie górskim świata 27 lipca. Tego samego dnia K2 zdobyła też Kristin Harili z Norwegii. 7 sierpnia Magdalena Arcimowicz wróciła do Polski. W rozmowie ze „Stołeczną” przyznała, że warunki, z jakimi przyszło jej się zmierzyć, były „bardzo złe”. Nie wyklucza też, że K2 było ostatnim ośmiotysięcznikiem w jej karierze. – Chciałam, żeby to było prawdziwe wyzwanie – podkreślała. Himalaje: co warto wiedzieć przed wyprawą w góry Oto 9 symboli na himalajskich szlakach, które warto znać, by nie rozzłościć lokalnych bóstw. Kim jest Magdalena Arcimowicz? Wspinaczka górska to pasja Warszawianki. Wcześniej zdobyła między innymi Kilimandżaro czy Elbrus. Wspinała się też w Kirgistanie i Himalajach Indyjskich. Jej codzienna praca jest jednak niezwiązana z Himalajami. Arcimowicz pracuje jako lekarka. Wyspecjalizowała się z alergologii i otolaryngologii. Na co dzień wykłada też w Katedrze i Klinice Otolaryngologii Warszawskiego Uniwersytetu. Tylko cztery Polki weszły na K2. Oprócz Wandy Rutkiewicz i Magdaleny Arcimowicz górę zdobyły też Monika Witkowska i Dorota Rosińska-Samoćko. Obie dokonały tego w lipcu 2022 r. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kami Rita Szerpa zdobył Mount Everest po raz 27! To rekord świata
53-letni Kami Rita Szerpa pobił ustanowiony przez siebie rekord z ubiegłego roku. 17 maja 2023 mężczyzna wszedł na Mount Everest po raz 27.
W tym artykule: Kami Rita Szerpa zdobył Mount Everest po raz 27. Kim jest? Szerpowie w Himalajach Mount Everest zdobyło do tej pory ponad 10 tysięcy himalaistów Polacy na Mount Everest W środę 17 maja Kami Rita Szerpa ustanowił kolejny rekord światowego himalaizmu. Po raz 27. zdobył Mount Everest. Zgodnie z najnowszymi pomiarami z 2021 r. najwyższa góra na świecie mierzy 8 848,86 m n.p.m. To oznacza, że „urosła” o 86 centymetrów. Według pomiarów wykonanych przez Survey of India w 1954 rok,u Góra Gór miała 8 848 m n.p.p.m. Z kolei chiński pomiar z 2005 roku wykazał, że wysokość Everestu wynosi 8844,43 m. Kami Rita Szerpa zdobył Mount Everest po raz 27. Kim jest? Kami Rita Szerpa zdobył szczyt 17 maja o 8:30 rano. Towarzyszył mu wspinacz z zagranicy. Mingwa Sherpa, prezes Seven Summit Treks, przekazał CNN, że 53-latek jest „zdrowy i w dobrej formie”. Być może gdyby nie pandemia, Kami Rita Szerpa miałby już na koncie nie 27, a 28 udanych wejść na Mount Everest. W czasie obostrzeń jedna z wypraw przewodnika musiała zostać odwołana. Kami Rita Szerpa jest przewodnikiem na Mount Everest od 1992 r. Nepalczyk po raz pierwszy zdobył ten ośmiotysięcznik 2 lata później. Dopiero w 2018 roku ustanowił rekord w liczbie wejść na Mount Everest. W wieku 48 lat został pierwszym człowiekiem na świecie, który zdobył szczyt 22 razy. Kami Rita ma również na koncie inne osiągnięcia. Oprócz Everestu wszedł na szczyt Cho-Oyu osiem razy, trzy razy na Manaslu. „Tylko” jeden raz był na Lhotse i K2. Szerpowie w Himalajach Kami Rita twierdzi, że ustanowienie takiego rekordu jest ważne nie tylko dla niego. – To nie jest tylko mój sukces ani mojej rodziny. To sukces wszystkich Szerpów i całego Nepalu – mówił. Szerpowie to nepalska grupa etniczna licząca około 150 tys. osób. Są znani ze swoich umiejętności wspinaczkowych oraz wyjątkowej siły i wytrzymałości na dużych wysokościach. To dlatego są zatrudniani do udziału w wyprawach na ośmiotysięczniki. Przez wiele lat ich obecność i zasługi były jednak przemilczane. Przełomem okazało się dopiero pierwsze historyczne zimowe wejście na K2. Dokonała tego grupa Szerpów 16 stycznia 2021 r. Mount Everest zdobyło do tej pory ponad 10 tysięcy himalaistów Sukcesy himalaistyczne są bardzo bezwzględne i zero-jedynkowe. W tym sporcie, jak w każdym innym, liczy się wynik. Samo podejście i próba trafiają do oficjalnych statystyk, ale nie są zdobyciem szczytu. Do lipca 2022 r. Mount Everest zdobyto 11 346 razy. Udanym atakiem szczytowym może pochwalić się 6098 osób. W 2022 r. ministerstwo turystyki Nepalu wydało w sumie 316 pozwoleń na wejście na Mount Everest. To prawie o 100 mniej niż rok wcześniej. Wówczas resort był krytykowany za zbyt dużą liczbę podejść. Według oficjalnych statystyk podczas wszystkich prób zdobycia tego ośmiotysięcznika zginęło łącznie 311 himalaistów. Everesting, czyli jak zdobyć Everest na rowerze Everesting w ostatnich latach zyskał na popularności wśród zawodowych kolarzy, a także amatorów jazdy na rowerze. Pokonanie jednośladem sumy łącznego przewyższenia, jakim jest wysokość ... Polacy na Mount Everest 16 października 1978 roku Wanda Rutkiewicz jako pierwsza osoba z Polski zdobyła Mount Everest. Była również trzecią kobietą w historii oraz pierwszą Europejką, która przeprowadziła udany atak szczytowy na Dach Świata. 17 lutego 1980 roku Polacy po raz pierwszy w historii zdobyli najwyższą górę. Był to również pierwszy raz, kiedy o tej porze roku zdobyto jakikolwiek ośmiotysięcznik. W skład wyprawy wchodzili Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki. Kierownikiem był wówczas Andrzej Zawada. 19 maja tego samego roku Jerzy Kukuczka wraz z Andrzejem Czokiem wytyczyli nową drogę na Mount Everest południowym filarem. Źródło: CNN Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
„Życie ma dla mnie olbrzymią wartość". Wywiad z Anną Czerwińską
„O śmierć wcale się nie proszę. Życie ma dla mnie olbrzymią wartość. Jak trzeba, to walczę o nie jak zwierzę". Opowiadała w 2010 roku wybitna polska himalaistka w wywiadzie z „National Geographic Polska".
W tym artykule: Co pani robiła, żeby nie zasnąć? Jak pani to zrobiła, że do tej pory żyje, choć oni wszyscy już nie? Często powtarza pani, że normalne życie jej nie odpowiada. Kim była Anna Czerwińska? Anna Czerwińska to pierwsza Polka, która zdobyła Koronę Ziemi. W historii polskiej wspinaczki wysokogórskiej zapisała się również uporem i bezkompromisowością. Odeszła dziś w nocy. Poniżej przypominamy wywiad, który w 2010 roku Anna udzieliła magazynowi „National Geographic Polska". MAGDALENA STOPA: Weszła pani jako pierwsza Polka na Makalu. To już 8. ośmiotysięcznik w pani kolekcji. Dwa miesiące później podczas próby zdobycia Gasherbrum I miała pani wypadek. Jak zatem ocenia pani ten sezon? ANNA CZERWIŃSKA: Makalu było piękną przygodą, ale rodziła się ona w wielkich mękach. To było już moje trzecie podejście. Makalu leży na tzw. końcu świata, dojście do bazy jest bardzo długie, karawana ciężka, są problemy z tragarzami, pogodą, śniegu jest po pas. Postanowiliśmy więc z moim kolegą Jurkiem Natkańskim aklimatyzować się w rejonie Everestu, a potem przelecieć helikopterem od razu do bazy pod Makalu. W bazie znajdowali się już Włosi. To był liczny zespół i oni głównie zakładali poręczówki. My we dwójkę z jednym Szerpą nie poradzilibyśmy sobie albo zajęłoby nam to dwa miesiące. Tym razem bardzo mi zależało, żeby wszystko dobrze rozegrać. I, oczywiście, jak zwykle nic z tego nie wyszło. Z ostatniego obozu wyruszyliśmy z Jurkiem za późno. Powinna być trzecia w nocy, a była piąta. Ponadto obóz znajdował się zbyt nisko, na wysokości 7600, a Makalu ma 8468 m. Taki dystans pokonuje się wiele godzin. Nie zdążyliśmy dojść do szczytu przed wieczorem. Jurek, który nie miał wystarczającej aklimatyzacji, zrezygnował. Zawrócił i doszedł nocą do obozu. A ja się uparłam, więc jak zrobiło się ciemno, zdecydowałam zostać sama pod szczytem. Wykopałam w lodowym zboczu rodzaj grajdołka, włożyłam tam plecak i przesiedziałam na nim 10 godzin. Bez żadnej osłony, bez namiotu, płachty, karimaty, maszynki. No, po prostu na żywca. Na szczęście noc była bardzo spokojna, bez wiatru. Co pani robiła, żeby nie zasnąć? Nic, po prostu siedziałam na tym plecaku w zaparte. Zabroniłam sobie jakiegokolwiek myślenia, bo jak mózg pracuje, to zużywa tlen. Ale również patrzenia na zegarek, żeby się nie załamywać. O piątej zaczęło robić się jasno, a o piątej trzydzieści ruszyłam do góry. Zdobyłam Makalu sama, ale dzięki Włochom, którzy wchodzili poprzedniego dnia, było mi łatwiej. Szłam po ich śladach, korzystałam też z założonych przez nich poręczówek. Ze szczytu próbowałam wywołać Jurka przez radio, ale odezwał się tylko nasz Szerpa. Umówiłam się, że jak nie dotrę do wieczora, to po mnie wyjdzie. „Już myślałem, że to koniec” – rozmowa z Peterem „Peru” Chrzanowskim o paralotni, narciarstwie i filmach Jako jeden z pierwszych zjeżdżał na nartach z lodowców, latał paralotnią w Ameryce Południowej i stworzył serię filmów o ekstremalnych wyczynach. Peter „Peru” Chrzanowski opowiada, ki... I tak się stało. Schodząc, miałam halucynacje. Ciągle zdawało mi się, że jestem w Dolince za Mnichem. Nie miałam już czucia w dłoniach. Myślałam, że to odmrożenia i już sobie wyobrażałam, że będę teraz mieć takie łapki bez palców. Na szczęście okazało się, że to było z odwodnienia. Przez cały czas ataku nie tylko nie zjadłam nic, oprócz kilku cukierków, ale też nic nie piłam. W obozie nie było mnie przez 42 godziny. Pobiłam więc wszelkie rekordy, zwłaszcza rekord głupoty. Takich rzeczy zwyczajnie nie wolno robić. To biwakowanie było zupełnie nieodpowiedzialne. Gdyby pogoda się zepsuła, gdyby coś mi się stało, nikt nie byłby w stanie mi pomóc. Najprawdopodobniej właśnie tak zakończyła życie Wanda Rutkiewicz. Makalu jest blisko Kangczendzongi, na której zginęła. Może jej duch do mnie wtedy przyszedł? W każdym razie, siedząc tak sama nocą, wymyśliłam, że w przyszłym roku zrobię wyprawę śladami Wandy. Najpierw w kwietniu wejdę na Kangczendzongę. Potem na Broad Peak. Już na nim wprawdzie byłam, ale Wanda miała tam dwie nieudane próby. Jedna okupiona była śmiercią przyjaciółki, druga – narzeczonego. Chciałabym więc dokończyć to wejście za Wandę. A potem chcę pójść na K2 i przypomnieć Wandy największy sukces. Czyli spróbuje pani wejść na K2 już po raz piąty? Tak. Jak by nie liczyć, tak wychodzi. Ale dwie pierwsze próby były zupełnie niedojrzałe. W 1986 r. działałam na zbyt trudnej drodze i dopiero próba z 2005 r. była zaawansowana. Wtedy niewiele mi zabrakło. Na K2 weszło dotąd 6 kobiet, z których pięć już zginęło. Szósta doznała poważnych odmrożeń. No tak, to prawda. Wiem. A ilu pani przyjaciół zginęło? Z mojego pokolenia większość. Większość tych, na których się wzorowałam. I to pani nie zniechęca? Ja to akceptuję, ryzyko jest wpisane w ten biznes. Często nie jest to wynik naszych błędów. My po prostu działamy w bardzo groźnej przyrodzie. Góry mogą wszystko. Jak pani to zrobiła, że do tej pory żyje, choć oni wszyscy już nie? No właśnie, nie wiem. Uważam, że trzeba uparcie walczyć o szczyt, ale jednak nie za bardzo. Póki żyła moja mama, miałam z nią taką umowę, że nie będę ryzykować ponad miarę, że nie będzie dnia, w którym ktoś do niej przyjdzie i powie: no wie pani, niestety... I dlatego miałam stosunkowo dużo wypraw nieudanych. Ale miała też pani wiele wypadków – trzy wstrząsy mózgu, dwie poważne kontuzje kolana, nawet złamany kręgosłup. W tym roku uszkodziła pani rękę... Rzeczywiście, trochę tego było. Ale zawsze ciężko pracowałam przy rehabilitacji, więc nie mam po tych wydarzeniach jakichś poważniejszych ograniczeń. Wypadek z kręgosłupem wydarzył się, gdy byłam jeszcze bardzo młoda i wcale nie w Himalajach, a przy treningu na bunkrach pod Warszawą. Tegoroczny wypadek na Gasherbrumie był w dużym stopniu wynikiem złej pogody. Kończył się już sezon, lodowiec był w fatalnym stanie, rozmiękły, popękany, kruchy. Poślizgnęłam się, przeleciałam przez lodowy próg, wybiłam rękę z barku. Ból okropny. Ale musiałam z tego lodowca zejść sama. Potem w bazie helikopter i lot do szpitala. To było ostrzeżenie, moment zastanowienia. O śmierć wcale się nie proszę. Życie ma dla mnie olbrzymią wartość, jak trzeba, to walczę o nie jak zwierzę. Ale w łóżku go pani nie odda? Nie, w łóżku nie. Raczej jak kowboj, raczej w butach. Polka pierwszą kobietą na świecie, która przeszła góry Europy podczas jednej wyprawy Anna Liszewska pokonała w sumie 6300 km. Od marca do grudnia 2022 roku przeszła przez 16 krajów. Wyczerpująca trasa prowadziła między innymi przez Alpy i Pireneje. Które wyprawy były dla pani kluczowe, stanowiły zwrot? Pierwszym zwrotnym punktem był w 1975 roku udział w wyprawie w Karako-rum na Gasherbrumy. To było moje pierwsze wejście w wysokie góry. Okazało się zresztą klęską, szczytu nie zdobyłam, rozwaliłam sobie kolano. Ale trzeba pamiętać, że mój wcześniejszy rekord wysokości to zaledwie 3200 m. A tutaj baza była na 5 tysiącach, a ja weszłam na 7400. Zobaczyłam wówczas, że mam power. Najbardziej dumna jestem z kobiecego wejścia na Nanga Parbat, no i oczywiście z Everestu. Dopiero po Evereście zdałam sobie sprawę, jak daleko mogę przesunąć poprzeczkę. Rodzice też się wspinali? Nie, skąd. To była porządna rodzina prawdziwych mieszczuchów. Tatę straciłam wcześnie. Miałam 19 lat i właśnie kończyłam kurs taternicki, gdy zmarł na serce. Nie dbał o siebie, palił papierosy, miał nadwagę. Dla mamy Everestem było wejście do Doliny Pięciu Stawów. Ale akceptowała moją pasję, wspierała mnie w zdobyciu Korony Ziemi, pomagała pisać książki, była moją przyjaciółką. Często powtarza pani, że normalne życie jej nie odpowiada. No nie, normalne życie – nie. Nudzi mnie. Nie jestem typem rodzinnym. Zawsze byłam bardzo wyczulona na wszelką dominację, więc jak tylko w związku wyczuwałam coś takiego, to natychmiast wiałam. A z kolei facet gapa też mnie nie interesuje. Na kozetkę do psychologa nie chodzę, więc nie wiem, dlaczego nie umiałam stworzyć trwałego związku. Rodziny nie założyłam, trochę nad tym boleję, ale też dzięki temu nie mam dziś obowiązków wobec męża, dzieci, teściowej. A codzienne chodzenie do pracy? Nie wyobrażam sobie. Ja bym tego po prostu nie zniosła. Jestem bardzo niepokorna, nie zniosłabym szefa, który by się mnie czepiał. To co ja mam robić na nizinach? Więc wracam z wyprawy i zaczynam szukać sponsorów i zarabiać, żeby znowu wyjechać. Większość wypraw sfinansowałam sama. Korona Ziemi kosztowała mnie około 120 tysięcy dolarów. A zrobiłam ją bardzo oszczędnie. Nie chce pani chodzić do pracy, szefa mieć nie chce, to jak pani zarabia takie wielkie kwoty? W latach 90. założyłam firmę, sprowadzałam komputery z Singapuru i ciuchy z Indii. W szczytowym momencie miałam cztery sklepy i hurtownię. To było bardzo dochodowe. Poza tym dziś mam sponsorów. Czyli jednak sport dla bogatych? No, trochę tak. Ale gdybym chciała kupić jacht, żeby np. opłynąć świat, to kosztowałoby to przecież bez porównania więcej. Kiedy pani skończy zaplanowane 10 ośmiotysięczników? Nie wymawiając, ma pani już za sobą 57. urodziny... Ojej, jest pani zdania, że to tak dużo? Na 10. ośmiotysięcznik planuję wejść w następnym sezonie. Ale może potem będzie ich jeszcze więcej? Może 14? Nie wiem. A może będę robić coś jeszcze innego. Ostatnio kolega kajakarz zaproponował mi, żebyśmy przepłynęli Bałtyk. Zobaczę. Gdy mnie pytają o Koronę Himalajów, odpowiadam, że zrobiłam Koronę Ziemi i to wystarczy. Bardzo się z niej zresztą cieszę. Byłam w Australii, na Nowej Gwi-nei, na Antarktydzie. Gdyby nie ten plan, pewnie ciągle dreptałabym tylko po tych Himalajach i Karakorum. A to w końcu też robi się nudne. Nie żyje Anna Czerwińska. Wybitna polska himalaistka miała 74 lata Anna Czerwińska zapisała się w historii polskiego himalaizmu ogromną determinacją. Swoim życiem udowodniła, że wspinająca się kobieta ma na swojej drodze do pokonania nie tylko szczyty na... Kim była Anna Czerwińska? Anna Czerwińska (1949–2023). Z wykształcenia farmaceutka, w 1976 r. uzyskała tytuł doktora. Swój zawód porzuciła jednak dla gór. Od 30 lat wspina się w Tatrach, Alpach, Karakorum i Himalajach. Brała udział w wielu wspinaczkach w zespołach kobiecych (m.in. północna ściana Matterhornu latem i zimą, pierwsze kobiece wejście na Rakaposhi, 7788 m n.p.m., i Nanga Parbat - 8126 m n.p.m.). Jest pierwszą Polką, która zdobyła Koronę Ziemi, czyli najwyższe szczyty wszystkich siedmiu kontynentów, i drugą, która weszła na Mont Everest (2000 r.). Zdobyła osiem spośród 14 ośmiotysięczników. Opublikowała sześć książek o tematyce górskiej i była współautorką dwóch książek z cyklu „Za horyzontem" wydanych przez „National Geographic Polska”.
Pamiętam ten dzień doskonale, jakby wydarzył się przedwczoraj. Byłam z siebie taka dumna, kiedy tata odczepił mi dodatkowe kółka od roweru, a ja po raz pierwszy przejechałam bez nich kilkanaście metrów. Poczułam tę wolność i możliwości, jakie się nagle przede mną otworzyły, choć miałam nie więcej niż 4 lata. Szybko rower stał się integralną częścią mojego życia, jeździłam nim do szkoły, znajomych, na bliższe i dalsze wycieczki. Mogłam nim dojechać, gdzie chciałam i kiedy chciałam. I wciąż tak jest, choć od tamtego momentu upłynęły dekady, a świat wokół mnie się zmienił. Po fascynacji motoryzacją i tym, co ona ze sobą niesie, powoli znów wracamy do rowerów i niejako korzeni. Doceniamy rower jako najbardziej ekologiczny i przyjazny wynalazek ludzkości służący przemieszczaniu się. Z roku na rok powstaje coraz więcej ścieżek rowerowych i w miastach, i poza nimi, a w krajach takich jak Dania czy Holandia rowerzyści mają nawet więcej praw niż kierowcy samochodów. I bez względu na zalety czterech kółek faktem jest, że żeby oddychać czystszym powietrzem, ale też mieć więcej frajdy z podróżowania, powinniśmy się przynajmniej co jakiś czas przesiąść na rower. Pamiętając, że jest on też najtańszym sposobem na podróżowanie, a przy okazji też najzdrowszym. Może nas utrzymać w formie do później starości. Dlatego planujemy rowerowe wyprawy z rodziną i znajomymi. A za inspirację niech posłuży to wydanie specjalne Travelera, w którym zebraliśmy dla Was mnóstwo pomysłów na dłuższe i krótsze podróże na dwóch kółkach po Europie. AGNIESZKA FRANUS REDAKTOR NACZELNA
Monika Witkowska zdobyła K2. Jako druga Polka w historii po Wandzie Rutkiewicz!
Monika Witkowska raz jeszcze zapisała się na kartach historii. Dziś zdobyła szczyt K2!
W tym artykule: Monika Witkowska zdobyła K2 Zimowe wejście na K2 Polska historia na drugiej najwyższej górze świata Monika Witkowska o podróżach Monika Witkowska to podróżniczka dobrze znana czytelnikom National Geographic. Himalaistka zdobyła trzy ośmiotysięczniki: Mount Everest, Lhotse i Manaslu, a także Koronę Ziemi. Jest również żeglarką. Opłynęła przylądek Horn oraz przejście zachodnie Arktyki przez morze Beringa na Alaskę i dookoła Czukotki. Podróżniczka zwiedziła blisko 180 krajów. 22 lipca podróżniczka znów przesunęła swój horyzont. Dokładnie o godz. 5:59 weszła na szczyt, jako druga Polka w historii po Wandzie Rutkiewicz. Monika Witkowska zdobyła K2 Witkowska w czerwcu wyruszyła do bazy pod K2 (8611 m n.p.m.). Cel jest „prosty”: wejście na wierzchołek drogą pierwszych zdobywców. Jeśli jej się to uda, podróżniczka będzie drugą Polką na K2. W tym sezonie na ośmiotysięczniku nie był jeszcze nikt. Ekipa podróżniczki weszła tam jako pierwsza. Miesiąc później himalaistka dotarła do obozu III na wysokości 7400 m. Tam przygotowywała się do najcięższego, końcowego etapu wspinaczki w tzw. strefie śmierci, który kończy się na 8611 m. – Droga jest bardzo ryzykowna m.in. ze względu na spadające kamienie i to na pionowych, trudnych odcinkach skał. W szczególności niebezpieczny jest wąski przesmyk zwany „szyjką butelki” powyżej 8300 metrów. Na szczęście warunki pogodowe są dobre, a Monika, choć zmęczona po trzech dniach wspinaczki, czuje się świetnie zarówno kondycyjnie, jak i pod kątem aklimatyzacji – informował menedżer Moniki Witkowskiej. Atak szczytowy pierwotnie był zaplanowany na czwartek 21 lipca. W piątek 22 lipca rano dotarła do nas fantastyczna wiadomość o zdobyciu K2 przez Polkę. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="773" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fmonikawitkowska.travel%2Fposts%2Fpfbid0DoBB82PRGEceRma4bAG6mYxyxnCuzkMTPjyL4c4WKJXotY62Q5MayQiGiJ9miLP4l&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Monika próbowała zdobyć K2 od trzech lat. Za pierwszym razem zablokowała ją pandemia. Podobnie rok temu, a dodatkowo wycofała się jej agencja, przez co tydzień przed wyprawą musiała zmienić górę na Broad Peak. – Teraz Monika czuła, że się uda. Była bardzo dobrze przygotowana, tlenu używała minimalnie, ze względu na swoją wadę serca, czuła się po prostu silna. Choć dotarł do mnie tylko krótki SMS ze szczytu, to wiem, że ostatni etap wspinaczki był bardzo ciężki ze względu na pionowe ściany okute lodem, w tym legendarne, wąziutkie przejście zwane „szyjką butelki”, a nad nim olbrzymi serak. Strome wejście powyżej 8200 metrów plus sypki, głęboki śnieg było prawdopodobnie najtrudniejszą wspinaczką dla Moniki w jej karierze – czytamy w mediach społecznościowych Witkowskiej. Wyprawa podróżniczki jest relacjonowana na jej oficjalnym profilu na Facebooku. National Geographic patronuje wejściu Witkowskiej na K2. Zdobywasz szczyty górskie? Zadbaj o profesjonalny sprzęt. Zimowe wejście na K2 Monika Witkowska zapisała się na kartach historii. Tym razem jako druga Polka na szczycie. Pierwsza była Wanda Rutkiewicz. Od jej wyczynu mija w tym roku 36 lat. Drugi najwyższy szczyt świata jeszcze do niedawna pozostawał niezdobyty zimą. Udało się to dopiero 16 stycznia 2021 r. grupie dziesięciu Nepalczyków, pod dowództwem Nirmala Purji. Niezwykłe osiągnięcie Nepalczyka. Kami Rita Sherpa 26 raz zdobył Mount Everest 53-letni Kami Rita Szerpa pobił ustanowiony przez siebie rekord z ubiegłego roku. 17 maja 2023 mężczyzna wszedł na Mount Everest po raz 27. Polska historia na drugiej najwyższej górze świata Pierwsze próby zdobycia K2 przez Polaków podjęto w 1976 r. Ekspedycja prowadzona przez Janusza Kurczaba zakończyła się niepowodzeniem. Pierwsza z Polski na K2 weszła 23 czerwca 1986 r. Wanda Rutkowska. W kolejnych latach jej sukces powtórzyli: 8 lipca 1986 r. – Jerzy Kukuczka, Tadeusz Piotrowski 3 sierpnia 1986 r. – Przemysław Piasecki, Wojciech Wróż 10 sierpnia 1996 r. – Krzysztof Wielicki 14 sierpnia 1996 r. – Ryszard Pawłowski, Piotr Pustelnik 23 sierpnia 2011 r. – Dariusz Załuski 31 lipca 2012 r. – Adam Bielecki 31 lipca 2014 r. – Janusz Gołąb, Marcin Kaczkan 22 lipca 2018 r. – Andrzej Bargiel 25 lipca 2019 r. – Waldemar Kowalewski 22 lipca 2022 r. – Monika Witkowska Korona Wodospadów coraz bliżej Polaków. Eksploratorzy zjechali z drugiego najwyższego wodospadu w Europie Projekt Korona Wodospadów zakłada zdobycie i zjechanie z 10 najwyższych wodospadów na świecie. Polacy mogą pochwalić się kolejnym wyczynem. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a75ee7b380086c95f9e0c18f36cd2769dee2913d-ad6c506.jpeg" width="938" height="625" alt="Korona Wodospadów coraz bliżej Polaków. Eksploratorzy dotarli na drugi najwyższy wodospad w Europie i zjechali z niego" title="Korona Wodospadów coraz bliżej Polaków. Eksploratorzy dotarli na drugi najwyższy wodospad w Europie i zjechali z niego" /> Monika Witkowska o podróżach Monika Witkowska opisuje swoje podróże w książkach (najnowsza zatytułowana jest „Broad Peak”) oraz opowiada o przygodach podczas prelekcji. W ubiegłym roku gościła między innymi na Festiwalu Filmów Górskich w Lądku-Zdroju. W rozmowie z Mateuszem Łysiakiem, redaktorem National-Geographic.pl, podzieliła się swoimi obserwacjami dotyczącymi zmian klimatu w Himalajach. – Zauważyłam ogromną różnicę, między lodowcem, jaki zapamiętałam w 2017 r., a tym, jak wygląda teraz. Był w stanie szczątkowym. Zmieniła się też rzeźba terenu.Charakterystyczne zmiany widzę również podczas moich rejsów polarnych. Pamiętam niełatwy rejs Przejściem Północno-Zachodnim. Kiedy tam wróciłam kilka lat później, lodu, który utrudniał żeglugę było znacznie mniej. Niestety, to przekłada się na życie zwierząt. Widziałam samicę niedźwiedzia polarnego płynącą z dwoma małymi – opowiadała.
Jak przygotować się na 6-tysięcznik. Droga Moniki Witkowskiej na Broad Peak
Broad Peak przysparza wspinaczom wiele problemów – pogoda w paśmie Karakorum jest nieprzewidywalna i zdarzają się sytuacje ekstremalne. Latem 2021 roku zdobywanie tego szczytu było dla Moniki Witkowskiej szczególnie pechowe i dramatyczne. Cudem udało jej się wyhamować upadek i 300-metrowy zjazd na wysokości 7500 m.
W tym artykule: Jak K2 zamieniło się w Broad Peak Pandemia krzyżuje plany Ostatnie chwile przed Broad Peak Czy himalaiści są zabobonni? Przedstawiamy fragment książki Moniki Witkowskiej „Broad Peak. Darowane życie" (Wyd. Słowne, 2022). Książka polskiej himalaistki nie jest jedynie opowieścią o wyprawie. Można się z niej dowiedzieć o tym, jak wygląda od podszewki wyprawowa codzienność, co się zdarzyło podczas ataku szczytowego i dlaczego zginął Mister Kim, jak swoje wyprawy wspominają Krystyna Palmowska (pierwsze w świecie wejście kobiece na Broad Peak) i Krzysztof Wielicki (rekord w szybkości zdobycia tej góry). K2 i co dalej? Najnowszy odcinek podcastu National Geographic Traveler Zjawiskowo W trzecim odcinku podcastu „Zjawiskowo” Jakub Rybski rozmawia z pisarzem, dziennikarzem i podróżnikiem Maxem Cegielskim o jego najnowszej powieści „Nazywam się Czogori”. Jak K2 zamieniło się w Broad Peak Marzyło mi się K2. Jak na razie jedyną Polką, która zdobyła K2, była Wanda Rutkiewicz. Druga góra świata zawładnęła moim umysłem wkrótce po powrocie z udanej wyprawy na Lhotse (2019 rok) i wszystko wskazywało na to, że lato 2020 roku spędzę właśnie tam. Los chciał inaczej. Trzy miesiące przed wyprawą świat zamarł w nieznanym nam wcześniej rodzaju szoku – media trąbiły o pandemii, przerażające statystyki wywoływały psychozę strachu, ale wciąż jeszcze miałam nadzieję, że to chwilowe i że po kilku tygodniach wszystko wróci do normy. Pierwszym utrudnieniem stało się zamknięcie siłowni, co oznaczało odcięcie mnie od głównej formy treningu, czyli chodzenia z plecakiem po ruchomych schodach. „Przyjeżdżaj do mnie, mieszkam w 22-piętrowym bloku” – zaproponował kumpel, Damian Rosiński, więc faktycznie ileś treningów zrobiłam właśnie na klatce schodowej jego wieżowca. Po pewnym czasie rozpoznawałam niektóre z pięter choćby po zapachach ze zsypu. Potem z kolei, gdy ogłoszono lockdown, ćwiczyłam w domu, a konkretniej – dostawałam wycisk w ramach internetowych treningów prowadzonych przez Karola Henniga z Formy na Szczyt. Ktoś powiedział, że w małym mieszkaniu nie można ćwiczyć? Można… Za sprzęty służyły mi krzesła czy ława, za ciężarki czy sztangę plecak wypełniony zgrzewką wody. Według płynących z laptopa instrukcji robiłam pompki, przysiady, deski… W czasie lockdownu szalenie mi brakowało wolności, przestrzeni i świeżego powietrza. Tutaj też okazało się, że potrzeba jest matką wynalazków. Balkonu niestety nie mam, ale odkryłam, że małe okienko ze strychu na piątym piętrze bloku na warszawskim Czerniakowie pozwala mi wyjść na dach, z którego widzę Łazienki! Wynosiłam karimatkę i mając dachową przestrzeń jedynie dla siebie, mogłam oddawać się lekturze górskich książek, między innymi tych o szczycie K2. Oczywiście w międzyczasie organizowałam wyprawę – negocjowałam z agencją ceny, dogadywałam szczegóły i coraz częściej mentalnie byłam już w Pakistanie. Pandemia krzyżuje plany Niestety, w związku z pandemią żadnej wyprawy nie było. Nadszedł kolejny rok i nowe nadzieje. Wszystko układało się wręcz idealnie. Może nawet za dobrze? Najtrudniej było ze sponsorami, ale w końcu znalazły się firmy, które postanowiły mnie wesprzeć (tu wielkie podziękowania dla najważniejszych sponsorów, którymi byli InterRisk, Douglas i Brother). W każdej wolnej chwili jeździłam w góry, doszkalałam się, a że siłownie znowu działały, w moim ulubionym klubie sieci Zdrofit mogłam katować się do oporu, bez żadnych taryf ulgowych. Rowery, tabata, no i ruchome schody dawały naprawdę dobre efekty, pilnowałam też ściśle diety – żeby było w niej dużo żelaza (w dużym skrócie: żelazo wspomaga przystosowanie się organizmu do wysokości). W kwietniu pojechałam do Nepalu – prowadziłam grupę trekerów do bazy pod Everestem, ale przy okazji z częścią ekipy weszliśmy też na sześciotysięcznik Lobuche East (6119 m), co traktowałam jako wstępną aklimatyzację. Miesiąc po powrocie z Nepalu miałam już lecieć do Pakistanu. Nie tylko ja, bo w towarzystwie grupy trekerów, którzy mieli mnie odprowadzić do bazy. Poważne problemy zaczęły się trzy tygodnie przed wylotem. Najpierw ciśnienie podniosła nam informacja, że Polska znalazła się na liście krajów, których obywatele ze względu na covid nie mogą przylecieć do Pakistanu. Ręce nam opadły, ale na szczęście nasz pakistański kontrahent obiecał załatwić stosowne zezwolenie i faktycznie – udało mu się to zrobić. Zaraz potem odwołano nam lot, ale dzięki znajomościom udało się załatwić miejsca na inny. Następna wiadomość tąpnęła mną już solidnie: na listę zbanowanych krajów wpisano również Nepal! Zabrzmiało to fatalnie, bo właśnie Nepalczycy byli organizatorami wyprawy (agencja Seven Summit Treks). Łudziłam się jeszcze, że skoro nam, Polakom, załatwiono zezwolenia, to podobne uda się załatwić także i Nepalczykom. Nic z tego. Kilka dni później przyszedł mail od agencji, że jest im bardzo przykro, ale są zmuszeni odwołać wyprawę. Byłam bliska rozpaczy, jednak burza mózgów z Pawłem (moim mężem) oraz Adamem (moim najlepszym przyjacielem, doradcą i wspólnikiem wielu działań), zaowocowała decyzją: szkoda miesięcy przygotowań oraz treningów. Skoro jest jak jest i nie ma szans na K2, to trzeba brać to, co się da, czyli zlokalizowany po sąsiedzku Broad Peak! Tu ryzyka, że i tę wyprawę odwołają, nie było, jako że stała za nią agencja pakistańska, ta sama zresztą, która organizowała nasz treking, czyli Leila Peak Expedition. Kolejne dni minęły na błyskawicznym przystosowywaniu się do zmiany celu. Trzeba było szybko wymyślić logo, zamówić nowe banery sponsorskie, zrobić pieczątkę wyprawy, no i milion innych rzeczy. Równocześnie piętrzyły się nowe problemy. Najważniejszy stanowiło to, że do wylotu zostało zaledwie kilka dni, a my wciąż nie mieliśmy wiz. Co z tego, że wnioski złożyliśmy internetowo kilka tygodni wcześniej, skoro nawet nie mieliśmy sygnału, czy ktoś je rozpatruje. „Ekipa hiszpańska dostała wizy sześć godzin przed wylotem” – śmiał się Akbar, szef agencji, podczas gdy mnie wcale nie było do śmiechu. Wylot miał być we wtorek, w czwartek z Adamem zakomunikowaliśmy Akbarowi, że jeśli do końca następnego dnia nie będzie wiz, odwołujemy wyjazd. Tego, co się działo w piątek, nawet nie chcę wspominać – SMS-y, telefony oraz maile napływały z taką częstotliwością, że nie nadążaliśmy z ich czytaniem. Poruszony został pakistański MSZ, polski MSZ, Ambasada Pakistanu w Polsce i jeszcze inne przydatne kontakty. „Jeśli do siedemnastej nie będzie wiadomości, to już nie mam pomysłu…” – napisał Akbar. Szesnasta pięćdziesiąt wyświetliła się informacja: wizy zostały przyznane. Andrzej Bargiel wyruszył do Karakorum. Chce zjechać na nartach z dwóch sześciotysięczników Karakoram Ski Expedition to najnowsze przedsięwzięcie Andrzeja Bargiela. W czasie wyprawy Bargiel chce wspiąć się na niezdobyty jak dotąd szczyt Yawash Sar II (6178 m), po czym zjechać z nie... Ostatnie chwile przed Broad Peak Przez ostatni tydzień przed wylotem razem z Adamem działaliśmy dosłownie na trzysta procent normy, a mój mąż dzielnie nas wspierał (gdyby nie on, pewnie bym zapomniała o jedzeniu, to on robił za baristę, bo bez kawy nie dałabym rady, nie mówiąc o kwestiach technicznych, jeżdżeniu w roli kuriera itp., itd.). Wyzwoleniem z lawiny spraw tradycyjnie okazał się dopiero moment wejścia do samolotu… Był jednak jeden naprawdę duży plus całego tego zamieszania, a mianowicie: nie miałam czasu na nadmierne rozmyślania czy roztkliwianie się. Nikt z himalaistów o tym nie mówi, ale przed samym wylotem nie jest nam łatwo. Na etapie planowania wyprawy, wiele miesięcy wcześniej, wszystko jest fajnie – są plany, cele, pełen entuzjazm i hurraoptymizm. Nie myśli się o ryzyku, bo wydaje się na tyle odległe, że wręcz nierealne, kompletnie abstrakcyjne. Im bliżej wyprawy, tym częściej pojawiają się myśli o tym, że może być różnie, że możemy nie wrócić, że tak wiele spraw pozostaje w górach poza naszą kontrolą. Tłumimy te myśli i tak naprawdę to chyba też udajemy i gramy – przed bliskimi, znajomymi, a przede wszystkim przed sobą, że jak najbardziej wyprawa nas cieszy i że to fantastyczne realizować te swoje cele. Jednak przed samym wylotem bywa naprawdę kiepsko. Są wyrzuty sumienia wobec najbliższych i mnóstwo myśli, które sprawiają, że zaczynamy się wahać. Jechać? Nie jechać? Nie jechać już trochę głupio, bo wstyd przecież przyznać, że się po prostu boimy. W końcu życie mamy jedno, trochę szkoda by było je stracić. Czy himalaiści są zabobonni? A czarne myśli i rozmaite „znaki”? No nie, zabobonni nie jesteśmy. Choć może to jakieś proroctwa? Owszem, mogą być wśród himalaistów i tacy, którzy tego nie doświadczają – pewnie zazwyczaj ci, którzy jeszcze nie mają zbyt dużego doświadczenia i po prostu nie zdają sobie sprawy z ryzyka, albo ci, którzy z jakichś powodów uciekają w góry przed czymś czy przed kimś, stawiając wszystko na jedną kartę. Co do doświadczenia, to wiem po sobie, że przed Everestem zdecydowanie mniej się bałam niż teraz, gdy to już któraś moja wyprawa. A z ucieczką? Ja w góry nie uciekam – kocham swoje codzienne niegórskie życie i zależy mi na nim ogromnie. Ale wiem, że wiele osób doświadcza nawału obaw i je tłumi. Mało tego, znam himalaistów, którzy przedwyprawowe lęki zagłuszają używkami dającymi im złudną namiastkę luzu. Apogeum lęków stanowi pożegnanie z bliskimi – dla mnie to cholernie ciężki moment, podobnie jak zostawianie koperty z napisem: „Otworzyć, gdyby coś…”. Lęk zwykle znika w momencie wylotu. Dociera do nas, że już nic nie zrobimy, samolotu nie zawrócimy, no i uniknęliśmy tego wstydu przed wycofaniem. Z początkiem wyprawy wpadamy już w kulę wydarzeń, która zaczęła się toczyć, a my lecimy z nią ku, zakładamy, szczęśliwej mecie. Teraz już jest okej, zwłaszcza że poznajemy podobnych „wariatów”, no i trzeba się skupić na górze. Strach znika, zastępuje go radość, że znowu jest się w górach, że rozpoczęła się nowa przygoda. Przedstawiamy fragment książki Moniki Witkowskiej „Broad Peak. Darowane życie" (Wyd. Słowne, 2022). Monika Witkowska ma na koncie koronę Ziemi i zdobycie trzech ośmiotysięczników (Everest, Lhotse i Manaslu). Pasjonatka podróży, zapalona żeglarka oceaniczna i autorka licznych książek. Czytaj więcej o fascynujących wyprawach: Co siedzi w głowie himalaisty i dlaczego warto nauczyć się być "wielkim przegranym"? Wywiad z Simone Moro „Żeby być dobrym wspinaczem, trzeba mieć niezłomną polską mentalność”- mówi Simone Moro, jeden z najbardziej znanych i doświadczonych himalaistów na świecie, w rozmowie z dyrektor a... Wanda Rutkiewicz – kim była najwybitniejsza polska alpinistka? Wanda Rutkiewicz to jedna z najwybitniejszych himalaistek wszech czasów. Pierwsza kobieta na świecie, która zdobyła szczyt K2, uznawany za najtrudniejszą górę świata. Zdobywczyni Mount Ever... Muzyka, jenga i nietypowa akcja ratunkowa. Tak himalaiści „bawią się” pod K2 Trwa wyścig o zdobycie szczytu K2 zimą. Niestety silny wiatr i trudne warunki pogodowe tymczasowo uziemiły himalaistów w bazie. Nie znaczy to jednak, że brakuje im zajęć i wyzwań. Nirmal Pu...