Średniowieczny Kraków tonął w błocie i nieczystościach. Trudno uwierzyć, że tak żyli jego mieszkańcy
Średniowieczny Kraków pachniał znacznie gorzej, niż moglibyśmy sobie wyobrażać. Ulicami spacerowały świnie i kury, nieczystości płynęły rynsztokami, a odpadki często trafiały prosto do rzek. Mimo to mieszkańcy nie byli obojętni na kwestie higieny – miasto posiadało rozbudowany system usuwania nieczystości, liczne łaźnie i przepisy mające ograniczać fetor. Jak wyglądała codzienność w mieście pełnym zapachów, smrodu i błota? Oto kulisy życia w średniowiecznym Krakowie.
Spis treści: Jak radzono sobie z nieczystościami w średniowiecznym Krakowie? Jak średniowieczne miasta walczyły z błotem i nieczystościami? Łaźnie były ważnym elementem życia średniowiecznych miast Średniowieczny Kraków był miastem pełnym kontrastów. Z jednej strony rozwijał się handel, rzemiosło i infrastruktura miejska, z drugiej mieszkańcy musieli na co dzień mierzyć się z błotem, odpadami i wszechobecnym fetorem. Nieczystości trafiały do rynsztoków i rzek, ulicami chodziły zwierzęta gospodarskie, a władze wydawały kolejne przepisy mające poprawić warunki życia. Jak naprawdę pachniało jedno z najważniejszych miast średniowiecznej Europy i jak jego mieszkańcy dbali o higienę? Jak radzono sobie z nieczystościami w średniowiecznym Krakowie? Średniowieczne miasta, jako gęsto zaludnione ośrodki miejskie, zmagały się z poważnym problemem usuwania nieczystości. Zwarta zabudowa, stały napływ nowych mieszkańców i podróżnych, obecność licznego żywego inwentarza oraz rozwój rzemiosła sprawiały, że konieczne było wprowadzenie przepisów regulujących utrzymanie porządku i higieny. Z czasem powołano nawet specjalnych urzędników odpowiedzialnych za nadzór nad funkcjonowaniem miejskiego systemu sanitarnego. Źródłem nieczystości były nie tylko odpady produkcyjne i resztki żywności, lecz także fekalia oraz odchody zwierząt hodowanych przy domach. Zwierzęta na ulicach i problem odpadów W średniowiecznym Krakowie powszechnie hodowano przydomowe zwierzęta, takie jak świnie i kury. Często swobodnie poruszały się po ulicach, rozgrzebując nieczystości spływające rynsztokami. Odchody zwierzęce nie były jednak wyłącznie problemem. Traktowano je również jako cenny nawóz, dlatego starano się je zbierać i wykorzystywać gospodarczo. Rynsztoki, wywóz nieczystości i miejski fetor Architektura średniowiecza sprawiała, że nieczystości wylewane do rynsztoków były usuwane przez osoby odpowiedzialne za utrzymanie porządku w mieście i trafiały do dołów chłonnych lub miejsc składowania odpadów. Zanim jednak zostały usunięte, zdążyły skutecznie uprzykrzyć życie mieszkańcom swoim zapachem. Według miejskich regulacji nieczystości często usuwano wieczorem, po zamknięciu bram miejskich, aby do rana możliwe było oczyszczenie ulic i rynsztoków. Szczególnie uciążliwe odpady powstawały w warsztatach garbarzy i rzeźników, których działalność należała do najbardziej odorotwórczych w średniowiecznym mieście. Ochrona mieszkańców przed smrodem sąsiadów Władze miejskie stosunkowo rzadko ingerowały w to, co działo się na prywatnych posesjach mieszczan. Starały się jednak chronić mieszkańców przed uciążliwościami pochodzącymi z sąsiednich działek. Dlatego miejskie ustawodawstwo często koncentrowało się na rozstrzyganiu sporów dotyczących współużytkowania latryn, rowów odwadniających oraz granic posesji. Równie istotnym zagadnieniem był stan ulic i placów handlowych, od którego zależał komfort codziennego życia mieszkańców oraz sprawne funkcjonowanie miasta. Jak średniowieczne miasta walczyły z błotem i nieczystościami? Drugą kwestią zaprzątającą uwagę rad miejskich był stan traktów komunikacyjnych oraz przestrzeni handlowej. Stosowane metody usuwania nieczystości powodowały konieczność dbania o czystość zbiorników wodnych i sprawność systemów odwadniających. Tymczasem na ulicach, placach i zapleczach domów nadmiar błota oraz mierzwy często nie był usuwany, lecz jedynie przysypywany warstwą piasku lub gruzu. Utrzymanie porządku na prywatnej działce pozostawało sprawą właściciela. Ludzkie odchody i odpady wytwarzane przez gospodarstwa domowe trafiały do dołów chłonnych, natomiast nieczystości płynne oraz woda deszczowa spływały na ulice. Błoto, mierzwa i przepisy miejskie Niejednokrotnie mierzwę usuwaną z posesji składowano przed domem. Takie praktyki naruszały przestrzeń publiczną, za którą odpowiadały władze miejskie. Konieczne stało się więc wprowadzenie odpowiednich regulacji, aby miasto nie utonęło w błocie, odpadach i uciążliwych zapachach. W miastach pruskich nakazywano wylewanie nieczystości nocą, by ograniczyć niedogodności dla mieszkańców. Jednocześnie zabraniano wyrzucania mierzwy na środek drogi. Odpady miały być składowane przy posesji i regularnie wywożone. Ulice średniowiecznych miast były coraz lepiej utrzymywane Błotniste, pełne śmieci ulice znacząco utrudniały codzienne życie. Aby poprawić ich stan, zaczęto utwardzać najważniejsze ciągi komunikacyjne. Początkowo wykorzystywano do tego drewniane nawierzchnie, a od XV wieku w wielu miastach coraz częściej stosowano bruk kamienny. Wzdłuż ulic budowano także rynsztoki, które odprowadzały wodę deszczową oraz spływające nieczystości. Dzięki temu poprawiała się drożność ulic i warunki sanitarne w mieście. Rzeki jako naturalny system usuwania odpadów Jednym z najpopularniejszych miejsc pozbywania się odpadów były rzeki i inne cieki wodne. W średniowieczu powszechnie wierzono, że płynąca woda posiada właściwości oczyszczające i jest w stanie unosić oraz rozpraszać nieczystości. Za szczególnie szkodliwe uznawano natomiast odpady, które mogły utrudniać przepływ wody. Z tego powodu zakazywano wrzucania do rzek między innymi gruzu i ciężkich odpadów budowlanych. Wywóz śmieci poza miasto Alternatywą dla wyrzucania odpadów do rzek było ich składowanie poza murami miejskimi. Jeśli nie zachodziła potrzeba podnoszenia poziomu terenu wewnątrz miasta, gruz, mierzwa i inne odpady mogły zostać wykorzystane do umacniania brzegów rzek oraz budowy grobli. W późnym średniowieczu, gdy miasta intensywnie się rozwijały, władze wydawały coraz więcej przepisów mających usprawnić funkcjonowanie ośrodków miejskich. Widoczna jest przede wszystkim troska o utrzymanie porządku publicznego, czystości ulic oraz ograniczenie uciążliwych zapachów. Dlaczego władze dbały o czystość miast? Miejskie regulacje nie wynikały z troski o środowisko w dzisiejszym rozumieniu tego pojęcia. Ich głównym celem była poprawa jakości życia mieszkańców, zapewnienie drożności ulic oraz ograniczenie konfliktów wywoływanych przez nieczystości i fetor. Dlatego też odpady starano się usuwać z przestrzeni publicznej, wywozić poza miasto lub kierować do rzek. Szczególnie uciążliwe rzemiosła, takie jak garbarstwo czy rzeźnictwo, lokowano z dala od głównych obszarów mieszkalnych. Łaźnie były ważnym elementem życia średniowiecznych miast W większości średnich i dużych miast średniowiecznych funkcjonowała przynajmniej jedna łaźnia, a w większych ośrodkach było ich znacznie więcej. Ich liczba świadczyła nie tylko o poziomie higieny mieszkańców, lecz także o zamożności i znaczeniu miasta. Kraków w XIV wieku miał co najmniej 12 łaźni, natomiast znacznie mniejszy Oświęcim dysponował jedynie dwiema. Wśród krakowskich zakładów kąpielowych znajdowały się zarówno łaźnie miejskie dostępne dla wszystkich mieszkańców, jak i obiekty prywatne oraz związane z instytucjami kościelnymi. Dodatkowe cztery łaźnie działały na Kazimierzu. Kto korzystał ze średniowiecznych łaźni? Łaźnie odwiedzali przedstawiciele różnych grup społecznych. Niektóre z nich przeznaczano dla osób ubogich – te były zwolnione z opłaty za kąpiel. Najzamożniejsi mieszkańcy zwykle wybierali jednak inne zakłady, unikając mieszania się z niższymi warstwami społecznymi. W mniejszych miastach zdarzało się nawet wyznaczanie osobnych dni korzystania z łaźni dla uboższych mieszkańców. Takie rozwiązania miały ograniczać kontakty między poszczególnymi grupami społecznymi. Wspólne wizyty cechów w łaźni Korzystanie z łaźni miało również wymiar społeczny. Rzemieślnicy zrzeszeni w cechach często odwiedzali je wspólnie, a zasady takich spotkań bywały zapisane w statutach cechowych. Dokumenty niekiedy określały nawet częstotliwość wizyt. W wielu przypadkach zalecano korzystanie z łaźni co najmniej raz na dwa tygodnie, co pokazuje, że regularna dbałość o higienę była ważnym elementem życia miejskiego. Łaźnie dla rajców i społeczności żydowskiej W większych miastach funkcjonowało kilka zakładów kąpielowych o różnym standardzie. Najlepiej wyposażone obiekty często przeznaczano dla rajców miejskich i lokalnych elit. Własne łaźnie posiadali również Żydzi mieszkający w miastach. Wynikało to zarówno z odrębności religijnej, jak i obowiązujących zasad dotyczących rytualnej czystości. Nietypowe przepisy dotyczące korzystania z łaźni Źródła wspominają o lokalnych regulacjach ograniczających dostęp do łaźni w określonych sytuacjach. Przykładem miał być zakaz korzystania z nich przez kobiety podczas pobytu monarchy w mieście. Informacja ta wymaga jednak ostrożności interpretacyjnej, ponieważ jej pochodzenie i zakres obowiązywania nie są jednoznacznie potwierdzone. W niektórych miastach podejmowano również próby ochrony dochodów miejskich łaźni. Zdarzało się więc wydawanie przepisów ograniczających kąpiele w prywatnych baliach i beczkach, aby zachęcić mieszkańców do korzystania z publicznych zakładów kąpielowych. Jak wyglądała kąpiel w średniowiecznej łaźni? Średniowieczna łaźnia była zwykle podzielona na dwa odrębne pomieszczenia. Oddzielająca je ścianka nie sięgała jednak sufitu, dzięki czemu para mogła swobodnie przepływać między wnętrzami. Takie rozwiązanie pozwalało jednocześnie ogrzewać oba pomieszczenia i utrzymywać w nich odpowiednią temperaturę. W głównej sali kąpielowej, wypełnionej gorącą parą, goście siadali na drewnianych ławach, chłoszcząc ciało brzozowymi witkami i polewając się zimną wodą. Był to jeden z najpopularniejszych sposobów oczyszczania organizmu i pobudzania krążenia. Najzamożniejsi mieszkańcy mogli natomiast korzystać z indywidualnych kąpieli w wannach z gorącą wodą, znajdujących się w osobnych pomieszczeniach. Łaźnia pełniła także funkcję zakładu fryzjerskiego i gabinetu medycznego W średniowiecznych łaźniach nie ograniczano się wyłącznie do dbania o higienę. Były one również miejscem, gdzie można było ogolić się, ostrzyc włosy oraz skorzystać z podstawowych zabiegów medycznych. Na miejscu pracowali zazwyczaj balwierze i cyrulicy, którzy oprócz usług fryzjerskich wykonywali także drobne zabiegi lecznicze. Dzięki temu mieszkańcy mogli w jednym miejscu zadbać zarówno o wygląd, jak i zdrowie. Leczenie w łaźni było czymś powszechnym W księgach miejskich zachowały się wzmianki o wynagrodzeniach wypłacanych łaziebnikom za wykonywanie prostych zabiegów medycznych, takich jak puszczanie krwi czy stawianie baniek. Były to popularne metody leczenia stosowane zgodnie z ówczesną wiedzą medyczną. Według średniowiecznych przekonań regularne korzystanie z łaźni sprzyjało zdrowiu, dlatego mieszkańcy miast odwiedzali je chętnie i często. Łaźnia była nie tylko miejscem utrzymania czystości, lecz także ważnym elementem codziennego życia społecznego i zdrowotnego. Źródło: Uniwersytet Śląski Nasza ekspertka prof. Bożena Czwojdrak Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Laureatka nagrody im. S. Herbsta (1999) oraz konkursu im. A. Heymowskiego (2004). Współredaktorka czasopisma „Średniowiecze Polskie i Powszechne”. Zajmuje się genealogią szlachecką i możnowładczą oraz badaniami nad dworami monarchów w Polsce późnego średniowiecza. Należy do Komisji Historycznej PAN, Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana. Jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego oddział w Krakowie, przewodniczącą Zespołu Studiów Słowiańskich i Wschodnioeuropejskich Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz kierownikiem Zespołu Badań nad Dworami i Elitami Władzy przy Instytucie Historii PAN w Warszawie. Współprowadząca podcast historyczny National Geographic Polska.
Eksperci biją na alarm. Niezbędny podczas podróży przedmiot jest siedliskiem bakterii
Lotniska i węzły transportowe należą do miejsc o najwyższym natężeniu kontaktu z bakteriami. Podróżni nieustannie dotykają tych samych powierzchni – od stanowisk odprawy, przez uchwyty na bagaż, po poręcze czy schowki w środkach transportu. Okazuje się jednak, że największe skupiska drobnoustrojów znajdują się nie na tych elementach, lecz na przedmiocie, który niemal każdy zabiera ze sobą w podróż i używa wielokrotnie w ciągu dnia.
To, co uznajemy za najbardziej narażone na zabrudzenia w trakcie podróży, nie zawsze pokrywa się z rzeczywistością. Wyniki kontrolowanego badania laboratoryjnego przeprowadzonego na zlecenie JRPass pokazują, że jeden z podstawowych przedmiotów podróżnych może być znacznie bardziej zanieczyszczony niż buty, walizki czy nawet telefony komórkowe. Analiza wykazała obecność licznych bakterii, w tym takich, które łatwo przenoszą się między powierzchniami i użytkownikami. W kontekście rosnącej mobilności i częstych podróży oznacza to, że codzienne nawyki higieniczne mogą mieć większe znaczenie, niż dotąd sądzono. Co zatem okazuje się najbardziej „zanieczyszczonym” elementem podróżnego ekwipunku? Najbardziej zanieczyszczony przedmiot w podróży – wyniki badań Badanie laboratoryjne przeprowadzone na próbkach pobranych z najczęściej używanych przedmiotów podróżnych pokazuje wyraźnie, że to nie walizki czy obuwie są największym źródłem bakterii. Naukowcy analizowali materiał pod kątem liczby jednostek tworzących kolonie (CFU), które pozwalają określić poziom skażenia mikrobiologicznego. Wyniki okazały się zaskakujące – zdecydowanym „liderem” okazał się paszport, na którym wykryto aż 436 CFU, czyli wielokrotnie więcej niż na innych badanych powierzchniach. Dla porównania bagaż rejestrowany osiągnął wynik 97 CFU, buty – 65, bagaż podręczny – 56, telefony komórkowe – 45, a odzież wierzchnia zaledwie 15. Skala różnicy pokazuje, jak intensywnie eksploatowany jest dokument, który regularnie przechodzi przez ręce wielu osób – od właściciela, przez pracowników lotnisk i kontroli granicznej, aż po obsługę hoteli. Jak wyjaśnia Primrose Freestone, adiunkt mikrobiologii klinicznej na Uniwersytecie w Leicester: „Im częściej paszport trafia w ręce różnych osób, tym więcej bakterii, grzybów, a nawet wirusów gromadzi się na jego powierzchni”. Każdy kontakt z przedmiotami w zatłoczonych miejscach – takich jak lotniska czy środki transportu – zwiększa ryzyko przenoszenia drobnoustrojów, które następnie osadzają się na kolejnych powierzchniach. Eksperci podkreślają jednak, że problem nie ogranicza się wyłącznie do dokumentów. Do szczególnie narażonych miejsc należą również kieszenie w oparciach foteli w samolotach oraz pasy bezpieczeństwa, które rzadko są dezynfekowane, a jednocześnie mają kontakt z wieloma użytkownikami. Wyniki badania stanowią zatem wyraźny sygnał, że w podróży kluczowe znaczenie ma nie tylko ostrożność, ale także regularna higiena. Jak zadbać o higienę w podróży? Eksperci wskazują proste zasady Specjaliści podkreślają, że kluczowe znaczenie mają proste nawyki higieniczne, które można wdrożyć bez większego wysiłku. Primrose Freestone zaznacza: „Dokładne mycie rąk mydłem i wodą lub stosowanie żelu na bazie alkoholu to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów ograniczenia potencjalnego narażenia”. Regularna dezynfekcja dłoni, szczególnie po kontakcie z dokumentami czy przedmiotami używanymi w podróży, znacząco zmniejsza ryzyko przenoszenia drobnoustrojów. Eksperci zalecają również, aby przed i po podróży przecierać najczęściej używane przedmioty – w tym paszport, telefon czy rączki walizek. To niewielki wysiłek, który może znacząco ograniczyć kontakt z bakteriami gromadzącymi się na powierzchniach. Co więcej, warto także zwrócić uwagę na odzież. Jak podkreśla Freestone, ubrania naturalnie zbierają mikroorganizmy z otoczenia, dlatego po powrocie do domu dobrze jest je jak najszybciej zmienić i wyprać, aby uniknąć przenoszenia drobnoustrojów na powierzchnie domowe. Choć obecność bakterii jest nieodłącznym elementem codziennego funkcjonowania, większa świadomość tego, jak łatwo przenoszą się podczas podróży, pozwala skuteczniej ograniczyć niepotrzebne narażenie. W praktyce oznacza to konieczność przestrzegania prostych zasad higieny, co dobrze podsumowuje komunikat JRPass: „Morał z tej historii? Myj ręce. Wytrzyj paszport. I może przestań jeść frytki zaraz po zameldowaniu”. Źródło: Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wspólne łaźnie i saunowanie były kiedyś dobrem publicznym. Dopiero niedawno odebrała nam je kultura wellness... i srogo wyceniła
Ceremonie saunowe, łaźnie parowe czy gorące źródła robią furorę w branży wellness, a w niektórych miejscach trzeba czekać w długich kolejkach, by się do nich dostać. Nie zawsze jednak były jednak tak niedostępne: tego typu aktywności mają tysiącletnie tradycje, a kiedyś nie były intratnym biznesem, tylko zdrowym sposobem spędzania czasu dostępnym dla wszystkich – niezależnie od zasobności portfela.
Łaźnie i sauny publiczne były kiedyś symbolem równości, a dzisiaj stają się luksusową rozrywką – chociaż towarzyszą ludzkości od niemal 10 000 lat . Tradycyjne kąpiele zmieniły się w ekskluzywne SPA, do których dostęp mają tylko nieliczni. Dlaczego idea łaźni miejskich – według niektórych – służy powszechnemu dobru? Czy powinniśmy je przywrócić? Wspólne saunowanie i łaźnie publiczne mają bardzo długą tradycję W Finlandii sauna, której historia sięga 7000 roku p.n.e., była centrum życia rytualnego i rodzinnego. W Japonii praktyka kąpieli w gorących źródłach onsen rozwinęła się ponad 2000 lat temu. W dawnych islamskich cywilizacjach – a także wśród rdzennych mieszkańców Meksyku, Ameryki Północnej czy na Wyspach Brytyjskich – kąpiele miały wymiar społeczny, religijny i zdrowotny. Takie miejsca nie tylko dbały o higienę mieszkańców, lecz także łączyły społeczności, umożliwiały odpoczynek i wymianę doświadczeń. Czy wspólne kąpiele mamy „w genach”? Łaźnie publiczne były nieodłącznym elementem krajobrazu miejskiego już od średniowiecza. W Polsce ich początki sięgają XIV wieku, kiedy to powstawały zarówno w dużych miastach, jak i w mniejszych ośrodkach. Nie służyły tylko do utrzymania higieny. Były okazją do rozmów, wymiany informacji czy zacieśniania więzi. W wielu kulturach (np. w krajach nordyckich, Rosji, Japonii czy na Bliskim Wschodzie) publiczne łaźnie pełniły funkcję miejsc spotkań i integracji społecznej. Tak było również w Polsce – świadczą o tym liczne przekazy historyczne i dokumenty miejskie, które wskazują, że łaźnie cieszyły się ogromną popularnością wśród mieszkańców różnych stanów społecznych. Znaczenie łazi w dawnej Polsce i Europie Łaźnie miejskie często były budowane z inicjatywy władz lokalnych i stanowiły dobro wspólne – dostępne dla wszystkich obywateli za symboliczną opłatą. W średniowiecznym Krakowie funkcjonowało kilkanaście łaźni, a w XVIII-wiecznej Warszawie popularne były tzw. łaźnie wiślane – konstrukcje zanurzone w rzece, gdzie kąpiele odbywały się w bieżącej wodzie. Podobne rozwiązania spotkać można było w innych europejskich krajach – od rzymskich term, przez fińskie sauny, po brytyjskie bathhouses czy tureckie hammamy. Wspólną cechą tych miejsc była egalitarność oraz postrzeganie kąpieli jako istotnej potrzeby społecznej, a nie luksusu. Pozwalały m.in. ograniczyć rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Kiedy zaczęto odbierać nam łaźnie? Z czasem łaźnie publiczne, pierwotnie będące dobrem wspólnym, zaczęły podlegać regulacjom i podziałom społecznym. W XIX-wiecznej Europie pojawiły się kąpieliska morskie, z których korzystali zarówno arystokraci, jak i przedstawiciele niższych warstw społecznych. Jednak normy społeczne, takie jak konieczność zachowania skromności czy osobne godziny kąpieli dla kobiet, doprowadziły do segregacji płciowej i klasowej. Dostępność zależała często od statusu materialnego – klasa wyższa miała lepsze warunki, a klasa robotnicza musiała zadowolić się mniejszym komfortem. Z czasem podział zaczął się jeszcze bardziej pogłębiać. Ceny, pruderyjność i powszechny dostęp do higieny zamknął łaźnie Rewolucja sanitarna, wprowadzenie kanalizacji i instalacja bieżącej wody spowodowała, że coraz więcej osób mogło pozwolić sobie na prywatne łazienki. To stopniowo – razem z rosnącymi cenami – doprowadziło do upadku tradycyjnych łaźni miejskich. Trzy grosze miały też zmiany kulturowe. Większy nacisk na prywatność spowodował, że wspólne „łaźniowanie” przestało być powszechną praktyką. Nowoczesna kultura wellness i komercjalizacja kąpieli To się jednak zmienia. Według raportu Global Wellness Institute, Polska oraz inne kraje regionu Europy Środkowej odnotowują rosnący popyt na usługi wellness, jednak są one coraz częściej poza zasięgiem osób o przeciętnych dochodach. Powstają luksusowe SPA, termy, sauny czy obiekty „bioodnowy”. Nowoczesne centra wellness powstają często w zabytkowych budynkach dawnych łaźni, lecz ich charakter uległ radykalnej zmianie. Zamiast egalitarnych miejsc dla całej społeczności, mamy dziś do czynienia z obiektami nastawionymi na zysk i skierowanymi głównie do osób zamożnych. Łaźnie jako dobro publiczne – czy powrót jest możliwy? Pisarz Jamie Mackay zasugerował, że przywrócenie publicznych łaźni mogłoby pomóc mieszkańcom miast w walce z izolacją. To służące zdrowiu przestrzenie, w których ludzie bez przeszkód materialnych mogliby się spotykać. Uważa, że łaźnie to miejsca prawdziwie publiczne – przystępne cenowo i szeroko dostępne: w odróżnieniu od ekskluzywnych SPA i centrów odnowy biologicznej. Według niego publiczne kąpieliska są przestrzenią integracji międzypokoleniowej i bezpośrednio służą budowaniu „kapitału społecznego”. W Polsce pojawiają się inicjatywy zmierzające do przywracania funkcji społecznej dawnych łaźni. Samorządy podejmują działania na rzecz tworzenia otwartych kąpielisk miejskich, rewitalizacji basenów czy integracji różnych grup wiekowych wokół wspólnych praktyk kąpielowych. Jednak aby powrót do idei łaźni jako dobra publicznego był realny, potrzebna jest zmiana myślenia o kąpieli jako o wartości społecznej, a nie wyłącznie komercyjnej. – Sauna jest miejscem równości – przypomina na łamach The Conversation Dalva Lamminmäki, doktorantka z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii. Dopiero współczesność wypaczyła jej pierwotny cel. Trudno się nie zgodzić, że w tym kontekście luksusowe łaźnie możemy uznać za przykład neoliberalnego komercjalizmu, który wypaczył pierwotną dostępność usługi i znacząco ją skomercjalizował. Źródła: aeon.co, Complementary Therapies in Medicine, BBC, culture.pl, opendemocracy.net, Łaźnie w dawnej Polsce i konieczność ich wznowienia Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W cieniu marmurów i mozaik kryło się niebezpieczeństwo. Oto mroczna strona życia w Pompejach
Zamiast czystej wody – pot, fekalia i metale ciężkie. Tak wyglądały kąpiele w starożytnych Pompejach do czasów wybudowania akweduktu. Nowe badania pokazują, jak dramatyczne były warunki sanitarne w mieście zniszczonym przez Wezuwiusza.
Położone około 25 km od Neapolu Pompeje są jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych nie tylko we Włoszech, ale i w całej Europie. Ruiny tego starożytnego miasta znajdują się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pompeje zniszczyła i zasypała popiołem wulkanicznym erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e. Dzięki temu dramatycznemu wydarzeniu miasto uległo nietypowej konserwacji. Daje to wgląd w życie jego mieszkańców. Piękne miasto, piękni ludzie? Wielu osobom Pompeje kojarzą się w przepychem. Archeolodzy odkrywają tam wielkie wille, w których mieszkały ważne osobistości. Zdobione były pięknymi mozaikami i malowidłami. Ale to tylko jedna strona medalu. Naukowcy z Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji (JGU) zrekonstruowali system zaopatrzenia miasta w wodę na podstawie osadów węglanowych. Wyniki badań opublikowali w czasopiśmie „PNAS”. „Warunki higieniczne dalekie od idealnych” Aby zrekonstruować starożytne zasoby wody, naukowcy wykorzystali analizę izotopową do zbadania osadów węglanowych, które utworzyły się w różnych elementach miejskiej infrastruktury wodnej – takich jak akwedukt, wieże ciśnień, szyby studzienne i baseny łaźni publicznych. – Łaźnie pierwotnie były zasilane przez głębokie studnie z urządzeniami do podnoszenia wody, a panujące w nich warunki higieniczne były dalekie od idealnych – mówi dr Gül Sürmelihindi z Instytutu Nauk o Ziemi JGU, pierwsza autorka publikacji. Kiepska i brudna woda Z analiz wynika, że początkowo mieszkańcy Pompejów korzystali z niezbyt zdrowej i silnie zmineralizowanej wody z głębokich studni wulkanicznych. Nawet nie nadawała się do picia. Poza tym wodę wymieniali niewolnicy i działo się to stosunkowo rzadko, prawdopodobnie tylko raz dziennie. Badania osadów wykazały, że ówczesne baseny były silnie zanieczyszczone ludzkimi odchodami, potem, wydzielinami i olejami. Dodatkowo zdrowiu zagrażały metale ciężkie, takie jak ołów, uwalniane z antycznych kotłów i rur. Z czasem – coraz lepiej – Z czasem jednak urządzenia do podnoszenia wody zostały ulepszone dzięki rozwojowi technologicznemu, zanim w I w. n.e. zastąpiono je akweduktem, który dostarczał więcej wody i umożliwiał częstsze zażywanie kąpieli – opowiada dr Sürmelihindi. Akwedukt powstał w czasach panowania cesarza Oktawiana Augusta. Nowy system zapewnił stały dopływ czystej wody źródlanej, co umożliwiło częste odświeżanie basenów i lepszą higienę. Świadectwa obecności wulkanu Naukowcy odkryli również osobliwe, cykliczne wzorce w stosunku izotopów węgla w węglanach pochodzących ze studni. Możliwą przyczyną mogą być wahania ilości wulkanicznego dwutlenku węgla w wodach gruntowych – ta cykliczność może dostarczyć informacji o aktywności Wezuwiusza na długo przed erupcją w 79 r. n.e. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Do czego tak naprawdę używane są hotelowe czajniki? Historie, w które trudno uwierzyć
Czysta pościel, pachnące ręczniki i błyszcząca łazienka potrafią uśpić czujność gości hotelowych. Tymczasem doświadczeni podróżnicy ostrzegają, że to, co wydaje się sterylne, wcale nie musi takie być. Sprzątanie pokoju trwa zwykle nie dłużej niż pół godziny. Wiele newralgicznych miejsc bywa pomijanych. W efekcie ten niepozorny sprzęt, który znajdziemy niemal w każdym pokoju, może kryć w sobie więcej zagrożeń, niż przypuszczamy.
Po zameldowaniu w hotelu warto zachować czujność wobec wielu pozornie neutralnych miejsc. Ozdobne narzuty i poduszki dekoracyjne potrafią tygodniami nie trafiać do pralni, a piloty, telefony czy włączniki światła bywają zupełnie pomijane podczas sprzątania. Podobnie problematyczne są wnętrza minibaru, słuchawki prysznicowe, zakamarki mebli, przestrzenie za urządzeniami oraz dywany, które ze względu na swoją strukturę wyjątkowo łatwo chłoną kurz i bakterie. Szczególną uwagę należy jednak zwrócić na urządzenie, od którego wielu podróżnych zaczyna swój dzień. Dla części osób filiżanka świeżo zaparzonej kawy czy herbaty to poranny rytuał. Niestety, hotelowy czajnik nie zawsze jest tak czysty, jak mogłoby się wydawać. Choć w niektórych obiektach urządzenia te są regularnie myte, w wielu przypadkach ogranicza się to jedynie do szybkiego przepłukania — o ile w ogóle do niego dochodzi. Co gorsza, niektórzy goście wykorzystują czajniki w zupełnie nieprzewidziany sposób, daleki od ich przeznaczenia. Szokujące historie podróżnych. Do czego naprawdę służą hotelowe czajniki? Co pewien czas w sieci pojawiają się relacje podróżnych, które potwierdzają, że czajniki w pokojach bywają wykorzystywane w zupełnie innych celach niż te, do których zostały przeznaczone. Jakiś czas temu na forum Reddit pojawiło się ostrzeżenie od użytkownika, którego brat pracował w jednym z obiektów w Amsterdamie. „Mój brat wraca do domu z najdziwniejszymi historiami. Powiedział mi, że goście używają czajnika prawie wyłącznie do celów innych niż parzenie herbaty” – pisał autor. Jak doprecyzował, urządzenia te służyły m.in. do gotowania ryżu, podgrzewania ręczników czy nawet prania bielizny. „Dla własnej higieny osobistej unikaj korzystania z czajników w pokojach hotelowych” – przestrzegł. Nie brakuje też historii osób podróżujących służbowo. Jeden z internautów wspominał sytuację, gdy przygotował kawę w hotelowym czajniku i chciał poczęstować nią współpracownika. „Wyraz jego twarzy był niezapomniany. Wtedy opowiedział mi o sztuczce z bielizną, której używają niektórzy moi koledzy. Nigdy więcej” – przyznał. Inny komentujący zauważył: „Generalnie nastawiaj się, że wszystko w pokoju hotelowym zostało użyte do celów, których nie możesz i prawdopodobnie nie chcesz sobie wyobrazić”. Czajnik hotelowy pod lupą. Proste triki, by uniknąć zagrożeń Choć takie historie mogą przyprawić podróżnych o dreszcze, część internautów podzieliła się w komentarzach praktycznymi rozwiązaniami. Jeden z nich doradzał, by zabierać ze sobą odrobinę płynu do mycia naczyń lub proszku do zmywarki. „Płyn do mycia naczyń wiąże tłuszcz z wodą, a proszek do zmywarki zawiera aktywne składniki” – wyjaśniał, dodając, że w przypadku kontaktu ze skórą trzeba natychmiast opłukać ręce. Inni sugerowali stosowanie jednorazowych filtrów lub wkładek dostępnych w sklepach turystycznych, które ograniczają kontakt wody z wnętrzem czajnika. Popularnym wśród częstych podróżnych rozwiązaniem jest także zabieranie własnego, składanego czajnika elektrycznego – lekkiego i wygodnego do spakowania. W sieci pojawiają się również wskazówki dla tych, którzy naprawdę muszą wyprać drobne elementy garderoby: wystarczy w końcu zagotować wodę w czajniku, wlać ją do umywalki z zatkanym odpływem i wypłukać bieliznę. Najczęściej jednak podróżnicy podkreślają, że najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje całkowita rezygnacja z hotelowego czajnika, co pozwala uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek. Źródło: Travel + Leisure, Reddit Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Codzienne mycie to błąd? Eksperci przeprowadzili nowe badania
Czy codzienne mycie rzeczywiście szkodzi skórze? Przez lata tak uważano. Teraz naukowcy zaprezentowali nowe dane, które mogą zmienić dotychczasowe zalecenia. Wyniki najnowszych badań pokazują, że warto przemyśleć popularne przekonania nt. higieny.
Spis treści: Czy codzienne prysznice są zalecane przez specjalistów? Nowe badania podważają dotychczasowe zalecenia Codzienna higiena to kwestia indywidualnych preferencji, zakorzenionych często w dzieciństwie lub wyniesionych z domu. Dla jednych poranny prysznic to obowiązkowy rytuał przed wyjściem do pracy, dla innych wieczorne mycie stanowi sposób na relaks i zakończenie dnia. Są też osoby, które wybierają wyłącznie naturalne kosmetyki, podczas gdy inni stosują jeden uniwersalny środek do mycia ciała i włosów. Z pozoru to tylko kwestia stylu życia – ale co na ten temat mówi nauka? Czy codzienne prysznice są zalecane przez specjalistów? Przez wiele lat eksperci przestrzegali przed codziennym braniem prysznica, argumentując, że zbyt częste mycie ciała może przynieść więcej szkody niż pożytku. Podkreślano, że regularne stosowanie mydła, żeli pod prysznic i gorącej wody narusza naturalną barierę ochronną skóry, co może prowadzić do jej przesuszenia, podrażnień i utraty elastyczności. Kluczową rolę odgrywa tu mikroflora – złożony ekosystem pożytecznych bakterii zasiedlających powierzchnię skóry, które wspierają jej odporność i utrzymują ją w dobrej kondycji. Badania Richarda Vandergrifta, opublikowane w 2017 roku na łamach czasopisma „Microbiome”, potwierdzały, że zbyt częste mycie może zaburzać równowagę mikrobiomu skóry, prowadząc do zmniejszenia liczby korzystnych mikroorganizmów. W konsekwencji skóra staje się bardziej wrażliwa, sucha i podatna na stany zapalne. Dziś jednak pojawiają się nowe dane, które podważają wcześniejsze ostrzeżenia. Najnowsze badania sugerują, że codzienny prysznic – o ile odbywa się z zachowaniem podstawowych zasad pielęgnacji – wcale nie musi szkodzić, a może wręcz korzystnie wpływać na samopoczucie i ogólny stan zdrowia skóry. Nowe badania podważają dotychczasowe zalecenia Punktem zwrotnym w podejściu do higieny okazały się badania zespołu dr Rosalind Simpson z Uniwersytetu w Nottingham. Naukowcy przeprowadzili badanie porównawcze z losowym doborem 438 pacjentów z egzemą – chorobą skóry szczególnie podatną na podrażnienia. Uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy: jedni kąpali się codziennie, drudzy zaledwie raz lub dwa razy w tygodniu. Jak się okazało, częstsze mycie nie prowadziło do pogorszenia objawów. – Można by się spodziewać, że codzienne kąpiele bardziej wysuszą skórę i zaostrzą symptomy egzemy, ale tak się nie stało – tłumaczyła dr Simpson. Wyniki sugerują, że częstotliwość kąpieli nie wpływa istotnie na stan skóry niezależnie od tego, czy jest zdrowa, czy wrażliwa. Kluczowe okazują się natomiast szczegóły codziennej rutyny: długość i temperatura prysznica oraz skład stosowanych kosmetyków. Badania potwierdziły, że długie, gorące kąpiele mogą rzeczywiście osłabiać warstwę ochronną skóry, dlatego zaleca się krótkie, chłodniejsze prysznice i produkty myjące o prostym składzie, wolne od intensywnych zapachów oraz konserwantów. Najważniejszy wniosek? Zamiast obawiać się codziennego mycia, warto nauczyć się dostosowywać je do własnych potrzeb. – Im dłużej jesteś w wodzie, tym bardziej wysusza ona skórę, niezależnie od częstotliwości. (...) Należy robić to, co pasuje do twojej skóry – każda będzie inna – podsumowała dermatolożka. Źródła: Poradnik Zdrowie, The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pokój hotelowy pod lupą. Gdzie czai się najwięcej bakterii? Eksperci nie mają złudzeń
Choć personel sprzątający dba o porządek, ograniczone zasoby i czas pracy sprawiają, że nie zawsze udaje mu się dotrzeć do każdego zakamarka. Z tego względu warto samemu zadbać o komfort i bezpieczeństwo, szczególnie w pierwszych chwilach po zameldowaniu.
Spis treści: Ukryte źródła bakterii w hotelowym pokoju. Na co szczególnie uważać? Gdzie w hotelowym pokoju gromadzi się najwięcej zanieczyszczeń? Kiedy meldujemy się w pokoju hotelowym, świeża pościel i lśniąca łazienka mogą dawać złudne wrażenie czystości. Doświadczeni podróżnicy i profesjonaliści z branży hotelarskiej wiedzą jednak, że wiele newralgicznych miejsc w pokojach hotelowych bywa pomijanych podczas codziennego sprzątania. Ze względu na ograniczony czas — zazwyczaj 30 minut na całe pomieszczenie — niektóre powierzchnie pozostają niedokładnie oczyszczone. Gdzie w takim razie gromadzi się najwięcej zabrudzeń? Ukryte źródła bakterii w hotelowym pokoju. Na co szczególnie uważać? Znana z wyjątkowej dbałości o higienę ekspertka współpracująca z magazynem „Travel + Leisure”, podkreśliła, że zaraz po wejściu do pokoju usuwa wszystkie ozdobne elementy tekstylne – w tym dekoracyjne poduszki czy bieżniki u stóp łóżka. – Pracowałam w hotelach i pierwszymi rzeczami, jakie rzucam w najdalszy kąt pokoju, są dekoracyjne poduszki i wszelkie dekoracyjne dywaniki. Nigdy ich nie pierzemy – wyznała Maria Diego. Jej słowa potwierdziła również Enza Laterrenia, szefowa działu sprzątania w Canne Bianche Lifestyle & Hotel we Włoszech, zaznaczając, że tego rodzaju ozdoby są prane niezwykle rzadko – czasem dopiero po wielu tygodniach lub miesiącach użytkowania. Z kolei Rani Cheema, doradczyni podróży i coach, zwróciła uwagę na telefony, które znajdują się w pokojach. Wyjaśniła, że są one jednymi z najmniej higienicznych miejsc. – Jeśli muszę skorzystać z telefonu w pokoju, słuchawka mnie obrzydza. Chodzi o część, która może dotknąć ust, ponieważ nikt jej nie czyści – tłumaczyła. Podkreśliła też, że choć hotele o wyższym standardzie deklarują regularne czyszczenie pilotów, telefonów oraz włączników światła, należy zachować ostrożność i posiadać własne środki do dezynfekcji, by samodzielnie przetrzeć te najbardziej newralgiczne miejsca. Gdzie w hotelowym pokoju gromadzi się najwięcej zanieczyszczeń? To jednak nie wszystko. Laterrenia wspomniała, że do najczęściej zaniedbanych stref należą te mniej widoczne, jak wnętrze minibaru, zakamarki mebli czy przestrzenie za urządzeniami. – Zwracam też uwagę na naczynia barmańskie przechowywane w szufladach i szafkach – wszystko, co mogło przez długi czas pozostawać nietknięte lub być używane przez gości bez wiedzy personelu sprzątającego – zaznaczyła. Z rezerwą podchodzi także do korzystania z hotelowych łazienek – unika wanien z hydromasażem i korzysta z kąpieli wyłącznie w luksusowych hotelach o wysokim standardzie czystości. Do rzadziej sprzątanych należą również trudno dostępne elementy wyposażenia, m.in. żyrandole, karnisze oraz słuchawki prysznicowe. Problem stanowią też dywany, które ze względu na swoją strukturę łatwo chłoną kurz i bakterie, a ich gruntowne czyszczenie jest wyjątkowo wymagające. Rani Cheema dodała jednak, że coraz więcej hoteli z wyższej półki rezygnuje z wykładzin na rzecz łatwiejszych do utrzymania w czystości podłóg z drewna lub ogranicza powierzchnię pokrytą materiałem tekstylnym, co znacząco poprawia standard higieny. Źródło: Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najbrudniejszy człowiek świata wierzył, że woda i mydło szkodzą zdrowiu. Zmarł po pierwszej od wielu lat kąpieli
Najbrudniejszy człowiek świata twierdził, że bycie na bakier z higieną osobistą, w połączeniu z żywieniem się padliną i piciem wody z kałuży, jest sekretem długowieczności. Niedorzeczne? Z całą pewnością, jednak należy podkreślić, że mężczyzna dzierżący ten tytuł dożył naprawdę sędziwego wieku. Jakby na potwierdzenie tej tezy, najbrudniejszy człowiek świata po umyciu zmarł. Nie od razu, a po kilku miesiącach od zażycia pierwszej od wielu lat kąpieli.
Spis treści: Kim był najbrudniejszy człowiek świata? Jak żył najbrudniejszy człowiek świata? Najbrudniejszy człowiek świata cieszył się dobrym zdrowiem Kiedy zmarł najbrudniejszy człowiek świata? Kolejny najbrudniejszy człowiek świata Chyba każdy chciałby dożyć sędziwego wieku, aż do końca zachowując dobre zdrowie i sprawność. Większość ludzi sekretu długowieczności upatruje w zdrowym, higienicznym trybie życia. Większość, ale nie każdy. Pewien irański pustelnik wierzył, że przed chorobami uchroni go skrajnie ascetyczny tryb życia. Media nadały mu przydomek „najbrudniejszy człowiek świata”. Kim był najbrudniejszy człowiek świata? Mężczyzną, o którym mowa, był Amou Haji, mieszkaniec wsi Dejagh w południowej prowincji Fars w Iranie. Jak wynika z informacji udostępnionych przez irańską agencję prasową IRNA, prowadzący ekstremalnie ascetyczny tryb życia pustelnik nie mył swojego ciała przez około 50–60 lat! Dlaczego Amou Haji wybrał taki styl życia? Trudno powiedzieć. Pytani o to przez dziennikarzy mieszkańcy wioski twierdzili, że „w młodości doznał emocjonalnych niepowodzeń”. Być może chodziło o zawód miłosny, jednak to tylko przypuszczenia. Żadnych szczegółów na ten temat nie podano. Sam Haji miał stwierdzić, że jego awersja do wody i mydła wynika z obawy o zdrowie. Podobno uważał, że czystość powoduje choroby. Niektórzy sąsiedzi Hajiego twierdzili, że mężczyzna nie dbał o higienę, bo po prostu bał się wody. Jak żył najbrudniejszy człowiek świata? Za tym, że życie najbrudniejszego człowieka świata przybrało formę skrajnej ascezy świadczy nie tylko brak higieny. Amou Haji wyzbył się potrzeby kąpieli, a oprócz tego mieszkał pośród śmieci i padłych zwierząt. Noce spędzał w wykopanej w ziemi jamie. Jak ognia unikał świeżego jedzenia. Żywił się padłymi zwierzętami, przede wszystkim jeżozwierzami. Był nałogowym palaczem tytoniu. Na zdjęciach można zobaczyć go z kilkoma papierosami w ustach. Czystej wody nienawidził do tego stopnia, że nie używał jej nie tylko do celów higienicznych, ale także spożywczych. Pił wodę z kałuży, a czerpał ją brudną puszką po oleju. Poza tym uwielbiał palić... wysuszone zwierzęce odchody. Jak to możliwe, że w XXI wieku człowieka może spotkać taki los? Cóż, to nie tak, że Amou Haji był pozostawiony samemu sobie. Podobno mieszkańcy Dejagh wielokrotnie wyciągali do niego dłoń, ale ten z wręcz maniakalnym uporem miał odrzucać prawie każdą pomoc. Nie przyjmował jedzenia ani czystej wody. Nie zgadzał się, gdy sąsiedzi chcieli nakłonić go do kąpieli, a gdy próbowali zmusić go do tego, za każdym razem uciekał. Przyjmował tylko papierosy. Pod koniec życia zgodził się wprowadzić do wybudowanej dla niego ceglanej chatki. Było to prowizoryczne schronienie, ale spełniało swoją funkcję – chroniło przed chłodem i opadami. Haji spał tam podczas ulewnych nocy, ale swojej jamy nigdy ostatecznie nie porzucił. Najbrudniejszy człowiek świata cieszył się dobrym zdrowiem Oczywistym wydaje się, że tak ekstremalny tryb życia nie mógł pozostać bez wpływu na zdrowie irańskiego ascety. Przecież mówimy tu nie tylko o unikaniu kąpieli, ale także o żywieniu się padliną, spożywaniu zanieczyszczonej wody i inhalowaniu się dymem ze zwierzęcych odchodów. Zanim otrzymał od zatroskanych sąsiadów ceglaną chatkę, przed chłodem chroniły go strzępy ubrań i wojskowy hełm. To wszystko każe przypuszczać, że zdrowie mężczyzny było zrujnowane. Tymczasem okazało się, że pod koniec życia najbrudniejszy człowiek świata miał się całkiem dobrze. Na kilka miesięcy przed śmiercią Amou Haji przeszedł badania lekarskie. Ku wielkiemu zaskoczeniu okazało się, że starszy mężczyzna cieszy się niemal końskim zdrowiem. Doktor Gholamrez Mowlavi, profesor parazytologii u niego tylko jedną chorobę – włośnicę. Schorzenie wywołane zakażeniem pasożytem Trichinella najprawdopodobniej było pokłosiem spożywania przez Hajiego surowego mięsa. Kiedy zmarł najbrudniejszy człowiek świata? Amou Haji dożył 94 lat. Zmarł 23 października 2022 roku. Jak wynikało z komunikatu irańskich mediów, na kilka miesięcy przed śmiercią najbrudniejszy człowiek świata miał wziąć pierwszą od kilkudziesięciu lat kąpiel. Podobno nakłonili go do tego mieszkańcy wioski, w której mieszkał, choć wcześniej opierał się ich namowom. Co było przyczyną śmierci Hajiego? Na ten temat nie pojawił się żaden oficjalny komunikat. Nie byłoby niczym dziwnym, gdyby mężczyzna odszedł z przyczyn naturalnych. Kolejny najbrudniejszy człowiek świata Po śmierci Amou Hajiego nieoficjalny tytuł najbrudniejszego człowieka świata trafił do Kailasha „Kalau” Singha. Już w 2009 roku media informowały, że mieszkaniec Indii nie mył się od ponad 30 lat. Singh zamienił tradycyjne kąpiele na kąpiele ogniowe. Podobno każdego wieczora miał stawać na jednej nodze przy ognisku i, paląc konopie, modlić się do Śiwy. Te zabiegi miały zabijać bakterie i oczyszczać pory. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sprzątajcie po swoich psach! Ich odchody są bardziej niebezpieczne niż sądzicie
Sprzątanie po swoim psie wiąże się nie tylko z utrzymaniem czystości otoczenia. Jest konieczne, by niebezpieczne pasożyty z odchodów nie dostawały się do środowiska. Na choroby wywołane takimi pasożytami zapada na świecie nawet miliard osób. Ale chorują nie tylko ludzie. Zagrożone są przede wszystkim żyjące dziko zwierzęta.
W tym artykule: Groźne pasożyty człowieka Wirusy w odchodach Niebezpieczeństwo dla psowatych i kotowatych Jak się chronić? Co znajduje się w psich odchodach? Poza produktami przemiany materii można w nich trafić na tęgoryjce, glisty, kokcydia i włosogłówki, a także wirusy. Pasożyty takie jak tęgoryjce i glisty mogą rozwijać się u różnych gatunków. Również u ludzi. Mikroskopijne larwy mogą wniknąć do organizmu nawet przez małe zadrapania na skórze. Wystarczy przypadkowy kontakt ze skażoną glebą. Albo połknięcie larwy. Naprawdę nie trzeba wiele: wystarczy otrzeć twarz z potu brudną ręką, na której znajdują się larwy, a następnie oblizać usta. Co więcej, wcale nie trzeba mieć bezpośredniej styczności z psią kupą. Wystarczy, że woda deszczowa wypłucze do gleby zakażone odchody. Tam jaja pasożytów mogą przetrwać przez wiele miesięcy lub lat. Groźne pasożyty człowieka Jeszcze gorzej wygląda sprawa z larwami tęgoryjca lub glisty. Te, po dostaniu się do organizmu człowieka, mogą dojrzewać i migrować przez krwiobieg do płuc. Kaszel pomaga im wydostać się z płuc prosto do przewodu pokarmowego gospodarza. Wczepiają się w ściany jelita i przejmują składniki odżywcze gospodarza. Psy są naprawdę bliskie ludziom. A pod względem wnętrza... jesteśmy kuzynami Psie kupy są bardzo zbliżone do ludzkich. Chodzi o florę bakteryjną. Pół biedy, jeśli dostaną się do organizmu człowieka cieszącego się zdrowym, wydolnym układem odpornościowym. Ale wystarczy niewielkie osłabienie, by mogły doprowadzić do niedożywienia i anemii. U małych dzieci mogą nawet prowadzić do niedrożności jelit, wymagającej interwencji chirurgicznej. Jakby tego było mało, w stadium larwalnym glista może dostać się do ludzkiego oka. W niewielkiej, lecz odnotowanej liczbie przypadków, może to doprowadzić do trwałej ślepoty. Za to tęgoryjce wywołują silne swędzenie, ponieważ larwa tego robaka porusza się tuż pod skórą żywiciela. Po zakończeniu cyklu życiowego pasożyt może opuścić ciało żywiciela jako nienaruszony dorosły robak, który wygląda jak mały kawałek ugotowanego spaghetti. Wirusy w odchodach Psy i koty mogą również mieć te same objawy, co ludzie z powodu infekcji pasożytniczych. Oprócz ryzyka tęgoryjców i glist, zwierzęta domowe są również podatne na włosogłówkę, giardię i kokcydię. Ale na tym nie kończy się lista niebezpieczeństw związanych z odchodami zwierząt domowych. Można w nich też trafić na różne wirusy, w tym wirusa nosówki, parwowirusa czy psiego koronowirusa. Patogeny mogą powodować zagrażające życiu choroby u innych psów i kotów, zwłaszcza u dorosłych zwierząt, które nie są szczepione oraz szczeniąt i kociąt. Właśnie dlatego tak ważne jest szczepienie młodych osobników. A nim szczepionka zacznie działać – baczne przyglądanie się, czym na spacerze interesuje się nasz czworonóg. Niebezpieczeństwo dla psowatych i kotowatych Wspomniane wirusy atakują szybko dzielące się komórki, głównie wyściółkę jelit i szpik kostny, uniemożliwiając im odpowiednie wchłanianie składników odżywczych. Powodują też niezdolność organizmu do wytwarzania zastępczych czerwonych i białych krwinek. Prowadzi to do osłabienia odporności. Wiele gatunków lokalnej fauny i flory należy do grup z rodziny psowatych i kotowatych. Kojoty, wilki, lisy, szopy pracze, norki i rysie są narażone na zarażenie się parwowirozą, koronawirusem i nosówką przenoszonymi przez zainfekowane odchody zwierząt domowych. Innymi potencjalnymi źródłami pasożytów wydalanych przez zwierzęta są piaskownice, plaże i piasek wysypywany na placach zabaw. Bo ten jest równie mocno lubiany przez małe dzieci, co zwierzęta. Małe, dziko żyjące ssaki używają go po prostu jako kuwety. Jak się chronić? Jak w takim razie zminimalizować wpływ psich i kocich odchodów na nasze zdrowie i ekosystem? Na początek warto zacząć przestrzegać kilku punktów: Należy w bezpieczny sposób zbierać odchody naszych zwierzaków i wyrzucać je, niezależnie od tego, gdzie zwierzę zrobi kupę. Szczególną ostrożność powinniśmy zachować w miejscach publicznych, jak parki, plaże itp. Po wszystkim należy zdezynfekować ręce, a w pierwszym możliwym momencie umyć je dokładnie z użyciem mydła. Środki do dezynfekcji rąk nie zabijają larw pasożytów. Po spacerze lub pracy w ogrodzie należy dokładnie umyć ręce. Absolutnie nie wolno jeść brudnymi rękoma. Unikajmy spłukiwania kupy do gleby. Deszcz lub wąż ogrodowy usuną jedynie widoczny bałagan, pozostawiając w glebie niebezpieczne pasożyty. Upewnij się, że twoja przydomowa piaskownica oraz te na placach zabaw są zakrywane w chwilach, gdy nie korzystają z nich dzieci. Nie zapominaj o regularnym odrobaczaniu swoich domowych pupili. Trzymanie się harmonogramów odrobaczania może uchronić ciebie i twoich bliskich przed poważnymi komplikacjami. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jak często prać ręczniki i pościel? Naukowcy tłumaczą, dlaczego to tak ważne dla naszego zdrowia
Każdy ma inne zdanie na temat tego, jak często należy prać ręczniki i pościel. Nauka zna jednak odpowiedź. Okazuje się, że częstotliwość ich prania jest inna.
W tym artykule: Kiedy pora na pranie? Inna częstotliwość kluczem Pranie pościeli – nie tak często Nowości w ofercie, czyli pościel antybakteryjna W łóżku spędzamy bardzo dużą część życia. Z szacunków wynika, że osoba żyjąca 75 lat, przesypia około ćwierć wieku. To całkiem sporo. Warto więc zadbać o to, żeby odpoczywać w komfortowych i higienicznych warunkach. Kiedy pora na pranie? Prof. Rietie Venter z Clinical and Health Sciences na Uniwersytecie Australii Południowej postanowiła zbadać, jak często należy prać poszewki i ręczniki. Swoje wnioski opublikowała na portalu „The Conversation”. Okazuje się, że co osoba, to inna strategia dotycząca tego zagadnienia. Na przykład z jednego badania wykonanego w Wielkiej Brytanii wśród samotnych mężczyzn wynika, że połowa z nich nie prała pościeli przez okres do czterech miesięcy. – Oczywiste jest, że cztery miesiące to zbyt długo, ale jaka jest idealna częstotliwość? – zastanawia się prof. Venter. I daje odpowiedź. Inna częstotliwość kluczem Pościel i ręczniki różnią się od siebie – są używane w inny sposób i dlatego powinny być prane w różnych odstępach czasu. Podczas gdy prześcieradła wystarczy prać co tydzień lub dwa, ręczniki najlepiej prać co kilka dni – zaleca ekspertka. – Zresztą, kto nie uwielbia uczucia świeżej pościeli lub zapachu świeżo wypranego ręcznika? – pyta retorycznie. Dlaczego należy częściej prać ręczniki? Jak tłumaczy badaczka, podczas wycierania ciała na ręczniku osadzają się tysiące komórek skóry i miliony drobnoustrojów. – A ponieważ używasz ręcznika do osuszenia się po prysznicu lub kąpieli, jest on nieustannie wilgotny. Każdej nocy na pościeli osadza się również spora ilość martwego naskórka, drobnoustrojów i potu. Ale jeśli nie jesteś osobą nieustannie pocącą się, twoja pościel nie jest mokra po nocnym śnie – zauważa. Problemem jest też to, że ręczniki są wykonane z grubszego materiału niż prześcieradła i dlatego dłużej pozostają wilgotne. A wilgoć jest doskonałą pożywką dla bakterii i pleśni, co prowadzi do nieprzyjemnego zapachu. Narażone jest też nasze zdrowie. Mikroby w ręcznikach i prześcieradłach mogą powodować astmę, alergiczne podrażnienia skóry lub inne skórne infekcje. Co zrobić, jeśli regularnie pierzesz ręczniki, ale nadal brzydko pachną? Jedną z przyczyn tego nieprzyjemnego zapachu może być pozostawienie ich w pralce zbyt długo po praniu. W warunkach laboratoryjnych liczba tych bakterii może się podwajać nawet co 30 minut. Dlatego warto wywiesić ręcznik od razu po zakończonym cyklu, i to najlepiej na zewnątrz, jeśli pozwala na to słoneczna aura. Oto największa bakteria, jaką naukowcy znaleźli na Ziemi. Zgadniesz, ile mierzy? W karaibskich lasach namorzynowych kryje się bakteria gigant. Jej dokładne badanie zakwestionowało naszą wiedzę o organizmach jednokomórkowych, ich rozmiarach i sposobach rozmnażania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-znalezli-najwieksza-bakterie-na-ziemi-zgadniesz-ile-mierzy-fot-jean-marie-volland-9ce8283.jpeg" width="938" height="380" alt="Naukowcy znaleźli największą bakterię na Ziemi. Zgadniesz, ile mierzy? (fot. Jean-Marie Volland)" title="Naukowcy znaleźli największą bakterię na Ziemi. Zgadniesz, ile mierzy? (fot. Jean-Marie Volland)" /> Prać warto w temperaturze powyżej 60 stopni C, a jeśli zależy nam na oszczędzaniu energii, możemy z użyć niższej temperatury i dodać do prania filiżankę octu. Nie zapominajmy jednak o czyszczeniu samej pralki, gdzie też gromadzą się drobnoustroje. Pranie pościeli – nie tak często W przypadku pościeli częstotliwość prania zależy też od takich czynników, jak to, czy bierzesz kąpiel lub prysznic tuż przed pójściem spać, czy też kładziesz się do łóżka po długim, intensywnym dniu, sporcie i bierzesz prysznic dopiero rano. Jeśli zatem idziesz spać brudny lub brudna, konieczne będzie bardziej regularne pranie pościeli, na przykład raz na tydzień. Nowości w ofercie, czyli pościel antybakteryjna Niektóre firmy sprzedają szybkoschnące ręczniki lub antybakteryjne ręczniki i pościel. Faktycznie, schną one szybciej, bo są wykonane z materiałów syntetycznych, które są tkane w sposób umożliwiający ich szybkie wysychanie. Ale spanie pod pościelą ze sztucznej tkaniny wzmaga potliwość. Poza tym część z tych produktów zawiera nanosrebro, metale antybakteryjne, które zabijają mikroorganizmy. Faktycznie jednak zatrzymują rozwój bakterii i mogą być przydatne w ograniczaniu nieprzyjemnych zapachów. To też zmniejsza częstotliwość czyszczenia pościeli i ręczników. Nie usuwają one jednak zabrudzeń, takich jak naskórek czy i pot. – Tak więc, choć bardzo chciałbym, aby prześcieradła i ręczniki same się czyściły, tak się nie dzieje – podsumowuje prof. Venter. Źródło: The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Higiena w średniowieczu wcale nie była zaniedbywana. Jednak wizytę w łaźni trzeba było odpokutować
O średniowieczu snuto wiele nieprawdziwych opowieści. Opisy rzekomej ciemnoty wieków średnich miały zepchnąć tę epokę na margines, czyniąc ją niewiele znaczącym etapem przejściowym między antykiem a renesansem. Przez długi czas okres ten uchodził nie tylko za ciemny, ale także za brudny. O ile można się zgodzić, że po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego nastąpił regres w obszarze dbania o czystość ciała, to z całą pewnością nie można odnieść tego twierdzenia do całej 1000-letniej historii tej epoki. Jak wyglądała higiena w średniowieczu? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Czy średniowiecze rzeczywiście było brudną epoką? Jak dbano o higienę w średniowieczu? Techniki kąpieli w średniowieczu Higiena kobiet w średniowieczu Średniowieczne kosmetyki i perfumy Higiena w średniowieczu - ciekawostki Średniowiecze w Polsce zaczęło kształtować się w X stuleciu, jednak w ujęciu globalnym, za początek tej epoki należy uznać rok 476, kiedy nastąpił upadek cesarstwa zachodniorzymskiego. Jako zmierzch wieków średnich, historycy wskazują koniec XV stulecia. Średniowiecze trwało zatem około 1000 lat. W tym kontekście, twierdzenie wskazujące na całkowity brak higieny w społeczeństwie wieków średnich wydaje się być wyjątkowo odważne. Czy średniowiecze rzeczywiście było brudną epoką? Nie, kąpiele i inne praktyki higieniczne nie były postrzegane jako tortury średniowieczne, a przynajmniej nie we wszystkich kręgach. Niektóre zakony rzeczywiście dopuszczały kąpiel jedynie kilka razy w roku, a ich doktryna zakazywała czerpania przyjemności z tej praktyki. Przykładem mogą być choćby benedyktyni. Jak na ironię, niektóre klasztory były wyposażone w zaawansowane grawitacyjne instalacje wodociągowe. Wodę do budynku doprowadzano ołowianymi rurami, nierzadko z obszarów oddalonych o kilka kilometrów. Utrwalona opinia o powszechnej niechęci do dbania o higienę, która miała panować w średniowiecznym społeczeństwie, w dużej mierze jest zasługą zapisków kronikarzy wychwalających ascezę świętych. Niektórzy nie myli się przez całe życie, ale czy był to zwyczaj powszechny? Z całą pewnością nie, choć należy podkreślić, że Kościół nie zachęcał do dbania o czystość ciała. "Zaklinam was, unikajcie łaźni i kąpielisk, w przeciwnym razie umrzecie" - tak apelowano w XV w. Dlaczego? Ciepła woda zagrożeniem zdrowia i życia? Tak, nie brakowało zwolenników takich poglądów. Wspólna kąpiel nagich ciał miała bowiem sprzyjać rozprzestrzenianiu się dżumy, której epidemi... Przez pewien czas zakazywano kąpieli w niedziele i dni święte, tylko po to, by wierni nie odwracali uwagi od spraw ducha. Głoszono też, że kąpiel rozbudza żądze cielesne. „Dobry przykład” dawali sami duchowni i święci. Należy tu wskazać choćby na św. Hieronima, który głosił, że osoba ochrzczona nie musi kąpać się drugi raz, bo chrzest oczyszcza na całe życie. Niektóre osoby wysokiego stanu przyjmowały promowaną ascezę i wykazywały daleko idącą wstrzemięźliwość higieniczną. Przykładem może być choćby Kinga, żona Bolesława Wstydliwego, i Jadwiga, żona Henryka Brodatego. Nie zmienia to jednak faktu, że rozpatrywanie średniowiecza w kategorii brudnej epoki jest ogromnym nadużyciem. Nawet wśród tych, którym zależało, by pozostać w łaskach duchowieństwa, dbanie o higienę nie było obce. Gall Anonim pisał o łaźniach Bolesława Chrobrego, w których król przyjmował zaproszonych gości. Gdy Władysław Jagiełło wyruszał w podróż, zabierał ze sobą drewnianą balię. Tak samo postępował angielski król Jan Bez Ziemi, a to tylko kilka przykładów z długiej listy. Jak dbano o higienę w średniowieczu? Nie ulega wątpliwości, że higiena nie była obca także zwykłym obywatelom. Właściwie przez cały okres średniowiecza istniały publiczne łaźnie, z których mogli korzystać niemal wszyscy. Niemal, bo do domów kąpielowych najprawdopodobniej nie wpuszczano żebraków i kobiet lekkich obyczajów, przynajmniej do czasu, aż przybytki te zmieniły się w domy rozpusty. Swoje prywatne łaźnie mieli możni i władcy. Nie można mieć wątpliwości, że zwykli mieszczanie i mieszkańcy wsi nie dysponowali takimi luksusami. Ci dysponowali drewnianymi baliami. Ubodzy najprawdopodobniej korzystali z naturalnych zbiorników i cieków wodnych. Techniki kąpieli w średniowieczu W średniowieczu, przygotowanie kąpieli stanowiło niemałe wyzwanie. Trzeba było przynieść wodę w drewnianych wiadrach, a następnie ogrzać ją do komfortowej temperatury (na piecu kuchennym, w ceramicznych lub metalowych garnkach albo w specjalnych zbiornikach ustawianych przy kominku). Bogaci mieszczanie powierzali to zadanie służbie. Ci, których nie było stać na taką pomoc, musieli polegać na własnej pracy, zatem należy przyjąć, że kąpali się rzadziej. Architektura średniowiecza jest pełna tajemnic. Do dziś niewiele wiemy o tym, jak powstały gotyckie katedry Architektura średniowiecza ewoluowała na przestrzeni wieków, dostosowując swoją formę do aktualnej sytuacji politycznej i społecznej. Początkowo, średniowieczne budowle były ciężkie i m... W domach bogatych mieszczan drewnianą balię wykładało się materiałem. Ten zabieg służył ochronie ciała przed drzazgami. Zimą kąpieli zażywano w domu, latem – na zewnątrz. Balię osłaniano baldachimem lub namiotem. Nie tylko dla zapewnienia intymności, ale także by zatrzymać ciepło. Do wody wsypywano płatki kwiatów i aromatyczne zioła. Początkowo do mycia używano ługu, później pojawiło się mydło. Higiena kobiet w średniowieczu Nie ma zbyt wielu informacji na temat higieny intymnej średniowiecznych kobiet. Nie oznacza to, że zaniedbywano ten temat. Po prostu zawód skryby był wykonywany przez mężczyzn. Poza tym krew menstruacyjna była wówczas postrzegana jako brzemię grzechu Ewy. O okresie nie mówiło się na głos. Jednak nie oznacza to, że kobiety nie znały sposobów na utrzymanie czystości. Tortula di Ruggiero, włoska lekarka, zalecała oczyszczanie miejsc intymnych przed stosunkiem fragmentami wełny. Zalecała też stosowanie olejku laurowego w celu poprawy zapachu. Niewiele natomiast wiadomo, jak radzono sobie z krwią menstruacyjną. Przypuszczalnie kobiety korzystały z lnianego materiału. Jako że znane były właściwości mchu torfowego, który w trakcie bitew służył do tamowania krwawienia, można przypuszczać, że wypełniano nim przestrzeń między dwiema warstwami tkaniny. W celu odświeżenia oddechu panie żuły lubczyk, koper włoski lub pietruszkę. Wspomniana wcześniej Tortula di Ruggiero zalecała oczyszczanie zębów łupinami orzechów i płukanie jamy ustnej winem z dodatkiem soli. Średniowieczne kosmetyki i perfumy W średniowieczu znane były regenerujące i odżywcze właściwości wyciągów roślinnych i innych naturalnych substancji. W produkcji kosmetyków przodowały kraje arabskie. Tamtejsze kobiety korzystały z odmładzających maseczek z jaj, orzechów, ryżu i cytryny. Do oczyszczania ciała używały hemesii z olejku migdałowego. Do odżywienia skóry służył natomiast krem z jaśminu, czyli shnouda. Także w Europie wytwarzano naturalne kosmetyki. Hildegarda z Bingen opracowała liczne receptury na preparaty ziołowe, m.in. na tonik z kwiatu lipy, rozmarynu i szałwii. Łaźnie rzymskie – egalitarna przyjemność fundowana z cesarskiej kiesy. Jaką rolę pełniły? Nic tak nie łączyło obywateli Cesarstwa Rzymskiego, jak łaźnie. Łaźnie rzymskie były miejscem spotkań, ubijania interesów i najważniejszych dysput politycznych. Napędzały rozwój archi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/laznie-rzymskie-egalitarna-przyjemnosc-fundowana-z-cesarskiej-kiesy-jaka-role-pelnily-fot-getty-images-7e84906.jpg" width="938" height="586" alt="Łaźnie rzymskie – egalitarna przyjemność fundowana z cesarskiej kiesy. Jaką rolę pełniły? (fot. Getty Images)" title="Łaźnie rzymskie – egalitarna przyjemność fundowana z cesarskiej kiesy. Jaką rolę pełniły? (fot. Getty Images)" /> Średniowieczny makijaż ograniczał się do wybielania skóry i różowienia policzków. Bielidła przygotowywano z ziaren pszenicy. Po zmieleniu mieszano je z wodą. Do różowienia używano natomiast marzanny barwierskiej. Czy w średniowieczu znano perfumy? Oczywiście, że tak, choć należy podkreślić, że wonne pachnidła to nie wynalazki średniowiecza. Zwyczaj perfumowania ciała jest znacznie starszy, bo pamięta jeszcze czasy starożytnego Egiptu. Średniowieczne pachnidła powstawały w europejskich klasztorach. Zapach uzyskiwano z kwiatowych i ziołowych wyciągów. Używano także piżma, ambry i cywety. Higiena w średniowieczu - ciekawostki Powyżej wymieniliśmy najważniejsze fakty na temat praktyk higienicznych w średniowieczu. Na zakończenie zostawiliśmy kilka intrygujących ciekawostek. Średniowieczne łaźnie często były łączone z piekarniami. Dlaczego? To proste – ciepło powstające podczas wypieku pieczywa pozwalało ogrzać wodę. Średniowieczne domy kąpielowe pełniły dwie podstawowe funkcje – sanitarną i... rozrywkową. Dla par żyjących w tej epoce, wizyta w łaźni była tym, czym dla nas jest np. wyjście do kina lub restauracji. Duchowni traktowali łaźnie jako miejsca rozpusty. Wiernym, którzy korzystali z domów kąpielowych, zalecali pokutę. Grzech przebywania w jednym pomieszczeniu z nagimi kobietami można było zmazać trzema dniami postu, w trakcie którego jedynym dopuszczalnym pokarmem był chleb, a napojem – woda. W czasie trwania średniowiecza, publiczne łaźnie cieszyły się zmienną popularnością, ale wraz z nastaniem renesansu niemal całkowicie straciły na znaczeniu. Dlaczego? Częściowo wynikało to z purytańskich zasad, ale duże znaczenie miała także obawa przed chorobami. Wierzono, że morowe powietrze może wniknąć do ciała przez pory skóry, otwarte pod wpływem kąpieli. Średniowieczne praktyki higieniczne w dużej mierze były determinowane przez wyznawaną wiarę. Żydzi obmywali ciało przed szabatem, ale chasydzi musieli zażywać rytualnej kąpieli raz dziennie. Muzułmanie obmywali dłonie, twarz i stopy przed każdą modlitwą, a w piątek – całe ciało. Jedynie chrześcijaństwo nie narzucało żadnych zasad w tej kwestii. W średniowiecznej Polsce przywiązywano dużą uwagę do czystości ciała. Z zapisków arabskich kronikarzy wynika, że drewniane łaźnie parowe były rozpowszechnione na ziemiach słowiańskich już w X wieku. Odkrycia archeologiczne dowodzą, że takie obiekty działały już 100 lat wcześniej. W samym Krakowie, w XIV wieku działało 12 łaźni, a w XV stuleciu ustanowiono cech mydlarzy. Nawet w XXI wieku można przekonać się, jak pachniały wieki średnie. Niektóre receptury średniowiecznych perfum są stosowane do dziś. We Florencji, przy klasztorze Santa Maria Novella, działa niewielki sklep, w którym sprzedawane są pachnidła skomponowane zgodnie z XIII-wieczną praktyką. Średniowieczne perfumy były stosowane nie tylko jako pachnidła. Służyły także leczeniu niektórych dolegliwości. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali perfumy starożytnych Rzymian. Tak pachnieli mieszkańcy cesarstwa
Naukowcy z Uniwersytetu w Kordobie po raz pierwszy w historii ustalili skład chemiczny perfum, których używano w starożytnym Rzymie. Bazą była roślina, która pochodzi z Indii.
W tym artykule: Krótka historia perfum Jak pachniała starożytność? Paczulka była głównym składnikiem perfum Rzymian Węch – obok smaku – jest jednym z dwóch zmysłów chemicznych człowieka. To jedna z ważniejszych zdolności do odbierania bodźców. W czasach prehistorycznych odgrywał kluczową rolę w kontekście przetrwania. To bowiem za pomocą węchu nasi praprzodkowie rozpoznawali pokarm, rozróżniali substancje toksyczne, a także badali ślady drapieżników. Krótka historia perfum Zapach był ważny również w relacjach społecznych. Powonienie było tak istotne w życiu pierwszych ludzi, że niektóre gatunki hominidów (m.in. denisowianie) mogły poszczycić się znacznie bardziej czułym zmysłem węchu niż Homo sapiens. Wraz z rozwojem ludzkości i nowych cywilizacji, zapach stawał się nie tylko „życiową wskazówką”, lecz również elementem kultury. W starożytności ludzie zaczęli tworzyć specjalne substancje, które miały intensyfikować odbierane bodźce. Chodzi o perfumy, które nie zawsze jednak były wykorzystywane jedynie w celu poprawy własnego zapachu. W starożytnym Egipcie pachnidła wykorzystywano przy okazji ceremonii religijnych i rytuałów pogrzebowych. Badania wykazały, że różne olejki zapachowe były stosowane do balsamowania zwłok przed mumifikacją. Używano ich także w medycynie, m.in. do nacierania ciała i higieny osobistej. Dopiero w Rzymie perfumy stały się symbolem luksusu i statusu społecznego, a ich zapach miał działać niczym afrodyzjak. Jak pachniała starożytność? Legenda głosi, że to właśnie zapach Kleopatry pomógł jej uwieść Juliusza Cezara i Marka Antoniusza. Nic dziwnego zatem, że kilka lat temu naukowcy z Hawajskiego Uniwersytetu w Mānoa postanowili odtworzyć, jak pachniały perfumy ostatniej królowej hellenistycznego Egiptu. Tym razem to hiszpańscy naukowcy postanowili dołożyć swoją cegiełkę do badań nad starożytnymi wonnościami. Badacze z Uniwersytetu w Kordobie po raz pierwszy w historii zidentyfikowali skład chemiczny rzymskich perfum sprzed ponad 2000 lat. 4 lata temu archeolodzy odnaleźli dawne mauzoleum, w którym pochowano zamożną rodzinę z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Tuż obok szczątków 40-letniej kobiety znajdowała się starannie zawinięta buteleczka w kształcie małej amfory, a w niej pozostałości po nieznanej substancji. Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza? Od tego czasu naukowcy rozpoczęli swoje badania. Butelka była owinięta w płócienną torbę, którą zdobiły bursztyny. Naukowcy twierdzą, że musiał być to bardzo cenny przedmiot, który był ważny dla zmarłej. Badacze twierdzą, że naczynie zostało wykonane z kwarcu, co było rzadkością w tamtych czasach. Nie był to typowy minerał, z którego tworzono przedmioty użytku codziennego. Co więcej, amfora była bardzo dobrze uszczelniona. To sprawiło, że minimalne ilości perfum zachowały się w środku. Paczulka była głównym składnikiem perfum Rzymian Po wielu badaniach i analizach zespół badawczy pod kierownictwem prof. José Rafaela Ruiza Arreboli dokładnie opisał skład chemiczny perfum z czasów rzymskich. Uczeni wykorzystali w tym celu metody badawcze, takie jak dyfrakcja rentgenowska, chromatografia gazowa oraz spektrometria mas. Wyniki zaprezentowali w artykule na łamach czasopisma naukowego „Heritage”. – Wykopaliska archeologiczne pozwoliły na odnalezienie dużej liczby naczyń używanych do przechowywania perfum lub maści w starożytnym Rzymie. Niewiele wiadomo jednak na temat ich składu chemicznego lub pochodzenia zawartych w nich substancji. Większość dostępnych informacji dotyczy raczej baz kosmetycznych niż samej esencji – podkreślają autorzy. Badacze twierdzą, że perfumy były mieszanką bazy i spoiwa, które zachowywało aromat oraz esencję. Substancja wiążąca składała się prawdopodobnie z oliwy z oliwek i mieszanki innych olejów roślinnych. Jednak samą bazą był brodziec paczulka (Pogostemon cablin), zwany inaczej paczulką wonną lub po prostu paczulką. To gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych. Pochodzi z tropikalnego obszaru Azji (m.in. z Filipin i Indii), ale uprawiany jest również na Karaibach i w zachodniej Afryce. Jest to roślina kosmetyczna dostarczająca olejku, który jest utrwalaczem zapachów, a także dodaje świeżości perfumom i poprawia percepcję innych składników. Sama paczulka ma zapach piżmowo-kamforowy. Roślina ta znajduje szerokie zastosowanie we współczesnym perfumiarstwie, dlatego odkrycie jest tym bardziej wyjątkowe. Źródło: Heritage Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Badania wykazały, że karmimy nasze psy w bardzo niezdrowy sposób. Jakie są wytyczne?
Najnowsze badania pokazują, że większość właścicieli nie zdaje sobie sprawy, jak powinni karmić swoje psy. Prawie nikt nie przestrzega wytycznych, które ustaliła amerykańska Agencja Żywności i Leków.
W tym artykule: Prawie nikt nie przestrzega wytycznych dotyczących żywienia psów Właściciele zwierząt nie dbają o odpowiednią higienę, a to niesie ryzyko zakażenia Dlaczego przestrzeganie tych reguł jest tak ważne? Nieważne czy psy są rasowe, czy są kundelkami. Pies może być duży, mały, wyszczekany lub spokojny. Kolor też nie ma żadnego znaczenia. W końcu właściciele psów zawsze uważają, że ich pupil jest najpiękniejszy. Szczególnie uroczo zaś wyglądają, kiedy wpatrują się w nas te błyszczące oczka, podczas gdy my spożywamy akurat posiłek. I jak tu takiemu nie dać kawałka szynki, czekoladki albo innego smakołyku? Jest to jednak duży błąd i to jeden z wielu, które popełniają właściciele czworonogów. Tak wynika z najnowszych badań. Prawie nikt nie przestrzega wytycznych dotyczących żywienia psów Najnowsze badania pojawiły się w artykule, który opublikowano w czasopiśmie naukowym "PLoS One". Uczeni zwracają uwagę, że bardzo mało właścicieli psów zdaje sobie sprawę z wytycznych Agencji Żywności i Leków. Chodzi tu bowiem o pewien szczegół, który nie jest bezpośrednio związany z samym jedzeniem, a sposobem jego podawania. Jak zwierzęta domowe wpływają na nasze zdrowie psychiczne? Naukowcy doszli do ciekawych wniosków Zwierzęta domowe towarzyszą nam od wieków. Co możemy od nich czerpać? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-zwierzeta-domowe-wplywaja-na-nasze-zdrowie-psychiczne-naukowcy-doszli-do-ciekawych-wnioskow-9b62e10.jpeg" width="938" height="607" alt="Jak zwierzęta domowe wpływają na nasze zdrowie psychiczne? Naukowcy doszli do ciekawych wniosków" title="Jak zwierzęta domowe wpływają na nasze zdrowie psychiczne? Naukowcy doszli do ciekawych wniosków" /> Naukowcy twierdzą, że niewielka część opiekunów zwierząt zdaje sobie sprawę, jak ważna jest odpowiednia konserwacja i czyszczenie misek, w których podajemy karmę dla psów. Co więcej, może mieć to negatywny wpływ zarówno na zdrowie zwierząt, jak i ludzi. Naukowcy zebrali dane na ten temat od 417 właścicieli czworonogów oraz pobrali próbki i wymazy z domowych misek, aby zbadać je w kontekście występowania różnych bakterii. Właściciele zwierząt nie dbają o odpowiednią higienę, a to niesie ryzyko zakażenia W toku badań okazało się, że zaledwie 4,7% osób była świadomych wytycznych dotyczących higieny oraz tego, w jaki sposób należy podawać karmę dla zwierząt. Okazuje się, że tylko 34% osób myło ręce przed i po karmieniu, a 33% przygotowywało karmę dla psów na tej samej powierzchni, na której przygotowywane były posiłki dla ludzi. Co więcej, tylko 22% badanych zadeklarowało, że regularnie myje miski dla zwierząt. Natomiast ponad 40% osób robi to w zlewie, razem z innymi naczyniami. Jak odchudzić psa? Nowe badania wskazują najlepszy model żywienia Otyły pies jest narażony na niebezpieczne choroby. Można go odchudzić, zmieniając mu karmę na taką z dużą zawartością białka i błonnika. Jak odchudzić psa? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-odchudzic-psa-odchudzanie-psa-przebiega-podobnie-jak-u-czlowieka-fot-danny-lawson-pa-images-via-getty-images-29854e3.jpeg" width="938" height="637" alt="Jak odchudzić psa? Nowe badania wskazują najlepszy model żywienia, zapobiegający otyłości (fot. Getty Images)" title="Jak odchudzić psa? Nowe badania wskazują najlepszy model żywienia, zapobiegający otyłości (fot. Getty Images)" /> – Właściciele zwierząt powinni zdawać sobie sprawę z tego, że w miskach z karmą dla zwierząt domowych mogą występować groźne bakterie. Mało kto jest świadom, że istnieją konkretne zalecenia, jak należy dbać o tę higienę – powiedziała Emily Luisana, główna autorka badania w komunikacie prasowym. Badacze podkreślają również, że mało kto wie, że przez żywność również można nabawić się groźnych chorób. Dlaczego przestrzeganie tych reguł jest tak ważne? Naukowcy przyznają, że te wytyczne może wydają się dziwne, ale nie są całkowicie irracjonalne. Okazuje się, że przestrzegając ich, możemy uchronić siebie i nasze zwierzaki przed poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Badacze w artykule zwracają uwagę na to, że nie mycie rąk i naczyń może prowadzić do przenoszenia bakterii takich jak salmonella i E. coli. Co ważne, narażone są na nie szczególnie osoby z obniżoną odpornością i dzieci. Mowa ciała psa – jak zrozumieć język naszych czworonożnych przyjaciół? Mowa ciała psa może niekiedy powiedzieć więcej niż tysiąc słów. Każdy właściciel czworonoga powinien pamiętać o tym, że poprzez podniesiony ogon czy łagodny uśmiech nasz pupil chce ... W artykule opisano korelacje między przestrzeganiem zasad higieny, a ryzykiem zakażenia. Właściciele psów, którzy dokładnie, a przede wszystkim regularnie dbają o czystość wokół siebie i swoich pupili, są mniej podatni na infekcje. – Nasze badania pokazują, że istnieje bardzo duża potrzeba edukacji w zakresie obchodzenia się ze zwierzętami w trakcie karmienia – czytamy w pracy badawczej. Źródło: Plos One.
Naukowcy dowodzą, że Grecy myli ręce już ponad 3 tys. lat temu
W dobie pandemii koronawirusa szczególnie głośno mówi się o przestrzeganiu zasad podstawowej higieny osobistej, w tym o częstym myciu rąk. Jak ustalili badacze z Polski i Kanady, Grecy już trzy tysiące lat temu stosowali się do tych zaleceń. Miało to związek z rytuałami religijnymi.
W tym artykule: Higiena osobista po grecku Mycie rąk nie dla wszystkich O tym, że mieszkańcy Mezopotamii i starożytni Egipcjanie praktykowali mycie rąk wiemy z wielu źródeł historycznych. A jak do higieny podchodzili tysiące lat temu Grecy? Pierwsze wzmianki na ten temat pochodzą z eposów Homera, których powstanie datuje się na 1 poł. I tysiąclecia p.n.e. Dwaj badacze – dr Bartłomiej Lis z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN oraz dr Evan Trevor Van Damme z kanadyjskiego Uniwersytetu w Victorii – postanowili poszukać jeszcze starszych dowodów. Udało im się sięgnąć do 2 poł. II tysiąclecia p.n.e. Higiena osobista po grecku W najnowszym numerze czasopisma naukowego "Journal of Mediterranean Archeology" ukazał się artykuł na podstawie badań Polaka i Kanadyjczyka, w trakcie których dowiedli, że Mykeńczycy, czyli mieszkańcy Grecji lądowej korzystali ze specjalnych naczyń do mycia rąk. Podczas badań przydatne okazały się nieliczne źródła pisane w formie tabliczek, malowideł oraz pieczęci. Naukowcy na nowo zinterpretowali też przedstawienie na sarkofagu z Hagia Triada. Są pewni, że widzimy na nim scenę rytualnego mycia rąk po złożeniu w ofierze byka. Badacze przeanalizowali dodatkowo kształt oraz wykorzystanie naczyń określanych jako lekane lub kalathos. – Wiele elementów wskazuje, iż jedyną ich zawartością była woda. Są to na przykład dekoracje niektórych naczyń glinianych ze scenami figuralnymi, które umieszczone są wewnątrz naczynia. Byłyby niewidoczne w przypadku jakiejkolwiek nieprzezroczystej zawartości. Jednak najważniejszym argumentem były ślady faktycznego użytkowania tych naczyń, a właściwie ich brak. Jedyne ślady zaobserwowano na zewnętrznej stronie dna i związane są z przesuwaniem naczynia – opisuje dr Lis dla PAP. W środku naczyń brakuje śladów, które mogłyby wskazywać na mieszanie lub czerpanie ich zawartości przy użyciu łyżek, czy innych przedmiotów. Naukowcy zwracają również uwagę na kształt – ich zdaniem idealnie nadaje się do nabierania wody dłońmi. View Ediplayer on the source website Mycie rąk nie dla wszystkich To, że starożytni Grecy myli ręce, wcale nie musi wskazywać na ich wysoką higienę osobistą. Naukowcy przewidują, że początkowo była to czynność rytualna, którą praktykowana podczas składania ofiar, obrzędów pogrzebowych lub elitarnych bankietów. Zwyczaj ten miał się upowszechnić dopiero około 1200 roku p.n.e., kiedy zaczęto używać tańszych naczyń glinianych. – Nie oznacza to jednak że wcześniej rąk nie myto na co dzień - najprawdopodobniej nie używano do tego specjalnego naczynia – podkreśla dr Lis.
Deszczówka i topniejący śnieg są najbrudniejsze! To 1/3 wody używanej przez ludzi
Jedna trzecia wody płynącej w rzekach na świecie pochodzi z niedawnych opadów deszczu i topniejącego śniegu, które trafiają do rzek w ciągu trzech miesięcy. Ta właśnie „nowa” woda jest najbardziej podatna na skażenia.
Do takich wniosków, po przebadaniu wody z 254 rzek na świecie, doszli naukowcy z kanadyjskich, amerykańskich i szwajcarskich uniwersytetów. Wyniki ich badań zostały opublikowane w piśmie „Nature Geoscience”. Jak tłumaczy w artykule na stronie internetowej Uniwersytetu Calgary Scott Jasechko, współautor badania, jego rezultaty mają wpływ na szacowanie tempa rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń. Praca bierze pod uwagę zarówno skutki urbanizacji, jak i rozwój rolnictwa. Zatem od opadów deszczu czy śniegu do spłynięcia „nowej” wody do rzek mijają trzy miesiące, a w dodatku większość terenów, przez które przepływają rzeki, nie sprzyja spowalnianiu nurtu. „W konsekwencji w przypadku niektórych rodzajów zanieczyszczeń jest mało czasu na ich wykrycie i przygotowanie się na nie” - podkreślił Jasechko. Zwrócił też uwagę, że dwie trzecie wody zużywanej na świecie pochodzi ze zbiorników wód powierzchniowych, więc podatność rzek i jezior na zanieczyszczenia jest powodem do obaw. Naukowcy odkryli, że wbrew obiegowej opinii woda w rzekach przemieszcza się szybciej na równinach, a nie w górach. Przyczyną jest fakt, że koryta rzek płynących przez równiny są gładsze niż na odcinkach górskich, woda nie wpływa więc w szczeliny i zagłębienia, przez co mniej wody poddaje się naturalnemu procesowi retencji i filtracji w podłożu. Na tym właśnie polega problem, bo większość terenów uprawnych, na których stosuje się nawozy sztuczne i pestycydy, to tereny równinne, gdzie rzeki płyną szybciej, a substancje trujące szybciej trafiają do wody. Mogą one spłynąć w dół rzeki w ciągu zaledwie dwóch miesięcy. W niektórych rzekach płynących przez równiny, takich jak chińska Jangcy na odcinku powyżej Tamy Trzech Przełomów, płynąca z Himalajów i uchodząca do Indusu Ćenab w północnym Pakistanie czy wpływająca do Amazonki Negro w Brazylii, zawartość „nowej” wody to nawet ponad 50 proc. Metoda, którą posłużyli się badacze do sprawdzenia, jaka część wody w rzekach jest „nowa”, a jaka „stara”, wykorzystuje swoiste „odciski palców” wody, czyli izotopy tlenu w wodzie pochodzącej z deszczu, śniegu i nurtu rzek. „Obliczenie czasu, którego woda potrzebuje, by przepłynąć przez dany teren, jest szczególnie istotne w przewidywaniu retencji, tempa przemieszczania się i tego, co dzieje się z substancjami rozpuszczonymi w wodzie, nutrientami i skażeniami” - podkreślono w opisie badania. Autorzy badania uważają, że może ono zostać wykorzystane do poprawienia jakości wody na świecie. Źródło: PAP
To nagranie udowadnia, jak łatwo przenosi się wirus. Wystarczyło trochę farby
Wystarczą dwie minuty, aby przekonać niedowiarków, że mycie rąk i noszenie maseczek ma sens. Tyle właśnie trwa wideo, na którym uwieczniono krótki eksperyment pokazujący, jak łatwo i szybko roznosi się infekcja.
Japońska telewizja publiczna NHK, we współpracy z ekspertem chorób zakaźnych z St. Marianna University School of Medicine w Kawasaki przeprowadziła prosty eksperyment. Doświadczenie doskonale pokazuje, jak przenoszą się cząsteczki wirusów i bakterie. I jak szybko sami może zostać zainfekowani, nawet unikając bezpośredniego kontaktu z innymi. W eksperymencie wzięło udział 10 osób, które miały zjeść wspólny posiłek, w formie tzw. szwedzkiego stołu. Jedna z osób odgrywała rolę „zakażonego”. Na jej dłoń nałożono fluorescencyjną farbę, niewidoczną przy normalnym świetle. Farba miała symulować cząsteczki wirusa, które znajdą się na dłoni chorego, gdy ten w czasie kaszlu będzie zasłaniał nią usta. Cały eksperyment trwał zaledwie 30 minut. W tym czasie uczestnicy korzystali ze wspólnego bufetu, jedli i rozmawiali. View oEmbed on the source website Na zakończenie zmieniono oświetlenie w pomieszczeniu, żeby pokazać, na jakich elementach znalazła się farba fluorescencyjna – która początkowo była tylko na dłoniach jednej osoby. Okazało się, że „infekcja” dotarła wszędzie. Każdy z uczestników badania miał ją na swoich dłoniach, a trzy osoby także na twarzy. Farba pokrywała także wiele powierzchni w pomieszczeniu – poręcze, włączniki światła, szczypce służące do nakładania jedzenia, serwetki, szklanki, sztućce. Zespół prowadzący test odkrył, że szczypce, pokrywki naczyń i uchwyty dzbanków z napojami były najbardziej odpowiedzialne za rozprzestrzenianie się „infekcji”. NHK i eksperci postanowili powtórzyć eksperyment, ale tym razem z zachowaniem zasad higieny. Uczestnicy byli zachęcani do częstszego mycia i wycierania rąk, a naczynia były wymieniane na czyste. W tej wersji nikt oprócz pierwotnie „zakażonego” nie skończył z fluorescencyjną infekcją. Wcześniej, także przy pomocy prostych, lecz bardzo obrazowych eksperymentów NHK pokazała, jak wirus może rozprzestrzeniać się w zamkniętych pomieszczeniach oraz jak maski ochronne ograniczają transmisję wirusa. View oEmbed on the source website Eksperyment pokazuje, że wciąż dystans społeczny i przestrzeganie zasad higieny są najlepszymi sposobami na uniknięcie zakażenia. Katarzyna Grzelak
Nie zniechęcamy was do mycia się, ale te 4 sposoby na czystość bez mydła są intrygujące
Sprawdziliśmy, jak dbać o higienę w różnych zakątkach świata.
Dowiedz się, jak dbać o higienę w różnych zakątkach świata >>>
Jak często powinniśmy prać pościel, ręczniki i ubrania? Mikrobiolog wyjaśnia
Sprawdziliśmy, jak często powinniśmy robić pranie, by nie rozkwitły w naszych rzeczach ogrody bakterii, roztoczy i grzybów.
W łóżku spędzamy ponad 1/3 naszego życia. To sporo. Powinniśmy jednak pamiętać, że w tym królestwie nie jesteśmy sami. W zagięciach naszej pościeli szybko rozkwita ogród bakterii, roztoczy i grzybów. Sprzyjają temu warunki – ciepło i wilgoć oraz nasza naturalna mikroflora. Większość mikrobów nie jest dla nas szkodliwa, szybko się jednak namnaża. Pozostawiona sobie może stać się dla nas niebezpieczna i prowadzić do chorób. Potwierdzają badania opublikowane 30 listopada w "Journal of Allergy and Clinical Immunology". Po przetestowaniu kilku tysięcy amerykańskich domów, naukowcy orzekli, że w ponad 90% z nich znajdowały się co najmniej trzy wykrywalne alergeny. Kiedy alergeny „czają się” w miejscach, z którymi kontakt mają nasze błony śluzowe, mogą wywoływać reakcje alergiczne takie jak katar czy kichanie, nawet jeśli dana osoba nie zmaga się z alergią. - By tego uniknąć powinniśmy prać pościel i prześcieradła raz w tygodniu - radzi Philip Tierno, mikrobiolog z New York University School of Medicine. - Jeśli pogłaskałeś psa na ulicy, prawdopodobnie chcesz umyć ręce. A teraz wyobraź sobie że ta sytuacja analogicznie dotyczy twojego łóżka i zadaj sobie pytanie, czy na pewno chcesz w tym spać. Podobnie jest z ręcznikami. - Jeśli jesteśmy w stanie wysuszyć ręcznik całkowicie, to powiniśmy go używać nie więcej niż trzy razy - mówi Tierno, mikrobiolog. A inne ubrania? Pranie ich po każdym użyciu niszczy tkaniny, wydaje się niepraktyczne i nieekologiczne. Postanowiliśmy poszukać kompromisu. Sprawdź jak często powinniśmy prać T-shirty, dżinsy, kurtki itd. >>> Przedstawione zasady nie zawsze mają zastosowanie, warto je jednak potraktować jako sugerowany plan minimalny. Hanna Gadomska Źródło: businessinsider.com
Zostaw to ciastko! Cała prawda o zasadzie 3 sekund
​Przez całe życie mamy ten sam dylemat, który stanowi wyzwanie dla naszego postrzegania czasu i przestrzeni: czy jeżeli szybko podniesie się jedzenie, które spadło na podłogę, to można je bezpiecznie zjeść?
Chodzi o dobrą, starą zasadę 3 sekund, która jest przedmiotem domowych dyskusji i niezliczonej liczby szkolnych projektów naukowych. Niektórzy twierdzą, że to prawda, inni z kolei że to brednie. Teraz znowu zrobiło się o niej głośno, a nowe badania poddają ją jeszcze bardziej rygorystycznym testom. Dlaczego nauka nie potrafiła do tej pory odpowiedzieć na to z pozoru proste pytanie? A może jednak odpowiedziała? Badanie opisane w czasopiśmie naukowym Applied and Environmental Microbiology, wykazują, że zasada pięciu sekund (w USA porzekadło mówi o pięciu, a nie o trzech jak w Polsce - przyp. red.) wcale nie jest żadną zasadą. Fakt, im dłużej jedzenie pozostaje na powierzchni pokrytej warstwą bakterii, tym więcej bakterii do niego przylgnie. Jednak mnóstwo bakterii atakuje jedzenie od razu - kiedy tylko smaczny kąsek dotknie podłoża. Większym winowajcą jest tutaj nie czas, ale wilgotność. Wilgotne jedzenie (arbuz w tym przypadku) podczas badań zbierało więcej bakterii niż sucha żywność, jak chleb czy żelki. Powierzchnie pokryte dywanem przekazywały mniej bakterii do jedzenia, niż płytki ceramiczne czy stal nierdzewna, gdyż wchłonęły nałożony przez naukowców roztwór bakteryjny. (Spokojnie, naukowcy podkreślają, że to wcale nie oznacza, że można wymienić zastawę na dywaniki). Wszystko to jest bardzo intuicyjne, po co więc ten wyszukany eksperyment z ponad 2500 pomiarami wskaźnika transferu bakterii? No cóż, po pierwsze, wielu ludzi tego nie rozumie - twierdzi naukowiec z Rutgers University Donald Shaffner, który prowadził badania ze swoją studentką Robyn Miranda. Amatorskie badania naukowe i telewizyjne pseudodochodzenia wprowadziły zamieszanie, bo nie opierały się na eksperymentach potwierdzonych naukowo. Tak naprawdę do tej pory przeprowadzono tylko jeszcze jedno wnikliwe badanie dotyczące zasady pięciu sekund. Mowa o zweryfikowanym naukowo doświadczeniu przeprowadzonym w 2007 roku przez Paula Dawsona, bromatologa z Clemson University. Dawson i inni naukowcy tak samo wykazali, że jedzenie atakowane jest przez bakterie jak tylko dotknie podłogi. Jednak ich badania skupiały się bardziej na tym, jak długo drobnoustroje mogą przeżyć na podłodze, by zaatakowały jedzenie. Zespół Shaffnera postanowił przetestować więcej typów żywności w bardziej zróżnicowanych warunkach. A zatem, czy jeśli nauka obaliła mit zasady pięciu sekund, jedzenie z podłogi jest niebezpieczne? Wszystko zależy od rodzaju podłoża i rodzaju bakterii, jakie mogą się do jedzenia dostać. – Na przykład w szpitalu, jeśli coś spadnie na podłogę, pewnie nie będziemy chcieli tego jeść – wyjaśnia Dawson. Tak samo z pewnością nikt nie będzie chciał podnosić Salmonelli z kuchennej podłogi brudnej od soków z mięsa kurczaka. Jednak w większości przypadków zjedzenie ciastka, które nieznacznie się przybrudziło i złapało trochę bakterii, raczej nikomu ze zdrowym układem odpornościowym nie zrobi krzywdy. – W 99 procentach przypadków, prawdopodobnie nic nam nie grozi – uspokaja. Najważniejszy wniosek, jaki nasuwa się po tym wszystkim, to przestrzeganie higieny, utrzymywanie podłóg i powierzchni w czystości. Zasada pięciu sekund mimo wszystko pewnie nadal pozostanie w powszechnym użyciu. – Ludzie naprawdę chcą, żeby to była prawda – podkreśla Shaffner. – Każdy tak robi; wszyscy zjadamy jedzenie z podłogi. Być może zasada pięciu sekund (albo trzech sekund dla przewrażliwionych) to bardziej kwestia psychologii niż mikrobiologii. Istnienie reguły przynajmniej daje nam powszechnie akceptowaną przez społeczeństwo wymówkę dla naszego niesmacznego zachowania. Wystarczy krzyknąć „zasada pięciu sekund!”, zanim podniesie się z podłogi ciastko i wsadzi je do buzi, a wszyscy wybuchają śmiechem. To trochę jakby ktoś krzyknął „skoro muszę!”, po czym zaczął wpychać się na przednie siedzenie pasażera. I pozostaje nam jeszcze jeden sposób na zdecydowanie, czy zjeść tego żelka, który nam spadł na podłogę: rozejrzeć się, czy nikt nie patrzy… Tekst: Erika Engelhaupt Źródło: National Geographic News
"Za sprzątanie własnego domu człowiekowi grozi ostracyzm". Misja "Czyste Indie". [REPORTAŻ]
Prawie miliard ludzi, z czego ponad połowa w Indiach, codziennie wypróżnia się na dworze. Wskutek tego miliony umierają albo cierpią na ciężkie choroby. Problem nie polega po prostu na braku toalet, ale raczej na braku takich, z których ludzie chcieliby korzystać.
65-letni Moolchand, siwy mężczyzna o krzywych, pałąkowatych nogach, bez wysiłku wstaje przed świtem na polowania. Wprost je uwielbia. – Chowam się przy drodze, z latarką – opowiada cichym, podekscytowanym głosem, pokazując na główną drogę biegnącą przez wieś Gaji Khedi w indyjskim stanie Madhya Pradesh. – Rozglądam się za ludźmi idącymi z lota. Lota to naczynie na wodę tradycyjnie wykonywane z mosiądzu, choć dziś częściej plastikowe. Dostrzeżone wczesnym rankiem na dworze w zasadzie jednoznacznie świadczy, że jego właściciel idzie załatwić naturalną potrzebę w polu albo koło drogi, a woda służy do mycia. – Gonię takich – oznajmia Moolchand. – Gwiżdżę gwizdkiem i wylewam wodę z lota, a czasami zabieram je i palę. – Moolchand uważa, że broni z trudem osiągniętego zaszczytu: władze dystryktu ogłosiły jego wioskę „wolną od wypróżniania się na dworze”. – Ludzie się złoszczą, gdy im przeszkadzam – mówi. – Ale władze bardzo pomogły mieszkańcom naszej wsi, byśmy postawili sobie ubikacje, więc nie ma wymówki. Wypróżnianie się na dworze jest stare jak ludzkość. Dopóki gęstość zaludnienia była mała i ziemia była w stanie bezpiecznie wchłaniać ludzkie odchody, cała kwestia stwarzała niewiele problemów. Ale gdy miasta zaczęły gromadzić coraz więcej ludzi, stopniowo poznawaliśmy związek higieny ze zdrowiem, a zwłaszcza fakt, jak ważne jest unikanie kontaktu z odchodami. Dziś coraz mniej mieszkańców globu wypróżnia się na dworze, ale wciąż robi to na co dzień prawie 950 mln ludzi, z tego ok. 569 mln w Indiach. Wystarczy pospacerować wzdłuż przecinających ten kraj torów kolejowych czy wiejskich dróg, a zaraz napotka się dowody tego faktu. W 2015 r. ONZ wezwała, aby do roku 2030 całkowicie wyeliminować wypróżnianie się na dworze. Wielkie kroki są możliwe. Na przykład w Wietnamie w ciągu paru dekad udało się niemal zupełnie wykorzenić ten obyczaj. Osiągnięcie szóstego z wymienionych na ONZ-owskiej liście Celów Zrównoważonego Rozwoju przyniosłoby radykalną poprawę zdrowia publicznego w skali świata: choroby spowodowane przez złe warunki sanitarne i brudną wodę zabijają ok. 1,4 mln dzieci rocznie, czyli więcej niż odra, malaria i AIDS razem wzięte. Pomogłoby też w walce z ubóstwem i głodem oraz poprawiło poziom wykształcenia: chore dzieci nie chodzą do szkoły, podobnie jak dziewczęta w czasie menstruacji – te, w których szkołach nie ma czystej, bezpiecznej toalety. Odsetek Hindusów wypróżniających się na dworze w ostatnich dekadach znacznie zmalał. Lecz liczba ludności szybko rośnie i dane statystyczne wskazują, iż obecnie większość mieszkańców Indii żyje w miejscach, w których są bardziej, a nie mniej niż dawniej narażeni na kontakt z odchodami innych ludzi. Premier Modi w 2014 r., czyli zanim ONZ wyznaczyła swój cel na rok 2030, obwieścił zamiar ambitniejszy: wykorzenienia wypróżniania się na dworze w Indiach do 2 października 2019 r., kiedy to przypadnie 150. rocznica urodzin Gandhiego. Przydzielił ponad 40 mld dolarów na budowę ubikacji i kampanię nawołującą do zmiany zachowań pod nazwą Swachh Bharat Abhiyan (Misja „Czyste Indie”), na którą Bank Światowy dorzucił jeszcze 1,5 mld dolarów w formie pożyczek. Modi zmierza do wybudowania do 2019 r. ponad 100 mln nowych ubikacji na samych obszarach wiejskich. Czy mu się uda, to jedno. Osobną kwestią pozostaje, czy istnienie owych przybytków znacząco zmieni sytuację. Indyjskie rządy od co najmniej 30 lat budowały tanie ubikacje. Wiejski krajobraz upstrzyły miliony prostych, wolno stojących konstrukcji. Tyle że w Indiach głęboko zakorzenione postawy są być może większą przeszkodą na drodze poprawy sytuacji higienicznej niż niedostatek rur oraz szamb. Na podwórku z boku każdej lepianki w osadzie Jawda, położonej kilka godzin drogi na południowy zachód od wsi Moolchanda, stoi lśniący nowością betonowy budyneczek rozmiarów dużej budki telefonicznej, pomalowany na łososiowy róż. Wewnątrz biały, ceramiczny lej do kucania kieruje zmywane wodą z wiadra czy lota nieczystości przez rurę do metrowej głębokości dołu. Woda w kolanku rury zatrzymuje nieprzyjemną woń i uniemożliwia dostęp do dołu owadom. Jedną z głównych dróg powrotu do ludzi grożących zakażeniem patogenów są muchy, które żywią się kałem i w nim rozmnażają. Zakażają nas poprzez pory skóry albo skażoną żywność i wodę. Biegunka co roku zabija w Indiach ponad 117 tys. dzieci w wieku poniżej pięciu lat. Miliony zmaga się z chronicznymi zakażeniami jelit, które nie wchłaniają składników odżywczych czy leków tak, jak powinny. Niedola przekazywana jest z pokolenia na pokolenie: cierpiące na niedowagę kobiety rodzą cierpiące na niedowagę dzieci, które są bardziej podatne na zakażenia, mniej – na działanie szczepień, częściej bywają opóźnione w rozwoju. W 2016 r. 39 proc. indyjskich dzieci poniżej 5. roku życia rozwijało się wolniej niż normalnie. W ramach Misji „Czyste Indie” każde gospodarstwo domowe otrzymuje ok. 190 dolarów na zbudowanie ubikacji z szambem – to znacznie więcej, niż wydają na ten cel inne kraje rozwijające się. Tylko że w Jawdzie nikt nie używa toalet. – To dobre do prania albo kąpieli – ocenia kobieta odpoczywająca w cieniu na łóżku z plecionych sznurów. – Mamy mnóstwo otwartej przestrzeni. Dlaczego mielibyśmy z niej nie korzystać? Jej wieś otaczają zielone pola dzikimi kwiatami. W badaniach ankietowych przeprowadzanych w całych północnych Indiach, w ogromnej części wiejskich, gdzie wypróżnianie się pod chmurką jest powszechniejsze niż na południu, ludzie preferują załatwianie naturalnych potrzeb na dworze. Mówią, że to zdrowsze. Że naturalne, a nawet cnotliwe. Wielu mieszkańców indyjskich wsi uważa, że ubikacja, choćby najczystsza, jest źródłem skażenia w sensie religijnym; przydomowa toaleta wydaje im się bardziej nieczysta niż wypróżnianie się 200 m dalej. Tak się jednak składa, że muchy są w stanie przelecieć ponad 1,5 km. W dystrykcie Khargone w południowo-zachodniej części stanu Madhya Pradesh chodzę po nieutwardzonych drogach pewnej wioski w towarzystwie Nichili Srivastavy, który prowadzi badania na potrzeby polityki, pod egidą RICE (Instytutu Badawczego na rzecz Ekonomii powiązanej ze Współczuciem). To nienastawiona na zysk instytucja kierowana przez dwoje Amerykanów, Diane Coffey i Deana Spearsa, wysyłająca w teren amerykańskich i indyjskich naukowców, aby badali jakość życia ubogich Hindusów, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci. Przestępuję nad cuchnącym strumyczkiem, w którym taplają się charakterystyczne larwy z długimi cienkimi ogonkami; za mną podążają bose dzieciaki. Wchodzę do starannie zamiecionego obejścia. Spotykamy się tam z Jagdishem, emerytowanym kierowcą autobusu, który wydał ostatnio 50 tys. rupii (ok. 780 dolarów) na wykopanie dwumetrowej głębokości szamba, choć rząd zaleca, by było głębokie na trochę ponad metr – i jeszcze wykończył budyneczek ubikacji niebieskimi kafelkami w delfiny. – To dla mojej żony i synowej – powiada. Sam tak jak wielu jego sąsiadów woli chodzić pod górkę, w krzaki, i tam załatwiać swoje potrzeby. Na indyjskiej wsi takie postępowanie uważa się za męskie. W tego rodzaju myśleniu pośrednio utwierdza ludzi kampania na rzecz budowy toalet, która bywa prowadzona w patriarchalnym duchu. Prosi się mężczyzn o budowę ubikacji nie przez wzgląd na zdrowie całej rodziny, ale dla ochrony ich żon i córek przed molestowaniem seksualnym w krzakach oraz wstydem związanym z podnoszeniem sari na otwartej przestrzeni. A jednak, jak widziałam w Jawdzie, wiele wiej-skich kobiet ignoruje kampanię i z własnej woli wychodzi na dwór. Być może nie mają ochoty zrywać z tradycją, a może w ubikacji czują się uwięzione. Niektóre mogą także cenić sobie okazję do spędzenia paru chwil z przyjaciółkami. Ludziom Zachodu może się to wydawać dziwne, ale wypróżnianie się na dworze stwarza młodym kobietom wyczekiwany powód do wyjścia poza cztery ściany domu, spod nadzoru teściów i mężów. Jagdish jest dumny ze swojej ubikacji, którą zbudował dzięki dofinansowaniu ze Swachh Bharat oraz własnym oszczędnościom. Żałuje tylko, że nie wykopał jeszcze głębszego dołu. – Mógłby mieć ze 4–5 m – powiada. Bo szamba mają tę wadę, że się wypełniają. Zamiast opróżniać dół łopatą czy wynajmować szambiarkę albo (co jeszcze łatwiejsze i stanowi rutynowe posunięcie w innych krajach) wykopywać nowy dół, indyjscy wieśniacy często wolą nie budować żadnej ubikacji. Trzy lala temu badacze z RICE zebrali dane na temat korzystania z toalet od ponad 22 tys. mieszkańców indyjskich wsi. Okazało się, że w 40 proc. gospodarstw domowych mających ubikacje przynajmniej jeden członek rodziny nadal załatwiał naturalne potrzeby pod chmurką. Że ludzie, którym ubikacje zafundowało państwo, dwukrotnie częściej wypróżniali się na dworze niż ci, którzy postawili je własnym sumptem. Wreszcie – że rodziny niemające żadnej ubikacji twierdziły, iż nie stać ich na postawienie takiej, z jakiej chciałyby korzystać. Instytut RICE stwierdził też, że szamba skonstruowane z prywatnej inicjatywy miały cztero-pięciokrotnie większą pojemność niż zalecane przez Światową Organizację Zdrowia 1,4 m3. – To rozmiary stosowane na całym świecie – tłumaczy Srivastav. – Sześcioosobowa rodzina zapełni taki dół dopiero po pięciu latach. Skąd ta obsesja na punkcie rozmiarów? – Mniejsze szambo wypełniłoby się w pięć miesięcy – tłumaczy mylnie Jagdish. – Musiałbym potem wzywać jakiegoś dalita, żeby mi je opróżnił. (Dalit to osoba z niskiej kasty). – A nie mógłby pan zrobić tego sam? – pyta Srivastav. Jagdish kręci głową. – Nasza społeczność by się temu sprzeciwiała – wyjaśnia. – Za sprzątanie własnego domu człowiekowi grozi ostracyzm. To ostatnie zdanie wyjaśnia zagadkowy problem z kanalizacją w Indiach. Dlaczego w tym państwie w porównaniu z innymi krajami rozwijającymi się znacznie większy odsetek ludzi wypróżnia się na dworze, chociaż to Indie są zamożniejsze, mają niższy poziom analfabetyzmu i mniej kłopotów z dostępem do wody? Przynajmniej według instytutu RICE wyróżnikiem Indii są wierzenia tamtejszych wieśniaków związane z pojęciami czystości, skażenia oraz kasty. Od tysięcy lat dalitom, dawniej znanym pod nazwą pariasów albo niedotykalnych, nie wolno pić z tych samych studni ani modlić się w tych samych świątyniach co przedstawicielom wyższych kast, a nawet nosić w ich obecności butów. Nowoczesne prawa zabraniające takiej dyskryminacji rzadko bywają egzekwowane, a ubóstwo i akty przemocy nadal zmuszają dalitów do wykonywania brudnych zajęć. Tymczasem Hindusi z wyższych kast utrzymują swój status i domniemaną wyższość, m.in. unikając jakiegokolwiek związku z tak poniżającymi pracami. W ostatnich latach walczący o równość dalitowie zaczęli jednak unikać prac tradycyjnie wykorzystywanych do usprawiedliwiania ucisku, jakiemu są poddawani. Skutkiem takiej postawy był wzrost cen za opróżnienie szamba, ponieważ popyt na tę usługę przewyższył podaż pracowników gotowych ją wykonać. Nic dziwnego, że w pełnym napięć otoczeniu społecznym i ekonomicznym niektórzy indyjscy wieśniacy oszczędzają na budowę ogromnego szamba, by nigdy nie musieli go opróżniać. Albo że setki milionów spośród nich woli załatwiać naturalne potrzeby na wolnym powietrzu, choć większość byłoby stać na prostą ubikację. Większość ludzi, którzy wypróżniają się na dworze, żyje na wsi. W Indiach wzrasta jednak liczba ludzi żyjących w slumsach miast, którzy też tak robią. Populacja się rozrasta, a wieśniacy migrują do miast, w których jest za mało ubikacji, nie mówiąc już o sieci kanalizacyjnej czy oczyszczalniach ścieków. Dziś 157 mln mieszkańców indyjskich miast, to jest 37 proc., nie ma dostępu do bezpiecznej prywatnej toalety. – Łatwiej doprowadzić do zmiany zachowań w slumsach, bo tam jej potrzeba jest ewidentna, aż krzyczy – mówi Pragya Gupta z organizacji charytatywnej WaterAid India, która zajmuje się sanitariatami. Odwiedzam z Guptą slumsy Safeda Basti w Geeta Colony, części East Delhi. W wąskich uliczkach kwitnie handel, sprzeczają się dzieci, kobiety zmywają w otwartych wejściach byle jak skleconych domostw. Z przewodów elektrycznych zwiesza się pranie, niemowlęta raczkują centymetry od odkrytych studzienek. Ludzie nie mają tam własnych ubikacji, więc albo załatwiają naturalne potrzeby na śmietniskach, albo idą do pobliskiego kompleksu komunalnych toalet. Kobiety powszechnie spotykają się tam z przemocą słowną. – Musimy stać w długiej kolejce, bo ubikacji jest za mało – mówi pewna matka – i przez to dzieci spóźniają się do szkoły. – Są bójki – wtrąca jej sąsiadka. – Po zmroku dziewczęta są napastowane. Okazało się także, że leje do kucania są brudne, krany popsute, nie ma mydła. Niektóre z publicznych toalet nie mają dachów, co jest uciążliwe w porze monsunowej. W części nie ma elektryczności. Na domiar złego komunalne toalety są płatne, a do tego od 23 do 4 albo 5 rano są zamknięte. W nocy ludzie robią to, co muszą. Odganiając muchy, idę wzdłuż ulicznego rynsztoka, który poszerza się, aż w końcu trafia do cuchnącego kanału na skraju osiedla. Takie rynsztoki wypełniają się też śmieciami, resztkami jedzenia oraz moczem i kałem dzieci, które nie dotrą do publicznych toalet, bo te są dla nich za daleko. Na niektórych odcinkach szarozielonkawa woda prawie nie płynie, wydobywają się z niej bąbelki metanu, do domostw wkrada się odór zgniłych jaj – to siarkowodór. Na osiedlu żyje blisko siebie tak wielu ludzi, którzy wydalają tyle odchodów, że wcale mnie nie dziwi, gdy miejscowa pracownica służby zdrowia mówi, że do głównych problemów zdrowotnych mieszkańców tych slumsów należą biegunka i pasożyty. W innych slumsach Delhi rynsztoki przepełniają się podczas ulewnych deszczów. Sięgająca do wysokości połowy łydki woda wlewa się na podłogi pomieszczeń, gdzie śpią ludzie. Odwiedzam kilka takich miejsc i słyszę powtarzające się jak mantra słowa: – Chcemy kanalizacji, chcemy mieć własne toalety. – To aspiracje znacznie przekraczające to, co buduje rząd, czyli proste ubikacje bez wody. W wielu slumsach mieszkańcy są jednak zbyt stłoczeni, żeby założyć kanalizację, albo ich domostwa mają za słabą konstrukcję, by to zrobić. Poza tym władze niechętnie myślą o zapewnieniu usług komunalnych tym, których uznają za nielegalnych mieszkańców terenu mogącego trafić w ręce prywatnych firm budowlanych. Czy jest jakaś nadzieja na lepsze jutro? Water-Aid India oraz Centre for Urban and Regional Excellence, organizacji pozarządowej z Delhi, udało się przedrzeć przez gąszcz biurokracji i pozyskać 28 tys. dolarów na położenie krótkiego odcinka rur kanalizacyjnych wzdłuż jednej z uliczek Safeda Basti. Ukończona w 2015 r. rura uchodzi do szerszej, na granicy slumsów. W ciągu kilku miesięcy 62 gospodarstwa domowe wyposażyły się w ubikacje, niektóre z nich stoją na dachach domostw. Nagle znikły, jak się wydawało, trudne do wykorzenienia tabu kulturowe: mieszkanie blisko ubikacji okazało się w porządku. Według słów Gupty wyzwanie w postaci skanalizowania indyjskich miast jest mniej więcej odwrotne niż problemy występujące na wsi: w mieście względnie łatwo doprowadzić do zmiany ludzkich zachowań, trudno zaś zapewnić odpowiednią infrastrukturę i zachowywać ją we właściwym stanie. Bezwada Wilson z Delhi, obrońca praw człowieka walczący o poprawę pozycji społecznej dalitów, mówi, że toaleta z bieżącą wodą to jedyna droga do emancypacji. Nie widzi sensu promowania ubikacji z szambami nawet na wsi. – Więcej ubikacji bez wody oznacza więcej osób zmuszanych do ich ręcznego czyszczenia – oznajmia. Toalety z prawdziwego zdarzenia są jednak nie tylko kosztowne, ale wymagają bieżącej wody, której w wielu rejonach Indii do tej pory nie ma. Może w tym pomóc technika. Opracowywane są niewymagające wody toalety, które dzięki energii słonecznej mają sterylizować gromadzące się wewnątrz nieczystości, tak że będzie można bezpiecznie używać ich jako nawóz albo opał. Tańszym, prostszym i już dostępnym rozwiązaniem są toalety kompostujące, z dwoma szambami wkopanymi w odległości mniej więcej metra. Po zapełnieniu się pierwszego szamba, nieczystości kierowane są do drugiego. Na długo przed zapełnieniem się tego drugiego, zawartość pierwszego wysycha, patogeny giną, a suchymi resztkami, bogatymi w azot, fosfor i potas, można bezpiecznie nawozić pola. Mimo wszystko trzeba to wykopać – i właśnie z tego powodu ubikacje z dwoma dołami rozpowszechniają się w Indiach w mocno ograniczonym zakresie. – Wieśniacy mówią: „Żeby to było nie wiadomo jak suche, mimo wszystko to gnój. Jak go wybiorę, stanę się niedotykalnym. Ludzie nie będą chcieli palić ze mną nargili” – relacjonuje Srivastav z instytutu RICE. Zdaniem Diane Coffey z RICE właśnie te uprzedzenia stanowią sedno indyjskiego problemu. Mówi, że ważne jest nauczenie ludzi, że normalne szambo wypełnia się po kilku latach, a nie miesiącach; potrzebne są niedrogie pompy, dzięki którym opróżnianie szamb stałoby się bardziej higieniczne i mniej obrzydliwe. Ale najważniejsze, co mogą zrobić Indie, by ich obywatele przestali załatwiać naturalne potrzeby na dworze, to według niej „przeciwstawienie się kastowemu myśleniu, według którego normalne na całym świecie szambo jest nie do zaakceptowania”. Parameswaran Iyer, sekretarz ds. wody pitnej i kanalizacji Indii, przyznaje, że system kastowy odgrywa wielką rolę w problemach z tym drugim. – Jednak Misja „Czyste Indie” naprawdę pomaga w przełamywaniu barier – przekonuje. – Wieś nie może być uznana za wolną od wypróżniania się na dworze, jeśli nie są takie jej poszczególne części. Na taki tytuł musi zapracować cała wspólnota. – 100 tys., tyle wynosi w tej chwili liczba wsi wolnych od wypróżniania się na dworze. Zauważam, że zostało 540 tys., na trzy lata przed upływem ustalonego przez Modiego terminu. Iyer pozostaje niewzruszony. Rząd nagradza wsie oficjalnie uznane za wolne od wypróżniania się na dworze, przesuwając je na początek kolejki tych, które czekają na drogę albo lepsze zaopatrzenie w wodę pitną. Uruchomił również kolejną kampanię reklamową, która wychwala postaci będące maskotkami Swachh Bharat, np. 106-letnią kobietę z Chhattisgarh, która sprzedała siedem kóz, żeby zbudować dwie toalety. Reklamy nie wspominają o kwestii opróżniania szamb. Tymczasem wieśniacy, którym zależy na tym, żeby ich miejscowość miała status wolnej od wypróżniania się na dworze, podejmują działania przeciwko tym, którzy wyłamują się z nowego zwyczaju – Moolchand ścigający podejrzanych niosących lota to tylko jeden przykład. Przywódcy wioski mogą nawet aresztować sprawców takiego wykroczenia albo ukarać mandatem w wysokości 500 rupii, czyli ponaddwukrotnej dziennej stawki robotnika rolnego. Ludzie stojący na czele dystryktu mogą pozbawić ich rządowych racji ryżu, pszenicy, cukru, oleju czy nafty. Według Iyera wszystkie wymienione środki zaczynają wywierać realny wpływ. – Nawet jeżeli istnieją sięgające setek lat wstecz zwyczaje i wierzenia, myślę, że się trochę zmieniają. Sprawy nabrały rozpędu. Może to i prawda, jednak krytycy powiadają, że rządowe analizy tego, co jeszcze pozostało do zrobienia, są zbyt optymistyczne. Statystyka prowadzona przez ONZ wskazuje, że w latach 1990–2015 odsetek Hindusów wypróżniających się na dworze zmalał z 75 do 44 proc. Szacunki te są jednak tylko odzwierciedleniem liczby postawionych ubikacji – a nie liczby tych, których stale używają wszyscy członkowie rodziny. Wczesnym rankiem we wsi leżącej na północ od Bhopalu na otwartym terenie gromadzi się ponad setka ludzi. Santoshi Tiwari, nieprzebierająca w słowach pracownica regionalnej organizacji Samarthan, na początek pyta ich, z czego, co znajduje się w ich wsi, są najbardziej dumni. Bez wahania odpowiadają, że ze świątyni. A czego najbardziej się wstydzą? Ludzkich ekskrementów leżących wzdłuż dróg. Następnie Tiwari, jak pani nauczycielka, prowadzi wieśniaków obok ich świątyni na niedawno zaorane pole, gdzie zatrzymuje się i nagle, pokazując na ziemię, pyta groźnie: – Co to jest?! Paru wesołków rzuca różne potoczne nazwy znaleziska. Tiwari pyta, czy ekskrementy można zidentyfikować: czy wydalił je mężczyzna, kobieta, czy może dziecko, i do jakiej ta osoba należała kasty. – Do niższej – stwierdza jedna z kobiet – bo tu mieszkają członkowie niższej kasty. – A ile osób mieszka w waszej wsi? – pada następne pytanie z ust Tiwari. – Około 1500! – woła młody mężczyzna. Tiwari wyjaśnia, że każdy człowiek wydala dziennie ponad 200 g kału, co oznacza, że cała wieś wytwarza go rocznie około 135 ton. Robi z kolei poważną minę i opowiada o tym, jak kał krąży po wsi na odnóżach much, w wodzie oraz pyle. Otwiera butelkę wody, nalewa trochę do plastikowego kubka, wypija łyk. Potem wyrywa sobie jeden z długich włosów, przeciąga go po leżących u jej stóp odchodach, po czym wkłada ubrudzony włos do kubka i miesza. Zgromadzeni cofają się, wykrzywiając się z obrzydzenia. – Wypilibyście tę wodę? – pyta Tiwari, wystawiając naprzód rękę z kubkiem. – To tylko jeden włos. Muchy mają po sześć odnóży – rzuca. Wywoływanie obrzydzenia poprzez określanie rozmieszczenia i ilości odchodów oraz zanurzanie zanieczyszczonych włosów w wodzie pitnej to charakterystyczna metoda podejścia nazywanego „całkowitą higienizacją z inicjatywy wspólnoty”. Przypisuje mu się zasługę zmniejszenia odsetka osób wypróżniających się na dworze w społecznościach, w których nie występuje problem podziału na kasty. Dzisiejsze zebranie to pierwszy energiczny krok: Tiwari wyczuwa zdecydowanie mieszkańców tej wsi i obiecuje wrócić, żeby pomóc im złożyć odpowiednie dokumenty potrzebne do uzyskania rządowego dofinansowania, zakupić cegłę oraz przyuczyć murarzy do budowy szamb. Nawet jeżeli zawartość szamba zostanie po prostu wylana do jakiegoś odległego rowu, i tak będzie stanowiła mniejsze zagrożenie dla zdrowia niż pojedyncze ekskrementy rozsiane po pobliskich drogach i polach. Samarthan i inne organizacje pomocowe promują ubikacje z dwoma szambami i nieszkodliwy nawóz, który dzięki nim powstaje. Po prezentacji Tiwari pytam członka wiejskiej starszyzny, nie-dalita, co by zrobił, gdyby jego szambo się zapełniło. – To będzie podobne do błota, więc nie będzie nam przeszkadzało opróżnienie szamba przez nas samych – odpowiada. Chciałabym mu wierzyć. Wielu innych, we wsiach teoretycznie „wolnych od wypróżniania się na dworze”, mówiło mi, że w razie potrzeby wezwą dalita. Po powrocie do centrum miejscowości Tiwari przypomina słuchaczom o związku pomiędzy kałem a przewlekłą biegunką i oblicza, że ich wieś wydaje rocznie dziesiątki tysięcy rupii na lekarstwa. Tiwari apeluje jeszcze do godności słuchaczy. Zawstydza ich, mówiąc, że wydają swoje pieniądze na telefony komórkowe albo na tysiąc potraw na stypę zamiast na toalety. Podnosi wszystkie argumenty. W końcu, po godzinnym kazaniu, pyta: – Czy powinno się to zmienić? – Tak! – odkrzykuje tłum. – Kto skończy z załatwianiem się na dworze?! – krzyczy Tiwari. Odpowiedzią jest las rąk. Tekst: Elizabeth Royte Zdjęcia: Andrea Bruce
Światowy Dzień Toalet - tak, jest taki i nie jest to wcale dowcip. Chodzi o słuszną sprawę
W 2001 roku sprawa takiego dnia po raz pierwszy pojawiła się w Singapurze, a 12 lat później podchwycił ją ONZ. Co roku 19 listopada Światowy Dzień Toalet ma być okazją do dyskusji nad poprawieniem światowych warunków higieny
Temat jest dla ciebie nieciekawy, niewygodny albo śmieszny? Jesteś w błędzie. Z powodu nieodpowiednich warunków sanitarnych umiera co roku wiele osób. Brak odpowiednich toalet to choćby doskonałe warunki do rozprzestrzeniania się chorób. Między innymi dlatego ONZ przyjęło w swoich wytycznych, że do 2030 każdy człowiek na świecie ma mieć zapewniony dostęp do czystej toalety. Jest co zmieniać – nawet jeśli sam masz doskonałe warunki – zobacz jakie bywają w różnych częściach świata. Źródło: National Geographic News
Woda w europejskich kąpieliskach jest coraz czystsza!
Według dorocznego raportu na temat jakości wody w kąpieliskach w UE, opracowanym przez Europejską Agencję Ochrony Środowiska, 94 proc. kąpielisk w Unii Europejskiej spełnia minimalne normy jakości wody.
Najwyższej jakości woda jest w 78 proc. kąpielisk, zaś w porównaniu do poprzedniego roku minimalne wymogi spełnia o ponad 2 proc. więcej kąpielisk. Na pierwsze miejsce pod względem czystości wód wybijają się Cypr i Luksemburg, gdzie wszystkie kąpieliska mogą pochwalić się wodami najwyższej jakości. W ośmiu innych państwach wykąpiemy się w wodzie o najwyższej jakości przewyższającej średnią unijną. Są to: Malta (97 proc.), Chorwacja (95 proc.), Grecja (93 proc.), Niemcy (88 proc.), Portugalia (87 proc.), Włochy (85 proc.), Finlandia (83 proc.) i Hiszpania (83 proc.). Wyniki te są lepsze niż w roku ubiegłym, co oznacza, że w dalszym ciągu mamy do czynienia z pozytywną tendencją, obserwowaną od 1990 r. gdy rozpoczęto kontrolowanie jakości wód w ramach dyrektywy dotyczącej jakości wody w kąpieliskach. W Polsce 68,3 proc. kąpielisk może pochwalić się najwyższą jakością wód, a minimalne normy jakości wody spełnia 98,2 proc. kąpielisk. Komisarz ds. środowiska, Janez Potočnik, stwierdził: - Z zadowoleniem przyjmujemy wiadomość o stale poprawiającej się jakości wód w europejskich kąpieliskach. Jednakże mamy jeszcze sporo do zrobienia, żeby wszystkie nasze wody były na tyle czyste, by można się było w nich kąpać i używać ich w celach spożywczych oraz,aby nasze ekosystemy wodne były w dobrym stanie. Woda jest cennym zasobem, dlatego też musimy wykorzystać wszelkie możliwe środki, aby w pełni ją chronić. Jacqueline McGlade, dyrektor wykonawczy Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska, dodała: - Od fiordów północy po subtropikalne plaże – w Europie jest pełno miejsc, gdzie można znaleźć wytchnienie podczas letnich upałów. Dzisiejsze sprawozdanie pokazuje nam, że jakość wód w kąpieliskach jest ogólnie bardzo dobra, niemniej jednak wciąż istnieją miejsca borykające się z problemem zanieczyszczenia. Zalecamy więc wszystkim, aby sprawdzali ocenę jakości wody w wybranym przez siebie kąpielisku. Każdego roku Europejska Agencja Ochrony Środowiska (EEA) gromadzi dane na temat wód w kąpieliskach przekazywane jej przez władze lokalne. Dotyczą one 22 tys. miejsc we wszystkich 27 państwach członkowskich Unii Europejskiej, w Chorwacji i Szwajcarii, jak również wyników pomiarów poziomu bakterii pochodzących ze ścieków i z hodowli zwierząt. Ponad dwie trzecie kąpielisk to nadmorskie plaże, pozostałe położone są nad rzekami i jeziorami. Każde doroczne sprawozdanie powstaje w oparciu o dane pochodzące z poprzedniego sezonu kąpielowego, tak więc sprawozdanie z bieżącego roku opracowano na podstawie danych z lata 2012 r. Mimo ogólnej poprawy, autorzy tegorocznego sprawozdania ujawniają, że woda w niemal 2 proc. kąpielisk nadmorskich, leżących nad rzekami i jeziorami, jest niskiej jakości. Najwięcej kąpielisk, w których jakość wód była poniżej norm, znajduje się w Belgii (12 proc.), w Holandii (7 proc.) i w Wielkiej Brytanii (6 proc.). Niektóre z kąpielisk nadmorskich w tych krajach trzeba było zamknąć w sezonie 2012. Niemniej jednak, jakość wód w kąpieliskach nadmorskich jest wysoka, ponad 95 proc. unijnych kąpielisk spełnia minimalne wymagania jakości, zaś w przypadku 81 proc. jakość wód oceniono jako najwyższą. Jeżeli chodzi o jeziora i rzeki, tutaj jakość wód 91 proc. kąpielisk oceniono powyżej minimalnego progu, zaś w przypadku 72 proc. była ona najlepsza. W niektórych miejscach poważny problem wciąż stanowią wycieki wody deszczowej, występującej z kanalizacji burzowej po silnych opadach atmosferycznych. Jednakże ograniczenie liczby takich wycieków oraz skuteczniejsze oczyszczanie wód wpłynęło na poprawę jakości wody. Na początku lat 90. jedynie około 60 proc. kąpielisk mogło pochwalić się wodami najwyższej jakości, podczas gdy 70 proc. spełniało minimalne normy. Wody w europejskich kąpieliskach muszą odpowiadać normom określonym w dyrektywie dotyczącej jakości wody w kąpieliskach z 2006 r., która uzupełnia i upraszcza poprzednie przepisy prawodawstwa europejskiego. Państwa członkowskie UE są zobowiązane do wdrożenia jej przepisów do grudnia 2014 r. UE publikuje doroczne sprawozdanie dotyczące jakości wody w kąpieliskach na podstawie sprawozdań przekazywanych jej przez państwa członkowskie do końca poprzedniego roku. W tegorocznym sprawozdaniu znalazły się informacje przekazane przez wszystkie 27 państw członkowskich, a także Chorwację i Szwajcarię, które skontrolowały jakość wód w swoich kąpieliskach i zgłosiły wyniki tych kontroli. W większości przypadków informacje przekazano zgodnie z nowymi przepisami. Kontrolując jakość wód w kąpieliskach, odpowiednie laboratoria badają poziomy obecności różnego rodzaju bakterii, w tym Enterococcus faecalis i Escherichia coli. Obecność tych bakterii może oznaczać zanieczyszczenia pochodzące głównie z wód ściekowych oraz wykorzystywanych w hodowli zwierząt. Klasyfikacja rozróżnia kąpieliska, które spełniają obowiązujące normy, te, które spełniają surowsze wartości zalecane i te, które nie spełniają obowiązujących norm. Obywatele mogą znaleźć więcej informacji na temat jakości wody w ich ulubionych kąpieliskach za pomocą strony internetowej poświęconej jakości wód, prowadzonej przez agencję EEA. Strona umożliwia użytkownikom korzystanie z interaktywnych map oraz pobieranie danych. Za pośrednictwem strony internetowej Eye on Earth można również przesłać informacje na temat jakości wody miejscowego kąpieliska.