5 miejsc, które trzeba zobaczyć na Kubie
Wiele osób nazywa wyjazd na Kubę podróżą w czasie. Takie wrażenie jest szczególnie uzasadnione w pełnej starych samochodów Hawanie. Ale Kuba to nie tylko stolica...
5 miejsc, które trzeba zobaczyć na Kubie >>> Autor: Michał Cessanis
Konopie są chyba najbardziej fascynująca i wszechstronna roślina na świecie. Ich nasiona można jeść lub wyciskać z nich olej spożywczy wyróżniający się niezwykle niska zawartością tłuszczów nasyconych. Są jednymi z najlepszych włókien na świecie i od prawie 6 tys. lat były wykorzystywane do produkcji tkanin. Prawdopodobnie używano ich w obrzędach szamańskich tysiące lat przed Chrystusem, a materiale tkane z konopi znajdowano w starożytnych grobowcach od Egiptu aż po Chiny. Obecnie uprawiane są na każdym kontynencie z wyjątkiem Antarktydy i wykorzystywane do produkcji wszystkiego: od papieru po odzywki do włosów. Gdy zagłębimy się w historie gatunku ludzkiego, prędzej czy później natkniemy się na konopie. Owszem, można się też nimi odurzyć. W ostatnich dekadach liczne sposoby wykorzystania konopi indyjskich przyćmił właśnie ten fakt. Wtedy uznaliśmy je za wroga. Wewnętrzne sprzeczności, jakich pełna jest ta roślina, tylko dodają jej tajemniczości i intrygującego charakteru. Przy liczbie użytkowników szacowanej w skali globu na 192 mln marihuana jest najpowszechniejszym narkotykiem rekreacyjnym – ale jednocześnie w przytłaczającej większości krajów pozostaje nielegalna. Istnieją dowody sugerujące, że marihuana może mieć wymierne korzyści medyczne w przypadku przewlekłego bólu, ale badania pokazują także, że zwiększa ryzyko rozwoju zaburzeń psychicznych. Aby pojąc, dlaczego może wywoływać tak różne efekty, należy najpierw zrozumieć niepowtarzalny sposób działania tej rośliny. Działanie Kanabisu Kanabis zawiera ponad 480 związków chemicznych, w tym takie, które mają przeciwne efekty. Weźmy kannabidiol (CBD), uspokajający, przeciwzapalny. W odróżnieniu od THC co do zasady nie wywołuje reakcji psychotycznych, więc nie powoduje haju. Amerykańska Administracja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła go do leczenia napadów padaczki u osób cierpiących na zespół Lennoxa-Gastauta lub zespół Dravet, ale zwolennicy CBD twierdza, że substancja ta może zdziałać dużo więcej. W rzeczy samej, CBD drugi pod względem ważności w większości odmian konopi, jest przedstawiany jako remedium na wszystko, od trądziku po chorobę wieńcowa. W hipsterskich kawiarniach w Nowym Jorku sprzedaje się latte z CBD, a sklepy oferują lotion z CBD jako miejscowy specyfik przeciwbólowy. Zdecydowanym przeciwieństwem CBD jest THC, najbardziej dominujący związek chemiczny w większości odmian rośliny. THC to podstawowa przyczyna większości dobrze znanych efektów spożycia marihuany. W odróżnieniu od CBD, THC może radykalnie zmienić i już zmienia percepcje użytkowników. Mimo iż THC i CBD są podobne chemicznie i często spożywane jednocześnie, wywołują bardzo odmienne efekty i nawet wydają się sobie przeszkadzać. CBD zdaje się łagodzić działanie THC. Analizowanie rośliny, która zawiera dwie bardzo różne substancje chemiczne, byłoby już samo w sobie wystarczająco trudne, ale konopie indyjskie zawierają ich blisko 500. Inne związki, takie jak kannabinol (CBN), kwas tetrahydrokannabinolowy (THCA), kannabigerol (CBG) i wiele innych, maja swoje własne działanie, które dopiero zaczynamy badać. CBN zachwalany jest jako naturalny specyfik nasenny; uważa się, że THCA oferuje wszystkie korzyści THC, nie powodując haju. I mimo wszystkich stereotypów mówiących o tym, że narkotyki niszczą mózg, są już pierwsze publikacje twierdzące, że CBG może nawet pomagać w tworzeniu nowych komórek mózgowych. Jedna rzecz jest pewna: mimo iż kanabis był uprawiany przez ludzi od tysięcy lat, wciąż musimy się dużo o tej roślinie nauczyć.
"To miejsce pełne kontrastów wizualnych i społecznych". Hawana w teledysku Jetlagz i PRO8L3M [GALERIA]
Do sieci trafił klip do wspólnego kawałka Jetlagz i PRO8L3M – "Mieć i nie mieć". Możemy też poznać historie stojące za klipem realizowanym podczas ich wspólnego wyjazdu na Kubę. Film dokumentalny jest naturalnym rozwinięciem teledysku, który ukazuje zróżnicowany i barwny krajobraz subkultur Hawany. Materiał jest już dostępny na kanale JWP CREW na YouTube.
Przedstawiciele obydwu zespołów znają i przyjaźnią się od lat, a swoje projekty wydają razem pod szyldem Rap History Warsaw Records. Tak więc mogliśmy być pewni, że prędzej czy później Jetlagz i PRO8L3M połączą swoje siły i stworzą dla fanów porywający kawałek. "Mieć i nie mieć" to przede wszystkim wypadkowa zajawek przedstawicieli obydwu zespołów związanych z podróżami, dlatego materiał powstał w wyjątkowym miejscu – kubańskiej stolicy, Hawanie. Jak mówią sami artyści ciężko odnieść to miejsce do jakiegokolwiek innego. Pierwsze co rzuca się w oczy to niesamowita architektura. Piękna mieszanka brutalizmu, art deco i hiszpańskiej architektury kolonialnej, jednak w większości przypadków wyraziście nadgryziona przez wydarzenia przeszłości. Słabe oświetlenie nadaje temu miejscu nocą komiksowego charakteru, co sprawia, że ekipa mogła poczuć się jak w książce. W końcu tytuł utworu "Mieć i nie mieć" luźno nawiązuje do jedynej powieści Hemingwaya, której akcja działa się na Kubie. View oEmbed on the source website Jednak składową Hawany, która najbardziej zapada w pamięć, są ludzie i ich pozytywne emocje, które najwyraźniej udzielają się każdemu. Otwarci, szczęśliwi i niezwracający uwagi na codzienne zmartwienia. Zwłaszcza w biedniejszych dzielnicach mieszkańcy żyją w pootwieranych mieszkaniach – tańczą, śmieją się, przy okazji paląc cygara i popijając siedmioletni rum o tej samej nazwie, co i samo miasto. To stąd wywodzi się przecież kultura jego picia. "Mieć i nie mieć" to poemat o wolności, którą artyści poniekąd utracili, a odwiedzając to miejsce, patrzą na nią z sentymentem. Mimo wszechobecnych problemów energia Hawany powoduje, że to właśnie w tym tkwi jej urok. Za przygotowanie mini-dokumentu z wyprawy do Hawany odpowiada Filip Skrońc, dokumentalista realizujący krótkie formy, w których miesza nastrojowy reportaż z brudną rzeczywistością. View oEmbed on the source website – Staraliśmy się uchwycić w tym teledysku piękno, tajemniczość i siłę Hawany – mówi reżyser teledysku. – To miejsce jest pełne kontrastów wizualnych i społecznych, dlatego wydało nam się tak bardzo ciekawe. Postawiliśmy w dużym stopniu na choreografię kubańskich tancerzy, żeby wydobyć naturalną energię tego miejsca poprzez ludzi. Spędziliśmy intensywne dni zdjęciowe kręcąc nie tylko rozpisane sceny, ale i dokumentalne zapisy z ulic, portretując ludzi oraz miejsca. W ten sposób stworzyliśmy interesujący projekt w ciekawym, pełnym sprzeczności miejscu. Klip do utworu wyreżyserował Piotrek Matejkowski, który w swojej pracy skupia się na fenomenie odbioru i wzbudzania emocji. Piotrek ma już na swoim koncie współpracę z duetem PRO8L3M. Jego teledysk do utworu Flary PRO8L3M zdobył wiele nagród i nominacji w konkursach dla twórców filmów i teledysków na całym świecie. W podróży do Hawany, ekipom Jetlagz i PRO8L3M towarzyszyli twórcy video oraz reportażysta. Tak narodził się film dokumentalny ukazujący kulisy projektu oraz nieznane, undergroundowe oblicze Hawany. Utwór “Mieć i nie mieć” zagościł na świeżo wydanym albumie “Szum” Jetlagz.
O tych podróżach marzą nasi czytelnicy. 10 wypraw marzeń
Zapytaliśmy naszych czytelników o ich wymarzone kierunki podróży. Tak powstała lista wypraw marzeń. Pokrywa się z waszymi planami?
Zobacz 10 podróży marzeń naszych czytelników >>>
Fotograf rejestruje miasta z perspektywy taksówki. Tym razem zabiera nas do Hawany. To przejażdżka do innej epoki!
Hawana - kolorowa przepełniona, dźwiękami salsy, zapachem rumu i cygar - to idealne miejsce dla prawdziwego miłośnika podróży, ale także i motoryzacji. Przekonał się o tym Markku Lahdesmaki. Jego "Havana Taxi" to kolejna odsłona projektu fotograficznego, w którym prezentuje miasta świata, widziane z perspektywy... taksówek.
ZOBACZ GALERIĘ "HAVANA TAXI" >>> Trudno im się oprzeć Hudsony, buicki, studebakery, ale też łady czy wołgi to zabytki z lat 40. i 50, które nadal jeżdżą po ulicach Hawany. Wśród aut używanych przez Kubańczyków pojawia się polski akcent. Tak, tak, mowa o Fiacie 126p. Stare taksówki, mimo, że są już wysłużone i część z nich powinna trafić na złomowisko, cieszą się zainteresowaniem turystów. Wielu z nich odważnie decyduje się na taki kurs. Podobnie postąpił Markku Lahdesmaki, fotograf z Finlandii. Zachwycony kolorystyką i klimatem taksówek, stworzył serię zdjęć „Hawana taxi”. Od wschodu do zachodu słońca skakał z jednej taksówki do drugiej. Rozmawiał z kierowcami, a oni opowiadali mu swoje historie i wozili go w przeróżne zakątki miasta. - Na Kubie, gdzie życie toczy się bardzo wolno, miejscowi mają czas, aby zatrzymać się i spędzić kilka chwil na rozmowie – opowiada Lahdesmaki. To, co usłyszał, pozwoliło mu zupełnie inaczej spojrzeć na kubańską stolicę. Zdecydowała historia Historia zabytkowych aut na Kubie zaczęła się przed rewolucją. Większość samochodów sprowadzano wówczas ze Stanów Zjednoczonych. W 1960 roku USA nałożyło embargo na handel z krajem rządzonym przez Fidela Castro. Po wprowadzeniu obostrzeń dotyczących importu aut i części zamiennych z USA na Kubę, zaczęto sprowadzać samochody z zaprzyjaźnionych krajów komunistycznych, przede wszystkim ze Związku Radzieckiego. Na wyspie zaczęło też obowiązywać prawo, zgodnie z którym pozwolenie na posiadanie samochodu przysługiwało tylko tym, którzy mieli je jeszcze przed rewolucją. Prywatne auta stały się więc symbolem statusu, ale również dużym obciążeniem finansowym. Właściciele muszą naprawiać je na własną rękę, zużyte części wymieniają na te pochodzące z innych aut. Tak powstają unikaty, motoryzacyjne potworki, czy może raczej cuda, którym niestraszny jest upływ czasu. Miasto z perspektywy taksówki „Hawana taxi” to kolejna odsłona projektu fotograficznego Markku Lahdesmakiego. Fotograf kilka lat wcześniej uwiecznił fantazyjne taksówki Bombaju. Następną podróż planuje do Meksyku. Więcej zdjęć Markku Lahdesmakiego: FB, Instagram
Czy ruiny mogą być piękne? TAK! Przekonasz się, oglądając te niezwykłe zdjęcia z Hawany [GALERIA]
Michael Eastman udowadnia, że zdjęcia architektury nie muszą być nudne, i zabiera nas w fotograficzną podróż po Hawanie w poszukiwaniu minionego piękna.
Ślady minionego piękna Wyobraź sobie, że spacerujesz jedną z uliczek magicznej Hawany. Zaglądasz przez przybrudzoną szybę starej kamienicy. Ze ściany odpada tynk, pod sufitem wisi nadłamana sztukateria, która ma przypominać dawny blask. Masz wrażenie, że ktoś opuszczał to miejsce zbyt pospiesznie. Chciałbyś wejść. Swoją ciekawość postanowił zaspokoić Michael Eastman. Do środka wszedł z aparatem fotograficznym na szyi. To, co zobaczył przerosło jego oczekiwania. -Takiej scenografii nie da się chyba podrobić. Łatwiej podrabiać dolary – pisze o pracach Eastmana jeden z internautów. Podróż w czasie Hawana to zresztą bardzo fotogeniczne miejsce. Eklektyzm, bieda, elegancja - wszystko to decyduje o jego niebywałym uroku. Hawana jakby zatrzymała się w czasie. - W ciągu kilkunastu lat, od czasu mojej pierwszej wizyty na Kubie, niewiele zmieniło się na lepsze. Wydaje się, że podjęto próby rewitalizacji budynków, z marnym jednak skutkiem ze względu na brak funduszy – opowiada fotograf. - Poprawił się natomiast system transportu, na ulicach pojawiły się nowoczesne autobusy. Nie zmienili się – na szczęście – ludzie. Wciąż są wspaniali, jak wtedy, kiedy po raz pierwszy przybyłem tu w grudniu 1999 r. Niektóre, znane z jego fotografii, miejsca, zniknęły z architektonicznej mapy miasta. Mistrz kadru Eastman udowadnia, że zdjęcia architektury mogą wzruszać. Oglądającym jego zdjęcia udziela się dekadentyzm - fotografuje przecież ślady minionego piękna, obrócone w ruinę dzieła sztuki. Od czterech dekad penetruje zakamarki takich miast, jak Hawana, Paryż, Rzym czy Nowy Orlean. Dokumentuje głównie elewacje budynków i ich wnętrza. To architektura gra pierwsze skrzypce na jego zdjęciach. Brzmi nudno? Nic podobnego. Fotograf ma niezwykłą umiejętność wydobywania duszy z kształtów i faktur. Kolory postrzega okiem malarza. Tylko on, fotografując budynki, potrafi snuć tajemnicze opowieści. Choć jest samoukiem, zyskał miano jednego z czołowych fotografów w swojej dziedzinie. Jego zdjęcia pojawiły się w takich magazynach, jak Time, Life czy American Photographer. Można było oglądać je w największych amerykańskich galeriach, m.in. w The Metropolitan Museum of Art, The Art Institute w Chicago czy Los Angeles County Museum of Art. Album Havana można kupić tutaj. Więcej na stronie fotografa.
Dla oszczędnych tanie podróżowanie po Kubie to wyzwanie ekstremalne. Zdradzamy sprawdzone sposoby na to, jak zminimalizować kubańskie wydatki.
Ledwo wyszedłem z lotniska w Varadero, a już próbowała okantować mnie na 100 euro pracownica kantoru. Gdy zorientowałem się, przeliczając kubańskie peso dla turystów (miejscowi płacą swoją walutą), że dostałem go o połowę za mało, z rozbrajającym uśmiechem powiedziała: sorry. Potem zaczęły się trudne negocjacje cenowe z taksówkarzami i właścicielami kwater, bo Kuba na własną rękę jest droga. Na czym można zaoszczędzić? 1. Naucz się liczyć Walutą jest peso convertible (CUC) i peso cubano (cup); 1 CUC = 25 CUP, 1 CUC = 1 euro. Peso cubano (CUP) jest dla mieszkańców, a peso convertible (CUC) dla turystów. Pierwsza waluta jest ok. 25 razy mniej warta niż druga, dlatego Kubańczycy chcą, aby przyjezdni płacili tylko w CUC (1 euro, czyli ok. 4 zł). Banknoty łatwo rozróżnić – na CUP-ach są wizerunki ludzi, a na CUC-ach pomniki (stąd powiedzenie, że pomniki na Kubie są warte więcej niż ludzie). O ile za uliczne jedzenie czy napoje w barach i małych sklepikach można płacić w CUP-ach (10 za pizzę, 1 za kawę) i dzięki temu sporo zaoszczędzić na wyżywieniu, to już za transport między miastami czy noclegi zapłacicie w CUC-ach. Jedzenie uliczne na Kubie, kraju, w którym sami mieszkańcy mają racjonowaną żywność, jest bardzo słabe, zaś w restauracjach, gdzie płaci się w CUC-ach, posiłek kosztuje aż 32 zł. Walutę wymieniaj tylko w casa de cambio – kantorach, a nie u cinkciarzy. Ale nawet w kantorze przeliczcie otrzymaną kwotę, bo kasjerzy nie zawsze są uczciwi. Przykładowe ceny: ■ Woda mineralna: 1–2 CUC za butelkę. ■ Pizza z serem: 10 CUP. ■ Kanapki z mortadelą: 5–15 CUP. ■ Kawa na ulicy: 1–3 CUP. ■ Pomidory na targu: ok. 5–10 CUP za 6 sztuk. ■ Chleb (rodzaj białej bułki) duży: 8 CUP. ■ Batido (słodki jogurt owocowy z mlekiem i lodem): 3–4 CUP. ■ Ananas na targu: 10 CUP. ■ Fruta bomba (papaja): nawet do 20 CUP. ■ Piwo: 1 CUC, ale w knajpach nawet 2,5 CUC. ■ Snorklowanie na rafie w Matanzas: 15 CUC. 2. Nie leć sam Tylko wyjazd ze znajomymi uchroni cię przed wydaniem wszystkich pieniędzy. Wielu Kubańczyków prowadzi casas particulares – prywatne pensjonaty, w których warto się zatrzymać, by pomieszkać z miejscowymi. Ceny za pokój zaczynają się od ok. 20 CUC, a więc ok. 80 zł! Nie jest to mało, jednak pokoje często są cztero-, a nawet pięcioosobowe, tak więc koszt „na głowę” jest znacznie mniejszy. Właściciele pensjonatów tworzą ogromną sieć i przekazują sobie turystów z rąk do rąk. Przez to można wpaść w pułapkę i stracić czujność. Przekonałem się o tym, korzystając z polecanych noclegów po 25 CUC. W drodze do Trynidadu spotkałem dziewczyny, które za pokój płaciły o 10 CUC mniej. Plusem pensjonatów są śniadania po ok. 4 CUC. Można się nimi najeść, bo są jajka sadzone lub omlet, ser, pieczywo, masło, kawa z mlekiem i owoce. Oszczędnym rozwiązaniem są także kolacje u gospodarzy (ok. 6–7 CUC). 3. Jedź colectivo Turystom nie wolno podróżować autobusami dla Kubańczyków. Ale niektórzy kierowcy łamią ten zakaz i zabierają dodatkowych podróżnych, dostając co nieco do kieszeni. Oficjalnie przyjezdni powinni korzystać z turystycznych autobusów, np. linii Viazul. Jednak podróż nimi nie jest tania. Np. kurs z Hawany do Trynidadu kosztuje ok. 25 CUC od osoby i trwa 6,5 godz. Tymczasem tę samą trasę można pokonać za 20 CUC w czasie krótszym niemal o połowę, podróżując colectivos, czyli taksówkami zbierającymi pasażerów jadących w tym samym kierunku. Jeśli podróżujesz np. w cztery osoby, pomyślcie o wynajęciu auta. To koszt. ok. 70 CUC za dzień. 4. Naucz się „todo” Hiszpańskie „todo” oznacza „wszystkich” i wielokrotnie użyjesz go, załatwiając transport. Za każdym razem pytając taksówkarza o cenę przejazdu, upewnij się, że jest to cena za wszystkich pasażerów. Kilka razy zapomniałem o tym i z koleżanką musieliśmy dopłacać. Michał Cessanis
"Ruszam w miasto" - Martyna Wojciechowska o najnowszym numerze Travelera
Czuję dreszcz emocji, gdy myślę o tym, jak współczesne metropolie mogą wyglądać w przyszłości.
Czy da się zaprojektować miasto, w którym poczujemy się szczęśliwi? – pyta w tym numerze Travelera Paulina Wilk. Odpowiedzi od lat szukają specjaliści i politycy na kilku kontynentach. Jedni inwestują na potęgę, zadziwiając świat rozmachem inwestycji i futurystycznymi wizjami jak z Piątego elementu Luca Bessona. Inni eksperymentują, próbując rozwiązań, które oszczędzają energię, a przy tym np. znacznie obniżają temperaturę w aglomeracji. Jeszcze inni zamykają centra miast dla samochodów, otwierając je na pieszych i rowerzystów. Strategii i filozofii komponowania współczesnych miast jest całe mnóstwo. Które z nich sprawdzą się w przyszłości? Które sprawią, że rzeczywiście poczujemy się szczęśliwi? Czuję dreszcz emocji, gdy myślę o tym, jak współczesne metropolie mogą wyglądać w przyszłości. Być może wcale nie tak, jak sobie to dziś wyobrażamy. Być może najbardziej funkcjonalne okażą się te wizje, które dziś się lekceważy? Przekonuje o tym historia. Np. brazylijskiej stolicy, Brasílii. Zaprojektowana przez Oscara Niemeyera jako „miasto idealne” i zbudowana od zera w latach 50. i 60. XX w. dziś uznawana jest za porażkę. A najszczęśliwszym, według badaczy, miastem świata okazuje się skromna Kopenhaga. Kto by na to wpadł pół wieku temu?! Być może więc nie powinniśmy projektować przyszłości ze zbytnią powagą, a po prostu poczekać, aż przyjdzie. I nas zadziwi. Martyna Wojciechowska Do niesamowitych metropolii ruszamy we wrześniowym numerze Travelera. Odwiedzamy m.in. Singapur, Kopenhagę, Bilbao, Hawanę, Montreal, Abu Zabi, Szanghaj. TU dowiesz się więcej.
Jedź na Kubę. "Tu będziesz w kontakcie ze swoimi wspomnieniami z dzieciństwa, smakami, których kiedyś próbowałeś"
Dlaczego na kubańskich ulicach można spotkać tyle starych aut? Dlaczego Kubańczycy wylewają za kołnierz? O tym popularny youtuber, Maciej Wapiński.
Plaża, palmy i szklanka mojito, do tego gorące rytmy salsy, charange i congo, otwarci i serdeczni ludzie - oto kwintesencja wakacji na słonecznej Kubie. Ale tamtejsza egzotyka to coś więcej. Polskiego turystę mogą zaskoczyć smaczki przywołujące niekiedy wspomnienia z czasów PRL-u. Smak Kuby Maciej Wapiński vel „Wapniak” wrócił z Hawany zaledwie kilka tygodni temu. Jak mówi spędził tam niezapomniane wakacje, poznał codzienność mieszkańców wyspy. Z podróży przywiózł filmy, zdjęcia i oczywiście prawdziwy kubański rum. Dla Kubańczyków bowiem to esencja ich kultury, coś więcej niż tylko trunek. – Niemal każdy mój rozmówca pytany o tradycję, zwyczaje, nawiązywał do rumu – opowiada „Wapniak”. – To kropla, która pozwoli ci być w kontakcie z twoimi emocjami, wspomnieniami z dzieciństwa, smakami, których kiedyś próbowałeś, odwiedzonymi przez ciebie miejscami – tłumaczyła barmanka Betsy w hotelowym barze. Zachęcony taką rekomendacją Maciek Wapiński odwiedził destylarnię słynnego Havana Club. – Jak to mówimy, przechowujemy w beczkach rum, ale w tym rumie przechowywana jest także kultura i tradycja – ludzi i kraju. – opowiadał youtuberowi Asbel Morales, mistrz kubańskiego rumu. Przed degustacją, czujemy się zobowiązani dopełnić rytuału, którym jest wylanie odrobiny na ziemię dla naszych zmarłych, bliskich, których nie ma już z nami. Zabytki amerykańskiej motoryzacji Najbardziej charakterystycznym widokiem na kubańskich ulicach są zabytkowe, amerykańskie samochody. Można by pomyśleć, że mieszkańcy wyspy uwielbiają styl retro. Choć klasyki z lat 50-tych stanowią niezwykłą atrakcję turystyczną, stan kubańskiej motoryzacji wynika z bardzo wysokich podatków, jakie nałożone są tam na nowe auta. – Kubańczyków zwyczajnie nie stać na zakup samochodu. Dlatego większość z nich korzysta z pojazdów sprzed embarga nałożonego w 1959 roku. – tłumaczy Wapniak. – Zastanawiałem się jakim cudem te samochody wciąż są sprawne, a wiele z nich wygląda naprawdę fantastycznie. To dzięki „magikom napraw”, jak nazywa się tam mechaników, którzy mają swoje sposoby, by naprawiać i konserwować te unikalne oldsmobile. Jeden kraj, dwie waluty Na Kubie obowiązują dwie waluty. CUC – peso cubano convertible, czyli kubańskim peso wymienialnym posługują się głównie turyści oraz osoby, które stać na drogie, importowane produkty. Wartość waluty ustala Kubański Bank Centralny i wynosi ona około 1 dolara amerykańskiego. Lokalną walutą, używaną przez mieszkańców wyspy jest natomiast CUP, czyli peso kubańskie. To w tej walucie dostają oni pensje i za nią kupują podstawowe produkty. 1 CUC jest wart około 24 CUP. Jak najlepiej płacić na Kubie – gotówka czy karta kredytowa? Jaką walutę wybrać, by nie pogubić się w zawiłościach tamtejszej ekonomii? – Jeśli wybieracie się na Kubę nastawcie się na płacenie gotówką i weźcie ze sobą euro, bo ma dużo korzystniejszy przelicznik wymiany niż dolary – radzi Maciej Wapiński. Garść praktycznych porad Przed wyjazdem na Kubę należy zaopatrzyć się w Kartę Turysty. Można ją uzyskać w Ambasadzie Kuby lub w wybranych biurach podróży. Na miejscu, już na lotnisku lub w placówkach turystycznych warto wykupić lokalną kartę sim do telefonu komórkowego. Można też wypożyczyć ją wraz z aparatem. Internet na Kubie nie jest powszechnie dostępny. Dodatkowo bywa bardzo drogi. – Kubańczycy są spragnieni informacji ze świata i starają się złapać wi-fi, gdy tylko mogą. Zazwyczaj jest to możliwe w okolicach hoteli i budynkach uniwersyteckich. W wielu miejscach dostęp do sieci jest płatny, a ceny są podawane w CUC, więc niewielu mieszkańców wyspy stać na korzystanie z tego luksusu – tłumaczy Maciek Wapiński. Polski akcent Miłość do piłki nożnej jednoczy ludzi. – Byłem na Kubie w czasie trwania Euro. Ze zdziwieniem odkryłem, że wielu Kubańczyków doskonale wiedziało kim jest Robert Lewandowski i kibicowało naszej reprezentacji! – opowiada „Wapniak”.
Kuba. Nostalgiczna, roztańczona, biedna, ale zarazem chwytająca za serce. 3 travelerowe sposoby, żeby poczuć tę salsę!
Czasem zamykam oczy i wracam na Kubę. Odtwarzam obrazy, dopisuję nowe historie. Znowu tam jestem. Siadam wówczas w cieniu ze szklaneczką piwa Bucanero, patrzę na psy wylegujące się pod żółtymi jak kanarek ścianami Iglesia Mayor - jednego z najpiękniejszych kościołów w Remedios. Oto 3 sposoby, żeby poczuć Kubę tu i teraz: 1. Magia kina Obejrzyj film „Melasa” (reż. Carlos Lechuga) i poznaj kubańską rzeczywistość od środka. Słodko-gorzka opowieść wprowadzi Cię w kulisy codziennego życia. 2. Salsa, cygaro, mojito Wybierz się do Krakowskiej Alchemii na kubański wieczór organizowany przez La Compania Cubana. 3. Zaczytaj się w Kubie Sięgnij po „Czekając na śnieg w Hawanie” Carlosa Eire i zobacz, jak było zanim Fidel Castro doszedł do władzy. Wybierz się w sentymentalną podróż na przedrewolucyjną oszałamiającą Kubę. Taką Kubę można mieć na co dzień. (fot. Shutterstock)
Ta popularna piosenka oddaje klimat niezwykłej wyspy położonej na Morzu Karaibskim.
Trochę geografii Kuba to największa z wysp karaibskich. Wokół niej roztaczają się liczne wysepki i rafy koralowe. Większość terenu ma nizinny charakter, jednak wielbiciele górskich widoków mogą podziwiać takie pasma jak Sierra de los Organos i Sierra Maestra. Kuba charakteryzuje się klimatem tropikalnym, występuje tam pora deszczowa, trwająca od maja do października. Nie należy jednak kojarzyć jej z trwającymi cały dzień monsunami. Deszcze są krótkotrwałe i niezbyt uciążliwe, zwiększa się natomiast w tym okresie wilgotność powietrza. Niewątpliwie, uroki wyspie przydają białe, piaszczyste plaże rozciągające się wzdłuż wybrzeża. Zabytki Zabytki architektoniczne Kuby to pozostałości budownictwa kolonialnego. Najchętniej odwiedzanym przez turystów miastem jest oczywiście Havana. Warte zwiedzenia są takie miejsca jak Morro – zamek i fort z XVI w., fabryka cygar czy Museo Ernest Hemingway, zorganizowane w domu pisarza, który na Kubie spędził długie lata. Miastem, którego nie sposób pominąć, jest „klejnot Kuby” – Trynidad. Zostało ono wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i cechuje się najlepiej zachowaną architekturą kolonialną na świecie. W centrum miasta znajduje się Plaza Mayor – plac z ogrodami, który polecają przewodniki. Cienfuegos to z kolei miasteczko utrzymane we francuskim stylu kolonialnym, którego jedną z największych atrakcji jest ogród botaniczny. Najbardziej znanym kurortem turystycznym jest Varadero. Wieść niesie, że do dziś w pirackich jaskiniach, znajdujących się w tamtejszej zatoce ukryte są liczne skarby. Inne atrakcje Oczywiście Kuba jako wyspa jest rajem plażowiczów. Słoneczna pogoda i piękne plaże zachęcają do wypoczynku nad brzegiem morza. Dla tych, którzy wakacje wolą spędzić aktywnie, wielką atrakcją jest możliwość nurkowania wśród okazałych raf koralowych i podglądania tamtejszej przyrody. Będąc na Kubie nie sposób nie skosztować jej specyficznej kultury. W Havanie musicie się wybrać na Malecon – promenadę, na której całą noc można tańczyć w kubańskich rytmach i skosztować prawdziwego rumu. Cała Havana charakteryzuje się niezwykłą atmosferą, to tętniące muzyką miasto. Oczywiście koneser cygar nie może odmówić sobie zapalenia oryginalnego kubańskiego cygara. Dobrą okazją do ich zakupu będzie wizyta w fabryce. Warta odnotowania jest także piękna przyroda Kuby. Park Narodowy Guanayara z wodospadem „El Rocio” to atrakcja zarówno dla dzieci jak i dorosłych. Jak się przemieszczać Trudności turystom na Kubie może sprawiać komunikacja miejska. Komunikacja międzymiastowa autobusowa nie funkcjonuje, a pociągi odnotowują kosmiczne opóźnienia. Dlatego trzeba sobie radzić inaczej. Całą wyspę można przejechać taksówką, co nie jest najtańszym sposobem, ale istnieje możliwość negocjacji ceny, poza tym taxi łatwo jest złapać. Popularnym sposobem podróżowania jest także autostop. Należy stanąć przy drodze z banknotem w ręku. Kierowcy chętnie zabierają turystów. Można też spróbować za drobną opłatą zabrać się autobusem pracowniczym. Jeśli jedziecie z biurem podróży, na pewno będziecie korzystać z autobusów hotelowych, podczas zorganizowanych wycieczek.
Ruszyła wielka 6-dniowa promocja KLM. Ruszyła wielka 6-dniowa promocja KLM! Do wyboru 28 niezwykłych kierunków na całym świecie!
Taniej polecimy do Azji, Ameryki Południowej, Afryki a także na Wyspy Karaibskie i Bliski Wschód. Do akcji przyłączyła się również linia Air France! W tegorocznej 6-dniowej promocji znalazło się 28 tras, w tym wiele egzotycznych kierunków, z których słynie siatka połączeń KLM! Tradycyjnie jest duży wybór w Azji: Chiny, Japonia, Tajlandia, Indie, Malezja czy Indonezja. Nie mogło także zabraknąć przepięknej wyspy Bali otulonej lasami tropikalnymi. Nie zawiodą się również osoby, które czekają na tańsze loty na Wyspy Karaibskie, Bliski Wschód, do Ameryki Południowej oraz Afryki. Promocyjne przeloty można rezerwować od 10 do 15 września br. Podróż należy zrealizować najpóźniej do 31 marca 2015 r., a decydując się na Azję – do połowy lutego 2015 r., z wyłączeniem okresów podanych na stronie www.klm.pl. Do akcji tradycyjnie dołączył partner holenderskiego przewoźnika – linia Air France – proponując tańsze loty również na 28 kierunkach, uzupełnia tym samym ofertę o inne trasy. Nie zwlekaj, łap okazję i wybierz się w podróż marzeń! Zaproponowane ceny przelotów KLM są bardzo konkurencyjne w porównaniu do ofert promocyjnych aktualnie dostępnych na rynku. W regionie Azji i Pacyfiku znalazło się aż 12 tras, w tym najodleglejsze egzotyczne zakątki jak Dżakarta na Jawie czy wyspa Bali. Ze zniżką polecimy do 4 różnych miast w Chinach. Najtaniej, bo już od 1 999 PLN można kupić bilet lotniczy do Pekinu i Szanghaju. Natomiast za przeloty do Bangkoku, Hongkongu, Osaki, Singapuru i Tokio zapłacimy od 2 099 PLN. KLM oferuje także duży wybór wyjątkowych metropolii w Ameryce Południowej. Na promocyjnej liście znalazły się: Brasilia, Buenos Aires, Panama City, Rio de Janeiro, Sao Paulo oraz nowości na mapie połączeń KLM – Santiago de Chile. Nie mogło zabraknąć również modnego w ostatnim czasie kierunku – St. Maarten. Karaibska Wyspa jest szczególnie polecana osobom, które od zimowych klimatów wolą rajskie plaże i egzotyczne drinki. Ze średnią temperaturą na poziomie 27 stopni ten bajkowy zakątek, niezależnie od pory roku, jest prawdziwym rajem. Promocja na połączenia lotnicze jest świetną okazją do zarezerwowania przelotu w cenie już od 2 499 PLN (w ofercie zarówno KLM, jak i Air France). Do niepowtarzalnych atrakcji na wyspie należy m.in. pas startowy przylegający do plaży. Lotnisko przyciąga tłumy, które przychodzą tu oglądać lądujące samoloty dosłownie kilkanaście metrów na ziemią. Linia Air France w uzupełnieniu oferty KLM (szczególnie z myślą o osobach, które zimowe miesiące planują spędzić na tropikalnych wyspach) proponuje dodatkowe gorące kierunki, są to: Ciekawą propozycję KLM stanowi również oferta przelotów do największych atrakcji turystycznych w Afryce, między innymi – bramy do RPA: Johannesburga (w cenie od 2 299 PLN), Kilimandżaro (od 2599 PLN) oraz na wyspę Zanzibar (od 2999 PLN). Z oferty na Bliski Wschód na uwagę zasługuje Muskat (od 1899 PLN) stolica i największe miasto Omanu. Planując podróż warto pamiętać, że holenderski przewoźnik oferuje liczne udogodnienia nie tylko w czasie lotu na pokładzie swoich samolotów, ale również w trakcie transferu (wszystkie przesiadki na loty dalekiego zasięgu odbywają się na lotnisku bazowym KLM w Amsterdamie wyłącznie w dogodnych godzinach). A ten wielokrotnie nagradzany port lotniczy Schiphol oferuje tak liczne atrakcje, niczym prawdziwa metropolia! Można się zrelaksować w licznych, bardzo wygodnych strefach komfortu, skorzystać z bezpłatnych pryszniców, czy poobcować ze sztuką w prawdziwym muzeum, lub odwiedzić bibliotekę, serfować w sieci bez żadnych opłat, a nawet ekologicznie naładować komórkę pedałując na rowerze. W „Airport Park” ulokowanej na tarasie widokowym kawiarni-ogrodzie (Lounge 1, w kierunku Pier D, 2 piętro) jak w typowym miejskim parku można zażywać relaksujących kąpieli słonecznych w otoczeniu zieleni. Natomiast miłośnicy tulipanów, aby poczuć się jak na giełdzie kwiatowej powinni koniecznie odwiedzić „House of Tulips” (pośrodku Lounge 3) – jest to unikatowa konstrukcja łącząca architekturę typową dla Amsterdamu ze szklarnią. Niezależnie od tego czy pasażer ma kilkugodzinny postój czy tylko chwilę wolnego czasu, podróżuje sam czy z rodziną – na pewno znajdzie na lotnisku Schiphol coś wyjątkowego dla siebie! KLM oferuje 3 rejsy dziennie na trasie Warszawa-Amsterdam. Promocyjne bilety lotnicze można rezerwować między 10 a 15 września br. na stronach: www.klm.pl i www.airfrance.pl, pod numerami telefonów: +48 (22) 55 66 444, +48 (22) 55 66 400 oraz w biurach podróży na terenie całego kraju. Podróżnym, którzy w tym okresie szukają promocji lotniczych, polecamy też odwiedzenie strony partnera KLM – linii Air France. Tam znaleźć można ofertę na tańsze loty, kupowane z wyprzedzeniem: Paryż w cenie od 599 PLN, Nowy Jork od 1959 PLN, Los Angeles od 2579 PLN oraz Miami za 2729 PLN.
Kuba znajduje się na liście życzeń większości podróżników. Jeden z naszych czytelników właśnie stamtąd wrócił i już tęskni...
Kubo, miłości moja. Zostawiłem cię ledwie kilka tygodni temu i przestać myśleć o tobie nie mogę. W pamięci mej obrazy utkwiłaś, twego zapachu z ubrań prać nie chcę. Hawaną mnie zniewoliłaś, zielenią Pinar del Rio zachwyciłaś. Twe córki zachłanne przejęły me względy, synowie twoi w muzyczne obroty zabrali. Jestem twój! Gdybym był poetą, z pewnością wydałbym tomik o Kubie. Zniewalająca, gorąca i na swój sposób intensywna zawładnęła moim sercem i umysłem. Często zastanawiam się, co mnie powstrzymuje, aby tam zamieszkać. Bo choć minusów znaleźć można kilka, to magia tej innej rzeczywistości silniejsza jest niż niejeden eliksir. Nieśpieszne życie na wyspie, prostota podejmowanych wyborów, odcięcie od świata - paradoksalnie odbierałem to jako wolność, przede wszystkim od konsumpcjonizmu i nie kończącej się pogoni za pieniądzem. Już pierwsze obrazy i zapachy zaskarbiły moją sympatię. A może to była nostalgia wzniecona wspomnieniami z dzieciństwa? Trudno bowiem nazwać „przyjemnym” ten charakterystyczny zapach lotniska im. José-Martí żywo przypominający aromaty z warszawskiego Dworca Centralnego lat osiemdziesiątych. Widok „maluchów” (Fiatów 126p zwanych tutaj „Polki”) zwiastował raczej trudną rzeczywistość Kubańczyków. Gdy na jednej z ulic Centralnej Hawany pstrykałem zdjęcia panów naprawiających „polski rodzinny samochód”, w oczach miałem obraz sprzed 25 lat - mój umorusany tata naprawiający naszego grata na parkingu przed blokiem. Widok pustych półek sklepowych, a raczej pełnych identycznych produktów, aby tę smutną pustkę ukryć, też zdawał mi się znajomy. Podobnie jak wyłącznie jeden gatunek chleba czy ponuro szczupła oferta kawiarni. Już wiem! To była sympatia do Kubańczyków! Mimo mojego dość skromnego doświadczenia z socjalizmem czułem się ich współbratem, zdawałem się rozumieć ich położenie. Z noclegów korzystałem wyłącznie w „casas particulares” - z prywatnych pokoji oficjalnie wynajmowanych przez właścicieli mieszkań. Choć ceny oscylowały wokół 20-25 dolarów, mnie zawsze udawało się negocjować niższe stawki. Wielokrotnie dawałem namówić się na śniadanie lub kolację, co zazwyczaj okazywało się tańszą i smaczniejszą strawą niż oferta okolicznych barów czy restauracji. Wielką przyjemność sprawiało mi poznawanie gospodarzy. Każda rozmowa wnosiła nową wiedzę w moje życie, otrzymywałem cenne podpowiedzi, a przede wszystkim żyłem wśrod Kubańczyków, na zwykłych ulicach, w zwykłych mieszkaniach. Było to całkiem niezwykłe. Sympatię do Kubańczyków odczuwałem na ulicach i w domach, w klubach i w taksówkach. Miks ras zdawał się niemniejszy niż w Nowym Jorku czy Londynie, a nikt nie musiał tutaj walczyć o równouprawnienie czy brak dyskryminacji. Nigdy też nie widziałem tylu obejmujących się chłopaków, a miałem wrażenie, że nikomu to nie przeszkadza ani nikt z nich nie walczył o swoje prawa, nie organizował parady. Z kolei faceci macho prezentowali swoje brzuchy, podwijając t-shirty ponad wielkie krągłości. Nie zapytałem nigdy, czy chodziło o dumę z pojemności żołądka czy o chęć wentylacji ciała w ponad trzydziestostopniowym upale. Większą uwagę poświęcałem dziewczynom - w zdecydowanej większości zgrabnym, szczupłym, wyprostowanym, dumnie wypychającym przed siebie pierś. Często pozbawionym zapachu perfum, ale to także wydało mi się atrakcyjne, bo naturalne. Mój „turystyczny” nos, chęć smakowania zwykłego, lokalnego życia oraz nieustający ciąg do muzycznych znajomości pozwoliły mi już od pierwszych chwil zajrzeć wgłąb prawdziwej codzienności Kubańczyków. Z dumą mówiłem sobie, że innym turystom umyka wiele z tej rzeczywistości, której nie sposób doświadczyć w zabytkowej i odnowionej Havana Vieja, w hotelowych holach i ogrodach, na typowych szlakach autobusowych czy na słynnych plażach Varadero. Bo choć nie odwiedziłem kilku istotnych punktów na mapie, nie żałuję swoich decyzji, które popchnęły mnie w rytm prawdziwego życia Hawany. Wiele dni później zrozumiałem, że dla większości Kubańczyków to miejskie życie stanowi jedyne, jakie znają. Wyjazd do innego miasta jest dla wielu zbyt drogi. Zagraniczny wyjazd (wylot), choć od pewnego czasu prawnie możliwy, z powodów finansowych leży raczej w sferze marzeń. Kubańczycy mawiają z przekąsem o swoim życiu: „tirar la casa por la ventana” (wyrzucać dom przez okno). Bo czyż nie jest prawdziwą łamigłówką przeżyć za oficjalną pensję 20 USD miesięcznie? Muzyka Mike'a Polarnego: www.soundcloud.com/mikepolarny Więcej zdjęć z Kuby: www.facebook.com/mike.polarny CDN.
Kubańskie cygara opisywane są jako świeże, aromatyczne, a co najważniejsze, ręcznie skręcane na nagich udach młodziutkich Kubanek. Moją obsesją stało się więc zbadanie, ile w tym wszystkim jest prawdy
Tomasz Trela - nasz czytelnik - wybrał się na Kubę, by na własnej skórze sprawdzić na czym polega urok cygar z Hawany. Hawana to dwuznaczne miasto, które w niczym nie przystaje do wyobrażeń o nim. Z jednej strony, onieśmielają okazałe kolonialne rezydencje, z drugiej strony, odstraszają walące się wyblakłe kamienice. Piękne odrestaurowane stare samochody kontrastują z rozpadającymi się wrakami, których zardzewiała karoseria trzyma się wyłącznie na poskręcanych drutach. Sympatyczni i życzliwi ludzie stanowią zupełne przeciwieństwo nachalnych jinteros, czyli wszelkiej maści naciągaczy, od których roi się to miasto. Dzisiejsza Hawana bardziej przypomina ruinę i upadłą oazę, niż raj, którym kiedyś była. Gospodarka Kuby kuleje. Brakuje inwestycji, zagranicznego kapitału i pomysłu na przyszłość. W kraju panuje bieda. Przeciętna płaca wynosi 20$. Od 1990 roku na wyspie trwa "okres specjalny", ogłoszony jeszcze przez Fidela Castro. Towary pierwszej potrzeby, w tym jedzenie, każdego miesiąca są racjonowane. Oficjalne przydziały są tak małe, że Kubańczycy muszą kombinować, żeby przeżyć. Prowadzą więc nielegalne jadłodajnie, oferują ryzykowne noclegi bez licencji, jeżdżą nieoznakowanymi taksówkami lub… sprzedają cygara. Cygara są jednym z głównych źródeł dochodu wielu mieszkańców Hawany. Cygara na sprzedaż można zdobyć na dwa sposoby. Sposób pierwszy jest dość prosty. Można je ukraść z fabryki. Kilka dni w Hawanie wystarczą, aby dojść do wniosku, że niemal każdy Kubańczyk zna kogoś, kto pracuje w fabryce cygar. Pracownicy w ten, czy w inny sposób, regularnie wynoszą więc całe opakowania i przekazują je dalej osobom, których zadaniem jest te cygara sprzedać turystom. Jest to proces bardzo dochodowy, choć ryzykowny, ponieważ represje na Kubie bywają dotkliwe. Drugim sposobem jest oferowanie turystom podróbek. Oczywiście bez informowania ich o tym. Te jednak bardzo łatwo rozpoznać. Nie mają naklejonych certyfikatów, ani wypalonych znaków jakości. Poza tym, podrabiane cygara po prostu wyglądają, jak towar gorszej jakości. Są niewymiarowe, tytoń w środku jest luźno ubity, a liście często się rozklejają. Nawet niewprawne oko, po bliższej analizie, jest w stanie odróżnić podróbkę od oryginału. Żeby zdobyć cygara, zarówno podrabiane, jak i te w pełni oryginalne, właściwie nie potrzeba specjalnie się wysilać. Wystarczy wyjść na ulicę i wyglądać jak turysta. Spacer niemal siedmiokilometrową promenadą Malecon lub błądzenie po brukowanych uliczkach starego miasta, stworzą aż nadto okazji, by zaopatrzyć się w kontrabandę. Kubańczycy, choć bardzo otwarci, są jednak niezwykle ostrożni. Zmusza ich do tego represyjny system i permanentna kontrola. Po raz pierwszy dała mi to odczuć para, która śledziła mnie przez dobrą godzinę, chodząc za mną krok w krok. To byli mężczyzna i kobieta, oboje około trzydziestki. Gdzie ja, tam i oni. W końcu usiadłem na ławce, na jednym z wielu placów Hawany. Po chwili, śledząca mnie para niepewnie przycupnęła obok. Na początku udawała, że zupełnie się mną nie interesuje, jednak już po paru minutach padło pierwsze pytanie. Skąd jestem. Mężczyzna mówił po angielsku, kobieta nie. I tak to się zaczęło. Chwilę później rozmawialiśmy już nie tylko o tym, skąd jestem, ale także o Europie, a potem i o Kubie. Mężczyzna był bardzo ciekawy świata. Nigdy nie wyjeżdżał poza wyspę. Kubańczycy nie mogą wyjeżdżać poza wyspę. Jedyne o czym marzył, to podróże. Chciałby zobaczyć, jak wygląda cała planeta, jak wygląda Ameryka. Na Kubie obowiązuje absolutne embargo na wszystko, co amerykańskie. Nie ma tu amerykańskich czasopism, telewizji, muzyki, filmów, ani nawet Coca-Coli. Kubańczycy nie mają pojęcia, jak wygląda prawdziwa Ameryka, a bardzo chcieliby mieć. Mężczyzna dobrze mówił po angielsku. Zawdzięcza to swojej matce, która była nauczycielką i kazała mu uczyć się tego języka. Kiedyś jej za to nienawidził, ale dzisiaj rozumie, że tylko dzięki temu może zarabiać, żeby jakoś przeżyć. Zdaje sobie sprawę, że pomimo tego, iż jest bezrobotny, to znajomość języka angielskiego jest jedyną rzeczą, która pozwala mu nie umrzeć z głodu. Dzięki temu, że mówi po angielsku, może zagadywać zagranicznych turystów i oferować im… no właśnie. Cygara. Zanim jednak padła propozycja nabycia cygar, temat naszej rozmowy nieostrożnie zszedł na coś, na co nigdy nie powinien schodzić. Na politykę. Każdy przewodnik turystyczny ostrzega, żeby nie wdawać się z Kubańczykami w rozmowy o polityce, bo może się to skończyć dość nieprzyjemnie dla obu stron. Bardziej nieprzyjemnie jednak dla Kubańczyków. Mężczyzna żywo wypytywał, co o Kubie pisze i mówi się w Europie. Interesowało go, jak jego kraj jest postrzegany na zewnątrz. Więc opowiedziałem mu, co w Europie pisze i mówi się o Kubie. Po każdej mojej wypowiedzi mężczyzna prychał z pogardą i z niedowierzaniem. Każda odpowiedź wzbudzała śmiech. Że Raul Castro? Że nadzieja? Że reformy? Że internet? Że handel samochodami? Nic, tylko pusty śmiech. Raul nie zaproponował niczego nowego. Reformy są wyłącznie na papierze. Dostęp do internetu często jest ograniczony do kilkudziesięciu stron, poczta elektroniczna jest ściśle kontrolowana, a samochodami rzeczywiście można handlować, ale tylko tymi, które na wyspie są już od dawna. Kiedy mężczyzna o tym opowiadał, ściszał głos i z każdą chwilą coraz częściej wycierał pot z czoła. Co rusz rozglądał się na boki i zawieszał wzrok na pobliskich zaroślach, jakby czekał, aż wyskoczy z nich policja polityczna. W końcu wstał z ławki, przysiadł się do mnie, nachylił i powiedział to, co było nieuniknione. Jego brat pracuje w fabryce cygar. Początkowa cena wynosiła 200$ za 20 cygar. Po kilku minutach negocjacji i wzajemnego poklepywania się po plecach, dwaj amigos, którymi szybko zostaliśmy, cenę końcową ustalili na 50$. I kiedy transakcja wyglądała już na dogadaną, zaczęły się schody. Mężczyzna nie miał cygar przy sobie i za żadne pieniądze nie chciał ich mieć. To było zbyt niebezpieczne. Proponował, abyśmy odwiedzili mieszkanie jego brata, który cygara ma. Problem w tym, że mieszkanie brata znajdowało się w niezbyt przyjemnej dzielnicy Centro Habana. Gdy Krzysztof Kolumb w 1492 r. przybył na Kubę, zapisał w swoim dzienniku, że właśnie odkrył "najpiękniejszy ląd, jaki widziały ludzkie oczy". Gdyby dzisiaj Kolumb zobaczył Centro Habana, to przeżegnałby się i popłynął dalej. Ogromne dziury w ulicach, odpadające balkony, walące się budynki, popękane żarówki w latarniach i stosy śmieci bardziej przypominały brazylijskie slumsy niż malowniczą Hawanę, znaną ze zdjęć. Poza tym, tam gdzie wtedy byliśmy, świeciło piękne słońce, a cudowne kubańskie piwo Cristal szumiało już przyjemnie w głowie i za nic nie chciało mi się ruszać z promenady. Mężczyzna był jednak nieugięty i niemal na siłę próbował wyciągnąć mnie do mieszkania swojego brata, aby dobić tytoniowego targu. Nie mogliśmy dojść do porozumienia, więc umówiliśmy się na drugi dzień, w tym samym miejscu, o tej samej porze. Mężczyzna miał się przez ten czas zastanowić, czy jednak zgodzi się zaryzykować i przynieść towar w miejsce publiczne. No to muchas gracias i adios. Na drugi dzień, po kubańskim śniadaniu, składającym się z gumowego kurczaka, suchej fasoli i innych warzyw bez smaku, ruszyłem w stronę starego miasta. La Habana Vieja najbardziej przypomina Hawanę znaną z filmów i fotografii. Kolonialne rezydencje i kamieniczki nie są tak zniszczone, jak w pozostałej części miasta. Pojawiają się ogródki kawiarniane, odrestaurowane stare samochody, muzycy grający na żywo, a turyści wylegają na ulice. No właśnie, turyści. Hawana ma to do siebie, że turyści występują praktycznie tylko w kilku jej zakątkach. Na przykład w okolicy starego miasta i promenady. Wystarczy więc zapuścić się gdziekolwiek indziej i od razu można zobaczyć, jak wygląda prawdziwe życie, nie okraszone w żaden sposób europejskim klimatem. Póki co jednak, zapuściłem się w rejony La Habana Vieja. Już po kilku chwilach dostrzegł mnie człowiek na białym koniu. Biały koń ciągnął białą dorożkę. Woźnica zarzekał się, że to jedyna taka dorożka w całej Hawanie i będę zwyczajnie nierozsądny, jeśli nie skorzystam z przejażdżki. Woźnica miał na klapie zaczepioną plakietkę, która zaświadczała, że jest licencjonowanym przewodnikiem po mieście, a to oznaczało przynajmniej dwie rzeczy. Przede wszystkim, że potrafi mówić po angielsku oraz, co ważniejsze, że wie, o czym mówić. Długo nie pozwalałem się namówić na przejażdżkę, ale woźnica nie dawał za wygraną i z każdą minutą oferował coraz niższą cenę. W końcu zaproponował, że przewiezie mnie po Hawanie za darmo, opowiadając przy tym o historii i architekturze miasta, a jeśli na koniec spodoba mi się ta podróż, to zapłacę mu tyle, ile uznam za stosowne. To był argument, z którym trudno polemizować. Wsiadłem na powóz. Szybko okazało się, że było warto, bo z nieba lunęło, jak to lunąć potrafi w klimacie tropikalnym. Na szczęście dorożka miała dach. Tylko konia szkoda. W ciągu dwóch godzin odwiedziliśmy główne atrakcje Hawany, czyli wyblakłe budynki, w których kiedyś mieszkał ten, czy tamten. Gwoździem programu była jednak wizyta w sklepie z cygarami. Nic zresztą dziwnego. Jak już zdążyłem się przekonać, na Kubie całe życie kręci się wokół cygar. Sklep był w pełni profesjonalny. Wejście do niego ochraniał uzbrojony policjant. To niestety oznaczało, że sklep jest sklepem państwowym, a więc oficjalnym. Weszliśmy do środka. Woźnica pokazywał mi różne opakowania cygar i tłumaczył, w jaki sposób zabezpieczone są przed podrobieniem i jak rozpoznać ich oryginalność. To nie było typowe zachowanie przewodnika turystycznego. Zdziwiło mnie też, że mój przewodnik tak bardzo zachwala oryginalne cygara, które w sklepie osiągały zaporowe ceny. O to mu jednak chodziło. Wizyta w sklepie i szok wywołany wysokością oficjalnych cen, miał mnie przygotować na to, co nastąpiło później. Po wyjściu ze sklepu, woźnica zapytał, czy teraz umiałbym odróżnić oryginalne cygaro od podrabianego. Odpowiedziałem, że chyba tak. Kilka minut później byliśmy już w środku prywatnego lokum, w którym mieszkało przynajmniej dziesięć osób, w tym kilkoro dzieci. Szybko okazało się, że cała dorosła część rodziny pracowała w fabryce cygar. Prowadzony ciasnymi korytarzami na sam koniec domostwa, dotarłem w końcu do czegoś w rodzaju zbrojowni. Z jej czeluści zaraz wyłoniły się różne pakunki i zawiniątka, opakowane w gazety, szmaty i inne misternie sklecone zabezpieczenia. Nastąpiła szybka prezentacja. Woźnica zapytał mnie, jako nowego eksperta, co sądzę o ich oryginalności. Czy te cygara są oryginalne? Wszyscy obecni w pokoju znieruchomieli i wpatrywali się we mnie, czekając na werdykt. Odparłem, że cygara wyglądają na oryginalne. Napięcie momentalnie zeszło, woźnica uśmiechnął się szeroko i zapewnił, że takich nie dostanę na ulicy i że on, człowiek na białym koniu, ma w tym mieście renomę i od wielu lat jest tutaj gwarantem jakości. Kilka chwil później byłem więc posiadaczem cudownie pachnących cygar marki Cohiba w cenie 40$ pudełko. W sklepie, który odwiedzałem piętnaście minut wcześniej, musiałbym za nie zapłacić osiem razy więcej i cały zysk trafiłby w ręce rządu, bo fabryki są znacjonalizowane. Kupując w takich miejscach jak to, ma się przynajmniej pewność, że pieniądze popłyną bezpośrednio do rąk Kubańczyków. Kiepskie to usprawiedliwienie dla nabywania nie do końca oficjalnych towarów, ale lepsze takie usprawiedliwienie, niż żadne. Po transakcji nastąpiło wylewne i długie pożegnanie z pracownikami fabryki, a potem z woźnicą, któremu w końcu za darmową przejażdżkę zapłaciłem więcej niż wynosiła cena początkowa. Wróciłem z paczką cygar do mieszkania, żeby je przepakować i zasmakować tego kultowego towaru, po który leciałem kilka tysięcy kilometrów. Pojawił się jednak pewien problem. Nie miałem zapalniczki, ani zapałek. W Polsce nie jest to żaden kłopot. Na Kubie okazał się jednak dość znaczny. Zdobycie zapałek zajęło mi sześć najbliższych godzin. Odwiedziłem kilka sklepów (w centrum Hawany jest tylko kilka sklepów, towary głównie kupuje się na targach, na ulicy, a często poprzez wymianę barterową), ale w żadnym nie było zapalniczek. Pytałem na straganach, u sprzedawców owoców, w okienkach z jedzeniem, w punkach, gdzie można kupić alkohol. Na moje pytanie zawsze reagowano śmiechem. O zapalniczce w ogóle nie było mowy. Ale dowiadywałem się, że za to zapałki powinny być dostępne w czwartek. Najpóźniej w piątek. Jeśli zdarzy się cud, to w środę. Był poniedziałek, a ja byłem już nieźle sfrustrowany. I dopiero wtedy, próbując zdobyć ten cholerny ogień, poczułem, gdzie tak naprawdę jestem. Kuba to nie rajska kraina, mlekiem i miodem płynąca, w której życie toczy się w rytmie salsy. Kuba to kraj, który ledwo wiąże koniec z końcem. Biedny, zaniedbany, z przerwami w dostawach prądu. Brakuje tu podstawowych towarów. Wszystkiego jest za mało. Pieczywo można kupić tylko z samego rana i to nie każdego dnia. Na jednego mieszkańca przypada miesięcznie pół kilograma kurczaka, trzy kilogramy ryżu i pół kilograma fasoli. To rządowy przydział. Resztę człowiek musi zdobyć sam. Dlatego Kubańczycy kombinują, jak mogą. Tylko dzięki swojej kreatywności jakoś utrzymują się jeszcze na powierzchni. Po sześciu godzinach błąkania się hawańskimi uliczkami, znalazłem w końcu zapałki. Sprzedawała je babuszka, siedząca na ulicy. To był jej jedyny towar. Zapałki kosztowały grosze, nawet jak na kubańskie zarobki. Tylko co z tego, skoro tak trudno było je zdobyć? Usiadłem na ławce w parku i zapaliłem swoje pierwsze kubańskie cygaro. Mimo wszystko, to było niesamowite przeżycie. Pierwsze prawdziwe kubańskie cygaro zostaje w pamięci już na zawsze. Nawet jeśli podejrzewałem, że nie zostało skręcone na udach młodych, półnagich Kubanek. Co zresztą potwierdziło się parę dni później, kiedy odwiedziłem fabrykę cygar i widziałem, jak naprawdę robi się ten rarytas. Mimo tego, to było najlepsze cygaro, jakie kiedykolwiek paliłem. Nie dorównały mu cygara, które niedługo potem kupiłem spod lady fabryki w Trinidadzie, ani te z oficjalnego sklepu dla turystów na Varadero. Pierwsze cygaro, którym delektowałem się na parkowej ławce w samym centrum Hawany, było najlepsze. I taką Kubę zapamiętam. Kubę, która wymaga bardzo wiele wysiłku i poświęcenia, ale w końcu, prędzej czy później, wynagradza to czymś, co zostaje w pamięci już do końca życia. Kilka z tych cygar przywiozłem zresztą do Polski, ale tutaj żadne z nich nie smakowało już tak dobrze. Tekst: Tomasz Trela
Z ulic znikają stare samochody. Zatopionych może być tysiące kilometrów plaż
Czas na odwiedzenie Kuby takiej, jaką była przez lata. Wprawdzie prezydent Raul Castro zapowiedział, że będzie rządzić do 2018 r., ale w powietrzu czuć już zmiany. Spowodują je nie tyle rewolucje, co natura. Według rządowego raportu Kubie dadzą się wkrótce we znaki skutki globalnego ocieplenia. Wskutek ciągłego wzrostu poziomu morza do 2050 r. może zostać zatopionych nawet 2,7 tys. km² plaż. Bez nich ta egzotyczna wyspa nie będzie już sobą! Tak jak bez starych aut, które kojarzą się turystom z Kubą. Niedługo na ulicach Hawany i innych miast pojawią się nowe samochody! To prawie jak polityczny przewrót, bo przez lata Kubańczycy legalnie mogli kupować jedynie maszyny wyprodukowane przed rewolucją z 1959 r. Stąd wyspa stała się unikalnym skupiskiem zabytkowych amerykańskich krążowników szos oraz trochę młodszych ład, moskwiczy, a nawet maluchów. Co tu kryć, ma to swój urok.
W chińskim horoskopie moim znakiem jest Tygrys. Osoby spod tego znaku są odważne, nie cofają się przed trudnościami, rozpiera je energia i przyświecają postępowe poglądy. Wszystko jakby się zgadza. Doprawdy, mądrość chińskich horoskopów nie ma sobie równych! Często zastanawiam się nad fenomenem tego kraju. Ponad 5 tys. lat historii i dziedzictwa kulturowego, grubo ponad miliard mieszkańców, najdynamiczniej rozwijająca się dziś gospodarka świata, nieprawdopodobne bogactwo krajobrazów, festiwal kolorów, zapachów, smaków. Czy można w zaledwie kilku zdaniach napisać o tym kraju coś, co skłoni Was do przeczytania naszych artykułów o Państwie Środka? Jestem w stanie wymienić co najmniej 100 powodów, dla których warto pojechać do Chin…Po pierwsze: żeby zobaczyć niezapomniany wschód słońca w Guilin… Po drugie: żeby zjeść węża z grilla, larwy pszczele i baranie jądra. I to wszystko za bezcen! Po trzecie: żeby zrobić sobie zdjęcie na tle Wielkiego Muru. Naukowcy pracują nad jego cyfrową rekonstrukcją, która umożliwi wirtualną podróż po największym dziele architektury obronnej na świecie, ale póki co lepiej zobaczyć to na własne oczy… Po czwarte: żeby przekonać się, że Warszawa wcale nie jest zatłoczona (w Pekinie i okolicach mieszka 18 mln ludzi!)… Po piąte: żeby dowiedzieć się, że najpopularniejsze chińskie powitanie brzmi Ni Chi Le Mei You, co tłumaczy się: „Czy jadłeś?”… Czy naprawdę mam wymieniać dalej?
SPIS TREŚCI TRAVELER 4/2009 Z ŻYCIA NACZELNEJ Kobieta na krańcu świata WIEŚCI ZE ŚWIATA Wydarzenia, wyprawy CO? GDZIE? KIEDY? Ciekawe imprezy we wrześniu i w październiku PODRÓŻ ŻYCIA Egipt POZNAJ TO MIEJSCE Japonia i włoskie Amalfi DOBRE POŁĄCZENIE Z BIUREM PODRÓŻY Zdobądź równik PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Lot pod kontrolą TEMAT NUMERU Chiny – trzy fascynujące wyprawy po Państwie Środka: Pekin, Hongkong, Szanghaj, Jangcy i mało znane chińskie rubieże W 48 GODZIN Lizbona DOOKOŁA EUROPY Czechy WEEKEND W POLSCE Góry Świętokrzyskie, Słowiński Park Narodowy POMYSŁ NA: Motorem w świat ADVENTURE Dżipem przez Indie WARTO SPRÓBOWAĆ Wspinaczka RAPORT SPECJALNY Chris McCandless NA TROPIE Słonie POZDROWIENIA Z... Synaju 10 NAJ Najbardziej zatłoczone lotniska na świecie RELACJA LAUREATA KONKURSU Kamperem po Europie
Rewolucja kubańska uratowała Hawanę przed jej zamianą w drugie Las Vegas.
CYGARA I SALSA Siedzę przy basenie w luksusowym hotelu w Varadero, do którego przyjechałam ze swoją norweską przyjaciółką Inger. Sączymy orzeźwiające, zimne mojito – koktajl z cukrem trzcinowym, świeżą miętą, sokiem z limetki i rumem Havana. Patrzymy na szeroką plażę z drobnym białym piaskiem, ciągnącą się przez ponad 11 kilometrów, na lazurowe, kryształowo czyste morze, na palmy i już rozumiemy, dlaczego rodziny Capone i Dupontów wybrały kiedyś Varadero na swoje letnie rezydencje. Dziś ta plaża przyciąga 500 tysięcy turystów rocznie: Hiszpanów,Anglików, Kanadyjczyków, Włochów, Francuzów, Rosjan. W tym tyglu narodowości brakuje jedynie Amerykanów, ale dzieje się tak pewnie tylko dlatego, że mają oficjalny zakaz przyjazdu na Kubę. Kanadyjczyk, którego poznałyśmy w Varadero, mówi, że jest tu piąty raz i na pewno jeszcze wróci, bo tak mu się ten kraj podoba. Kelner dyskretnie zbiera szklanki po drinkach, cicho syczy woda tryskająca z sikawki do podlewania trawników, szumią fale bijące o brzeg. Napawam się luksusem, słońcem i… nie mogę się doczekać, kiedy wreszcie zobaczę prawdziwą Kubę, która rozciąga się poza tym wydzielonym rajem, stworzonym dla zagranicznych turystów z kieszeniami pełnymi pieniędzy. Po kilku dniach pobytu rezygnujemy z opiekuńczych skrzydeł agencji turystycznej i od tej pory podróżujemy „na własną rękę”. Zaczynamy od HAWANY. W hotelu, w którym zrobiłyśmy rezerwację przez Internet, recepcjonistka długo szuka naszych nazwisk w komputerze, ale w końcu podaje klucz do pokoju. Oddychamy z ulgą. Za chwilę ruszamy na pierwszy spacer. Chodzimy po wąskich uliczkach starego miasta i… serca ściska nam żal. Mamy ochotę zakasać rękawy, złapać szpachlę, otworzyć puszkę z farbą i wziąć się do roboty. Tyle przepięknych domów znajduje się w opłakanym stanie! Odpada z nich tynk, łuszczy się farba, ściany są szaro-czarne, oblepione brudem. Z pewnością nikt nie odnawiał tych budynków przez co najmniej 50 lat. Dziś przypominają rudery, a nie zabytki, które powinny być podziwiane. Patrzymy na odrapane klatki schodowe z wyszczerbionymi schodami, na dykty umieszczone w oknach zamiast szyb. Widać, że mieszkania są przeludnione. Życie toczy się tu jednak normalnie. Na zardzewiałych prętach balkonu rozwieszono pranie do suszenia, w oknie ktoś wystawił klatkę z kanarkiem, w innym doniczkę z kwiatkiem. Na podwórku koło sterty gruzu wygrzewa się kot, obok zasnął bezdomny piesek. Gdy kończą się lekcje w szkołach, ulice ożywają gwarem. Dzieciaki ubrane w przepisowe szkolne mundurki: białe bluzki i czerwone lub żółte spódniczki i spodnie wracają do domu. Sklepy, w których sprzedaje się racjonowaną żywność, raczej nie zachęcają do wejścia – odstraszają pustymi półkami i wyglądającymi na urzędowe ogłoszeniami na ścianach. Ale przecież to kubańska codzienność, do której wszyscy są tu przyzwyczajeni. Powoli zaczynamy dostrzegać więcej. Miasto wygląda dużo lepiej niż cztery lata temu, kiedy byłam tu po raz pierwszy. W 1982 roku Stara Hawana – La Habana Vieja – została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i wtedy ruszył program odnowy zabytków, który przynosi efekty, chociaż niestety nie tak szybko, jak by się chciało. W rejonach bardziej uczęszczanych przez turystów wiele budynków już odrestaurowano i jest czym nacieszyć oko. Zachwyca fasada barokowej katedry hawańskiej – Catedral de la Habana, o której mówi się, że to „muzyka zamieniona w kamień”. Na placu de San Francisco, olśniewającym bielą świeżo odnowionych kamienic, kuszą restauracje z wystawionymi na zewnątrz stolikami. Przybyło dużo luksusowych, pięciogwiazdkowych hoteli, galerii sztuki kubańskiej, pojawiły się eleganckie sklepy „dolarowe”, gdzie można kupować za wymienialne peso (CUC). Włóczymy się po uliczkach i napawamy niepowtarzalną atmosferą tego miasta, której nikomu nie udało się zniszczyć. Jak magnes przyciąga ona do Hawany ludzi z całego świata. Paradoksalnie to Castro uratował kubańską stolicę przed jej zamianą w drugie Las Vegas, na co wielką ochotę mieli amerykańscy mafiosi. Plany sprzed 1959 roku, w którym ostatecznie obalono dyktaturę Batisty, zakładały wyburzenie wielu zabytkowych budynków i postawienie na ich miejscu kasyn, klubów nocnych i nowoczesnych hoteli, ale rewolucja zniweczyła te zamierzenia. W okolicach Obispo, głównej ulicy starego miasta, kręcą się barwne, poprzebierane postacie, z grubymi cygarami w ustach. Za 1 peso chętnie pozują do zdjęć. Z licznych w tej okolicy barów dochodzą rytmy kubańskiej, wszechobecnej tutaj muzyki. Na placu de Armas, przy wejściu do dawnej siedziby gubernatorów hiszpańskich, gdzie obecnie mieści się muzeum miejskie – Museo de la Ciudad, bukiniści codziennie rozkładają swoje kramy z dziełami Trockiego, Lenina i Castro. Co chwila słychać dzwonki przejeżdżających riksz – nieraz bardzo pomysłowo skonstruowanych, przemykają żółte trójkołowe pojazdy, nazywane tu „coco taxi” – kubański wynalazek do wożenia turystów. Obok sentymentalnie dla nas wyglądających polskich małych i dużych fiatów, radzieckich ład i moskwiczów, nadal widuje się liczne stare amerykańskie samochody z lat 40 i 50.: fordy, buicki, chevrolety. Na ich temat toczy się wciąż nierozstrzygnięty spór – czy jeżdżą do tej pory, bo mechanicy kubańscy mają aż tak wyjątkowe umiejętności, czy też dlatego, że silniki tych aut są nie do zdarcia. Do swoich ulubionych barów – La Bodeguita del Medio i El Floridita – nie przychodzi już Ernest Hemingway i nie zamawia ulubionego mojito lub daiquiri, ale oba lokale są wypełnione turystami, którzy chcą poczuć atmosferę miejsc, w których bywał. Na ścianach wiszą zdjęcia pisarza, w El Floridita przy barze stoi jego posąg odlany z brązu. W hotelu Ambos Mundos, w pokoju, który kiedyś wynajmował Hemingway, stworzono dziś małe muzeum. Wielbiciele jego książek powinni się udać do Finca Vigía – białej willi na przedmieściach Hawany, w której mieszkał ponad 20 lat, niemal do śmierci. To około 40 minut jazdy samochodem od centrum. Dom pozostał urządzony tak jak Hemingway go zostawił, maszyna do pisania stoi nadal w sypialni, trofea myśliwskie wiszą na ścianach, ulubiony fotel pozostał w tym samym miejscu w salonie. To tu Hemingway napisał „Komu bije dzwon” i opowiadanie „Stary człowiek i morze”, za które przyznano mu Nagrodę Nobla, a wyspę pokochał jak swoją drugą ojczyznę. Zaliczamy kolejne atrakcje turystyczne: Fort del Morro, który kiedyś bronił dostępu do portu i miasta. Co noc zamykano go, rozciągając poprzez zatokę do drugiego fortu – La Punta – 250-metrowy łańcuch. Tej przeszkody nie mógł pokonać żaden statek. Teraz co wieczór odbywa się tu – już tylko dla turystów – ceremonia zamknięcia fortu. Zwiedzamy Museo de la Ciudad i Museo de la Revolución, z pewną ironią zorganizowane w dawnym pałacu prezydenckim, w którym mieszkał proamerykański dyktator Fulgencio Batista. W holu do tej pory stoi marmurowe popiersie Abrahama Lincolna. Poza starym miastem Hawana zmienia oblicze na bardziej nowoczesne, ulice stają się szersze, więcej tu budynków z lat 20. i 30. oraz nowo pobudowanych bloków-klocków, charakterystycznych dla architektury okresu socjalizmu. Zmęczone wstępujemy do eleganckiego hotelu Nacional, w którym można wypić drinka, kontemplując widok na morze i ciągnącą się wzdłuż wybrzeża promenadę Malecón, a przy okazji jeśli nie otrzeć się o sławnych ludzi, to przynajmniej pooglądać ich zdjęcia. W tym hotelu zatrzymywało się bowiem wiele znanych osobistości, m.in. John Wayne, Frank Sinatra, Francis Ford Coppola, Arnold Schwarzenegger. Plac de la Revolución w dzielnicy Vedado to stały punkt programu turystycznego, do zaliczenia „z taksówki”. Na tym wielkim, odstraszająco pustym placu z nierównym asfaltem Fidel wygłaszał swoje wielogodzinne przemówienia. Tradycyjnie odbywają się tu pierwszomajowe demonstracje, a nasz papież odprawił mszę podczas swojej wizyty na Kubie w 1998 roku. Wokół placu stoją budynki rządowe, na murze siedziby Ministerstwa Spraw Wewnętrznych widnieje wielki wizerunek Che Guevary. Taksówkarz pyta, czy się zatrzymać i od razu zastrzega, że nie może tu długo stać. Szybko robimy zdjęcia i każemy się zawieźć do fabryki słynnych kubańskich cygar, założonej w 1845 r. przez Hiszpana Jamiego Partagasa. Można ją zwiedzać. Po opłaceniu wstępu w wysokości 10 peso zapoznajemy się z całym procesem produkcyjnym, który praktycznie nie zmienił się od powstania fabryki. Liście tytoniowe nadal selekcjonuje się i przycina ręcznie, każde cygaro jest skręcane przez wyspecjalizowanych rolerów. Do dziś przetrwała nawet tradycja codziennego czytania gazet i powieści pracującym robotnikom. W przyfabrycznym sklepie można kupić cygara i mieć pewność, że nie są podrobione. Ich cena jest bardzo wysoka, za najtańsze pudełko grubych cygar „Cohiba” trzeba zapłacić ok. 35–50 CUC (ok. 100–150 zł), ale warto to zrobić – ten wyrafinowany aromat to przecież luksus sławny na całym świecie. Tańsze są minicygara, mała paczka kosztuje ok. 11–12 CUC (ok. 35 zł). „Cohiba”, ulubione cygara Fidela, były kiedyś skręcane wyłącznie dla niego i jego najbliższych współpracowników, dopiero w 1982 r. El Comandante zezwolił, by stały się dostępne w powszechnej sprzedaży. W Stanach Zjednoczonych, które nałożyły embargo na handel z Kubą, są kosmicznie drogim, bo pochodzącym z przemytu rarytasem. Słona cena biletów nie zniechęca nas do spędzenia wieczoru w „Tropicanie” – w zależności od miejsca trzeba zapłacić 70–80–90 CUC (ok. 200–275 zł) plus ewentualnie kolacja za 10–25 CUC (ok. 30–75 zł) – i dobrze, bo wystawiana tu rewia jest warta tych pieniędzy. Widowisko obejmuje nie tylko taniec w efektownych strojach, przy porywającej kubańskiej muzyce, ale i pokazy akrobatyczne, niektóre tak odważne, że ogląda się je z zapartym tchem. Jeden dzień przeznaczamy na wypad do doliny Viñales, aby obejrzeć mogoty – wyglądające jak głowy cukru formy krasu tropikalnego. To wspaniałe miejsce na trekking. Ale czas goni, żegnamy się więc z Hawaną i lecimy na drugi koniec wyspy do Santiago de Cuba. Tu spotykamy się z Jesúsem, ojcem naszego nauczyciela salsy. Odtąd będziemy już podróżować razem. Jesús uczy historii w szkole średniej, na Kubie się urodził i tu spędził całe swoje życie, ale jest wiele miejsc na wyspie, które zobaczy po raz pierwszy dopiero dzięki nam. Podróżowanie Kubańczyków ogranicza się do odwiedzania rodziny lub znajomych i delegacji służbowych. Nikogo nie stać na wakacyjne wyjazdy i zwiedzanie, nawet w obrębie własnego kraju. SANTIAGO DE CUBA to drugie co do wielkości miasto na Kubie (prawie 450 tys. mieszkańców). Otoczone górami, ma cieplejszy klimat niż Hawana i od razu to czujemy. Słońce pali niemiłosiernie. Jesús, który jest brązowy jak kawa, mówi, że upał mu nie przeszkadza i częstuje nas mango, które tu jest podobno najsłodsze i najlepsze na całej wyspie. Faktycznie, ma rację. Odtąd oprócz ananasów będziemy je jeść codziennie. Przy głównym rynku Santiago – placu Parque Cespedes, nazwanym tak od imienia bojownika o wyzwolenie Kuby spod panowania hiszpańskiego, stoi najstarszy w kraju budynek – dom konkwistadora Diego Velázqueza de Cuéllar, który podbił Kubę i został jej gubernatorem. Dziś mieści się tu muzeum z mahoniowymi meblami z czasów kolonialnych, a co ciekawe, na parterze nadal stoi piec służący kiedyś do przetapiania na sztaby zagarniętego od podbitych Indian złota, które potem wywożono do Hiszpanii. Prześlizgujemy się przez barokową katedrę de Santa Ifigenia i idziemy na drinka do hotelu Casa Granda, gdzie podobno spotykali się Fidel Castro i Che Guevara, obmyślając plany obalenia dyktatury Batisty. Santiago jest zresztą uważane za kolebkę rewolucji kubańskiej. 26 lipca 1953 r. nieudany atak na koszary Moncada zainicjował rozpoczynający ją „Ruch 26 lipca”, tu też się zakończyła – właśnie w Santiago Fidel Castro przyjął kapitulację armii Batisty w 1959 r. Hotel Casa Granda jest teraz chyba jeszcze mniej dostępny dla przeciętnego Kubańczyka niż przed rewolucją, głównie z powodu cen. Od kwietnia 2008 r. zwykli obywatele mają już prawo zatrzymywać się w hotelach dla turystów zagranicznych, co wcześniej było zabronione. Muszą jednak liczyć się z tym, że będą przepytywani, skąd wzięli pieniądze na taki luksus. Wkrótce same się przekonujemy, jak bardzo policyjne jest to państwo. Każdy Kubańczyk, który „przestaje” z turystami zagranicznymi, jest nieustannie kontrolowany przez policję. Patrol nie tylko go legitymuje, ale sprawdza też, czy ma pracę i czy nie był karany. Oficjalnie mówi się, że chodzi o ochronę turystów przed naciągaczami – jineteras – wyłudzającymi dolary i o walkę z szerzącą się prostytucją. Jesús znosi te kontrole ze stoickim spokojem i bez komentarzy. Tak tu jest i już. Potulnie podaje policjantom dokumenty i czeka. Na początku zastanawiałyśmy się, czy nie będzie miał przez nas kłopotów, ale przekonywał, że nie, „bo przecież żyje w wolnym kraju”. Słuchałyśmy go z lekkim niedowierzaniem, doszukując się w tym stwierdzeniu ironii, ale do dziś nie wiemy, co naprawdę myślał. Czyżby aż tak bardzo nie miał do nas zaufania? Kiedy opowiadał o życiu na Kubie i wspominał, jak wszystko się zmieniło po ‘59 roku, zawsze używał zwrotu „po tryumfie rewolucji”. Przyznawał, że wołowinę może jeść, tylko kiedy jest z nami, żywność, nawet ta na kartki, nie jest regularnie dostarczana, że nie stać go na podróżowanie, że jego domowy budżet ratują pieniądze przysyłane przez syna z zagranicy. Zaraz potem jednak dodawał, że na Kubie jest bezpłatna służba zdrowia, edukacja i każdy ma pracę. Na noclegi zatrzymujemy się w tzw. casas particulares – kwaterach prywatnych. Łatwo je poznać po niebieskim znaczku nad drzwiami z napisem Arrendador Divisa. Warunki są wszędzie dobre, w domach biednie urządzonych, ale czystych zawsze jest łazienka z ciepłą bieżącą wodą i kafelki na ścianach. Warto mieć własne poszewki i ręczniki, bo czasami te tutejsze są sprane do „prześwitu”. Ludzie są otwarci i przyjaźni, chętnie rozmawiają, pokazują zdjęcia rodziny, wypytują, skąd jesteśmy. Pomimo trudnych warunków życia, braków w zaopatrzeniu zachowali dużo optymizmu i pogody ducha godnej pozazdroszczenia. Wiedzą, gdzie leży Polska i dają do zrozumienia, że nie jesteśmy dla nich tylko nieznanym krajem na mapie. Kiedy mówię, że na Kubie na pewno wkrótce wszystko się zmieni, tak jak zmieniło się w Polsce, patrzą trochę podejrzliwie i mówią, że są zadowoleni, że i tak jest już lepiej. Wieczorem idziemy z Jesúsem do Casa de la Trova, miejscowego domu muzyki, gdzie tańczy się salsę. To znaczy myślałam, że salsę, ale jest to rodzimy kubański son, połączenie muzyki hiszpańskiej i afrykańskich rytmów. Patrzę z podziwem na wirujące na parkiecie pary, poruszające się z wielką gracją i zalotnością. Tańczą czarni i biali, Kubańczycy i turyści z całego świata. Salsa stała się jednym z bardziej znanych produktów eksportowych Kuby, chociaż bynajmniej się stąd nie wywodzi. Powstała na bazie kubańskiego sona wśród emigrantów latynoskich w latach 60. w Nowym Jorku. Początkowo siedzimy z Inger onieśmielone, jakbyśmy zapomniały, że przez rok przygotowywałyśmy się do tej podróży i chodziłyśmy na lekcje salsy. Dopiero po drugim mojito decydujemy się wyjść na parkiet. Podobno jesteśmy trochę sztywne, ale szybko przestajemy się tym przejmować. Dobrze się bawimy i o to chodzi. Jesús rytm ma we krwi i już wiemy, od kogo Jesusito, nasz nauczyciel salsy, nauczył się tak świetnie tańczyć. Kuba, przez wiele lat praktycznie odcięta od świata, nie miała okazji posmakować rocka, którego słuchanie – jako muzyki wywrotowej – było zabronione. Istnieje teoria, że jest to jedna z przyczyn, dla których tradycyjne rytmy są na wyspie nadal tak bardzo żywe. Pewien muzyk pokazał mi z dumą swoją gitarę, która należała jeszcze do jego dziadka, a potem ojca. Komponuje nowe piosenki, ale przyznaje, że stare melodie są nadal w modzie. W latach 90. oficjalne spojrzenie na rock zmieniło się o 180 stopni. W grudniu 2000 r. Fidel Castro odsłonił w Hawanie posąg Johna Lennona siedzącego na ławeczce, z cytatem z jego piosenki „Imagine”: You may say that I’m a dreamer, but I’m not the only one (Może jestem marzycielem, ale przecież nie jedynym). W Santiago wypożyczamy samochód, peugeota 307, którym przejedziemy przez całą wyspę aż do Hawany. Wypożyczenie nie jest problemem, gorzej z wyborem, bo trzeba brać to, co jest. Opuszczamy gorące miasto, zostawiając na uboczu amerykańską bazę Guantánamo (Kuba konsekwentnie odmawia przyjęcia od rządu amerykańskiego opłaty za dzierżawę terenu bazy – 4 085 dolarów; Amerykanie są tu od 1898 r.) i ruszamy malowniczą drogą prowadzącą nad morzem, a potem przez góry Montaña de Nipe-Sagua-Baracoa do położonego na wschodnim krańcu wyspy Baracoa. Widoki za oknem pochłaniają nas zupełnie. Mijamy sielskie, zielone wsie, ścielące się na stokach wzgórz plantacje trzciny cukrowej, bananów i kawy. Co chwila strzela w górę wysoki pień palmy królewskiej, narodowej rośliny Kuby. Tu, na prowincji, czas płynie dużo wolniej; wóz konny nadal stanowi powszechny środek transportu, riksz jest dużo więcej niż samochodów. Na poboczach dróg samopas biegają… świnki. Na przystankach stoją ludzie w oczekiwaniu na autobus, który kiedyś być może przyjedzie, ale prędzej mogą liczyć na ciężarówki i podróż na otwartych platformach. W BARACOA spędzamy dzień na uroczej małej plaży de la Maguana, gdzie zajadamy się tutejszym przysmakiem o nazwie cucurucho (to zmieszane i owinięte w liście palmowe: starty kokos, pomarańcza, papaja i miód). Potem udajemy się do GUARDALAVACA, kurortu dla zagranicznych turystów „numer dwa” po Varadero. Jest dużo mniejszy i bliższy tej prawdziwej Kubie. Plaża, chociaż nie tak długa, jest równie piękna. Stąd niedaleko do Gibary, gdzie w zatoce Bariay pierwszy raz na wyspie wylądował Kolumb. Plan naszej podróży prowadzi przez środek wyspy: Holquín, Camagüei, aż do Trinidadu. Mijamy wsie z biednie wyglądającymi domami. Wiele z nich ma dachy kryte strzechą. Od Camagüei mniej już widzimy pól z trzciną cukrową i tytoniem, a więcej pastwisk, które przemierzają na koniach guajiros, kubańscy chłopi – farmerzy w słomianych kapeluszach. Po drodze podwozimy wyczekujących na przystankach ludzi. Są pomocni, bo pokazują nam, którędy jechać. O drogowskazach jakoś jeszcze nikt tu nie pomyślał – zastąpiły je tablice z wytartymi hasłami: Socialismo o muerte! (Socjalizm albo śmierć) albo napisami wychwalającymi rewolucję, wizerunki Joségo Martí, bohatera walki o wolność Kuby z 1895 r. i poety, oraz innych lokalnych bohaterów. Wszędzie „ocieramy się” o Che Guevarę, argentyńskiego lekarza i rewolucjonistę. W każdym kiosku z pamiątkami są jego zdjęcia, książki o nim, w każdym miasteczku z murów spogląda jego twarz, muzycy przyklejają na gitarach kalkomanię z jego wizerunkiem. Czytam po drodze „Dzienniki motocyklowe”, zapiski Che z wyprawy po Ameryce Południowej, którą odbył najpierw na motocyklu „Poderosa”, a potem autostopem. Wyobrażam sobie ich autora – wrażliwego chłopaka, który dostrzega ubóstwo i krzywdę ludzką, wyzysk, brak opieki zdrowotnej dla biednych i nie daje mu to spokoju. Z czasem tej wrażliwości było w nim już coraz mniej. Guevara jeszcze za życia stał się symbolem bezkompromisowego rewolucjonisty. W jednym z wywiadów powiedział, że jest gotów poświęcić życie wszystkich Kubańczyków, byle mógł zatryumfować światowy socjalizm. Wielu z nich zresztą miał na sumieniu. Kult jego osoby – Che został schwytany i zastrzelony w Boliwii, gdzie walczył w oddziałach rewolucyjnych – jest w znacznym stopniu wykreowany przez pop-kulturę. Plakaty, koszulki i inne gadżety ze słynnym zdjęciem, które zrobił Alberto Korda, przynoszą producentom ogromne dochody. Przed Trinidadem skręcamy do Manaca Iznaga – dawnej posiadłości plantatora trzciny cukrowej, z wysoką na 45 metrów wieżą, z której pilnowano niewolników pracujących na okolicznych polach. Kiedyś te tereny słynęły z wielkich plantacji, na których wyrosło bogactwo pobliskiego Trinidadu. Dzisiaj trzciny cukrowej w tym rejonie już się nie uprawia, zaś 50-tysięczny TRINIDAD, położony między morzem a górami de Guamaya, żyje głównie z turystyki. Urokliwe stare miasto to kryte czerwoną dachówką domy, uliczki brukowane kocimi łbami i wielka katedra Iglesia de Santísima Trinidad. Warto zwiedzić muzeum romantyzmu, mieszczące się w domu, który kiedyś należał do bogatego plantatora Bruneta lub po prostu pospacerować uliczkami, pooglądać stragany z pamiątkami. Podczas wędrówek można się natknąć na miejsca kultu santeríi, najpopularniejszej religii na Kubie, stanowiącej mieszankę katolicyzmu i wierzeń czarnych niewolników, przywiezionych na wyspę z zachodniej Afryki. Symboliczne znaczenie dla wyznawców mają czarne lalki ubrane w bogato haftowane białe suknie z welonem. Miasto dosyć ospałe w ciągu dnia, ożywa nocą szczególnie w Casa de la Música, gdzie na schodach obok katedry, pod gołym niebem muzycy grają son, cza-czę, rumbę, mambo. Wstęp jest wolny, przychodzą nie tylko turyści, ale i Kubańczycy, którzy bez żadnych oporów proszą do tańca nieznajome turystki. Z Trinidadu kierujemy się do CIENFUEGOS, miasteczka założonego przez Francuzów, o czym świadczy architektura. Centrum jest zadbane, a neoklasyczne domy są w dużo lepszym stanie niż w innych miastach na wyspie. Ale prawdziwą perłą jest tu Palacio del Valle – położona nad zatoką dawna rezydencja lokalnego biznesmena, wybudowana w stylu mauretańskim z misternymi, koronkowymi ornamentami. Dziś znajduje się tu restauracja. Z Cienfuegos dojeżdżamy do autostrady – Carretera Central, prowadzącej przez środek wyspy do Hawany. W przeciwieństwie do lokalnych dróg jest dosyć dobrze utrzymana, mało w niej dziur, a ruch właściwie minimalny. Od czasu do czasu mijamy klimatyzowany autokar z wycieczką, kilka samochodów. Jazda jest prawdziwą przyjemnością i noga sama naciska mocniej pedał gazu. Trzeba tylko uważać na punta de control – punkty kontrolne, przy których obowiązkowo trzeba zwolnić. Nasz pobyt na Kubie się kończy i zastanawiamy się, jak najlepiej określić to miejsce. Na jednej z wycieczek przewodnik pokazywał nam na palcach jednej ręki, że Kuba to dziś pięć rzeczy: cygara, rum, palma królewska, muzyka i turystyka. Ja dodałabym do tego przemiłych ludzi i piękne widoki. Trzcina cukrowa dziś już należy raczej do przeszłości. Kuba przyjęła kurs na turystykę i to właśnie wakacyjne dolary mają postawić na nogi kulejącą ekonomię. Nawet Castro to zrozumiał – w swoim przemówieniu przyznał: „Obawiałem się, że turystyka nas splugawi, ale to żyła złota”. Od połowy lat 90. wpływy z turystyki przerosły dochody z eksportu cukru. Mimo to nadal istnieje tu system reglamentacji żywności. Na kartki można dostać: ryż, oliwę, fasolę, mydło, żywność dla dzieci, prawie wszystkie najważniejsze produkty. Kuba jest biedna. Ale warto tu przyjechać. Kiedy Kolumb przypłynął tu po raz pierwszy i zszedł na ląd, miał podobno powiedzieć, że nigdy nie widział tak cudnej krainy. SŁYNNE KUBAŃSKIE DRINKI: CUBA LIBRE. Podczas wojny hiszpańsko-amerykańskiej w 1898 r. wojska amerykańskie przywiozły na wyspę coca-colę. Kubańczycy mieszali z nią rum, wznosząc toast: „Cuba libre!”, czyli „Wolna Kuba!”. Przepis: W szklance umieścić kostki lodu, 40 ml Havana Club Añejo Blanco, uzupełnić coca-colą, dodać sok z cytryny lub limetki. DAIQUIRI. Przepis: W blenderze umieścić łyżkę stołową cukru, 15 ml soku z cytryny lub limetki, kroplę likieru maraschino, 40ml Havana Club Añejo Blanco i kruszony lód. Mieszać 20–30 sekund. Podawać w kieliszku do daiquiri. No to w drogę ■ Powierzchnia: 110 860 km2, wyspa Kuba 104 945 km2. Stolica: Hawana, 2,2 mln mieszkańców. ■ Ludność: 11,4 mln. ■ Religie: katolicyzm, popularna jest też santeria – mieszanka katolicyzmu i wierzeń zachodnioafrykańskich. ■ Język: hiszpański ■ Waluta: peso kubańskie (CUP), którym posługuje się ludność lokalna i peso wymienialne (CUC) dla turystów zagranicznych. 1 CUC = 24 CUP. Wartość CUC w stosunku do innych walut w zależności od kursu dolara. 1 euro – ok. 1,29 CUC. ■ Można jechać przez cały rok. ■ Konieczna wiza turystyczna (Tarjeta de Turista), którą można dostać od ręki (22 euro) w wydziale konsularnym Ambasady Kuby w Warszawie, ul. Rejtana 15/8. Trzeba przynieść rezerwację z hotelu lub biura podróży i wykupiony bilet. Paszport musi być ważny przynajmniej 3 miesiące. ■ Samolotem tanim połączeniem czarterowym lub liniami rejsowymi z głównych miast europejskich – Iberia, Air France, KLM/Martinair, Virgin, Cubana, Aeroflot, Jet Air (850–1000 euro). ■ 15-dniowa wycieczka objazdowa – w programie m.in. zwiedzanie Hawany, wyprawa do doliny Viñales, eksploracja jaskini Gran Caverna de Santo Tomas, podróż do Cienfuegos i Remedios przez góry Sierra de Escambray oraz plażowanie w kurorcie Cayo Santa Maria. Terminy 7–20.2 i 7–20.4, grupy 5–9 osób, cena ok. 3 tys. euro. ww.africaline.pl ■ W miastach najlepiej korzystać z taksówek, ceny: lotnisko–Stara Hawana 25 CUC, Stara Hawana––dom Hemingwaya 15 CUC. ■ Autobusem – wszyscy odradzają podróż tymi środkami transportu ze względu na spóźnienia nawet o 4–5 godz. W komunikacji międzymiastowej są dwa rodzaje autobusów: normalne (ceny biletów w peso lokalnych) i special (ceny biletów w peso wymienialnych), które są bardziej punktualne i mają klimatyzację. ■ Pociągiem. Nie warto, spóźniają się nawet po kilka godzin. Lepiej podróżować autobusami special. ■ Samolotem. Z Hawany są połączenia do Santiago de Cuba, Holquín, Cayo Largo, Cayo Coco, Moa, Baracoa. Bilety można kupić na miejscu przez agencje turystyczne lub przez Internet. www.cubana.cu ■ Samochodem. Agencje wypożyczające samochody to: Rex, Via, Cubacar, Havanautos (ok. 70 CUC za dzień z wliczonym ubezpieczeniem i 200–500 CUC depozytu). Można oddać samochód w innym miejscu, za dodatkową opłatą. Agencje często wymagają, by część pieniędzy wpłacić w gotówce. Litr benzyny 1,5 CUC. www.carrentalcuba.com www.casa-cuba.com ■ W miastach turystycznych jest dużo hoteli. W starej Hawanie godne polecenia są: hotel Parque Central***** (od 103 euro), hotel Ambos Mundos***** (od 92 euro), hotel Raquel**** (od 87 euro), hotel Plaza*** (od 38 euro). <a href="http://www.cubahotelreservation.comwww.cubahotelreservation.com/link" title="Casas particulares – kwatery prywatne (25–35 CUC za dwójkę, śniadanie 4 CUC od osoby, czasami jest wliczone w cenę). Casas particulares można rezerwować z wyprzedzeniem, ale trzeba zadzwonić w dniu przyjazdu i podać godzinę przybycia, bo właściciel może komuś wynająć zarezerwowany przez nas pokój.br /" target="_blank">www.casaparticular.info www.casaparticularcuba.org ■ Podstawą jest ryż i czarna lub czerwona fasola, często jako dodatek do mięsa, ryb czy owoców morza. Główne danie podaje się z frytkami lub smażonymi platanami – zielonymi bananami. ■ Obiad w restauracji 10–15 CUC, kanapka 3 CUC, sok/napój 2 CUC, drinki z rumem 3–6 CUC, daiquiri 6 CUC, mojito 3,5 CUC, rum Hawana w sklepie 5,55 CUC. ■ Przy wymianie dolarów pobierany jest podatek 10 proc. ■ Kartami kredytowymi można płacić w dużych miastach i hotelach. W lokalnych restauracjach i sklepach trzeba mieć peso wymienialne. W kantorach wymiany walut i bankomatach można wypłacić gotówkę z karty kredytowej, ale pobierany jest podatek ok. 12 proc. Karty kredytowe amerykańskie (wydane przez banki amerykańskie lub z udziałem kapitału amerykańskiego) nie są honorowane. Pieniądze należy wymieniać w państwowych kantorach „Cadeca”. ■ W dużych hotelach, kurortach i miastach znajdziemy kafejki internetowe (6 CUC/godz.). ■ Nie są wymagane szczepienia. ■ Ambasada RP, Calle G No. 452, esquina 19, Vedado, la Habana C.P. 10400, tel. (53-7) 833-24-39. www.hawana.polemb.net www.cubanacan.cu www.gran-caribe.com ■ Graham Greene Nasz człowiek w Hawanie ■ Hawana, miasto utracone, w reż. Andy’ego Garcii.
Jeżeli wybierasz się na Kubę, nie zapomnij zabrać ze sobą listy z adresami casa particulares, które są odpowiednikiem prywatnych kwater w Polsce. Nocując w takim miejscu, masz szansę lepiej poznać codzienne życie Kubańczyków, a przy okazji – wspomóc ich finansowo.
Pokoje do wynajęcia w prywatnych domach, czyli casa particulares, funkcjonują na całej wyspie, w samej Hawanie istnieje ich prawie 300. Widnieje na nich plakietka z zielonym namiotem (czerwony oznacza pokoje dla tubylców, zagraniczni turyści nie mogą z nich korzystać). Standard jest różny – casa często są zabytkowymi domami, można więc trafić na duży pokój z widokiem na morze, ale można też męczyć się w ciasnej norce bez okien. Właściciele muszą co miesiąc płacić wysoki podatek za możliwość prowadzenia kwatery – i to niezależnie od tego, czy pokoje były wynajmowane, czy stały puste. Nic dziwnego, że zagraniczni turyści są mile widziani, wręcz pożądani na wyspie. Na świeżo przybyłych czeka armia naganiaczy gotowych zaprowadzić do „obstawionych” przez siebie kwater. Dla wielu Kubańczyków turystyka jest najważniejszym źródłem dochodu. Gospodarze za odpowiednią opłatą przygotują posiłek, czasem można nawet złożyć specjalne zamówienie, np. na langusty. Warto skorzystać z takiej opcji z dwóch powodów. Domowe jedzenie, mimo że droższe, jest znacznie lepsze od serwowanego w restauracjach. Ponadto z tych dodatkowych pieniędzy właściciele casa nie muszą się rozliczać, zasilają więc one kieszeń zwykłego Kubańczyka, a nie państwową kasę. Jeśli trafi się na miłych gospodarzy, nie trzeba się już raczej martwić o kolejne noclegi na Kubie. Casa particulares można porównać do dobrze działającej sieci informacji turystycznej – właściciele przekazują swoich gości znajomym w innych miastach. Do jednego z najbardziej obleganych miejsc na Kubie należy Hawana ze swymi starymi samochodami. W tym „muzeum pod gołym niebem” zgromadzono modele amerykańskich i europejskich aut z pierwszej połowy XX w. Dużym zainteresowaniem cieszy się również Trynidad, którego dobrze zachowaną kolonialną starówkę wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Branża turystyczna rozwija się na Kubie od połowy lat 90. XX w. Z błogosławieństwem El Comandante, czyli Fidela Castro, na północnym wybrzeżu powstały kurorty obsługujące głównie cudzoziemców. Najbardziej znanym jest Varadero – pełne drogich, państwowych hoteli, knajp i nocnych klubów, oraz Cayo Coco – wysepka, którą z lądem łączy sztuczna grobla długości ok. 25 km. Na wyspie tej znajduje się nawet międzynarodowe lotnisko! W kurortach mogą przebywać tylko ci Kubańczycy, którzy są tam zatrudnieni. Nic dziwnego, że nocleg w państwowych hotelach daje marne szanse na poznanie zwyczajów mieszkańców wyspy. NO TO W DROGĘ Potrzebna wiza lub karta turysty (Tarjeta de Turista), do załatwienia w Ambasadzie Republiki Kuby w Warszawie, ul. Rejtana 15 m. 8, tel. 022 848 17 15, 022 646 11 78. Z Europy można dolecieć m.in. z Air Europa, Air France, LTU/Condor, KLM/Martinair, Virgin, Cubana, Aeroflot lub czarterami. Waluta – peso niewymienialne (CUP) i wymienialne (CUC), 1 zł = 0,33 CUC. Przy wymianie dolarów jest pobierane 10 proc. podatku, lepiej wziąć euro (1 EUR = 1,28 CUC). Najlepiej jechać między grudniem a marcem, poza porą huraganów. thorntree.lonely-planet.com, www.casaparticular.info