Czarna plaża powstaje w ogniu i wodzie. To jedno z najdynamiczniejszych środowisk
Czarna plaża prezentuje się niezwykle intrygująco na tle wybrzeży, które są zdominowane przez jasne piaski kwarcowe. Ta spektakularna osobliwość krajobrazowa, nierozerwalnie związana z aktywnością magmową i specyficznymi warunkami hydrodynamicznymi oceanów, stanowi namacalny dowód ciągłej transformacji, którą przechodzi nasza planeta. Jak powstają czarne plaże? Gdzie znajdują się najsłynniejsze? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Mechanizmy powstawania czarnych plaż Życie na wulkanicznym podłożu Reynisfjara – ikoniczna czarna plaża Diamentowa Plaża i Jökulsárlón Dziedzictwo wulkanu Mauna Loa Czarne plaże prezentują się zjawiskowo, jednak nie należy traktować ich wyłącznie jako atrakcję turystyczną. Mówimy tu o dynamicznych systemach, w których procesy magmowe, hydrologiczne i biologiczne splatają się w unikatową całość. Wiele z tych formacji ma charakter dynamiczny i podlega ciągłym przekształceniom, co czyni je niezwykle cennym przedmiotem badań. Mechanizmy powstawania czarnych plaż Proces tworzenia się czarnych plaż różni się zasadniczo od powolnej akumulacji piasków lądowych. Podczas gdy typowe plaże złociste powstają w wyniku wielowiekowego wietrzenia skał granitowych i transportu kwarcu, ich czarne odpowiedniki mogą powstać niemal natychmiastowo lub w wyniku koncentracji ciężkich minerałów w procesach sortowania grawitacyjnego. Fragmentacja termiczna Najbardziej gwałtownym i widowiskowym mechanizmem jest w tym przypadku fragmentacja termiczna. Proces ten zachodzi w momencie bezpośredniego kontaktu potoku lawy z hydrosferą. Gdy płynna lawa o temperaturze przekraczającej 1000 stopni Celsjusza wpada do chłodnych wód oceanicznych, dochodzi do wystąpienia szoku termicznego. Zewnętrzna warstwa zastyga się natychmiastowo, tworząc szklistą skorupę. Ta eksploduje pod wpływem gwałtownego wzrostu naprężeń wewnętrznych i ciśnienia pary wodnej, rozpadając się na drobne fragmenty. W następstwie tego procesu ogromne ilości bazaltowego gruzu i szkliwa wulkanicznego są wyrzucane w powietrze, a następnie osadzają się na dnie morskim. Wyrzucane przez fale na brzeg, tworzą czarną plażę. Co ciekawe, taka formacja może powstać w niezwykle krótkim czasie – nawet w ciągu pojedynczych epizodów erupcyjnych. Piasek charakteryzuje się wysoką zawartością szkliwa wulkanicznego i ostrymi krawędziami ziaren, które z czasem są wygładzane przez abrazję morską. Erozja skał wulkanicznych i transport osadów Drugim, bardziej rozciągniętym w czasie procesem, jest wietrzenie mechaniczne i chemiczne istniejących formacji wulkanicznych. Bazalt, andezyt i inne ciemne skały magmowe ulegają rozkładowi pod wpływem wiatru, deszczu i cykli zamarzania. Produkty tego rozpadu są transportowane do linii brzegowej przez systemy rzeczne lub lodowce. Na Islandii kluczową rolę odgrywają rzeki lodowcowe, które niosą osady z erodowanych wulkanów podlodowcowych. Materiał ten, zanim trafi na plażę, przechodzi proces transportu, który wpływa na jego teksturę i stopień obtoczenia. W przeciwieństwie do piasku z fragmentacji termicznej, piasek erozyjny zawiera więcej litych fragmentów skał, które nie uległy jeszcze całkowitemu rozpadowi na poszczególne minerały. Nagromadzenie minerałów ciężkich Nie wszystkie czarne plaże mają bezpośrednie pochodzenie wulkaniczne, będące rezultatem niedawnej aktywności. Na wielu wybrzeżach kontynentalnych czarne smugi lub całe połacie ciemnego piasku powstają w następstwie koncentracji minerałów ciężkich, takich jak magnetyt, ilmenit, cyrkon czy granat. Proces ten opiera się na różnicy gęstości między minerałami. Gdy fale uderzają o brzeg, energia wody przenosi lżejsze ziarna z powrotem do morza. Cięższe minerały osiadają szybciej i pozostają na plaży. W ten sposób pozornie zwyczajna połać piasku może zyskać czarne zabarwienie w strefach o wysokiej energii falowania. Życie na wulkanicznym podłożu Ekosystemy czarnych plaż wymagają od organizmów wysokiej odporności na stres termiczny i chemiczny. Rośliny porastające te tereny to często gatunki pionierskie, które przygotowują podłoże dla bardziej złożonych form życia. Adaptacje roślin do podłoża bazaltowego Gatunki takie jak Argyroxiphium sandwicense czy Lepidium oleraceum wykształciły unikatowe mechanizmy przetrwania. Ich liście często pokryte są woskowatą warstwą lub gęstymi włoskami, które odbijają nadmiar światła i ograniczają transpirację wody w gorącym piasku. Wiele z nich wykorzystuje fotosyntezę typu C4, która jest znacznie wydajniejsza w wysokich temperaturach i przy silnym nasłonecznieniu niż standardowy cykl C3. Pozwala im to na szybki wzrost i regenerację w niestabilnym, mineralnym podłożu. Termoregulacja żółwi morskich Żółwie zielone na Hawajach są najbardziej znanym przykładem fauny związanej z czarnymi plażami. Ich obecność jest tak powszechna, że turyści muszą przestrzegać restrykcyjnych zasad odległości, aby nie zakłócać procesów fizjologicznych tych zwierząt. Wykorzystanie czarnego piasku do podniesienia temperatury ciała pozwala tym gadom na szybsze trawienie alg i zwiększenie wydajności metabolicznej, co jest kluczowe dla ich przetrwania w chłodniejszych prądach oceanicznych. Reynisfjara – ikoniczna czarna plaża Reynisfjara, zlokalizowana na południowym wybrzeżu Islandii, to prawdopodobnie najbardziej znana plaża wulkaniczna. Kluczowym elementem tamtejszego krajobrazu są bazaltowe klify. Te regularne, najczęściej sześcioboczne słupy powstały w procesie powolnego stygnięcia grubych warstw lawy. W miarę utraty temperatury, masa skalna kurczyła się, a naprężenia rozładowywały się poprzez tworzenie sieci pęknięć prostopadłych do powierzchni chłodzenia. Jaskinia Hálsanefshellir, wyrzeźbiona w kolumnach przez erozję morską, ukazuje zarówno regularne układy, jak i bardziej chaotyczne formy stygnięcia. Zjawisko to sprawia, że plaża przypomina gigantyczne organy lub katedrę. Fale-pułapki Nie można jednak nie wspomnieć, że Reynisfjara jest nie tylko piękna, ale i niebezpieczna. Odpowiadają za to tzw. fale-pułapki, cechujące się znacznie większą amplitudą i zasięgiem niż poprzedzające je serie. Pojawiają się bez ostrzeżenia, a ich siła jest następstwem ukształtowania dna morskiego, gdzie gwałtowne nachylenie szelfu sprawia, że fale nie wytracają energii poprzez tarcie. Diamentowa Plaża i Jökulsárlón W niewielkiej odległości od Reynisfjary znajduje się plaża, która prezentuje inny, ale równie fascynujący spektakl geologiczny. Mowa o Diamentowej Plaży, gdzie czarny piasek bazaltowy służy jako tło dla brył lodu lodowcowego, wyrzucanych na brzeg przez fale. Proces ten zaczyna się w lagunie lodowcowej Jökulsárlón, gdzie od lodowca Breiðamerkurjökull odrywają się góry lodowe. Dryfując przez lagunę, trafiają do rzeki Jökulsá á Breiðamerkursandi, która niesie je do oceanu. Po wypłynięciu na otwarte wody, fale oceaniczne polerują bryły lodu i wyrzucają je z powrotem na czarny brzeg. Kontrast między błękitnym lub białym lodem a głęboką czernią piasku jest jednym z najbardziej cenionych motywów w fotografii pejzażowej. Dziedzictwo wulkanu Mauna Loa W przeciwieństwie do surowych wybrzeży Islandii, hawajska Punaluʻu jest otoczona gajami palmowymi i wraz z nimi tworzy unikatową kompozycję kolorystyczną. Jedną z najniezwyklejszych cech tego miejsca są jego właściwości hydrologiczne. Pod tamtejszym dnem morskim znajdują się liczne źródła słodkiej wody, która wypływa pod ciśnieniem, mieszając się z wodą słoną. Ze względu na różnicę gęstości, zimna słodka woda tworzy widoczne „soczewki” i zawirowania na powierzchni oceanu. Historycznie rdzenni Hawajczycy wykorzystywali ten fenomen w okresach suszy. Nurkowali oni z naczyniami pod wodę, by napełnić je świeżą wodą bezpośrednio z wypływów. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Historyczny moment na Hawajach. Wulkan pobił rekord i wystrzelił lawę na 200 metrów
Na Hawajach doszło do historycznej erupcji wulkanu Kilauea. Podczas gwałtownego, dziewięciogodzinnego wybuchu potężne fontanny lawy wystrzeliły na wysokość aż 200 metrów. Wyrzucone w atmosferę pyły i materiał wulkaniczny szybko opadły na okolicę, pokrywając grubą warstwą domy oraz zaparkowane kilometry dalej samochody.
Pod malowniczymi krajobrazami Hawajów skrywa się potężna, napędzana ruchem płyt tektonicznych siła. Raz na jakiś czas daje ona o sobie znać, rozbryzgując w powietrze miliony litrów lawy. Najnowsza erupcja wulkanu Kilauea zapisała się w księgach rekordów. Wszystko za sprawą bezprecedensowej serii fontann lawy, którą wulkan pobił swój własny, utrzymujący się od 40 lat rekord udokumentowanej historii wybuchów. Historyczny wybuch Rekordowy, 48. epizod erupcyjny rozpoczął się z samego rana 1 czerwca 2026 roku. Naukowcy, którzy dojechali na miejsce wybuchu około godz. 5, dostrzegli, że fontanna lawy wznosiła się już na ponad 100 metrów. Prawdziwa eskalacja miała jednak dopiero nadejść godzinę później. Chwilę po godz. 6 wulkaniczna fontanna wystrzeliła na wysokość aż 200 metrów, czym pobiła dotychczasowy rekord ustanowiony na tym wulkanie. Naukowcy zauważyli, że fontanny tryskały tylko z północnego otworu wentylacyjnego krateru, podczas gdy z południowego otworu zaobserwowali jedynie wybuchy gorących gazów. Wrażenie budzi przede wszystkim ilość lawy, która została wyrzucona przez Kilauea. Badacze z „United States Geological Survey” szacują, że erupcja wyrzuciła około 5,5 miliona metrów sześciennych lawy. Taka objętość wypełniłaby niemal trzy Jeziora Maltańskie w Poznaniu oraz ponad pięć Stadionów Narodowych w Warszawie. Wulkaniczny deszcz na Hawajach Tak gwałtowna erupcja przyniosła ze sobą nie tylko potoki lawy. Wulkan wyrzucił w atmosferę potężne ilości pyłu i gazów, które uniosły się na wysokość ponad 7,5 kilometra. Wokół Parku Narodowego Wulkanów Hawajskich zaczął padać deszcz materiału piroklastycznego, zwanego tefrą. Z kolei na pojazdy zaparkowane nawet 8 kilometrów dalej spadł wulkaniczny popiół oraz niezwykle cienkie, złociste nitki szkła wulkanicznego – tzw. włosy Pele, nazwane tak na cześć hawajskiej bogini wulkanów. Wraz z końcem erupcji naukowcy dostrzegli kolejne zjawisko będące konsekwencją ruchu płyt tektonicznych. USGS odnotowało rój sejsmiczny, czyli serię wielu wstrząsów o małej lub umiarkowanej sile, które trwały przez kilka godzin po tym, jak fontanna lawy opadła. Przyszłość hawajskiego kolosa Kilauea to jeden z najskrupulatniej badanych wulkanów na świecie – specjaliści monitorują go nieprzerwanie od ponad wieku. W tym czasie góra wielokrotnie zmieniała swoje oblicze, a najbardziej spektakularnym tego dowodem było gwałtowne zapadnięcie się części jej szczytu w 2018 roku. Od momentu przebudzenia pod koniec 2024 roku wulkan regularnie daje o sobie znać – do mniejszych lub większych erupcji dochodzi tam średnio co kilka tygodni. Mieszkańcy bajecznego archipelagu nie mają jednak powodów do obaw, gdyż nad kaprysami kolosa stale czuwają eksperci, którzy dzięki nowoczesnej aparaturze potrafią przewidzieć niemal każdy kolejny krok żywiołu. Źródło: Discover Magazine Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Na najpiękniejszych plażach świata zakazano kremów z filtrem. Dlaczego? Powód nie jest oczywisty
Wyjście na plażę wiąże się z koniecznością odpowiedniej ochrony przed słońcem, a krem z filtrem SPF uznawany jest za jeden z podstawowych elementów wakacyjnego wyposażenia. Dla wielu osób to oczywisty wybór, który ma zapewnić bezpieczeństwo podczas wypoczynku nad wodą. Coraz częściej jednak na najpiękniejszych plażach świata jego stosowanie nie jest już tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać.
Coraz więcej popularnych kierunków turystycznych decyduje się na wprowadzenie ograniczeń dotyczących stosowania wybranych kosmetyków przeciwsłonecznych. Dla wielu podróżnych może to być zaskakujące, zwłaszcza że mowa o produktach uznawanych za podstawę ochrony zdrowia podczas wypoczynku. W kolejnych latach liczba takich miejsc systematycznie rośnie, a zasady obowiązujące na plażach stają się coraz bardziej restrykcyjne. Dlaczego kremy z filtrem SPF są zakazywane na plażach? Wpływ na rafy koralowe Coraz więcej nadmorskich regionów turystycznych wprowadza ograniczenia dotyczące stosowania tradycyjnych kremów przeciwsłonecznych, wskazując na ich negatywny wpływ na środowisko naturalne. Problem dotyczy przede wszystkim raf koralowych, które należą do najbardziej wrażliwych ekosystemów na świecie. Wiele popularnych kosmetyków z filtrem SPF zawiera substancje chemiczne, takie jak oksybenzon, oktinoksat czy butyloparaben, które po kontakcie z wodą przedostają się do mórz i oceanów. Nawet niewielkie ilości tych związków mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym do tzw. bielenia koralowców, czyli procesu osłabienia i obumierania raf. Zjawisko to polega na utracie przez koralowce symbiotycznych glonów, które odpowiadają nie tylko za ich charakterystyczny kolor, ale także za dostarczanie składników odżywczych. W efekcie rafy tracą zdolność do regeneracji i stają się bardziej podatne na choroby oraz zmiany temperatury wody. W odpowiedzi na rosnące zagrożenie wiele krajów i regionów, szczególnie tych znanych z unikatowej przyrody, decyduje się na wprowadzanie zakazów lub ograniczeń dotyczących stosowania niektórych filtrów przeciwsłonecznych. Regulacje tego typu pojawiają się m.in. w rejonach Morza Karaibskiego, Ameryki Środkowej oraz na wybranych wyspach Pacyfiku, gdzie ochrona raf koralowych stała się jednym z priorytetów polityki środowiskowej. View Burdaffi on the source website Gdzie obowiązują zakazy kremów z filtrem SPF? Lista krajów i regionów Jednym z pierwszych państw, które zdecydowało się na tak radykalny krok, było Palau. W 2020 roku wprowadzono tam przepisy zakazujące stosowania i sprzedaży kosmetyków zawierających szkodliwe dla środowiska składniki, w tym oksybenzon i oktinoksat. W ślad za tym rozwiązaniem poszły kolejne regiony, m.in. Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych oraz Aruba, które również ograniczyły używanie wybranych filtrów przeciwsłonecznych. Podobne regulacje obowiązują także na Hawajach, gdzie od 2021 roku sprzedaż kosmetyków zawierających określone substancje chemiczne została zakazana na poziomie stanowym. W regionie Karaibów szczególnie restrykcyjne podejście przyjęła Bonaire, gdzie dopuszczone są wyłącznie preparaty uznawane za bezpieczne dla środowiska, a dodatkowo wprowadzono opłaty dla osób korzystających z raf podczas nurkowania. Z kolei w Meksyku ograniczenia obowiązują w wybranych parkach przyrodniczych i rekreacyjnych, takich jak Xcaret czy Xel-Há, gdzie odwiedzający muszą stosować określone, ekologiczne produkty. Ciekawym przykładem jest również Kostaryka, gdzie nie wprowadzono ogólnokrajowego zakazu, jednak w niektórych obszarach chronionych, takich jak Park Narodowy Manuel Antonio, obowiązują bardzo rygorystyczne zasady. Turyści są tam informowani o konieczności stosowania odpowiednich kosmetyków, a w praktyce zdarzają się sytuacje, w których podczas kontroli przy wejściu odbierane są produkty niespełniające wymogów. Wszystko to pokazuje, że regulacje różnią się w zależności od miejsca, ale ich wspólnym celem pozostaje ochrona wyjątkowych ekosystemów, które stanowią jedną z największych atrakcji tych regionów. Źródła: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ratunek z nieba: jak komary pomagają ocalić ptaki Hawajów
Ptasia populacja na Hawajach od lat zmniejsza się wskutek zawleczenia tam przenoszących malarię komarów. Po długim czasie eksperymentowania naukowcy znaleźli sposób na uratowanie skrzydlatych endemitów archipelagu. Będą zwalczać komary… komarami.
W 1826 roku na hawajskich wyspach pojawiły się pierwsze komary. Przypłynęły tam na wielorybniczych statkach i w szybkim tempie rozprzestrzeniły się po całym archipelagu. Początkowo endemiczne gatunki ptaków skryły się przed insektami w wyższych partiach terenu – szczególnie na górzystych wyspach Maui i Kauai. Wraz z globalnym ociepleniem wzrosła jednak temperatura chłodnych i wysokich schronisk, które stały się atrakcyjne także dla komarów. Od tamtej pory ptasia populacja systematycznie się zmniejsza, a naukowcy mają nadzieję, że pewne nowatorskie rozwiązanie pozwoli odbudować endemiczne ptasie populacje. Ptasi kryzys Hawaje zamieszkiwane są przez endemiczne gatunki ptaków z plemienia Drepanidini z podrodziny łuskaczy. Kiedyś, gdy malaria nie była tak rozprzestrzeniona, hawajskie plemię obejmowało aż 50 różnych gatunków. Obecnie liczba ta zmniejszyła się do niespełna 17, z czego większość zagrożona jest wyginięciem. W krytycznej sytuacji znajdują się choćby hawajka szarawa, która praktycznie wyginęła w środowisku naturalnym, czy hawajka modrodzioba, której populacja liczby niespełna 100 sztuk. Ponieważ komary nie są rodzimymi owadami dla Hawajów, ptaki, które ewoluowały w izolacji, nie są genetycznie uodpornione na przenoszoną przez nie malarię. Choroba dosięga endemiczne gatunki, mocno zmniejszając ich populacje. Spadek liczby hawajskich ptaków może prowadzić do dalszych zaburzeń ekosystemu. Zwierzęta te są bowiem ważnymi roznosicielami nasion i mają istotny wpływ na zachowanie struktury lasów. Z komarami przeciwko komarom – jak naukowcy walczą ze spadkiem ptasiej populacji? Tradycyjne metody zwalczania komarów (takie jak stosowanie pestycydów) na terenie tak dużym i nieregularnie ukształtowanym jak Hawaje zawodzą. Chemiczne rozwiązania po pierwsze są trudne do skutecznego zastosowania na całym terenie, a do tego mogą szkodzić innym – równie ważnym jak ptaki –rodzimym gatunkom owadów. Na pomoc naukowcom przyszła technika „niekompatybilnych owadów” (z ang. Incompatible Insect Technique, IIT). Metoda ta polega na wypuszczeniu do środowiska komarzych samców zakażonych bakterią Wolbachia. Powoduje ona, że gdy zakażone samce kopulują z „dzikimi” samicami, ich jaja stają się niezapłodnione i nie dochodzi do wylęgu potomstwa. Takie działania mają na celu zmniejszenie „dzietności” komarów, a co za tym idzie skurczenie ich populacji. Badania nad komarami, które rozpoczęły się w 2016 roku, miały na celu ustalenie, która odmiana „krwiopijców” będzie najskuteczniejsza w walce z hawajskimi insektami. W procesie uczestniczyli nie tylko naukowcy, ale też społeczności lokalne, które zgłaszały swoje obawy co do procesu rozprzestrzeniania nowej fali komarów. Dyrektor programu Chris Farmer nie dziwi się wątpliwościom mieszkańców. – Kiedy ktoś mówi: „Chcemy wypuścić miliony komarów do lasu”, ludzie mają wiele zupełnie uzasadnionych pytań – tłumaczy. Drony na ratunek – nowy sposób rozprzestrzeniania komarów W 2022 roku rozpoczął się proces rozprzestrzeniania samców insektów z bakterią Wolbachia. Początkowo biodegradowalne kapsułki z nowymi komarami były zrzucane na wyspę Maui z helikopterów. Z czasem naukowcy zaczęli korzystać również z bezobsługowych statków powietrznych, dzięki którym w krótszym czasie można rozprzestrzenić jeszcze więcej komarów. – Mamy w przybliżeniu oszacowaną liczbę dzikich komarów i staramy się wypuszczać dziesięć razy więcej komarów z wolbachią, aby znajdowały samice, kopulowały z nimi, a ich jaj nie wylęgało się potomstwo – wyjaśnia Farmer. Obecnie liczba wypuszczanych do środowiska komarów sięga ok. 500 000 sztuk tygodniowo. Wyniki komarzej operacji Naukowcy oceniają, że musi minąć trochę czasu, zanim będziemy w stanie powiedzieć, czy sposób z wykorzystaniem zakażonych komarów jest skuteczny. Mimo to eksperci z San Diego Zoo Wildlife Alliance twierdzą, że wciąż istnieje szansa na ocalenie endemicznych gatunków ptaków. Rozprzestrzenianie komarów hamujących wzrost ich populacji przede wszystkim ma na celu danie ptakom czasu na odbudowę liczebności. Należy pamiętać, że choć zwierzęta te to są bliskie wyginięcia, to w warunkach hodowlanych stale reprodukuje się kolejne egzemplarze hawajskich ptaków. Przykładem może być hawajka szarawa, która jest rozmnażana w warunkach laboratoryjnych. Ponowne wprowadzenie do natury ptaków hodowlanych mogłoby uratować endemiczne stworzenia z plemienia Drepanidini, które stanowią bardzo ważny element hawajskiego ekosystemu. Źródło: CNN Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zjada wszystko i zakłada trupią zbroję. To koszmar z Hawajów
W królestwie zwierząt nie brakuje zachowań, które ludziom mogą przypominać sceny z filmów grozy. Co ciekawe, prym wiodą maleńkie owady. Ta gąsienica również ma drastyczną rutynę.
Spis treści: Zbroja z trupów i życie wśród pająków Ewolucyjna osobliwość na skraju wyginięcia Pod względem nietypowej fauny Australia nie ma sobie równych. Ale nie tylko tam można spotkać owady, które zaskakują nie tylko wyglądem, ale i zachowaniem. Na hawajskiej wyspie Oʻahu żyje gąsienica nie bez powodu nazywana „kolekcjonerem kości”. Jest nie tylko mięsożernym kanibalem. Szczątki martwych owadów służą jej jako pancerz z funkcją kamuflażu. Makabryczna zbroja pozwala jej niezauważenie przemieszczać się po pajęczynach i wykradać zdobycze pająkom. Zbroja z trupów i życie wśród pająków Takie zachowanie charakteryzuje nowo opisaną odmianę z rodzaju Hyposmocoma. Obejmuje on endemiczną dla Hawajów grupę ciem. Do tej pory badacze odnaleźli zaledwie 62 osobniki, wszystkie w jednym, sześciokilometrowym fragmencie lasu na zboczu górskim w paśmie Waiʻanae. To pierwsza znana gąsienica, która prowadzi taki tryb życia. Jej odkrycie zostało opisane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Bez trupiego pancerza gąsienica nieszczególnie się wyróżnia. Mierzy zaledwie 5 mm, jest blada i przypomina larwę muchy. Wszystko zmienia się, kiedy zaczyna przeszukiwać pajęczynę w poszukiwaniu szczątków. Głowy, odwłoki, chitynowe odnóże czy wyliniałe pancerze idealnie sprawdzają się w jej przypadku jako materiały do tworzenia oryginalnej zbroi. Gąsienica przycina je, dopasowuje i przymocowuje do przędzonej uprzednio jedwabnej osłony. W odróżnieniu od większości roślinożernych gąsienic, ten gatunek jest drapieżnikiem. Zjada wszystko, co wpadnie w pajęczą sieć. Nie pogardzi zarówno sparaliżowanymi owadami, jak i resztkami wcześniej upolowanych ofiar. W warunkach laboratoryjnych zaobserwowano, że gąsienice te atakują również żywe, powolne owady – a nawet siebie nawzajem. Ewolucyjna osobliwość na skraju wyginięcia Mięsożerne gąsienice stanowią mniej niż 0,13% wszystkich znanych gatunków motyli i ciem. To prawdziwa rzadkość w różnorodnym królestwie zwierząt. Początkowo badacze podejrzewali, że to pojedynczy przypadek. Kolejne obserwacje na przestrzeni ponad 20 lat potwierdziły jednak, że to nie jednorazowa anomalia, a unikatowy styl życia. Co ciekawe, gąsienice te są w stanie dostosować się do nowych warunków. Sugeruje to fakt, że zamieszkują pajęczyny pająków niebędących gatunkami rodzimymi. Mimo to ich przetrwanie wisi na włosku. Winne są zmiany klimatu i rosnąca liczba gatunków inwazyjnych, które zagrażają ich mikroskopijnemu siedlisku. Naukowcy alarmują, że bez działań ochronnych możemy stracić nie tylko kolejne ogniwo hawajskiego ekosystemu, ale także unikatową gałąź ewolucji, która trwa na Ziemi od ponad 15 milionów lat. Ten maleńki kolekcjoner kości na swój sposób jest cudem natury. Życie gąsienicy raz jeszcze pokazuje nam, jak nieoczywiste ścieżki może obrać ewolucja. To także przypomnienie o kruchości unikatowych ekosystemów i konieczności ich ochrony. Również tych, których nie widzimy gołym okiem. Źródło: Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Wyspa Maui zmienia postrzeganie o Hawajach. Dzięki tej podróży zrozumiałam ważną rzecz
Wyjazd na hawajską wyspę Maui zmienił nasze wyobrażenie o Hawajach, ale też o tym, jak może wyglądać macierzyństwo na końcu świata.
W tym artykule: Ananasy na Hawajach Park narodowy Haleakalā Najpiękniejsza trasa świata Miasteczko Haiku Jak płynie czas na Maui Doświadczać jak najwięcej, zdobyć wulkany, nauczyć się surfować, może nawet podstaw tańca hula. Tłumaczyłam sobie, że skoro już lecimy z dwójką małych dzieci na koniec świata, to trzeba wykorzystać ten czas przyzwoicie, nie zmarnować, wycisnąć z niego cały egzotyczny sok. Działało to świetnie, dopóki po dwóch tygodniach na Hawajach nie trafiliśmy na wyspę Maui. Wtedy plan samoistnie przestał obowiązywać. Kolejne sześć tygodni można określić wieloma przymiotnikami, ale na pewno nie „napięte”. Wyluzowane, powolne, nieśpieszne, spontaniczne… Podróż ta nie tylko zmieniła moje wyobrażenie o Hawajach, ale też o tym, jak najlepiej podróżować z dziećmi. Ananasy na Hawajach Czy ananasy rosną na drzewach? – zapytała mnie moja pięcioletnia wtedy córka, gdy zatrzymaliśmy się przy drodze kupić kolejny owoc kilka dni po wylądowaniu na wyspie. Soczyste, słodkie i pełne smaku stanowiły ważną część naszego menu. Omlet z ananasem na śniadanie, świeży ananas na przekąskę, smoothie z ananasa i mleka kokosowego na podwieczorek, ananas na grillu na kolację. – No właśnie. Jak rosną ananasy? – powtórzyłam i zamyśliłam się. – Nie mam pojęcia. Poszukajmy odpowiedzi – odpowiedziałam. I zamiast trzymać się planu zwiedzania, postanowiliśmy sprawdzić, jak rosną ananasy i dlaczego tu smakują tak wyśmienicie. Nie musiałam szukać daleko. Maui to prawdziwe ananasowe zagłębie. Ananasy rosną na zboczach gór, które wypiętrzają się na środku wyspy. I wiele plantacji otwiera swoje bramy dla turystów. Maui Pineapple Tour in Hali’imaile jest jednym z miejsc, gdzie można zobaczyć, jadąc klimatyzowanym busikiem, nie tylko, jak ananasy rosną – a, uwaga!, rosną przy ziemi, w środku małych krzaków, wybijają się z nich jak żółte jajka niespodzianki – ale też jak się je zbiera (na Maui prawie wyłącznie ręcznie!). I jakie wybierać w sklepie (twarde i żółte, chyba że na grilla – to wtedy zielone), by były najlepsze. Park narodowy Haleakalā Te najsłodsze rosną podobno na zboczu wulkanu Haleakalā. Wulkaniczna ziemia, dużo słońca i chłodne wieczory to połączenie idealne dla tych owoców. – Mamo, a można na ten wulkan pojechać? – pytają dzieci. – Sprawdźmy – odpowiedziałam. Hawaje: Co zrobić by podróż tam nas nie zrujnowała? Nawet jeśli nie jesteś spadkobiercą, możesz przeżyć wakacje w stylu George'a Clooneya. Haleakalā to park narodowy, do którego można wjechać. A nawet dojechać na sam jego szczyt, na 3055 m n.p.m. Aby zaspokoić ciekawość, ruszamy więc naszym kamperem stromo pod górę. I już podczas pierwszego przystanku przekonuję się, że dobrze, iż mamy ze sobą dość ciepłe śpiwory i kurtki puchowe dla dzieci. Bo szczyt wulkanu Haleakalā znany jest z wyjątkowo, jak na Hawaje, niskich temperatur. I nie mówię tego z przymrużeniem oka. W 1961 r. zarejestrowano tu minus 10°C. Nie zmyliła nas, tak jak wielu podróżników, na szczęście nazwa Haleakalā, którą tłumaczy się jako „dom słońca”. Po przejechaniu budki parku narodowego zaczynamy się piąć w górę. W ciągu kilkunastu minut z piaszczystych plaż i zielonego lasu deszczowego przenosimy się na inną planetę. Czarną, brązową, pomarańczową, pełną skał i kamieni, bez drzew czy zwierząt, za to pokrytą niewystępującymi nigdzie indziej roślinami takimi jak srebrne Argyroxiphium sandwicense (miecze hawajskie), które kwitną raz w życiu. Gdy dojeżdżamy na szczyt wulkanu, orientujemy się, że jesteśmy ponad chmurami. Ocean i cała wyspa zniknęły pod nami. Za to nad głowami mamy niebieskie niebo i słońce. Wulkan Haleakalā jest tak duży, że tworzy własną pogodę i bardzo często spowity jest gęstymi chmurami. To sprawia, że tak popularne jest tu oglądanie zachodu słońca, podczas którego słońce kładzie się na chmurach i tworzy prawdziwy spektakl kolorów, gdy promienie rozpraszają się przez kolejne warstwy chmur. Jest zimno, więc zaraz po zachodzie zjeżdżamy. Niby największą atrakcję mamy zaliczoną. Ale czujemy niedosyt wulkanu. Mistycznej atmosfery na górze. Gry świateł. Zmiany perspektywy. Postanawiamy więc wracać tam przez kolejne kilka dni. Jeździmy tam nie tylko na zachód słońca, ale też i na wschód, na piknik na grani wulkanu i na spacery po jego mniej znanych zakątkach. Najpiękniejsza trasa świata Z takim samym założeniem ruszamy drogą do Hany. Bez pośpiechu i potrzeby zaliczenia. Za to z ogromną ciekawością i otwartością na to, co zastaniemy po drodze. Okrzyknięta została najpiękniejszą trasą samochodową świata, między innymi przez portal TripAdvisor. W liczbach można opisać tę drogę tak: ponad 100 km pomiędzy Kahului a Haną, 600 zakrętów, setki wodospadów i obłędnych plaż. Przejechać można ją w 3 godz. bez zatrzymywania, ale najczęściej turystom pokonanie tej trasy z przystankami w najciekawszych miejscach zajmuje ok. 8 godz. Jednak na Maui coraz bardziej przekonujemy się, że nie o liczby w podróżowaniu chodzi. Dlatego nam droga do Hany zajmuje ponad tydzień. Bo wiele godzin spędzamy na oglądaniu surferów na przydrożnych plażach. Ogromne fale, które załamują się nad sportowcami – na szczęście zawsze wypływają z nich cało – trzymają nas w napięciu. – Ja też tak chcę – oznajmia mi mój syn i przy każdej okazji wskakuje do wody, by podszkolić się w pływaniu. Codziennie budujemy bardzo niedoskonałe zamki z piasku, które fale zabierają do oceanu. Oglądamy muszle i kamienie, czasem układając z nich ciekawe wzory lub napisy. Cały dzień, a nie godzinę, jak czytam w przewodniku, zajmuje nam dojście do wodospadów Twin Lake i korzystanie z ich cudownie odświeżającej wody. „Jeszcze raz!”, słyszę kilkadziesiąt razy, gdy dzieci skaczą do oczka wodnego pod wodospadem. Miasteczko Haiku Nie spieszymy się też, gdy na noc zostajemy na kempingu w farmie kwiatów. I zamiast pędzić dalej, godzinami wąchamy hibiskusy i orchidee. A przy okazji dowiadujemy się, skąd na wyspie jest tyle dzikich kur i kogutów (przez huragany w 1982 r i 1992 r., które zniszczyły farmy i uwolniły wiele ptaków, które do dziś wolno chodzą po Maui). Powoli spacerujemy wśród bambusowego lasu na szlaku Pipiwali, dokładnie analizując wygląd roślin i zastanawiając się, co można by z nich zbudować. A w Parku Stanowym Wai’anapanapa zatrzymujemy się na kilka nocy, żeby podziwiać czarne plaże i widoki nie z tej ziemi, jaskinie i wodę wystrzeliwującą w powietrze przez dziury w skałach. Żeby po prostu wspólnie być. Kiedy po trzech tygodniach kończymy drogę do Hany i mamy ruszać na kolejną hawajską wyspę, dojeżdżamy do miasteczka Haiku. Robimy w nim przystanek, bo jest trochę zimniej niż nad oceanem, mimo że to tylko 10 minut drogi. W Haiku nie ma turystów ani nic szczególnie ciekawego, co mogłoby się znaleźć na liście do zwiedzenia. Jeden sklep. Kawiarnia. Studio jogi. Życie toczy się tu spokojnie. Ale właśnie to najbardziej się nam podoba. Bez żalu rezygnujemy z biletów na Kaui i zostajemy w Haiku już do końca naszej hawajskiej podróży. I chyba właśnie po tej decyzji orientujemy się, że zaczęliśmy żyć w rytmie, który mieszkańcy tej wyspy nazywają Maui time, czyli „czas Maui”. On płynie dużo wolniej i łagodniej, niż do tego jesteśmy przyzwyczajeni. Jak płynie czas na Maui W czasie Maui jest miejsce na odpoczynek, na zatrzymanie i na docenienie tego, co wokoło. I bardzo nam to odpowiadało. Dlatego zamiast odwiedzać kolejne miejsca, codziennie kosztujemy słynnych hawajskich shaved ice – czyli lodów zrobionych z kruszonego lodu i polanych smakowymi syropami z dużą zawartością cukru. Lub poke – miski ryżu z surową rybą w Toby’s Poke & Shave Ice. Przed południem jeździmy na kawę w Aloha Aina Center lub w okolice zatoki Ho‘okipa, przyglądać się zielonym żółwiom wodnym. Jest coś niezwykle kojącego w patrzeniu, jak te ogromne gady spokojnie poddają się falom, by te wyrzucały je na plaże. Potem nieśpiesznie pokonują kilka metrów, by położyć się na rozgrzanym piasku. Tam wylegują się godzinami, zanim znowu ruszą na morskie podboje. Wieczorami jemy kolacje na plaży i podziwiamy zachody słońca. A czasem ruszamy do stolicy Maui Lahainy na zachodzie wyspy, na targ po świeże owoce i ryby. A przy okazji bawimy się w cieniu największego figowca bengalskiego na Hawajach, którego gałęzie zajmują cały główny plac miasta. Na Maui nic nie musimy, ale nagle wszystko chcemy. Dni i tygodnie mijają i coraz mniejsze ma znaczenie, czego nie widzimy, a ważne staje się to, czego doświadczamy. Początkowy plan został zakopany tak głęboko, że przestajemy do niego wracać. Odpuszczamy. I paradoksalnie właśnie wtedy zyskujemy najwięcej. Umiejętność rodzinnego podróżowania. Oddechu. Cieszenia się wspólnym czasem. A także smakiem ananasów – teraz już wiemy, jak i gdzie rosną. Źródło: archiwum NG.
Kīlauea to jeden z najaktywniejszych wulkanów na świecie. Niemal nieustannie manifestuje swoją siłę
Kīlauea należy do najbardziej aktywnych wulkanów świata. Hawajski olbrzym niemal przez cały czas wyrzuca z siebie potoki lawy, która niszczy wszystko na swojej drodze, ale także powiększa obszar wyspy. Gdzie znajduje się Kīlauea? Jak powstał ten wielki wulkan? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Kīlauea? Jak duży jest wulkan Kīlauea? Co oznacza nazwa Kīlauea? Legendy związane z wulkanem Kīlauea Jak powstał wulkan Kīlauea? Erupcje wulkanu Kīlauea Hawaje jawią się jako polinezyjski raj. Jednak w tej bajkowej scenerii rozgrywa się iście piekielny spektakl, którego reżyserem i głównym aktorem jest Kīlauea. Hawajskie monstrum co jakiś czas budzi się ze snu, a wtedy rozpoczyna się swoisty mariaż zniszczenia i procesu twórczego. Gdzie znajduje się Kīlauea? Archipelag Hawajów składa się z ośmiu głównych wysp położonych na wschodzie, mniejszych wysp przybrzeżnych i kilkunastu małych wysp i atoli, tworzących Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie. Największą i jednocześnie najmłodszą wyspą archipelagu jest Hawai'i. To właśnie tam znajduje się wulkan Kīlauea. Jak duży jest wulkan Kīlauea? Mowa o czynnym wulkanie tarczowym, zbudowanym przede wszystkim z bazaltu, który charakteryzuje się szerokim i spłaszczonym stożkiem. Nazywany hawajskim potworem, wznosi się na wysokość 1247 metrów n.p.m. i zajmuje powierzchnię 1430 kilometrów kwadratowych, co przekłada się na około 14 procent powierzchni całej wyspy. Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? Gdzie na świecie występują aktywne wulkany i czy rzeczywiście stanowią realne zagrożenie? Przekonajmy się. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czynne-wulkany-na-swiecie-gdzie-sie-znajduja-i-czy-stanowia-zagrozenie-fot-joel-santos-barcroft-media-via-getty-images-baf6727.jpeg" width="938" height="626" alt="Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? (Fot. Joel Santos / Barcroft Media via Getty Images)" title="Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? (Fot. Joel Santos / Barcroft Media via Getty Images)" /> Na szczycie głównego krateru znajduje się jezioro lawowe Halema'uma'u. W najszerszym miejscu mierzy 900 metrów średnicy, a jego głębokość to ok. 165 metrów. Co oznacza nazwa Kīlauea? Mieszkańcy Hawajów używają nazwy Kīlauea dla określenia głównego krateru. Jednak w wulkanologii dotyczy ona całego wulkanu. Wywodzi się z języka hawajskiego i oznacza „plujący” lub „tryskający”. Legendy związane z wulkanem Kīlauea W tamtejszych wierzeniach, Kīlauea jest domem Pele – córki Haumei i Kāne Milohai, hawajskiej bogini ognia. W miejscowej tradycji zapisała się legenda, według której erupcje Kīlauea są manifestacją gniewu Pele. Udobruchać ją próbował Kamapua, mityczny pół-człowiek, pół-wieprz. Bogini odrzuciła jego zaloty. Wówczas ten zbudował nad kraterem, który jest jej siedzibą, dom z paproci (nazwa Halema'uma'u oznacza właśnie „dom z paproci”), żeby powstrzymać kolejne wybuchy. Jak powstał wulkan Kīlauea? Wiek wulkanu szacowany jest na 210–280 tysięcy lat. Zdaniem badaczy, wyłonił się z morza około 100 tysięcy lat temu. Geneza tego kolosa do dziś stanowi zagadkę. Wynika to z ciągłej aktywności wulkanu, w wyniku czego zbocze stożka przez cały czas jest przykrywane świeżymi warstwami lawy. Jednak dzięki pracy geologów i wulkanologów, poznajemy coraz więcej szczegółów na ten temat. Nowoczesne metody badawcze uchylają rąbka tajemnicy Dr Laura Miller z Uniwersytetu Monash zbadała najstarsze dostępne produkty wulkaniczne. W swojej pracy wykorzystała zaawansowane metody, polegające na topieniu skał w temperaturze przekraczającej 1100 stopni Celsjusza przy ciśnieniu wyższym niż 3 GPa. Ponadto zastosowała nową metodę modelowania stężenia pierwiastków ziem rzadkich. Na podstawie tych doświadczeń stwierdziła, że próbki mogły powstać wyłącznie w wyniku krystalizacji frakcyjnej granatu. Już wcześniejsze badania wykazały, że pod Kīlauea istnieją dwie płytkie komory magmowe, jednak ich stosunkowo niewielka objętość nie wyjaśnia, skąd bierze się tyle materiału wyrzucanego przez wulkan. Wniosek – musi istnieć większa komora, położona głębiej. Jak wynika z badań zespołu australijskich naukowców, prowadzonych pod przewodnictwem dr Miller, wulkan Kīlauea powstał z basenu materiału piroklastycznego o głębokości przekraczającej 90 km, gdy pacyficzna płyta tektoniczna uległa przesunięciu. Granat, zaliczany do grupy krzemianów, powstaje w specyficznych warunkach. Magma musi być poddana działaniu wysokiego ciśnienia i temperatury na głębokości większej niż 90 km pod powierzchnią skorupy ziemskiej. To sugeruje, że pierwotna erupcja musiała zajść na zbliżonej głębokości. Erupcje wulkanu Kīlauea Kīlauea jest jednym z najaktywniejszych wulkanów świata i najaktywniejszym w obszarze archipelagu Hawajów. Wynika to z faktu, że mówimy tu o najmłodszym hawajskim ognisku lawy (aktywność wulkaniczna zmienia się z czasem). Od 1823 roku, kiedy angielski misjonarz William Ellis zobaczył wulkan na własne oczy (jako pierwszy Europejczyk), nastąpiło ponad 60 wybuchów, z czego aż 34 do 1952 roku. Jedna z najbardziej spektakularnych erupcji miała miejsce w 1959 roku. Wówczas fontanna lawy, wydostająca się z krateru Kīlauea Iki, wzniosła się na wysokość 580 metrów. Permanentna erupcja W 1983 roku Kīlauea wkroczył w stan erupcji permanentnej, która trwała aż do 2018 roku. W tym czasie wulkan niemal nieustannie wyrzucał lawę i dym. Okres ten zakończył się silną erupcją, której towarzyszyło trzęsienie ziemi o magnitudzie 6,9. W następstwie tego wydarzenia zniszczeniu uległo ponad 700 domów. Rok 2021 i 2022 Kolejna silna erupcja nastąpiła trzy lata później. Na początku 2021 roku z północno-zachodniego zbocza krateru Halema'uma'u zaczęły wypływać ogromne potoki lawy, które szybko utworzyły jezioro o głębokości 180 metrów. Objętość wyrzuconego materiału oszacowano na 22 miliony metrów sześciennych. Budzi się podwodny wulkan Kolumbo. Popularna grecka wyspa w zagrożeniu Wkrótce może dojść do erupcji podwodnego wulkanu Kolumbo. Naukowcy odkryli ogromną komorę magmową na Morzu Egejskim, tuż u wybrzeży greckiej wyspy Santoryn. Naukowcy ostrzegają, że w prz... Ten epizod trwał 16 miesięcy. Pod koniec zbiegł się z trwającą dwa tygodnie erupcją wulkanu Mauna Loa, który wybudził się z trwającego 40 lat snu. Rok 2023 Zaledwie kilka tygodni później wulkan obudził się ponownie. Finalnie okazało się, że rok 2023 był jednym z najaktywniejszych w ostatnich latach. W nocy z 5 na 6 stycznia zaobserwowano obecność nowych strumieni lawy kraterze Halema'uma'u. W środę 7 czerwca potwór kolejny raz przypomniał o swojej sile. Lawa wzbiła się na wysokość 60 metrów. W kolejnych dniach wulkan nieco się uspokoił i potoki lawy nie wybijały wyżej niż na 15 metrów. Ostatni wybuch nastąpił 10 września, w niedzielne popołudnie. Erupcja była poprzedzona wzmożoną aktywnością sejsmiczną i gwałtownym wypiętrzeniem szczytu. Z krateru zaczęły wypływać strumienie lawy, a powietrze wypełniły ogromne chmury popiołów i gazów. Eksperci nie mają wątpliwości, że przyszłość przyniesie kolejne erupcje. Najmłodszy wulkan na Hawajach jeszcze nie pokazał całej swojej siły. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Słynne „schody do nieba” zostaną rozmontowane. Wszystko przez zachowanie turystów
Jak przekazały władze Honolulu, słynne „schody do nieba” na Hawajach zostaną rozmontowane. Decyzja ta zapadła ze względu na nieodpowiedzialne zachowanie turystów, którzy – pomimo zakazów – wspinali się na niebezpieczną trasę.
W tym artykule: „Schody do nieba” wcale nie są atrakcją turystyczną Ogrodzenia, barierki i zakazy nie powstrzymały turystów „Schody do nieba” znikną dla dobra turystów, ale i mieszkańców Słynne „schody do nieba” to w rzeczywistości Haʻikū Stairs na Hawajach. 3922 stopnie ze stali wiodą przez łańcuch górski Koʻolau na wyspie Oʻahu. Mimo że turyści uwielbiają to miejsce i od lat wchodzą na niebezpieczną trasę, głównie w celu zrobienia urokliwych zdjęć, obiekt od lat pozostaje zamknięty. Na nic zdają się jednak ogrodzenia i tabliczki informujące o zakazie. Nieodpowiedzialne zachowanie podróżnych skłoniło więc władze do podjęcia decyzji o demontażu. „Schody do nieba” wcale nie są atrakcją turystyczną Pomimo bajkowej lokalizacji i wyjątkowości obiektu, wcale nie powstał on po to, by służyć jako atrakcja dla turystów. Schody do nieba zostały wybudowane przez marynarkę Stanów Zjednoczonych podczas II wojny światowej. Miały one umożliwić obsługę potężnej anteny radiowej znajdującej się na szczycie Puʻu Keahi. Był to tajny obiekt. Za jego pośrednictwem radiostacja w Haʻikū Valley mogła nadawać sygnały radiowe do okrętów marynarki, które operowały na Pacyfiku w czasie konfliktu. Początkowo schody były drewniane, jednak w połowie lat 50. XX wieku zastąpiono je stopniami ze stali. W 1987 roku obiekt został zamknięty dla użytku publicznego. Na miejscu pojawiły się znaki i ogrodzenia, ale nawet one nie były w stanie powstrzymać turystów przed wspinaczką. Mimo że od oficjalnego zamknięcia schodów minęło wiele lat, problem pozostał. Już w 2021 roku władze Hawajów postanowiły, że obiekt należy usunąć. Początkowo jednak nie poczyniono żadnych kroków w tym kierunku. Wydaje się jednak, że niebawem ma się to zmienić. W ubiegłym tygodniu burmistrz Honolulu Rick Blangiardi wydał oficjalne oświadczenie, w którym przekazano, że demontaż słynnych schodów już się rozpoczął. – Mogę obiecać, że nie była to kapryśna decyzja – przekazał Blangiardi cytowany przez CNN. Ogrodzenia, barierki i zakazy nie powstrzymały turystów Słynne „schody do nieba” znajdują się w malowniczej okolicy. Same w sobie mogłyby być ciekawą atrakcją – gdyby nie ogromne niebezpieczeństwo związane ze wspinaczką na nie. Stopnie są wąskie, mają starą, metalową konstrukcję. W dodatku w tym rejonie bardzo często zmienia się pogoda. Niespodziewane opady deszczu sprawiają, że szlak momentalnie staje się śliski. Wielu podróżnych zdaje się jednak nie zwracać uwagi na wszystkie te zagrożenia. Wraz z dynamicznym rozwojem mediów społecznościowych, w ostatnich latach na „schody do nieba” wspinało się nielegalnie wielu youtuberów i tiktokerów. Chcieli wykorzystać malowniczą lokalizację do zrobienia ciekawych zdjęć i nagrania filmików. Co ciekawe, podróżnych nie powstrzymują nawet wysokie mandaty, których kwota może sięgać nawet 1000 dolarów (ok. 4000 złotych). Jak podaje TVN24, tylko w latach 2017–2020 policja uniemożliwiła nielegalne wejście na schody ponad 11 tysiącom osób. Lokalne władze mówią „dość”. Dla bezpieczeństwa turystów, ale i w trosce o mieszkańców tego regionu, postanowiły rozmontować słynne schody. „Schody do nieba” znikną dla dobra turystów, ale i mieszkańców Władze Honolulu postanowiły walczyć z nielegalnym wchodzeniem na wyznaczony teren. Stąd decyzja o rozmontowaniu „schodów do nieba”. Ma to na celu zapewnienie bezpieczeństwa turystom, ale i likwidację niedogodności, z jakimi musieli zmagać się okoliczni mieszkańcy. Jak zauważają CNN oraz USA Today, lokalna społeczność od lat skarżyła się na liczne zakłócenia i naruszanie ich prywatności. Turyści nierzadko przeskakiwali bowiem przez ogrodzenia i bezprawnie wchodzili na ich posesje, blokując przy tym możliwość przejazdu, a nawet niszcząc mienie. – Podjęta decyzja wynikała z naszego szacunku dla ludzi mieszkających w pobliżu obiektu, z szacunku dla naszej `āina [ziemi i morza] i z szacunku dla przyszłości, jak i historii kultury społeczności Haʻikū – przekazał burmistrz Blangiardi. Niestety, usunięcie słynnych schodów nie jest ani łatwym, ani tanim przedsięwzięciem. Demontaż ma być bowiem przeprowadzany przy współpracy z zespołem biologów. Tak, by ochronić rodzime gatunki i zapobiec erozji. Ponadto, w razie, gdyby zaszła taka potrzeba, podniszczone obszary zostaną na nowo obsadzone rodzimymi gatunkami roślin. Szacuje się, że koszt usunięcia schodów wyniesie ponad 2,5 miliona dolarów. Źródła: cnn.com usatoday.com tvn24.pl
Polinezyjczycy docierali do najbardziej odległych wysp Pacyfiku. To element integracji kulturowej
Analiza geochemiczna kamiennych artefaktów wykazała, że Polinezyjczycy odbywali długodystansowe podróże na odległe wyspy Pacyfiku. Badania rzucają nowe światło na migrację tych ludów.
W tym artykule: Naukowcy dokonali analizy geochemicznej polinezyjskich narzędzi Narzędzia były transportowane przez ocean nawet 2500 km Odkrycie rzuca nowe światło na historię integracji ludów polinezyjskich Nie od dziś wiadomo, że Polinezyjczycy byli znakomitymi żeglarzami. Badania DNA sprzed wielu lat wykazały, że już w latach 1500–1000 p.n.e. ludy te zasiedliły wyspy m.in. Fidżi, Samoa, Tonga, a nawet Hawaje, Nową Zelandię i Wyspę Wielkanocną. Wydawało się, że zaludnienie odległej Oceanii jest już zjawiskiem dobrze zbadanym. Jednak z drugiej strony pochodzenie i rozwój społeczeństw polinezyjskich w regionach zachodniego Pacyfiku, dalej od tzw. „trójkąta polinezyjskiego”, wciąż były niejasne. Naukowcy dokonali analizy geochemicznej polinezyjskich narzędzi Naukowcy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech dokonali analizy geochemicznej kamiennych artefaktów, które odnaleziono na stanowiskach archeologicznych na Vanuatu, Wyspach Salomona i Wyspach Karoliny. Badacze odkryli jednoznaczne dowody na to, że Polinezyjczycy odbywali wielokrotne dalekie podróże. Materiały, z których je wytwarzano, były przewożone z miejsc oddalonych nawet o 2500 km. – Wyniki naszych badań pokazują bardzo dużą mobilność na zachodnim Pacyfiku w ostatnim tysiącleciu naszej ery i oferują wgląd w skalę i czas kontaktów między ludami polinezyjskimi z Melanezji i Mikronezji a ich sąsiadami z zachodniego Pacyfiku i społeczeństwami zachodniej Polinezji – opisują naukowcy w badaniach opublikowanych na łamach czasopisma „Science Advances”. Międzynarodowym zespołem badawczym kierowali naukowcy z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique. Autorzy najnowszej publikacji opisali, że dzięki badaniu składu geochemicznego i izotopowego oraz porównaniu go ze skałami, które naturalnie występują w regionie, byli w stanie określić ich pochodzenie. Narzędzia były transportowane przez ocean nawet 2500 km W badaniu wykorzystano atomową spektrometrię absorpcyjną i spektrometrię mas, aby uzyskać jak najdokładniejsze wyniki. Wnioski dotyczące odkrycia powstały we współpracy z ekspertami z dziedziny archeologii, którzy uzupełnili dane o kontekst kulturowy. Okazało się, że kilka ciesaków, czyli narzędzi do obrabiania pni drzew, podobnych do siekier, powstało z kamieni, które pochodziły kamieniołomu Tatagamatau znajdującego się na Tutuila. To wyspa należąca do archipelagu Samoa. Wyspa Wielkanocna to nie tylko posągi moai. Podpowiadamy, co jeszcze warto zobaczyć Wyspa Wielkanocna niezmiennie fascynuje archeologów. Wokół zastosowania posągów moai krąży wiele teorii. – Te ciesaki były jednymi z najbardziej rozpowszechnionych przedmiotów w całej Polinezji Zachodniej i Wschodniej. Pochodzenie tych narzędzi sugeruje, że Polinezyjczycy odbywali długodystansowe podróże w kierunku Mikronezji i Melanezji. Naszym zdaniem to właśnie te wyprawy doprowadziły do zasiedlenia tych wysp – mówi Aymeric Hermann, głowy autor odkrycia i badacz z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique. Naukowiec podkreśla, że transport tych przedmiotów, które w kulturze polinezyjskiej uchodziły za niezwykle cenne (często przekazywane były z pokolenia na pokolenie), sugeruje, że były to starannie zaplanowane podróże. Odkrycie rzuca nowe światło na historię integracji ludów polinezyjskich Warto w tym miejscu wyjaśnić, że region nazywany powszechnie „Polinezją” obejmuje tysiące wysp, z których większość układa się w „trójkąt” ograniczony Hawajami, Wyspą Wielkanocną i Nową Zelandią. Poza tym obszarem, na południowym zachodzie znajduje się właśnie Mikronezja i Melanezja. To ponad 20 wysp, które zamieszkują ludzie posługujący się językami polinezyjskimi. Region nazywany jest mianem "Polynesian Outliers”, co można przetłumaczyć jako coś, co „odstaje” od Polinezji, jej oddzielna część. Zespół podkreśla, że kontakty między tymi wyspami są dowodem na to, że polinezyjscy żeglarze mogli odegrać ważną rolę w dystrybucji poszczególnych przedmiotów kultury materialnej i technologii. Naukowcy twierdzą, że te długodystansowe podróże pokazują, że społeczeństwa wysp Oceanu Spokojnego nigdy nie były od siebie całkowicie odizolowane. Uczeni wskazują, że poprzez dalekosiężną migrację i żeglugę, ludy te integrowały się wzajemnie i rozszerzały swój zasięg terytorialny. Autorzy podkreślają również, że te schematy interakcji są kluczowe dla zrozumienia historii rozwoju kultury ludów polinezyjskich. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kolejne dziwne wiązki światła nad Hawajami. Kto odpowiada za to zjawisko?
Na nocnym niebie nad Hawajami po raz kolejny mogliśmy zobaczyć nietypowe światła. Na początku astronomowie twierdzili, że za laserowe wiązki odpowiedzialna była satelita NASA. Okazuje się jednak, że zjawisko ma inne źródło.
W tym artykule: Wiązki laserowego światła nad Hawajami Za zjawisko odpowiedzialny był chiński satelita Pod koniec stycznia nad Hawajami pojawił się nietypowy, święcący wir. Zjawisko zostało zarejestrowane z najwyższego wulkanu na Hawajach, Mauna Kea. Moment, podczas którego widoczna jest tajemnicza spirala, uchwycił Teleskop Subaru, który działa w japońskim Narodowym Obserwatorium Astronomicznym. Szybko jednak się okazało, że wydarzenie to nie było niczym „podejrzanym”, a odpowiedzialna za nie była firma Elona Muska – SpaceX. Wiązki laserowego światła nad Hawajami Zaledwie kilka dni później, nad Mauna Kea, znowu mogliśmy oglądać niecodzienny „pokaz świetlny”. Na niebie widoczne były zielone, laserowe wiązki, które przypominały charakterystyczny kod z kultowego filmu Matrix. Jednak w przeciwieństwie do produkcji sióstr Wachowskich, lasery nad Hawajami pojawiały się od lewej do prawej, a nie z góry na dół. View oEmbed on the source website Co ciekawe, to zjawisko również zostało zarejestrowane przez japońskich astronomów. Na szczycie wulkanu znajduje się kilka niezależnych punktów badawczych i wielkich teleskopów, które zarządzane są m.in. przez Kanadę, Chiny, Francję, Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Argentyny i Brazylię. Za zjawisko odpowiedzialny był chiński satelita Początkowo naukowcy podejrzewali, że wiązki laserowego światła pochodzą z urządzenia radarowego z satelity ICESat-2. To urządzenie zaprojektowane przez NASA, które jest częścią systemu obserwacji Ziemi. Jest odpowiedzialne głównie za pomiary pokrywy lodowej, grubości lodu morskiego, a także topografię. Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? W Niedzielę Wielkanocną nad Hawajami zarejestrowano zdumiewający świetlny wir wyglądający jak UFO. Unikatowy film pokazuje, że wywołał go spadający fragment pojazdu kosmicznego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/niezwykle-zjawisko-wizualne-na-hawajach-wyjasnione-to-jednak-nie-spadajace-ufo-fot-subaru-telescope-aad5f2e.jpeg" width="938" height="380" alt="Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? (fot. Subaru Telescope)" title="Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? (fot. Subaru Telescope)" /> Jednak astronomowie odpowiedzialni za nadzorowanie ICESat-2 twierdzą, że to nie ich satelita była źródłem enigmatycznego światła. – Przeprowadziliśmy symulację na podstawie trajektorii lotu różnych satelitów i znaleźliśmy potencjalnego winowajcę – twierdzi dr Anthony Martino, naukowiec z NASA. Astronom uważa, że źródłem zielonego światła był chiński satelita Daqi-1, który został wysłany na ziemską orbitę w kwietniu 2022 roku. Badacze podejrzewają, że laserowe wiązki zostały wytworzone „Aerosol and Carbon dioxide Detection Lidar”. To specjalne urządzenie, które jest odpowiedzialne za pomiar i mapowanie Ziemi za pomocą wiązek światła laserowego. Chiński satelita wykorzystuje tę metodę do badania składu atmosfery naszej planety. Źródło: Subaru Telescope Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na nocnym niebie nad Hawajami pojawił się dziwny, świecący wir. Co to jest?
Nad Hawajami dostrzeżono wizualny fenomen. To jasny wir, przypominający obracającą się galaktykę spiralną. Za zjawisko najprawdopodobniej odpowiedzialna jest – po raz kolejny – firma SpaceX.
W tym artykule: Na szczycie góry Mauna Kea Satelita SpaceX Najlepsze miejsce do obserwacji nieba Film, który uchwycił dziwne zjawisko na nocnym niebie, nakręcono 18 stycznia. Pokazuje przesuwający się, świecący wir. Początkowo przypomina on obracającą się ogromną galaktykę spiralną. Z czasem jej „ramiona” stają się coraz większe i coraz słabiej widoczne. W końcu z całego zjawiska pozostaje tylko nieco rozmazany punkt, większy niż widoczne w pobliżu gwiazdy. Potem również on znika. View oEmbed on the source website Co to było? Zdaniem badaczy za powstanie fenomenu odpowiedzialna jest firma SpaceX. A konkretnie: wystrzelenie z Florydy rakiety, która wyniosła na orbitę satelitę wojskowego należącego do USA. Na szczycie góry Mauna Kea Nietypowe zjawisko zarejestrowano z najwyższego wulkanu na Hawajach, Mauna Kea. Na jego szczycie znajdują się różne obserwatoria astronomiczne. Jednym z nich jest japońskie Narodowe Obserwatorium Astronomiczne, w którym działa Teleskop Subaru. Teleskop wyposażony jest w kamerę Subaru-Asahi Star Camera. 18 stycznia obraz z niej był transmitowany na żywo w serwisie YouTube. Jeden z oglądających go zauważył wir. Zaalarmował Ichi Tanakę, astronoma dyżurującego na Mauna Kea. Tanaka, zajęty bieżącą pracą, sam nie spostrzegł fenomenu. – Dowiedziałem się o nim dopiero, kiedy otworzyłem Slacka – opowiadał naukowiec dla „Guardiana”. – I wtedy szczęka mi opadła – dodał. Satelita SpaceX Tego samego dnia rano z Przylądka Canaveral na Florydzie startowała rakieta Falcon 9 należąca do SpaceX. Przypuszcza się, że to właśnie ona jest przyczyną pojawienia się na niebie nad Hawajami spirali. Wir został zaobserwowany dokładnie w tym miejscu, gdzie powinien znajdować się drugi stopień rakiety. Firma SpaceX nie odniosła się jednak do tych doniesień. Podobny fenomen Japończycy zaobserwowali również w kwietniu tego roku. Wówczas pojawienie się wiru również przypisano działalności SpaceX. Ustalono, że kilkanaście godzin wcześniej z bazy sił kosmicznych USA w Kalifornii – tzw. Vandenberg Space Force Base – firma SpaceX wystrzeliła rakietę Falcon 9, której ładunkiem był prawdopodobnie satelita szpiegowski. Falcon 9 to rakieta dwustopniowa. Jej pierwszy stopień można odzyskać i użyć ponownie. Jednak drugi, po zużyciu paliwa, spala się w atmosferze. Na obu filmach z Hawajów widać najprawdopodobniej właśnie rotujący drugi stopień rakiety Falcon 9, który spada do Pacyfiku. Najlepsze miejsce do obserwacji nieba Mauna Kea ma wysokość aż 4205 m. Jest tam sucho. Pokrywa chmur znajduje się poniżej wierzchołka. Zanieczyszczenie światłem pozostaje minimalne. To wszystko sprawia, że góra ta jest uważana za jedno z najlepszych miejsc na Ziemi do prowadzenia obserwacji astronomicznych. Gwiazdy znikają z nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina Gwiazdy znikają z pola widzenia człowieka w zadziwiającym tempie. Taki wniosek płynie z analizy przeprowadzonej przez program naukowy Globe at Night. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-znikaja-z-naszego-nieba-i-robia-to-coraz-szybciej-dlaczego-tak-sie-dzieje-to-niestety-nasza-wina-fot-noirlab-nsf-aura-p-marenfeld-cc-by-bfa9e25.jpg" width="938" height="528" alt="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" title="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" /> Według Tanaki z miejsc mocno zanieczyszczonych światłem – takich jak największe miasta świata – wiru w ogóle nie dałoby się dostrzec. Teleskop Subaru pracuje w świetle widzialnym oraz w podczerwieni. Znajduje się na wysokości 4139 m n.p.m. Kamera, w którą jest wyposażony, ma pokazywać obserwatorium i jego otoczenie. Źródła: Science Alert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wybuchł największy na świecie aktywny wulkan. Czy lawa zagraża mieszkańcom Hawajów?
Mauna Loa na Hawajach to największy na świecie aktywny wulkan. Od 1984 roku pozostawał uśpiony, aż do nocy 27 listopada. Z krateru zaczęła wydobywać się lawa, a niebo przybrało pomarańczowo-czerwoną barwę. Erupcja widoczna była z odległości nawet 50 kilometrów.
W tym artykule: Pierwsza od 38 lat erupcja największego wulkanu na świecie Na wyspie otwarto dwa miejsca, w których można się ukryć Co druga erupcja powoduje wyciek lawy poza warstwę szczytową wulkanu Ile aktywnych wulkanów jest na Hawajach? Przez 38 lat nie dawał o sobie znaku, ale był jak tykająca bomba. Mauna Loa jest bowiem wulkanem, który w każdej chwili mógł wybuchnąć i zagrozić mieszkańcom wyspy Hawaiʻi, na której żyje ok. 160 tysięcy ludzi. Wulkan wznosi się na wysokość 4170 m nad poziomem morza, a pod wodą znajduje się pozostałe 4975 m góry. Zajmuje 5180 km², co stanowi blisko 50% powierzchni wyspy. To największy na świecie aktywny wulkan. Pierwsza od 38 lat erupcja największego wulkanu na świecie W niedzielę 27 listopada doszło do erupcji wulkanu Mauna Loa. Tego samego dnia eksperci wydali ostrzeżenie przed możliwym wybuchem po tym, jak w rejonie doszło do kilku trzęsień ziemi. Ok. 23:30 czasu lokalnego z krateru zaczęła wydobywać się lawa. View oEmbed on the source website Służby geologiczne podkreślają, że na razie góra jest zamknięta w obrębie szczytu i nie zagraża mieszkańcom wyspy, którzy mieszkają u podnóża. Władze Hawaiʻi ostrzegły Hawajczyków, że popiół i gazy wulkaniczne mogą zanieczyszczać wodę i powietrze oraz niszczyć roślinność. Na wyspie otwarto dwa miejsca, w których można się ukryć Hawajska Agencja Zarządzania Kryzysowego poinformowała, że na wyspie otwarto dwa schrony, w których mogą ukryć się mieszkańcy, gdyby lawa niebezpiecznie zaczęła spływać w kierunku domostw. Służby podkreślają, że na razie erupcja nie jest na tyle silna, aby stanowiła realne zagrożenie życia. Dlatego na razie nie wydano rozkazu o ewakuacji. View oEmbed on the source website – W przeszłości erupcje wulkanu Mauna Loa były bardzo dynamiczne. Kierunek przepływu lawy zmieniał się bardzo szybko, dlatego jesteśmy przygotowani na wszystko. Musimy być cały czas w stanie gotowości – mówili przedstawiciele amerykańskiej agencji naukowo-badawczej USGS (United States Geological Survey). Co druga erupcja powoduje wyciek lawy poza warstwę szczytową wulkanu Na razie lawa utrzymuje się w kalderze, czyli dużym zagłębieniu w szczytowej części wulkanu. Naukowcy dodają, że najgorszym scenariuszem byłaby sytuacja, gdyby magma się z niej wydostała. Wówczas duże ilości lawy gwałtownie wyciekałyby w dół zbocza. Geolodzy przyznali, że erupcja spowodowała, że niebo przybrało krwawą barwę, co widać było nawet z odległej o 50 kilometrów wyspy Kailua-Kona. Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą” Nie powinniśmy bać się nadlatujących asteroid ani komet. O wiele większe zagrożenie stanowią dla nas wulkany i superwulkany, twierdzi dwoje wulkanologów z Wielkiej Brytanii. Ich ostrzeżeni... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/swiat-nie-jest-gotowy-na-gigantyczna-erupcje-wulkanu-ostrzegaja-naukowcy-ryzyko-jest-wieksze-niz-ludzie-sadza-fot-sergei-gapon-anadolu-agency-via-getty-images-d5aaff0.jpg" width="938" height="626" alt="Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą” (fot. Sergei Gapon/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą” (fot. Sergei Gapon/Anadolu Agency via Getty Images)" /> USGS przypomina, że od 1843 roku Mauna Loa wybuchała 33 razy. Z kolei wulkanolodzy obliczyli, że w ciągu ostatnich 3000 lat do erupcji wulkanu dochodziło średnio co sześć lat. Ok. 50% wszystkich zarejestrowanych wybuchów nie doprowadziła do wydostania się lawy z kaldery. Druga połowa wypluwała lawę w kierunku zamieszkałych obszarów. Ile aktywnych wulkanów jest na Hawajach? Do ostatniej erupcji Mauna Loa doszło w 1984 roku. Trwała 22 dni. Lawa wydostała się wówczas ze szczytu góry i zatrzymała się dopiero nieopodal Hilo, największego miasta na wyspie Hawaiʻi, które oddalone jest nieco ponad 8 kilometrów od wulkanu. Magma szczęśliwie nie zabiła żadnego mieszkańca, ale strawiła wszystko, co spotkała na swojej drodze. – Wyciek lawy rzadko stanowi zagrożenie dla życia, ale może być niezwykle niszczycielski dla infrastruktury i przyrody – twierdzi dr Jessica Johnson, brytyjska wulkanolożka, która pracowała w Hawajskim Obserwatorium Wulkanów. Uczona uważa, że lawa najbardziej zagraża miastom Hilo i Kona. Według niej gazy wulkaniczne są bardziej niebezpieczne dla zdrowia, ponieważ powodują trudności z oddychaniem. Na obszarze archipelagu Hawajów znajduje się w sumie 15 wulkanów. Na samej wyspie Hawai’i znajdują się cztery aktywne wulkany. Kolejny położony jest na Maui, a ostani to wulkan podwodny. W sumie na Hawajach znajduje się sześć aktywnych wulkanów: Kīlauea Mauna Loa Hualālai Mauna Kea Kama’ehuakanaloa Haleakalā Erupcja wulkanu Kīlauea w 1790 roku była najbardziej tragiczna, jaka wydarzyła się na terytorium dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Wulkanolodzy szacują, że mogło zginąć wówczas nawet ponad 5000 osób. Źródła: USGS, BBC
Kiedy wybuchnie najaktywniejszy wulkan tarczowy na Ziemi? Znamy okoliczności
Mauna Loa to najaktywniejszy wulkan tarczowy na Ziemi. Naukowcy ustalili, co może doprowadzić do kolejnej erupcji.
W tym artykule: Największy wulkan tarczowy na świecie. Kiedy wybuchnie Mauna Loa? Trzęsienie ziemi a wybuch wulkanu Erupcje wulkanów na Islandii Mauna Loa to największy tarczowy wulkan na Ziemi. Znajduje się na archipelagu Hawajów, na wyspie Hawaiʻi. Jest aktywny od co najmniej 700 tys. lat. Co więcej, dane wskazują, że to jeden z najaktywniejszych wulkanów na świecie. Od 1843 r., czyli od pierwszej udokumentowanej erupcji, Mauna Loa wybuchł 33 razy. Ostatnia erupcja w 1984 r. trwała nieprzerwanie ponad trzy tygodnie. Największy wulkan tarczowy na świecie. Kiedy wybuchnie Mauna Loa? Naukowcy postanowili zbadać, co może przyczynić się do kolejnej erupcji Mauna Loa. Dlaczego wybrali akurat ten wulkan? Regularna aktywność to jedno, a drugie to imponujące rozmiary. Gdyby podliczyć wysokość góry pod i nad wodą otrzymamy 9145 m. Dla przypomnienia Mount Everest mierzy 8848,86 m n.p.m. Na podstawie zdjęć satelitarnych i danych z GPS autorzy badań opublikowanych na łamach „Scientific Reports” prześledzili i stworzyli modele ruchów magmy we wnętrzu wulkanu. Mając tę wiedzę, wyszczególnili, co może doprowadzić do kolejnej poważnej erupcji Mauna Loa. Hawajskie wulkany pokryte śniegiem. Rzadkie zjawisko uchwycono na zdjęciach satelitarnych Zdjęcia satelitarne z 2021 r. ukazują nieczęsto spotykany widok. Szczyty dwóch wulkanów na Hawajach pokryły się śniegiem. Po intensywnych opadach na ich zboczach pozostały niemal rekordowe... Trzęsienie ziemi a wybuch wulkanu Największe prawdopodobieństwo przypisano trzęsieniu ziemi o sile przynajmniej 6 w skali Richtera. Jest to powiązane z wywieraniem ciśnienia przez magmę w uskokach pod ścianami wulkanu. W latach 2014–2022 badacze odnotowali przemieszczenie się magmy o całkowitej powierzchni 0,11 kilometra kwadratowego. – Trzęsienie ziemi uwolniłoby gazy z magmy. Można to porównać do potrząsania butelką z gazowanym napojem w środku. To z kolei wygenerowałoby dodatkowe ciśnienie, a wyporność magmy wystarczałaby do rozbicia skały – tłumaczy geolog morski Falk Amelung z Uniwersytetu w Miami. Krótko mówiąc, przemieszczanie się magmy wewnątrz wulkanu zwiększa prawdopodobieństwo trzęsienia ziemi i erupcji. Naukowcy zastrzegają jednak, że przewidywanie wybuchu to złożony proces badawczy opierający się na wielu zmiennych. Wulkanolodzy skupiają się obecnie na zrozumieniu, dlaczego położenie magmy tak bardzo zmieniało się w ciągu sześciu lat. Do tej pory nikt nie przeprowadzał jeszcze takich badań. Mimo że wulkany tarczowe są największymi wulkanami na Ziemi, nie tworzą strzelistych gór ze stożkowymi szczytami, jak stratowulkany. Są to raczej szerokie wulkany o łagodnych zboczach. Co ciekawe, największy uśpiony wulkan tarczowy również jest położony na Hawajach. To Mauna Kea. Jego szczyt wznosi się na wysokość 4205 m n.p.m., jednak jeżeli policzymy tę wartość od podstawy góry, która znajduje się na dnie Oceanu Spokojnego, otrzymamy wynik 10203 m, co stanowi największą wysokość względną na Ziemi. Od ponad 4 tys. lat wulkan nie przejawia aktywności. Erupcje wulkanów na Islandii Mieszkając w Polsce, ryzyko erupcji wulkanu może wydawać nam się odległe, żeby nie powiedzieć „abstrakcyjne”. Nie trzeba jednak sięgać daleko w przeszłość, aby przypomnieć sobie, jak seria wybuchów wulkanu Eyjafjallajökull na Islandii sparaliżowała ruch lotniczy nad Europą w 2021 r. To tylko pokazuje, jak potężne są wulkany i, jak daleki mają zasięg działania – nawet jeśli nie mówimy o bezpośrednich skutkach erupcji. Na początku sierpnia 2022 r. oczy całego świata – a na pewno sejsmografów i geologów – ponownie zostały zwrócone na Islandię. Po kilku dniach nasilenia aktywności sejsmicznej w okolicach Reykjaviku, w masywie Fagradalsfjall na Islandii doszło do erupcji wulkanu. Eksperci uspokoili podróżnych, że tym razem Europie nie grozi paraliż ruchu lotniczego. Wszystkie połączenia z i do Islandii obywają się zgodnie z rozkładem lotów. Wybuchający wulkan od pierwszych dni sierpnia przyciąga media i tłumy gapiów. Naukowcy ostrzegają jednak, że obserwowane erupcji z bliska nie jest bezpieczne, z powodu emitowanych szkodliwych gazów. Źródło: „Scientific Reports” Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Hawajskie wulkany pokryte śniegiem. Rzadkie zjawisko uchwycono na zdjęciach satelitarnych
Zdjęcia satelitarne z 2021 r. ukazują nieczęsto spotykany widok. Szczyty dwóch wulkanów na Hawajach pokryły się śniegiem. Po intensywnych opadach na ich zboczach pozostały niemal rekordowe połacie śniegu.
W tym artykule: Hawajskie wulkany często pokrywa śnieg Skąd wziął się śnieg na Hawajach? Hawajskie wulkany będą coraz rzadziej pokryte śniegiem Hawajskie wulkany kojarzą nam się z tropikami. Tymczasem w 2021 r. biały puch pokrył tak dużą powierzchnię ich szczytów, że uznano to za drugie co do wielkości pokrycie śniegiem od czasu rozpoczęcia pomiarów – podaje Live Science. Zdjęcie w wysokiej rozdzielczości, wykonane 6 lutego przez Operational Land Imager (OLI) na pokładzie satelity Landsat-8, pokazuje uderzający kontrast między pokrytymi śniegiem szczytami Mauna Kea i Mauna Loa a otaczającymi je skałami wulkanicznymi. OLI to wspólne przedsięwzięcie NASA i US Geological Survey. Obraz został opublikowany przez Earth Observatory NASA. Hawajskie wulkany często pokrywa śnieg Może się wydawać, że śnieg i Hawaje to dwa przeciwieństwa, ale biały puch jest tu dość często spotykany. Szczyty uśpionego wulkanu Mauna Kea i aktywnego Mauna Loa co roku są oprószane śniegiem – wynika z danych obserwatorium NASA. Rzadko jednak zdarza się, aby śnieg pokrył je tak solidnie, jak w 2021 roku. Oba hawajskie wulkany przekraczają wysokość 4170 m n.p.m. (Mauna Kea jest wyższa o zaledwie 38 m). Mauna Loa to największy wulkan tarczowy na świecie. Gigant położony jest na wyspie Hawai'i. Należy podkreślić, że pod lustrem wody znajduje się 4975 m góry, więc wysokość względna Mauna Loa to aż 9145 m. W czasach historycznych i współczesnych, wulkan Mauna Loa wybuchał łącznie 40 razy. Ostatnia erupcja miała miejsce w 1995 roku. W 2021 roku w ciągu trzech tygodni trzykrotnie, począwszy od 18 stycznia, silne burze śnieżne obsypywały wulkaniczne skały śniegiem. Intensywne opady sprawiły, że na ich szczytach powstała druga co do wielkości pokrywa śnieżna od czasu rozpoczęcia prowadzenia pomiarów w 2000 roku. Skąd wziął się śnieg na Hawajach? Mieszkańcy Hawajów cieszyli się opadami śniegu, zamieniając deski surfingowe na snowboardowe, aby skorzystać z krótkiej zmiany pogody. Według The Weather Channel opady śniegu na Hawajach oznaczają, że zimą 2021 r. biały puch spadł w każdym stanie USA, z wyjątkiem Florydy. Hawaje mogą stać się ulubionym kierunkiem narciarzy. Wulkany będą białe Hawaje nie kojarzą nam się ze sportami zimowymi, ale to może się zmienić lada dzień. Śnieg na Hawajach pojawia się w wyniku nagłej i znaczącej zmiany kierunku wiatru. Do zmiany dochodzi na skutek tzw. burzy Kona. To sezonowy cyklon, podczas którego wiatry wywołane przez niskie ciśnienie na północy Hawajów odwracają zwykłe północno-wschodnie pasaty w kierunku południowo-zachodnim. To sprawia, że dochodzi do zasysania wody z Oceanu Spokojnego do chmur burzowych. Te z kolei są wtłaczane siłą wiatru nad wyspy, podobnie jak masy zimnego powietrza. Dochodzi wówczas do obniżenia temperatury w wysokich rejonach do poziom poniżej zera i opadów śniegu. Hawajskie wulkany będą coraz rzadziej pokryte śniegiem Obserwatorium współpracujące z NASA monitoruje opady śniegu na Hawajach od 2000 roku. Zgodnie z pomiarami tylko w 2014 roku śnieg pokrył obszar większy niż obecnie, choć pada co roku i zazwyczaj szczyt opadów przypada na luty. Jednak regularne opady śniegu na Hawajach mogą stać się rzadkością. Raj nie tylko dla surferów. Z czego słyną Hawaje i czemu warto tam pojechać? Hawaje w potocznym skojarzeniu to egzotyczny raj - wyspy, na których panuje wieczna pogoda i radość. Kojarzą się z tańcem hula, świątyniami, drinkami pitymi na plaży tuż przy przejrzystej... W 2017 roku Międzynarodowe Centrum Badań nad Pacyfikiem (IPRC) na Uniwersytecie Hawajskim w Mānoa przeprowadziło badanie. Wykorzystało dane satelitarne i modele komputerowe. Z obliczeń wynika, że opady śniegu na hawajskich wulkanach prawdopodobnie będą się zmniejszać z powodu wzrostu średnich temperatur, czyli globalnego ocieplenia. „Niestety, prognozy sugerują, że przyszłe średnie opady śniegu w zimie będą dziesięciokrotnie mniejsze niż obecnie. Oznacza to, że praktycznie cała pokrywa śnieżna zniknie” - mówił główny autor badań Chunxi Zhang, meteorolog z IPRC.
Hawaje wprowadzją limity. Kto chce zwiedzać, musi rezerwować
Hawaje mają za sobą trudny rok. Turystów było tak wielu, że władze stanu postanowiły wprowadzić nowe zasady zwiedzania.
W tym artykule: Wybierasz się na Hawaje? Sprawdź, co się zmienia Nie tylko Diamond Head Hawaje kontra nieodpowiedzialni turyści Od dłuższego czasu Hawaje borykają się z tym samym problemem, który trapi amerykańskie parki narodowe i część miast w Europie na czele z Wenecją. Chodzi o tłumy turystów. Oczywiście przyjezdni napędzają gospodarkę w każdym z tych miejsc, jednak zbyt wiele ludzi na jednej przestrzeni psuje ogólne wrażenia i szkodzi środowisku. Jak sobie z tym poradzić? Rozwiązaniem mają być limity. Na razie w wybranych lokacjach. Wybierasz się na Hawaje? Sprawdź, co się zmienia Od 12 maja nowy system rezerwacji obejmie Diamond Head, nazywany przez tubylców Lē'ahi. Wygasły stożek wulkaniczny jest jednym z najpopularniejszych miejsc na hawajskiej wyspie Oʻahu. To zasługa widoków na panoramę Honolulu i plażę Waikīkī. Aby uchronić Diamond Head przed dosłownym zadeptaniem, od 28 kwietnia turyści spoza Hawajów mogą rezerwować zwiedzanie z dwutygodniowym wyprzedzeniem. Z rezerwacji zwolnione będą osoby posiadające hawajskie prawo jazdy lub dowód osobisty wydany w wyspiarskim stanie. – Nowy system rezerwacji złagodzi wpływ pieszych na środowisko, zmniejszy zagęszczenie ruchu pojazdów w parku i sąsiednich dzielnicach – czytamy w oświadczeniu prasowym. Mieszkańcy Hawajów nadal będą mogli odwiedzać Diamond Head za darmo i bez rezerwacji, ale wejście będzie uzależnione od dostępności miejsc parkingowych. Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? W Niedzielę Wielkanocną nad Hawajami zarejestrowano zdumiewający świetlny wir wyglądający jak UFO. Unikatowy film pokazuje, że wywołał go spadający fragment pojazdu kosmicznego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/niezwykle-zjawisko-wizualne-na-hawajach-wyjasnione-to-jednak-nie-spadajace-ufo-fot-subaru-telescope-d8e9a90.jpeg" width="938" height="380" alt="Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? (fot. Subaru Telescope)" title="Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? (fot. Subaru Telescope)" /> Nie tylko Diamond Head Według biura gubernatora to już trzecie miejsce w systemie Hawaii State Park, które wymaga rezerwacji dla gości spoza stanu. Dwa pozostałe to: Hā'ena State Park na Kauai i Waiʻānapanapa na Maui. Wygląda na to, że uprzednie rezerwowanie wstępu może stać się nową normalnością w turystyce. Niedawno pierwszy park narodowy w Polsce również ogłosił, że aby przejść najpopularniejsze trasy, wcześniej trzeba kupić bilet na wybraną godzinę. Obowiązują limity. Wszystko po to, żeby nie eksploatować środowiska i nie przeszkadzać sobie nawzajem. Malownicze krajobrazy Hawajów są jednocześnie ich błogosławieństwem i przekleństwem. Wyspy odwiedzają miliony turystów nie tylko z USA, a z całego świata. W końcu archipelag na Pacyfiku uchodzi za odpowiednik raju na niebie, jak też często jest pokazywany w kulturze masowej. Niestety taka wizytówka sprawia, że wielu turystów wypoczywa na Hawajach w sposób nieodpowiedzialny. Miniony rok był wyjątkowo trudny dla władz stanu. Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? W Niedzielę Wielkanocną nad Hawajami zarejestrowano zdumiewający świetlny wir wyglądający jak UFO. Unikatowy film pokazuje, że wywołał go spadający fragment pojazdu kosmicznego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/niezwykle-zjawisko-wizualne-na-hawajach-wyjasnione-to-jednak-nie-spadajace-ufo-fot-subaru-telescope-d8e9a90.jpeg" width="938" height="380" alt="Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? (fot. Subaru Telescope)" title="Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO? (fot. Subaru Telescope)" /> Hawaje kontra nieodpowiedzialni turyści Po odmrożeniu turystyki, liczba przejezdnych była wyższa niż w ostatnim sezonie przed pandemią w 2019 r. W pewnym momencie Michael Victorino, burmistrz hrabstwa Maui, obawiał się, że miejscowe lotnisko Kahului nie poradzi sobie z nadmiarem gości. Dodatkowym problemem są przyjezdni, którzy eksplorując wyspy, zapuszczają się w miejsca objęte ścisłą ochroną. Strażnicy nie radzą sobie z monitorowaniem wszystkich tego typu zachowań. Żywą dyskusję w Internecie wywołało również nagranie, na którym turystyka zaczepiała wypoczywającą na plaży mniszkę hawajską. Zwierzę spało, ale obudziło się po tym, jak kobieta je dotknęła. W pandemii z podobnymi nieodpowiedzialnymi postawami turystów borykali się mieszkańcy Bali. Teraz kiedy większość krajów otworzyła już całkowicie granice lub zniosła restrykcje, najpopularniejsze kierunki zostały odciążone.
Niezwykłe zjawisko wizualne na Hawajach wyjaśnione. To jednak nie spadające UFO?
W Niedzielę Wielkanocną nad Hawajami zarejestrowano zdumiewający świetlny wir wyglądający jak UFO. Unikatowy film pokazuje, że wywołał go spadający fragment pojazdu kosmicznego.
W tym artykule: Tajemniczy wir nad Pacyfikiem Obserwatorium na wulkanie zarejestrowało dziwne zdarzenie Co naprawdę wpadło do Pacyfiku? Wideo wygląda jak ujęcia z „Diuny” Denisa Villeneuve’a, które nie trafiły do ostatecznej wersji filmu. Obraz, nakręcony nad ranem, tonie w odcieniach niebieskiego. W dolnej części widoczne są, nieco zamglone, białe i srebrne kopuły teleskopów. Po prawej, na jaśniejącym o świcie niebie, świecą ostatnie widoczne tej nocy gwiazdy. Po niebie przesuwają się obłoki, a zegar w prawej dolnej części ekranu wskazuje, że jest piąta rano. Tajemniczy wir nad Pacyfikiem To, co nadzwyczajne, dzieje się w górnej lewej połówce ekranu. Nagle niebo przecina obracający się, świetlisty wir. Początkowo wydaje się, że porusza się równolegle do powierzchni Ziemi. Jednak po chwili widać, że stopniowo się do niej zbliża. Badania sugerują że historie uprowadzeń przez UFO mogą być powodowane przez świadome śnienie Ludzie opisują dziwaczne spotkania z domniemanymi istotami pozaziemskimi, które miały miejsce w stanie przypominającym sen. Tempo obrotów i poruszania się obiektu nie jest zbyt duże. Można spokojnie obserwować, jak przesuwa się w kierunku horyzontu. Pierwsze skojarzenie przywodzi na myśl koziołkujący statek Obcych, którzy utracili nad nim kontrolę i teraz spadają na Ziemię. Jednak wyjaśnienie tego niezwykłego fenomenu jest znacznie prostsze niż UFO. Obserwatorium na wulkanie zarejestrowało dziwne zdarzenie Wideo zostało nagrane w okolicach Mauna Kea, największego wulkanu na Hawajach. Mauna Kea to potężna góra, która wznosi się na wysokość aż 4205 m. Jej wielkość i usytuowanie sprawiają, że jest idealnym miejscem do prowadzenia obserwacji astronomicznych. Jest tam sucho, pokrywa chmur znajduje się poniżej wierzchołka, a zanieczyszczenie światłem pozostaje minimalne. To wszystko czyni z Mauna Kea perfekcyjną lokalizację do fotografowania kosmosu m.in. w podczerwieni. „Twierdzenie, że UFO to obcy to szczyt głupoty”. Ostre słowa emerytowanego astronauty Życie w kosmosie, obcy i pozaziemskie cywilizacje to coś, co od zawsze żywo działa na naszą wyobraźnię. A wszelkie przypuszczenia dodatkowo podsycają obserwacje UFO. O tym, jak mylne jest i... Na Mauna Kea działa w tej chwili trzynaście obserwatoriów astronomicznych. Jest wśród nich japoński Subaru Telescope, pracujący w świetle widzialnym oraz w podczerwieni. Subaru Telescope znajduje się na wysokości 4139 m n.p.m. To właśnie jego lustro, mające średnicę 8,2 metra, zarejestrowało w wielkanocny poranek tajemniczy wir. Co naprawdę wpadło do Pacyfiku? Zawodowi i amatorscy obserwatorzy zdarzeń w przestrzeni kosmicznej nie mieli problemu z ustaleniem, co było przyczyną nadzwyczajnego zjawiska wizualnego zarejestrowanego przez Subaru Telescope. Ustalili, że kilkanaście godzin wcześniej z bazy sił kosmicznych USA w Kalifornii – tzw. Vandenberg Space Force Base – firma SpaceX wystrzeliła swoją rakietę Falcon 9. Ładunek, który wyniosła na orbitę, został utajniony. Prawdopodobnie był to satelita szpiegowski. Znasz wszystkie tajemnice gwiazd? Od karłów po nadolbrzymy - odsłaniamy je Każdej nocy rozświetlają nasze niebo i sprawiają, że myślimy o tajemnicach kosmosu. Od chmury gazów do czarnej dziury – tłumaczymy, czym są gwiazdy i jaki los je czeka. Falcon 9 to rakieta dwustopniowa. Jej pierwszy stopień można odzyskać i użyć ponownie. Jednak drugi, po wypaleniu paliwa, po prostu wpada do atmosfery i ulega w niej spaleniu. I to właśnie widać na filmie zarejestrowanym na Hawajach. Domniemane UFO to po prostu rotujący fragment drugiego członu rakiety Falcon 9, który spada do Pacyfiku. Co ciekawe, atmosfera filmu – wielkiej pustki – ma swoje uzasadnienie. Na wysokości, na której pracują obserwatoria na Mauna Kea, ciśnienie atmosferyczne wynosi tylko dwie trzecie ciśnienia na poziomie morza. To sprawia, że większość obsługi teleskopu pracuje przy nim zdalnie, z miejscowości Hilo na Hawajach. Na wielkiej i pustej górze na stałe pozostaje tylko kilka osób. Źródła: Science Alert, subarutelescope.org.
Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie?
Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Jaki jest największy wulkan na świecie? Przekonajmy się.
W tym artykule: Jaki jest największy wulkan na świecie? Mauna Loa Mauna Kea Masyw Tamu Kaldera Yellowstone Ojos del Salado Llullaillaco Czy największe wulkany stanowią zagrożenie? Wulkany kształtowały ziemski krajobraz przez wszystkie ery i okresy. Mimo że czasy współczesne należy określić jako spokojne w kontekście aktywności wulkanicznej, to nie ulega wątpliwości, że olbrzymie jednostki prędzej czy później obudzą się do życia, manifestując swoją aktywność przerażającymi zjawiskami. Największą fascynację, a jednocześnie - największą grozę budzą wielkie wulkany i superwulkany. Nic dziwnego. Jaki jest największy wulkan na świecie? Wskazanie największego wulkanu jest trudniejsze, niż mogłoby się wydawać. Takie jednostki można bowiem klasyfikować na różne sposoby - w kontekście wysokości względnej i bezwzględnej, zajmowanej powierzchni, powierzchni kaldery czy objętości ogniska magmowego. Należy także uwzględnić typ wulkanu i ich podział pod względem aktywności. Mając to wszystko na uwadze, poniżej zestawiamy największe wulkany świata. Wulkany w Polsce – gdzie się znajdują i co kryje w sobie Kraina Wygasłych Wulkanów? Czy w Polsce są wulkany? Te pradawne, buchające dymem i lawą góry powstałe w wyniku zazębiania się płyt tektonicznych od zawsze fascynowały ludzi. Dla starożytnych stały się nawet źró... Mauna Loa Zestawienie otwiera Mauna Loa - największy wulkan tarczowy świata. Gigant położony na wyspie Hawai'i (archipelag Hawajów) osiąga wysokość 4170 m n.p.m. Należy jednak podkreślić, że pod lustrem wody znajduje się 4975 m góry, więc jej wysokość względna to aż 9145 m. W czasach historycznych i współczesnych, wulkan Mauna Loa wybuchał łącznie 40 razy. Ostatnia erupcja miała miejsce w 1995 roku. Hawajskie wulkany pokryte śniegiem. Rzadkie zjawisko uchwycono na zdjęciach satelitarnych Zdjęcia satelitarne z 2021 r. ukazują nieczęsto spotykany widok. Szczyty dwóch wulkanów na Hawajach pokryły się śniegiem. Po intensywnych opadach na ich zboczach pozostały niemal rekordowe... Mauna Kea Wymieniając największe wulkany tarczowe, nie można nie uwzględnić uśpionego giganta z Hawajów. Mauna Kea to największa tego typu uśpiona jednostka. Jej szczyt wznosi się na wysokość 4205 m n.p.m., jednak jeżeli policzymy tę wartość od podstawy góry, która znajduje się na dnie Oceanu Spokojnego, otrzymamy wynik 10203 m, co stanowi największą wysokość względną na Ziemi. Ostatnia erupcja wulkanu Mauna Kea miała miejsce 4500 lat temu. Obecnie ten gigant nie przejawia aktywności. Masyw Tamu Poznaliśmy dwa największe wulkany tarczowe, których majestat możemy podziwiać bez żadnego specjalnego sprzętu. Czas na olbrzyma, którego wierzchołek nie wystaje ponad poziom wody. Masyw Tamu, stanowiący część Wyniesienia Szackiego, to największy wygasły podmorski wulkan tarczowy i jednocześnie - największy rozpoznany wulkan na świecie. Kolos położony pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w odległości ok. 1600 km od Japonii, legitymuje się rozmiarami 450x650 km. Jego przybliżona powierzchnia to 300 tys. km kw. Jego szczyt znajduje się w odległości ok. 4 tys. m od dna oceanicznego. Kaldera Yellowstone Najsłynniejszy superwulkan nie jest największy pod względem powierzchni kaldery. Istnieje jednak przypuszczenie, że wulkan Yellowstone kryje pod sobą największy zbiornik magmowy. W 2015 roku grupa sejsmologów z Uniwersytetu w Utah dokonała zaskakującego odkrycia. Okazało się, że pod głównym ogniskiem magmy, zlokalizowane jest jeszcze jedno, prawdopodobnie czterokrotnie większe od głównego! Park Narodowy Yellowstone kończy 150 lat. „Wytrąciliśmy ekosystem z równowagi” Nie wszyscy wiedzą, że Park Narodowy Yellowstone boryka się z problemami ekologicznymi. Zarząd szuka pomocy u rdzennych Amerykanów. Objętość zbiornika jest tak duża, że znajdujący się w nim roztopiony materiał skalny mógłby wypełnić Wielki Kanion aż 11 razy! Co więcej, oba ogniska, wyższe i niższe, są ze sobą połączone, więc w praktyce tworzą jeden zbiornik magmowy. Ojos del Salado W gronie największych wulkanów nie może zabraknąć tych, które są klasyfikowane jako najwyższe. W tej kategorii palmę pierwszeństwa dzierży Ojos del Salado. To drzemiący stratowulkan, położony na pograniczu Argentyny i Chile. Osiąga imponującą wysokość 6893 m n.p.m. Llullaillaco Zestawienie zamyka najwyższy wulkan świata, który wciąż pozostaje aktywny. Llullaillaco, położony w Andach Środkowych, osiąga wysokość 6723 m n.p.m., czyli niewiele mniejszą niż jego opisany powyżej sąsiad. Ogromny stratowulkan ma też najwyżej położoną, bo znajdującą się na wysokości 6000 m n.p.m., granicę wiecznego śniegu. Czy największe wulkany stanowią zagrożenie? Erupcja wulkanu tworzy najbardziej przerażające widowisko, jakie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Gdy dochodzi do wybuchu, w powietrze wzbija się kolumna erupcyjna, która po jakimś czasie zapada się i przez to - przekształca w spływ piroklastyczny. Spływająca lawa niszczy wszystko, co napotka na swojej drodze, a gdy dostanie się do wody, może wywołać niszczycielskie tsunami. Opadający pył wulkaniczny zawala dachy domów i niszczy uprawy rolne. Brzmi jak opis sceny jednego z filmów katastroficznych? Niestety, ten spektakl kreuje natura, nie scenarzyści. TEGO nie przebije żadna ludzka broń! 11 największych erupcji wulkanów Wybuchy wulkanów zawsze poruszały naszą wyobraźnię. Starożytni uważali, że to znak gniewu bogów, którzy chcą ukarać nieposłusznych ludzi. Samo słowo określające ogniste góry pochod... O tym, jak groźna może być erupcja dużego wulkanu, ludzkość przekonała się w 1815 roku, gdy do życia obudził się stratowulkan Tambora. W ciągu kilku chwil, życie straciło kilkanaście tysięcy osób. Kolejne kilkadziesiąt tysięcy umarło w ciągu kilku tygodni, w następstwie głodu i chorób. Skutki wielkiej erupcji miały zasięg globalny, więc ofiary można liczyć w setkach tysięcy. W tym miejscu wypada zaznaczyć, że Tambora nie jest najpotężniejszym czynnym wulkanem. Na Ziemi jest wiele potężniejszych jednostek, a do tego należy doliczyć także superwulkany, których erupcja może być nawet 1000-krotnie silniejsza od przeciętnej. Niektórzy naukowcy twierdzą, że eksplozja Yellowstone może zakończyć erę panowania człowieka. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Hawaje mogą stać się ulubionym kierunkiem narciarzy. Wulkany będą białe
Hawaje nie kojarzą nam się ze sportami zimowymi, ale to może się zmienić lada dzień.
W tym artykule: Hawaje nowym ulubionym kierunkiem narciarzy? Wakacje na Hawajach Zapomnij o Tatrach czy Alpach. Synoptycy przewidują, że tej zimy jednym z najlepszym miejscem do uprawiania narciarstwa będą... Hawaje. Do tej pory archipelag na Oceanie Spokojnym był kojarzony przede wszystkim z plażowaniem i surfowaniem. To może się jednak zmienić jeszcze w tym roku, a to dlatego, że w kierunku Big Island – największej i najmłodszej wyspy Hawajów – zmierza zamieć śnieżna. Według prognoz najwyżej położone miejsca na wyspie pokryje 30-centymetrowa warstwa białego puchu. Teoretycznie wulkany Mauna Loa i Mauna Kea zamienią się w nieoficjalne stoki narciarskie. Turystka chciała zrobić sobie zdjęcie z mniszką hawajską. Głos zabrał gubernator stanu Turyści na Hawajach mają nową, głupią zabawę – robią sobie zdjęcia z mniszkami hawajskimi. Przypominamy, że kuzynki fok szarych od lat są klasyfikowane jako krytycznie zagrożone wygini... Hawaje nowym ulubionym kierunkiem narciarzy? Synoptycy zapowiadają, że śnieg pojawi się tylko powyżej 3 tys metrów. Plażom nie grozi więc zasypanie, ale w niższych partiach wyspy mogą wystąpić ulewne deszcze prowadzące do powodzi i osunięć ziemi. Opady śniegu nie są rzadkością na Hawajach, jednak zazwyczaj nie są tak obfite i nie towarzyszą im wiatry o prędkości nawet powyżej 160 km na godzinę. National Weather Service prognozuje zmiecie śnieżne nie tylko na wyspach, ale także w innych regionach USA, w tym w Kolorado – stanie uwielbianym przez fanów zimowych sportów. View oEmbed on the source website W rozmowie z magazynem Times Adam Weintraub, rzecznik Hawajskiej Agencji Zarządzania Kryzysowego, powiedział, że intensywne śniegu nie powinny być zagrożeniem dla mieszkańców Big Island z bardzo prostej przyczyny. Wysokości narażone na zamieć są praktycznie niezamieszkane i niezagospodarowane. – Z dużo większym niepokojem śledzimy prognozy dotyczące burz – dodał. Hawajczycy cieszą się na opady śniegu. Wielu z nich zapowiada, że planuje wykorzystać zimową aurę do zjazdów na nartach, między innymi z wulkanów. Archipelag jest ubogi w typowo narciarską infrastrukturę. Nie znajdziemy tam wyciągów krzesełkowych czy orczyka, dlatego narciarze będą musieli wychodzić z powrotem na górę pieszo. Mimo to w poprzednich latach na wulkanicznych stokach pojawiali się nie tylko narciarze, ale również snowboardziści. Rozwojowi nietypowej turystyki na Hawajach sprzyja luzowanie pandemicznych obostrzeń. Malejąca liczba zakażeń pozwoliła władzom na zniesie obostrzeń dotyczących gastronomii i nie tylko. Podróżni, którzy okażą na miejscu negatywny wynik testu na COVID-19 lub dowód szczepienia, będą zwolnienie z odbycia kwarantanny. „Zimne Hawaje”. Duński przepis na szczęście? Piasek i surfowanie Turyści zazwyczaj nie kojarzą Danii z plażami, tymczasem Duńczycy mają aż 7,5 tys. km linii brzegowej i szczególną więź z morzem. Wakacje na Hawajach Wakacje na Hawajach to marzenie wielu ludzi na całym świecie. Do takiego urlopu dobrze jest się odpowiednio przygotować. Ile kosztuje bilet na Hawaje? Ile trwa lot na Hawaje? To najczęściej zadawane pytania na forach internetowych. Jeśli chodzi o ceny biletów lotniczych to przy odrobinie szczęścia możemy trafić na transfer w dwie strony już za niewiele ponad 2 tys. złotych. Najlepiej korzystać z kilku wyszukiwarek połączeń i sprawdzać różne terminy. Loty z Polski na Hawaje mogą trwać od 20 o ponad 30 godzin. Źródło: National Weather Service
Turystka chciała zrobić sobie zdjęcie z mniszką hawajską. Głos zabrał gubernator stanu
Turyści na Hawajach mają nową, głupią zabawę – robią sobie zdjęcia z mniszkami hawajskimi. Przypominamy, że kuzynki fok szarych od lat są klasyfikowane jako krytycznie zagrożone wyginięciem. Szacuje się, że obecnie na wolności żyje ich około 1400.
Po wielu miesiącach ograniczeń w ruchu turystycznym ludzie na całym świecie zaczęli nadrabiać wyjazdowe zaległości. Poluzowanie obostrzeń zbiegło się z początkiem wakacji. Najpopularniejsze kierunki od tygodni przeżywają prawdziwe oblężenie. Z ekonomicznego punktu widzenia jest to jak najkorzystniejsza sytuacja, jednak problem zaczyna się wtedy, gdy przyjezdni nie szanują zastanych, obowiązujących norm. Boleśnie przekonują się o tym mieszkańcy Hawajów. Hawaje nie radzą sobie z tłumami turystów. Burmistrz Maui prosi linie lotnicze o „przerwę” Braki w personelu, podróżni włamujący się na obszary chronione... Nie tak miało wyglądać odmrożenie turystyki na Hawajach. Turyści na Hawajach W te wakacje na Hawaje przybywa tak wielu turystów, że burmistrz Maui poprosił nawet linie lotnicze o przerwę. Dlaczego? Wyspy nie są zwyczajnie przygotowane na fale turystów. W hotelach brakuje personelu, a na plażach jest bardzo tłoczno. W dodatku przyjezdni niechętnie przestrzegają obostrzeń związanych z pandemią COVID-19 i włamują się do miejsc zamkniętych dla zwiedzających. W ostatnich dniach wczasowicze raz jeszcze przekroczyli granice głupoty. View oEmbed on the source website Do sieci trafiło nagranie, na którym turystyka podchodzi do wypoczywającej na plaży mniszki hawajskiej. Zwierzę spało, ale obudziło się po tym, jak kobieta je dotknęła. Wideo wywołało kolejną publiczną dyskusję o nieodpowiedzialnym zachowaniu odwiedzających Hawaje. Głos zabrał m.in. David Ige, gubernator Hawajów. „Ostatnio obserwuję coraz więcej nagrań przedstawiających osoby odwiedzające nasz stan, które dotykają i niepokoją zagrożone wyginięciem mniszki hawajskie. Chcę jasno powiedzieć, że takie zachowanie jest absolutnie nie do przyjęcia” – czytamy we wpisie na jego oficjalnym profilu na Twitterze. View oEmbed on the source website Turyści z nagrań, których udało się zidentyfikować, zostali ukarani grzywną. Foki z Antarktydy pomagają meteorologom w prognozowaniu pogody Foki bezpośrednio odczuwają następstwa zmian klimatycznych. Od lat pomagają naukowcom w zrozumieniu wpływu środowiska Antarktydy na resztę świata. Mniszki hawajskie – co o nich wiemy? Mniszki hawajskie to ssaki płetwonogie z rodziny fokowatych. Są klasyfikowane jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. W latach 70. XX wieku ich populacja spadła do zaledwie 500-600. Szacuje się, że obecnie na wolności żyje około 1400 osobników. Zwierzęta te są bardzo płochliwe, a powodów do stresu i strachu niestety im nie brakuje. Ekolodzy najbardziej boją się o matki wypoczywające na plażach z małymi – na widok ludzi lub psów, mogą się rozdzielić i zgubić. Mimo prowadzonej na Hawajach akcji edukacyjnej (na wsypach rozlokowano tablice, rozdawane są również ulotki o szanowaniu przyrody), turyści cały czas podchodzą do mniszek hawajskich, żeby je dotknąć, lub jeszcze gorzej, nakarmić. Foki z Hawajów, podobnie jak ich kuzynki, żywią się rybami, skorupiakami i głowonogami. Inne, ludzkie smakołyki mogą być dla nich trujące.
Hawaje nie radzą sobie z tłumami turystów. Burmistrz Maui prosi linie lotnicze o „przerwę”
Braki w personelu, podróżni włamujący się na obszary chronione... Nie tak miało wyglądać odmrożenie turystyki na Hawajach.
W tym artykule: Hawaje kontra hordy turystów Burmistrz Maui o postawach podróżnych Długie miesiące bez podróży mocno odbiły się na samopoczuciu milionów ludzi na całym świecie. Wraz z poluzowaniem części obostrzeń, najpopularniejsze kierunki turystyczne ponownie otworzyły się na podróżnych. Odmrożenie branży zbiegło się ze szczytem wakacyjnego sezonu, nic więc dziwnego, że niektóre miejsca przeżywają obecnie prawdziwe oblężenie. W Europie hitami nieustannie są Włochy, Grecja czy Chorwacja. A jak sytuacja wygląda na innych kontynentach? Hawaje kontra hordy turystów Hawaje dla wielu osób są synonimem rajskich wakacji. Po zniesieniu restrykcji dotyczących podróży, tłumy turystów wybrało się właśnie na archipelag położony na Oceanie Spokojnym. Lokalne władze powinny cieszyć się z korzystnego ekonomicznie odmrożenia turystyki, ale najwyraźniej nie spodziewano się aż tak wielkiego zainteresowaniami wakacjami na Hawajach. W ostatnich tygodniach liczba turystów przybywających na Hawaje przerasta wartości z 2019 r. Tylko w dniach od 1 do 5 lipca na wyspy przyleciało ponad 170 tys. podróżnych. Michael Victorino, burmistrz hrabstwa Maui, obawia się, że miejscowe lotnisko Kahului nie poradzi sobie z nadmiarem gości. „Rozmawiałem z różnymi liniami lotniczymi i… prosimy o przerwę” – zaapelował podczas konferencji prasowej. – „Mieszkańcy hrabstwa Maui nie mieli wystarczająco dużo czasu, aby przygotować się na nagły napływ turystów. Wiele hoteli i innych obiektów noclegowych wciąż nie jest w stanie zatrudnić pełnego personelu, a to utrudnia zapewnienie najwyższej jakości świadczonych usług” – dodał Brian Perry, rzecznik burmistrza w wywiadzie dla programu telewizyjnego „Hawaii News Now”. Mewia Łacha. Turyści włamali się na teren zamknięty rezerwatu przyrody. Młody ptak nie przeżył Sezon na głupotę i ignorancję ze strony turystów trwa niestety cały rok. Skala problemu narasta, kiedy ludzie nadwyrężają gościnność natury. Burmistrz Maui o postawach podróżnych Tłumy turystów nie są niczym nowym na Hawajach, jednak mieszkańcy kurortów są zaniepokojeni tym, że podróżni nie przestrzegają obostrzeń sanitarnych związanych ze wciąż trwającą pandemią COVD-19. Dodatkowym problemem są przyjezdni, którzy eksplorując wyspy, zapuszczają się w miejsca objęte ścisłą ochroną. Strażnicy nie radzą sobie z monitorowaniem wszystkich tego typu zachowań. – „Prawda jest taka, że turyści wybierają Hawaje nie tylko ze względu na nasze walory, ale też dlatego, że nie mają wyboru. Obecnie wiele zagranicznych kierunków nadal pozostaje zamkniętych” – przyznaje Victorino. Kolejna kwestia to braki aut w miejscowych wypożyczalniach. Turyści, zamiast korzystać z usług mieszkańców, decydują się na wynajem vanów za pośrednictwem aplikacji mobilnych. Takie postawy smucą burmistrza. – „Przypominam, że Maui to przede wszystkim społeczność, a dopiero na drugim miejscu kierunek turystyczny” – podsumowuje.
Zapierające dech zdjęcie z Hawajów pokazuje niezwykle rzadkie zjawisko na niebie
Niezwykłe zjawisko na zdjęciu zostało wybrane niedawno na fotografię dnia przez obsługę laboratorium NOIRLab zajmującego się badaniami astronomicznymi w paśmie podczerwonym.
Na obrazie z 2017 roku automatyczne kamery śledzące otoczenie obserwatorium astronomicznego Gemini na szczycie wulkanu Mauna Kea na Hawajach uchwyciły olbrzymi strumień kolorowego światła wychodzący z burzowej chmury. - Wygląda to, jak gdyby czerwone i niebieskie błyskawice łączyły się ponad łożem z białego światła – zauważa autor towarzyszącej zdjęciu notatki. Choć zdjęcie błyskawic wygląda „tak nieziemsko, że można wziąć je za efekty specjalne”, jest to całkowicie naturalne – choć dość rzadko obserwowane – zjawisko atmosferyczne. Na naszej planecie (bo występuje też np. nad Jowiszem) takie kolorowe błyski powstają w jonosferze, 100 km nad powierzchnią i dużo powyżej aktywnych układów burzowych. Od udokumentowania ich istnienia w 1989 roku te czerwone przyjęliśmy nazywać, niczym z bajki, duszkami, chochlikami czy elfami. Nazywane po angielsku red sprite, to przypominające 30-50 km meduzę struktury zbudowane z głównego obłoku świetlnego i rozchodzących się od niego długich świetlnych włókien. Elfem nazywa się górną część ”meduzy” w kształcie rozległego dysku. Rozpoczynające się na wysokości 70–90 km nad powierzchnią Ziemi, duszki przebiegają w dół nie dochodząc jednak fizycznie do górnej warstwy chmury burzowej. Trwają najwyżej 20 milisekund. Poza nimi są także blue jets, co można przełożyć jako niebieskie fontanny lub strumienie. Występują zwykle do wysokości 50 km.4 lata temu podczas burzy nad Hawajami na ułamek sekundy pojawiła się właśnie taka niebieska fontanna. Fakt, że maszyna służąca do obserwacji warunków pogodowych uchwyciła to zjawisko jest o tyle szczęśliwym przypadkiem, że jak wyjaśnia NOIRLab, automat robi zdjęcia co 30 sekund.
Raj nie tylko dla surferów. Z czego słyną Hawaje i czemu warto tam pojechać?
Hawaje w potocznym skojarzeniu to egzotyczny raj - wyspy, na których panuje wieczna pogoda i radość. Kojarzą się z tańcem hula, świątyniami, drinkami pitymi na plaży tuż przy przejrzystej wodzie. Każdy, komu marzą się spędzone na Hawajach wakacje powinien wybrać konkretne miejsca i atrakcje, z których skorzysta - chyba, że planuje wielotygodniowy pobyt na wyspach!
W tym artykule: Historia i kultura wyspy Atrakcje turystyczne na Hawajach Kiedy jechać na Hawaje? Waluta i ceny na Hawajach Co przywieźć z podróży na Hawaje? Ciekawostki o Hawajach Historia i kultura wyspy Hawaje to jedyny stan należący do Stanów Zjednoczonych, który leży wyłącznie na wyspach - archipelagu o tej samej nazwie. Z każdej strony oblewa go Ocean Spokojny. Jak powstały Hawaje? To tereny pochodzenia wulkanicznego, które wypiętrzyły się z morza wskutek ruchów tektonicznych. W skład archipelagu wchodzi łącznie 137 wysp, a 7 spośród nich jest zamieszkane. Cała powierzchnia wysp pokryta jest górami, znajduje się tutaj także wiele czynnych wulkanów. Gdzie dokładnie są Hawaje? Znajdują się w północno - środkowej części Oceanu Spokojnego, zajmują terytorium około 28 313 km² i zamieszkuje je na stałe około 1 427 500 osób. Leżą w sporym oddaleniu od linii brzegowej reszty Stanów Zjednoczonych. Klimat i ukształtowanie geologiczne Hawajów sprawiają, że na wyspach żyje wiele endemicznych gatunków roślin i zwierząt, w tym także zagrożonych wyginięciem. Choć hawajski klimat jest tropikalny, temperatury odczuwane na wyspach nie osiągają ekstremalnych wartości dzięki często wiejącym od morza wiatrom. Na wysokości ponad 4200 m n.p.m, na szczytach wulkanicznych, zdarzają się opady śniegu. Występuje pora sucha oraz pora deszczowa. Historia zasiedlenia Hawajów rozpoczęła się prawdopodobnie około 300 n.e. Przez wiele setek lat nie docierali tutaj Europejczycy, a archipelag był odizolowany od reszty świata. Żyli tutaj polinezyjscy osadnicy, którzy przybyli z innych wysp. Na przestrzeni lat od starożytności zaludnienie Hawajów wzrastało. Pierwszy europejski odkrywca Hawajów to Brytyjczyk James Cook. To wydarzenie zapoczątkowało podróże Brytyjczyków na wyspy. Niestety, wraz z nimi na archipelag dotarły choroby, które zmniejszyły drastycznie liczbę ludności. Od końca wieku XVIII do końca wieku XIX Hawaje były królestwem, następnie stały się republiką. Od roku 1959 Hawaje są jednym ze stanów USA. Przyłączenie odbyło się na drodze referendum. Pomimo politycznej zależności, USA wspiera kulturę hawajską i promuje jej odrębność. Stale rozwija się też turystyka, z której obecnie utrzymuje się bardzo wielu mieszkańców wysp. Wycieczka na Hawaje staje się ciekawym, ale już nie zaskakującym pomysłem na spędzenie urlopu. Atrakcje turystyczne na Hawajach Hawaje to piękne i wyjątkowe wyspy, które warto odwiedzić. Oferują niezliczone atrakcje dla turystów, zarówno tych lubiących tłum, świetną zabawę, muzykę i nowe znajomości, jak i preferujących spokój, odpoczynek, ciszę. Hawaje to także miejsce o unikatowej kulturze. Planując podróż, warto zapoznać się z lokalną mitologią i zwyczajami, aby jeszcze lepiej poznać wyspy hawajskie. A oto kilka miejsc, które warto odwiedzić i rozrywek, z których warto skorzystać w trakcie pobytu. Stolica - Honolulu Honolulu, stolica Hawajów, leży na wyspie Oʻahu i jest największym spośród hawajskich miast. Powstało jeszcze za czasów Królestwa Hawajów, w roku 1816. Dziś jest portem morskim i stanowi ważny ośrodek turystyki. To tutaj przylatują podróżni z całego świata. Znajdują się tutaj liczne atrakcje, między innymi plaża Waikīkī, otoczona luksusowymi hotelami i butikami znanych, prestiżowych marek. Co ciekawe, można tu podziwiać między innymi kolorową i ciekawa dzielnicę Chinatown, pałac królewski Iolani, a także Muzeum Bishopa, w którym zlokalizowane jest centrum badań nad wulkanami. Raj dla surferów Hawaje to niekwestionowany raj i cel dla wszystkich, którzy kochają surfować. Można tu z powodzeniem rozpocząć swoją przygodę z tym dostarczającym adrenaliny sportem. Windsurfing, który można z powodzeniem uprawiać dzięki wysokim falom na Pacyfiku, jest tu niemal sportem narodowym. Osoby, które nie pragną aż takich emocji lub nie czują się na siłach, mogą spróbować snorkelingu z delfinami (pływanie z maską) lub stand up paddle boardingu - nietypowego, hawajskiego sportu, który polega na odpychaniu się wiosłem i pływaniu na desce po spokojnej wodzie. Niezwykła wodna fauna dostarcza wielu okazji do bajecznych obserwacji! Wulkan Monea Kea Hawaje jako wyspy wulkaniczne oferują też wiele szczytów, na które mogą wspinać się amatorzy wędrówek. Wulkan Monea Kea to jeden z nich. To najwyższy wulkan archipelagu, leżący na wsypie Hawaiʻi. Zarazem jest też jednym z najwyższych szczytów wulkanicznych na świecie. Na jego szczycie znajduje się obserwatorium astronomiczne. Stożek wulkaniczny Diamond Head Diamond Head to jeden z najpopularniejszych hawajskich wulkanów. Leży na wyspie Oʻahu, bardzo blisko Honolulu. Warto podjąć tę wędrówkę głównie ze względu na niesamowite widoki ze szczytu wulkanu - to między innymi panorama całego miasta z plażą Waikīkī na pierwszym planie. Pearl Harbour Miłośnicy historii z całego świata odwiedzają też tłumnie bazę wojskową Pearl Harbor, położoną tuż przy stolicy archipelagu. To właśnie tutaj nastąpił atak wojsk japońskich, który spowodował przyłączenie się dotąd neutralnych Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej. Pearl Harbor to plaża oraz baza floty wojennej. Warto zarezerwować co najmniej kilka godzin na zwiedzanie, a bilety (darmowe!) zarezerwować odpowiednio wcześniej. Pearl Harbor to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na Hawajach. Zatoka Hanauma To niesamowite miejsce położone tuż przy Honolulu. Można tutaj podziwiać bogate życie podwodne podczas snorkelingu. Przy wybrzeżach żyje około 400 gatunków ryb, żółwie wodne, fauna raf koralowych. To niezwykle tłoczne miejsce, przyciągające mnóstwo turystów, jest objęte ścisłą ochroną - leży na terenie parku narodowego. Dlatego decydując się na skorzystanie z jego uroków trzeba przestrzegać regulaminu. Świątynia Ka Ulu o Laka Hawaje to także niezwykłe wierzenia i bardzo barwna kultura. Nieodłącznie kojarzą się z tańcem hula, wykonywanym z kwietnym wieńcem na szyi. Taniec hula był pierwotnie i nadal dla wielu mieszkańców pozostaje elementem kultu i obrzędów religijnych. W świątyni Ka Ulu o Laka można zatańczyć hula dla bogini tańca. W niemal każdym turystycznym miejscu na Hawajach znajdują się szkoły tańca, gdzie turyści próbują swoich sił w tym radosnym, obrzędowym tańcu. Kiedy jechać na Hawaje? Hawaje to miejsce, gdzie panuje gorący klimat. Dlatego teoretycznie każda pora jest dobra, by je odwiedzić. Od maja do października trwa pora sucha, natomiast w listopadzie zaczyna się pora deszczowa, trwająca do kwietnia. Najlepiej wybrać się na wyspy w porze suchej, gdy opady nie utrudniają zwiedzania i korzystania z licznych rozrywek. Najwięcej pada w marcu i listopadzie. Warto jednak wiedzieć, że nawet w najchłodniejszych momentach w roku temperatura na Hawajach nie spada raczej poniżej 23˚C - a i to tylko w najchłodniejszych miejscach, na wyspie Lanai. Kiedy jechać na Hawaje, żeby najbardziej skorzystać z przyjemności surfowania? Idealna pora to styczeń, luty i marzec - fale są wtedy największe i doświadczeni, wprawieni surferzy mogą korzystać z nich do woli. Także w tym okresie najłatwiej jest zaobserwować wieloryby przybliżające się do wybrzeży. Dlatego urlop na Hawajach poza porą suchą może być równie satysfakcjonujący, co w czasie jej trwania. Można wtedy komfortowo pozwiedzać, nauczyć się tańca hula lub skorzystać z wielu innych atrakcji oferowanych przez wyspę. Zimna czy nieprzyjemnej aury nie trzeba się tu obawiać przez cały rok. Waluta i ceny na Hawajach Hawaje to jeden ze stanów USA, więc obowiązującą tutaj walutą są dolary amerykańskie. Wyprawa na Hawaje niestety nie należy do tanich przyjemności. Ceny lotów z Polski rzadko spadają poniżej 4000 zł w jedną stronę. Dobrą wiadomość stanowi fakt, że ceny życia nie różnią się na Hawajach znacząco od cen charakterystycznych dla Polski. Oczywiście, podróż na Hawaje może być niezwykle kosztowna, szczególnie, gdy zakwaterowanie jest tuż przy plaży w Honolulu, a w planie są zakupy w ekskluzywnych butikach i nurkowanie z rekinami (naprawdę - taka atrakcja ma wielu zwolenników!). Można jednak spędzić niezapomniany urlop na Hawajach dużo taniej. Co przywieźć z podróży na Hawaje? Hawaje to barwny kraj, który z pewnością chce się zabrać do domu nie tylko w sercu i pamięci. Uwaga! Wywożenie z wysp skał, piasku czy muszli jest nielegalne. Pozostaje zaopatrzyć się w pamiątki na lokalnych targowiskach. Niestety, figurki breloczki, bransoletki czy wieńce z kwiatów w większości są wykonywane poza Hawajami i nie stanowią wytworu lokalnej kultury. Warto postawić na jadalne pamiątki, między innymi orzechy macadamia lub poi, tradycyjną hawajską potrawę. Ciekawostki o Hawajach Hawaje są wyspą pełną barw i różnorodności. Mimo powszechnego stereotypu, nie są to tylko barwy jasne i radosne. Niestety, bezdomność jest problemem wielu lokalnych mieszkańców. Wbrew pozorom, nie wszystkich z nich można też nazwać "Hawajczykami". Na to miano w lokalnej kulturze zasługują jedynie potomkowie rdzennych mieszkańców wysp. Warto też wspomnieć o tradycyjnym hawajskim pozdrowieniu "Aloha", którego z chęcią używają przyjezdni. "Aloha" to nie tyle "dzień dobry", co manifestacja hawajskiego podejścia do życia - pozbawionego przemocy, podziałów, uprzedzeń. Hawajczycy starają się współistnieć pokojowo mimo różnic etnicznych. To właśnie filozofia Aloha jest wyrazem tego światopoglądu.
Zdradza Konrad Drozdowski – dziennikarz i podróżnik.
1. Unikaj okresu wakacyjnego Na Hawajach sezon trwa cały rok, bilety lotnicze warto kupować poza wakacyjnym i świątecznym szczytem. Połączenia z Warszawy można znaleźć już za 2700 zł (KLM), ewentualnie dolecieć na Zachodnie Wybrzeże i tam szukać lotów w okazyjnych cenach. Za bilet w obie strony z Los Angeles trzeba zapłacić ok. 400 dol. Wymagana jest wiza amerykańska, która kosztuje ok. 500 zł, ale ważna jest 10 lat i pozwala zwiedzić całe USA. 2. Kupuj taniej z kartą rabatową Ceny artykułów spożywczych mogą turystów przyprawić o zawrót głowy – bochenek chleba to wydatek ok. 6 dol., litr mleka ok. 5. Warto wyrobić sobie karty rabatowe do dużych sklepów, np. Foodland czy Target, dzięki czemu za zakupy płaci się nawet 40 proc. mniej. W centrach handlowych i na lotniskach znajdują się stojaki z kuponami rabatowymi, promocji można szukać również na stronach internetowych sklepów. Owoce i lekkie przekąski można kupić na przydrożnych straganach, nawet 2–3 razy taniej niż w supermarkecie. Na wyspie O'ahu warto zainwestować w kartę Go O'ahu, w cenę której wliczonych jest 36 lokalnych atrakcji, m.in. całodniowa wycieczka po wyspie, wizyta w Polinezyjskim Centrum Kulturalnym, wypożyczenie deski surfingowej z wiosłem, rejs katamaranem czy snorkling w Hanauma Bay. Koszt dwudniowej karty to 100 dol., za kartę ważną przez jeden dzień zapłacimy 55 dol. 3. Rezerwuj wcześnie Loty pomiędzy wyspami należy rezerwować z wyprzedzeniem. Kupując w ostatniej chwili, zapłacimy sporo drożej, na dodatek często brakuje miejsc, bo samolot jest obecnie jedynym środkiem transportu pomiędzy wyspami. 4. Spakuj się lekko Na Hawajach potrzebne są klapki, krótkie spodenki i T-shirty, ewentualnie lekka bluza na wietrzne wieczory. Wszystko można kupić na miejscu w cenach bardziej atrakcyjnych niż w Polsce. Mały bagaż pozwoli przemieszczać się taniej – nadanie walizki kosztuje w Hawaiian Air aż 17 dol. 5. Show obejrzyj na plaży Nie musicie płacić za oglądanie tańców hula – na Waikiki Beach kilka razy w tygodniu odbywają się pokazy tradycyjnych tańców sponsorowane przez lokalne hotele. Wstęp jest wolny, a widoki niesamowite. 6. Nocuj dalej od centrum Najtańsze noclegi na Hawajach to hostele i małe hotele z dala od centrum miejscowości. Wszystkie hostele oferują zarówno łóżka – za 20–30 dol. za noc, jak i prywatne pokoje za blisko 55–60 dol. Większe grupy mogą skorzystać z pokoi rodzinnych – za blisko 100 dol. w pokoju mogą przenocować cztery osoby. Popularne są apartamenty od 130 dol. za dobę i hotele od 150 dol. za dobę. 7. Jedzenie bierz na wynos Imigranci z Azji stanowią znaczącą część ludności Hawajów. Można tu znaleźć świetne knajpki serwujące mieszankę kuchni azjatyckiej i polinezyjskiej. Za 10–12 dol. dostępne są zestawy obiadowe. W sklepach kupimy hawajski plate lunch – zestaw na wynos (ryż, kurczak, wieprzowina lub marynowana ryba oraz deser). Konrad Drozdowski – dziennikarz i podróżnik. Prowadzi stronę worldwideopen.eu (Fot. Archiwum prywatne)
Hawaje z krwi i kości. Jakie jest prawdziwe oblicze raju surferów? [REPORTAŻ]
Z dala od obleganych przez turystów plaż kwitnie związek Hawajczyków z oceanem.
Tego dnia tam, gdzie narodził się surfing, fale były kiepskie – niskie, bo sięgające zaledwie klatki piersiowej, do tego nieznośnie nieregularne. Ale jako że Hawajczycy zawsze chętnie wskakują na deskę, w wodzie i tak było tłoczno. Młodzież pływała na deskach krótkich, matki na dłuższych longboardach, dzieci w wieku szkolnym na bodyboardach. Zobacz GALERIĘ! Postawny mężczyzna z siwym kucykiem stał z wiosłem na desce. Niektórzy surferzy byli cali w tatuażach – plemiennych, w stylu polinezyjskich wojowników. Siedziałem okrakiem na desce na głębokiej wodzie nieopodal rafy i obserwowałem otoczenie. Czułem ścisk w żołądku, bo doskonale zdawałem sobie sprawę, że wcale mnie tu nie chcą. Makaha od lat znana jest jako plaża, na którą haole – tak po hawajsku nazywa się białych i innych obcych – zapuszczają się tylko na własną odpowiedzialność. Leży na zachodnim wybrzeżu wyspy Oahu, z dala od popularnych wśród turystów plaż północy: Sunset Beach, Pipeline czy Waikiki Beach obleganej przez wczasowiczów z pensjonatów all-inclusive. Cieszy się renomą hermetycznej społeczności potomków żeglarzy polinezyjskich, którzy przed wiekami osiedlili się na wyspie. Nawet ci mieszkańcy Makahy, którzy pogodzili się z przejęciem Hawajów przez Stany Zjednoczone w 1898 r., zrobią wszystko, żeby ochronić przed najeźdźcą przynajmniej swoje plaże i fale. Słyszałem historie o przeganianych turystach i nosach łamanych za nieprzestrzeganie lokalnych reguł. Nie chciałem, by i mnie to spotkało. Dryfowałem przez pół godziny, czekając na odpowiedni moment. Wreszcie dostrzegłem coś, co wydawało się falą niezajętą jeszcze przez nikogo. Obróciłem deskę dziobem do plaży i zacząłem mocno wiosłować rękami. Jednak gdy tylko osiągnąłem odpowiednią prędkość, na moją falę bezceremonialnie wpakował się jakiś chłopak na bodyboardzie. Położył mi rękę na ramieniu i odepchnął, jednocześnie zręcznie manewrując deską w stronę czoła fali. Poddałem się i dowiosłowałem do brzegu. – To mam swoje aloha – pomyślałem. Ale przez kilka kolejnych tygodni spędzonych na Makasze zrozumiałem, że za tą obcesową postawą kryje się coś więcej. Hawajczycy byli pierwszymi fanatycznymi surferami, pływali już w czasach wypraw krzyżowych na Bliskim Wschodzie. Przez wieki swoje wycierpieli. Od chwili, gdy pierwszy biały postawił nogę na ich wyspach pod koniec XVIII w., historia Hawajów obfituje w straty. Najpierw w ludziach, bo choroby z importu zdziesiątkowały tubylców, potem w ziemi i kulturze. Nawet tradycja tańca hula jest już w zaniku. Dla Hawajczyków – co samo w sobie jest bardzo nieprecyzyjnym określeniem narodowości w związku z falami imigracji i mieszanymi małżeństwami – surfing to jedyne, co im pozostało z tożsamości kulturowej, namacalny łącznik z ich prekolonialną przeszłością. To również symbol niemalże mistycznej relacji z oceanem. Nie powinno zatem dziwić, że są dość zaborczy, jeśli chodzi o fale. – Na Hawajach mieszkają sympatyczni ludzie, ale jeśli potraktujesz ich źle, odpłacą się tym samym – usłyszałem. Nie było to ostrzeżenie, po prostu stwierdzenie faktu. Mężczyzna, który wypowiedział te słowa, siedział na konarze wyrzuconym na brzeg. Wyglądał na emeryta, ale takiego, którego nie chcielibyście spotkać na swojej drodze. Barczysty, ubrany był w szorty i czarny daszek chroniący przed słońcem. Miał białe włosy, a pociągła twarz przywodziła na myśl hawajskich alii, dawnych wodzów, których zresztą jest potomkiem. – Jeżeli chłopcy zagrożą, że coś ci zrobią, to tak właśnie będzie. Po prostu pamiętaj, gdzie jesteś – dodał. Nie ma większego speca od historii i tradycji Makahy niż Richard „Buffalo” Keaulana. Jest jednym z ostatnich pełnokrwistych Hawajczyków, a większość z 80 lat życia spędził na zachodnim wybrzeżu Oahu. Jego wysoka pozycja społeczna jest ściśle związana z oceanem. Ten utalentowany surfer był pierwszym pełnoetatowym ratownikiem na Makasze, a zarazem pomysłodawcą zawodów Buffalo Big Board Surfing Classic. Do dziś pozostaje najważniejszym ze słynnych makahańskich „wujków” – cenionych hawajskich seniorów, którzy sprawują funkcję opiekunów społeczności. Szanuje się go jako ucieleśnienie „człowieka wody” – wszechstronnego wodniaka o wyjątkowej relacji z oceanem, w której zawiera się zarówno ogromna wiedza o tym żywiole, umiejętności, jak i odwaga. – To nasz ostatni tradycjonalista – powiedział mi jeden z jego wielbicieli. Etos człowieka wody sięga czasów pierwszych Hawajczyków, którzy – wedle podań – około roku 700 n.e. w dwukadłubowych łodziach przypłynęli tu z Markizów, a także żeglarzy z Tahiti – ci przybyli tu pięć wieków później. Osadnicy prawdopodobnie znali już surfing i posiadali co najmniej podstawowe umiejętności pływania na deskach. Ale dopiero w nowej ojczyźnie sport ten stał się istotnym składnikiem ich kultury, uprawianym przez wodzów i zwykłych ludzi obojga płci na większości z ośmiu głównych wysp Hawajów. Surferzy mieli swoje świątynie, swoich bogów i zawody, które – zupełnie jak dziś – gromadziły na brzegach tłumy gapiów. Przedstawiciele rodu królewskiego pływali na ogromnych deskach olo wyciętych z drewna wiliwili (erytryna) lub koa, podczas gdy poddani używali krótszych, cieńszych desek alaia. Na czas wysokiej fali wioski wyludniały się na całe dnie. Misjonarze przybyli na Hawaje z Nowej Anglii wkrótce po odkryciu ich przez Brytyjczyka Jamesa Cooka w 1778 r. Nie przysporzyli sobie popularności wśród miejscowych, zakazując tego sportu, zwanego przez tubylców he’e nalu. Najpoważniejszy zarzut – jak się wydaje – dotyczył tego, że uprawiano go głównie nago. Jednak dla wyspiarzy jeszcze groźniejsze w skutkach od ewangelizacji było przywleczenie tu chorób, m.in. ospy wietrznej. Gdy Cook przybił do brzegów archipelagu, Hawaje zamieszkiwało 800 tys. ludzi. Do 1898 r., kiedy USA oficjalnie zaanektowały Hawaje, przetrwało około 40 tys. Kolonizacja odcisnęła piętno na Hawajczykach, w szczególności na pokoleniu Keaulany. Dzieciństwo spędził w biedzie w tutejszym odpowiedniku rezerwatów dla Indian na kontynencie. Mieszkał wśród społeczności Nanakuli na zachodnim wybrzeżu wyspy. Rodzimy język Hawajczyków został w szkołach zastąpiony przez angielski, a większość miejscowych używała pidżynu – mocno zniekształconej mieszanki angielskiego i kreolskiego. W wieku 10 lat Keaulana uciekł z domu. Zmusił go do tego agresywny ojczym, ścigając pasierba z nożem po polu ziemniakopodobnego taro. Chłopiec tułał się po krewnych i znajomych. Naukę zakończył na ósmej klasie, a w okresach bezdomności sypiał w kartonach i kradł kurczaki. Ocalenie przyniósł mu ocean. Nazywał go „miejscem, do którego można uciec”. Świetnie pływał, szybko nauczył się łowić ryby za pomocą podwodnej kuszy, którą zrobił z wieszaka na ubrania i kawałka gumowej rurki. Pracował też jako nurek, wyplątując z rafy sieci filipińskich łodzi rybackich. A potem odkrył surfing. Oczywiście sport jego przodków i wcześniej nie był mu zupełnie obcy. Od przełomu wieków hawajscy chłopcy uczyli turystów, jak surfować na łagodnych falach w Waikiki. Wśród Nanakuli kilka osób wciąż pływało na deskach o dnie w kształcie litery V wykonanych z drewna sekwoi. Keaulana nauczył się surfować na prymitywnym sprzęcie z klejonych podkładów kolejowych. Bakcyla łyknął dopiero, gdy poznał napływowych surferów, którzy przybyli do Makahy z Kalifornii na początku lat 50. Przybysze mieli lekkie deski z włókna szklanego i drzewa balsa (które niedługo potem zastąpiono pianką poliuretanową) wyposażone w stateczniki, co ułatwiało skręty. Makaha stała się laboratorium, w którym opracowywano nowe techniki surfingu i projekty desek. W 1954 r. odbyły się tu pierwsze międzynarodowe zawody. Keaulana wkrótce okazał się jednym z najlepszych w tym pokoleniu. Prezentował płynny, inteligentny styl, dzięki któremu grał w filmach i był zapraszany na turnieje nawet do dalekiego Peru. Po odbyciu służby wojskowej i pracy na plaży w charakterze tzw. beachboya, czyli dorywczego trenera surfingu i didżeja w Waikiki, w 1960 r. powrócił do Makahy. Został opiekunem parku, w granicach którego znajdowała się plaża, a potem ratownikiem. Wprowadził się do mieszkania na piętrze budynku publicznej łazienki i razem z żoną wychował tam czworo dzieci. Po pewnym czasie wybudowali dom. Pomógł w tym Teksańczyk uratowany z wody podczas wielkiej fali, który podarował wybawcy 30 tys. dolarów. Keaulana stał się ważną postacią ruchu kulturalnego i politycznego znanego jako Drugie Odrodzenie Hawajów. W 1977 r. odbył się pierwszy turniej jego imienia. Mnogość atrakcji – surfing w kajaku, w tandemie, pływanie na longboardzie – przywodzi na myśl starożytne święto Makahiki odbywające się ku czci hawajskiego boga Lono. Status niemalże wodza, jakim cieszy się Keaulana, podkreśla spojrzenie, od którego – jak twierdzi najstarszy syn Brian – „przechodzą ci ciarki po plecach”. – Każde dziecko tutaj zna to spojrzenie – dodaje. Jednocześnie „wujka Buffa” cechuje pragmatyzm. Turystom przyjeżdżającym na turniej z Honolulu miejscowi często wybijali szyby w samochodach i kradli portfele. – To głupie, co robią. Wraz z turystami przybywają do nas ich pieniądze – mówił Keaulana, a następnie zatrudnił miejscowych chuliganów jako ochroniarzy. Kradzieże ustały niemalże całkowicie. W ostatnich latach na zachodnim wybrzeżu spomiędzy starych domów zaczęły wyrastać kolejne kurorty i domki letniskowe. Poza tym niewiele tu się zmieniło. Keaulana i pozostali wujkowie spędzają większość czasu przy turystycznym stoliku w cieniu drzewa milo. Grają w domino i rozmawiają, a wobec obcych okazują rezerwę, przynajmniej początkowo. – Masz jakąś legitymację? – zapytał mnie jeden z nich, gdy po raz pierwszy pojawiłem się z notesem i listą pytań. Innym razem zagadnąłem tego samego mężczyznę, czy nie obawia się natłoku obcych konkurujących o tutejsze fale. – To my decydujemy, kto tu może pływać – odparł oschle. Osady na zachodnim wybrzeżu leżą wzdłuż autostrady Farrington, która spina Pearl Harbor z Kaena Point na północno-zachodnim krańcu wyspy. Wysuszony skrawek lądu u podnóża pasma górskiego Waianae to jedno z najdawniej zaludnionych miejsc na Oahu. Znajdziemy tu ruiny kamiennych świątyń, ale i symbole współczesności Hawajów: przydrożne stoiska z poke (surową rybą) i laulas (wieprzowiną zawiniętą w liście taro) czy kajaki wyciągnięte na plażę w zatoce Pokai. Mimo to nie są to Hawaje z folderów turystycznych. W Waianae, głównym mieście tej części wyspy, wzdłuż autostrady gęsto stoją bary szybkiej obsługi, lombardy i zaniedbane centra handlowe. Bezdomni koczują w zaroślach niedaleko portu. Pojechałem tam, by spotkać się z jednym z „chuliganów” Keaulany, geniuszem surfingu po przejściach – urodzonym w 1993 r. Sheldonem Paishonem. Znalazłem się w okolicy zrujnowanych domków jednorodzinnych; w drzwiach jednego z nich wisiało prześcieradło. Paishon wystawił głowę przez szparę i za chwilę siedział już w moim samochodzie. Był wagi zdecydowanie koguciej, a na głowie miał niewielki czub z wypłowiałych na słońcu włosów, który nazywał „afrokezem”. Zaprosiłem go na śniadanie, ale odmówił, tłumacząc, że najadł się dzień wcześniej. Wyjaśnił, że jego mama żebrze w pobliskim centrum handlowym w Waianae. Ktoś kupił jej kubełek kurczaków z KFC, który przyniosła do domu dla rodziny. – Spotkało ją błogosławieństwo – dodał. W drodze na północ, do Makahy, zatrzymaliśmy się na chwilę, by zabrał swą najnowszą deskę – okaz z odłupanym nosem – z krzaków, gdzie schował ją poprzedniego wieczora. Pojechaliśmy dalej, a po kilku minutach zaparkowaliśmy wzdłuż plaży przy zatoce Yokohama. Na „Yokes”, jak pieszczotliwie się ją nazywa, panują najtrudniejsze w tej części wyspy warunki do surfingu. Owego ranka zrozumiałem dlaczego. Potężne fale rozbijały się tam o niewysoką rafę. Paishon długo nie czekał i po chwili dołączył do około tuzina surferów. Po kilku minutach opanował sytuację. Bez większego wysiłku w spektakularny sposób łapał fale, wpływał w tuby, czyli tworzone przez wodę tunele, wykonywał zapierające dech w piersiach skoki. Surfował z gracją i odwagą, jaką widziałem tylko na filmach u zawodowców. Pół godziny później wrócił na brzeg ze złamaną deską. Ratownik, który obserwował wyczyny Paishona, kręcił głową. – Nie należy oceniać ryby po tym, jak dobrze wspina się na drzewa. Początkowo nie rozumiałem tego szyfru, ale dla każdego, kto zna Paishona i jego historię, przesłanie było oczywiste. Niewielu tutejszych surferów wykazywało się podobnym talentem w wodzie, jednocześnie borykając się z takimi trudnościami na lądzie, jak ten młodzieniec. Życiorysy Paishona i Buffalo Keaulany mają wiele wspólnego. Obaj wychowywali się w biedzie, byli bezdomni, obaj dostali też powołanie od oceanu. Jednak podczas gdy Keaulana wykorzystał talent do zdobycia pozycji i zapewnienia sobie wygodnego życia, Paishon wciąż szukał swego miejsca na ziemi. Marzył o zawodowstwie w surfingu, ale wciąż nie wiedział, którędy dojść na szczyt. Jego przyszłość stała pod znakiem zapytania. Podobnie jak w przypadku wielu innych tubylców, jego pochodzenie etniczne nie było jasne. Matka, Sharon, była haole z New Jersey, a mówiący w języku pidżyn ojciec Don potomkiem portugalskich imigrantów, którzy przybyli na wyspy ponad wiek temu, by wraz z Chińczykami, Japończykami i Filipińczykami pracować na plantacjach trzciny cukrowej. Granica między rodowitymi Hawajczykami a przyjezdnymi zatarła się już dawno temu. Choć Don Paishon przekonywał, że w żyłach zarówno jego, jak i jego syna płynie hawajska krew, nie mógł być tego pewien. Ale nawet jeśli nie miał jej ani kropli, Sheldon, zapytany o to, czy uważa się za Hawajczyka, entuzjastycznie przytaknął: – Z całego serca. Dumny ze swojej tożsamości wciąż rzucał wyzwanie przeszkodom, jakie przed mieszkańcami najbardziej pokrzywdzonej społeczności wyspy stawia codzienność. Gdy miał 12 lat, jego bezrobotni rodzice nie byli w stanie płacić czynszu. Przez kolejnych kilka lat rodzina mieszkała w namiocie rozstawionym na północ od Makahy, w największym obozowisku dla bezdomnych na Hawajach. Sharon cierpiała na depresję, a Don palił „lód”, czyli metamfetaminę. (– Lubię dostać kopa, być na haju – powiedział mi kiedyś). Dla ich dziecka takie życie było koszmarem. Paishon odnalazł ukojenie w oceanie, ucząc się pływać najpierw na bodyboardzie, a następnie na kolejnych pożyczanych lub znajdowanych deskach. Okazało się, że ma talent i wkrótce zwrócił na siebie uwagę wujków. Pomagali mu, udostępniając deski (które ze względu na agresywny styl pływania często łamie), karmiąc, ubierając i dając rady. Wszystko w duchu dawnego hawajskiego zwyczaju zwanego hanai, zgodnie z którym rodziny dokonywały nieformalnych adopcji dzieci przyjaciół i krewnych i wychowywały je jak własne. – To my jesteśmy jego prawdziwą rodziną – powiedział mi jeden z wujków. Już jako 12-latek Paishon brał udział w zawodach najlepszych młodych surferów na Oahu. Jego konkurenci przyjeżdżali z rodzicami, namiotami plażowymi, kamerami, lodówkami i deskami oklejonymi logotypami sponsorów. Paishona nikt nie sponsorował. A gdy jego mama choć raz na jakiś czas pojawiała się na plaży z ręcznikiem, był szczęśliwy. Nie przeszkadzało mu to jednak wygrywać, nierzadko z dziećmi, które później robiły kariery i zdobywały lukratywne kontrakty. Gdy miał 15 lat, artykuł o nim ukazał się w najważniejszym branżowym magazynie. Ze szkołą było zupełnie inaczej. Paishon nie radził sobie z matematyką i czytaniem, a z powodu zapleśniałych ubrań był obiektem drwin kolegów z klasy. – Dokuczali mi, bo wiedzieli, że nie mam domu. Nazywali mnie surferem ze slumsów – opowiada. Aby surfować, wagarował. Gdy już się w szkole pojawiał, karano go za czytanie pism o surfingu na lekcjach. Wreszcie, gdy drugi raz oblał dziewiątą klasę, całkowicie rzucił szkołę. Ci, którzy go znają, współczuli mu trudnej sytuacji, ale niewiele mogli mu pomóc. Pewne małżeństwo, którego syn współzawodniczył z Paishonem w lidze młodzików, zaproponowało, że weźmie chłopaka do siebie i będzie finansować jego treningi. Dzięki temu mógłby startować w turniejach m.in. w Kalifornii. Jednak matka Paishona odmówiła podpisania pełnomocnictwa. – Może to by wiele zmieniło? Pewnie byłbym już mistrzem świata – zastanawia się Paishon. Niektóre z ran zadał sobie sam. Przyznaje, że wpadł w złe towarzystwo i popalał pakalolo, czyli marihuanę, czasami sprzedając sprezentowaną przez kogoś deskę, by kupić używkę. Darczyńcy zaczęli tracić do niego cierpliwość. – Zdzieliłem go po głowie – opowiada jeden z wujków – i powiedziałem, że jest kolejnym zmarnowanym talentem, jeszcze jedną straconą duszą. Największe kłopoty przyniosło Paishonowi posądzenie o kradzież 1,2 tys. dolarów dziewczynie organizatora zawodów. Wprawdzie nie postawiono chłopakowi zarzutów, ale ta sytuacja nadszarpnęła jego reputację. Potencjalni sponsorzy się wycofali. – Zostałem łobuzem z Waianae – mówi dziś gorzko. Pewnego jesiennego wieczoru przejeżdżaliśmy obok szkoły średniej Waianae High School, gdzie trwała ceremonia wręczenia świadectw. Gdyby Paishon nie rzucił nauki, też by je teraz odbierał. Chłopak patrzył bez słowa na wysypujący się radosny tłum rodziców i jego dawnych kolegów. – Żałuję, że nie skończyłem szkoły – powiedział po kilku minutach milczenia. Sześć miesięcy później doszły mnie słuchy, że znalazł pracę. Znajomy zatrudnił go w myjni samochodowej za osiem dolarów za godzinę. – Pracuję, więc wszyscy patrzą teraz na mnie inaczej. To dla mnie duży krok w przyszłość – przyznał. Dodał, że planuje przeznaczyć pensję na sfinansowanie podróży surfingowej do Indonezji. Potem chciałby wrócić na Hawaje na kolejne zawody, dzięki którym miał nadzieję zwrócić na siebie uwagę sponsorów. – Kiedyś nie wiedziałem, czego chcę. Teraz już wiem. Chcę być zawodowcem. To moje marzenie. Po mojej pierwszej porażce z surfingiem w Makasze spotkałem się z Bruce’em DeSoto, członkiem jednej z najznamienitszych miejscowych rodzin. Poprosiłem go o radę, jak uniknąć kolejnych nieprzyjemności w wodzie. Umościł się wygodnie w fotelu i odparł: – Kiedy w wodzie pojawia się ktoś nowy, oczekujemy, że przynajmniej się przedstawi i powie „cześć”. Szacunek to podstawa. Okazujesz szacunek – jesteś tu mile widziany i możesz pływać, gdzie chcesz. W przeciwnym wypadku będziesz miał problemy. Kilka dni później trafiła mi się okazja skorzystania z porad Bruce’a. Warunki były świetne, fale większe niż kiedykolwiek. Wypłynąwszy w morze, zagadałem do postawnego Hawajczyka. Okazało się, że jest ratownikiem w Makasze, a po godzinach zajmuje się formowaniem desek. Balansując na swoim nowym dziele, opowiadał mi z dumą o trójce dzieci i o weekendowym turnieju w Honolulu, w którym chcą wziąć udział. Potem obaj zauważyliśmy nadciągającą falę. Spojrzałem na niego. Mogę? Jego skinięcie głową było tak subtelne, że graniczyło z telepatią. Wiosłowałem więc ostro, by wpłynąć w środek pięknej, wysokiej na 2,5 m fali w kolorze kobaltowego błękitu, która powiodła mnie aż za rafę. Tekst: John Lancaster
Hawaje: Co zrobić by podróż tam nas nie zrujnowała?
Nawet jeśli nie jesteś spadkobiercą, możesz przeżyć wakacje w stylu George'a Clooneya.
Hawaje to jedno z najpiękniejszych, najgościnniejszych, ale i najodleglejszych od Polski miejsc. Sześć głównych wysp archipelagu, który od najbliższego lądu dzieli ponad 4 tys. km, ma fantastyczny klimat – bez upałów, ale ze stałymi temperaturami pozwalającymi na korzystanie ze słońca oraz wody przez cały rok. Za pobyt w takim raju trzeba jednak słono zapłacić, co oczywiście cieszy mieszkańców wysp, dla których turystyka jest głównym źródłem przychodów. Co robić, by wakacje na Hawajach nas nie zrujnowały? Po pierwsze planować z wyprzedzeniem, po drugie śledzić fora dyskusyjne pełne cennych rad. Na miejscu zaś podpatrywać mieszkańców – gdzie robią zakupy, gdzie jedzą, dokąd jeżdżą na plażę. O wskazówki można pytać choćby w przydrożnych barach i restauracjach – ich pracownicy zazwyczaj doskonale wiedzą, jak oszczędzać. Płace na Hawajach nie są znacząco wyższe niż w innych częściach USA, za to koszty życia zdecydowanie przekraczają średnią. Co z pamiątkami? Nie dajcie się zwieść „rzemieślniczym” wyglądem przydrożnych stoisk – zazwyczaj oferują one dokładnie to samo co w dużych (i znacznie tańszych) sklepach. Breloczki, figurki i ubrania w 99 proc. i tak wykonane są poza Hawajami. Moje ważne odkrycie? W sieci sklepów Hilo Hattie każdy odwiedzający otrzymuje bezpłatnie naszyjnik z muszelek, bez względu na to, czy dokona tam zakupów. Warto wiedzieć: Kaua’i, Wailua - rzeka i malownicze krajobrazy z wodospadami Opaekaa i Wailua oraz słynną Fern Grotto znajdują się zaledwie 15 min jazdyod lotniska w Lihue. Kaua’i, Kanion Waimea - nazywany Wielkim Kanionem Pacyfiku. Powstał częściowo w wyniku erozji i w efekcie zapadnięcia się wulkanu. Rozciąga się na długości 16 km. Kaua’i, Na'pali Coast - do pokrytych najwyższymi na świecie klifami Na'Pali Coast można dotrzeć m.in. łodzią odpływającą z Port Allen. O’ahu, Waikiki - na tej plaży narodził się współczesny surfing. Warto wypożyczyć deskę za 20 dol. i spróbować swoich sił na falach. O’ahu, Kualoa Ranch - ranczo było plenerem wielu filmów i seriali, m.in. Godzilli, Parku jurajskiego czy Zagubionych. Na zwiedzanie można wybrać się quadem lub np. konno. O’ahu, Północne Wybrzeże - mekka surferów z całego świata. Od listopada do lutego fale osiągają nawet 10 m wysokości. Maui, Wulkan Haleakala - rowerzyści mogą skorzystać z oferty zjazdu w dół ze szczytu wulkanu. Prędkości są zawrotne! Maui, Wieloryby - w zimowych miesiącach Maui to jedno z najlepszych miejsc na świecie do podziwiania wielorybów. Można je obserwować z bardzo bliskiej odległości. Hawai’i, Kilauea - najbardziej aktywny wulkan na Hawajach. Obecna faza erupcji trwa już prawie 30 lat. Unikatem jest jezioro lawy Halema'uma'u. Hawai’i, Mauna Loa - najwyższy wulkan i najwyższy szczyt świata. Nad powierzchnię oceanu wystaje jedynie wierzchołek, a cały ma wysokość 17 km. Hawai’i, Park Narodowy Wulkanów Hawajskich - jedno z niewielu miejsc na ziemi, w których można oglądać rzeki lawy spływającej wprost do oceanu. Info Hawaje: Położenie: środkowy Pacyfik. Stolica: Honolulu. Ludność: 1,27 mln. Języki: angielski, hawajski. Waluta: dolar amerykański; 1 USD = 3,2 zł. Konrad Drozdowski