National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-31T12:27:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Średniowieczna sieć handlowa i miasta, które kształtowały Europę
items: W Dolinie Królów w Egipcie odkryto zagadkowe inskrypcje. „Niektóre wyglądały dziwnie”
items: Wielkie odkrycie w małym państwie. Historia pierwszego wraku Singapuru. Jego ładunek był wyjątkowy
items: Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
items: Bałtycki bursztyn, zabytki z Egiptu i Afganistanu w starożytnym grobie. Zaskakujące znalezisko archeologów na Cyprze
items: Wikingowie w świecie islamskim – arabski skarb znaleziony w Anglii
items: Awantura o najdroższy meteoryt marsjański: Niger żąda zwrotu
items: Szlak bursztynowy to tysiąclecia handlu i kultury. Przebieg trasy do dziś nie został w pełni poznany
items: Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
items: W Polsce znaleziono skarb wikingów. To monety, które pochodzą z odległych zakątków świata
items: Odkryto wielkie górskie miasta na słynnym Jedwabnym Szlaku. Archeolodzy wiedzą, jak wyglądały
items: Wikingowie sprowadzali do Europy ten cenny surowiec aż z Ameryki. Zaskakujące wyniki badań DNA
items: Wrak z czasów Tutanchamona. Niezwykłe znalezisko w głębinach Morza Śródziemnego
items: Kamienny pojemnik z czasów zagłady Drugiej Świątyni w Jerozolimie już po konserwacji. Jest unikatowy
items: Archeolodzy odkryli, że srebro było używane jako waluta znacznie wcześniej, niż sądzono
items: Chiński admirał Zheng He z XV wieku jest żeglarzem który przez ponad dwadzieścia lat stał na czele jednej z najwspanialszych flot w historii
items: Statek większy niż wieża Eiffle’a zablokował Kanał Sueski
items: Skradzione życia. Wstrząsająca historia dziewcząt sprzedanych w niewolę seksualną [FOTOREPORTAŻ]
items: Wyjechali w poszukiwaniu pracy, padli ofiarami handlu narządami. Tragedia Polaków w Meksyku
items: Nielegalny handel zabytkami przeżywa boom. "Ci ludzie są bogaci, wpływowi i nietykalni" [FOTOREPORTAŻ]
items: To jest legalne? W sieci można kupić ludzkie czaszki
items: Chiny: Wielki Kanał wielki jak słynny mur
items: Ile to będzie w muszelkach?

Średniowieczna sieć handlowa i miasta, które kształtowały Europę
type: item
date: 2026-03-31T12:27:01.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: europa
subject: handel
subject: miasta
subject: morze
subject: średniowiecze
description: Hanza była jednym z najważniejszych zjawisk gospodarczych średniowiecznej Europy. Ta sieć miast i kupieckich stowarzyszeń nie tylko regulowała handel w basenie Morza Bałtyckiego i Północnego, lecz także wpływała na życie polityczne, społeczne i kulturowe regionu. Działając na pograniczu ekonomii i prawa miejskiego, Hanza przyczyniła się do rozwoju portów, stworzenia stałych szlaków handlowych i wymiany doświadczeń między miastami hanzeatyckimi w Polsce, Niemczech i innych krajach.
encoded: Spis treści: Jak działała Hanza? Miasta hanzeatyckie w Polsce Hanza w Niemczech i innych krajach Znaczenie Hanzy w historii Europy Dlaczego Hanza upadła? Hanza (Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki) nie była państwem w klasycznym sensie, lecz siecią współpracujących miast i kupieckich gildii, które wspólnie chroniły swoje interesy handlowe. Jej korzenie sięgają XII wieku, kiedy to niemieckie miasta nad Bałtykiem, takie jak Lubeka, Hamburg czy Wismar, zaczęły tworzyć luźne porozumienia kupców, mające chronić ich przed piractwem i rabunkiem podczas dalekosiężnych podróży handlowych. Hanza w szczytowym momencie skupiała około 160 miast w Europie Północnej i Środkowej, a jej zasięg obejmował dzisiejsze Niemcy, Polskę, kraje bałtyckie, Holandię i Skandynawię. Liga zapewniała swoim członkom nie tylko bezpieczeństwo, ale również korzystne warunki handlowe, takie jak zwolnienia celne i prawo do eksploatacji strategicznych portów. Jak działała Hanza? Funkcjonowanie Hanzy opierało się na kilku kluczowych zasadach: współpracy, wzajemnej ochronie oraz kontroli nad szlakami handlowymi. Zjazdy delegatów miast hanzeatyckich, zwane Hansetagami, były najwyższym organem decyzyjnym związku. Te zgromadzenia, które choć nieregularne, pozwalały na podejmowanie decyzji dotyczących handlu, polityki i obrony wspólnych interesów. Hanza ustanawiała Kantory, czyli stałe placówki handlowe w najważniejszych ośrodkach handlowych Europy. Najsłynniejsze z nich znajdowały się w Londynie, Brugii, Bergen i Nowogorodzie. Kantory nie były zwykłymi magazynami – posiadały własną administrację, prawo do sądzenia sporów między kupcami, a czasem nawet niezależne statusy prawne. Takie placówki umożliwiały kontrolę nad handlem i zabezpieczały inwestycje członków Hanzy poza granicami ich miast. W codziennym funkcjonowaniu Hanza zapewniała swoim członkom ochronę przed piratami, wsparcie w negocjacjach handlowych oraz możliwość koordynacji produkcji i sprzedaży. Sieć miast hanzeatyckich umożliwiała wymianę surow…

hanza-86a378d.jpg
width: 1800
height: 1200

W Dolinie Królów w Egipcie odkryto zagadkowe inskrypcje. „Niektóre wyglądały dziwnie”
type: item
date: 2026-03-11T11:09:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: dolina królów
subject: handel
subject: indie
subject: starożytny egipt
subject: turystyka
description: Przez stulecia nikt nie zwracał większej uwagi na część znaków widocznych w grobowcach faraonów w Dolinie Królów. Dopiero dokładna analiza wykazała, że niektóre napisy pochodzą aż z Indii. To może być jeden z najciekawszych śladów po starożytnych podróżach do Egiptu. Odczytane inskrypcje pokazują, że do Doliny Królów docierali także przybysze spoza świata śródziemnomorskiego.
encoded: Dolina Królów należy dziś do największych atrakcji turystycznych Egiptu. Leży na zachodnim brzegu Nilu, niedaleko współczesnego Luksoru. W skalnych grobowcach złożono tam kilkudziesięciu faraonów. Pierwsze groby wykuto wśród skalnych rozpadlin w połowie II tysiąclecia p.n.e. Zakładano, że w ten sposób będą lepiej chronione przed rabusiami. Większość z nich padła jednak łupem złodziei jeszcze w starożytności. Dolina Królów przyciągała przybyszy już w starożytności Wiemy, że zarówno piramidy, jak i Dolina Królów były celem „turystów” już w starożytności. Zachowały się tam liczne inskrypcje pozostawione w języku greckim, co było naturalną konsekwencją podboju kraju faraonów przez Aleksandra Wielkiego. Również dziś turyści chcą zobaczyć Dolinę Królów. To właśnie tam znajduje się słynny grobowiec Tutanchamona. Jednym ze zwiedzających w ostatnich latach był prof. Ingo Strauch z Uniwersytetu w Lozannie w Szwajcarii. W swojej pracy naukowej specjalizuje się w studiach nad sanskrytem oraz buddyzmem. Dziwne znaki na ścianach grobowców zaskoczyły badacza Podczas oglądania ścian grobowców, pokrytych tysiącami greckich i łacińskich graffiti, Strauch zauważył znaki, które wydały mu się dziwne i niepasujące do alfabetu greckiego. Jako specjalista od indyjskiej epigrafiki rozpoznał w nich cechy pisma z Indii. Kluczem do rozwiązania zagadki była specyficzna litera „n”, typowa dla południowych Indii i języka tamilskiego. Okazało się, że napisy te umykały egiptologom przez stulecia, ponieważ badacze Egiptu nie znają pisma indyjskiego. Prof. Strauch razem z dr Charlotte Schmid zidentyfikowali łącznie około 30 takich inskrypcji, ukrytych w dziesięciu różnych grobowcach. Wynikami analiz podzielili się w lutym na konferencji naukowej w Indiach. Żeglarze i kupcy z Indii docierali do Egiptu regularnie Dzięki ostatnim badaniom wiemy, że między I a IV wiekiem n.e. indyjscy żeglarze regularnie przemierzali morskie szlaki do Egiptu. Szukali złota, przypraw i innych rzadkich towarów. Pierwsze śl…

glify-9b9f800.jpg
width: 1575
height: 1050

Wielkie odkrycie w małym państwie. Historia pierwszego wraku Singapuru. Jego ładunek był wyjątkowy
type: item
date: 2026-02-17T07:47:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: handel
subject: singapur
subject: wrak statku
description: Po tym wraku nie zachował się drewniany kadłub, ale spektakularny ładunek. Archeolodzy wydobyli 3,5 tony ceramicznych odłamków, wśród których dominowała ceniona porcelana z XIV wieku. To największy taki zbiór związany z chińską dynastią Yuan. Wszystko wskazuje na to, że celem statku był Singapur.
encoded: W XIV wieku dzisiejszy Singapur był tętniącym życiem emporium, czyli miejscem intensywnej wymiany handlowej, znanym jako Temasek. Przez setki lat dowody na jego wielkość spoczywały głęboko pod wodą. Dopiero w latach 2016–2019 archeolodzy podwodni przeprowadzili przełomowe badania u wschodniego wejścia do Cieśniny Singapurskiej. Prace te, prowadzone etapami przez cztery lata, doprowadziły do wydobycia artefaktów z jednostki nazwanej „Wrakiem Temasek”. Jest to najstarsze miejsce zatonięcia statku, jaki kiedykolwiek odnaleziono w wodach terytorialnych Singapuru. Badanie to miało na celu nie tylko ocalenie cennych przedmiotów, ale też zrozumienie, jak wyglądał handel w tym regionie siedemset lat temu. Skarb to nie zawsze złoto Skala odkrycia zaskoczyła nawet najbardziej doświadczonych badaczy. Z dna morza wydobyto łącznie około 3,5 tony ceramicznych odłamków. Wśród nich znalazła się niewielka liczba nienaruszonych naczyń, które przetrwały wieki pod wodą. Największą sensacją jest jednak ładunek niebiesko-białej porcelany z chińskiej dynastii Yuan. Ponad 2300 fragmentów ważyło około 136 kg. Pod względem ilości jest to największy taki udokumentowany ładunek na świecie. Analizę tych naczyń autorstwa dr. Michaela Fleckera opublikowano na łamach czasopisma „Journal of International Ceramic Studies”. Wrak, który nie istnieje Zidentyfikowanie statku było ogromnym wyzwaniem, ponieważ jego kadłub całkowicie zniknął. Bez ochronnej warstwy osadów drewno zostało zniszczone przez prądy i inwazyjny gatunek małża – świdraka okrętowego, który żywi się drewnem. Jednak w miejscu zatonięcia statku znaleziono wiele przedmiotów, które wskazują, że pechową jednostką była chińska dżonka – niewielki statek drewniany bez kila. Skąd przybył statek? Badacze ustalili, że statek prawdopodobnie załadowano w porcie Quanzhou w prowincji Fujian. Był to jeden z najważniejszych punktów na mapie średniowiecznego handlu morskiego. Oprócz luksusowej porcelany w ładowniach znajdowały się kamionkowe dzbany z p…

wrak-3f83bc3.png
width: 1688
height: 1125

Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
type: item
date: 2026-01-31T15:46:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barwnik
subject: epoka kamienia
subject: finlandia
subject: grób
subject: handel
subject: odkrycia archeologiczne
description: Ponad pięć tysięcy lat temu tereny dzisiejszej Finlandii zamieszkiwały plemiona łowców, zbieraczy i rybaków. Chociaż tereny fińskiej tajgi wypełniała wszechobecna zieleń, to w ich życiu wiele było… czerwieni. Ochra stanowiła nie tylko barwnik, ale także ważny element rytuałów, po który wyruszali setki kilometrów od domu.
encoded: Naukowcy udowodnili, że ochra – czerwony barwnik – używana przez dawnych Finów, pochodziła z wielu zaskakujących źródeł. Po ten barwnik składany w grobowcach musieli wyruszać bardzo daleko… lub zdobywać go na drodze wymiany z innymi ludami. Mieli swój własny „szlak bursztynowy”, tylko po co? Czerwony barwnik w fińskich grobach Życie łowców-zbieraczy w fińskiej tajdze około 5500 lat temu skupiało się wokół małych osad, a ci poruszali się między nimi głównie drogami wodnymi. Te prehistoryczne społeczności oznaczały ważne miejsca w specyficzny sposób: malując łosie i łodzie na skalnych ścianach przy użyciu ochry – intensywnie czerwonego pigmentu ziemnego. Tą samą ochrą barwili swoich zmarłych oraz przedmioty, które składali z nimi do grobu… a przynajmniej tak myśleliśmy. Ochra ochrze nierówna? Zespół badaczy z Uniwersytetu w Helsinkach przeprowadził pierwszą w Finlandii analizę geochemiczną ochry z grobów i stanowisk osadniczych kultury ceramiki grzebykowej. Wyniki ich zaskoczyły – wskazali bowiem, że ochra używana w rytuałach pogrzebowych podchodziła z różnych źródeł (innych niż ta używana do malowideł), a niekiedy w jednym grobie znajdowały się jej odmienne typy. Jej pochodzenie musiało mieć dla Finów głębokie znaczenie. Tajemnicze różnice chemiczne pomiędzy barwnikami Jak naukowcy wpadli na trop? Marja Ahola, badaczka prowadząca analizę, zauważyła, że próbki ochry pobrane z tego samego grobu różniły się składem chemicznym. Musiały więc mieć różne pochodzenie. Może to oznaczać, że pochodzenie pigmentu miało wymiar symboliczny – być może podkreślało tożsamość konkretnego zmarłego lub miało znaczenie rytualne. Ochra z pewnością nie była wybierana jedynie ze względu na kolor. Do analizy próbek wykorzystano techniki fluorescencji rentgenowskiej (XRF) oraz skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM-EDS). Pozwoliły one zidentyfikować różnice w składzie pierwiastkowym poszczególnych próbek. Sieć wymiany surowców w prehistorycznej Europie Konkretne typy ochry występowały tylk…

GettyImages-516087738-e600908.jpg
width: 3008
height: 2002

Bałtycki bursztyn, zabytki z Egiptu i Afganistanu w starożytnym grobie. Zaskakujące znalezisko archeologów na Cyprze
type: item
date: 2026-01-29T06:56:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: cypr
subject: handel
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
description: W jednym z cypryjskich grobowców z epoki brązu odnaleziono bursztynowe ozdoby. Badacze przypuszczają, że surowiec ten pochodził z rejonu Bałtyku – być może nawet z terenów dzisiejszej Polski. To nie tylko fascynujące znalezisko, ale też możliwy dowód na istnienie złożonych szlaków handlowych już ponad 3 tysiące lat temu.
encoded: Ta opowieść dotyczy Hala Sultan Tekke, czyli starożytnego miasta portowego położone na Cyprze. Prężnie rozwijało się w późnej epoce brązu, od około 1650 do 1150 roku p.n.e. Ośrodek ten zajmował obszar co najmniej 25 hektarów i stanowił w tamtym czasie kluczowe centrum gospodarcze oraz kulturowe regionu. Jego potęga i bogactwo opierały się na masowej produkcji oraz międzynarodowym handlu miedzią. Obecnie prace badawcze archeologów skupiają się na położonym poza miastem cmentarzu, gdzie odnaleziono luksusowe grobowce elit z XIV wieku p.n.e. Zdradziły one sporo intrygujących informacji o tamtych czasach. Podziemne archiwa starożytnej elity Departament Starożytności Cypru opublikował właśnie informacje na temat wykopalisk przeprowadzonych w Hala Sultan Tekke przez zespół profesora Petera M. Fischera. Wykopaliska przyniosły przełomowe odkrycia. Badacze natrafili na dwa grobowce komorowe z XIV wieku p.n.e. Choć ich dachy zawaliły się wieki temu, paradoksalnie pomogło to chronić ich wnętrza. Zawalisko szczelnie zamknęło komory przed dostępem rabusiów. Obok grobowców odnaleziono też starożytną studnię. Okazało się, że woda w niej była zbyt słona do picia. Prawdopodobnie to właśnie wysokie zasolenie zmusiło mieszkańców do zaprzestania czerpania z niej wody. Indie, Afganistan, Bałtyk – przedmioty z krańców świata. To, co zwróciło uwagę archeologów, to wyposażenie grobowców. Znaleziono w nich przedmioty z niemal całego znanego wówczas świata. Wśród artefaktów były: pieczołowicie wykonana lokalna ceramika, narzędzia oraz ozdoby osobiste, wyroby z alabastru (trawertynu) sprowadzone z Egiptu, lapis lazuli z Afganistanu, karneol z Indii, paciorki i skarabeusz wykonane z bursztynu z regionu bałtyckiego. Te egzotyczne przedmioty trafiały na Cypr dzięki złożonym szlakom handlowym, często przy udziale pośredników, takich jak Mykeńczycy czy mieszkańcy Mezopotamii. Jeśli chodzi o bursztyn, to mógł on trafić na Cypr nawet z regionu obecnej Polski. W połowie II tysiąclecia p.n.e. duże ilo…

cypr-de53498.png
width: 1688
height: 1125

Wikingowie w świecie islamskim – arabski skarb znaleziony w Anglii
type: item
date: 2025-08-14T06:55:04.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: handel
subject: historia
subject: wikingowie
description: Srebro z epoki wikingów rzuca nowe światło na powiązanie nordyckich wojowników z Arabami. Naukowcy ustalili, że pochodzi ono z kalifatu islamskiego. Co mówi to o dziejach tego wyjątkowego ludu?
encoded: Do tej pory wyobrażano sobie wikingów jako mężnych, srogich wojów podbijających i łupiących bezlitośnie otaczające ich europejskie tereny. Okazuje się, że sieć powiązań wikingów była dużo bardziej złożona i sięgała nawet do Bagdadu. Wiemy to wszystko dzięki skarbowi znalezionemu w Bedale w angielskim Yorkshire. Odnalezienie skarbu Sam skarb wikingów odnaleziony został już w 2012 roku przez poszukiwacza z wykrywaczem metalu. Składa się z naszyjników, bransoletek, głowicy miecza i 29 sztabek srebra, a datę jego powstania ustalono na przełom IX i X wieku. Nowe badania, przeprowadzone przez dr Jane Kershaw Wydziału Archeologii Uniwersytetu Oksfordzkiego, pozwoliły ustalić, że część srebra pochodzi nie z lokalnych, europejskich łupów – jak wcześniej sądzono – a z terenów sięgających aż świata islamskiego. Badania srebra wojowników Naukowcy drobiazgowo prześledzili pochodzenie srebra dzięki analizom izotopów ołowiu i pierwiastków śladowych. Ustalili, że większość powstała z monet europejskich, prawdopodobnie zrabowanych na terenach zamieszkałych przez Anglosasów lub Karolingów. Co ciekawe, jedna trzecia pochodziła z dirhamów arabskich bitych w regionach współczesnego Iranu i Iraku. Czy to znaczy, że i te tereny podbijali skandynawscy wojownicy? Skandynawscy handlarze – Większość z nas postrzega wikingów przede wszystkim jako łupieżców, którzy plądrowali klasztory w poszukiwaniu bogactwa. Analiza skarbu z Bedale pokazuje, że to ich niepełny obraz – mówi dr Kershaw. Monety miały zostać bowiem zakupione, a następnie przetransportowane na tereny dzisiejszej Anglii. Za ich bogactwo wikingów odpowiadać miało połączenie unikalnych strategii militarnych i handlowych. Nie taki wiking straszny? Oczywiście nie ma mowy tutaj o pacyfizmie: kluczem do sukcesu nordyckiego ludu były najazdy i pobieranie danin. Stanowiły one jednak tylko część szerokiego systemu gospodarczego, który obejmował także import kruszca z dalekich części świata i przetapianie go na standardowe sztabki możliwe do…

GettyImages-1401408618-7c4ca04.jpg
width: 5703
height: 3810

Awantura o najdroższy meteoryt marsjański: Niger żąda zwrotu
type: item
date: 2025-08-12T11:30:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: handel
subject: maroko
subject: meteoryty
subject: niger
description: Najdroższy meteoryt marsjański, wart ponad 5 milionów dolarów, stał się powodem dyplomatycznego sporu. Władze Nigru twierdzą, że 24,7-kilogramowy okaz opuścił kraj wbrew prawu.
encoded: Spis treści: Największy kawałek Marsa na Ziemi wyjechał z Nigru nielegalnie Niger ogłasza zakaz wywozu minerałów Meteoryt znaleziono w listopadzie 2023 r. w regionie Agadez w Nigrze. To wyjątkowy przybysz z Marsa – ważący 24,7 kg i nazwany NWA 16788 jest największym tego typu obiektem odkrytym na Ziemi. W lipcu 2025 trafił na aukcję w nowojorskim Sotheby’s, gdzie anonimowy kupiec zapłacił za niego 5,2 miliona dolarów. Ani tożsamość sprzedawcy, ani kupującego nie została ujawniona. Największy kawałek Marsa na Ziemi wyjechał z Nigru nielegalnie Mniej niż 400 z ok. 50 tys. znanych meteorytów pochodzi z Marsa. Jednak szybko pojawiły się pytania o legalność wywozu wyjątkowego znaleziska. Rząd Nigru zgłosił wątpliwości co do zgodności eksportu z prawem i wszczął śledztwo, podejrzewając możliwy nielegalny handel. Sotheby’s utrzymuje, że wszystkie procedury międzynarodowe zostały zachowane. Według włoskich publikacji naukowych, meteoryt znalazł anonimowy poszukiwacz na Saharze, 90 km na zachód od oazy Chirfa. Kamień został sprzedany przez lokalną społeczność międzynarodowemu handlarzowi. Trafił do prywatnej galerii w Arezzo, gdzie przebadali go naukowcy z Uniwersytetu Florenckiego. Część skały pozostawiono we Włoszech do dalszych analiz, a reszta trafiła na aukcję w USA. Niger ogłasza zakaz wywozu minerałów Prof. Paul Sereno z Uniwersytetu Chicagowskiego, od lat związany z Nigrem, uważa, że doszło do złamania prawa, i apeluje o zwrot meteorytu jako elementu dziedzictwa narodowego. Niger chroni swoje dobra kulturowe ustawą z 1997 r., która obejmuje m.in. „okazy mineralogiczne”, lecz nie wymienia wprost meteorytów. Brak szczegółowych przepisów może tłumaczyć, jak artefakt opuścił kraj niezauważony. Podobne problemy ma Maroko, które od lat jest jednym z największych eksporterów meteorytów, mimo prób wprowadzenia regulacji. Prof. Hasnaa Chennaoui, geolog z Casablanki, wskazuje że meteoryty są częścią krajowej kultury, a jednak w praktyce większość okazów trafia do zagranicznych…

GettyImages-2223538011-4f48253.jpg
width: 1791
height: 1181

Szlak bursztynowy to tysiąclecia handlu i kultury. Przebieg trasy do dziś nie został w pełni poznany
type: item
date: 2025-08-02T09:32:17.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bursztyn
subject: handel
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Szlak bursztynowy jest jedną z najbardziej znanych tras handlowych w historii Europy, której znaczenie nie ograniczało się wyłącznie do wymiany produktów i surowców. Droga prowadząca znad Morza Śródziemnego do krajów nadbałtyckich zapewniała także wymianę kulturową, co miało niebagatelny wpływ dla rozwoju cywilizacyjnego na Starym Kontynencie. Jak przebiegał szlak bursztynowy? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Początki handlu bursztynem Jak przebiegał szlak bursztynowy? Wrocławski skarb Nie tylko bursztyn był przedmiotem wymiany Bezpieczeństwo na szlaku Bursztyn, nazywany „złotem Bałtyku”, a w czasach antycznych – elektronem, już 3 tysiące lat temu był znany Etruskom, ludowi, który od VII wieku p.n.e. do I wieku p.n.e. tworzył cywilizację w północnej Italii, między rzekami Arno i Tyber. Początki handlu bursztynem Bursztyn, skamieniała kopalna żywica drzew (przede wszystkim iglastych), już wiele wieków temu był obiektem pożądania. Tak jak ma to miejsce dziś, starożytni wykorzystywali ten surowiec do produkcji ozdób, ale nie tylko. Bursztyn pełnił też ważną funkcję w rytuałach i obrzędach, a także w lecznictwie. Handel tym surowcem kwitł jeszcze przed nastaniem pierwszego stulecia naszej ery. Znany był też w Grecji. W II tysięcleciu p.n.e. ozdoby z tego surowca nosiły elity kultury mykeńskiej. To oznacza, że jakiś szlak bursztynowy istniał już kilka tysięcy lat temu. Niedawno naukowcy ogosili odkrycie ozdoby z bursztynu bałtyckiego w grobie z Półwyspu Iberyjskiego z IV tysiąclecia p.n.e. Prawdziwy boom na bursztyn nastąpił jednak wraz z rosnącym popytem w Imperium Rzymskim w I-III wieku n.e. i wtedy szlak bursztynowy był najbardziej uczęszczany. Wyprawy nad Bałtyk, które znacząco zwiększyły opłacalność handlu, rozpoczęły się dopiero, gdy Rzymianie podbili tereny nad Dunajem. To właśnie w czasach rzymskich obrót tym surowcem nabrał ogromnego rozpędu. Nad Bałtyk wyprawiały się oficjalne państwowe ekspedycje handlowe, ale nie tylko. W dużej mierze wymiana miała charakter prywatnej inicjatywy. Wyeliminowanie pośrednika było nader korzystnym posunięciem. Krótszy łańcuch to niższy koszt zakupu, a niższy koszt zakupu oznaczał większy zysk. Jak przebiegał szlak bursztynowy? Szlak Bursztynowy nie był jedną drogą. Nie ulega wątpliwości, że traktów prowadzących z Panonii do Sambii było kilka, ale ich przebieg do dziś w dużej mierze pozostaje zagadką. Historycznych źródeł …

Szlak-bursztynowy-1-27f8945.jpg
width: 1000
height: 667

Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
type: item
date: 2025-06-06T07:57:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: chiny
subject: gospodarka
subject: gujana
subject: handel
subject: wietnam
subject: żywność
description: Co by się stało, gdyby globalny handel żywnością się załamał? Jak wskazuje analiza ekonomistów z Niemiec i Anglii, tylko jedno państwo na świecie mogłoby samo wykarmić swoich obywateli. I nie jest to ani mocarstwo, ani żaden bogaty kraj Zachodu.
encoded: Spis treści: Tylko Gujana wyżywi się sama Siedem kluczowych grup żywności Jak wypadają inne państwa? Jak wypada Polska? Naukowcy z Niemiec i Wielkiej Brytanii postanowili odpowiedzieć na pytanie, które kraje mogłyby same wyżywić swoich obywateli, gdyby załamał się międzynarodowy handel. Wyniki badania są nie tylko zaskakujące, ale i zatrważające. Tylko jedno państwo jest żywnościowo samowystarczalne. Tylko Gujana wyżywi się sama Świat ogarniają rosnące napięcia geopolityczne i zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw. Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze (Niemcy) i Uniwersytetu w Edynburgu (Wielka Brytania) przeanalizowali dane dotyczące żywności ze 186 krajów. Okazuje się, że tylko jedno państwo na świecie osiąga pełną samowystarczalność i jest w stanie zaspokoić potrzeby żywieniowe swojej ludności bez potrzeby importu. Tym krajem jest niewielka Gujana położona w Ameryce Południowej. Jako jedyna spełnia warunki pełnej samowystarczalności żywnościowej we wszystkich siedmiu kluczowych grupach żywności. Siedem kluczowych grup żywności Cała ta siódemka jest niezbędna do pełnej niezależności i zbilansowanej diety potrzebnej naszemu gatunkowi. A wspomniane grupy to: Warzywa Owoce Mięso Ryby Nabiał Zboża Rośliny strączkowe, nasiona i orzechy Jak wypadają inne państwa? Na podium znalazły się jeszcze Chiny i Wietnam, które produkują wystarczająco żywności w sześciu z siedmiu analizowanych grup. Jednak większość krajów wypada znacznie gorzej: tylko około jedna siódma analizowanych państw była samowystarczalna w pięciu lub więcej grupach żywności, natomiast ponad jedna trzecia nie była w stanie samodzielnie zapewnić sobie nawet dwóch z siedmiu kategorii żywnościowych. Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje w sześciu krajach – Afganistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Iraku, Makau, Katarze i Jemenie. Nie osiągają one samowystarczalności w żadnej z analizowanych grup żywności. To pełne uzależnienie od importu i wyjątkowa wrażliwość na zawirowania na międzynarodowych rynk…

AdobeStock214495442-5d38422.jpeg
width: 3492
height: 2281

W Polsce znaleziono skarb wikingów. To monety, które pochodzą z odległych zakątków świata
type: item
date: 2025-01-23T10:48:49.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: handel
subject: monety
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pieniądze
subject: skandynawia
subject: skarby
subject: wikingowie
description: Wśród pozostałości po wikińskim porcie zlokalizowanym w północnej Polsce, znaleziono skarb srebrnych monet. Pochodziły z miejsc bardzo odległych: Iraku, Syrii, a nawet Afganistanu. W jaki sposób Skandynawowie weszli w ich posiadanie?
encoded: Spis treści: Truso – osada znana długo tylko z relacji Wikiński skarb monet z Truso Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Ludzie zakopywali skarby w ziemi od kilku tysięcy lat, chociaż motywy, które kierowały ludźmi, bywały różne. Ta praktyka była znana również wśród wikingów, także tych, którzy trafiali tysiąc lat temu na obecne tereny Polski. Oto historii jednego z nich. Truso – osada znana długo tylko z relacji W 1982 roku elbląski archeolog, dr Marek Franciszek Jagodziński, zlokalizował nad brzegiem jeziora Druzno w Janowie Pomorskim (woj. warmińsko-mazurskie), poszukiwaną od stuleci skandynawską osadę Truso. Była to archeologiczna sensacja, bo miejsce to zdążyło obrosnąć legendą niemal porównywalną z opowieściami na temat antycznej Troi czy mitycznej Atlantydy. Do tamtej pory znana była tylko z relacji anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który w ostatnim dziesięcioleciu IX wieku trafił tam drogą morską. Ruszyły wykopaliska. W ich wyniku archeologom udało się pozyskać mnóstwo informacji na temat tego ośrodka. Truso stało się jednym z najlepiej przebadanych wikińskich ośrodków handlowych nad Morzem Bałtyckim. Dziś wiemy, że osada zajmowała ponad 20 ha. Otaczały ją umocnienia. Jej mieszkańcy zajmowali się hodowlą, rybołówstwem, wyspecjalizowanym rzemiosłem – kowalstwem, jubilerstwem, bursztyniarstwem i rogownictwem oraz handlem. Wikiński skarb monet z Truso Odkryto również wspaniały skarb srebrnych monet. Teraz można go obejrzeć na wystawie czasowej w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu zatytułowanej „Srebro wikingów. Skarb monet z Truso”, która potrwa do 11 marca br. Monety pochodziły z odległych zakątków świata dla wikingów, bo aż z Bliskiego Wschodu. Wybito je w mennicach irackich, syryjskich i afgańskich. Najstarsza z wizerunkiem perskiego (sasanidzkiego) władcy Chosrowa II pochodzi sprzed 628 roku. Pozostałe należały do władców arabskich – to dirhemy abbasydzkie. Najmłodsza moneta jest z początku IX wieku. Monety ukryto w pierwszej połowie …

Skarb-monet-z-Truso-4dc9cf4.jpg
width: 2000
height: 1336

Odkryto wielkie górskie miasta na słynnym Jedwabnym Szlaku. Archeolodzy wiedzą, jak wyglądały
type: item
date: 2024-10-24T08:19:49.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja środkowa
subject: handel
subject: miasta
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Technologia
subject: uzbekistan
description: Dwa średniowieczne miasta – jedne z największych, jakie kiedykolwiek znaleziono w górzystych częściach Jedwabnego Szlaku – wykryli w Uzbekistanie archeolodzy z pomocą technologii laserowej. Bez wykopalisk widać zarys potężnych fortyfikacji i domostw.
encoded: Spis treści: Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Zaginione miasta w górach Uzbekistanu. Co o nich wiemy? Dlaczego nowo odkryte miasta są tak unikatowe? Jednym z najbardziej znanych starożytnych szlaków handlowych jest Jedwabny Szlak. Przebiegał przez dwa kontynenty – łączył Chiny i Bliski Wschód z Europą. Jego długość wynosiła kilkanaście tysięcy kilometrów. Istniał od III wieku p.n.e. do XVII wieku n.e. Jego nazwa jest nieco myląca, bo tą trasą transportowane przede wszystkim inne towary, a nie jedwab. Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Każdy szlak handlowy wymaga infrastruktury w postaci miejsc, w który kupcy mogą się zatrzymać na noc. Mimo wielu lat badań archeolodzy ciągle odkrywają nowe osady na trasie Jedwabnego Szlaku. W 2011 i 2015 roku archeolodzy zlokalizowali w Tashbulak i Tugunbulak dwie średniowieczne osady sprzed tysiąca lat, położone 5 km od siebie w górach Uzbekistanu. Aby przewidzieć trasę szlaku, wykorzystano nawet sztuczną inteligencję. Na podstawie takich wskazówek udali się w góry na badania powierzchniowe. Nowe odkrycie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo oba miasta znajdują się na wysokości ponad 2000 m n.p.m. Na tak dużych wysokościach rzadko znajdowane są dawne siedliska ludzi. Aby poznać ich rozplanowanie i wielkość, naukowcy wykorzystali drony. Na nich zamontowano urządzenie LiDAR. Jego działanie polega na emisji w stronę powierzchni ziemi impulsów laserowych z nadajnika. Następnie mierzone są echa, które po odbiciu od przeszkód wracają do odbiornika. Metoda ta umożliwia bardzo dokładną analizę ukształtowania terenu. W ten sposób można wykryć bardzo słabo rysujące się w terenie pozostałości po dawnej architekturze. Początkowo tę technologię stosowano tylko do celów wojskowych. Archeolodzy po raz pierwszy wykorzystali tę zaawansowaną technologię w tej części świata. Efekty przerosły ich oczekiwania, bo osady okazały się być wielkimi miastami. Wnioski z analiz opublikowali na…

gorskie-miasta-jedwabnego-szlaku-8b4affa.png
width: 1200
height: 630

Wikingowie sprowadzali do Europy ten cenny surowiec aż z Ameryki. Zaskakujące wyniki badań DNA
type: item
date: 2024-09-30T10:34:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: arktyka
subject: dna
subject: genetyka
subject: handel
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Ciosy morsów były cenionym surowcem w średniowiecznej Europie, podobnie jak kość słoniowa. Do tej pory sądzono, że wikingowie zdobywali je zapuszczając się co najwyżej od Islandii. Nowe badania dowodzą, że w tym celu docierano aż do Ameryki Północnej.
encoded: Spis treści: DNA powie prawdę o średniowiecznym handlu Skąd pochodziły kły morsów? Archeolog w łodzi. Eksperymentalny dowód Międzynarodowy zespół badaczy kierowany przez Uniwersytet Lund w Szwecji odtworzył szlaki handlowe wikingów związane z pozyskiwaniem kłów morsów. Do tej pory sądzono, że w tym celu nie zapuszczali się zbyt daleko. Mieli zabijać morsy w rejonie Skandynawii lub Islandii. Nowe badania przeczą temu przekonaniu. Opublikowano je na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. DNA powie prawdę o średniowiecznym handlu Badania DNA są coraz częściej wykorzystywane przez badaczy przeszłości. Umożliwiają na przykład poznanie dawnych migracji czy stopnia pokrewieństwa osób pochowanych na starożytnych cmentarzyskach. Próbki pobierane są z kości lub zębów zmarłych. Okazuje się, że analizę genomu można wykorzystać też w inny sposób. W średniowiecznej Europie było ogromne zapotrzebowanie na elitarne produkty, w tym takie wykonane z kłów morsów. Wikingowie odgrywali istotną rolę w handlu tym surowcem, co doprowadziło do ekspansji nordyckiej na północny Ocean Atlantycki do Islandii. O tym, że dotarli w tym celu aż do Grenlandii położonej na kontynencie amerykańskim, kanadyjskiej strefy arktycznej i obszaru między Grenlandią a Kanadą w północnej części Zatoki Baffina, świadczą właśnie analizy DNA tego surowca. – To, co naprawdę nas zaskoczyło, to fakt, że znaczna część kłów morsa eksportowanych do Europy pochodziła z bardzo odległych terenów łowieckich położonych głęboko w Arktyce. Wcześniej zawsze zakładano, że ludy nordyckie po prostu polowały na morsy w pobliżu swoich głównych osad w południowo-zachodniej Grenlandii – mówi archeolog prof. Peter Jordan z Uniwersytetu w Lund, który jest jednym z autorów publikacji. Skąd pochodziły kły morsów? Badacze wyodrębnili kopalne DNA z próbek genomu morsów pozyskanych z wielu lokalizacji w Arktyce Północnoatlantyckiej. – Dzięki tym informacjom mogliśmy następnie dopasować profile genetyczne artefaktów morsów, którymi h…

NG-wystawki-Facebook-a79ecfb.png
width: 1200
height: 630

Wrak z czasów Tutanchamona. Niezwykłe znalezisko w głębinach Morza Śródziemnego
type: item
date: 2024-06-20T09:05:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: egipt
subject: handel
subject: izrael
subject: morze śródziemne
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: statki
subject: Wolny czas
subject: wrak statku
description: Setki amfor znajdowały się we wraku sprzed kilku tysięcy lat, który odkryto w Morzu Śródziemnym, 90 km na zachód od północnego Izraela. To spore zaskoczenie dla archeologów. Do tej pory sądzono, że ówcześni żeglarze pływali tylko blisko linii brzegowej.
encoded: W tym artykule: Wyjątkowy wrak z późnego okresu epoki brązu Co już wiemy o wraku? Handel morski już w czasach budowy piramid Do odkrycia doszło przypadkowo. Dokonała go jednostka należącą do firmy eksploatującej gaz ziemny, Energean. O znalezisku poinformował właśnie Izraelski Urząd ds. Starożytności, który włączył się w badanie wraku. Wyjątkowy wrak z późnego okresu epoki brązu – To naprawdę sensacyjne znalezisko. Znane są tylko dwa inne wraki statków z ładunkiem z późnej epoki brązu na Morzu Śródziemnym – statki z przylądka Gelidonya i Uluburun. Oba znalezione u wybrzeży Turcji. Te wraki znaleziono stosunkowo blisko brzegu i były osiągalne przy użyciu zwykłego sprzętu do nurkowania – mówi szef działu archeologii morskiej Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności, Jacob Sharvit. Jak wyjaśnia ekspert, do tej pory w środowisku akademickim przeważał pogląd, że handel dalekosiężny w tamtych czasach opierał się co prawda o transport morski, ale jednostki zawsze miały ląd w zasięgu wzroku. – Odkrycie tej jednostki zmienia teraz całe nasze rozumienie starożytnych umiejętności żeglarskich – podkreślił. Jest to też świetny zabytek do badań. Ze względu na to, że znajduje się blisko 2 km pod powierzchnią, nigdy nie stał się celem rabusiów. Nie przemieściły go też prądy morskie. – Jest to światowej klasy odkrycie zmieniające historię. Znalezisko to ujawnia nam, jak nigdy dotąd, umiejętności nawigacyjne starożytnych marynarzy. (…) Aby nawigować, prawdopodobnie używali ciał niebieskich, obserwując położenie Słońca i gwiazd – tłumaczy Sharvit. Co już wiemy o wraku? Wrak spoczywa bardzo głęboko, dlatego nie są możliwe standardowe wykopaliska podwodne. Dlatego naukowcy wykorzystują do badań urządzenia samobieżne, czyli roboty. Na powierzchnię wydobyto na razie tylko dwie amfory. Po wstępnych oględzinach wiadomo, że była to jednostka handlowa przewożąca setki takich naczyń. Po ich kształcie można określić wiek statku na około 3400–3300 lat. Nie da się dokładnie wskazać portu, z którego …

wrak-z-czasow-tutanchamona-niezwykle-znalezisko-w-glebinach-morza-srodziemnego-fefb331.png
width: 1200
height: 630

Kamienny pojemnik z czasów zagłady Drugiej Świątyni w Jerozolimie już po konserwacji. Jest unikatowy
type: item
date: 2024-02-22T15:00:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: biblia
subject: bliski wschód
subject: handel
subject: izrael
subject: świątynie
subject: Wolny czas
subject: żydzi
description: Po zakończonej konserwacji kompletny kamienny pojemnik sprzed 2 tysięcy lat trafił do Muzeum Izraela w Jerozolimie. Jego kształt zaskoczył naukowców, a funkcja nadal jest zagadką.
encoded: W tym artykule: Kamienny pojemnik – dowód zagłady Jerozolimy Funkcja pojemnika z Jerozolimy Luksusowe towary z różnych stron świata Druga Świątynia była najważniejszą świątynią Izraelitów. Znajdowała się w Jerozolimie, na Wzgórzu Świątynnym. Według żydowskiej tradycji miała powstać w latach 537–516 p.n.e. z inicjatywy perskiego króla Cyrusa II Wielkiego na miejscu Pierwszej Świątyni zniszczonej przez armię babilońską w VI wieku p.n.e. To z czasów końca istnienia Drugiej Świątyni, czyli z I wieku n.e., pochodzi unikatowy zabytek, który po konserwacji trafił właśnie do Muzeum Izraela w Jerozolimie. Kamienny pojemnik – dowód zagłady Jerozolimy Ten rzadki wielokomorowy kamienny pojemnik jest po raz pierwszy prezentowany publicznie. Odkryto go podczas wykopalisk prowadzonych przez Izraelską Służbę Starożytności w obrębie Jerozolimskiego Parku Narodowego, który to biegnie wzdłuż dawnych murów. Kwadratowy pojemnik o wymiarach 30 na 30 cm wyrzeźbiono z miękkiego wapienia. Następnie został podzielony na dziewięć równych przedziałów. Archeolodzy odkryli artefakt w warstwie zniszczeń wewnątrz starożytnego sklepu datowanego na koniec okresu Drugiej Świątyni. Niegdyś sklep stał przy Drodze Pielgrzymkowej w Jerozolimie. Boki pudełka są zaczernione, co wskazuje, że zostało ono spalone być może w czasie powstania żydowskiego w latach 66-70 n.e. Był to zryw religijno-narodowy Żydów przeciwko rzymskiemu panowaniu. To wtedy spłonęła Druga Świątynia. Funkcja pojemnika z Jerozolimy To jedyny taki kamienny pojemnik, który zachował się w całości. Konserwatorzy musieli jedynie posklejać jego części. Fragmenty takich samych zabytków pochodzą wyłącznie z obszaru Jerozolimy. Być może używano go do prezentowania lub odmierzania produktów w sklepie. – Podczas wykopalisk na Drodze Pielgrzymkowej, gdzie odkryto pojemnik, znaleziono wiele przedmiotów świadczących o kwitnącej działalności handlowej. Miała miejsce w okresie istnienia Drugiej Świątyni – mówią cytowani w komunikacie Izraelskiej Służby…

kamienny-pojemnik-z-czasow-drugiej-swiatyni-w-jerozolimie-po-konserwacji-jest-unikatowy-7c86f71.jpg
width: 5000
height: 3333

Archeolodzy odkryli, że srebro było używane jako waluta znacznie wcześniej, niż sądzono
type: item
date: 2023-01-24T15:11:13.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: handel
subject: izrael
subject: palestyna
subject: starożytność
subject: waluta
description: Analiza skarbów sprzed 3600 lat odnalezionych w Izraelu i Palestynie wykazała, że starożytni mieszkańcy Lewantu mogli używać waluty opartej na srebrze dużo wcześniej, niż dotychczas podejrzewano.
encoded: W tym artykule: Srebro mogło być używane jako waluta nawet 500 lat wcześniej, niż podejrzewano Srebro było wówczas rodzajem proto-szekli Najwcześniejszy dowód na długotrwały handel pomiędzy Lewantem a Anatolią Zespół naukowców z Uniwersytetu w Hajfie i Uniwersytetu Hebrajskiego odkrył, że w Lewancie używano srebrnej waluty ponad 3600 lat temu. Badacze dokonali analizy skarbów, które odkryto podczas wykopalisk w Izraelu i Strefie Gazy. Uczeni przekonują, że pierwsze srebrne monety, które były w obiegu mogły pochodzić ze starożytnej Grecji lub Anatolii. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Journal of Archaeological Science”. Srebro mogło być używane jako waluta nawet 500 lat wcześniej, niż podejrzewano Starożytna waluta była oparta na naturalnych zasobach oraz kamieniach szlachetnych. Pieniądze były formą wymiany handlowej. W czasach neolitycznych płacono wszystkim, co miało jakąś wartość. M.in. zbożem, warzywami, zwierzętami lub innymi dobrami. Jednak dotychczas uważano, że pierwsze monety w historii powstały prawdopodobnie ok. 1000 r. p.n.e. i były używane przez ludy anatolijskie. Autorzy najnowszych badań sugerują, że starożytna waluta mogła być używana nawet o 500 lat wcześniej. Badacze przeanalizowali 28 sztuk srebra, które znaleziono na stanowiskach archeologicznych z epoki brązu. Wszystkie skarby odnaleziono w państwach Lewantu. Srebro było wówczas rodzajem proto-szekli Naukowcy twierdzą, że wśród drogocennych artefaktów nie było narzędzi ani innych podobnych przedmiotów. Oznacza to, że srebro mogło być wykorzystywane jako zapłata podczas transakcji. – Wiemy, że ten okres epoki brązu to czas, w którym stawiano większe budowle i fortyfikacje. Architekci musieli czymś zapłacić robotnikom, którzy brali udział w budowie – twierdzi w rozmowie z Live Science Tzilla Eshel, archeolog z Uniwersytetu w Hajfie. W Izraelu znaleziono 1500-letnie szczątki mnicha. Dlaczego był zakuty w łańcuchy? Wiele odkryć archeologicznych w Izraelu jest związanych z chrześci…

srebro-c3411e6.jpg
width: 2048
height: 1362

Chiński admirał Zheng He z XV wieku jest żeglarzem który przez ponad dwadzieścia lat stał na czele jednej z najwspanialszych flot w historii
type: item
date: 2021-09-23T19:49:56.000Z
creator: Rafał Dadura
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: chiny
subject: Edukacja
subject: handel
subject: żeglarstwo
description: W Europie panuje dość powszechne przekonanie o absolutnej, żeglarskiej dominacji naszego kontynentu nad resztą świata. Z żeglarskimi wyprawami kojarzymy Hiszpanów, Portugalczyków, Holendrów czy Brytyjczyków. Niezaprzeczalne dokonania na oceanach mają też jednak inne nacje, np. Chińczycy, którzy na początku XV w., niemal sto lat przed Kolumbem stworzyli imponującą flotę, której rozmach robi wrażenie nawet dziś.
encoded: W tym artykule: 317 okrętów i 28 000 marynarzy Handel i dyplomacja Co by było gdyby...? W 1402 roku trzecim cesarzem Chin z dynastii Ming został Yongle (o osobistym imieniu Zhu Di). Niemal od razu zaczął dążyć do swoich ambitnych planów, które zakładały wzrost pozycji Chin w świecie jako potęgi handlowej i dyplomatycznej. Jego pomysłem było stworzenie ogromnej floty, dzięki której „państwo środka” miało utrzymywać stosunki dyplomatyczne i handlować z około pięćdziesięcioma państwami w całej Azji. Rolę przywódcy owej floty otrzymał Zheng He, który został mianowany przez nowego cesarza admirałem. 317 okrętów i 28 000 marynarzy Jego pierwsza podróż na czele floty składającej się z 317 okrętów na pokładzie których znajdowało się w sumie 28 000 marynarzy odbyła się w 1405 roku. Kolejne wyprawy odbywały się aż do roku 1433. W ich trakcie chińska flota odwiedziła m.in. Jawę, Sumatrę (dzisiejsza Indonezja), cieśninę i miasto Malakka (dzisiejsza Malezja), wyspę Cejlon (współcześnie: Sri Lanka), Indie, cieśninę Hormuz (u wejścia do Zatoki Perskiej), zachodnie wybrzeże Afryki (w miejscu gdzie dziś jest Kenia) oraz półwysep Arabski. Zapis tych podróży można znaleźć na chińskich mapach żeglarskich na ilustracji poniżej: Największe statki z tej imponującej flotylli, nazywane „Bao Chuan” czyli „statkami skarbowymi” (jego współczesna rekonstrukcja na zdjęciach), według niektórych zachowanych relacji mierzyły ponad 100 metrów! Były bogato zdobione: ich kadłuby były udekorowane wizerunkami ptaków, żagle miały kolor czerwony, dzięki zabarwieniu ich henną a olinowanie było ozdobione żółtymi flagami. Oprócz największych okrętów, w wyprawach brały udział specjalne łodzie pomocnicze, takie jak przystosowane do dalekich podróży stajnie dla koni, czy statki na których funkcjonowały wodne farmy, w których hodowano kiełki fasoli, które chroniły załogi przed szkorbutem. Taka flota w XV w. musiała wyglądać niczym jeden z cudów świata. Handel i dyplomacja Zheng He wszędzie tam, gdzie przybywał p…

zheng-he4-f4fd648.jpeg
width: 1024
height: 683

Statek większy niż wieża Eiffle’a zablokował Kanał Sueski
type: item
date: 2021-03-25T10:12:45.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: egipt
subject: handel
subject: Społeczeństwo
subject: statek
subject: wypadek
description: Elitarny zespół ratowników morskich podejmie się zadania uwolnienia kontenerowca, który po burzy piaskowej utknął w poprzek drogi wodnej, przez który przechodzi 12 proc. transportu morskiego.
encoded: Branża spedycji morskiej boleśnie odczuwa trzeci dzień wstrzymania pracy Kanału Sueskiego. Wstępne szacunki ekspertów z serwisu „Lloyd’s List” wskazują, że każda godzina blokowania drogi przez Ever Given generuje straty równe 400 mln dolarów. W kolejce po obu stronach kanału łączącego Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym czeka od 165 do 185 jednostek, w tym kilkadziesiąt tankowców. W sumie opóźnia się dostawa ropy naftowej i dóbr konsumenckich wartości 10 mld dolarów. Ever Given miał dostarczyć towary z Chin do Europy, portem docelowym jest Rotterdam. Próby odblokowania kanału przez holowniki i pogłębiarki na wodzie oraz koparki na lądzie okazały się nieskuteczne. Tkwiący niemal całkowicie w poprzek kanału 400 metrowy kontenerowiec o wyporności 200 tys. ton nie chce drgnąć. Według Nicka Sloane’a z firmy Resolve Marine Group, eksperta od podobnych akcji ratunkowych (podnosił m.in. wycieczkowiec Costa Concordia w 2012 roku), najlepszą okazją by ruszyć kolosa z miejsca może być szczyt przypływu wypadającego między niedzielą a poniedziałkiem. Według zarządzającej kontenerowcem firmy Bernhard Schulte Shipmanagement 25-osobowa załoga Ever Given jest bezpieczna. Nie doszło też do żadnego wycieku. W chwili wypadku, we wtorek 23 marca o godz. 7.45 rano na pokładzie znajdowało się też dwóch pilotów z organizacji zarządzającej kanałem (Suez Canal Authority). W tej chwili największym problemem jest zablokowanie jednego z najważniejszych, jeżeli nie najważniejszego, kanału pozwalającego ominąć Afrykę przewożąc towary między Azją a Europą. View oEmbed on the source website Kolejki w Port Suez na Morzu Czerwonym i Port Said na Morzu Śródziemnym cały czas rosną. Wraz z nimi straty przewoźników, którzy będą chcieli odzyskać stracone pieniądze od ubezpieczycieli zarejestrowanego w Panamie kontenerowca. Według przedsiębiorstwa żeglugowego Evergreen Marine Corp. z Tajwanu, płynąca w kierunku Morza Śródziemnego załoga Ever Given nie dała rady utrzymać sterowności w trakcie burzy piaskowe…

statek-kanal-sueski-d7f64c3.jpeg
width: 1000
height: 665

Skradzione życia. Wstrząsająca historia dziewcząt sprzedanych w niewolę seksualną [FOTOREPORTAŻ]
type: item
date: 2021-03-22T16:18:12.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: handel
subject: przemoc
subject: Społeczeństwo
description: Handel żywym towarem w celach seksualnych to międzynarodowa plaga, której ofiarami padają miliony dzieci. Prawdziwa skala handlu ludźmi w Indiach – oraz na całym świecie – jest nieznana. Ale w 2016 r. 4911 dziewcząt zostało wpisanych na listę ofiar handlarzy żywym towarem przez indyjskie Biuro Krajowego Rejestru Karnego. Ponad połowa z nich pochodziła z Bengalu Zachodniego, który zamieszkuje 7 proc. populacji Indii. Wiele przypadków nigdy nie zostało zgłoszonych.
encoded: W tym artykule: Handel ludźmi: statystyki. Który kraj jest ośrodkiem handlu ludźmi? Jaka jest główna przyczyna handlu ludźmi? Handel żywym towarem: zapobieganie i plany zwiększenia działań policji Dziewczynki zmuszane do prostytucji. Historia Sayedy Dziewczynki zmuszane do prostytucji. Historia Anjali Jak wygląda życie ocalałych ofiar handlu ludźmi? Handel ludźmi: dlaczego przestępcom udaje się uniknąć kary? Rodziny ofiar handlu ludźmi. Jak radzą sobie z traumą? Handel ludźmi: statystyki. Który kraj jest ośrodkiem handlu ludźmi? Ze wszystkich niegodziwości, które dotykają rodzaj ludzki, handel żywym towarem w celach seksualnych jest jedną z najbardziej szokujących zbrodni. Oszacowanie skali tego okrucieństwa jest niemożliwe. Oczywistym jednak jest, że handel nieletnimi w celach seksualnych to przemysł o zasięgu ogólnoświatowym wart miliardy dolarów. Według niedawno przytoczonego badania wykonanego przez Międzynarodową Organizację Pracy w 2016 r. ponad milion dzieci padło ofiarą przemocy seksualnej. Ponieważ wykrywanie dziecięcej prostytucji jest trudne, w raporcie stwierdzono, że rzeczywista liczba jest prawdopodobnie znacznie wyższa. Najnowszy raport opublikowany przez Biuro Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości ocenił, iż liczba zgłoszonych ofiar handlu żywym towarem wzrosła z niecałych 15 tys. w 2010 r. do prawie 25 tys. w roku 2016. Te statystyki przedstawiają jedynie ułamek faktycznej liczby ofiar; większość przypadków jest niewykrywana. – To proceder przybierający na sile – mówi prof. Louise Shelley z George Mason University, autorka książki Human Trafficking: A Global Perspective (Handel Żywym Towarem: Globalne Spojrzenie). Plaga handlu dziećmi w celach seksualnych nie ominęła praktycznie żadnego państwa, ale niektóre zakątki świata stały się jej ośrodkami. Szczególne spustoszenie sieje ona w regionie, w którym dorastały Sayeda i Anjali – indyjskim stanie Bengal Zachodni oraz sąsiadującym z nim Bangladeszu, które niegdyś były jedną…

handel-ludzmi-59f4854.jpeg
width: 759
height: 497

Wyjechali w poszukiwaniu pracy, padli ofiarami handlu narządami. Tragedia Polaków w Meksyku
type: item
date: 2021-02-25T10:02:13.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: Lifestyle
subject: National Geographic Site
subject: handel
subject: meksyk
subject: praca za granicą
subject: Społeczeństwo
subject: Zdrowie
description: Mężczyźni z Polski polecieli do Meksyku, bo byli przekonani, że na miejscu czeka na nich praca. Niestety, padli ofiarami nielegalnego handlu narządami. Jeden z mężczyzn po usunięciu kilku organów zmarł, drugi jest w śpiączce.
encoded: W tym artykule: Pokrzywdzonych jest więcej Informacje podane przez Onet.pl potwierdzają Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Ambasada RP w Meksyku. W sprawie jest wiele niewiadomych. Dziennikarze portalu ustalili, że dwaj mężczyźni na stałe mieszkali w Polsce i byli w wieku około 20 lat. Pracę w Meksyku miał załatwić im „ktoś z Polski”, choć nie jest jasne, czym mieli się zajmować. Na razie nie wiadomo też, czy rodak, który miał zapewnić młodym mężczyznom zatrudnienie, był zamieszany w proceder handlu organami. Mężczyźni polecieli do Meksyku w początkach lutego, a w ubiegłym tygodniu bliscy jednego z nich otrzymali informację o śmierci. „Udało nam się to potwierdzić w dwóch niezależnych źródłach. Natomiast jego kolega w ciężkim stanie trafił do szpitala. Jak ustaliliśmy, jest w śpiączce” - podaje Onet.pl. Z nieoficjalnych ustaleń dziennikarzy wynika, że obaj mężczyźni mieli usunięte organy wewnętrzne. Mężczyzna pozostający w śpiączce najpewniej stracił nerkę. Jego koledze zapewne wycięto też inne organy, dlatego nielegalny zabieg skończył się dla niego tragicznie. Pokrzywdzonych jest więcej Medialne doniesienia potwierdziło polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. „Sprawa jest znana polskiej służbie konsularnej i dotyczy trzech obywateli polskich. Ambasada RP w Meksyku po uzyskaniu informacji o zdarzeniu niezwłocznie podjęła stosowne działania. Konsul RP jest w stałym kontakcie z członkami rodzin poszkodowanych, pracodawcą oraz miejscową prokuraturą, która bada okoliczności sprawy” - poinformowało Biuro Rzecznika Prasowego MSZ. Skradzione życia. Wstrząsająca historia dziewcząt sprzedanych w niewolę seksualną [FOTOREPORTAŻ] Handel żywym towarem w celach seksualnych to międzynarodowa plaga, której ofiarami padają miliony dzieci. Prawdziwa skala handlu ludźmi w Indiach – oraz na całym świecie – jest nieznana.... MSZ podaje też, że trzeci ze wspomnianych poszkodowanych, wrócił już do Polski. Powołując się na dobro poszkodowanych oraz RODO resort nie ujawnia żadnych szczeg…

msz-nie-ujawnia-szczegolow-sprawy-fot-getty-images-26a9ec2.jpeg
width: 3424
height: 1926

Nielegalny handel zabytkami przeżywa boom. "Ci ludzie są bogaci, wpływowi i nietykalni" [FOTOREPORTAŻ]
type: item
date: 2020-11-23T07:47:29.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: handel
subject: Społeczeństwo
subject: zabytki
description: Nielegalny handel zabytkami sztuki przeżywa prawdziwy boom, siejąc spustoszenie w światowym dziedzictwie archeologicznym. Trwają spory o to, jak ratować arcydzieła z przeszłości. Czy powinniśmy kupować je od szabrowników?
encoded: Kobieta w pasiastym nakryciu głowy leży na jasno oświetlonym stole. Ma szeroko otwarte oczy. Pani profesor pochyla się nad nią. – Wciąż jest w znakomitym stanie… – mamrocze pod nosem. Kiedy wzrok badaczki prześlizguje się w dół po ciele ofiary namalowanej na pokrywie jej własnej trumny, wskazuje palcem ślad po świeżym poprzecznym cięciu na wysokości górnej części jej ud, symbole boga Amona, wizerunek ptaka ibisa oraz zaklęcia pochodzące z Księgi umarłych. – Tutaj napisano jej imię i tytuł: Shesep-amun-tayesher, pani domu. Odczytując je na głos, spełniam jej życzenie, by pamiętano o niej po śmierci. To wizerunek kobiety z klasy wyższej, która nie żyje od ok. 2,6 tys. lat. Sarah Parcak, egiptolożka z mieszczącego się w Birmingham University of Alabama, bada wewnętrzną trumnę starożytnej Egipcjanki – jedną z trzech drewnianych skrzyń umieszczonych jedna w drugiej jak matrioszki, w których niegdyś spoczywały zmumifikowane zwłoki kobiety. Ich zapach wciąż daje się wyczuć w środku trumny. Szabrownicy przepiłowali sarkofag na cztery części i wysłali pocztą lotniczą do USA, gdzie konserwator złożył go z powrotem w całość. Kilka miesięcy później funkcjonariusze służby celnej odnaleźli go ukrytego w mieszkaniu pewnego brooklyńskiego handlarza antykami. Teraz spoczywa w tajnym magazynie w Nowym Jorku, w którym władze USA trzymają przechwycone zabytki z całego świata: wielki kamienny posąg Buddy pochodzący z Indii, wykonanych z terakoty jeźdźców z Chin, płaskorzeźby z Iraku, Syrii i Jemenu. Wszystkie okazy to ofiary międzynarodowej walki o kulturową spuściznę. Niezależnie od tego, czy mówimy o posuwających się do morderstwa złodziejach plądrujących indyjskie świątynie, szabrownikach okradających boliwijskie kościoły czy liczących nawet po sto osób gangach okradających groby w chińskiej prowincji Liaoning, bezwzględni złodzieje plądrują naszą przeszłość. Tak jak to bywa z większością nielegalnych działań – trudno oszacować skalę zjawiska. Jednak zdjęcia satelitarne, policyjne na…

nielegalny-handel-zabytkami-jak-cmentarni-zlodzieje-kradna-nasza-historie-ada1547.jpeg
width: 760
height: 486

To jest legalne? W sieci można kupić ludzkie czaszki
type: item
date: 2018-08-07T08:51:08.000Z
creator: redakcja
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: handel
subject: Kultura
subject: Lifestyle
subject: Shopping
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Jakiś czas temu eBay zakazał sprzedaży ludzkich kości. Jednak sprzedaż nadal odbywa się na innych stronach. Prawnicy i naukowcy zaczynają uważniej przyglądać się całej sprawie.
encoded: W 2011 roku jeden z brytyjskich archeologów wybrał jedną z wielu ludzkich czaszek, jakie miał na swojej półce. XVII-wieczny Europejczyk nie miał większości zębów ani żuchwy, ale czaszka pozostała czysta i zachowana w przyzwoitym stanie. Archeolog zrobił jej zdjęcie, opisał ją, po czym wystawił na sprzedaż na portalu eBay. Wówczas ten popularny serwis aukcji internetowych każdemu pozwalał na wystawienie ludzkich kości pod warunkiem, że pozostałości były czyste, posiadały stawy i przeznaczone były do celów medycznych. XVII-wieczna czaszka nie była ani połączona stawem ani nie trafiła w ręce lekarza, jednak archeolog zarobił na niej 750 dolarów minus standardowe opłaty, jakie pobierają eBay i PayPal. Zobacz galerię czaszek na sprzedaż. To właśnie z tej czaszki zrodziła się obsesja Zane’a Wylie’a. Wylie studiował wyrazy twarzy i chciał mieć prawdziwą czaszkę, by uczyć się, w jaki sposób mięśnie trzymają się kości. - Sprawdzałem w Internecie, czy można kupić prawdziwą czaszkę i ku mojemu zdziwieniu znalazłem ich kilkadziesiąt – opowiada Wylie, który na prośbę występuje pod pseudonimem, którego używa w celach zawodowych. Swoją zdobycz nazwał „Yorick” – pierwszą z wielu czaszek, jakie od tej pory kupował przez Internet. Pod koniec 2011 roku zaczął żłobić w nich wzory i sprzedawać je w sieci i na konferencjach. Ostatecznie jego koścista sztuka zaczęła być dla niego głównym źródłem dochodu. Wylie bynajmniej nie był jedyny: całe społeczności ludzi kolekcjonujących dziwactwa i kości doskonale zdawały sobie sprawę z tego, jak łatwo można wystawić coś na eBayu, gdzie nie trzeba udowadniać ani pochodzenia przedmiotów, ani ich związku z medycyną. Jednak teraz uczeni i prawnicy zaczynają uważniej przyglądać się temu, co się dzieje. Analiza opublikowana w Journal of Forensic Sciences opisała, w jaki sposób, na przestrzeni zaledwie 7 miesięcy, sprzedawcy wystawili na eBayu 454 ludzkie czaszki, a licytacje średnio zaczynały się od mniej więcej 650 dolarów. Autorzy Christine Halling i …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f594026de93b944775de178f58063632ac66297c-c95de94.jpeg
width: 945
height: 629

Chiny: Wielki Kanał wielki jak słynny mur
type: item
date: 2018-07-05T08:00:00.000Z
creator: Ian Johnson
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: chiny
subject: handel
subject: hangzhou
subject: komunikacja
subject: Kultura
subject: pekin
subject: rzeka jangcy
subject: transport
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: 1400 lat temu monumentalny szlak wodny połączył północ i południe Chin. Wielki Kanał spełnia swą funkcję do dziś.
encoded: Barki żeglujące po Wielkim Kanale nie mają fikuśnych nazw, a ich dziobów i ruf nie zdobią syrenki ani wyświechtane slogany. Każda – niczym oznakowana sztuka bydła – ma na burcie zwykły numer. Pozbawione romantyzmu i bezosobowe podejście rodzi wrażenie, że barki nie odgrywają tu żadnej roli. Nic bardziej mylnego – to właśnie one przez 14 stuleci transportowały zboże i wojska. To one umożliwiały wymianę idei między silnym gospodarczo południem kraju a jego politycznymi ośrodkami na północy. Znajdujemy się w północnych Chinach, na obrzeżach miasta Jining. Zhu Silei – zwany przez wszystkich Starym Zhu – odpala dwa diesle na swojej nowiutkiej barce Lu-Jining-Huo 3307. Jest 4.30 rano i Stary Zhu liczy, że zyska przewagę nad innymi załogami, które dopiero podnoszą kotwice. Nagle zauważam, że drzewa przestały się przesuwać na tle jaśniejącego nieba, a w oknie po drugiej stronie mignęły wyprzedzające nas barki. Radio zaskrzeczało. – Co jest, Stary Zhu? – rzucił roześmiany kapitan innej jednostki. Przegapiłeś kanał! Wpadliśmy na mieliznę. Stary Zhu nie potrafił ukryć złości. Przez pół roku siedział na lądzie i nadzorował budowę barki, a teraz w porannym pośpiechu zignorował Wielki Kanał słynący z wartkich nurtów i mulistych odnóg. Naburmuszony sięgnął po mikrofon i poprosił o radę. Usłyszawszy, że ma do czynienia z niewielką mielizną, przez chwilę świdrował wzrokiem wodę, aby zaraz potem sprawnie działać. Wrzucił wsteczny bieg – na pełnych obrotach. Moc silników potężnie zatrzęsła 50-metrową barką z ładunkiem węgla. Zakręcił kołem, zmienił bieg i ponownie docisnął silniki. Wyrwaliśmy się do przodu. Z wyłączonymi światłami pozycyjnymi (oszczędność mocy), niczym U-Boot na terytorium wroga, Lu-Jining-Huo 3307 śmigała po wodzie oświetlonej wyłącznie blaskiem księżyca. Cel: Nantong, 690 km na południe. Na mapie wielki kanał ciągnie się przez 1800 km, od Pekinu na północy do południowej metropolii Hangzhou, ale jego górna połowa – od Pekinu do Jiningu – od prawie 400 lat pozostaje …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c4398883ab37f4e7d46afcbcd4f6dade7ae8de77-7dc4b06.jpeg
width: 3024
height: 2016

Ile to będzie w muszelkach?
type: item
date: 2011-03-28T13:06:23.000Z
creator: Andrea Semplici
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etnografia
subject: handel
subject: pieniądze
description: Niewolnicy, złote dukaty, stada bydła, daleka wyprawa łodzią po Nigrze – posiadacze porcelanowej waluty mieli Afrykę u stóp.
encoded: Rankiem stanę twarzą w twarz z przeznaczeniem. Umówiłem się na spotkanie z malijskim uzdrawiaczem i wróżbitą Guantigim Traora. Mężczyzna mieszka w niewielkiej wiosce niedaleko miejsca, gdzie się zatrzymałem, i w całej okolicy ma opinię wielkiego mędrca. Podekscytowany czekam, co też ma mi do powiedzenia. O świcie na sawannie jest bardzo zimno. Starzec siedzący naprzeciw mnie rozgrzewa dłonie nad rozpalonym przed chwilą ogniem w piecyku. Jego długie, niemal przezroczyste palce pokryte są cienką skórą. Poprosiłem go o wróżbę muszelkami kauri, bo na tych ziemiach (mimo że od stolicy kraju Bamako dzieli nas niespełna 100 km) to właśnie przepowiadacze przyszłości stoją na pierwszej linii walki z przeróżnymi problemami. Do nich w pierwszej kolejności zgłaszają się ludzie po pomoc. Malutkie muszle porcelanki, wyświecone od ciągłego dotykania i przechodzenia z rąk do rąk, pozwalają starcowi dostrzec to, „czego inni zobaczyć nie mogą”. Jeśli muszle po rozrzuceniu opadną na podłoże otworkiem do góry (stroną żeńską), można to interpretować dwojako. Jeśli opadną męską stroną do góry, wróżba jest jednoznaczna. Przepowiadacze przyszłości i uzdrawiacze, jak mi powiedziano w Ministerstwie Zdrowia Beninu, odprawiając wróżby, odczytują linie Gbé-Yekou, czyli kie- runki wskazujące „wielką drogę życia”, i oferują stosowne rady. Muszelki mają właściwości uspokajające oraz wiele innych. Jakich? Tego do końca nikt nie potrafił sprecyzować. Gdy dwie identyczne kauri upadną otworami do góry, zwiastuje to okres spokoju. Jeśli obie spadną tą stroną do dołu, klienta czekają dni smutku i rozpaczy. Mój przepowiadacz wykonuje ponowny rzut muszlami, po tym jak za pierwszym razem ich układ sugeruje sprzeczne interpretacje. Szesnaście kauri znów opada na okrąg wyznaczony źdźbłami suchych traw. Guantigi przygląda się im ze stoickim spokojem. Jego ruchy są powolne; poza rękoma ciało pozostaje niemal nieruchome. Zbiera muszle i ponownie je rzuca. Zaczynam się denerwować, a wróż widząc to, uspokaja mnie…

ng2-5b1a9be.jpg
width: 600
height: 400