Hałas w Polsce niszczy zdrowie po cichu. Nowy raport pokazuje skalę problemu
Do powszechnej świadomości już dotarła informacja, że smog i zanieczyszczone powietrze są poważnym problemem, który ma konsekwencje zdrowotne. Niestety, w przypadku hałasu jest zdecydowanie gorzej. Polska zupełnie nie radzi sobie ze zwalczaniem niepotrzebnego hałasu – czytamy w najnowszym raporcie.
Gdy próbuję napisać ten tekst, kilkukrotnie odrywam się od pisania. Nie jestem w stanie się skupić, bo za oknem wzdłuż drogi przejechały stuningowane pojazdy z tak zwanymi głośnymi wydechami. W weekend musiałem przerwać na chwilę rozmowę telefoniczną, bo mój interlokutor nie słyszał moich słów, tylko wystrzały z tłumika podrasowanego auta sunącego w mojej okolicy. To tylko jedno z oblicz uciążliwego hałasu w naszym kraju. Źródeł patologicznego dźwięku jest zdecydowanie więcej. I wygląda na to, że będzie coraz głośniej, bo nasze państwo nie robi i, co gorsza, nie zamierza z tym problemem robić absolutnie nic. Raport prawdę ci powie Moje narzekania nie wynikają tylko z tego, że jestem Polakiem i jako przedstawiciel mojego kraju uwielbiam marudzić. Powodem do mojego niezadowolenia nie tylko jest własne doświadczenie z hałasem, ale też druzgoczący raport, który się właśnie ukazał. Autorami publikacji „Hałas pod czy poza kontrolą?” są Alan Grinde i Klaudia Dąbrowska z Instytutu Ekologii Akustycznej. Głównym celem raportu jest monitoring wdrażania „prawa do ciszy” w Polsce, Dokument prześwietla działania administracji rządowej i samorządowej, obnaża systemowe zaniechania w ochronie mieszkańców. Autorzy dążą do przesunięcia granicy debaty publicznej tak, by hałas – wzorem smogu – został uznany za kluczowe zagrożenie dla zdrowia, a nie tylko uciążliwość. Dekada zaniechań i wyrok, który nic nie zmienił Historia walki o polską ciszę to kronika dekady nicnierobienia. Już w 2016 roku Komisja Europejska wzywała Polskę do poprawy wdrażania dyrektywy antyhałasowej, co ostatecznie doprowadziło do dotkliwego wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) w kwietniu 2023 roku. Trybunał stwierdził, że polskie państwo uchybiło obowiązkom, nie sporządzając planów działań dla setek głównych dróg i linii kolejowych oraz nie chroniąc stref ciszy w miastach. Mimo upływu trzech lat od tego orzeczenia administracja centralna nadal nie wypracowała spójnego harmonogramu naprawczego. Miasta wojewódzkie w akustycznym chaosie Autorzy raportu przyjrzeli się hałasowi i podejściu do niego w największych polskich miastach. Wyniki tego „rankingu” są przygnębiające. Większość miast wojewódzkich jest dopiero na początku drogi do realnej ochrony mieszkańców. Jedynym miastem, w którym hałas znajduje się „pod częściową kontrolą” okazały się Kielce dzięki aktywnemu monitoringowi i wyznaczaniu stref ciszy. Na drugim biegunie znalazły się Warszawa i Łódź, ocenione jako miejsca, gdzie hałas jest całkowicie poza kontrolą. „Z hałasem jesteśmy dokładnie tam, gdzie byliśmy z powietrzem w 2013 roku” – ostrzegają autorzy raportu. Tak jak kiedyś bagatelizowano smog, tak dziś hałas traktuje się jedynie jako drobną uciążliwość, a nie poważny czynnik chorobotwórczy. Resortowy ping-pong i brak koordynacji Autorzy dokumentu wypytywali o hałas nie tylko włodarzy miast, ale też ministerstwa. Zestawy precyzyjnych pytań dotyczyły wdrażania wyroku TSUE oraz polityki ochrony przed hałasem. W ocenie autorów raportu na szczeblu centralnym badanie ujawniło zjawisko instytucjonalnego umywania rąk. Jeden z przytoczonych przykładów dotyczy resortu klimatu i środowiska. Jako kluczowe ministerstwo odpowiedzialne za wdrożenie unijnej dyrektywy hałasowej, prezentuje postawę określaną w raporcie jako „instytucjonalny minimalizm. Choć Polska uchybiła zobowiązaniom, co potwierdził wyrok TSUE z 2023 roku, resort oficjalnie twierdzi, że „obowiązujące przepisy są wystarczające do wykonania wyroku”. Zdrowie Polaków na szali Koszty zaniechania są liczone w miliardach złotych i tysiącach ludzkich istnień. Szacuje się, że hałas transportowy generuje w Polsce koszty rzędu 22–23 mld złotych rocznie, co stanowi równowartość około 11% budżetu NFZ. W skali całej Europy hałas przyczynia się do 66 000 przedwczesnych zgonów rocznie oraz setek tysięcy przypadków cukrzycy i otyłości u dzieci. Raport kończy się gorzką refleksją nad losem osób dotkniętych tym problemem. „Codziennie tysiące Polek i Polaków cierpią w ciszy z powodu przemocy akustycznej. Nie mają podbitego oka. Nie mają złamanej nogi. Oni po prostu nie śpią od kilku lat, są okradani z lat życia w zdrowiu” – napisano w konkluzji. Tuning na fali Jestem w trakcie pisania tego tekstu. Za oknem przejeżdża kolejny stuningowany pojazd. Nawet gdybym udokumentował wybryki kierowcy, szanse na mandat są znikome. Jak wynika z raportu, policja nie dysponuje informacjami, ilu z nich ukarano. Statystyki są rozproszone w komendach w całym kraju, co pokazuje, że problem hałasu samochodowego nie jest poważnie brany pod uwagę. Również urzędy w głównych polskich miastach nie prowadzą takich statystyk. Policja w Kielcach wskazała, że pomiar głośności pojazdu sonometrem w warunkach ulicznych jest obarczony dużym błędem i trudny do wykonania zgodnie z normami. Z tego powodu wyniki takich pomiarów często nie mogą stanowić podstawy do nałożenia mandatu czy zatrzymania dowodu rejestracyjnego, a pełna weryfikacja jest możliwa dopiero na stacji diagnostycznej. Ale ile takich pojazdów skierowano na takie „badania”? Tego nikt nie wie. Jak walczyć z hałasem samochodowym? Są sposoby Nasi europejscy sąsiedzi skutecznie walczą z nadmiernym dźwiękiem. W Niemczech i Szwajcarii systemy walki z hałasem samochodowym opierają się na nieuchronności kary za celowe hałasowanie oraz wykorzystaniu nowoczesnych technologii automatycznego nadzoru. Mowa na przykład o kamerach dźwiękowych – można je porównać do radarów mierzących prędkość, ale w tym przypadku wykrywają zbyt głośne pojazdy. W Polsce nie ma ani jednej kamery dźwiękowej i nikt nie ma w planach ich instalacji. Wyjątkiem są Kielce, które analizują możliwości formalnoprawne wdrożenia kamer dźwiękowych i już zainstalowały czujnik hałasu przy ul. Warszawskiej. W kilku państwach europejskich, takich jak Francja, Szwajcaria, Niemcy, Holandia, Belgia oraz Wielka Brytania – kamery dźwiękowe są już wdrażane i testowane. W Niemczech policjant może wystawić mandat na kwotę 80 euro, gdy stwierdzi (nausznie), że auto za bardzo hałasuje. Nie musi nawet użyć sonometru. A gdy tuning wyda mu się podejrzany, auto od razu ląduje w policyjnej stacji diagnostycznej, by potwierdzić obawy. W Polsce – nie da się. Hałas nie tylko samochodowy Skupiłem się na hałasie komunikacyjnym – samochodowym, bo dotyka mnie na co dzień. Ale są też uciążliwe dźwięki generowane przez przemysł czy rolnictwo. I w tych przypadkach wcale nie jest lepiej. I nic nie wskazuje, że sytuacja się polepszy. Źródło: Instytut Ekologii Akustycznej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pieśń finwali zanika. Hałas generowany przez ludzi drastycznie wpływa na życie w oceanach
W oceanach jest coraz głośniej. A sprawcą jest człowiek. Nowoczesne metody poszukiwania zasobów naturalnych generują dźwięk, który ucisza wieloryby. A to może mieć poważne konsekwencje. Naukowcy zaprezentowali twarde dowody.
Ludzie coraz częściej sięgają po odnawialne zasoby, ale jednak w wielu miejscach ciągle polega się na surowcach energetycznych ukrytych pod ziemią i dnem oceanów. Aby odnaleźć złoża ropy i gazu, firmy wykorzystują zaawansowane badania sejsmiczne. Metoda ta opiera się na użyciu działek pneumatycznych, które wystrzeliwują sprężone powietrze w potężnych i powtarzalnych seriach. To nic innego jak potężne fale dźwiękowe. Szkodliwy hałas Owe fale przenikają przez wodę i dno, a następnie odbijają się od struktur geologicznych. Dzięki temu badacze mogą stworzyć dokładny obraz tego, co znajduje się głęboko pod ziemią. Niestety, dźwięk generowany przez te urządzenia jest jednym z najgłośniejszych hałasów wytwarzanych przez człowieka w środowisku morskim. Taki impuls potrafi rozchodzić się w wodzie na odległość przekraczającą trzy tysiące kilometrów od statku badawczego. Dla zwierząt morskich, które ewoluowały w znacznie cichszym świecie, jest to ogromne wyzwanie adaptacyjne. Naukowcy na tropie milknących pieśni Badacze z Uniwersytetu w Southampton postanowili sprawdzić, jak te dźwięki wpływają na finwale (płetwale zwyczajne), czyli drugie co do wielkości zwierzęta na Ziemi. Zespół badawczy, prowadzony przez Amy Feakes i Elodie Edwards skupił się na kluczowym korytarzu migracyjnym tych zwierząt u wybrzeży północno-zachodniej Hiszpanii. Przez 63 dni naukowcy prowadzili podwodne nagrania w trzech różnych lokalizacjach. Analiza danych była precyzyjna, ponieważ porównywano okresy aktywnych wystrzałów z okresami ciszy, gdy statek badawczy przebywał w porcie. Do identyfikacji i rejestracji tysięcy dźwięków wydawanych przez wieloryby wykorzystano nowoczesne algorytmy uczenia maszynowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Płetwale zwyczajne to wieloryby, dla których dźwięk jest kluczowym narzędziem przetrwania. – Finwale wydają szereg odgłosów, które naszym zdaniem są związane z ważnymi zachowaniami godowymi i społecznymi – mówi Feakes. Bez możliwości porozumiewania się ich szanse na znalezienie partnera lub pożywienia drastycznie spadają. Szokujące wyniki analizy dźwiękowej Wyniki badania okazały się niezwykle niepokojące dla ekologów i biologów morskich. W okresach, gdy statki prowadziły „ostrzał” sejsmiczny, liczba zarejestrowanych zawołań wielorybów spadła średnio o 70 procent. Był to spadek odnotowany we wszystkich trzech badanych miejscach. Naukowcy musieli jednak wykluczyć efekt tak zwanego maskowania, gdzie hałas statku po prostu zagłusza zwierzęta w nagraniu. Po uwzględnieniu tego czynnika statystyki nadal były alarmujące. Realny spadek aktywności wokalnej finwali wyniósł 52 procent. Oznacza to, że ponad połowa dźwięków, które normalnie wypełniłyby ocean, po prostu zniknęła. Na ten moment eksperci nie potrafią jednoznacznie stwierdzić, co dokładnie dzieje się ze zwierzętami. – Nie wiemy, czy wieloryby ograniczyły swoje wokalizacje, oddaliły się od obszaru badań, czy też mamy do czynienia z kombinacją obu tych rzeczy – mówi prof. Tim Minshull z Uniwersytetu w Southampton. Możliwe jest, że wieloryby celowo przestają się odzywać w obliczu huku. Inna hipoteza zakłada, że ssaki po prostu uciekają z obszaru objętego hałaśliwymi badaniami. Prawdopodobna jest również kombinacja obu tych reakcji. Walka o ciszę w oceanie Odkrycia te rzucają nowe światło na to, jak bardzo ingerujemy w życie morskich gigantów. Profesor Tim Minshull podkreśla, że tak duży spadek aktywności wpływa na wydatki energetyczne zwierząt oraz sposób, w jaki korzystają one ze swoich siedlisk. Hałas sejsmiczny może dezorientować finwale i zmuszać je do opuszczania terenów bogatych w pożywienie. Autorzy badania apelują o natychmiastowe kroki w celu ochrony tych wrażliwych gatunków. Rozwiązaniem mogą być specjalne strefy wyłączone z aktywności przemysłowej oraz ograniczenia sezonowe. Naukowcy sugerują również, że przemysł powinien szybciej wdrażać cichsze technologie eksploracji dna morskiego. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Teraz wiemy, czemu buty sportowe piszczą. Dosłownie produkują miniaturowe pioruny
Wyobraź sobie ciszę na boisku, na którym toczy się walka o ostatni punkt. Sekundy mijają, niemalże słychać bicie serc, a wielką chwilę przerywa… przenikliwy pisk butów. Ich akompaniament bezapelacyjnie kojarzy nam się z meczami siatkówki, koszykówki czy piłki ręcznej, a naukowcy z Harvardu wreszcie znaleźli wytłumaczenie zjawiska, które zna każdy sportowiec. Stało się pretekstem do eksperymentów… z piorunami.
Naukowcy z Harvardu udowodnili, że za irytujący pisk butów na parkiecie odpowiadają miniaturowe wyładowania elektryczne powstające pomiędzy gumą a twardą powierzchnią boiska. Ale jak to możliwe? Sekret piszczących butów – impulsy tarcia szybsze niż dźwięk To wcale nie takie proste. Inżynierowie odkryli, że ruch gumowej podeszwy pod twardej powierzchni nie jest równomierny. Zamiast tego energia koncentruje się w błyskawicznych, lokalnych impulsach (ang. opening slip pulses), które pojawiają się, przemieszczają i znikają szybciej niż… rozchodzi się dźwięk! Każdy taki impuls generuje drobne wibracje, które ucho rejestrowało jako charakterystyczny pisk. – Wykazaliśmy, że skrzypienie buta może rozprzestrzeniać się tak szybko, jak pęknięcie uskoku geologicznego, a nawet szybciej. Ich fizyka jest uderzająco podobna – powiedział prof. Shmuel Rubinstein, fizyk i współautor badania. Czy można regulować „brzmienie” buta? Wszystko zależy od budowy podeszwy. Jej rowki i ranty „stroją” buty: nadają ton i częstotliwość dźwięku. Naukowcy udowodnili, że zmieniając kształt gumy można zagrać nawet „Marsz Imperialny” z Gwiezdnych Wojen. To z pewnością sprawiłoby, że mecze stałyby się jeszcze ciekawsze. Pioruny pod butami istnieją naprawdę To jednak nie koniec zadziwiających odkryć. Tarcie pod butami to jedno, ale naukowcy odkryli, że w jego wyniku powstają… miniaturowe wyładowania elektryczne, dosłownie mikroskopijne „pioruny”, które błyskają podczas tarcia gumy. To efekt nagromadzenia ładunków elektrostatycznych podczas gwałtownego ślizgu. W niektórych przypadkach te mikropioruny wręcz „wyzwalały” kolejne impulsy ruchu i wzmacniały efekt skrzypienia. Pod naszymi stopami rozgrywa się fascynująca walka energii. Nowe spojrzenie na tarcie i nowa era projektowania obuwia Wyniki tych badań mają potencjał wykraczający poza zwykłe obuwie sportowe. Mechanizm opening slip pulses przypomina zjawiska towarzyszące trzęsieniom ziemi. Zrozumienie tego procesu może pomóc inżynierom w projektowaniu podeszew o regulowanym tarciu – od superśliskich po ultraprzyczepne: do zadań specjalnych. To, co zaczęło się od irytacji podczas oglądania meczu, zakończyło się naukową rewolucją. Odtąd, słysząc pisk na parkiecie, możesz pomyśleć: pod moimi stopami właśnie rodzi się miniaturowa burza! To fascynujące, jak mikroświat buta może perfekcyjnie odbijać makroświat całej naszej planety. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jaki jest najgłośniejszy dźwięk, który kiedykolwiek nagrano? Nie został wywołany przez człowieka
Startujący odrzutowiec, ryk wieloryba czy impreza sąsiadów z piętra wyżej potrafią być bardzo dotkliwe, ale daleko im do najgłośniejszego dźwięku, który kiedykolwiek udało się nagrać. Erupcja wulkanu z Tonga wywołała odgłos tak potężny, że wielokrotnie okrążył on cały glob.
To nie zwierzęta czy maszyny dostarczają nowych rekordów w dziedzinie akustyki, a sam Wszechświat: wybuchy wulkaniczne czy upadki meteorytów potrafią siać spustoszenie nie tylko na powierzchni Ziemi, ale także w świecie dźwięku. Co było jednak najgłośniejsze? Najgłośniejszy dźwięk w całej historii Za najgłośniejszy zarejestrowany – a nie nagrany, to ważne w tej historii – dźwięk uważa się erupcję wulkanu Krakatau, która miała miejsce 27 sierpnia 1883 roku. Eksplozja była słyszana w promieniu ponad 4300 km – od Australii po wyspę Rodrigues na Oceanie Indyjskim. Skala tego zjawiska była tak ogromna, że relacje marynarzy oddalonych o ponad 60 km opisują pęknięcie błon bębenkowych od natężenia fali dźwiękowej. Według szacunków współczesnych naukowców wybuch osiągnął 310 dB w odległości 100 km od epicentrum, co znacząco przekracza próg bólu i wytrzymałości człowieka. Fala uderzeniowa była tak silna, że okrążyła kulę ziemską siedmiokrotnie, a zjawisko to zostało udokumentowane przez barometry na całym świecie. Trudno jednak zmierzyć dokładnie poziom dB: nie istniały wystarczająco precyzyjne instrumenty pomiarowe, co sprawia, że dane są obarczone dużym marginesem błędu. Wybuch Krakatau uwolnił energię równą 200 megatonom trotylu, wywołując nie tylko potężny huk, ale również ogromne zniszczenia oraz zmiany klimatyczne. Jest to przykład, jak naturalne zjawiska mogą osiągać poziom energetyczny niedostępny dla współczesnej technologii. Wybuch wulkanu Hunga jest najgłośniejszym nagranym dźwiękiem na świecie Krakatau wybuchł jednak dawno temu. W styczniu 2022 roku doszło do potężnej erupcji podwodnego wulkanu Hunga Tonga–Hunga Ha'apai położonego na wyspach Tonga. To niezwykle silne zjawisko wywołało nie tylko fale tsunami, ale również niespotykaną dotąd falę dźwiękową, która obiegła Ziemię wielokrotnie. Naukowcy uznali tę eksplozję za najgłośniejszy dźwięk zarejestrowany w nowoczesnej historii pomiarów. Eksplozja była na tyle silna, że dźwięk był słyszalny tysiące kilometrów od źródła – od Alaski aż po Europę Środkową. Nie była to jednak zwykła fala akustyczna. Według prof. Davida Fee z Instytutu Geofizycznego na Uniwersytecie Alaska Fairbanks, wybuch wywołał falę uderzeniową, która znacząco różni się od typowego dźwięku. Fala ta miała charakter nadźwiękowy i nie mieściła się w standardowej skali dB. Jak naukowcy zmierzyli skalę eksplozji? Jedna z najbliżej położonych stacji naukowych znajdowała się w Nukua'lofa, 68 km od epicentrum erupcji. Tam zarejestrowano skok ciśnienia atmosferycznego o wartości około 1 800 paskali. Wyliczono, że spowodowała je siła porównywalna do wybuchu 100 bomb, które spadły na Hiroshimę. Milton Garces, dyrektor Infrasound Laboratory na Uniwersytecie Hawajskim, zaznaczył, że próba przeliczenia tego zjawiska na tradycyjne decybele byłaby błędna. Gdyby jednak spróbować oszacować tę wartość w odległości 1 metra od źródła, wynik wynosiłby około 256 dB. To znacznie przekracza próg bólu dla ludzkiego ucha, który wynosi około 140 dB. Dla porównania, start statku kosmicznego wywołuje „zaledwie” 190 dB. Jakie dźwięki jest w stanie znieść ludzkie ucho? Zazwyczaj ludzie tolerują dźwięki do około 140 dB. Powyżej nich hałas staje się bolesny i nie do zniesienia. Według WHO nieodwracalne uszkodzenie słuchu może nastąpić już po kilku godzinach ciągłego słuchania dźwięku o natężeniu 85 dB, 14 minutach przy 100 dB i dwóch minutach przy 110 dB. Niektóre odkurzacze potrafią generować 75 dB, piła łańcuchowa 110 dB a silnik odrzutowca 140 dB. Warto pamiętać o ochronie słuchu i stosować słuchawki. Dlaczego dźwięku wybuchu wulkanu nie można porównać do ryku odrzutowca? Fale dźwiękowe powyżej 194 dB przestają zachowywać się jak klasyczny dźwięk – zamiast fal kompresji i rozrzedzenia, mamy do czynienia z falą uderzeniową, czyli frontem ciśnienia poruszającym się z prędkością większą niż dźwięk. W przypadku Tonga eksplozja była zbyt potężna, by można było opisać ją za pomocą klasycznych jednostek akustycznych. Dodatkowo większość energii wybuchu znajdowała się poza zakresem słyszalnym dla ludzkiego ucha, co czyni tę falę dźwiękową nietypową – była odczuwalna niemal na całym świecie, ale niekoniecznie słyszalna. Źródło: Livescience.com, National Oceanic and Atmospheric Administration Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak brzmiała dawna Warszawa? Ta mieszanka dźwięków mogła przyprawić o zawrót głowy
Tubalne nawoływania handlarzy czy kościarek, donośnie odgłosy fortepianów i katarynek – to tylko wybrane dźwięki, które można było usłyszeć na ulicach Warszawy na przełomie XIX i XX wieku. O tym, jak brzmiała dawna Warszawa, dowiecie się, słuchając podcastu National Geographic Polska.
W tym artykule: Warszawa bywała miejscem bardzo głośnym Podwórza i ulice. Centra życia Gościnią najnowszego odcinka podcastu National Geographic Polska jest dr Marta Michalska z Centrum Archiwistyki Społecznej. Zajmuje się historycznymi badaniami nad dźwiękiem. Interesuje się historią społeczną i kulturową, metodologią badania przeszłości, filozofią i psychologią. Dr Michalską jest autorka książki „Dźwięki, ludzie i nasłuchiwanie miasta. Wybrane elementy fonosfery Warszawy na przełomie XIX i XX wieku”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Warszawa bywała miejscem bardzo głośnym Miasta słusznie kojarzą się nam dziś z dużym natężeniem dźwięku. Ale jak wyglądało to ponad sto lat temu? Przecież ulic nie przemierzały tysiące samochodów i ryczące motory. Czy Warszawa już wtedy była miejscem głośnym? – Nie da się tego [dziś] zmierzyć. Nie można przyłożyć instrumentu. Mamy tylko impresje, wspomnienia, narzekania lub zachwyty – opowiada badaczka. Jednak jej praca było nieco utrudniona. W tamtych czasach sprzęty do nagrywania dźwięków, fonografy, dopiero powstawały i nie były doskonałe. Dlatego dr Michalska korzystała głównie z doniesień prasowych i wspomnień ówczesnych mieszkańców Warszawy. Jak sama mówi, prasa jest nieskończonym źródłem informacji. Jednak wzmianek o życiu codziennym mieszkańców miasta trzeba szukać na końcowych stronach gazet i wśród ogłoszeń. Podwórza i ulice. Centra życia W Warszawie bywały miejsca pełne harmidru. Jako miejsce gwarne ekspertka wskazuje na przykład podwórza. To tam załatwiano codzienne sprawy. Przybywali do nich handlarze z różnorodnym asortymentem, kościarki zbierające odpadki zwierzęce, ale też kataryniarze uprzyjemniający dźwiękowo życie mieszkańców. Jeśli chodzi o kataryniarzy to było ich na ulicach tysiące. Każdy musiał jednak być zarejestrowany, by móc wykonywać swój zawód. Oto ostatnie najcichsze miejsca na świecie. Jedno z Polski! Hałas wytwarzany przez człowieka przenika dziś niemal każdy zakątek planety. Gdzie jeszcze można znaleźć naturalną ciszę i poczuć jej uzdrawiającą moc? W zestawieniu amerykańskich eko... Wszelcy sprzedawcy i sprzedawczynie głośno nawoływali. „Kości kupuje!”, „garnki drutuje!”, „do jabłek! do gruszek!” – to tylko wybrane przykłady krzyków. Całości dźwiękowej palety dopełniały fortepiany. W niektórych kamienicach bywało, że grało ich na raz… dziewięć! I nie były to koncerty chopinowskie, ale wprawki uczących się panien. O tym, że dźwięki miały bardzo różne odcienie, bywały również manifestami politycznymi oraz o wielu innych aspektach brzmień dawnej Warszawy posłuchacie w naszym videopodcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ta niewielka ryba potrafi wytwarzać ekstremalnie głośne dźwięki. Głośniejsze niż samolot odrzutowy
Nowe badania wykazały, że maleńka ryba o średniej wielkości zaledwie 12 mm potrafi wytwarzać dźwięki o natężeniu 140 decybeli. To znacznie powyżej progu bólu dla człowieka.
W tym artykule: Najgłośniejsza ryba świata Rozmiar nie ma znaczenia? Dlaczego tak mała ryba potrafi wydawać tak głośne dźwięki? Tajemnica wodnego hałasu Decybele są jednostką miary tzw. ciśnienia akustycznego. Oznaczamy je symbolem dB. W ten sposób określamy zdolności ludzkiego słuchu do odróżniania hałasu. Dzięki temu możemy możemy porównywać różne poziomy głośności, np. w przypadku zestawiania hałasu z normami bezpieczeństwa. 0 dB reprezentuje najcichszy dźwięk słyszalny przez człowieka. Najmniejsza zmiana, jaką możemy usłyszeć, to około 3 dB. Z kolei próg bólu wynosi ok. 130 dB. Natomiast już długotrwały hałas o natężeniu 65 decybeli może być szkodliwy dla zdrowia. Najgłośniejsza ryba świata Decybele to skala logarytmiczna. Oznacza to, że dźwięk o natężeniu akustycznym o 6dB mniejszym daje nam wrażenie słuchowe dźwięku dwa razy cichszego. I tak na przykład ludzki głos podczas normalnej rozmowy ma ok. 60 dB. Szept ma 30 dB. Ale podczas krzyków poziom hałasu wzrasta już do 80 dB. To zaledwie kilkanaście decybeli mniej, niż samochód lub motocykl. Które dźwięki zatem mogą powodować ból? Bliżej tego progu jest piła łańcuchowa, która generuje hałas na poziomie nawet 100 db. Koncert rockowy to ok. 120 dB. Natomiast dźwięk startującego samolotu przekracza tę granicę z wynikiem 130 dB. Biorąc pod uwagę powyższe statystyki, mało kto mógłby się spodziewać, że maleńka ryba może być jeszcze głośniejsza, niż podrywający się w powietrze samolot. A jednak. Międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem dr. Ralfa Britza badał ostatnio zwierzę z gatunku Danionella cerebrum. Okazało się, że ta rybka o średniej wielkości ok. 12 mm (milimetrów!) wytwarza dźwięki o natężeniu nawet 140 dB. Rozmiar nie ma znaczenia? Danionella cerebrum to gatunek ryby z rodziny karpiowatych. Po raz pierwszy zidentyfikowano go w 2021 roku. Naukowcy odnaleźli te zwierzęta w mętnych strumieniach, na niskich wysokościach w regionie południowego i wschodniego pasma górskiego Pegu Range w Mjanmie (dawnej Birmie). Początkowo błędnie zidentyfikowano go jako Danionella translucida ze względu na duże podobieństwo i podobne rozmieszczenie geograficzne obu gatunków. Badacze ustalili, że dorosłe ryby tego gatunku mierzą zaledwie od 10 do 13,5 mm, a objętość ich mózgu wynosi zaledwie 0,6 mm3. Stanowi to, jak dotąd, najmniejszy znany mózg dorosłego kręgowca. Ze względu na swój niewielki rozmiar, a także intrygujące zachowanie, Danionella cerebrum jest bardzo popularnym obiektem badań w zakresie obrazowania mózgu. Ciekawostki o rybach – poznaj interesujące fakty z życia ryb Zastanawiasz się, jakie tajemnice skrywa podwodny świat? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o rybach. Najnowsze badania zostały opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy wykazali w nim, że naukowcy wykazali, że te maleńkie, półprzezroczyste ryby posiadają specjalny aparat, który generuje ekstremalnie głośne dźwięki. Zwierzęta prawdopodobnie wykorzystują je do komunikacji międzygatunkowej w mętnych wodach. Dlaczego tak mała ryba potrafi wydawać tak głośne dźwięki? – Ryby są powszechnie uważane za raczej cichych członków królestwa zwierząt – mówi dr Ralf Britz z Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg w Dreźnie. – Istnieją jednak pewne gatunki ryb, które potrafią być zaskakująco głośne. Na przykład samiec Porichthys notatus wabi samice słyszalnym wibrato o częstotliwości ok. 100 herców i głośności 130 decybeli – wyjaśnia badacz. Naukowcy twierdzą, że olbrzymim zaskoczeniem był dla nich fakt, iż tak drobny organizm potrafi wydawać z siebie tak głośne dźwięki. Zespół postanowił zrozumieć, jak te ryby sobie z tym radzą i jakie mechanizmy odpowiadają za ten hałas. Dzięki zaawansowanym badaniom, m.in. z wykorzystaniem mikrotomografii komputerowej oraz analizy ekspresji genów badacze wykazali, że samce gatunku Danionella posiadają wyjątkowy aparat generujący dźwięk. Obejmuje on „bębniącą chrząstkę” i mięsień, który z ogromną siłą „aktywuje” wydawanie dźwięków. – Aparat ten umożliwia rybie generowanie szybkich i głośnych pulsów. Nasze odkrycie podważa konwencjonalny pogląd, że prędkość ruchu szkieletu kręgowców jest ograniczona przez pracę mięśni. Zrozumienie tej niezwykłej adaptacji poszerza naszą wiedzę na temat ruchu zwierząt i podkreśla niezwykłą różnorodność mechanizmów napędowych u różnych gatunków, przyczyniając się do szerszego zrozumienia biologii ewolucyjnej i biomechaniki – napisali w artykule naukowcy. Tajemnica wodnego hałasu Po co jednak tym małym rybkom tak głośne dźwięki? Naukowcy twierdzą, że chodzi o… rywalizację. – Zakładamy, że konkurencja między samcami w trudnym i mętnym środowisku, w którym żyją, przyczyniła się do opracowania specjalnego mechanizmu komunikacji akustycznej – komentuje dr Britz. – Dźwięki wydawane przez inne gatunki Danionella nie zostały jeszcze szczegółowo zbadane. Byłoby jednak interesujące dowiedzieć się, czym różni się mechanizm wytwarzania dźwięków i jak te różnice odnoszą się do adaptacji ewolucyjnej – podsumowuje zespół. Naukowcy przyznali, że w wodach naszej planety żyją wprawdzie głośne istoty, takie jak krewetki z rodziny Alpheidae. Te potrafią za pomocą swoich kleszczy wygenerować dźwięk o natężeniu nawet 190 dB. Jednak to Danionella cerebrum wydaje najgłośniejszy dźwięk spośród wszystkich ryb, ze względu na stosunek do swojej wielkości. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Śpiew ptaków a zanieczyszczenie hałasem. Czy pandemia sprawi, że usłyszymy je lepiej?
Nowe badanie pokazuje, że wraz z ustaniem miejskiego zgiełku tej wiosny, dzienne i nocne śpiewy ptaków poprawiły się zaskakująco szybko.
Kiedy ekolog behawioralna Liz Derryberry usłyszała w marcu informację o kojotach przekraczających Golden Gate Bridge, od razu pomyślała o swoich ptakach. Od ponad dekady Derryberry badała pasówkę białobrewą oraz to, jak hałas miejski zakłócił i pogorszył zdolność gatunku do komunikowania się. Ponieważ większość mieszkańców San Francisco została w domach z powodu pandemii koronawirusa, zdecydowała się skorzystać z bezprecedensowej okazji do zbadania tego, jak zareagował ten mały, waleczny śpiewający ptaszek, gdy zniknęły ludzkie odgłosy. "Zdałam sobie sprawę, że musimy to zrobić i to teraz" - mówi. Nagrywając w kolejnych miesiącach zawołania tego gatunku na opuszczonych ulicach Zatoki San Francisco, Derryberry i jej współpracownicy stwierdzili, że znaczące ograniczenie miejskich hałasów wyraźnie poprawiło jakość i skuteczność zawołań ptaków. Zwłaszcza ptaki płci męskiej polegają na swoim śpiewie, aby bronić terytorium i znaleźć partnerkę. "Melodie nie zmieniły się tak bardzo, jak przewidywaliśmy - zmieniły się jeszcze bardziej" - mówi Derryberry z University of Tennessee w Knoxville. "To pokazuje, jak duży wpływ ma na nie zanieczyszczenie hałasem". Opublikowane w magazynie "Science" badanie, jest jednym z pierwszych, które naukowo ocenia wpływ pandemii na dziką przyrodę miejską. Wzbogaca ono również rozwijające się pole badań dotyczących tego, w jaki sposób ten natłok hałasów wytwarzanych przez człowieka zaburza przyrodę, od statków zagłuszających nawoływania wielorybów po samochodowy ruch uliczny blokujący sonar nietoperzy. "Byłam podekscytowana, że ktoś był w stanie zebrać tak wspaniałe informacje o rzadkim zdarzeniu. Pokazało to, jak szybko zwierzęta mogą odzyskać równowagę" - mówi Sue Anne Zollinger, fizjolog behawioralny z Manchester Metropolitan University w Wielkiej Brytanii. Porównanie śpiewu ptaków Zaledwie dwa dni po publikacji Derryberry, jej była doktorantka, Jenny Phillips, mieszkająca na obszarze Zatoki San Francisco, zaczęła nagrywać dźwięki w tle i śpiew ptaków na wiosnę w niektórych z tych samych miejsc, które odwiedziła na potrzeby swoich badań - w dzielnicy Presidio w centrum San Francisco oraz w innych miejskich lokalizacjach w hrabstwie Contra Costa. W ramach gromadzenia materiału kontrolnego do tego eksperymentu Phillips, obecnie habilitująca się w California Polytechnic State University, nagrywała śpiewy wróbli w pobliskim hrabstwie Marin, które jest bardziej wiejskie. Następnie Derryberry przeanalizowała długie godziny śpiewu ptaków w swoim domowym studio, porównując nowe nagrania z wcześniej zarejestrowanymi nagraniami ptaków sprzed pandemii. Jak dodaje Derryberry, spójna melodia pasówki białobrewej, która zaczyna się kilkoma gwizdami, a kończy serią skomplikowanych treli, czyni z niej idealny przedmiot badań. Chociaż obie badaczki spodziewały się, że nagła cisza będzie miała wpływ na śpiew pasówki, były zaskoczone tym, jak duży będzie to wpływ. Poprzednie badania Derryberry wykazały, że miejskie pasówki białobrewe śpiewają głośniej, w gruncie rzeczy nadwyrężając swoje głosy, aby mogły zostać usłyszane, a także ich śpiew był gorszy jakościowo. Pomyśl o tym jak o próbie przedyskutowania niuansów filozofii krzycząc do megafonu. Jak podkreśla Derryberry: "Nie można daleko krzyczeć przekazując jednocześnie dużo informacji". Ale podczas pandemii, śpiew ptaków o poranku i w późniejszych godzinach w mieście stał się lepszy jakościowo, a każde zawołanie wypełnione było większą ilością informacji niż poprzednio. Brak wytwarzanego przez ludzi hałasu pozwolił melodiom miejskich ptaków docierać na dwukrotne większe odległości. Zgodnie z oczekiwaniami, zawołania ptaków wiejskich były takie same przed pandemią i w jej trakcie. "Najciekawszą i najbardziej zdumiewającą rzeczą było to, jak dużą różnicę odnotowano u ptaków miejskich" - mówi Zollinger, która również bada wpływ zanieczyszczenia hałasem na ptaki miejskie. Zollinger odkryła na przykład, że odgłosy pojazdów w holenderskim mieście Leiden spowodowały, że sikory bogatki, podobnie jak w przypadku ptaków z San Francisco, w swoich melodiach akcentują wyższe dźwięki. Poza tym, jak mówi Zollinger, u sikor bogatek i u innych miejskich ptaków zmienił się poziom stresu (mierzonego ilością kortyzolu we krwi) i obniżyło się tempo wzrostu w gnieździe. Jak twierdzi Zollinger, "wszystko to składa się na pewne bardzo poważne konsekwencje zdrowotne" dla ptaków miejskich, takie jak krótszy okres życia. Zachowanie ciszy a śpiew ptaków Megan McKenna, ekspertka ds. zanieczyszczenia hałasem i komunikacji zwierząt w Stacji Morskiej Hopkins Uniwersytetu Stanforda, powtarza pochwałę Zollingera na temat badań, nazywając je "niesamowitymi" i "ekscytującymi". Wskazuje również, że naukowcy badali gatunki wystarczająco elastyczne, aby przetrwać na obszarach miejskich, ale wpływ pandemii na nieśmiałe, bardziej wrażliwe gatunki ptaków pozostaje nieznany. Ostatecznie, szybkość powrotu pasówek do formy jest obiecującym znakiem zdolności gatunku do radzenia sobie, mówi Derryberry. Znalezienie sposobów na ograniczenie hałasu, takich jak tworzenie stref lub godzin wolnych od ruchu drogowego w miastach, może być prostym sposobem na to, jak pomóc dzikiej, miejskiej przyrodzie. Dodaje, że generalnie mieszkańcy miast zaczęli doceniać zwierzęta na własnych podwórkach podczas pandemii. "Pokazuje to, że redukcja zanieczyszczenia hałasem nie jest korzystna tylko dla dzikiej przyrody, ale także dla ludzi, nawet w naprawdę okropnych czasach". Źródło: NationalGeographic.com: When the pandemic quieted San Francisco, these birds could hear each other sing
Jakie są najgłośniejsze miejsca w oceanie? Nie, wcale nie handlowe szlaki przemierzane przez liczne statki, tylko pozornie ciche wody na północy i południu globu, w sąsiedztwie lodowców.
Tak donieśli amerykańscy badacze na łamach Geophysical Research Letters. Lodowce bowiem cielą się, dzielą i kruszą, emitując rozmaite dźwięki. Nawet dryfujące bryły lodu oderwane od lodowych jęzorów topniejąc, „śpiewają” trzaskaniem uwalnianych z nich bąbelków powietrza. – To symfonia pochodząca z różnych źródeł. Badania akustyczne powiedziały nam już sporo na temat oceanu, teraz stosujemy tę technikę do obserwowania lodowców – mówi glacjolożka Erin Pettit. Zdaniem badaczki fauna dobrze odnajduje się w tym układzie. Wody fiordów Alaski są atrakcyjne dla fok, bo hałas utrudnia orkom namierzenie słuchem potencjalnych ofiar. Zmiany klimatu zmniejszą więc hałas, a wraz z nim zapewne... populacje fok. Lodowce podsłuchiwali też naukowcy w Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie, a wyniki badań opublikowali w tym samym naukowym piśmie. Stosując hydrofony i porównując zapisy dźwiękowe z zapisami obrazu, badacze opracowali kilka typów „dźwiękowych charakterystyk”, pozwalających na podstawie dźwięku oszacować ilość lodu, jaka odrywa się od cielącego się lodowca. Zdaniem Oskara Głowackiego z Instytutu Geofizyki PAN w przyszłości być może uda się opracować algorytmy umożliwiające precyzyjne automatyczne analizy.
Półtora miliona godzin badań akustycznych było potrzebnych do stworzenia mapy hałasu w Stanach Zjednoczonych.
Objęto nimi miejsca zarówno tak odludne jak Dinosaur National Monument w Utah, jak i zaludnione jak Nowy Jork – donosi "Science". Wyniki reprezentują poziom hałasu w typowy letni dzień, a przy ich prezentacji uwzględniono zmienne – ruch uliczny czy wiatr. Zaznaczone kolorem ciemnoniebieskim obszary takie jak Park Narodowy Yellowstone w Wyoming czy Great Sand Dunes w Kolorado mają hałas na poziomie poniżej 20 decybeli. To cisza tak głęboka jak ta, która panowała w Ameryce przed europejską kolonizacją. W miastach z kolei poziom hałasu sięga 50-60 decybeli. National Park Service – amerykańska agencja zarządzająca m.in. rezerwatami przyrody chce wykorzystać wspomnianą mapę do określenia miejsc, w których natężenie hałasu może szkodzić zwierzętom, np. nietoperzom czy sowom. Ich aparaty słuchowe są czulsze niż u człowieka.