Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrył pierwsze gwiazdy, jakie powstały we Wszechświecie – twierdzą badacze z USA
Pracujący w podczerwieni Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba jest prawdziwym gwiezdnym archeologiem. Jego możliwości pozwalają mu rejestrować światło nieistniejących już, najwcześniejszych obiektów, jakie pojawiły się w naszym Wszechświecie. Trafił też na światło pochodzące z pierwszych gwiazd, powstałych niedługo po Wielkim Wybuchu.
Jeśli coś w znanym nam Wszechświecie przypomina wehikuł czasu, jest nim światło. Światło naszej dziennej gwiazdy dociera do Ziemi w osiem minut. Czyli Słońce zawsze będziemy widzieli takim, jakim było osiem minut wcześniej. Im dalej w kosmos, tym wartości te się zwiększają. Na przykład gwiazda Betelgeza, najlepsza obecnie kandydatka na supernową, znajduje się około 640 lat świetlnych od nas. Czyli widzimy ją taką, jaką była 640 lat temu. Swoją drogą jest to jeden z powodów pojawiających się sugestii, że Betelgeza już stała się supernową, jednak ze względu na odległość i prędkość światła, nie możemy tego jeszcze dostrzec. Teleskop Jamesa Webba: kosmiczny archeolog Nasze kosmiczne oko, supernowoczesny Teleskop Jamesa Webba (JWST), skanuje niebo w poszukiwaniu światła skrajnie przesuniętego ku czerwieni. Czyli pochodzącego z najodleglejszych, a tym samym z najstarszych obiektów we Wszechświecie. Światło najdalej położonych obiektów badanych przez JWST zostało rozciągnięte ponad 15-krotnie. Bazując na przesunięciu ku czerwieni (redshift) można obliczyć odległość i wiek światła, a co za tym idzie – odległość i wiek obiektu, który je wyemitował. Regularnie pojawiają się kolejne informacje o tym, że JWST odkrył pierwsze galaktyki, a ich wiek co pewien czas przesuwa się o kolejne miliony lat. Jednak to odkrycie pierwszych gwiazd wydaje się bardziej intrygujące. W dodatku amerykańscy astronomowie z Uniwersytetów Columbia i Toledo przekonują, że teleskop już odnalazł te olbrzymie i żyjące wyjątkowo krótko obiekty. Gwiazdy trzeciej populacji – Naprawdę potrzebowaliśmy czułości JWST. Potrzebowaliśmy też stukrotnego powiększenia wywołanego soczewkowaniem grawitacyjnym gromady galaktyk znajdującej się między nami a galaktyką LAP1-B – napisali naukowcy z artykule opublikowanym na łamach „The Astronomical Journal Letters". Pierwsze gwiazdy składały się wyłącznie z wodoru i helu oraz miały bardzo duże masy, dochodzące do 1000 mas Słońca. Żyły krótko i zainicjowały tworzenie się we Wszechświecie pierwszych metali. Co ciekawe, określa się je mianem Populacji III (POP III). Jest to nieco mylące, jednak wynika bezpośrednio z historii astronomii. Po prostu kategoria ta została dodana już po ustaleniu POP I - gwiazd młodych i metalicznych, a także POP II - starych i małometalicznych. Właśnie gwiazdy POP III badał JWST w galaktyce LAP1-B. Światło z tej galaktyki podróżowało 13 miliardów lat, zanim dotarło do JWST, co oznacza, że widzimy LAP1-B taką, jaka była zaledwie 800 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Może to być pierwszy raz, gdy widzimy tak pradawne gwiazdy. – Jeśli rzeczywiście gwiazdy w LAP1-B należą do POP III, to jest to pierwsza detekcja tych pierwotnych gwiazd – powiedział portalowi Space.com kierujący zespołem Eli Visbal z Uniwersytetu w Toledo Koniec kosmicznych „wieków ciemnych” JWST obserwuje galaktykę LAP1-B taką, jaka była w epoce zwanej „okresem rejonizacji”, podczas której ultrafioletowe światło od pierwszych gwiazd i galaktyk przekształcało obojętny gaz wodoru i helu w naładowaną, przegrzaną plazmę. Okres ten wyznacza koniec „kosmicznych ciemnych wieków”. Gwiazdy trzeciej populacji uznaje się za powstałe jeszcze przed tą epoką — około 200 milionów lat po Wielkim Wybuchu, kiedy Wszechświat rozszerzył się i ostygł na tyle, by elektrony i protony mogły połączyć się w pierwsze atomy wodoru, najlżejszego pierwiastka. – W standardowym modelu kosmologicznym gwiazdy POP III tworzą się w bardzo małych strukturach ciemnej materii, które stanowią budulec większych galaktyk. Uczą nas więc o najwcześniejszych etapach formowania i ewolucji galaktyk. Mogą też dostarczyć informacji o własnościach ciemnej materii, ponieważ alternatywne modele ciemnej materii wpływają na to, gdzie takie gwiazdy powstają — wyjaśnia Visbal. Dlaczego gwiazd POP III nie odkryto wcześniej? Gwiazdy POP III były trudne do uchwycenia, ponieważ w większości powstawały bardzo wcześnie, są więc niezwykle odległe i występują w małych skupiskach. A ponieważ gwiazdy powstawały w czasach, gdy Wszechświat zawierał głównie wodór i hel, a jedynie śladowe ilości cięższych pierwiastków, pierwsza generacja gwiazd powinna wyraźnie odróżniać się od współczesnych, „metalicznych” gwiazd takich jak Słońce (gwiazda Populacji I). Odkrycia te sugerują również, że soczewkowanie grawitacyjne może okazać się skuteczną metodą poszukiwania kolejnych gwiazd POP III w odległych epokach, czyli przy wysokich przesunięciach ku czerwieni. Teraz zespół zamierza przeprowadzić bardziej szczegółowe symulacje hydrodynamiczne przejścia od gwiazd Pop III do Pop II, by sprawdzić, czy są zgodne ze widmem LAP1-B i podobnych obiektów. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
W czasach, w których w Europie dominowała filozofia Arystotelesa, a Wszechświat wyobrażano sobie jako zbudowany z doskonałej i niezmiennej „kwintesencji”, pojawił się ktoś, kto odważył się zatrząść fundamentami poznania. Dominikański mnich Richard Fischacre, bez dostępu do teleskopu, trafnie określił budowę gwiazd i planet, a jego rozważania potwierdzono dopiero po setkach lat. Jak udało mu się tego dokonać?
W XIII wieku potrzeba było wielkiej odwagi, by zakwestionować teorie Arystotelesa. W Europie dominował pogląd, że wszystko to, co na Ziemi, stworzone jest z czterech pierwiastków – ziemi, ognia, powietrza i wody – a przeciwstawny im jest tzw. „piąty element” czyli „kwintesencja”, która stanowiła doskonały żywioł budujący świat niebios i planet. Dokonał tego jednak mnich z Oksfordu, który wykorzystał swoją wiedzę z optyki, a w szczególności zachowania światła i koloru. Jego rozważania okazały się prekursorskie, prowadząc do rewolucji w zrozumieniu Wszechświata. To opowieść o tym, że wielkie odkrycia wymagają czasem wielkiej odwagi. Z czego zrobione są planety? Richard Fishacre, pierwszy dominikanin wykładający teologię na Uniwersytecie Oksfordzkim, jako jeden z nielicznych naukowców średniowiecza otwarcie kwestionował autorytet Arystotelesa. Zamiast przyjmować istnienie tajemniczej kwintesencji, argumentował, że ciała niebieskie są zbudowane z tych samych czterech elementów, które znajdują się na Ziemi. Chociaż obecnie wiemy, że „elementów”, czyli pierwiastków, jest o wiele więcej, był to rewolucyjny krok w odpowiednią stronę. Jak właściwie angielski mnich dokonał obserwacji o naturze Wszechświata? Podejście dominikanina opierało się na analizie światła i koloru. Fishacre zauważył, że kolor jest właściwością ciał nieprzezroczystych – to jest takich, które z definicji muszą być złożone z co najmniej dwóch z czterech elementów ziemskich. Patrząc w niebo widział, że planety mają własne barwy: np. Mars mienił się na czerwono, a Wenus na żółto. Dla mnicha był to wyraźny znak, że planety i gwiazdy nie są zbudowanego z jakiegoś innego, eterycznego materiału. Te obserwacje były prekursorem przyszłych badań spektroskopowych, chociaż naukowiec nie miał do dyspozycji żadnych przyrządów optycznych poza własnym wzrokiem. Drobiazgowa analiza barw planet i Księżyca Jednym z najmocniejszych argumentów Fishacre’a przeciwko Arystotelesowi był Księżyc. Zauważył on – słusznie z resztą – że podczas zaćmienia Słońca jest ono zasłaniane przez Księżyc, co nie mogłoby być mieć miejsca, gdyby był on przezroczysty jak szkło. Gdyby faktycznie był złożony z kwintesencji, światło musiałoby przez niego przechodzić. Ten eksperyment myślowy dowodził, że Księżyc – a przez to inne ciała niebieskie – są materialnie zbliżone do Ziemi. Konflikt z Arystotelesem wymagał odwagi W XIII wieku podważenie teorii Arystotelesa wymagało wielkiej odwagi i spotkało się z ostrą krytyką środowiska naukowego. – Jeśli przyjmiemy to stanowisko, tłum arystotelesowskich mądrali podniesie natychmiastowy krzyk i będzie próbował nas ukamienować – pisał w swojej pracy Richard Fishacre. Niewiele się pomylił: w 1250 roku nauki dominikanina zostały publicznie wyśmiane na Uniwersytecie Paryskim przez św. Bonawenturę z Bagnoregio. Pomimo tego, jego poglądy przetrwały próbę czasu – dziś wiemy, że to Fishacre miał rację. 600 lat czekania na dowody Współczesna nauka potwierdziła teorie XIII-wiecznego naukowca. Dzięki rozwojowi spektroskopii, czyli badaniu widma światła emitowanego lub pochłanianego przez różne substancje, możliwe stało się precyzyjne określenie składu chemicznego odległych gwiazd i planet: niemal 600 lat po śmierci Fishacre’a. Podobne metody do metod dominikanina wykorzystują obecnie naukowcy pracujący z teleskopem Jamesa Webba, którzy za jego pomocą wykryli wodę i dwutlenek siarki w atmosferze planety TOI-421 b. To wszystko mogłoby się nie udać, gdyby nie pewien kreatywny dominikanin. Jego historia uczy nas, że nie zawsze warto podążać za utartymi schematami, a wśród najnowszej wiedzy szukać coraz lepszych sposobów zrozumienia otaczającego nas świata. Źródła: The Conversation, Cambrige University Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zobacz, gdzie rodzą się gwiazdy. Misja Gaia stworzyła kosmiczną mapę 3D
Wyrusz w podróż do miejsc, gdzie rodzą się gwiazdy. Dzięki danym z misji Gaia naukowcy stworzyli mapę, która ujawnia trójwymiarowy obraz gazowych obłoków skrywających młode gwiazdy. Po raz pierwszy możemy zobaczyć te regiony z zupełnie nowej perspektywy. Tak wygląda Droga Mleczna, gdy spojrzymy na nią „z lotu ptaka”.
Aż 44 miliony gwiazd ciągu głównego i 87 masywnych gwiazd typu O rozrzuconych na przestrzeni 4000 lat świetlnych od Słońca posłużyło do opracowania trójwymiarowej mapy gwiezdnych żłobków. Mowa o gigantycznych obłokach gazu molekularnego, głównie wodoru oraz pyłu. Gdy tego typu obłok zapadnie się pod własnym ciężarem, tworzą się protogwiazdy, z których po okresie formowania się, powstają gwiazdy. W obłokach gazu i pyłu Mapa, która powstała dzięki precyzyjnym obserwacjom należącej do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) sondy Gaia, pozwala lepiej poznać te nieprzejrzyste, chmurne obszary oraz młode, gorące gwiazdy, które nadają im kształt. Dodajmy, że opracowanie mapy jest naprawdę wyjątkowym osiągnięciem, ponieważ mapowanie regionów narodzin gwiazd jest wyjątkowo trudne. Takie miejsca ukryte są za gęstymi obłokami gazu i pyłu. Ale naukowcom misji udało się zmierzyć pozycje gwiazd oraz tzw. ekstynkcję, czyli stopień, w jakim pył pochłania i blokuje ich światło. Właśnie na tej podstawie udało się opracować trójwymiarowe mapy rozmieszczenia pyłu i określić ilość zjonizowanego wodoru, dzięki któremu wiemy, że w danym miejscu zachodzi proces powstawania gwiazd. Jak przekonują naukowcy misji, dotychczas wiele teleskopów obserwowało te regiony, uzyskując obraz z perspektywy Ziemi. Jednak dopiero Gaia umożliwiła poznanie ich prawdziwej struktury przestrzennej w trzech wymiarach i zobaczenie ich tak, jakbyśmy patrzyli na Drogę Mleczną z zewnątrz. Spojrzeć z góry Tylko jak to możliwe? Przecież Gaia orbituje wokół znajdującego się raptem 1,5 miliona kilometrów od Ziemi punktu L2. Mimo to, jak przekonuje Lewis McCallum, astronom z University of St Andrews w Wielkiej Brytanii i pierwszy autor dwóch publikacji naukowych opisujących nowy model 3D, Gaia daje pierwszy precyzyjny obraz tego, jak wyglądałby nasz fragment Drogi Mlecznej z góry. View oEmbed on the source website – Dotąd nie powstał żaden model rozmieszczenia zjonizowanego gazu w lokalnej Drodze Mlecznej, który tak dobrze odpowiadałby obserwacjom prowadzonym innymi teleskopami. Dlatego możemy być pewni, że nasze widoki z lotu ptaka i animacje są wiarygodnym przybliżeniem wyglądu tych obłoków w trzech wymiarach – mówi naukowiec. Mapa skonstruowana przez Lewisa i jego zespół obejmuje m.in. widoki-3D Mgławicy Guma, Mgławicy Ameryki Północnej, Mgławicy Kalifornia oraz superbąbla Oriona-Eridanusa. Dzięki niej można dosłownie „przelecieć” przez te rejony formowania się gwiazd. Należy podkreślić, że mapa jest doskonałym narzędziem, pokazującym jak rzadko występujące gwiazdy typu O oddziałują na gaz w Drodze Mlecznej. – Mapa doskonale pokazuje, jak promieniowanie masywnych gwiazd O jonizuje otaczające ośrodki międzygwiazdowe i jak pył oraz gaz wchodzą w interakcję z tym promieniowaniem. Model 3D daje szczegółowy wgląd w procesy kształtujące nasze lokalne środowisko galaktyczne i pomaga astronomom zrozumieć zależności pomiędzy ciepłymi i zimnymi składnikami lokalnego Wszechświata — tłumaczy Sasha Zeegers, stypendystka naukowa ESA i ekspertka ds. pyłu międzygwiazdowego. Wielka mapa Drogi Gwiezdnej – Pomiary odległości do pobliskich gorących gwiazd oraz trójwymiarowe mapy pyłu — uzyskane dzięki danym Gaia o ekstynkcji i pozycjach milionów zwykłych gwiazd — są kluczowymi składnikami tej mapy. Czwarta publikacja danych Gaia dostarczy jeszcze dokładniejszych i obszerniejszych wyników, co pozwoli jeszcze bardziej poszerzyć naszą wiedzę o regionach formowania się gwiazd — podsumowuje Johannes Sahlmann, główny naukowiec projektu Gaia w ESA. – To kolejny przykład na wspaniałe możliwości misji Gaia i pieczołowicie zbieranych przez lata danych. Pomiary odległości do gwiazd umożliwiają po raz pierwszy stworzenie bardzo dokładnej mapy 3D dużej części Galaktyki. Przedstawione tu wyniki są jedynie przedsmakiem tego co nas czeka za rok, kiedy upublicznione zostaną dane dla prawie dwóch miliardów gwiazd. To będzie kolejna rewolucja wywołana przez misję Gaia! Nie mogę zdradzić wielu szczegółów, ale widziałem już te dane i jestem zachwycony! – komentuje prof. Łukasz Wyrzykowski, jeden z naukowców związanych z projektem Gaia od samego zarania. Prof. Wyrzykowski jest pracownikiem Obserwatorium Uniwersytetu Warszawskiego oraz Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy kosmitów? Naukowiec wyjaśnia: Są uwięzieni na swoich planetach
Hiszpański badacz uważa, że odpowiedź kryje się w prawach fizyki. W niektórych warunkach obce cywilizacje mogą być skazane na swoje planety – nawet jeśli dysponują zaawansowaną technologią.
W tym artykule: Prędkość ucieczki kosmitów Planety-więzienia? Planety-akwaria Enrico Fermi, fizyk atomowy, noblista, w połowie XX w. zadał słynne pytanie: „Gdzie Oni są?”. Przeszło ono do historii jako paradoks Fermiego. Paradoks ten dotyczy potencjalnych kosmitów. A dokładniej tego, że skoro Wszechświat jest tak ogromny i stary, to powinno w nim istnieć wiele obcych cywilizacji. Dlaczego dotychczas nie spotkaliśmy żadnej z nich? Odpowiedzi mogą być dwie. Pierwsza – ponieważ żadnych innych inteligentnych form życia w kosmosie nie ma. I druga: ponieważ nie potrafimy nawiązać z żadną kontaktu. Dlaczego? Gdyż np. zaawansowane technologicznie cywilizacje istnieją zbyt krótko. Są rozrzucone we Wszechświecie i dzielą je ogromne odległości. Używają sposobów komunikacji niedostępnych dla nas. Do tej grupy Elio Quiroga z hiszpańskiego Universidad del Atlántico Medio dorzucił właśnie jeszcze jedno wyjaśnienie. Jego zdaniem istnieje cała grupa planet pozasłonecznych, z których zwyczajnie nie da się uciec. Niezależnie od tego, jak bardzo Obcy staraliby się to zrobić. Prędkość ucieczki kosmitów Każde ciało niebieskie ma swoją tzw. prędkość ucieczki (albo drugą prędkość kosmiczną). To prędkość, jaką musi mieć na starcie obiekt, żeby wydostać się z pola grawitacyjnego ciała niebieskiego. Dla Ziemi wynosi ona 11,2 km/s. Nie oznacza to jednak, że startując z taką szybkością dotrzemy w kosmos. W rzeczywistości trzeba jeszcze pokonać opory ruchu – np. opór atmosfery. Dlaczego kosmici nigdy nie odwiedzili Układu Słonecznego? Być może nie odpowiada im nasze Słońce Naukowcy zaproponowali nowe rozwiązanie słynnego paradoksu Fermiego. Twierdzą, że przyczyną, dla której żadna obca cywilizacja nie nawiązała z nami kontaktu, jest nasza gwiazda. A dokładn... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-kosmici-nigdy-nie-odwiedzili-ukladu-slonecznego-byc-moze-nie-odpowiada-im-nasze-slonce-fot-getty-images-5fbd065.jpg" width="938" height="473" alt="Dlaczego kosmici nigdy nie odwiedzili Układu Słonecznego? Być może nie odpowiada im nasze Słońce (fot. Getty Images)" title="Dlaczego kosmici nigdy nie odwiedzili Układu Słonecznego? Być może nie odpowiada im nasze Słońce (fot. Getty Images)" /> Prędkość ucieczki zależy od masy ciała niebieskiego. Quiroga zwrócił uwagę, że gdyby obca cywilizacja rozwijała się na planecie bardziej masywnej niż Ziemia, loty w kosmos byłyby dla niej znacznie trudniejsze. Dla superziemi – globu o masie równej nawet dziesięciu masom Ziemi – prędkość ucieczki byłaby bowiem znacząco większa. Planety-więzienia? Quiroga zaproponował wprowadzenie wskaźnika, który nazwał Fex (Czynnik Ucieczki Egzoplanety, ang. Exoplanet Escape Factor). Dla Ziemi wynosi on 1. Dla Proxima Centauri b – 0,85, zaś dla Keplera-100 c – 0,62. Z tych globów dałoby się polecieć w kosmos. A co z większymi planetami pozasłonecznymi? Jeśli ich Fex jest większy od 2,2, zdaniem badacza loty kosmiczne dla ich mieszkańców nie byłyby możliwe. „Nie byliby w stanie opuścić planety przy użyciu jakiejkolwiek wyobrażalnej ilości paliwa. Konstrukcja rakiety nie wytrzymałaby ciśnień zachodzących w tym procesie. Przynajmniej przy użyciu znanych nam materiałów” – napisał Elio Quiroga. Tym samym, jego zdaniem, zwyczajne prawa fizyki mogą nie dopuścić podróży kosmicznych z planet takich jak Kepler-131b czy Kepler-100b. Planety-akwaria Autor artykułu opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Journal of the British Interplanetary Society” zawraca uwagę na jeszcze jedną rzecz. Otóż w przypadku wodnych światów systemy komunikacyjne rozwinięte tam przez potencjalnych kosmitów mogłyby być zupełnie inne niż na Ziemi. Dźwięk w wodzie rozchodzi się ze znacznie większą prędkością niż w powietrzu. Pokonuje też ogromne odległości. Na planecie całkowicie pokrytej oceanem komunikacja mogłaby nie wymagać wsparcia technologii radiowych. Tym samym zamieszkujące ją istoty nie miałaby potrzeby rozwijać zaawansowanych narzędzi komunikacyjnych. „Taka cywilizacja nie byłaby »komunikatywna« i nie byłaby uwzględniona w równaniu Drake’a” – pisze Quiroga w swojej pracy. Równanie Drake’a to wzór matematyczny pozwalający określić, ile cywilizacji powinno znajdować się we Wszechświecie. Ich liczba zależy od liczby gwiazd i planet, a także wielu innych czynników. Jednym z nich jest odsetek potencjalnych obcych cywilizacji, które chciałyby szukać kontaktu z innymi. Quiroga zwraca uwagę na jeszcze inne czynniki, które mogą sprawić, że mieszkańcy obcych planet nie będą rozglądać się za innymi cywilizacjami we Wszechświecie. Np. mogą zamieszkiwać planetę, która przez cały czas jest zachmurzona. W takiej sytuacji nigdy nie dostrzegliby gwiazd i mogłaby nie rozwinąć się u ich astronomia. Trudno również wyobrazić sobie, by za eksplorację kosmosu zabrali się mieszkańcy podpowierzchniowego oceanu. Jeśli od przestrzeni kosmicznej ich świat dzieli kilka kilometrów lodu, raczej nie mają szansy stworzyć cywilizacji technicznej zainteresowanej lotami międzygwiezdnymi. Quiroga – zajmujący się dotychczas głównie kinematografią i reżyserią – zaproponował nawet pojęcie światów-akwariów (ang. Fishbowl World). Tak określił planety, z których zwyczajnie nie da się uciec. Źródła: Universe Today, Journal of the British Interplanetary Society. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zaprojektowano statek o długości blisko 60 km. Ludzkość szykuje się do lotu w jedną stronę
Międzygwiezdna podróż to marzenie ludzkości, które może się spełnić… za kilkaset lat. Własnie zaprojektowano gigantyczny statek z myślą o locie do Alfa Centauri, trwającym niemal pół milenium. To nie film science-fiction, lecz realny projekt naukowców. Ale czy jesteśmy gotowi na takie wyzwanie?
Spis treści: Statki pokoleniowe rozwiązaniem dla kosmicznego transportu Projekt Hyperion Stocznia oddalona o 1,5 mln kilometrów 16 pokoleń do celu Podróże kosmiczne, wbrew powieściom i filmom science-fiction, są skomplikowane, a wielu przypadkach niemal nierealne. Nie tylko dlatego, że przestrzeń kosmiczna jest zwyczajnie zabójcza dla naszego gatunku, ale przede wszystkim ze względu na niekompatybilność między długością ludzkiego życia, a kosmicznymi odległościami. Weźmy przykład Parker Solar Probe, która w 2024 roku osiągnęła przez krótki czas rekordową prędkość ponad 635 000 km/h (ok. 176 km/s). Gdyby jakikolwiek statek mógł utrzymać tę zawrotną prędkość przez całą podróż, dotarcie do Alfa Centauri zajęłoby mu niemal 7400 lat. A to dla naszego gatunku okres, który rozpoczął się powstaniem pierwszych wiosek, a zakończył powszechnymi systemami sztucznej inteligencji. Statki pokoleniowe rozwiązaniem dla kosmicznego transportu Właśnie dlatego, jeśli w przyszłości będziemy chcieli wysłać ludzi do innego układu gwiezdnego, być może będziemy musieli pogodzić się z tym, że dotarcie tam zajmie setki lat. Jedynym rozwiązaniem zdają się statki pokoleniowe. Koncepcja rozwijana była początkowo przez twórców SF, choć od lat 70. ubiegłego wieku jest traktowana poważnie przez naukowców. Wówczas grono znakomitych ekspertów z Brytyjskiego Towarzystwa Międzyplanetarnego stworzyło „Projekt Dedal”. To teoretyczne studium dotyczące zaprojektowania i wysłania w kosmos wielopokoleniowego, międzygwiezdnego statku kosmicznego napędzanego energią fuzji jądrowej. Projekt Dedal przewidywał budowę bezzałogowej sondy międzygwiezdnej zdolnej dotrzeć do gwiazdy Barnarda w mniej niż 50 lat. Aby osiągnąć prędkość około 12% prędkości światła, miała wykorzystywać napęd pulsacyjny oparty na mikroeksplozjach termojądrowych. Statek o masie 54 tys. ton (z czego 50 tys. ton stanowiło paliwo: deuter i hel-3) miał być dwustopniową rakietą: pierwszy stopień rozpędzałby go przez 2 lata, drugi przez kolejne 1,8 roku. Następnie przez ok. 46 lat sonda leciałaby rozpędem, prowadząc badania przestrzeni międzygwiezdnej i wysyłając satelity-sondy w kierunku gwiazdy oraz jej planet, przekazując dane na Ziemię za pomocą silnej anteny. Koszt projektu Dedal jest prawdopodobnie największym kosztem misji kosmicznych ze wszystkich proponowanych w historii. Szacuje się go na 100 bilionów dolarów. Dla porównania światowy produkt krajowy brutto był szacowany w 2008 na 60,69 bilionów dolarów. Projekt Hyperion Choć projekt jest skomplikowany, to zachęcił kolejnych naukowców do podobnych rozważań. Niedawno ruszył konkurs Project Hyperion, którego zadaniem było zaprojektowanie statku, który mógłby zabrać ludzi na hipotetyczną planetę nadającą się do zamieszkania, oddaloną o co najmniej 250 lat podróży. Zwycięska drużyna poszła o krok dalej, projektując statek kosmiczny o nazwie „Chrysalis”. Według nich mógłby przewieźć tysiące ludzi do Alfy Centauri, a podróż trwałaby ponad cztery stulecia. Zewnętrzna konstrukcja Chrysalis jest bardzo prosta i przypomina gigantyczną, długą na 58 km rurę. Podczas gdy inne projekty były bardziej skomplikowane, zespół wybrał ten projekt, aby zapewnić bezpieczeństwo pasażerom podczas przyspieszania do prędkości wynoszącej 0,01% prędkości światła. – Większość masy statku kosmicznego stanowi paliwo ciekłe przechowywane w cylindrycznych zbiornikach statku kosmicznego. Moduł mieszkalny znajduje się w wewnętrznym rdzeniu przedniej konstrukcji modułu – wyjaśnia zespół w swojej pracy konkursowej. Tego typu statek musiałby wykorzystywać sztuczną grawitację, którą uzyskano by przy użyciu obracających się powłok wewnętrznych do wytwarzania sztucznej grawitacji za pomocą siły odśrodkowej. Jest to możliwe tylko w przypadku dużych statków, w przypadku mniejszych mogłoby to powodować duży dyskomfort i potencjalne problemy zdrowotne dla załogi. Stocznia oddalona o 1,5 mln kilometrów Budowa konstrukcji, która początkowo pomieści ponad 1000 ludzi (a później więcej, ponieważ będą oni rozmnażać się), wymagałaby sporego wysiłku. Łączna masa statku wyniosłaby około 2 400 000 000 ton. W związku z tym zaproponowano, aby zbudować go w punkcie Lagrange’a 1 między Ziemią a Księżycem. W tej chwili znajdują się tam głównie sondy solarne, np. SOHO. Zespół szacuje, że budowa potrwa 20–25 lat, co jest dość długim okresem, ale niczym w porównaniu z faktem, że to nie załoganci, ale ich odległe potomstwo zrealizuje tę misję. Zespół sugeruje, że przed startem pierwsze pokolenia mieszkańców powinny spędzić 70–80 lat na Antarktydzie, aby przystosować społeczeństwo do życia w odizolowanym środowisku. Uważają oni, że będzie to kluczowe wyzwanie takiej misji. 16 pokoleń do celu – Opuszczenie Ziemi może mieć dramatyczne konsekwencje psychologiczne w dłuższej perspektywie. Projektując statek kosmiczny, wzięliśmy pod uwagę te kwestie, mając świadomość, że dla przyszłych mieszkańców Chrysalis poczucie bycia częścią epickiej i świętej podróży ludzkości będzie miało kluczowe znaczenie – wyjaśnia zespół projektowy. Poza ograniczeniami technologicznymi nierozwiązany pozostaje jeden podstawowy problem – czy mamy prawo podejmować decyzję za kolejne pokolenia? Bo okrętując się na tego typu statek podejmujemy nieodwracalną decyzję za swoje dzieci, wnuki, prawnuki itd. W przypadku projektu Chrysalis każdy załogant podjąłby decyzję za 14 do 16 kolejnych pokoleń! I to pod warunkiem, że w tak zamkniętym środowisku nie dojdzie do degeneracji genetycznej, która mogłaby doprowadzić do przedwczesnego i drastycznego zakończenia misji. Jak na razie najbezpieczniejszym pokoleniowym statkiem kosmicznym, jest po prostu nasza planeta. Źródło: Project Hyperion Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Początki życia sięgają przestrzeni kosmicznej – sugerują nowe badania
W dysku otaczającym oddaloną o około 1350 lat świetlnych od nas protogwiazdę V883 Orionis, udało się wykryć 17 złożonych cząsteczek organicznych. Ich ilość i złożoność wzrasta w miarę przekształcania się dysków protoplanetarnych w układy planetarne. Oznacza to, że cegiełki życia są obecne w systemach gwiazdowych od ich najwcześniejszych etapów.
Spis treści: Jedna z czterech baz tworzących DNA i RNA Cegiełki życia. Jakie jest ich pochodzenie? Życie we Wszechświecie Badanie prowadzone dzięki sieci radioteleskopów ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array), pozwoliło na analizę dysku protoplanetarnego otaczającego odległą gwiazdę. Mowa o znajdującej się w konstelacji Oriona i oddalonej od nas o 1350 lat świetlnych 883 Orionis. Naukowcy z Instytutu Astronomii im. Maxa Plancka (MPIA), Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Columbia University, Purdue University, University of California, Berkeley oraz University of Michigan ogłosili, że udało im się zidentyfikować w omawianym dysku 17 złożonych cząsteczek organicznych (tzw. complex organic molecules, COMs). Wśród nich znalazły się pierwsze, choć wstępne, detekcje glikolu etylenowego ((CH₂OH)₂) oraz glikolonitrylu (HOCH₂CN) — związków uznawanych za potencjalnych prekursorów aminokwasów. Choć wcześniej odnajdywano te cząsteczki w przestrzeni międzygwiazdowej, po raz pierwszy zarejestrowano je w dysku formującym planety wokół protogwiazdy. To odkrycie rzuca nowe światło na pytanie o kosmiczne początki życia. Jedna z czterech baz tworzących DNA i RNA Zespołem badawczym, który dokonał detekcji COMs’ów kieruje Abubakar Fadul z działu badań formowania planet i gwiazd w Instytucie Astronomii im. Maxa Plancka (MPIA). Artykuł opisujący odkrycie został opublikowany w dwóch prestiżowych periodykach naukowych: „The Astronomical Journal” i „The Astrophysical Journal”. Zidentyfikowane w dysku protoplanetarnym cząsteczki składają się z więcej niż pięciu atomów i zawierające przynajmniej jeden atom węgla. Szczególnie istotne jest wykrycie glikolonitrylu, będącego prekursorem aminokwasów glicyny i alaniny, a także zasady azotowej adeniny — jednej z czterech baz tworzących DNA i RNA. Odkrycie to stanowi ważny głos w dyskusji dotyczącej ewolucji związków organicznych w układach planetarnych. Odkrycie jest o tyle interesujące, że zaprzecza obecnej wiedzy. Zacznijmy od tego, że transformacji zimnej protogwiazdy w młodą gwiazdę z dyskiem protoplanetarnym towarzyszy faza intensywnych fal uderzeniowych i promieniowania, która zaburza gaz i pył w dysku. Te gwałtowne procesy uznawano za niszczące większość złożonych cząsteczek. Doprowadziło to do sformułowania tzw. scenariusza reset”. Zakładał on, że COMs muszą tworzyć się na nowo w dyskach protoplanetarnych, z których powstają planety, asteroidy i komety. – Wydaje się, że jest odwrotnie. Nasze wyniki sugerują, że dyski protoplanetarne dziedziczą złożone cząsteczki z wcześniejszych etapów ewolucji i że ich formowanie może trwać także na etapie dysku protoplanetarnego – komentuje współautorka badań Kamber Schwarz z MPIA. Cegiełki życia. Jakie jest ich pochodzenie? Odkrycie zespołu sugeruje, że warunki sprzyjające procesom biologicznym pojawiają się znacznie wcześniej, już we wczesnych stadiach ewolucji gwiazdy. Badania wskazują również, że ilość i złożoność COMs wzrasta w miarę przekształcania się dysków protoplanetarnych w układy planetarne. A to oznacza, że cegiełki życia są obecne w systemach gwiazdowych od ich najwcześniejszych etapów! Wcześniej wykrywano proste cząsteczki organiczne jak p. metanol w tzw. żłobkach gwiazdowych, czyli gęstych obłokach gazu i pyłu, z których rodzą się gwiazdy. – Niedawno wykazaliśmy, że glikol etylenowy może powstać w wyniku napromieniowania UV etanoloaminy — cząsteczki niedawno odkrytej w przestrzeni kosmicznej. To wspiera hipotezę, że glikol etylenowy mógł formować się zarówno w tych środowiskach, jak i na późniejszych etapach ewolucji molekularnej, gdzie dominujące jest promieniowanie UV – zauważa Tushar Suhasaria, kierownik Laboratorium Początków Życia w MPIA i współautor omawianego artykułu. Życie we Wszechświecie Wiemy, że aminokwasy, cukry i zasady azotowe — składniki DNA i RNA — zostały odnalezione w planetoidach, meteorytach i kometach w naszym Układzie Słonecznym. Ponieważ reakcje chemiczne prowadzące do COMs zachodzą w niskich temperaturach, ich obecność wewnątrz tych ciał niebieskich jest prawdopodobnie jeszcze większa. Choć wnętrza te są trudne do zbadania bez wierceń, komety podczas zbliżania się do Słońca zaczynają wydzielać gaz i pył w wyniku ogrzewania. Powstające w ten sposób komy i warkocze umożliwiają astronomom analizę widmową i identyfikację cząsteczek organicznych. Analogiczny proces zachodzi w systemie V883 Orionis, gdzie gwiazda wciąż akreuje gaz z otaczającego ją dysku, co z czasem prowadzi do zapłonu reakcji termojądrowych w jej wnętrzu. Podczas tego okresu gaz podlega ogrzaniu, a intensywne rozbłyski promieniowania prowadzą do uwolnienia złożonych cząsteczek, które zespół zaobserwował. A ALMA jest idealnym instrumentem do ich wykrywania. Jeżeli kolejne badania potwierdzą te odkrycia, może się okazać, że zalążki życia istnieją w całym Wszechświecie. Aby się rozwinąć, muszą po prostu trafić na podatny grunt. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ćma z Australii zaskoczyła naukowców. Jej kompasem są… gwiazdy
Mierzy zaledwie kilka centymetrów i waży poniżej jednego grama. Ale jej umiejętności nawigacyjne zaskoczyły naukowców. Okazało się, że australijska ćma Bogong wykorzystuje do corocznej 1000-kilometrowej podróży nie tylko pole magnetyczne Ziemi, ale też gwiazdy!
Spis treści: Ćma wędrowniczka Eksperymenty: od symulatora lotu po obserwacje w terenie Co to oznacza dla nauki i technologii? To, że tak niewielkie zwierzęta bezkręgowe wykorzystują jako „kompas” ciała niebieskie, jest dla naukowców sporym zaskoczeniem. Do tej pory sądzono, że z takiej opcji korzystają niektóre ptaki migrujące w nocy i oczywiście ludzie, korzystając z odpowiednich narzędzi, na przykład sekstantu. Ćma wędrowniczka Nowego ustalenia dokonał międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem prof. Erica Warranta z Uniwersytetu w Lund. Wnioski opublikowano na łamach prestiżowego periodyku „Nature”. Przełomowe badania ujawniają, że australijska ćma Bogong (Agrotis infusa) wykorzystuje gwiazdy i Drogę Mleczną jako kompas podczas swojej corocznej podróży o długości 1000 kilometrów do chłodnych jaskiń w głębi lądu. Okazało się również, że pole magnetyczne Ziemi odgrywa ważną rolę w nawigacji tej tajemniczej ćmy. Biorąc pod uwagę długość podróży, jest to absolutnie niesamowite dokonanie tych bezkręgowców. Odpowiada to dwukrotnej podróży człowieka dookoła świata przy wykorzystaniu wyłącznie własnych zmysłów. Eksperymenty: od symulatora lotu po obserwacje w terenie Aby dojść do takich wniosków naukowcy wykonali badania zarówno w kontrolowanych laboratoryjnych warunkach, jak i obserwowali ćmy w ich naturalnym środowisku. W tym pierwszym przypadku umieszczono zwierzęta w symulatorze lotu, aby wykonać eksperymenty behawioralne. Schwytano je podczas migracji wiosennej i jesiennej. Symulator ten znajdował się w laboratorium wolnym od ferromagnetyków, gdzie pole magnetyczne Ziemi było wyzerowane. W ten sposób „zagłuszono” znany już wcześniej zmysł magnetyczny ćmy. View oEmbed on the source website Ćmom wyświetlano na ekranie bezksiężycowe australijskie nocne niebo. W tych warunkach ćmy latały w kierunkach odpowiednich dla ich pory migracji: mniej więcej na południe wiosną (kierunek migracji do Alp Australijskich) i na północ-północny zachód jesienią (kierunek migracji powrotnej na tereny lęgowe). – Kiedy rozgwieżdżone niebo obrócono o 180 stopni, ćmy również zmieniły kierunek o 180 stopni, ale kiedy gwiazdy zostały zniekształcone, utraciły orientację. Doświadczenie tego w eksperymentach było prawdziwym momentem olśnienia – mówi David Dreyer, badacz z Uniwersytetu w Lund. Naukowcom udało się również zmapować obwody neuronalne w mózgu ćmy, w których przechowywane są informacje o gwiazdach. Co więcej, ustalili oni również, że ćma Bogong nie traci orientacji, gdy gwiazdy są zasłonięte przez chmury. Zapewne wtedy korzysta z pola magnetycznego Ziemi jako dodatkowego kompasu. Co to oznacza dla nauki i technologii? Nowe odkrycie może być interesujące na przykład dla inżynierów projektujących drony. Może również stanowić podstawę dla strategii ochrony gatunków zagrożonych zmianami klimatycznymi lub utratą siedlisk. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Miał objętość 2000 Ziem – Jowisz mógł być drugą gwiazdą obok Słońca
Jowisz był kiedyś prawdopodobnie ponad dwukrotnie większy niż obecnie – wynika z nowych analiz naukowców. Odkrycie może zmienić nasze rozumienie początków Układu Słonecznego. Tym bardziej, że dziś planeta ta nie ma sobie równych wśród swoich sąsiadów.
Spis treści: Jowisz u zarania Układu Słonecznego Rola Jowisza w ewolucji Układu Słonecznego Co ujawniły badania Amaltei i Tebe? Badania krytycznego momentu Od dawna mówi się o tym, że Jowisz, ogromna gazowa planeta miała być gwiazdą. Jednak nieznane wydarzenie przerwało proces pochłaniania przez Jowisza gazu. Jowisz w początkach Układu Słonecznego Proces powstawania naszego układu planetarnego rozpoczął się, gdy tzw. mgławica słoneczna, czyli chmura gazu i pyłu, zaczęła zapadać się pod wpływem własnego ciężaru. Prawdopodobnym impulsem do rozpoczęcia tego procesu była eksplozja pobliskiej supernowej. Słońce ukształtowało się około 4,6 miliarda lat temu. Niewiele później pojawił się Jowisz – gazowa planeta, która – jak wiele wskazuje – również mogła być gwiazdą. Gdyby tak się stało, pojawiłby się tzw. układ podwójny gwiazd. Co zresztą jest bardzo częste. Nawet 20 do 50 procent znanych układów planetarnych znajduje się w układach z więcej niż jedną gwiazdą, najczęściej właśnie w układach podwójnych. Rola Jowisza w ewolucji Układu Słonecznego Gdy weźmie się pod uwagę powyższe, łatwiej zrozumieć, jak wielką rolę odegrał Jowisz w ewolucji Układu Słonecznego. Jego potężna grawitacja odegrała kluczową rolę w kształtowaniu ścieżek orbitalnych innych planet Układu Słonecznego. Pomogła rzeźbić dysk gazu i pyłu, z którego się uformowały oraz wpłynęła na rozmieszczenie planetoid i formowanie się Głównego Pasa Asteroid. Naukowcy uważają również, że Jowisz odegrał istotną rolę w powstaniu życia, pochłaniając planetoidy, które mogły uderzyć w Ziemię. Właśnie dlatego historia formowania się Jowisza jest kluczowa dla zrozumienia ewolucji wczesnego Układu Słonecznego. W opublikowanej niedawno pracy astronomowie z Caltechu oraz z Uniwersytetu Michigan zaprezentowali szczegółowe badania pierwotnego stanu Jowisza. Ich wyniki wskazują, że 3,8 miliarda lat po powstaniu Układu Słonecznego oraz po uformowaniu się pierwszych ciał stałych w mgławicy protoplanetarnej naszego systemu planetarnego, Jowisz był od 2 do 2,5 razy większy niż obecnie. Ustalono również, że posiadał pole magnetyczne 50 razy silniejsze niż obecnie! Co ujawniły badania Amaltei i Tebe? Artykuł opisujący ich odkrycia, „Determination of Jupiter's primordial physical state”, ukazał się w maju 2025 r. w czasopiśmie „Nature Astronomy”. Jego autorami są Konstantin Batygin, profesor nauk planetarnych i astrofizyki w California Institute of Technology (Caltech) oraz Fred C. Adams – dyrektor Leinweber Center for Theoretical Physics (U-M LSA) na Uniwersytecie Michigan. W swoich badaniach Batygin i Adams skupili się na dwóch wewnętrznych satelitach Jowisza – Amaltei i Tebe. Księżyce te mają niedużą masę i orbitują nawet bliżej Jowisza niż Io – najmniejszy i najbliżej orbitujący z galileuszowych księżyców Jowisza. Amaltea i Tebe mają lekko nachylone orbity i niewielkie rozbieżności orbitalne, co pozwoliło Batyginowi i Adamsowi obliczyć pierwotny rozmiar Jowisza. Zgodnie z ich wynikami, Jowisz miał kiedyś objętość ponad 2000 Ziem, czyli około dwa razy więcej niż jego obecna objętość wynosząca 1321 Ziem. Badania krytycznego momentu – Nasze ustalenia są cennym punktem odniesienia do tematu powstania naszego miejsca w kosmosie. Punktem, z którego możemy pewniej zrekonstruować ewolucję naszego Układu Słonecznego – napisał w oświadczeniu prasowym profesor Batygin z Caltech. Analizy wykonane przez Batygina i Adamsa dotyczą jednego z krytycznych etapów rozwoju Jowisza. Stanowią wgląd w okres, w którym mgławica słoneczna, z której uformowały się planety, wyparowała. Był to krytyczny punkt przejściowy, w którym zniknęły elementy budulcowe planet i wyłoniła się pierwotna architektura Układu Słonecznego. – To zdumiewające, że nawet po 4,5 miliarda lat pozostało wystarczająco dużo wskazówek, aby pozwolić nam zrekonstruować stan fizyczny Jowisza u zarania jego istnienia – komentuje prof. Adams. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Która planeta ma najwięcej księżyców w Układzie Słonecznym? Ścigają się Saturn i Jowisz
W Układzie Słonecznym istnieją planety, które nie mają żadnego księżyca. Ziemia ma jednego naturalnego satelitę. O miano zwycięzcy w tym zakresie od zawsze rywalizują dwa obiekty astronomiczne – Saturn i Jowisz. Która planeta ma najwięcej księżyców? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Czym jest księżyc? Jowisz stracił prowadzenie Która planeta ma najwięcej księżyców? Saturn wysunął się na pozycję lidera Jak odkryto nowe księżyce Saturna? Co wiemy na temat nowo odkrytych księżyców? Co wnosi to odkrycie? Lista księżyców w Układzie Słonecznym podlega ciągłej aktualizacji Która planeta ma najwięcej księżyców? Pod względem liczby naturalnych satelitów, planety skaliste, takie jak Ziemia, znajdują się w ogonie stawki Układu Słonecznego. Mars ma „aż” dwa księżyce, z kolei Wenus i Merkury nie mają żadnego. Ziemia, ze swoim pojedynczym naturalnym satelitą, znajduje się w samym środku tego grona. Żadna z planet skalistych nie aspiruje jednak do miana planety z największą liczbą księżyców w Układzie Słonecznym. Pod tym względem nie mogą nawet zbliżyć się do planet gazowych. Czym jest księżyc? Nie każdy potrafi wskazać poprawną definicję księżyca, ale każdy bezbłędnie rozpozna to ciało niebieskie na nocnym niebie, o ile pozwalają na to warunki pogodowe. Naturalny satelita Ziemi towarzyszy jej od ponad 4 miliardów lat, czyli prawie od początku istnienia naszej planety. Należy jednak stanowczo podkreślić, że ziemski Księżyc nie jest jedyny w Układzie Słonecznym. Mało tego, nie jest nawet największy. Ten tytuł dzierży odkryty w 1610 roku (przez Galileusza) Ganimedes – jeden z księżyców Jowisza. Mówiąc o księżycu, na myśli trzeba mieć ciało niebieskie orbitujące wokół planety lub planetoidy. To zatem nic innego, jak naturalny satelita. Nie ma wspólnej genezy ich powstawania. Ziemski Księżyc jest „pamiątką” po zderzeniu Ziemi z innym ciałem niebieskim, którego wielkość była zbliżona do wielkości Marsa. Z kolei księżyce Marsa to po prostu planetoidy, które wpadły w pole grawitacyjne planety. Różna jest też budowa księżyców. Niektóre z nich są obiektami skalistymi, inne – lodowymi. Istnieją też księżyce mieszane. Jowisz stracił prowadzenie Długo sądzono, że planetą w Układzie Słonecznym, która ma najwięcej naturalnych satelitów jest Jowisz. Astronomom udało się najpierw odkryć 67 księżyców gazowego giganta. Te dane zdezaktualizowały się w 2018 roku, kiedy odkryto 12 kolejnych. Pod względem rozmiaru, większość z nich nie może równać się z obiektami odkrytymi przez Galileusza. Typowy jest dla nich rozmiar rzędu kilkudziesięciu kilometrów, a niektóre są jeszcze mniejsze. Odkrycia dokonał zespół astronomów pod kierownictwem Scotta Shepparda z Carnegie Institution for Science. Można powiedzieć, że naukowcy trafili na „nowe” księżyce przypadkiem. Grupa Shepparda prowadziła poszukiwania dziewiątej planety (Planety X), czyli hipotetycznego obiektu, który powinien znajdować się w dalekich obszarach Układu Słonecznego, poza Plutonem. Wiosną 2017 roku Jowisz wkroczył w obszar nieba, na którym prowadzone były poszukiwania. Przy tej okazji przyjrzano się gazowemu olbrzymowi, co doprowadziło do odkrycia kolejnych naturalnych satelitów. Przez długi czas, Jowisz wyraźnie wyprzedzał Saturna w wyścigu o miano planety mającej najwięcej księżyców, a w 2018 roku tylko umocnił swoją pozycję lidera. W 2019 r. na trochę ją stracił. Aktualizacja listy księżyców Jowisza miała miejsce w 2021 roku, kiedy Kai Ly – miłośnik astronomii – odkrył nieznanego dotąd naturalnego satelitę tej planety. Odkrycie było efektem analizy zdjęć wykonanych w 2003 roku. Ly wykonał początkową analizę trzech zdjęć przeglądowych obejmujących ten sam fragment nieba, które zostały wykonane w różnych porach nocy. Astronom-amator dostrzegł dwa hipotetyczne księżyce, jednak ich obecności nie ujawniły dane zebrane w inne noce. Analiza ujawniła natomiast trzeciego satelitę, którym jest niewielki księżyc poruszający się ruchem wstecznym (z okresem ok. 2 lat) względem ruchu obrotowego planety, zaliczany do grupy Karme. Amatorskie odkrycie z 2021 roku zwiększyło liczbę znanych naturalnych satelitów Jowisza do 80. To jednak nie wystarczyło, by Jowisz wyprzedził Saturna, który od 2019 r. miał 83 księżyce. Dopiero na początku 2023 r. ogłoszono odkrycie kolejnych 12 księżyców jowiszowych. W tym momencie więc to Jowisz miał najwięcej księżyców w Układzie Słonecznym – aż 92. Odkrycie było zasługą zespołu, w którego skład wchodził m.in. wspomniany wcześniej Scott Sheppard. Uczeni skorzystali z teleskopów na Hawajach i w Chile. Nowo odkryte księżyce miały od 1 do 3 km średnicy. Która planeta ma najwięcej księżyców? Saturn wysunął się na pozycję lidera Sytuacja zmieniła się ponownie w maju 2023 r. Wówczas naukowcy potwierdzili istnienie aż 62 kolejnych księżyców Saturna. To zwiększyło ich łączną liczbę do 145! Saturn był wówczas jedyną planetą w Układzie Słonecznym, która ma ponad setkę księżyców. Jowisz, wedle najnowszych ustaleń, ma ich „tylko” 95. 62 nowe satelity Saturna to tzw. księżyce nieregularne. Są niewielkie – najmniejsze z nich mają zaledwie 2,5 km średnicy. Poruszają się po długich, eliptycznych orbitach. Często robią to w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu obrotowego Saturna. Badacze sądzą, że księżyce te mogły powstać w wyniku rozpadu jakiegoś większego satelity Saturna ok. 100 mln lat temu. Odkryto je dzięki analizie danych z teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego na Hawajach. Teraz cofnijmy się w czasie do poprzedniego okresu dominacji Saturna. W 2019 roku naukowcy z Carnegie Institution for Science ogłosili odkrycie 20 kolejnych księżyców Saturna. Odkrycie to było dziełem zespołu astronomów pod przewodnictwem Scotta Shepparda, czyli tej samej grupy, która w ostatnich latach odkrywała „nowe” księżyce Jowisza. Obserwacje były prowadzone z obserwatorium na Hawajach (na górze Mauna Kea), przy pomocy teleskopu Subaru (to jeden z największych teleskopów na świecie). Każdy z tych satelitów ma zbliżoną wielkość – to małe obiekty o średnicy ok. 5 km. Warto podkreślić, że aż 17 z nich ma orbitę wsteczną. Oznacza to, że ich ruch jest przeciwny do ruchu obrotowego planety. Większość „nowych” satelitów wykonuje pełne okrążenie Saturna w 3 lata. Wyjątek stanowią dwa z nich, które znajdują się w najmniejszej odległości od planety. W ich przypadku, ten sam ruch trwa krócej aż o 12 miesięcy. Jak odkryto nowe księżyce Saturna? Należy zdać sobie sprawę z faktu, że stale poszerzająca się wiedza o Wszechświecie i galopujący postęp technologiczny nie pozostają bez wpływu na astronomię. Współcześnie prowadzone obserwacje astronomiczne są w dużej mierze wspomagane przez najnowsze modele symulacji komputerowych. Algorytmy śledzenia odległych ciał niebieskich pozwalają naukowcom dostrzec nowe obiekty, których nie można było zauważyć podczas obserwacji prowadzonych metodami tradycyjnymi. Co wiemy na temat nowo odkrytych księżyców? Każdy z nowo odkrytych satelitów jest zgrupowany w znanych już konfiguracjach orbitalnych gazowego olbrzyma. Dwa z nich, zaliczane do grupy inuickiej/eskimoskiej (która najprawdopodobniej powstała w następstwie rozpadu większego ciała niebieskiego), znajdują się na orbicie o inklinacji 46 stopni. Księżyce, które poruszają się po orbicie wstecznej, należy zaliczyć do grupy nordyckiej. Jeden z nich porusza się po orbicie najodleglejszej względem planety. Inny z „nowych” księżyców, który wykonuje ruch zgodny z ruchem obrotowym Saturna, znajduje się na orbicie o inklinacji 36 stopni. Ten obiekt zalicza się więc do grupy galijskiej. Sheppard jest zdania, że odkryte przez jego zespół księżyce powstały już po zakończeniu procesu formowania się planety. We wczesnym etapie życia Układu Słonecznego Słońce było otoczone wirującym dyskiem, składającym się z pyłu i gazu. To właśnie to zjawisko zapoczątkowało istnienie planet. Naukowcy wyrażają przekonanie, że podobny gazowo-pyłowy dysk otaczał także Saturna podczas powstawania planety. Fakt, że „nowe” księżyce mogły kontynuować swoją podróż wokół gazowego olbrzyma po rozpadzie swoich macierzystych księżyców ma dowodzić, że kolizje, które doprowadziły do ich powstania, miały miejsce, gdy Saturn był już w pełni uformowaną planetą. Co wnosi to odkrycie? Wiele osób z całą pewnością zastanawia się, czy tak wiedza może mieć jakiekolwiek praktyczne zastosowanie. Otóż tak. Scott Sheppard jest przekonany, że badanie orbit naturalnych satelitów Saturna i każdej innej planety, daje astronomom wiele cennych informacji na temat ich pochodzenia i warunków, które panowały wokół danego ciała niebieskiego w trakcie formowania się jego księżyców. To z kolei pozwoli pozyskać nowe informacje na temat Układu Słonecznego i historii naszej galaktyki, czyli Drogi Mlecznej. Lista księżyców w Układzie Słonecznym podlega ciągłej aktualizacji Nie można wykluczyć, że w rankingu obejmującym największą liczbę naturalnych satelitów zajdą jeszcze zmiany. Trzeba bowiem zaznaczyć, że wskazując na liczbę księżyców Jowisza i Saturna, przez cały czas mówimy o znanych, nie o wszystkich obiektach. Nic więc dziwnego, że naukowcy odkryli kolejne księżyce w Układzie Słonecznym. Saturn umocnił się na prowadzeniu. Liczba jego „nowych” satelitów to aż 128 – czyli więcej niż mają łącznie wszystkie pozostałe planety! Łącznie Saturn ma zatem 274 księżyce – ogłosili naukowcy w marcu 2025 r. Dr Edward Ashton z Academia Sinica na Tajwanie i jego współpracownicy znaleźli nowe księżyce za pomocą teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego na Hawajach. – Wszystkie nowe księżyce mają średnicę od 2 do 4 kilometrów. Najprawdopodobniej powstały setki milionów, a nawet miliardy lat temu w wyniku zderzeń większych księżyców – mówi dr Ashton. Nowo odkryte księżyce zostały uznane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną (IAU). Odkrywcy będą teraz mieli prawo nadać im nazwy. Dr Ashton uważa, że ​​wokół Saturna krążyć mogą nawet tysiące naturalnych satelitów. Nadal jednak trwają dyskusje, jak mały może być księżyc. Czyli gdzie przebiega granica, poniżej której uznamy, że jest tylko kosmiczną skałą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Ryb niełatwo odnaleźć na nocnym niebie. Jest ważnym zwiastunem
Gwiazdozbiór Ryb rozciąga się na północnym niebie i należy do dwunastu konstelacji zodiakalnych. W Polsce najlepiej obserwować go jesienią, choć nie jest to takie proste zadanie. Jak odnaleźć ten układ gwiazd i skąd wzięła się jego nazwa? Odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Mitologia i znaczenie Ryby to duży gwiazdozbiór nieba północnego. Składa się jednak z niezbyt jasnych gwiazd, które nie tworzą żadnego charakterystycznego wzoru. To znacząco utrudnia odnalezienie konstelacji. Warto jednak podjąć wyzwanie, bo w jej umownych granicach mieści się wiele interesujących obiektów, których obserwacja może dać niemałą frajdę. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Ryby (Pisces) to duża konstelacja zodiakalna nieba północnego, zlokalizowana w pobliżu równika niebieskiego. Sąsiadują z nią następujące konstelacje: gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Andromedy, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Barana. Ryby są dość bladym gwiazdozbiorem, w którym nie ma obiektów o wielkości obserwowanej Najłatwiejszą metodą określenia położenia gwiazdozbioru jest odszukanie dwóch sąsiadujących konstelacji: Pegaza (zlokalizowanego na wschód od Ryb) i Wodnika (położonego na zachód od Ryb). Gwiazdozbiór jest widoczny na szerokościach geograficznych między 55° S a 84° N. Z obszaru Polski, nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 75 niezbyt jasnych gwiazd, tworzących konstelację Pisces. Obserwacje należy prowadzić jesienią. Najdogodniejsza pora to zmierzch astronomiczny, ok. 2 godziny po zachodzie Słońca. Dane obserwacyjne: rektascensja: 0 h, deklinacja: +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Ryby to okazała konstelacja. Gwiazdozbiór ma powierzchnię ok. 889 stopni kwadratowych i zajmuje 2,16 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 14. miejsce. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi ma powierzchnię 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. nieba, co daje mu 29. pozycję w tym samym zestawieniu. Mimo że zodiakalne Ryby obchodzą urodziny między 19 lutego a 20 marca, Słońce przechodzi przez tę konstelację w dniach od 12 marca do 18 kwietnia. To przesunięcie jest rezultatem ruchu precesyjnego Ziemi, czyli zmiany osi obrotu naszej planety. Wcześniej wspomnieliśmy, że Ryby należą do najbledszych gwiazdozbiorów zodiakalnych. Potwierdzeniem tego jest fakt, że w obszarze konstelacji znajdują się zaledwie dwie jaśniejsze gwiazdy. Wraz z gwiazdami piątej wielkości, tworzą one niezbyt charakterystyczny i łatwy do przeoczenia wzór wydłużonej litery V. Asteryzm ten jest znany jako Diadem i stanowi najbardziej charakterystyczną część gwiazdozbioru. Na starożytnych mapach konstelacja była przedstawiana jako dwie płynące równolegle ryby, połączone sznurem. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Pisces jest Eta Piscium, czyli Alpherg. Jej nazwa wywodzi się od arabskiego słowa „pharg”, oznaczającego „wylew” (w kontekście wylewu wody, nie stanu medycznego). Od Słońca dzieli ją ok. 271 lat świetlnych. Żółty olbrzym jest zaliczany do typu widmowego G7. Wymieniając charakterystyczne obiekty gwiazdozbioru, nie można pominąć gwiazdy Alfa Piscium (Alrescha). To gwiazda podwójna, oddalona o ok. 165 lat świetlnych od Słońca. Jej nazwa oznacza „sznur” i nawiązuje do wyobrażonego połączenia dwóch ryb w konstelacji. Składa się z dwóch białych gwiazd ciągu głównego, zaliczanych do obiektów typu widmowego A. Charakteryzują się jasnością 4,11 i 5,125 magnitudo. Kolejny charakterystyczny obiekt ro Zeta Piscium, czyli Revati. To gwiazda wielokrotna, która składa się z olbrzyma typu widmowego A7 i układu spektroskopowego, w którego skład wchodzą karły o typie widmowym F7 i G7. Ryby są oddalone od drogi mlecznej, więc w granicach gwiazdozbioru można zaobserwować wiele galaktyk. Do najbardziej interesujących należy M74. Oddalona od Słońca o ok. 30-40 milionów lat świetlnych, jest należy do wzorcowych galaktyk spiralnych (została wybrana na prototyp klasy galaktyk Sc). Charakteryzuje się dość niską jasnością, co nie ułatwia jej obserwacji. Galaktyka M74 jest zaliczana do najtrudniejszych do zaobserwowania obiektów, ujętych w katalogu Messiera. Należy jednak podkreślić, że obiekt charakteryzuje się dużą szerokością kątową. Inna interesująca galaktyka to NGC 676. Jest niewielka i dość blada, jednak można zaobserwować w niej gwiazdę dziewiątej wielkości, zakrywającą puste centrum. W obszarze ryb można zaobserwować rój Piscydów. Meteory pochodzą od komety Morehouse'a. Maksimum aktywności roju przypada na 11 września. Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Wspomniane wcześniej zjawisko ruchu precesyjnego Ziemi doprowadziło także do przesunięcia punktu równonocy wiosennej. Mowa o obszarze, w którym ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim. W starożytności, znajdował się w gwiazdozbiorze Barana (stąd wzięła się jego nazwa – punkt Barana). Obecnie znajduje się w konstelacji Ryb, ok. 8° na południe od gwiazdy Omega Piscium. 21 marca Słońce przechodzi przez ten obszar. Właśnie wtedy rozpoczyna się astronomiczna wiosna. Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Gwiazdozbiór Ryb był obserwowany już w V wieku p.n.e., przez babilońskich astronomów. Początkowo obserwatorzy opisywali Rybę północną i południową. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że współcześnie nie stosuje się już tego podziału, gdyż wprowadzałoby to zbędne zamieszanie (gwiazdozbiór Ryby Południowej to odrębna konstelacja). Od Babilończyków konstelację Ryb zapożyczyli antyczni Grecy. W II wieku n.e. opisał ją Ptolemeusz. Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze postaci, pod którymi Afrodyta i Eros podjęli ucieczkę przed przerażającym Tyfonem. Mitologia i znaczenie Mit przedstawiający tę historię odnosi się do początków istnienia bogów, gdy ci toczyli bój z tytanami i gigantami. Olimpijczycy byli już bliscy triumfu, jednak Gaja, mityczna matka Ziemia, nie zamierzała oddawać władzy w ich ręce. Na pole walki wysłała Tyfona – najstraszniejszego ze wszystkich potworów. Bestia z ciałem olbrzyma i o stu głowach smoka, która zamiast na nogach wspierała się na olbrzymich wężach, wprawiła bogów w popłoch. Olimpijczycy zaczęli ratować się ucieczką. By ocalić życie, Afrodyta i jej syn Eros rzucili się w nurt Eufratu. Przemienili się w ryby, a żeby nie zgubić się w odmętach, swoje ciała połączyli sznurem. Sprytna ucieczka bogini miłości i jej potomka została uwieczniona na firmamencie. Istnieje jeszcze jedna wersja tej legendy. Opowieść głosi, że gdy Afrodyta i Eros wskoczyli do wody, podpłynęły do nich dwie ryby. Zabrały ich na swoich grzbietach z dala od zagrożenia i w ten sposób ocaliły życie bogini i jej syna. W nagrodę za ten wyczyn zwierzęta trafiły na nocne niebo. Mit o Afrodycie i Erosie ma swój odpowiednik w mitologii rzymskiej. W wierzeniach antycznych Rzymian, w złączne sznurem ryby mieli zmienić się Wenus i Kupidyn. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? To ona rozpocznie wigilijną kolację
Pierwsza gwiazdka na niebie to znak dla domowników, że nadszedł czas, by zasiąść wspólnie do wigilijnej wieczerzy. Warto sprawdzić, o której godzinie można jej wypatrywać w tym roku, aby zgodnie z tradycją rozpocząć świąteczne obchody.
Spis treści: Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? O której pierwsza gwiazdka da w tym roku znak, że można rozpocząć wigilijną wieczerzę? W niektórych polskich domach nadal pielęgnuje się tradycję, zgodnie z którą dopiero po zobaczeniu na niebie symbolicznej gwiazdy betlejemskiej, można zasiąść do stołu. To sygnał nie tylko dla gospodyń, ale też dla dzieci czekających na wizytę świętego Mikołaja z workiem prezentów na plecach. Kiedy w tym roku należy wypatrywać pierwszej gwiazdki? Co symbolizuje? Jak nie pomylić jej z planetą? Odpowiedzi na te i inne gwiazdkowe pytania znajdziesz poniżej. Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka to tradycja nawiązująca do gwiazdy betlejemskiej. W Biblii właśnie to ciało niebieskie zwiastowało przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Jasny obiekt na niebie wskazał także drogę Trzem Mędrcom ze Wschodu, którzy wyruszyli w podróż, by oddać hołd narodzonemu w Betlejem Zbawicielowi. Po dziś dzień wielu badaczy, historyków i astronomów polemizuje ze sobą nawzajem, czym tak naprawdę była gwiazda opisana w Ewangelii według świętego Mateusza. – Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon”. [...]Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. [...] Oni zaś wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon – pisał ewangelista (cytat z Biblii Tysiąclecia). Brytyjski profesor Colin Humphreys jest niemal pewny, że gwiazda betlejemska to tak naprawdę kometa z 5 r. p.n.e., którą w swoich kronikach opisywali Chińczycy. Przypuszcza się również, że wskazująca drogę Trzem Królom gwiazda w rzeczywistości była jasnym światłem wynikającym z nietypowego ułożenia Wenus i Jowisza lub koniunkcji Jowisza i Saturna. Teorii na ten temat jest jednak znacznie więcej, a to rzuca zupełnie nowe światło (dosłownie i w przenośni) na datę narodzin Jezusa. Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Wypatrywanie pierwszej gwiazdki na niebie to w wielu domach stały element przygotowań do wigilijnej wieczerzy. Zabawa ma przede wszystkim zająć dzieci. W tym roku nad Polską pierwszą gwiazdkę na niebie będzie można zaobserwować między godziną 15:00 a 16:00. Czas jej pojawienia się zależy od godziny zachodu słońca, a ta jest różna w zależności od lokalizacji. 24 grudnia 2024, czyli w Wigilię Bożego Narodzenia, w Warszawie słońce zajdzie o 15:27. Nieco wcześniej, bo około 15:09, w Suwałkach, a najpóźniej w Jeleniej Górze – około 15:45. Kiedy zabłyśnie pierwsza gwiazdka w 2024 roku? Lista miast: Lublin – ok. 15:25 Gdańsk – ok. 15:15 Łódź – ok. 15:30 Kraków – ok. 15:35 Poznań – ok. 15:40 Wrocław – ok. 15:45 Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? Pierwszymi gwiazdami, które pojawią się na niebie w wigilijny wieczór, będą Wega (najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni) i Kapella (najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Woźnicy). Jednak o tym, czy zauważymy którąś z nich, zadecydują warunki atmosferyczne. Gdy niebo będzie zachmurzone, zaobserwowanie pierwszej gwiazdki może okazać się niemożliwe. Warto też pamiętać, że pierwszą gwiazdkę łatwo pomylić z jedną z planet także widocznymi na wigilijnym niebie. Mowa o Wenus, Marsie i Jowiszu, który pośród wszystkich planet i gwiazd 24 grudnia zaświeci najjaśniej. Jak zatem uniknąć pomyłki? Zapamiętajmy przede wszystkim, że gwiazdy mrugają, a planety nie. Źródło: National Geographic Polska
Mirosław Hermaszewski jako pierwszy Polak poleciał w kosmos. Jego rekordy do dziś nie zostały pobite
Mirosław Hermaszewski był ikoną polskiego lotnictwa i astronautyki. Jego wkład w naukę i rozwój technologii pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń, a jego dokonania są uważane za jedne z najważniejszych w historii polskiego lotnictwa. W końcu jako pierwszy i jak dotąd jedyny człowiek z Polski poleciał w kosmos.
Spis treści: Kim był Mirosław Hermaszewski? Droga do lotu w kosmos Mirosław Hermaszewski – lot w kosmos Pierwsze wrażenia na orbicie Przygotowania do startu Badania naukowe na orbicie Dzieje rodziny Hermaszewskiego Dlaczego w kosmos poleciał Czech zamiast Polaka? Jak Mirosław Hermaszewski został pilotem Mirosław Hermaszewski – syn Mirosław Hermaszewski – żona Kiedy zmarł Mirosław Hermaszewski? Generał Mirosław Hermaszewski był pierwszym polskim astronautą. Urodził się 15 września 1941 roku w Lipnikach na Wołyniu. Po zakończeniu II wojny światowej wraz z rodziną został przesiedlony z Kresów Wschodnich na Dolny Śląsk. Ukończył Wyższą Szkołę Oficerską Sił Powietrznych w Dęblinie, a także Akademię Sztabu Generalnego w Rembertowie. Kim był Mirosław Hermaszewski? Mirosław Hermaszewski urodził się 15 września 1941 roku w Lipnikach na Wołyniu. A właściwie tylko z matką i rodzeństwem. Ojciec zginął, zaś rodzina, wygnana z Wołynia, który już teraz nie jest polski, walczyła na morzu i w partyzantce, a potem rozpierzchła się po świecie: Londyn, Paryż... Bratu ojca z Nieludzkiej Ziemi udało się ujść z Andersem. Ale o tym nie można było głośno mówić, bo z takimi krewnymi w Polsce Ludowej na karierę było szans. Hermaszewski nie pamięta nocy z 25 na 26 marca 1943 r., bo miał zaledwie półtora roku. Wtedy Ukraińcy otoczyli Lipniki, gdzie mieszkał. Na strzechy posypały się pociski zapalające. W ciemności rozgrywały się makabryczne sceny jak z „Malowanego ptaka” Kosińskiego: mordowano, grabiono bez opamiętania. Kamila, matka generała, cudem uszła z życiem goniącym ją po zagonach rezunom z UPA, ale po drodze z zapaski na plecach wypadło jej dziecko. To był właśnie Mirosław Hermaszewski. Gdy nad ranem ojciec szukał na polu poległych, niespodziewanie dostrzegł zawiniętego w kocyk syna, który mimo tęgiego mrozu przeżył. Wtedy wypowiedział swoje pierwsze słowa: „sii” – co oznaczało ogień, i „buch”, czego tłumaczyć nie trzeba. Wszystkim wtedy wywrócił się świat, ponieważ Lipniki to była wcześniej „wsi spokojna, wsi wesoła”, gdzie Polacy z Ukraińcami żyli zgodnie. A historię rodziny przekazywali z pokolenia na pokolenie. Droga do lotu w kosmos Był rok 1976. Pewnego dnia Mirosław Hermaszewski otrzymał polecenie wytypowania kilku pilotów ze swojego 11. Pułku Brandenburskiego im. Osadników Ziemi Dolnośląskiej. Mieli spełniać bardzo nietypowe kryteria: chcieć latać bardzo szybko, bardzo daleko i bardzo wysoko. Wojskowy nie pyta o szczegóły. Rozkaz to rozkaz, a dowódca ma go wypełnić. Tylko żałował, że jego samego nie uwzględniono. Sporządził listę, ale po tygodniu jemu też przedłożono taką ankietę. Nadal nie wiedział, o co chodzi – poza tym, że kandydatów do nieznanego zadania było 300. Spotkał się z nimi na badaniach w Wojskowym Instytucie Medycyny Lotniczej w Warszawie. Wcześniej każdemu przejrzano teczki... Lekarze odrzucili blisko 230 osób, potem odpadali następni. Rodzinne „konszachty” z Zachodem na szczęście nie wyszły na jaw. Na zgrupowanie do Mrągowa, a potem do Zakopanego, wysłano ich już tylko 16. Chodziło o selekcję kandydatów pod kątem sprawności psychofizycznej, więc codziennie biegali, ćwiczyli na sali gimnastycznej, w komorach niskich ciśnień i na wirówkach, podnosili ciężary. Do tego testy psychologiczne i badania lekarskie. Zostało ich 12. I wtedy zdradzili wreszcie, że chodzi o lot w kosmos w ramach programu Interkosmos. A jemu mina zrzedła, bo odezwał się kompleks Janka Muzykanta. Nadal był bardzo szczupły i, wydawać by się mogło, za wysoki na pilota. Po Zakopanem, gdzie kandydaci na kosmonautów „wykończyli” w 2 tygodnie trzech góralskich przewodników, bo wszystkie trasy musieli przebyć biegiem (nawet takie jak z Morskiego Oka przez Przełęcz Szpiglasową do Doliny Pięciu Stawów – a była to zima), już tylko we czterech pojechali na trzy tygodnie do Gwiezdnego Miasteczka. Tu spotkali po 2 kontrkandydatów z Czech i Niemiec, ale Polacy okazali się najlepsi. Co z tego, kiedy w 1977 r. poleciał Czech. Hermaszewski, pozbawiony migdałków, wyleciał w kosmos dopiero trzy miesiące później. Mirosław Hermaszewski – lot w kosmos W 1978 roku, jako inżynier pokładowy na statku Sojuz-30, wziął udział w misji trwającej 8 dni. Wspólnie z radzieckim kosmonautą Piotrem Klimukiem spędził czas na stacji orbitalnej Salut-6, przeprowadzając zaplanowane eksperymenty naukowe. W trakcie misji ustanowił rekordy Polski, m.in. wysokości lotu (363 km), prędkości (28 tys. km/h), długotrwałości misji (190 godzin) i pokonanej odległości (ponad 5,2 mln km)​ Po locie kosmicznym kontynuował karierę w lotnictwie, pełniąc wysokie funkcje w Wojsku Polskim. Był m.in. zastępcą dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, a także komendantem „Szkoły Orląt” w Dęblinie. Hermaszewski założył Międzynarodowe Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych, aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Astronautycznym i pełnił funkcje w Komitecie Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk. Lot Sojuz-30 odbył się w ramach programu Interkosmos, promującego współpracę państw bloku socjalistycznego w eksploracji przestrzeni kosmicznej. Hermaszewski wystartował 27 czerwca 1978 roku z kosmodromu Bajkonur. Po 126 okrążeniach Ziemi misja zakończyła się 5 lipca lądowaniem w Kazachstanie. Była to przełomowa chwila dla Polski, której Hermaszewski stał się symbolem osiągnięć naukowych i technologicznych. W 2013 r. otrzymał prestiżową flagę Towarzystwa National Geographic. – Flaga zajmie zaszczytne miejsce w moim pokoju pełnym pamiątek. Wiem, że nie jestem jej jedynym kawalerem, ale ta jest moja. I może jeszcze całego świata lotniczego – mówił wtedy. Pierwsze wrażenia na orbicie Drgania i lęk. Wrażenie, że Sojuz 30 zamiast się wznosić, przechyla się i spada. Na szczęście to tylko wrażenie. Na starcie rakieta spala 1,5 tony paliwa na sekundę – przychodziła mu do głowy podręcznikowa definicja... W 120. sekundzie rzuciło nimi gwałtownie do przodu tak, że zawisnęli na trzymających ich pasach. Odłączył się właśnie pierwszy stopień rakiety. W 163. sekundzie odrzucili osłonę balistyczną i wtedy przez iluminator do środka wdarł się promyk słońca. Byli 80 km od Ziemi i Hermaszewski bardzo chciał ją zobaczyć. Tak jak mały Mirek wspinał się w Wołowie na najwyższe drzewa, chcąc znaleźć się jak najbliżej nieba, i stojąc na czubku wyciągał szyję, by dostrzec, co kryje się za horyzontem. Wtedy też wyciągał szyję, ale nie zobaczył Ziemi, bo rakieta pochyliła się do horyzontu, aby rozpędzić statek do pierwszej prędkości kosmicznej. Przygotowania do startu Ale do niego to wszystko jeszcze nie docierało. Cały ten dzień był za szybki, za intensywny. Ostatnią noc spał co prawda jak zabity. Wymęczony setkami ćwiczeń, jakie poprzedziły lot, nie skorzystał nawet z tabletek nasennych podsuniętych mu dyskretnie poprzedniego wieczora przez lekarza. I dobrze, bo rano do jego pokoju w Gwiezdnym Miasteczku wpadła sfora doktorów i zaczęła dopytywać się o te tabletki. Zbadano mu puls, ciśnienie, zrobiono EKG i EEG, i wtedy nagle przeszła mu przez głowę myśl: koniec z samodzielnymi decyzjami, teraz podejmują je za ciebie inni. Potem było ostatnie śniadanie: twarożek ze szczypiorkiem, miód, gotowany ryż z czymś słodkim i lewatywa. W czasie projekcji filmu „Białe słońce pustyni” o rewolucji w azjatyckiej części ZSRR (była to tradycja lotów załogowych, podobnie jak podpisy na drzwiach pokojów, w których spali kosmonauci) ciągle wybiegali wraz z Klimukiem do WC. Potem wsadzono ich do autobusu i w towarzystwie milicyjnych wozów ruszyli przez 40 km stepu do wyrzutni. W pewnym momencie zobaczyli pasterza pilnującego stada wielbłądów, który porzucił zwierzęta i pędził w ich kierunku, co zaniepokoiło obstawę. Ten jednak zatrzymał się na skraju drogi, zdjął czapkę i głęboko się im skłonił. Prosty człowiek skojarzył ich z odpalanymi nieopodal rakietami i oddawał im hołd, bo instynktownie wiedział, komu i dlaczego. A kiedy on sam zdał sobie sprawę z tego, co go czeka? Dopiero gdy stanął przed rakietą: już kompletnie ubrany w skafander, w nowej, specjalnej bieliźnie pod spodem, opleciony elektrodami i czujnikami po pożegnaniu z oficjelami. Spojrzał na dyszącą „babę”, która miała 9 m średnicy w podstawie i 50 m wysokości, a jej zbiorniki ciekłego tlenu pokryły się szronem mimo 42-stopniowego upału. Badania naukowe na orbicie Na pokładzie statku przeprowadzili szereg eksperymentów. Te technologiczne polegały np. na zbadaniu, jak w warunkach mikrograwitacji przebiega proces krystalizacji z fazy ciekłej pewnego typu półprzewodników. Druga grupa to eksperymenty geofizyczne. Dotyczyły teledetekcji i polegały na jednoczesnym uzyskiwaniu obrazów tych samych obszarów testowych na terytorium Polski za pomocą identycznej kamery wielospektralnej z pokładu stacji orbitalnej i z pokładu samolotu oraz prowadzenie w tym samym czasie odpowiednich pomiarów naziemnych na tych obszarach. Najchętniej jednak przeprowadzali eksperymenty medyczno-biologiczne na własnych organizmach i roślinach. Zakończony 5 lipca 1978 r. w stepach Kazachstanu lot Hermaszewskiego i Klimuka trwał 8 dni. Dokonali w tym czasie 126 okrążeń Ziemi, ustanawiając przy okazji kilka niepobitych do dziś rekordów Polski, zatwierdzonych przez Międzynarodową Federację Lotniczą. M.in. wysokości lotu – 363 km, prędkości – 28 tys. km/godz., długotrwałości lotu – 190 godz., 03 min, 04 s, i przebytej odległości – 5 273 257 km. Dzieje rodziny Hermaszewskiego Pradziad Hermaszewskiego, Jakub, został zesłany na Syberię za udział w powstaniu styczniowym, ale udało mu się zbiec. Osiadł w Żytomierzu, tam się ożenił. Jednym z wielu dzieci, jakich się dochował, był dziadek Mirosława, Sylwester. Ten z kolei miał 16 dzieci. Wśród dwunastki, która przeżyła, był ojciec, Roman, który poślubił Kamilę z Bielawskich i dochował się siedmiorga potomków, w tym właśnie jego. Dziadek zarządzał dobrami hrabiego Małyńskiego i wraz z nim rozbijał się po świecie. Z jednej z wypraw przywiózł kryształkowe radio. Gdy zademonstrował to cudo rodzinie, jego żona chwyciła za flakonik z wodą święconą, aby odpędzić drzemiącego w pudle diabła. A wnuk w kosmos poleciał. To taki dziwny film z zawrotnym tempem. Kontynenty, oceany przesuwają się jak obrazki w dziecinnym kalejdoskopie. Wyobraża sobie te wszystkie plemiona i nacje, wydobywa z zakamarków pamięci całą wiedzę na ich temat. W 90 minut ogarnia wzrokiem cały świat, przeżywa cztery pory roku, całą dobę, która jest niczym epoka. I nadal nie może uwierzyć, że tu jest, choć z rocznym opóźnieniem. Dlaczego w kosmos poleciał Czech zamiast Polaka? W 1977 r. wystartowała Stacja Orbitalna Salut 6, ale nie udało się z nią połączyć dwóm radzieckim kosmonautom, Władimirowi Kowalonkowi i Walerijowi Ruminowi ze statku Sojuz 25. Kolejny lot w kosmos miał rozstrzygnąć, czy była to ich wina, czy też zdecydowały inne czynniki. Hermaszewski i Klimuk byli już wtedy gotowi, ale do gry weszła Wielka Polityka. Podobno u najwyższych władz państwowych Rosji interweniował sam przywódca Komunistycznej Partii Czechosłowacji Gustaw Husak. Nalegał, aby w ramach rekompensaty za Praską Wiosnę w kosmos poleciał jego rodak. Słowo ciałem się stało, a Hermaszewski wylądował w... szpitalu, choć nic mu nie dolegało. Poddano go operacji migdałków mimo jego gorących zapewnień, że są zdrowe. Operację przeprowadzał sam ordynator, który ostatnio czynił to zapewne na froncie, ale chodziło o jego prestiż. Na koniec, oglądając wycięte migdałki, skonstatował: „Rzeczywiście, zdrowe. No, szkoda, bo chłopak jeszcze chciał mieć dzieci”. Czy mógł się nie zgodzić na operację? Teoretycznie tak, ale wtedy nigdy by nie poleciał. To był taki dziwny pakt: kosmos za cenę migdałków. Jak Mirosław Hermaszewski został pilotem Do przedstawienia-adaptacji opowiadania Konopnickiej wybrała Mirka pani w szkole. To nie była nagroda za świetne wyniki w nauce. Chłopiec był chudy, wysoki i blady – idealny zatem do roli Janka Muzykanta. Na szczęście ostra interwencja matki uratowała go od niechcianego aktorskiego debiutu, ale kompleks pozostał. Zwłaszcza za tę chudość wyśmiano go po latach na komisji poborowej w Wołowie, orzekając, że nie nadaje się do wojska (dostał kategorię C), a przecież latał już na szybowcach w Aeroklubie Wrocławskim. To mógł być koniec kariery. Dopiero w Szkole Orląt w Dęblinie bardziej uwierzył w siebie, choć na egzaminie wstępnym nie było lekko. Bieg na 1500 m ukończył wprawdzie jako pierwszy, ale jako że pobiegł bez butów (nie stać go było na tenisówki), żużel ze stóp wydłubywał jeszcze przez kilka tygodni. Tam nauczył się pilotować samolot TS-8 Bies i zdobył kwalifikacje pilota myśliwskiego III klasy na samolocie MiG-15 (I klasę zrobił dwa lata później na MIG-u 17). Szkołę ukończył jako prymus. Przydzielono go do pułku obrony powietrznej w Poznaniu, gdzie został przeszkolony w pilotażu samolotów ponaddźwiękowych MiG-21. Potem ukończył z wyróżnieniem Akademię Sztabu Generalnego w Warszawie i podjął służbę w pułkach myśliwskich OPK w Słupsku, Gdyni i we Wrocławiu. Mirosław Hermaszewski – syn Syn Mirosława Hermaszewskiego, Mirosław Hermaszewski Junior, podążył śladami ojca, angażując się w lotnictwo. Jest zawodowym pilotem, a także specjalistą w zakresie bezpieczeństwa lotów. Choć nie osiągnął sławy na miarę ojca, pozostaje aktywny w środowisku lotniczym, przekazując wiedzę i doświadczenie młodszym pokoleniom​. Mirosław Hermaszewski – żona Żoną Hermaszewskiego była Emilia Hermaszewska, z domu Łazar, z którą ożenił się w 1966 roku. Przez lata wspierała męża, szczególnie podczas przygotowań do lotu kosmicznego. Poza życiem rodzinnym, Emilia Hermaszewska angażowała się w działalność społeczną i wspierała inicjatywy edukacyjne związane z astronautyką Kiedy zmarł Mirosław Hermaszewski? Mirosław Hermaszewski, pierwszy i jedyny polski kosmonauta, zmarł 12 grudnia 2022 roku w wieku 81 lat. Powodem śmierci były komplikacje po operacji związanej z chorobą nerek. Informację o śmierci wybitnego polskiego lotnika i kosmonauty przekazał za pośrednictwem mediów społecznościowych Ryszard Czarnecki, europoseł Prawa i Sprawiedliwości, a prywatnie zięć zmarłego. – W imieniu rodziny potwierdzam bardzo smutną informację o śmierci generała Mirosława Hermaszewskiego – pierwszego polskiego kosmonauty, świetnego pilota, dobrego męża i ojca, ukochanego dziadka. Odszedł na Wieczną Wartę. R.I.P. – napisał na Twitterze (obecnie X). Pogrzeb odbył się 21 grudnia 2022 roku w Warszawie. Ceremonię rozpoczęła msza żałobna w Katedrze Polowej Wojska Polskiego, a następnie Hermaszewski został pochowany na Wojskowych Powązkach, w sąsiedztwie Pomnika "Chwała Lotnikom Polskim". Jego grób znajduje się blisko Alei Zasłużonych, gdzie pochowani są inni wybitni Polacy. Pochówek miał charakter państwowy z pełną asystą wojskową. Grób generała ozdobiono cytatem z ks. Jana Twardowskiego. Źródło: National Geographic Polska.
Pierwszy fragment najdokładniejszej mapy Wszechświata. Dzięki teleskopowi Euclid jest na nim 14 mln galaktyk
Kosmiczny teleskop Euclid sfotografował dziesiątki milionów gwiazd w Drodze Mlecznej i około 14 milionów odległych galaktyk. To zaledwie jeden procent tworzonego przez obserwatorium Euclid kosmicznego atlasu – mówi Valeria Pettorino, badaczka projektu Euclid w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). – Ten oszałamiający obraz jest pierwszym fragmentem mapy, która w ciągu sześciu lat ujawni ponad jedną trzecią nieba – dodała.
Spis treści: Łowca ciemnej materii Kosmos w 3D Zmapować Wszechświat Głębokie Pole Euclida W trakcie tegorocznego Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego (IAC), który odbywa się właśnie w Mediolanie, europejscy uczeni pokazali światu rozległą kosmiczną mozaikę zbudowana z 260 obserwacji teleskopu Euclid. Jest to coś w rodzaju pierwszej strony wielkiego kosmicznego atlasu tworzonego dzięki obserwacjom tego urządzenia. Obraz zawiera dziesiątki milionów gwiazd w Drodze Mlecznej i około 14 milionów odległych galaktyk. Rozległa kosmiczna mozaika została zbudowana z 260 obserwacji Euclida zebranych między 25 marca a 8 kwietnia 2024 roku. Zawiera 208 gigapikseli danych. Łowca ciemnej materii Przypomnijmy, że obserwatorium kosmiczne Euclid zostało wyniesione na orbitę 1 lipca 2023 roku przez rakietę Falcon 9, należącą do SpaceX. Start miał miejsce z kosmodromu Cape Canaveral na Florydzie. Euclid jest misją Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), a jej celem jest badanie ciemnej materii i ciemnej energii w kosmosie. Satelita osiągnął swoją pozycję na orbicie wokół punktu L2 układu Ziemia-Słońce (współdzielonego również z teleskopem Jamesa Webba). Został tam uruchomiony w lutym 2024 roku, aby rozpocząć swoją 6,5-letnią misję. Euclid będzie mapował strukturę kosmosu. To pomoże w lepszym zrozumieniu natury ciemnej energii i ciemnej materii, które stanowią większość masy i energii Wszechświata. Kosmos w 3D Być może najbardziej zdumiewającą informacją związaną z zaprezentowanym właśnie zdjęciem jest to, że stanowi ono zaledwie 1 procent całego badania, które Euclid przeprowadzi w ciągu najbliższych sześciu lat. Zadaniem teleskopu jest śledzenie kształtów, odległości i ruchów galaktyk oddalonych nawet o 10 miliardów lat świetlnych. Zebrane obserwacje zaowocują największą mapą 3D kosmosu, jaką kiedykolwiek stworzono. – To tylko jeden procent mapy. Mimo to jest ona pełna różnorodnych informacji, które pomogą naukowcom odkryć nowe sposoby opisywania Wszechświata – komentuje Valeria Pettorino, badaczka projektu Euclid. Euclid to szerokokątny teleskop kosmiczny z 600-megapikselową kamerą. Jest w stanie rejestrować światło widzialne i bliską podczerwień za pomocą spektrometru. Umożliwia to pomiar „przesunięcia ku czerwieni”, czyli zmian w długości fal docierającego do nas światła, spowodowanych oddalaniem się galaktyk od Drogi Mlecznej. Robiąc to dla szerokiej gamy galaktyk, Euclid może zmierzyć wpływ ciemnej energii. Czyli tajemniczej siły napędzającej ekspansję Wszechświata poprzez rozszerzanie przestrzeni między galaktykami. Zmapować Wszechświat – Euclid obserwuje wszechświat w zupełnie nowy sposób. Uzyska gigantyczny spis galaktyk – powiedziała w rozmowie z portalem „Space.com” kosmolog z Universidad ECCI, Luz Ángela García Peñaloza. – Każdy obraz, który ujawni informacje na temat rozmieszczenia galaktyk w wielkoskalowej strukturze Wszechświata, dostarczy garści informacji na temat natury ciemnej strony kosmosu. Ale musimy jeszcze trochę poczekać, aby uzyskać większą próbkę galaktyk. To pozwoli doprecyzować parametry kosmologiczne i wykluczyć niektóre istniejące modele. Już po zaledwie dwóch tygodniach obserwacji czułe kamery sondy kosmicznej Euclid zarejestrowały z niezwykłą precyzją dużą liczbę obiektów. Jednym z elementów, które przyciągną uwagę naukowców w tej zaprezentowanej w Mediolanie mozaice, są delikatne chmury, widoczne pomiędzy gwiazdami w Drodze Mlecznej. Na szerszych obrazach pojawiają się one jako jasnoniebieskie smugi na ciemnym tle kosmosu. Dzięki szerokiemu spojrzeniu na Wszechświat, a następnie możliwości zbliżenia się do poszczególnych fragmentów, Euclid umożliwia astronomom szczegółowe obserwowanie odległych struktur. Takich jak spiralna galaktyka ESO 364-G036, oddalona od Ziemi o około 420 milionów lat świetlnych. Głębokie Pole Euclida Ten pierwszy fragment kosmicznego atlasu Euclid i mały wycinek mapy Wszechświata, którą ostatecznie stworzy, to jedynie zapowiedź większych odkryć, które przyniesie misja. Dotychczas zakończono około 12 proc. planu zbierania danych przez Euclid. Publikacja kolejnych wyników badania, w tym przeglądu obszarów tzw. Głębokiego Pola Euclida, jest przewidziana na marzec 2025 roku. Dane kosmologiczne z pierwszego roku misji zostaną udostępnione społeczności naukowej w 2026 roku. – To dopiero początek tego, co jeszcze zobaczymy. Najlepsze dopiero przed nami! Jestem przekonana, że Euclid rzuci nowe światło na nasze rozumienie tajemnic kosmosu – podsumowuje García Peñaloza. Źródło: Space.com. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ludwika Maria Gonzaga była żoną dwóch polskich królów. Jan Kazimierz po jej śmierci abdykował
Ludwika Maria Gonzaga miała status równy francuskim książętom krwi, a po śmierci ojca – księcia Mantui – to jej przypadł cały, wielki majątek Gonzagów. Jedynym, czego jej brakowało, była korona. A skoro nie mogła włożyć na głowę tej francuskiej, przyjęła oświadczyny Władysława IV Wazy. Choć to z jego młodszym bratem, Janem Kazimierzem, połączyło ją uczucie.
W tym artykule: Ludwika Maria Gonzaga – długa historia rodowa Więzienie za miłość Ludwika Maria Gonzaga, królowa Polski Związek z Władysławem IV był czysto polityczny Związek z Janem Kazimierzem Dokonania królowej Ludwika Maria Gonzaga, francuska księżniczka z rodu Gonzaga de Nevers, była małżonką dwóch królów Rzeczypospolitej Obojga Narodów: Władysława IV oraz Jana Kazimierza. Kiedy w 1646 roku przybyła do nowego kraju, nic nie wskazywało na to, że stanie się jedną z najbardziej znaczących kobiet w jego historii. Ludwika Maria Gonzaga – długa historia rodowa Urodzona 18 sierpnia 1611 roku w Neveres w Burgundii Ludwika Maria Gonzaga była najstarszą córką księcia Karola I Gonzagi de Nevers oraz pochodzącej z bocznej linii panującej dynastii lotaryńskiej Katarzyny de Guise, księżnej de Longueville. Rodzina Gonzagów władała włoską Mantuą, jednak ociec przyszłej królowej Polski należał do bocznej, francuskiej linii. Był człowiekiem bardzo dumnym, w swoim przekonaniu równym ówczesnym królom. Działo się tak m.in. dlatego, że po kądzieli był spokrewniony z panującą w Bizancjum dynastą Paleologów. Maria Ludwika (imienia Ludwika Maria zaczęła używać po ślubie z królem Polski) pochodziła z licznej rodziny. Była trzecim z sześciorga dzieci i najstarszą córką książęcej pary. Jej rodzice wybrali na chrzestnych króla Francji Ludwika XIII oraz jego matkę, Marię Medycejską, która sprawowała regencję w imieniu młodego monarchy. To świadczy o rodowej dumie, ambicjach i aspiracjach francuskiej linii Gonzagów. Więzienie za miłość Od wczesnej młodości musiała się odnajdywać w meandrach polityki. Z początku nie szło jej najlepiej. Nastoletnia Ludwika Maria zakochała się z wzajemnością w Gastonie Orleańskim, bracie francuskiego króla. W 1627 roku miała za niego wyjść. Otrzeźwienie przyszło szybko – z woli monarchy księżniczka Gonzaga de Nevers zamiast na ślubnym kobiercu wylądowała w więziennej celi. Co ciekawe, po raz pierwszy spotkała przyszłego męża niedługo po uwolnieniu. W podobnym czasie karę za szpiegostwo odsiadywał we Francji Jan Kazimierz Waza. Po dwóch latach został zwolniony, po czym rzucił się w wir bali, biesiad i różnych przyjemności. W trakcie jednego ze spotkań towarzyskich poznał Ludwikę. Młodzi przypadki sobie do gustu, jednak aspiracje Ludwiki sięgały dalej. Chciała związać się z koronowaną głową. W planach wydania jej za króla Polski Władysława IV maczał palce sam niesławny kardynał Richelieu. Przedostatni Waza na polskim tronie związał się jednak z Cecylią Renatą Habsburżanką. Gdy w 1644 roku Cecylia Renata zmarła, powrócił temat wydania Ludwiki Gonzagi za króla Polski. Tym razem sprawą zajął się następca Richelieu – kardynał Mazarin. Ludwika Maria Gonzaga, królowa Polski Sprawy nabrały tempa. 17 lipca 1645 roku, przybyły do Warszawy francuski poseł Flecelles de Bregy podpisał w imieniu Ludwiki Gonzagi intercyzę. Dwa miesiące później zawarto kontrakt ślubny, zgodnie z którym Władysław miał otrzymać 700 tys. skudów jako posag oraz odszkodowanie za rezygnację z roszczeń do dziedzictwa mantuańskiego. Przyszła królowa miała otrzymać całość sum ze sprzedaży swoich francuskich posiadłości. Kilka miesięcy później, 5 listopada 1645 roku, odbył się ślub Władysława i Marii zawarty per procura. W imieniu króla przysięgę złożył Krzysztof Opaliński. Wówczas też Maria Ludwika zmieniła kolejność swoich imion, gdyż w Rzeczypospolitej imię Maria było powszechnie uważane za zarezerwowane dla Matki Boskiej. Druga uroczystość ślubna odbyła się już po przybyciu Ludwiki do Polski, do której dotarła przez Niderlandy i Niemcy. Ostateczna ceremonia zaślubin miała miejsce w Warszawie, 10 marca 1646 roku. Koronacja odbyła się 15 lipca na Wawelu. W ten sposób Ludwika Maria zrealizowała swoje ambicje monarsze. Tego samego nie można jednak powiedzieć o jej potrzebie związku opartego na uczuciach. Związek z Władysławem IV był czysto polityczny Było jasne, że Władysław IV poślubił ją z powodów politycznych i finansowych. Potrzebował środków na mało realistyczny plan wojny z Turcją. W dodatku uważał, że związek żony z dawną dynastą panującą na terenie Turcji w czasach przedmuzułmańskich niejako legalizuje jego wschodnie zapędy. Uroda trzydziestopięcioletniej Ludwiki Marii także nie przypadła Władysławowi do gustu. I to pomimo tego, że była powszechnie uważana nie tylko za inteligentną, ale także za atrakcyjną kobietę. Władysław IV lubił zażywać przyjemności u boku kobiet, jednak nie u boku żony. To małżeństwo nie trwało długo. 20 maja 1648 r. Ludwika Maria została wdową. Sześć miesięcy później na polskim tronie zasiadł brat Władysława IV Wazy – Jan Kazimierz. Rok po śmierci Władysława IV Ludwika Maria ponownie stanęła na ślubnym kobiercu. Przyrzekła dozgonną miłość Janowi Kazimierzowi. Związek z bratem zmarłego męża uznano za dość nietypowy, a nawet kontrowersyjny. Związek z Janem Kazimierzem Relacje między Ludwiką Marią a Janem Kazimierzem były trudne. Król był znany z impulsywnego charakteru i skłonności do depresji. Miał także skomplikowane relacje z dworem. Z kolei Ludwika Maria była silną, ambitną i wpływową postacią, co czasem prowadziło do napięć w ich małżeństwie. Pomimo tych trudności, Ludwika Maria miała duży wpływ na politykę i działania męża. Zwłaszcza w czasie potopu szwedzkiego, kiedy odegrała kluczową rolę w organizacji oporu przeciwko Szwedom. Chociaż ich małżeństwo nie było szczęśliwe pod względem emocjonalnym, Ludwika Maria i Jan Kazimierz współpracowali politycznie. Para doczekała się dwojga dzieci, które, niestety, zmarły w niemowlęctwie. Było to dodatkowym obciążeniem dla ich związku, zwłaszcza w kontekście sukcesji tronu. Dokonania królowej Pomimo trudności w życiu osobistym, królowa znalazła siłę i determinację, by aktywnie uczestniczyć w polityce, wspierać rozwój kultury, nauki oraz znaczących instytucji religijnych. Jej zaangażowanie szczególnie uwidoczniło się podczas potopu, kiedy odegrała kluczową rolę w walce ze Szwedami okupującymi część Rzeczypospolitej. A także w ostatnich latach życia, kiedy popierała reformy ustrojowe. W dziejach Warszawy zapisała się jako fundatorka klasztoru i kościoła sióstr wizytek, które sprowadziła z Francji i którym przez wiele lat okazywała wsparcie. Zmarła w 1667 roku w Warszawie. I chyba właśnie śmierć królowej po raz pierwszy prawdziwie pokazała, jak wiele znaczyła dla Jana Kazimierza. Po jej śmierci król pogrążył się w smutku i rozdzierającej melancholii. Nie chcąc sprawować władzy samotnie, nieco ponad rok po śmierci Ludwiki Marii abdykował i opuścił Polskę na zawsze. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Maria Kazimiera d’Arquien, czyli królowa Marysieńka. Za Jana Sobieskiego wyszła z wielkiej miłości
Chociaż Maria Kazimiera d’Arquien urodziła się we Francji, to niemal całe życie spędziła w Polsce. Miała zaledwie 14 lat, gdy po raz pierwszy ujrzał ją młody, choć już sławny oficer Jan Sobieski. To była miłość od pierwszego wejrzenia. Jednak przyszły król czekał na swoją wybrankę kolejnych 12 lat.
W tym artykule: Maria Kazimiera d’Arquien, francuska szlachcianka Na dworze Ludwiki Marii Gonzagi Marysieńka i Sobieski – miłość od pierwszego wejrzenia Małżeństwo z „Sobiepanem” Zamoyskim Ślub z Sobieskim Marysieńka, królowa Polski Związek Marii Kazimiery d’Arquien z Janem Sobieskim jest jedną z niewielu, jeśli nie jedyną tak wielką historią miłosną w dziejach polskiej monarchii. W życiu codziennym polegali na sobie we wszystkim. Namiętne listy miłosne, jakie pisywał do ukochanej Marysieńki Sobieski ze wszystkich pól bitewnych, na których walczyli dowodzeni przez niego żołnierze, do dziś potrafią wywołać rumieniec. Była w jego oczach największą doskonałością, skończoną pięknością, ponętną do granic możliwości. Nawet wówczas, gdy robiła mu wymówki, złościła się, wciąż była tą, którą kochał duchem i ciałem. „Obiecuję, bylem jako najprędzej w dobrym zdrowiu oglądał królewnę serca mego, bez której widzenia już też dalej żyć niepodobna, i lepiej nie żyć, niżeli nie zażywać, nie obłapiać, nie całować milion milionów razów to, co jest najśliczniejszego, najwdzięczniejszego i najdoskonalszego na świecie” – pisał do żony wielki hetman koronny. Maria Kazimiera d’Arquien, francuska szlachcianka Marysieńka pochodziła z niezbyt zamożnej francuskiej szlachty. Urodziła się 28 czerwca 1641 w Nevers w Burgundii. Jej rodzicami byli: markiz Henri Albert de La Grange d’Arquien, który pochodził z rodziny o wielowiekowej historii, choć o niewielkich wpływach. Rodzina de La Grange d’Arquien była związana z drobną szlachtą francuską. Henri Albert służył na dworze królewskim, co zapewniło mu pewien prestiż, ale nie wielkie bogactwa. Françoise de La Châtre, która pochodziła z rodziny arystokratycznej o wyższym statusie niż ród d’Arquien. La Châtre'owie byli zamożniejsi i mieli lepsze koneksje, co wzmocniło pozycję młodej Marii Kazimiery na francuskim dworze. Matka Marysieńki była damą dworu królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Funkcję tę przejęła po niej córka. Rodzice przyszłej królowej Polski zadbali o to, by ich córka otrzymała staranne wychowanie i wykształcenie, co było kluczowe w jej późniejszej karierze. W młodym wieku została wysłana na dwór królowej Ludwiki Marii Gonzagi, która poślubiła króla Polski, Jana II Kazimierza Wazę. To właśnie Ludwika Maria Gonzaga odegrała kluczową rolę w życiu Marysieńki. Na dworze Ludwiki Marii Gonzagi Maria Kazimiera przybyła do Polski wraz z dworem Ludwiki Gonzagi w 1646 roku. Miała wówczas zaledwie pięć lat. Królowa bardzo lubiła dziewczynkę i mocno jej matkowała. Właśnie to wywoływało plotki, że maleńka Maria jest tak naprawdę nieślubną córką Gonzagi. Jednak brakuje dowodów na potwierdzenie tej hipotezy. Przyszła pani Sobieska spędziła na dworze Ludwiki Marii Gonzagi około 10 lat. W tym okresie Marysieńka była nie tylko świadkiem, ale i uczestniczką ważnych wydarzeń politycznych i dworskich w Rzeczypospolitej. Dzięki bliskim relacjom z królową zyskała wyjątkową pozycję na polskim dworze. Marysieńka i Sobieski – miłość od pierwszego wejrzenia Do pierwszego spotkania Jana Sobieskiego z Marią Kazimierą d’Arquien doszło na dworze królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Było to około 1655 roku, gdy Sobieski miał 26 lat, a Marysieńka zaledwie 14. Choć bardzo młoda, już wtedy zwracała na siebie uwagę swoim wdziękiem i inteligencją. Była osobą żywiołową, pełną energii, a jednocześnie subtelną, co Sobieski bardzo sobie cenił. Bez wątpienia była to miłość od pierwszego wejrzenia. Jan Sobieski, pochodzący z zamożnej i wpływowej rodziny magnackiej, był wówczas dobrze zapowiadającym się młodym oficerem, który brał udział w licznych bitwach. Jego rodzina miała bliskie kontakty z dworem królewskim, co zapewniało mu dostęp do ważnych osób i wydarzeń. Marysieńka z kolei była już dobrze zadomowiona na dworze dzięki protekcji królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Królowa Ludwika Maria Gonzaga wiedziała o afekcie, jakim darzył jej młodą podopieczną ceniony żołnierz i bogaty spadkobierca magnackiego rodu. Odkąd poznał Marysieńkę, nie krył się ze swoim uwielbieniem dla niej i pragnieniem poślubienia jej. Królowa Ludwika sprzyjała tym planom. Jednak Jan Sobieski zrobił coś, czego nie mogła mu darować. W trakcie potopu szwedzkiego przeszedł na stronę atakującego Rzeczpospolitą Karola X Gustawa, króla Szwecji. Nie spędził w szeregach wroga zbyt wiele czasu, opamiętał się po trzech miesiącach. Jednak sam fakt jego przejścia do obozu szwedzkiego odbił się szerokim echem. Małżeństwo z „Sobiepanem” Zamoyskim Porzucenie przez Sobieskiego Jana Kazimierza tak zniechęciło do niego królową, że zdecydowała się utrzeć mu nosa i wydać Marysieńkę za Jana „Sobiepana” Zamoyskiego. Jan "Sobiepan" Zamoyski był wówczas jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych magnatów w Rzeczypospolitej. Urodził się w 1627 roku i był synem Tomasza Zamoyskiego, kanclerza wielkiego koronnego oraz Katarzyny Ostrogskiej, pochodzącej z potężnego rodu. Marysieńka poślubiła Jana Zamoyskiego w 1658 roku. Miała wówczas 17 lat. Zamoyski był człowiekiem dumnym i niezależnym. A także właścicielem ogromnych majątków, w tym Zamościa, który był jednym z najlepiej prosperujących miast prywatnych w Polsce. Marysieńka nie była szczęśliwa w tym związku. Młoda i ambitna, nie była zadowolona z życia u boku starszego i surowego męża. Para miała czworo dzieci, z których żadne nie dożyło dorosłości. Związek zakończył się śmiercią Jana Zamoyskiego w 1665 roku. To otworzyło Marysieńce drogę do kolejnego małżeństwa, tym razem z czekającym na ukochaną Janem Sobieskim. Czekającym i piszącym Janem Sobieskim – dodajmy. Bo przyszły król Polski nigdy nie przestał pisać do ukochanej namiętnych listów. Czynił to przez cały okres trwania małżeństwa Marysieńki z Zamoyskim. Marysieńka miała być jego i tylko jego. Ślub z Sobieskim Ślub Jana Sobieskiego z Marią Kazimierą d’Arquien odbył się 14 lipca 1665 roku. Było to wydarzenie pełne przepychu i symboliki, choć odbyło się w dość skromnych okolicznościach. Wiązało się to z faktem, że Marysieńka była wówczas wciąż w okresie żałoby po pierwszym mężu. Marysieńka była ubrana w piękną, choć skromną jak na jej pozycję, suknię ślubną, która odzwierciedlała jej elegancję i pozycję społeczną. Jan Sobieski, jako przyszły wielki wódz i król, prezentował się dostojnie i na wschodnią modłę – co było zawsze jego znakiem rozpoznawczym. Ślub miał charakter katolicki, a ceremonia była zgodna z tradycjami i zwyczajami epoki. Po ślubie Marysieńka stała się nie tylko żoną jednego z najważniejszych dowódców wojskowych Rzeczypospolitej, ale także później królową Polski. Jan Sobieski został wybrany na króla w 1674 roku. Marysieńka, królowa Polski Jako żona króla, Marysieńka miała znaczący wpływ na sprawy polityczne Rzeczypospolitej. Jej ambicje oraz silna osobowość sprawiły, że była postrzegana jako jedna z najpotężniejszych kobiet swoich czasów. Działała na rzecz wzmocnienia pozycji męża, często angażując się w skomplikowane intrygi polityczne. Była również znana ze swoich kontaktów z dworem francuskim, co miało wpływ na relacje Polski z Francją. Marysieńka była także wielką mecenaską sztuki i literatury. Z jej inicjatywy powstało wiele budowli, w tym pałac w Wilanowie, który stał się rezydencją Sobieskich. Pałac ten do dziś jest jednym z najważniejszych zabytków barokowej architektury w Polsce. Ponadto angażowała się w działalność charytatywną, wspierając liczne fundacje kościelne i zakładanie szpitali. Dobroczynność była wyrazem głębokiej pobożności, która towarzyszyła jej przez całe życie. Jej życie, pełne miłości, intryg i polityki, odbiło się szerokim echem w historii Europy. Była nie tylko żoną wielkiego króla, ale również postacią, która sama odcisnęła swoje piętno na losach Rzeczypospolitej. Urodziła królowi ośmioro dzieci. Wraz z Janem mieli nadzieję, że ich najstarszy syn – Jakub Sobieski – zostanie wybrany na króla Polski i uda się ponownie ustanowić monarchię dziedziczną. Nadzieje te były, niestety, płonne. Po śmierci w 1696 roku ukochanego męża wyjechała z Polski do Włoch, a następnie do Francji. Ostatnie półtora roku życia spędziła w Blois. Tam w styczniu 1716 r. zmarła po płukaniu żołądka zarządzonym przez lekarza. W 1733 r. jej doczesne szczątki wraz z prochami króla przewieziona została do katedry wawelskiej w Krakowie. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nieopodal centrum naszej Galaktyki odkryto nowe „dziwne okręgi radiowe”. Skąd się wzięły?
Widoczny na niektórych długościach fal tajemniczy pierścień radiowy (ORC) może być śladem po niestabilnej gwieździe, która niejako „zrzuciła” swoje zewnętrzne warstwy. Do takiego wniosku doszli naukowcy analizujący dane z potężnego radioteleskopu MeerKAT wybudowanego w RPA. Ale nowoodkryty ORC różni się od poprzednio skatalogowanych zjawisk.
W tym artykule: Pierścień ponadgalaktyczny Wiatr gwiezdny a ORC Kýklos, czyli okrąg Supernowe, mgławice i czarne dziury Gwiazda Wolfa-Rayeta O fenomenie tzw. odd radio circle (ORC) napisaliśmy już w 2022 roku, niedługo po pojawieniu się pierwszych publikacji dotyczące tych niezwykłych obiektów. ORC, czyli Odd Radio Circles (po polsku dziwne kręgi radiowe) to stosunkowo nowy i tajemniczy typ obiektów astronomicznych. Zostały po raz pierwszy odkryte w 2019 roku za pomocą radioteleskopów. Nazwa pochodzi od ich niezwykłego, kolistego kształtu, który jest widoczny w danych radiowych. Pierścień ponadgalaktyczny ORC mają formę dużych, okrągłych struktur emitujących promieniowanie radiowe. Średnica ORC może wynosić nawet kilka milionów lat świetlnych. Są widoczne tylko w zakresie fal radiowych, co sprawia, że były trudne do wykrycia i długo pozostawały niezauważone. Obecnie nie ma jednej, uznanej teorii wyjaśniającej, czym dokładnie są ORC-y. Istnieje kilka hipotez, które próbują to wyjaśnić, w tym: Fale uderzeniowe. Może to być wynik fal uderzeniowych pochodzących z potężnych zdarzeń astrofizycznych, takich jak wybuchy supernowych lub fuzje galaktyk. Aktywne jądra galaktyk. ORC mogą być związane z aktywnością w jądrze galaktyk, np. dżetami wystrzeliwanymi przez supermasywne czarne dziury. Odbicie fal radiowych. Istnieje także hipoteza, że ORC są wynikiem jakiegoś rodzaju odbicia lub soczewkowania fal radiowych w przestrzeni kosmicznej. Wiatr gwiezdny a ORC Według astrofizyków i radioastronomów, którzy właśnie opublikowali nowy artykuł na temat ORC w serwisie preprintów arxiv.org, jeden z zaobserwowanych przez nich pierścieni radiowych mógł zostać utworzony przez typ masywnej gwiazdy, której potężny wiatr gwiezdny zdmuchnął jej zewnętrzne warstwy. Dane na temat obiektu zostały zebrane za pomocą radioteleskopu MeerKAT w RPA. Potwierdził je zespół astronomów pod kierunkiem Cristobala Bordiu z Obserwatorium w Katanii we Włoszech. W dodatku nowo odkryty ORC łamie wszystkie znane zasady dotyczące tych niezwykłych struktur. Powstaje największy radioteleskop na świecie. Do czego posłuży? Na pustkowiu w zachodniej Australii stanie 131 tys. anten w kształcie drzew. Z kolei w Republice Południowej Afryki zbudowany zostanie las teleskopów składający się z prawie dwustu urządzeń... Jakie zasady łamie? Przede wszystkim nie ma go tam, gdzie być powinien. Wszystkie poprzednio dostrzeżone ORC zostały znalezione na wysokich szerokościach galaktycznych. Innymi słowy, znajdują się wysoko ponad płaszczyzną naszej Drogi Mlecznej. To oznacza, że albo znajdują się bardzo blisko nas w naszej Galaktyce, albo są pozagalaktyczne. Rzeczywiście, kilka ORC otacza całą galaktykę. Uważa się, że te ORC zostały wytworzone przez rozbłysk z tej galaktyki. Być może w wyniku eksplozji supernowych lub zderzenia się dwóch supermasywnych czarnych dziur, co skutkowało impulsem energii. Kýklos, czyli okrąg Jednak nowy ORC znajduje się zaledwie sześć stopni nad płaszczyzną naszej Galaktyki. Z naszego punktu widzenia wydaje się, że znajduje się dość blisko centrum Galaktyki. Może to być jednak tylko zbieg okoliczności – może znajdować się znacznie bliżej lub znacznie dalej niż centrum naszej Galaktyki, które oddalone jest o 26 tys. lat świetlnych od nas. ORC, skatalogowany jako J1802-3353, został nazwany przez swoich odkrywców Kýklos, co w języku greckim oznacza okrąg. Pierścień jest widoczny tylko na falach radiowych. Jest słaby, niejednolity, cienki (zaledwie 6 sekund łuku grubości) i prawie idealnie okrągły. Jego widmo radiowe jest zaskakująco płaskie, co oznacza, że nie ma żadnych znaczących linii widmowych, w przeciwieństwie do poprzednich ORC. Zespół Bordiu zdał sobie sprawę, że ten ORC może być czymś nowym. Jednak zanim uczeni mogli to ustalić, musieli wykluczyć inne możliwości. W tym celu wykorzystali m.in. dane z misji Gaia Europejskiej Agencji Kosmicznej. Obserwatorium kosmiczne umożliwiło skatalogowanie trzech galaktyk, z których każda znajduje się na niebie w obrębie Kýklos. Supernowe, mgławice i czarne dziury Być może Kýklos jest pozostałością po supernowej? Często okrągłe struktury mgławicowe powstają w wyniku fali uderzeniowej eksplodującej gwiazdy, która zderza się z gazem i pyłem w ośrodku międzygwiazdowym. Ewentualnie Kýklos jest nienaturalnie wielką mgławicą planetarną. Jednak mgławica planetarna wytwarza emisję optyczną, szczególnie w zakresie wodoru alfa, ale takiego światła nie wykryto. Być może pierścień został wyprodukowany przez masywną, niestabilną gwiazdę, a konkretnie gwiazdę Wolfa-Rayeta. Ponieważ gwiazda Wolfa-Rayeta jest masywna, jest w stanie generować silny wiatr gwiezdny, który wydmuchuje jej zewnętrzne warstwy głęboko w przestrzeń kosmiczną, zmniejszając jej masę. Gwiazdy Wolfa-Rayeta są często rozpoznawane albo po mgławicy, którą wydmuchują, albo po ich składzie chemicznym. Po odrzuceniu otoczki wodorowej cięższe pierwiastki w ich głębszych warstwach, takie jak hel i tlen, zostają odsłonięte. Gwiazda Wolfa-Rayeta Chociaż w Kýklosie nie ma mgławicy Wolfa-Rayeta, nie stanowi to problemu, ponieważ wiatr radiacyjny gwiazdy Wolfa-Rayeta szybko niszczy pyłową mgławicę znajdującą się w pobliżu. Chłodniejszy pył znajdujący się dalej byłby w stanie przetrwać i promieniować na poziomie 24 mikronów. – Opierając się na ograniczonych obecnie dostępnych danych, cechy morfologiczne i spektralne Kýklos wydają się bardziej zgodne z cechami otoczki gwiazdy Wolfa-Rayeta – podsumował zespół Bordiu w artykule. Kolejnym krokiem będzie zatem kontynuacja badań za pomocą Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba i uzyskanie tych danych, które potencjalnie rozwiążą zagadkę Kýklos. Źródło: Arxiv.org. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Teleskop Webba zaobserwował sześć dziwnych obiektów gwiazdopodobnych. Do końca nie wiadomo, czym są
Astronomowie wypatrzyli sześć nietypowych obiektów astronomicznych. Wyglądają jak planety, jednak uformowały się jak gwiazdy. Na dodatek to samotne światy – niezwiązane grawitacyjne z żadnymi gwiazdami. Są bardzo masywne, a wokół jednego może nawet tworzyć się miniaturowy układ planetarny.
W tym artykule: Co odróżnia planetę od gwiazdy? Nietypowe planety samotne Gdzie znajdują się nietypowe gwiazdy? Nowych obserwacji dokonano z użyciem Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. Naukowcy skierowali go w stronę młodej mgławicy, w której zachodzą liczne procesy gwiazdotwórcze. Astronomowie wypatrzyli sześć obiektów o nietypowym pochodzeniu. Najprawdopodobniej narodziły się tak samo, jak powstają gwiazdy, jednak mają masy dużych planet. Wszystkie obiekty najprawdopodobniej są samotnymi gazowymi olbrzymami, niezwiązanymi grawitacyjnie z żadną gwiazdą. Są masywne – ich masy wynoszą od 5 do 10 mas Jowisza. Co ciekawe, najlżejszy z zaobserwowanych światów jest również najdziwniejszy. Wokół niego wiruje dysk pyłów i gazów. Mogą w nim się tworzyć nowe planety, co oznaczałoby, że naukowcy odkryli kandydatkę na planetę z własnym miniaturowym układem planetarnym. Co odróżnia planetę od gwiazdy? Gwiazdę od planety odróżnić łatwo. Przynajmniej w większości wypadków. W środku gwiazdy zachodzi fuzja jądrowa. Atomy wodoru pod ogromnym ciśnieniem łączą się w atomy helu. W procesie wydzielają się ogromne ilości energii, rozprzestrzeniające się w kosmosie w postaci ciepła i światła. Gwiazdy są też o wiele masywniejsze od planet i powstają w nieco inny sposób. Astronomowie przyjmują, że gwiazdy tworzą się w gęstniejących obłokach pyłów i gazów. Pod wpływem grawitacji ich składniki zbliżają się do siebie, tworząc coraz większy i coraz cięższy obiekt. W końcu wodoru jest już tyle, że dochodzi do fuzji jądrowej i rodzi się gwiazda. Materiał, który pozostaje po tym procesie, formuje wokół gwiazdy obracający się dysk. Z czasem jego fragmenty scalają się w planety. Nietypowe planety samotne Nowo znalezione obiekty nie mieszczą się w tym opisie. Zdaniem badaczy powstały tak samo jak gwiazdy, mimo że są od nich znacznie lżejsze. Tym samym należą do „kategorii wagowej” brązowych karłów. Tak nazywa się lżejsze od gwiazd obiekty gwiazdopodobne, często samotne, w których fuzja jądrowa może zachodzić tylko przez krótki czas. Przyjmuje się, że brązowe karły mają maksymalną masę odpowiadającą 80 masom Jowisza. A co z dolną granicą? Najlżejszy obiekt zaobserwowany teraz przez Teleskop Webba jest cięższy od Jowisza tylko pięć razy (a o Ziemi – 1600 razy). To zakres mas odpowiadający ciężkim egzoplanetom. Co ciekawe, mimo że teleskop ma wystarczającą czułość, nie zauważono obiektów lżejszych od niego. Możliwe więc, że dolna granica tworzenia się obiektów gwiazdopodobnych wynosi właśnie 5 mas Jowisza. Glob ten – samotna planeto-gwiazda – ma własny dysk protoplanetarny. To właśnie on wskazuje, że obiekt uformował się tak jak gwiazda. Obecność dysku sugeruje, że mogą tworzyć się w nim planety. Tym samym naukowcy mogli natrafić na obiekt tworzący własny miniaturowy układ planetarny! – Te maleńkie obiekty o masach porównywalnych z planetami-olbrzymami mogą same być w stanie uformować własne planety – powiedział współautor Aleks Scholz, astrofizyk z Uniwersytetu w St Andrews. – To może być wylęgarnia miniaturowego układu planetarnego, znacznie mniejszego niż nasz Układ Słoneczny – dodał. W układzie odległym o 500 lat świetlnych znaleziono niespodziankę – masywną egzoplanetę. Ma trzy słońca Powtórna analiza zdjęć wykonanych przez Bardzo Duży Teleskop wykazała, że w układzie potrójnym HIP 81208 znajduje się egzoplaneta. Ten glob ma aż trzy słońca. Gdzie znajdują się nietypowe gwiazdy? Sześć planet samotnych zaobserwowano w mgławicy NGC1333. Od Ziemi dzieli ją 720 lat świetlnych. Mgławica NGC1333 to jeden z najbliższych nam obszarów, gdzie formują się nowe gwiazdy. Dlatego właśnie astronomowie chętnie kierują w jej stronę obiektywy teleskopów. Mgławica znajduje się w konstelacji Perseusza. Gwiazdozbiór ten najlepiej widać z Polski jesienią. Przy dobrej widoczności gołym okiem można w nim dostrzec nawet kilkadziesiąt gwiazd. Był znany już starożytnym. Opisał go Ptolemeusz – grecki astronom, który żył w II wieku n.e. Niektórzy wyobrażają go tę konstelację jako postać z mieczem dłoni. Inni uważają, że jej kształt przypomina grecką literę pi. Źródła: EurekAlert, New Scientist.
Pierwszy prywatny spacer kosmiczny i testy komunikacji laserowej. Startuje przełomowa misja Polaris Dawn
Ta misja ma szansę przejść do historii. Finansowany z prywatnych pieniędzy miliardera Jareda Isaacmana lot kosmiczny ma osiągnąć wysokość 1400 kilometrów. To ponad dwukrotnie wyżej niż wzniósł się wahadłowiec, który wyniósł na orbitę Teleskop Kosmiczny Hubble’a. W dodatku jednym z celów Polaris Dawn jest pierwszy spacer kosmiczny wykonany przez członków prywatnej załogi.
W tym artykule: Załoga misji Polaris Dawn Rekordowa wysokość lotu Komercyjny spacer kosmiczny We wtorek 27 sierpnia, o godz. 9.38 CET otworzy się okno startowe dla misji Polaris Dawn. W umieszczonym na szczycie rakiety Falcon 9 załogowym statku kosmicznym Dragon firmy SpaceX znajdą się cztery osoby. Załoga misji Polaris Dawn Jared Isaacman – amerykański miliarder, przedsiębiorca i filantrop. Zasłynął jako założyciel i CEO firmy Shift4 Payments. Jest również doświadczonym pilotem odrzutowców z ogromną liczbą wylatanych godzin. Isaacman zorganizował także w 2021 roku pierwszą całkowicie cywilną misję kosmiczną, Inspiration4, której był dowódcą. Tę samą rolę pełni w Polaris Dawn. Scott Poteet – były podpułkownik Sił Powietrznych USA z ponad 20-letnim doświadczeniem wojskowym. Jest doświadczonym pilotem, który latał na samolotach F-16. Po zakończeniu służby wojskowej Poteet współpracował z Jaredem Isaacmanem, pełniąc funkcję dyrektora misji Inspiration4. W tej misji otrzymał pozycję pilota. Sarah Gillis – jest inżynierką i główną instruktorką astronautów w SpaceX. Odpowiadała za szkolenie załóg misji Crew Dragon, w tym astronautów NASA oraz uczestników misji Inspiration4. Posiada bogate doświadczenie w zakresie operacji kosmicznych i zarządzania krytycznymi sytuacjami. Anna Menon – inżynierka kosmiczna w SpaceX, specjalizująca się w operacjach na orbicie i komunikacji z załogą. Pracowała jako kierowniczka misji NASA i SpaceX, nadzorując operacje na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Ma także doświadczenie jako specjalistka ds. medycznych. Jej doświadczenie w medycynie kosmicznej i operacjach orbitalnych zostanie wykorzystane podczas spacerów kosmicznych i eksperymentów. Rekordowa wysokość lotu Jeśli wszystko pójdzie z planem, Sarah Gillis oraz Anna MenonDwie ustanowią kobiecy rekord wysokości lotu kosmicznego. Wcześniejszy należał do astronautki NASA Kathryn Sullivan, która w trakcie misji STS-31programu wahadłowców wzniosła się na wysokość 621 km. Ówczesny rekordowo wysoki lot był związany z wyniesieniem teleskopu, który zmienił nasze postrzeganie kosmosu – Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. W odróżnieniu od wcześniejszej, sponsorowanej przez Isaacmana misji Inspiration4, Polaris Dawn jest misją testową zaprojektowaną w celu przekraczania granic. Jak podróże kosmiczne wpływają na organizm człowieka? Jeśli są krótkie, nasze ciało dobrze znosi ich skutki Największe dotychczas, zbiorcze badania z dziedziny medycyny kosmicznej przynoszą dobre wieści. Kosmos nie jest czymś, z czym nasze ciało by sobie nie poradziło. Jednak im dłużej trwałyby ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-podroze-kosmiczne-wplywaja-na-organizm-czlowieka-jesli-sa-krotkie-nasze-cialo-dobrze-znosi-ich-skutki-687eced.jpg" width="938" height="540" alt="Jak podróże kosmiczne wpływają na organizm człowieka? Jeśli są krótkie, nasze ciało dobrze znosi ich skutki" title="Jak podróże kosmiczne wpływają na organizm człowieka? Jeśli są krótkie, nasze ciało dobrze znosi ich skutki" /> Isaacman, Menon, Gillis i Poteet spędzą pięć dni na pokładzie kapsuły SpaceX Crew Dragon. Wzniesie się ona na wysokość większą niż jakikolwiek człowiek przebył od czasu zakończenia programu Apollo NASA. Tak duża wysokość jest konieczna, ponieważ załoganci chcą zanurzyć pojazd, a tym samym siebie, w tzw. pasie radiacyjnym. Ma to pomóc zrozumieć zagrożenia, jakie czekają astronautów nowych misji księżycowych oraz planowanych misji marsjańskich. Komercyjny spacer kosmiczny Dwoje z czworga załogantów wystawi się też na działanie próżni kosmicznej w trakcie pierwszego prywatnego spaceru kosmicznego. Podczas tego przedsięwzięcia astronauci będą chronieni wyłącznie przez zupełnie nowe kombinezony EVA (Extra-Vehicular Activity). SpaceX zaprojektował je i stworzył w ciągu zaledwie dwóch i pół roku. Również pozostali astronauci będą musieli założyć kombinezony. W kapsule Dragon Crew nie ma specjalnej komory dekompresyjnej dla astronautów udających się na spacer kosmiczny. Zamiast tego załoga Polaris Dawn przyjmie inne, nowatorskie podejście do procesu wstępnej aklimatyzacji do spaceru kosmicznego. Polega ono na powolnym zmniejszaniu ciśnienia w kabinie i zwiększaniu stężenia tlenu. Proces ten zajmie około 45 godzin. Trzeciego dnia w kosmosie załoga Polaris Dawn otworzy właz Crew Dragon. Wówczas statek będzie znajdował się około 700 km nad Ziemią, czyli o 300 km wyżej, niż operuje ISS. Wszyscy czterej członkowie załogi i całe wnętrze statku kosmicznego zostaną wystawione na działanie kosmicznej próżni. Ale tylko Isaacman i Gillis opuszczą statek kosmiczny. Załoganci Polaris Dawn mają też przeprowadzić testy nowej technologii komunikacji laserowej, która będzie używana do szybkiej transmisji danych z przestrzeni kosmicznej na Ziemię. Zarówno start misji, jak i pierwszy prywatny spacer kosmiczny będą transmitowane na żywo na oficjalnych kanałach Polaris Dawn oraz SpaceX na platformie X. Wydarzenie można również oglądać m.in. na kanale Space.com. Start był planowany na 27 sierpnia. Jednak po wykryciu usterki i wskutek niesprzyjającej pogody przesunięto go na 30 sierpnia. Źródła: Space.com, Polaris Dawn. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pierwsze zdjęcia Gwiazdy Polarnej w tak wysokiej rozdzielczości. Jest znacznie cięższa, niż sądzono
Dzięki możliwościom obserwatorium CHARA Array na Mount Wilson w Kalifornii, po raz pierwszy udało się sfotografować Gwiazdę Polarną z doskonałą rozdzielczością. Fotografie ujawniły, że na powierzchni gwiazdy widoczne są plamy podobne do tych, jakie obserwujemy na Słońcu.
W tym artykule: Gwiazda żeglarzy Cefeida w układzie potrójnym Prędkość radialna Polaris Aby wykonać te fotografie, obserwatorium optyczne CHARA (Center for High Angular Resolution Astronomy) uruchomiło sieć sześciu metrowej szerokości teleskopów. Wspólnie składają się one na interferometr optyczny o dużej średnicy. Zbierane w ten sposób dane dotyczące światła są łączone w centralnym obiekcie, aby zapewnić jeden pełny, przejrzysty obraz źródła. To tak, jakby sekstet teleskopów tworzył jeden ostateczny teleskop o średnicy 330 metrów. Dzięki temu rozdzielczość obrazu – w szczególności rozdzielczość kątowa – jest doskonała. Wszystko po to, by możliwie dokładnie obejrzeć najjaśniejszą gwiazdę konstelacji Małej Niedźwiedzicy – Alfa Ursae Minoris, zwaną też Polaris lub Gwiazdą Polarną. Gwiazda żeglarzy Polaris jest jasną, choć nie najjaśniejszą gwiazdą na niebie. Ma wielkość gwiazdową 2,02m i zajmuje 48. miejsce pod względem jasności wizualnej. Jej charakterystyczną cechą jest to, iż jej pozycja na niebie pozostaje niemal niezmienna w ciągu nocy, podczas gdy inne gwiazdy poruszają się wokół bieguna (gwiazdy okołobiegunowe) lub wschodzą i zachodzą. Z tego powodu od wieków służyła do określania kierunków – zawsze wskazuje północ. Była także wykorzystywana w astronawigacji i do wyznaczania szerokości geograficznej. Naukowcy z obserwatorium CHARA wykonali niedawno serię zdjęć Gwiazdy Polarnej i zestawili je z fotografiami wykonanymi w latach 2016–2021. Dzięki analizie zidentyfikowali pewne wcześniej nieznane cechy Polaris. Przede wszystkim dostrzegli na jej powierzchni plamy, podobne do tych występujących na Słońcu. Przypomnijmy, że plamy słoneczne to obszary na powierzchni Słońca, które mają niższą temperaturę niż otoczenie. Stąd optycznie sprawiają wrażenie ciemnych. Charakteryzują się też silnym polem magnetycznym. Właśnie zwiększenie się liczby plam słonecznych jest oznaką tzw. maksimum słonecznego. Czyli okresu, w którym gwiazda jest wyjątkowo aktywna i generuje potężne rozbłyski oraz tzw. koronalne wyrzuty masy (CME). Cefeida w układzie potrójnym – Zdjęcia z CHARA ujawniły duże jasne i ciemne plamy na powierzchni Gwiazdy Polarnej. Plamy te zmieniały się w czasie – mówi Gail Schaefer, dyrektor CHARA Array. Jednym z głównych powodów, dla których to odkrycie było zaskoczeniem, jest fakt, że Gwiazda Polarna nie należy do kategorii starych gwiazd. Jest ona cefeidą, co oznacza, że okresowo jaśnieje i ciemnieje. W szczególności Gwiazda Polarna staje się jaśniejsza i słabsza w cyklu czterodniowym. Pozwala to na wykorzystanie Polaris i innych cefeid do pomiarów odległości kosmicznej. Obserwowanie zmian jasności cefeidy w ciągu jednego cyklu może ujawnić jej prawdziwą jasność. Jak twierdzi zespół naukowy CHARA, nowe zdjęcia Gwiazdy Polarnej w wysokiej rozdzielczości stanowią pierwszy „rzut oka na to, jak wygląda powierzchnia cefeidy”. Ale zaobserwowane plamy nie były jedynym wynikiem analizy przeprowadzonej przez naukowców. W odróżnieniu od naszego samotnego Słońca, Gwiazda Polarna nie podróżuje przez Wszechświat w pojedynkę. Jest znacznie większa od naszej gwiazdy macierzystej. Ma około 46 razy większą masę i znajduje się ponad 400 lat świetlnych od nas. Gwiazda Polarna jest częścią układu potrójnego. Co ciekawe, w tym układzie to ona jest najjaśniejsza. Początkowo celem badań nad Polaris było opracowanie mapy orbity jednej z gwiazd, która okrąża Gwiazdę Polarną co 30 lat. Ta gwiazda znajduje się znacznie bliżej niż pozostałe, co komplikuje badania. Odkryto ją dopiero około 2005 roku, a jej istnienie zostało potwierdzone dzięki Kosmicznemu Teleskopowi Hubble’a. Prędkość radialna Polaris Nancy Evans z Center for Astrophysics, Harvard & Smithsonian, która kierowała zespołem zajmującym się identyfikacją towarzysza, zauważyła, że niewielka odległość i duży kontrast jasności między obiema gwiazdami sprawiają, że ich rozdzielenie podczas największego zbliżenia jest niezwykle trudne. Z tego powodu zespół korzystał także z innych narzędzi astronomicznych, takich jak interferometr plamkowy w Obserwatorium Apache Point w Nowym Meksyku. – Masa oraz odległość wskazują, że cefeida jest jaśniejsza, niż przewidywano dla tej masy na podstawie jej ewolucji – twierdzą autorzy badania. Interesujące jest też to, jak widoczne na powierzchni Polaris plamy oraz prędkość obrotowa gwiazdy mogą sugerować 120-dniowe zmiany w jej prędkości radialnej – odnosząc się do wahań prędkości obiektu widzianego wzdłuż linii wzroku obserwatora. To dodaje kolejny element zagadki. – Planujemy kontynuować badania obrazu Gwiazdy Polarnej. Mamy nadzieję, że uda nam się lepiej zrozumieć mechanizm tworzenia się plam na powierzchni Gwiazdy Polarnej – oznajmił John Monnier, profesor astronomii na Uniwersytecie Michigan i współautor badań. Źródło: Space. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kosmiczne „Wow!” rozszyfrowane! 47 lat po odebraniu tajemniczego sygnału z kosmosu wiemy, co za nim stoi
To być może jeden z najsłynniejszych wydruków na świecie. Na pożółkłej kartce – wydruku z obserwacji radioteleskopu Big Ear z 15 sierpnia 1977 r. – dr Jerry R. Ehman zakreślił sekwencję „6EQUJ5” i dopisał do niej „Wow!”. Odtąd ten sygnał, który dla wielu oznacza próbę kontaktu obcej cywilizacji, znany jest właśnie jako „Wow!”. Skąd się wziął?
W tym artykule: Jak skontaktować się z cywilizacją pozaziemską? Co wyemitowało sygnał „Wow!”? Sygnał z gwiazdy neutronowej Sygnał „Wow!” zarejestrował w 1977 roku należący do Uniwersytetu Stanu Ohio radioteleskop Big Ear. Ten potężny jak na tamte czasy sprzęt pierwotnie służył do nasłuchu radiowego nowych obiektów katalogowanych w ramach Ohio Sky Survey. Nasłuch prowadzony był na częstotliwości 1415 MHz (megaherców), ale zbierano i analizowano także dane na częstotliwościach 2650 MHz i 612 MHz. Gdy podstawowy program badań zakończył się w 1973 roku, radioteleskop rozpoczął służbę dla poszukującej inteligencji pozaziemskiej organizacji SETI. Jak skontaktować się z cywilizacją pozaziemską? Wówczas teleskop prowadził nasłuch na częstotliwości 1420,4058 MHz, czyli o długości fali 21 centymetrów odpowiadającej linii emisyjnej atomów wodoru. Zdaniem Philipa Morrisona i Giuseppe Cocconiego, fizyków z Uniwersytetu Cornella, właśnie ta częstotliwość powinna być optymalnym sposobem komunikowania się rozwiniętej cywilizacji pozaziemskiej, której celem byłby kontakt z potencjalną cywilizacją Układu Słonecznego. Po kilku latach pracy dr Jerry R. Ehman zauważył na wydruku z obserwacji zastanawiającą sekwencję, która zdaniem badaczy mogła być właśnie próbą kontaktu. Zarejestrowany sygnał trwał zaledwie 72 sekundy. Był niezwykle silnym rozbłyskiem fal radiowych w pobliżu linii wodorowej 1420 MHz. Jednak nigdy się nie powtórzył. Mimo to naukowcy od lat próbują zrozumieć jego przyczynę. Zdaje się, że właśnie trafili na ciekawy trop. Zdaniem zespołu kierowanego przez astrobiologa Abla Méndeza z University of Puerto Rico w Arecibo, sygnał był dziełem obłoku wodoru i gwiazdy neutronowej. Nowa hipoteza sugeruje, że w odpowiednich okolicznościach taki obiekt mógłby wytworzyć sygnał podobny do tego, który zaskoczył astronoma Jerry'ego Ehmana. I skłonił go do napisania słowa „Wow!” na wydruku. Co wyemitowało sygnał „Wow!”? Hipoteza badaczy z Arecibo opiera się na nowych detekcjach podobnych sygnałów. – Nasze ostatnie obserwacje, wykonane między lutym a majem 2020 roku, ujawniły podobne sygnały wąskopasmowe w pobliżu linii wodorowej, choć mniej intensywne niż oryginalny „Wow!” – twierdzi Méndez. Problem z sygnałem „Wow!” polega m.in. na tym, że nie zawierał żadnej możliwej do rozszyfrowania modulacji. Nie wykazywał ruchu, a to wykluczało wygenerowanie go przez pobliskiego satelitę. A fakt, iż sygnał się nie powtórzył, sugeruje, że nie był to celowy przekaz. Wiele naturalnych zjawisk emituje fale radiowe o długości 1420 MHz, co nie wyklucza istnienia obcych, ale czyni to mało prawdopodobnym. Dlatego Méndez i jego zespół starają się znaleźć naturalne wytłumaczenie tego sygnału. Naukowcy skoncentrowali się na analizie danych z nieistniejącego już projektu REDS z Obserwatorium Arecibo, szukając podobnych do sygnału „Wow!” wąskopasmowych emisji radiowych. Znaleźli cztery potencjalnie interesujące emisje w pobliżu Gwiazdy Teegardena, odległej o 12,5 lat świetlnych. Choć słabsze niż sygnał „Wow!”, mogłyby one dostarczyć wskazówek na temat jego pochodzenia. Gdzie wypatrywać sygnałów od obcych cywilizacji? Zdaniem naukowców – w samym środku naszej Galaktyki Naukowcy zaproponowali nową metodę poszukiwania obcych cywilizacji w Drodze Mlecznej. To oprogramowanie do analizowania nieciągłych sygnałów radiowych dochodzących z samego środka Galaktyki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-drodze-mlecznej-istnieja-cztery-wrogie-cywilizacje-ktore-sa-gotowe-najechac-ziemie-sugeruje-nowe-badanie-fot-getty-images-4fce87f.jpeg" width="938" height="606" alt="W Drodze Mlecznej istnieją cztery wrogie cywilizacje, które są gotowe najechać Ziemię, sugeruje nowe badanie (fot. Getty Images)" title="W Drodze Mlecznej istnieją cztery wrogie cywilizacje, które są gotowe najechać Ziemię, sugeruje nowe badanie (fot. Getty Images)" /> Analiza wskazuje, że te sygnały są związane z obłokami zimnego wodoru w przestrzeni międzygwiezdnej. To sugeruje, że sygnał „Wow!” mógł być efektem rozbłysku promieniowania przechodzącego przez taki obłok, generując intensywny, astrofizyczny maser. Na Ziemi masery, podobnie jak lasery, są urządzeniami wykorzystującymi zjawisko emisji wymuszonej. Jednak w przeciwieństwie do laserów masery emitują promieniowanie w zakresie mikrofalowym (częstotliwości od 300 MHz do 300 GHz). Technologia ta została opracowana na długo przed powstaniem laserów. Miała kluczowe znaczenie w rozwoju precyzyjnych zegarów atomowych oraz w astrofizyce. Sygnał z gwiazdy neutronowej Sygnały takie jak „Wow!” mogą wysyłać ekstremalne obiekty zwane magnetarami. Tak określa się gwiazdy neutronowe o bardzo silnym polu magnetycznym. Magnetary, emitujące silne rozbłyski, są też odpowiedzialne za tajemnicze szybkie błyski radiowe. Stworzony przez zespół model wskazuje, że stymulowana emisja zachodzi, gdy impuls światła przechodzi przez wodór. To proste wyjaśnienie odpowiada na pytanie, dlaczego sygnał został zaobserwowany tylko raz. Naukowcy uważają, że ich hipoteza wyjaśnia wszystkie cechy sygnału „Wow!” i sugeruje, że może on być pierwszym zarejestrowanym rozbłyskiem astronomicznym. Co nie znaczy, że nie będzie kolejnych. Źródło: Science Alert Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda JUICE perfekcyjnie wykonała manewr podwójnej asysty grawitacyjnej! Teraz zmierza ku Wenus
Ten manewr trwał dobę. Najpierw największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE przeleciała w pobliżu Księżyca, by dzięki jego grawitacji przyspieszyć. Natomiast 24 godziny później zbliżyła się do Ziemi na odległość mniejszą niż ta, po której poruszają się duże satelity telekomunikacyjne. – Byliśmy zachwyceni, widząc JUICE ponownie tak blisko Ziemi – skomentował wydarzenie Ignacio Tanco, kierownik operacyjny misji.
W tym artykule: Wcisnąć pedał gazu do maksimum Niewidzialna linia grawitacyjna JUICE leci ku Wenus Polskie akcenty w misji JUICE Przygotowanie do tego manewru trwały wiele miesięcy. Celem misji JUICE jest zbadanie lodowych księżyców Jowisza. Specjaliści przeprowadzili setki symulacji mających wyłowić każdy najdrobniejszy problem, jaki mógł się pojawić przy przejściu sondy korytarzem pomiędzy Księżycem a Ziemią. Był to historyczny, pierwszy manewr z wykorzystaniem podwójnej asysty grawitacyjnej. Wcisnąć pedał gazu do maksimum – To jak bardzo szybki przejazd przez wyjątkowo wąski korytarz. Wciśnięcie pedału gazu do maksimum, gdy margines na poboczu drogi wynosi zaledwie milimetry – wyjaśniał na konferencji prasowej Ignacio Tanco z ESA. Największe zbliżenie do Księżyca miało miejsce 19 sierpnia o godzinie 23:15 CEST. Sonda JUICE zbliżyła się do Ziemi nieco ponad 24 godziny później, o godz. 23:56 CEST 20 sierpnia. Przelot w pobliżu Księżyca zwiększył prędkość sondy o 0,9 km/s względem Słońca, kierując ją w stronę Ziemi. Natomiast przelot w pobliżu Ziemi wyhamował JUICE o 4,8 km/s w stosunku do Słońca, kierując satelitę na nową trajektorię w stronę Wenus. Ogólnie rzecz biorąc, przelot w pobliżu Księżyca i Ziemi odchylił sondę o kąt 100° w porównaniu z trajektorią sprzed przelotu. – Zasadniczo manewr asysty grawitacyjnej polega na takim poprowadzeniu trajektorii obiektu, aby odpowiednio wykorzystać przyciąganie dużych ciał niebieskich, które biorą w nim udział. W efekcie dodają mu energii kinetycznej niczym za pomocą procy – wyjaśnia mgr inż. Jędrzej Baran, który należy do działającej w Centrum Badań Kosmicznych PAN grupy pracującej przy jednym z 10 instrumentów sondy JUICE, Radio & Plasma Waves Investigation (RPWI). Niewidzialna linia grawitacyjna – Należy sobie wyobrazić, że nasz pędzący przez przestrzeń kosmiczną statek kosmiczny używając swoich silników tak poprowadzi trajektorię swojego lotu, by złapać się na niewidzialną linę grawitacyjną do poruszających się przez Układ Słoneczny Ziemi i Księżyca. Najpierw nasz jedyny naturalny satelita delikatnie zakrzywi drogę, po jakiej porusza się sonda JUICE. To znacznie poprawi efektywność drugiej części manewru, czyli regularnej asysty z wykorzystaniem Ziemi – tłumaczy inżynier. Dodaje, że mimo wielu testów jest to bardzo ryzykowna operacja. Podczas przelotów w pobliżu Księżyca i Ziemi włączono dwie kamery monitorujące statek. Były zaprojektowane do obserwowania procesu rozkładania się elementów sondy na orbicie. Bo tak wielkie urządzenie, jak JUICE, którego same panele słoneczne mają powierzchnię 97 metrów kwadratowych, musiało być złożone w trakcie lotu na orbitę. Po tym wydarzeniu kamery nie miały być już używane. Jednak specjaliści misji uznali, że można spróbować wykorzystać je do sprawdzenia, jak sonda „widzi” Księżyc i Ziemię. Przelot w pobliżu Księżyca był nawet relacjonowany na żywo, a widzowie mieli szansę obejrzeć cztery zdjęcia przesłane przez sondę. Niestety, przelot w pobliżu naszej planety nie mógł być relacjonowany, ponieważ potężne anteny łącznościowe Deep Space Network, ze względu na bliskość sondy, nie były w stanie płynnie przekazywać sobie łączności z nią. JUICE leci ku Wenus Mimo to zbliżenie do Ziemi na zaledwie 6840 km nad Azją Południowo-Wschodnią i Oceanem Spokojnym pozwoliło wykonać sondzie serię zdjęć oraz zebrać dane naukowe za pomocą ośmiu z dziesięciu instrumentów. W dodatku udało się przeprowadzić całą operację, wykorzystując minimalną ilość paliwa. – Dzięki bardzo precyzyjnej nawigacji zespołu ESA ds. dynamiki lotu, udało nam się zużyć tylko niewielki ułamek paliwa zarezerwowanego dla tego przelotu. Zwiększy to margines, który zachowujemy na czarną godzinę lub by przedłużyć misję naukową, gdy dotrzemy do Jowisza – dodał Ignacio Tanko. Teraz JUICE bezpiecznie zmierza w kierunku Wenus. To przy tej planecie zaplanowana jest kolejna asysta grawitacyjna statku. Jednak na to wydarzenie będziemy musieli poczekać jeszcze rok. Sonda JUICE została wyniesiona w kosmos 5 kwietnia 2023 roku dzięki rakiecie Ariane 5. Największy europejski satelita wykona szczegółowe obserwacje gazowego olbrzyma Jowisza i jego trzech dużych księżyców oceanicznych – Ganimedesa, Kallisto i Europy. Ambitna misja scharakteryzuje te ciała niebieskie za pomocą potężnego zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Naukowcy chcą dowiedzieć się więcej o tych fascynujących miejscach jako potencjalnych siedliskach dla przeszłego lub obecnego życia. Polskie akcenty w misji JUICE JUICE będzie dogłębnie monitorować złożone środowisko magnetyczne, promieniowanie i plazmę Jowisza oraz jego wzajemne oddziaływanie z księżycami. Zbada system Jowisza jako archetyp dla systemów gazowych olbrzymów we Wszechświecie. W prace nad misją zaangażowanie są Polacy. W Centrum Badań Kosmicznych PAN opracowywano duże elementy dwóch instrumentów: wspomnianego RPWI i Submillimetre Wave Instrument (SWI). Natomiast prof. Hanna Rothkaehl z CBK PAN jest też coPI (czyli współ-głównym naukowcem) RPWI. Głównym partnerem przemysłowym w tej misji była firma Astronika. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda JUICE wykona pierwszy w historii manewr podwójnej asysty grawitacyjnej. Wezmą w nim udział Ziemia i Księżyc
Największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE) powróci na Ziemię w dniach 19–20 sierpnia. Kontrolerzy lotu przeprowadzą urządzenie w pobliżu Księżyca, a następnie obok samej Ziemi. Ten manewr „hamowania” zabierze JUICE na skróty do układu Jowisza.
W tym artykule: Malownicza trasa JUICE Podwójna asysta grawitacyjna Pełna gotowość do manewru Polski udział w misji JUICE Jeśli we wtorek 20 sierpnia będziecie akurat w południowo-wschodniej Azji lub na Oceanie Spokojnym, to przygotujcie się na niezwykły widok. Późnym wieczorem (21:56 UTC) JUICE, największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), zbliży się do Ziemi na odległość niespełna siedmiu tysięcy kilometrów. Oznacza to, że zahaczy o średnią orbitę ziemską rozciągającą się powyżej dwóch tysięcy kilometrów, lecz poniżej orbity geostacjonarnej, która zaczyna się na wysokości około 35 tys. kilometrów nad równikiem. Oczywiście sonda raczej nie będzie widoczna gołym okiem. Jednak można będzie ją śledzić dzięki teleskopom, a nawet dobrej jakości lornetkom astronomicznym. Malownicza trasa JUICE Tylko dlaczego wystrzelona w ubiegłym roku sonda, której celem są lodowe księżyce Jowisza, wraca w kierunku Ziemi? Ponieważ w swojej podróży ku oddalonemu o 800 milionów kilometrów układowi Jowisza wykorzystuje grawitację ciał Układu Słonecznego. Wysłanie JUICE najprostszą drogą w kierunku największej planety Układu Słonecznego wymagałoby 60 tys. kg paliwa na pokładzie. Nawet gdyby udało się zatankować sondę taką ilością paliwa, to konieczne byłoby kolejne paliwo, które wyhamowałoby JUICE w pobliżu Jowisza. W innym wypadku sonda nie weszłaby na jego orbitę, lecz po prostu przeleciała obok i poleciała dalej w przestrzeń kosmiczną. Właśnie dlatego sondzie wyznaczono malowniczą, wykorzystującą grawitację innych planet trasę. Chodzi o to, by ostrożnie dostosować jej trajektorię i upewnić się, że dotrze do Jowisza zachowując odpowiednią prędkość i kierunek. Warto podkreślić, że trasa ta była wyliczana i ustalana przez 20 lat! Podwójna asysta grawitacyjna Sierpniowy przelot będzie historycznym wydarzeniem. Będzie to pierwszy w historii przelot tego typu sondy w pobliżu Księżyca i pierwszy w historii manewr podwójnej asysty grawitacyjnej. Manewr ten zmieni prędkość i kierunek JUICE, co wywoła zmianę orientacji sondy w przestrzeni. Będzie to niezwykle śmiały wyczyn. Najmniejszy błąd może zepchnąć sondę z kursu i doprowadzić do gwałtownego i katastrofalnego zakończenia misji. Podczas przelotu w pobliżu Ziemi, grawitacja naszej planety wyhamuje sondę i zmieni jej trajektorię, kierując JUICE na trasę w pobliżu Wenus. Ten drugi bliski przelot odbędzie się w sierpniu 2025 roku. Od tego momentu zacznie dochodzić do wzrostu energii, aż Wenus gwałtownie przyspieszy sondę i skieruje ją ponownie w stronę Ziemi. Jak twierdzą specjaliści ESA – taki sposób przyspieszania sondy można przyrównać do wypicia trzech espresso jednego po drugim. Pełna gotowość do manewru Eksperci z obsługi misji przygotowywali się do sierpniowego wydarzenia od kilku miesięcy. W lipcu odbyły się nawet warsztaty mające symulować przelot i pozwolić wyłapać ewentualne problemy, do jakich może dojść podczas manewru asysty grawitacyjnej. Jak informuje ESA – eksperci są pewni sukcesu. Choć podkreślają, że jest to ryzykowne wyzwanie, z którym nie spotkała się żadna inna misja kosmiczna. Jak ujął to Ignacio Tanco, kierownik operacyjny ds. statków kosmicznych ESA: to jak bardzo szybki przejazd przez wyjątkowo wąski korytarz. Wciśnięcie pedału gazu do maksimum, gdy margines na poboczu drogi wynosi zaledwie milimetry. Tak bliski przelot przy Księżycu oraz przy Ziemi wymaga precyzyjnych manewrów nawigacyjnych wykonywanych w czasie rzeczywistym. Od 17 do 22 sierpnia JUICE będzie w stałym kontakcie ze stacjami naziemnymi na całym świecie. Operatorzy będą przez całą dobę monitorować dane z sondy i w razie potrzeby dokonywać drobnych korekt, aby utrzymać statek kosmiczny na właściwym kursie. Polski udział w misji JUICE Dodajmy, że w misję zaangażowani są Polacy. Inżynierowie Centrum Badań Kosmicznych PAN zaangażowani byli w prace nad dwoma z 10 instrumentów JUICE: Radio & Plasma Wave Investigation (RPWI) – którego celem jest badanie plazmowego środowiska Jowisza i jego księżyców. W tym fal radiowych i plazmowych, które mogą dostarczyć cennych informacji o magnetosferze Jowisza oraz interakcjach między Jowiszem a jego księżycami; Submillimeter Wave Instrument (SWI) – który służy do badania atmosfery Jowisza oraz jego księżyców poprzez obserwacje w zakresie submilimetrowych długości fal. Instrument ten umożliwia analizę składu chemicznego, dynamiki atmosferycznej oraz procesów fizycznych zachodzących na Jowiszu i jego lodowych księżycach. Dodatkowo dr hab. Hanna Rothkaehl z CBK PAN jest tzw. coPI instrumentu RPWI. Głównym partnerem przemysłowym CBK PAN w pracy nad RPWI była firma Astronika. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Łazik Perseverance właśnie znalazł coś, co wygląda jak ślady marsjańskiego życia. Kiedy uzyskamy pewność?
„Lamparcie plamy” – w ten sposób geolodzy związani z misją łazika Perseverance określili ślady na dużym odłamku skalnym, znalezionym przez łazik w Neretva Vallis. To mogą być ślady marsjańskiego życia. Miliardy lat temu w skale mogły zachodzić reakcje chemiczne podtrzymywane przez mikroby.
W tym artykule: Lamparcie plamy – ślady marsjańskiego życia? Trasa Perseverance Materia organiczna na Marsie Pochodzenie Wodospadu Cheyava Mars Sample Return Ma wielkość metr na 0,6 metra, kształtem przypomina grot strzały i została nazwana na cześć wodospadu Wielkiego Kanionu – Cheyava Falls. Wzdłuż skały biegną duże białe żyły siarczanu wapnia. Pomiędzy tymi żyłami znajdują się pasma materiału, którego czerwonawy kolor sugeruje obecność hematytu. Czyli jednego z minerałów, który nadaje Marsowi charakterystyczny rdzawy odcień. Lamparcie plamy – ślady marsjańskiego życia? Gdy instrumenty badawcze łazika Perseverance przyjrzały się bliżej tym czerwonym obszarom, znalazły dziesiątki nieregularnych, milimetrowych plam w kolorze złamanej bieli. Każda z tych plam otoczona była czarnym materiałem, co łącznie daje wrażenie plamek pokrywających skórę lamparta. Zainstalowany na Perseverance instrument PIXL (Planetary Instrument for X-ray Lithochemistry) ustalił, że czarna otoczka zawiera zarówno żelazo, jak i fosforany. – Te plamy są dla nas wielką niespodzianką – powiedział David Flannery, astrobiolog i członek zespołu naukowego Perseverance, pracujący na australijskim Uniwersytecie Technicznym w Queensland. – Na Ziemi tego typu cechy skał są często związane ze skamieniałymi śladami podpowierzchniowych mikrobów – dodał naukowiec. Trasa Perseverance Skała, będąca 22. próbką zebraną przez łazik, została odnaleziona 21 lipca. Wtedy Perseverance badał północny skraj Neretva Vallis, starożytnej doliny rzecznej o szerokości 400 metrów. Miliardy lat temu została wyrzeźbiona przez wodę płynącą w kierunku krateru Jezero. W powierzchni Marsa jest wielka dziura. Naukowcy nie mają pojęcia, co znajduje się w środku Czerwona Planeta ma zaskakujące cechy. Niekiedy jej powierzchnia zapada się, odsłaniając swoje wnętrze. Do czego prowadzi tajemnicza marsjańska wielka dziura? Być może to wejście do kanał... – Trasa łazika Perseverance została zaplanowana w taki sposób, aby zapewnić łazikowi dostęp do obszarów, na których można znaleźć interesujące próbki naukowe – powiedziała Nicola Fox, zastępca administratora w Dyrekcji Misji Naukowych w centrali NASA w Waszyngtonie. – Podróż przez dolinę Neretva Vallis okazała się owocna. Natrafiliśmy na coś, czego nigdy wcześniej nie widzieliśmy. To dostarczy naszym naukowcom mnóstwa materiału do badań – dodała. Skała Cheyava Falls była wielokrotnie badana za pomocą zainstalowanego na Perseverance instrumentu SHERLOC (Scanning Habitable Environments with Raman & Luminescence for Organics & Chemicals). Analizy wykazały obecność związków organicznych. Chociaż te węglowe molekuły są uważane za fundamentalne składniki życia, mogą one również powstawać w wyniku procesów innych niż biologiczne. Materia organiczna na Marsie – Cheyava Falls jest najbardziej tajemniczą, złożoną i potencjalnie istotną skałą przebadaną dotąd przez Perseverance – powiedział Ken Farley, naukowiec projektu Perseverance z Caltech w Pasadenie. – Z jednej strony mamy pierwsze przekonujące dowody na obecność materii organicznej. Czyli charakterystyczne, kolorowe plamy sugerujące reakcje chemiczne, które mogą być źródłem energii dla mikroorganizmów. A także wyraźne dowody, że woda – niezbędna dla życia – kiedyś przepływała przez tę skałę. Z drugiej strony, nie zdołaliśmy dokładnie ustalić, jak powstała ta skała i co wpłynęło na jej uformowanie się – dodał badacz. Takie plamy na osadowych skałach lądowych mogą pojawiać się, gdy reakcje chemiczne z udziałem hematytu zmieniają kolor skały z czerwonego na biały. Te reakcje mogą również uwalniać żelazo i fosforany, co prowadzi do powstawania czarnych aureoli. Takie procesy mogą dostarczać energii drobnoustrojom, co tłumaczy ich związek z mikroorganizmami w środowiskach ziemskich. Pochodzenie Wodospadu Cheyava W jednym z rozważanych przez zespół Perseverance scenariuszy, skała nazwana na cześć Wodospadu Cheyava miała powstać z zawierającego związki organiczne błota. Następnie, podczas kolejnego epizodu przepływu wody, ciecz wniknęła przez szczeliny w skale. To umożliwiło osadzanie się minerałów tworzących obecne białe żyły siarczanu wapnia i przyczyniło się do powstania plam. Chociaż materia organiczna i plamy na skałach są niezwykle interesujące, nie są jedynymi elementami Cheyava Falls, które zaskoczyły zespół naukowy. Odkryto, że żyły te są wypełnione milimetrowymi kryształami oliwinu, minerału powstającego z magmy. Oliwin może być związany ze skałami na krawędzi doliny, które powstały w wyniku krystalizacji magmy. Mars Sample Return Jeżeli to prawda, zespół musi odpowiedzieć na kolejne pytanie. Czy oliwin i siarczan mogły pojawić się w skale w wyniku działania wysokich temperatur, powodując abiotyczną reakcję chemiczną odpowiedzialną za powstanie plam? – Zbadaliśmy tę skałę za pomocą laserów i promieni rentgenowskich, fotografowaliśmy ją z każdego możliwego kąta przez całą dobę – wylicza Ken Farley. – Perseverance nie może już zaoferować żadnych dodatkowych badań. Aby w pełni zrozumieć, co naprawdę wydarzyło się w dolinie marsjańskiej rzeki w kraterze Jezero miliardy lat temu, chcielibyśmy sprowadzić próbkę z Cheyava Falls na Ziemię. Wtedy będziemy mogli ją analizować za pomocą zaawansowanych instrumentów laboratoryjnych. Niestety, na przewiezienie próbki na Ziemię będziemy musieli jeszcze poczekać. Najbardziej brawurowa misja NASA Mars Sample Return ma kłopoty. Kilka miesięcy temu administrator NASA, Bill Nelson, zwrócił się do organizacji naukowych i firm o komercyjnych o wsparcie i zaprojektowanie nowego scenariusza misji mającej na celu przewiezienie marsjańskich próbek. Po znalezieniu przez łazik skały Cheyava Falls czekamy na nowe rozwiązania z coraz większą niecierpliwością. Źródło: NASA JPL. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ta kometa będzie jaśniejsza od gwiazd. Wkrótce zobaczymy ją na nocnym niebie gołym okiem
Odkryta w lutym 2023 roku kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) jest wyjątkowo ciekawym obiektem astronomicznym. Porusza się w przeciwnym kierunku niż większość obiektów naszego układu planetarnego. Pojawi się na naszym niebie tylko raz. Ale cóż to będzie za widowisko!
W tym artykule: Jesień pod znakiem komety C/2023 A3 Podwójne odkrycie Nietypowa orbita Obiekt Obłoku Oorta W ostatnich latach dwie komety wzbudziły wielką ekscytację badaczy i trafiły na nagłówki mediów głównego nurtu. Na początku lutego 2023 roku w pobliżu Ziemi przeleciała kometa C/2022 E3 (ZTF), nieformalnie nazwana „Wielką Zieloną Kometą”. Miesiąc później astronomowie i miłośnicy obserwacji nieba przyglądali się komecie 12P/Pons-Brooks. Przyciągnęła ona uwagę ze względu na nagłe rozbłyski jasności i wyrzucanie gazowych wyrostków przypominających rogi. Dało to początek przydomkowi „Diabelska Kometa”. Jesień pod znakiem komety C/2023 A3 Ale żadna z tych komet nie była widoczna gołym, nieuzbrojonym okiem. Można je było dostrzec bez teleskopu tylko w wyjątkowo ciemnych, odciętych od sztucznego oświetlenia miejscach na naszej planecie. Natomiast tym razem będzie inaczej. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) będzie porównywalna jasnością z planetą Wenus. Jeśli kometa Tsuchinshan-ATLAS spełni najbardziej optymistyczne oczekiwania badaczy, powinna być widoczna na naszym niebie od 12 października. Wtedy przeleci najbliżej Ziemi w odległości 71 milionów km. Będziemy ją oglądać do 19 października, kiedy pojawi się nisko na wieczornym niebie W tym czasie może wydawać się tak jasna jak gwiazda pierwszej lub drugiej wielkości. Powinniśmy móc dostrzec również jej warkocz. Podwójne odkrycie Znajdująca się w gwiazdozbiorze Lwa kometa Tsuchinshan-ATLAS została dostrzeżona 22 lutego 2023 roku przez teleskop ATLAS Obserwatorium Sutherland w RPA. Odkryty wówczas nowy, słaby obiekt, początkowo uznano za planetoidę. Ale dalsze obserwacje sugerowały już kometę, którą początkowo oznaczono jako A10SVYR. W momencie odkrycia obiekt miał jasność 18,1 magnitudo i znajdował się około 7,3 jednostki astronomicznej (1,09 mld km) od Słońca. W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na sz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-strone-ziemi-zmierza-kosmiczny-relikt-sprzed-4-mld-lat-to-kometa-o-najwiekszym-jadrze-jakie-kiedykolwiek-odkryto-fot-nasa-esa-man-to-hui-macau-university-of-science-and-technology-david-jewitt-ucla-image-processing-alyssa-pagan-stsci-dc785a6.jpeg" width="938" height="313" alt="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" title="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" /> Wkrótce po obliczeniu orbity ustalono, że jest to ten sam obiekt, który 9 stycznia 2023 roku zgłosiło chińskie Obserwatorium Purple Mountain. Kometa została dodana do listy obiektów oczekujących na potwierdzenie, ale z powodu braku dalszych obserwacji 30 stycznia uznano ją za zaginioną. Ostatecznie kometa otrzymała nazwy obu obserwatoriów i oficjalną klasyfikację jako C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nietypowa orbita Orbita nowoodkrytej komety jest wsteczna. Oznacza to, że porusza się ona w przeciwnym kierunku niż większość głównych obiektów Układu Słonecznego. Jej jasność wynosi obecnie 10,5 magnitudo. Kometa nie zbliża się do dużych planet Układu Słonecznego. Przejście przez peryhelium nastąpi 27 września 2024 roku. 12 października 2024 roku kometa minie Ziemię w odległości około 0,472 j.a. (70,7 mln km). Prawdopodobnie osiągnie jasność około 0,3 magnitudo, a może nawet do minus 3,5 magnitudo. Obiekt Obłoku Oorta Obliczenia pokazują, że nowo odkryta kometa pochodzi z Obłoku Oorta. Czyli sferycznej powłoki otaczającej resztę Układu Słonecznego, która składa się z kawałków lodowych śmieci kosmicznych wielkości gór. Obłok Oorta może zawierać miliardy, a nawet biliony obiektów. Najnowsze obliczenia orbitalne pokazują, że Tsuchinshan-ATLAS ma mimośród 1,0002280. To oznacza, że porusza się po orbicie parabolicznej, wychodząc bezpośrednio z Obłoku Oorta. Tak więc nigdy wcześniej nie przechodziła w pobliżu Słońca. I to jest zła wiadomość, bo oznacza, że zrobi to tylko raz. Jeśli przypomina inne znane „komety Oorta”, to jej powierzchnia jest prawdopodobnie pokryta bardzo lotnymi materiałami, takimi jak zamarznięty azot, tlenek węgla i dwutlenek węgla. Takie lody parują daleko od Słońca, dając odległej komecie krótkotrwały wzrost jasności. Jednak wszyscy trzymamy kciuki, by w trakcie przelotu w pobliżu Ziemi była tak jasna, że dostrzeżemy ją na nocnym niebie gołym okiem. Ci, którzy chcieliby śledzić ruch komety, mogą zajrzeć na stronę TheSkyLive. Źródło: space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Oto najszybszy pojazd zbudowany przez człowieka. Parker Solar Probe wkrótce pobije kolejny rekord
Należąca do NASA sonda Parker Solar Probe po raz kolejny bije własne rekordy. Jest jedynym zbudowanym przez człowieka urządzeniem, które zbliżyło się do Słońca na odległość „zaledwie” siedmiu milionów kilometrów. W dodatku Parker Solar Probe dokonała tego, poruszając się 500 razy szybciej niż wynosi prędkość dźwięku.
W tym artykule: Parker Solar Probe rozpędzona dzięki grawitacji Największe zagadki heliofizyki Parker Solar Probe (PSP) to wyjątkowy statek kosmiczny zdolny do przelotów w pobliżu Słońca, by badać koronę słoneczną. W ostatnich dniach czerwca sonda ponownie zbliżyła się do Słońca, bijąc tym samym kolejne rekordy. W dodatku własne rekordy. Dokładnie 29 czerwca naukowcom misji udało się zarejestrować PSP poruszającą się z prędkością 635 266 kilometrów na godzinę! Jest to około 500 razy szybciej niż wynosi prędkość dźwięku na Ziemi. Była to druga sytuacja, w której wystrzelona w 2018 roku sonda osiągnęła taką prędkość. Po raz pierwszy dokonała tego w październiku 2023 roku. Parker Solar Probe rozpędzona dzięki grawitacji W dodatku PSP jest na dobrej drodze, aby poruszać się jeszcze szybciej. Może rozwinąć maksymalną prędkość wynoszącą około 692 tys. km/godz., gdy zbliży się do Słońca w 2025 roku. To wystarczająco szybko, aby dostać się z Waszyngtonu do Tokio w mniej niż minutę! Osiągnięcie takich prędkości jest możliwe dzięki wykorzystaniu grawitacji. Gdy sonda Parker Solar Probe krąży wokół Słońca, zrównuje się z orbitą Wenus, wykorzystując grawitację poruszającej się planety do stworzenia czegoś w rodzaju procy napędzanej grawitacją. Solar Orbiter zbliży się do Słońca na rekordową odległość. Czy przetrwa bliskie spotkanie z naszą dzienną gwiazdą? Już dzisiaj, 4 kwietnia 2024 r., Solar Orbiter i kierowana przez NASA sonda Parker Solar Probe połączą siły, by zbadać deszcz plazmy, który spływa ze Słońca, wypełnia Układ Słoneczny ... Parker Solar Probe w trakcie zakończonego właśnie 20. przelotu w pobliżu Słońca zbliżyła się do niego na odległość 7,26 mln km. Tyle dzieliło ją od warstwy zjonizowanego gazu, uważanego za powierzchnię Słońca. W najbliższym, zaplanowanym na przyszły rok przelocie, zbliży się do powierzchni gwiazdy na 6,12 mln km. Największe zagadki heliofizyki Po co to wszystko? Przede wszystkim po to, by odpowiedzieć na pytanie, jak to możliwe, że korona słoneczna ma wyższą temperaturę niż powierzchnia naszej dziennej gwiazdy. Korona słoneczna ma temperaturę wynoszącą od 1 miliona do 3 milionów Kelvinów. Jest to znacznie wyższa temperatura niż na powierzchni Słońca, która wynosi około 5500 K. Ta różnica temperatur stanowi jedno z głównych wyzwań dla astrofizyków. Logicznie oczekiwalibyśmy, że temperatura powinna spadać wraz z oddalaniem się od powierzchni gwiazdy. Parker Solar Probe ma na celu pomóc w rozwiązaniu tej zagadki poprzez bezpośrednie pomiary i analizy warunków w koronie słonecznej. Poza tym ma kilka innych kluczowych zadań związanych z badaniem Słońca i jego otoczenia. Najważniejsze z nich to: pomiar właściwości cząstek wiatru słonecznego blisko ich źródła; zrozumienie mechanizmów przyspieszania i transportu wiatru słonecznego; badanie procesów, które prowadzą do powstawania burz słonecznych i koronalnych wyrzutów masy (CME); zrozumienie, jak energia i cząstki przemieszczają się przez koronalne struktury i wiatry słoneczne; badanie fal magnetohydrodynamicznych i ich roli w procesach ogrzewania i przyspieszania; pomiar pól magnetycznych w pobliżu Słońca; zrozumienie, jak te pola są kształtowane i jak zmieniają się w czasie. Są to absolutnie bezprecedensowe pomiary i obserwacje wykonywane przy dużym zbliżeniu do gwiazdy. Kolejne takie zbliżenie nastąpi w wigilię Bożego Narodzenia, 24 grudnia 2024 roku. Wówczas sonda zbliży się do powierzchni Słońca na odległość zaledwie 3,8 miliona kilometrów. Wygląda na to, że będziemy mieli naprawdę kosmiczne święta. Źródło: ScienceAlert. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.