Gwiazdozbiór Ryb niełatwo odnaleźć na nocnym niebie. Jest ważnym zwiastunem
Gwiazdozbiór Ryb rozciąga się na północnym niebie i należy do dwunastu konstelacji zodiakalnych. W Polsce najlepiej obserwować go jesienią, choć nie jest to takie proste zadanie. Jak odnaleźć ten układ gwiazd i skąd wzięła się jego nazwa? Odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Mitologia i znaczenie Ryby to duży gwiazdozbiór nieba północnego. Składa się jednak z niezbyt jasnych gwiazd, które nie tworzą żadnego charakterystycznego wzoru. To znacząco utrudnia odnalezienie konstelacji. Warto jednak podjąć wyzwanie, bo w jej umownych granicach mieści się wiele interesujących obiektów, których obserwacja może dać niemałą frajdę. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Ryby (Pisces) to duża konstelacja zodiakalna nieba północnego, zlokalizowana w pobliżu równika niebieskiego. Sąsiadują z nią następujące konstelacje: gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Andromedy, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Barana. Ryby są dość bladym gwiazdozbiorem, w którym nie ma obiektów o wielkości obserwowanej Najłatwiejszą metodą określenia położenia gwiazdozbioru jest odszukanie dwóch sąsiadujących konstelacji: Pegaza (zlokalizowanego na wschód od Ryb) i Wodnika (położonego na zachód od Ryb). Gwiazdozbiór jest widoczny na szerokościach geograficznych między 55° S a 84° N. Z obszaru Polski, nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 75 niezbyt jasnych gwiazd, tworzących konstelację Pisces. Obserwacje należy prowadzić jesienią. Najdogodniejsza pora to zmierzch astronomiczny, ok. 2 godziny po zachodzie Słońca. Dane obserwacyjne: rektascensja: 0 h, deklinacja: +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Ryby to okazała konstelacja. Gwiazdozbiór ma powierzchnię ok. 889 stopni kwadratowych i zajmuje 2,16 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 14. miejsce. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi ma powierzchnię 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. nieba, co daje mu 29. pozycję w tym samym zestawieniu. Mimo że zodiakalne Ryby obchodzą urodziny między 19 lutego a 20 marca, Słońce przechodzi przez tę konstelację w dniach od 12 marca do 18 kwietnia. To przesunięcie jest rezultatem ruchu precesyjnego Ziemi, czyli zmiany osi obrotu naszej planety. Wcześniej wspomnieliśmy, że Ryby należą do najbledszych gwiazdozbiorów zodiakalnych. Potwierdzeniem tego jest fakt, że w obszarze konstelacji znajdują się zaledwie dwie jaśniejsze gwiazdy. Wraz z gwiazdami piątej wielkości, tworzą one niezbyt charakterystyczny i łatwy do przeoczenia wzór wydłużonej litery V. Asteryzm ten jest znany jako Diadem i stanowi najbardziej charakterystyczną część gwiazdozbioru. Na starożytnych mapach konstelacja była przedstawiana jako dwie płynące równolegle ryby, połączone sznurem. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Pisces jest Eta Piscium, czyli Alpherg. Jej nazwa wywodzi się od arabskiego słowa „pharg”, oznaczającego „wylew” (w kontekście wylewu wody, nie stanu medycznego). Od Słońca dzieli ją ok. 271 lat świetlnych. Żółty olbrzym jest zaliczany do typu widmowego G7. Wymieniając charakterystyczne obiekty gwiazdozbioru, nie można pominąć gwiazdy Alfa Piscium (Alrescha). To gwiazda podwójna, oddalona o ok. 165 lat świetlnych od Słońca. Jej nazwa oznacza „sznur” i nawiązuje do wyobrażonego połączenia dwóch ryb w konstelacji. Składa się z dwóch białych gwiazd ciągu głównego, zaliczanych do obiektów typu widmowego A. Charakteryzują się jasnością 4,11 i 5,125 magnitudo. Kolejny charakterystyczny obiekt ro Zeta Piscium, czyli Revati. To gwiazda wielokrotna, która składa się z olbrzyma typu widmowego A7 i układu spektroskopowego, w którego skład wchodzą karły o typie widmowym F7 i G7. Ryby są oddalone od drogi mlecznej, więc w granicach gwiazdozbioru można zaobserwować wiele galaktyk. Do najbardziej interesujących należy M74. Oddalona od Słońca o ok. 30-40 milionów lat świetlnych, jest należy do wzorcowych galaktyk spiralnych (została wybrana na prototyp klasy galaktyk Sc). Charakteryzuje się dość niską jasnością, co nie ułatwia jej obserwacji. Galaktyka M74 jest zaliczana do najtrudniejszych do zaobserwowania obiektów, ujętych w katalogu Messiera. Należy jednak podkreślić, że obiekt charakteryzuje się dużą szerokością kątową. Inna interesująca galaktyka to NGC 676. Jest niewielka i dość blada, jednak można zaobserwować w niej gwiazdę dziewiątej wielkości, zakrywającą puste centrum. W obszarze ryb można zaobserwować rój Piscydów. Meteory pochodzą od komety Morehouse'a. Maksimum aktywności roju przypada na 11 września. Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Wspomniane wcześniej zjawisko ruchu precesyjnego Ziemi doprowadziło także do przesunięcia punktu równonocy wiosennej. Mowa o obszarze, w którym ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim. W starożytności, znajdował się w gwiazdozbiorze Barana (stąd wzięła się jego nazwa – punkt Barana). Obecnie znajduje się w konstelacji Ryb, ok. 8° na południe od gwiazdy Omega Piscium. 21 marca Słońce przechodzi przez ten obszar. Właśnie wtedy rozpoczyna się astronomiczna wiosna. Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Gwiazdozbiór Ryb był obserwowany już w V wieku p.n.e., przez babilońskich astronomów. Początkowo obserwatorzy opisywali Rybę północną i południową. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że współcześnie nie stosuje się już tego podziału, gdyż wprowadzałoby to zbędne zamieszanie (gwiazdozbiór Ryby Południowej to odrębna konstelacja). Od Babilończyków konstelację Ryb zapożyczyli antyczni Grecy. W II wieku n.e. opisał ją Ptolemeusz. Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze postaci, pod którymi Afrodyta i Eros podjęli ucieczkę przed przerażającym Tyfonem. Mitologia i znaczenie Mit przedstawiający tę historię odnosi się do początków istnienia bogów, gdy ci toczyli bój z tytanami i gigantami. Olimpijczycy byli już bliscy triumfu, jednak Gaja, mityczna matka Ziemia, nie zamierzała oddawać władzy w ich ręce. Na pole walki wysłała Tyfona – najstraszniejszego ze wszystkich potworów. Bestia z ciałem olbrzyma i o stu głowach smoka, która zamiast na nogach wspierała się na olbrzymich wężach, wprawiła bogów w popłoch. Olimpijczycy zaczęli ratować się ucieczką. By ocalić życie, Afrodyta i jej syn Eros rzucili się w nurt Eufratu. Przemienili się w ryby, a żeby nie zgubić się w odmętach, swoje ciała połączyli sznurem. Sprytna ucieczka bogini miłości i jej potomka została uwieczniona na firmamencie. Istnieje jeszcze jedna wersja tej legendy. Opowieść głosi, że gdy Afrodyta i Eros wskoczyli do wody, podpłynęły do nich dwie ryby. Zabrały ich na swoich grzbietach z dala od zagrożenia i w ten sposób ocaliły życie bogini i jej syna. W nagrodę za ten wyczyn zwierzęta trafiły na nocne niebo. Mit o Afrodycie i Erosie ma swój odpowiednik w mitologii rzymskiej. W wierzeniach antycznych Rzymian, w złączne sznurem ryby mieli zmienić się Wenus i Kupidyn. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta piękna mgławica to pozostałość po kosmicznej katastrofie: układ trzech ciał zamienił się w układ podwójny
Naukowcy wyjaśnili, dlaczego niektóre masywne gwiazdy mają pole magnetyczne. Oraz co zdarzyło się w tajemniczym układzie podwójnym, w którym jedna z gwiazd jest dużo młodsza od drugiej.
W tym artykule: Tajemnicze gwiazdy, tajemnicza mgławica Niezwykła kosmiczna katastrofa Pole magnetyczne gwiazdy Niedawna kosmiczna fuzja Samotna gwiazda – taka jak nasze Słońce – to nieczęsty widok w kosmosie. Gwiazdy chętnie tworzą układy podwójne, składające się z podobnych obiektów. Układ podwójny HD 148937 jest wyjątkiem. Jedna z gwiazd wchodzących w jego skład jest dużo młodsza od drugiej. Na dodatek oba te słońca otacza piękna mgławica – rozpościerające się szeroko obłoki pyłów i gazów. Najnowsze dane zebrane przez naukowców z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) przynoszą niespodziankę. Układ podwójny HD 148937 to pozostałość po kosmicznej katastrofie. Kiedyś w tym miejscu istniały co najmniej trzy gwiazdy (trochę jak w książce i serialu „Problem trzech ciał”). Dwie zderzyły się ze sobą i połączyły, a malownicza mgławica jest pozostałością po tym zdarzeniu. Tajemnicze gwiazdy, tajemnicza mgławica Opisany we wczorajszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Science” układ podwójny znajduje się w południowym gwiazdozbiorze Węgielnicy. Od Ziemi dzieli go 3800 lat świetlnych. Obie tamtejsze gwiazdy są bardziej masywne od Słońca. Mają zaskakujące cechy. Jedna jest cięższa i aż o 1,5 mln lat młodsza od drugiej. – To nie ma sensu, ponieważ powinny się uformować w tym samym czasie – mówi Abigail Frost, astronomka z ESO i główna autorka pracy. Kolejną zagadkę stanowi otaczająca gwiazdy mgławica (jej techniczne oznaczenie to NGC 6164/6165). Ma tylko 7500 tys. lat, czyli jest setki razy młodsza od obu słońc. Naukowcy wykryli w niej duże ilości azotu, węgla i tlenu. Te pierwiastki zazwyczaj astronomowie znajdują wewnątrz gwiazd, a nie na zewnątrz. By je uwolnić, w układzie musiało dojść do jakiegoś gwałtownego zdarzenia. Niezwykła kosmiczna katastrofa Co nim było? – Uważamy, że ten system pierwotnie składał się przynajmniej z trzech gwiazd – mówi Hugues Sana z belgijskiego KU Leuven, współautor pracy. – Dwie z nich znajdowały się blisko siebie, podczas gdy trzecia była od nich znacznie oddalona – opowiada naukowiec. W pewnym momencie dwie bliskie gwiazdy gwałtownie się ze sobą zderzyły. W rezultacie powstała „odmłodzona” gwiazda o masie między 50 a 60 mas Słońca. Pozostała część materiału została wyrzucona w przestrzeń kosmiczną, gdzie utworzyła mgławicę. Odległa gwiazda zmieniła orbitę i utworzyła z nowo powstałym słońcem widoczny dzisiaj układ podwójny. Pole magnetyczne gwiazdy Taki scenariusz wyjaśnia jeszcze jedną zagadkową cechę HD 148937. Jedna z jego gwiazd – ta młodsza i cięższa – ma silne pole magnetyczne, a druga nie. Gwiazdy takie jak Słońce wytwarzają pole magnetyczne na skutek konwekcji. Tworząca je plazma – gorący, silnie zjonizowany gaz – cały czas porusza się, działając niczym dynamo. W masywnych gwiazdach – osiem i więcej razy cięższych od Słońca – taki proces nie zachodzi. A jednak 7 proc. z nich ma pola magnetyczne. Dlaczego? To pytanie przez długi czas stanowiło astronomiczną zagadkę. Historia układu HD 148937 stanowi jej możliwe wyjaśnienie. Masywna gwiazda może zacząć generować pole magnetyczne na skutek fuzji. Zebrane dane o układzie HD 148937 to pierwszy bezpośredni dowód potwierdzający taką hipotezę. Niedawna kosmiczna fuzja Co ciekawe, by taki scenariusz był możliwy, do fuzji musiało dojść stosunkowo niedawno. – Magnetyzm masywnych gwiazd nie utrzymuje się długo w porównaniu z długością ich życia – mówi Abigail Frost. – To wskazuje, że zaobserwowaliśmy to rzadkie zjawisko wkrótce po tym, jak zaistniało – dodaje astronomka. By odkryć, co się zdarzyło w układzie HD 148937, naukowcy przeanalizowanie dane gromadzone przez dziewięć lat. Zebrano je z użyciem instrumentów Interferometru Bardzo Dużego Teleskopu (Very Large Telescope Interferometer, VLTI) pracującego w Chile, na pustyni Atakama. ESO buduje tam obecnie Ekstremalnie Wielki Teleskop. Może on w przyszłości posłużyć do dalszych obserwacji układu. Źródła: Phys.org, Science, Space.com.
Błękitne nadolbrzymy to gwiazdy ekstremalne. Naukowcy wyjaśnili tajemnicę ich powstawania
Obserwacje i nowe symulacje wyjaśniają pochodzenie jednych z najjaśniejszych i najgorętszych gwiazd we Wszechświecie. Błękitne nadolbrzymy najprawdopodobniej powstają na skutek fuzji dwóch gwiazd.
W tym artykule: Sekret samotnych gwiazd Skąd się biorą błękitne nadolbrzymy Najjaśniejsza gwiazda w Orionie Słońce ma ok. 4,5 mld lat. Wydaje się, że to sporo, jednak nasza gwiazda znajduje się dopiero w połowie swojego życia. Przed nią jeszcze ok. 5 mld lat w obecnej postaci. Po tym okresie zamieni się w czerwonego olbrzyma i m.in. pojaśnieje aż dwa tysiące razy. Te liczby mogą robić wrażenie. Jednak to nic w porównaniu z naprawdę ekstremalnymi gwiazdami, jednymi z najjaśniejszych i najgorętszych, jakie istnieją we Wszechświecie. Błękitne nadolbrzymy są przynajmniej 10 tys. razy jaśniejsze od Słońca. Ponadto są od niego dwa do pięciu razy gorętsze i do 40 razy bardziej masywne. Jednak żyją niezwykle krótko: tylko 10–50 mln lat. Jak powstają błękitne nadolbrzymy? To pytanie przez dekady pozostawało zagadką. Sekret samotnych gwiazd Jedna z hipotez głosiła, że błękitne nadolbrzymy mogą powstawać dzięki pozyskiwaniu materii z chmur pyłu obecnych w ośrodku międzygwiazdowym. W czasie przesuwania się przez takie rejony gwiazda gwałtownie przybierałaby na masie. Rozgrzewałaby się wówczas i jaśniała. Według innej teorii błękitny nadolbrzym to rzadki i krótki etap ewolucji gwiezdnej. Z tą ostatnią hipotezą był jednak pewien problem. Wynikałoby z niej, że błękitne nadolbrzymy pojawiają się w kosmosie od wielkiego dzwonu. Tymczasem obserwacje temu przeczą. Tego rodzaju gwiazdy spotyka się dość często. I to mimo że jak na kosmiczne obiekty mają one bardzo krótkie życie. Uwagę astronomów z Instituto de Astrofísica de Canarias (IAC), autorów najnowszej pracy o błękitnych nadolbrzymach, przykuła jeszcze jedna rzecz. Otóż gwiazdy te zaskakująco często występują w pojedynkę. Zasadniczo im bardziej masywna gwiazda, tym częściej ma towarzysza. Gwiazdy o masie zbliżonej do Słońca mają towarzysza w połowie przypadków. Gwiazdy masywniejsze – aż w 75 proc. Natomiast błękitne nadolbrzymy, należące do gwiazd najbardziej masywnych, najczęściej pozostają samotne. Gwiazdy często pożerają swoje planety – dowodzą naukowcy. Czy taki los czeka także Ziemię? Co najmniej jedna na tuzin gwiazd ma ślady wskazujące na wchłonięcie orbitującej w jej pobliżu planety. Międzynarodowy zespół badawczy przeanalizował gwiazdy bliźniacze, które powinny m... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-czesto-pozeraja-swoje-planety-dowodza-naukowcy-czy-taki-los-czeka-takze-ziemie-ryc-intouchable-copenverse-2a5077f.jpg" width="938" height="582" alt="Gwiazdy często pożerają swoje planety – dowodzą naukowcy. Czy taki los czeka także Ziemię? (ryc. intouchable, ©OPENVERSE)" title="Gwiazdy często pożerają swoje planety – dowodzą naukowcy. Czy taki los czeka także Ziemię? (ryc. intouchable, ©OPENVERSE)" /> Skąd się biorą błękitne nadolbrzymy Przyczyna tego może być prosta. Być może stanowią one pozostałość układu podwójnego, w którym dwie gwiazdy zderzyły się i połączyły, tworząc jedno potężne słońce. Do takiego wniosku doprowadziły obserwacje 59 błękitnych nadolbrzymów typu B znajdujących się w Wielkim Obłoku Magellana, galaktyce satelickiej Drogi Mlecznej. Naukowcy przeanalizowali je i porównali z wynikami szczegółowych symulacji gwiezdnych fuzji. – Symulowaliśmy łączenie się gwiazd olbrzymów z ich mniejszymi towarzyszami, uwzględniając szeroki zakres parametrów oraz biorąc pod uwagę interakcje i mieszanie się dwóch gwiazd podczas fuzji – wyjaśnia Athira Menon, główna autorka pracy opublikowanej w czasopiśmie „The Astrophysical Journal Letters”. Wynik wskazuje, że zagadka została rozwiązana. – Fuzje mogą być głównym sposobem powstania błękitnych nadolbrzymów – mówi Danny Lennon, jeden z autorów pracy. Najjaśniejsza gwiazda w Orionie Czy któregoś z błękitnych nadolbrzymów można obserwować gołym okiem? Tak. To Rigel, gwiazda dobrze znana astronawigatorom. Bardzo jasny i widoczny z każdego oceanu na Ziemi Rigel od dawna ułatwiał ustalenie położenia statku albo samolotu. Ta najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Oriona jest jednocześnie szóstą co do jasności gwiazdą nocnego nieba. Gdyby ktoś podmienił Rigel i Słońce, mielibyśmy potężny kłopot. Rigel ma promień prawie 80 razy większy od naszej gwiazdy i jest od niej 120 tys. razy jaśniejszy. Ma tylko 7–9 mln lat, ale w jego jądrze zachodzi już fuzja helu, nie wodoru. Naukowcy przewidują, że koniec Rigela będzie znacznie bardziej spektakularny niż Słońca. Gwiazda ta zakończy swój żywot jako supernowa typu II, po której pozostanie gwiazda neutronowa albo nawet czarna dziura. Źródła: Phys.org, Space.com, NASA, The Astrophysical Journal Letters Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Taka okazja zdarza się raz na 80 lat. W tym roku wybuchnie nowa i będzie ją można obserwować gołym okiem
W ciągu najbliższych sześciu miesięcy na niebie pojawi się jeszcze jedna „gwiazda”. W rzeczywistości będzie to bardzo rzadki wybuch nowej T Coronae Borealis. Jasny obiekt przez kilka dni da się obserwować gołym okiem. Gdzie go szukać?
W tym artykule: Kiedy wybuchnie nowa? Jak wypatrzyć nową na niebie Co to jest gwiazda nowa? Pewne rzeczy zdarzają się tylko raz w życiu. Jedną z nich jest możliwość obserwowania nowej – gwiezdnego wybuchu w układzie podwójnym – bez użycia profesjonalnych teleskopów czy choćby lornetek. Okazja śledzenia rzadkiego kosmicznego widowiska nie powtórzy się przez następne kilkadziesiąt lat. Pod koniec lutego NASA poinformowała, że układ podwójny T Coronae Borealis wkrótce stanie się widoczny gołym okiem. Te dwie gwiazdy wirują wokół siebie, a jedna z nich cyklicznie się rozświetla. Trwa to zaledwie kilka dni, a do wybuchu dochodzi raz na kilka dekad. Ostatni raz stało się to w 1946 roku. Naukowcy przewidują, że po raz kolejny zobaczymy tę nową w najbliższych miesiącach: do września 2024 r. Kiedy wybuchnie nowa? T Coronae Borealis to dwie gwiazdy odległe od Ziemi o 3 tys. lat świetlnych. Jedna z nich to czerwony olbrzym, druga – biały karzeł. Zazwyczaj ich jasność wynosi magnitudo 10. To oznacza, że bez wsparcia technologii nie możemy ich zobaczyć. Jednak gdy się rozświetlą, wówczas ich jasność powiększy się i osiągnie magnitudo 2. Im niższe magnitudo, tym gwiazda jest jaśniejsza. Słońce ma magnitudo minus 26. „Kiedy jej jasność wystrzeli, T Coronae Borealis będzie przez kilka dni widoczna gołym okiem. Zaś przez około tydzień przez lornetkę. Później znowu zgaśnie, prawdopodobnie na następne 80 lat” – możemy przeczytać na blogu NASA. Jak wypatrzyć nową na niebie To oznacza, że okazji zobaczenia tej szczególnej nowej lepiej nie zmarnować. Gdzie jej szukać? Między Wolarzem a Herkulesem, w gwiazdozbiorze Korony Północnej. Ta niewielka konstelacja gwiazd tworzy łuk w kształcie diademu. Zazwyczaj da się w nim dostrzec około dwudziestu gwiazd (pod warunkiem że znajdujemy się w terenie niezanieczyszczonym światłem przy czystym niebie). Kiedy dojdzie do wybuchu nowej, wśród nich pojawi się jeszcze jedna gwiazda. Jak ją odróżnić? Będzie bardzo jasna. Magnitudo 2 ma północna Gwiazda Polarna, czyli Alfa Ursae Minoris, najjaśniejsza gwiazda gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy. Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy Życie masywnej gwiazdy kończy wybuch supernowej. W jego wyniku powstawały pierwiastki cięższe od żelaza. To znaczy, że każdy z nas ma coś w sobie z gwiazdy supernowej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wybuch-supernowej-to-spektakularna-kosmiczna-katastrofa-tak-umieraja-masywne-gwiazdy-ryc-shutterstock-c6da9aa.jpg" width="938" height="626" alt="Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy (ryc. Shutterstock)" title="Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy (ryc. Shutterstock)" /> Co to jest gwiazda nowa? Co dokładnie wydarzy się w systemie T Coronae Borealis? Czerwony olbrzym to gwiazda na ostatnich etapach ewolucji. Jest napuchnięta i powiększona, często niestabilna. Jeśli w pobliżu znajduje się inna gwiazda – w tym przypadku biały karzeł – przyciąga ona materię czerwonego olbrzyma. Biały karzeł to resztki pozostałe po dawnej gwieździe. Stopniowo stygną, ponieważ wewnątrz obiektu nie zachodzi już fuzja jądrowa. Ale w nowych fuzja może zajść na powierzchni. Gdy na białego karła spadnie odpowiednio dużo materii z czerwonego olbrzyma, podgrzeje to jego atmosferę aż do osiągnięcia „punktu zapalnego”. Czyli do rozpoczęcia się reakcji termojądrowej. Trwa ona bardzo krótko, biały karzeł zaś rozświetla się wówczas tak mocno, że staje się widoczny na nocnym niebie. Później znów blaknie, a cały cykl może powtarzać się z dużą regularnością. Tego rodzaju systemy nazywane są nowymi powrotnymi. T Coronae Borealis jest jedną z nich. Źródła: NASA, Space.com Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Erydan to mityczna rzeka, od której wziął nazwę Gwiazdozbiór Erydanu. Czy płynęła przez Polskę?
Starożytni wierzyli, że Erydan to jedna z rzek Hadesu i zarazem bóstwo. Od niego wziął swą nazwę widoczny na polskim niebie gwiazdozbiór Erydanu. Czy sama rzeka mogła mieć coś wspólnego z Wisłą?
W tym artykule: Erydan w mitologii Która z rzek to Erydan? Gwiazdozbiór Erydanu Erydan to termin owiany tajemnicą. Ma związek z bogami, mitologią, rzekami, bursztynem i gwiazdami. Gwiazdozbiór Erydanu do dziś widać na polskim niebie. Jaka wiąże się z nim historia? Na to pytanie odpowiadamy w dalszej części artykułu. Erydan w mitologii W kulturze starożytnej Grecji Erydan ma dwa znaczenia. Jedno z nich to grecki bóg, syn tytanów Okeanosa i Tetydy. Drugie to rzeka, wypływająca z Hadesu. Miała znajdować się na północy. Z rzeką Erydan wiąże się grecki mit o Faetonie. To syn boga słońca Heliosa i nimfy morskiej Klimene. Faeton miał pewnego razu wsiąść do rydwanu ojca. Nie zapanował jednak nad pojazdem. Słońce zbytnio zbliżyło się do ziemi i zaczęło ją spalać, wywołując susze i pożary. Zeus musiał ratować świat. Poraził Faetona piorunem. Młodzieniec spadł do rzeki Erydan i utonął. Nad jego śmiercią płakały jego siostry Heliady, córki słońca. Bogowie z litości zamienili je w topole. Natomiast łzy Heliad zmienione zostały w bryłki bursztynu. Po śmierci Faetona rozpaczał też jego przyjaciel łabędź. Bogowie postanowili ulitować się nad nim, przenosząc go między gwiazdy. Tak powstał gwiazdozbiór Łabędzia. Która z rzek to Erydan? Mityczna rzeka prawdopodobnie miała rzeczywisty pierwowzór. Oto rzeki, które mogły zdaniem badaczy być Erydanem: Wisła – starożytni autorzy wspominali o rzece na północy w okolicy, z której pochodził bursztyn. Te warunki teoretycznie spełnia Wisła. Nie ma jednak dowodów na to, że Grecy wiedzieli o jej istnieniu; Rodan – druga co do wielkości przepływu rzeka uchodząca do Morza Śródziemnego. Była ważnym szlakiem transportowym w czasach starożytnej Grecji i Rzymu. Słynęła z rwącego nurtu i innych niebezpieczeństw, czyhających na żeglarzy; Pad – najdłuższa i największa rzeka Włoch. Jej dolina była zasiedlona od czasów prehistorycznych. W II wieku p.n.e. grecki historyk Poybius twierdził, że ta właśnie rzeka odpowiada mitycznemu Erydanowi, opisywanemu przez poetów. Pad był położony w pobliżu szlaku bursztynowego. Herodot tak pisał o Erydanie: „Osobiście nie przypuszczam, żeby barbarzyńcy nazywali Eridanem jakąś rzekę, uchodzącą do morza północnego, skąd, jak niesie wieść, bursztyn pochodzi (…). Naprzód bowiem sama już nazwa Eridanos dowodzi, że jest nie barbarzyńska, lecz helleńska, stworzona przez jakiegoś poetę”. Co ciekawe, na obszarze dzisiejszego Bałtyku ok. 40 mln lat temu płynęła rzeka z północy na południe. Sięgała Morza Północnego. Niosła ona m.in. żywicę drzew iglastych, która zgromadziła się na terenie obecnej Zatoki Gdańskiej. Żywica ta z czasem zmieniła się w bursztyn. Geolodzy nazwali tę rzekę Eridan lub Eridanos. Gwiazdozbiór Erydanu Tak jak wiele innych elementów mitologii, Erydan znalazł się na niebie. Ta konstelacja przez większość starożytnych cywilizacji była kojarzona z wielkimi rzekami: z Nilem w Egipcie, z Eufratem w Mezopotamii, z Gangesem w Indiach. To szósty co do wielkości gwiazdozbiór nieba równikowego. W Polsce widoczny jest częściowo zimą. Sąsiaduje m.in. z konstelacjami Byka i Oriona. Gwiazdy Erydanu W skład gwiazdozbioru Erydanu wchodzi ok. 100 gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem. Najważniejsze z nich to: Alfa Erydanu, czyli Achernar (po arabsku „koniec rzeki”), dziewiąta gwiazda pod względem jasności na niebie, gorący niebieski olbrzym, Beta Erydanu, czyli Cursa („podnóżek”), biały podolbrzym, Theta Eridani, czyli Acamar, gwiazda podwójna, 40 Eridani (Omikron-2), odległa od Słońca o 16,5 roku świetlnego gwiazda potrójna z egzoplanetą typu superziemi (w uniwersum Star Treka to z niej pochodzili Wolkanie), Epsilon Eridani (Ran), pomarańczowy karzeł oddalony od nas o 10,5 roku świetlnego, otacza go układ planetarny z co najmniej jedną planetą, planetoidami i pasem podobnym do pasa Kuipera. Interesujące obiekty w Erydanie Gwiazdozbiór Erydanu obfituje w obiekty cieszące się zainteresowaniem miłośników astronomii. Są to przede wszystkim galaktyki: spiralna NGC 1291, spiralna NGC 1532, spiralna NGC 1232, spiralna z poprzeczką NGC 1300. W Erydanie możemy też obserwować mgławicę planetarną NGC 1535. Źródła: Wikipedia, archiwum NG.
Gwiazdozbiór Orła to intrygująca konstelacja. Wiążą się z nią legendy o Ganimedesie, kochanku Zeusa
Gwiazdozbiór Orła jest dość okazały, jednak asteryzm tworzony przez jasne gwiazdy konstelacji nie należy do zbyt wyraźnych. Na szczęście z odszukaniem tej konstelacji na nocnym niebie poradzi sobie nawet początkujący miłośnik astronomii. Wystarczy tylko wiedzieć, na jakie szczegóły zwrócić uwagę. Gdzie znajduje się Orzeł? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru i jakie ciekawe obiekty można zaobserwować w jego granicach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Charakterystyka gwiazdozbioru Orła Najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła Jak znaleźć Gwiazdozbiór Orła na nocnym niebie? Ciekawe obiekty astronomiczne w Gwiazdozbiorze Orła Legendy i mitologie gwiazdozbioru Orła Wśród początkujących obserwatorów nocnego nieba Gwiazdozbiór Orła nie cieszy się tak dużą popularnością, jak wiele innych konstelacji. Warto jednak poświęcić kilka chwil i skupić się na mitycznym Orle, bo w jego umownych granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów, które bez dwóch zdań warto zaobserwować. Charakterystyka gwiazdozbioru Orła Gwiazdozbiór Orła (Aquila) to konstelacja nieba południowego. Jego powierzchnia przekracza 652 stopnie kwadratowe. Orzeł pokrywa prawie 1,6 proc. powierzchni nieba, co w zestawieniu wszystkich 88 konstelacji, oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zapewnia mu 22. pozycję. Dla porównania, Gwiazdozbiór Lutni, zaliczany do średnich konstelacji, ma powierzchnię przekraczającą 286 stopni kwadratowych i pokrywa 0,69 proc. powierzchni nieba. W tym samym zestawieniu zajmuje 52. miejsce. Starożytne mapy nieba, na których przedstawiany jest Gwiazdozbiór Orła, obrazują tę konstelację jako wielkiego drapieżnego ptaka w locie, który w swoich szponach trzyma młodzieńca. Nie sposób doszukać się tak skomplikowanego kształtu w gwiazdach tworzących konstelację Aquilae. Mityczny ptak na nocnym niebie przybiera kształt złamanego krzyża, na który składają się jasne i nieco bledsze gwiazdy. Te drugie są w przewadze, więc trzeba wysilić wyobraźnię, by zobaczyć na niebie ten wzór. Szyję i łeb orła tworzy Alfa wraz ze znajdującymi się obok niej Betą i Gammą. Theta wyznacza koniec jednego skrzydła, natomiast drugiego – Zeta i Epsilon. Lambda wyznacza ogon wyobrażonego ptaka. Najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła Orzeł nie należy do najwyraźniejszych konstelacji. Jednak należy wspomnieć, że najjaśniejsza gwiazda w jego granicach jest dwunastą najjaśniejszą gwiazdą na niebie. Altair (czyli Alfa Aql), bo o tym obiekcie mowa, to biała gwiazda ciągu głównego, zaliczana do obiektów typu widmowego A. Jej wielkość obserwowalna to 0.76 magnitudo. Mówimy tu o gwieździe ponad 10 razy jaśniejszej niż Słońce. W 1999 roku naukowcy wykonali pomiary (przy pomocy satelity Wide Field Infrared Explorer), które udowodniły, że jasność obiektu waha się o kilka tysięcznych magnitudo w okresach poniżej 2 godzin. Te badania pozwoliły zakwalifikować Altair do gwiazd zmiennych typu Delta Scuti (w 2005 roku). Nazwa gwiazdy wywodzi się od arabskiego wyrażenia Al Naṣr al Ṭāïr i oznacza „lecący orzeł”. W 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła jej użycie dla określenia tego obiektu. Jak znaleźć Gwiazdozbiór Orła na nocnym niebie? Gwiazdozbiór Orła, położony w pobliżu równika niebieskiego, jest widoczny na szerokościach geograficznych między 70° S a 80° N. W Polsce dogodne warunki do obserwacji Aquilae panują latem. Konstelacje, które sąsiadują z Orłem na nocnym niebie, to: Gwiazdozbiór Strzały, Gwiazdozbiór Herkulesa, Gwiazdozbiór Wężownika, Gwiazdozbiór Węża, Gwiazdozbiór Tarczy, Gwiazdozbiór Strzelca, Gwiazdozbiór Koziorożca, Gwiazdozbiór Wodnika, Gwiazdozbiór Delfina. W granicach Orła nie ma zbyt wielu jasnych gwiazd, ale żeby namierzyć tę konstelację, wystarczy odszukać na nocnym niebie jej najjaśniejszą gwiazdę. Wraz z Wegą (najjaśniejsza gwiazda w Gwiazdozbiorze Lutni) i Denebem (najjaśniejsza gwiazda w Gwiazdozbiorze Łabędzia), Altair tworzy charakterystyczną formację, nazywaną Trójkątem Letnim. Alfa Aql jest jej dolnym wierzchołkiem. Ciekawe obiekty astronomiczne w Gwiazdozbiorze Orła W Gwiazdozbiorze Orła nie występują roje meteorów. Nie oznacza to jednak, że miłośnicy obserwacji nocnego nieba nie znajdą w nim żadnych ciekawych obiektów. Przeciwnie, tych jest całkiem sporo. Jedną z największych atrakcji Orła jest Eta Aql. To jasny nadolbrzym, zaliczany do najjaśniejszych cefeid (gwiazd zmiennych pulsujących) na nocnym niebie. Jasność obiektu zamyka się w przedziale od 3,48 do 4,39 magnitudo, z okresem 7,177 dnia. Gwiazda jest oddalona od Słońca o ok. 1170 lat świetlnych. Kolejny interesujący obiekt to H Aql. Gwiazda to ma masę równą dziewięciu masom Słońca i jest 107 razy większa od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Emituje silny blask, co czyni ją jedną najłatwiejszych do zaobserwowania cefeid. Wymieniając interesujące obiekty w granicach Orła, nie można nie wspomnieć o Wielkiej Szczelinie. Na ciemnym niebie można zaobserwować obszar, gdzie Droga Mleczna jest rozdzielana na dwa strumienie przez charakterystyczne pasmo. Tym pasmem jest właśnie Wielka Szczelina. Pod tą nazwą kryje się gigantyczny kompleks ciemnych obłoków pyłowych, który rozciąga się od Gwiazdozbioru Strzelca do Łabędzia. Ciemne pasmo pyłu i gazu najlepiej widoczne jest w granicach Orła. Inne interesujące obiekty w Gwiazdozbiorze Orła to: gromada otwarta NGC 6709 – to zgromadzenie średnich i słabych gwiazd, z których ok. 40 można zaobserwować przez 20-centymetrowy teleskop, gromada otwarta NGC 6755 – przypominająca chmurę gromada słabych gwiazd, którą można zaobserwować przez 15-centymetrowy teleskop, mgławica planetarna NGC 6751 – niewielki mglisty dysk o szarawym zabarwieniu, mgławica planetarna NGC 6772 – ma formę półprzeźroczystego szarawego dysku z ciemnym centrum, mgławica planetarna NGC 6803 – niewielki jasnoniebieski dysk. Legendy i mitologie gwiazdozbioru Orła Gwiazdozbiór Orła był znany już w starożytnej Mezopotamii. Dowodzą tego znaleziska archeologiczne w postaci kamiennej płytki z wyrytym asteryzmem, tworzonym przez jasne gwiazdy tej konstelacji. Nie jest jednak jasne, jak wówczas był określany. Nazwa, która obowiązuje do dziś, wywodzi się z mitologii antycznej Grecji. Do Gwiazdozbioru Orła nawiązuje mit o Ganimedesie. Trojański książę był uważany za najbardziej urodziwego młodzieńca na całym świecie. Nawet sam Zeus był pod wrażeniem jego niezwykłej urody, do tego stopnia, że zapragnął mieć go przy sobie na Olimpie. Przemienił się w orła i pod tą postacią zszedł na ziemię. Pochwycił szponami Ganimedesa i zaniósł go na szczyt siedziby bogów. Tam miał im służyć jako podczaszy, czyli osoba odpowiedzialna za nalewanie wina. Ciekawostka: sąsiadujący z Orłem Gwiazdozbiór Wodnika jest często utożsamiany właśnie z Ganimedesem. Z ta konstelacją wiąże się jeszcze jedna grecka opowieść. Według niej, orzeł wyznaczony przez jasne gwiazdy konstelacji jest sługą samego Zeusa. To właśnie ten ptak ma przynosić najwyższemu ze wszystkich olimpijczyków pioruny – jego oręż i najbardziej charakterystyczny ze wszystkich atrybutów. Opowieść o najwyższym ze wszystkich bogów i o usługującym mu pięknym młodzieńcu żyła także w starożytnym Rzymie. W II stuleciu zainspirowała cesarza Hadriana, który wśród gwiazd wyznaczył nową konstelację – dziś już nieuznawany Gwiazdozbiór Młodzieńca (Antinous). W ten sposób władca Wiecznego Miasta upamiętnił ulubionego kochanka na swoim dworze. Jak głosi legenda, młodzieniec miał się poświęcić, by przedłużyć życie Hadriana. Miał złożyć z siebie ofiarę w intencji uzdrowienia chorującego władcy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Wielki Pies jest niewielki, ale znaleziecie go z łatwością. To zasługa pewnej wyjątkowej gwiazdy
Gwiazdozbiór Wielki Pies nie należy do największych konstelacji, a w Polsce jest widoczny przez dość krótki czas. Mimo to, odnalezienie go na nocnym niebie nie należy do trudnych zadań. Wynika to z faktu, że w jego granicach znajduje się najjaśniejsza ze wszystkich możliwych do zaobserwowania gwiazd. Co jeszcze wiemy o Wielkim Psie? Skąd wzięła się nazwa konstelacji i co dostrzegali w niej starożytni? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wielki Pies? Charakterystyka gwiazdozbioru Wielkiego Psa Obiekty w Wielkim Psie Pochodzenie gwiazdozbioru Wielkiego Psa Mitologia i znaczenie W obrębie gwiazdozbioru Wielkiego Psa znajduje się kilka ciekawych obiektów głębokiego nieba, w tym jeden z katalogu Messiera. Nie można też nie wspomnieć, że najjaśniejsza gwiazda konstelacji jest jednocześnie najjaśniejszą gwiazdą nocnego nieba. To wszystko sprawia, że Wielki Pies jest wyjątkowo wdzięcznym obiektem obserwacji, którego warto wypatrywać na rozgwieżdżonym niebie. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wielki Pies? Wielki Pies (Canis Major) to gwiazdozbiór nieba zimowego półkuli południowej, zaliczany do rodziny gwiazdozbiorów Oriona. Konstelacje, które sąsiadują z nim na nocnym niebie, to: gwiazdozbiór Jednorożca, gwiazdozbiór Zająca, gwiazdozbiór Gołębia, gwiazdozbiór Rufy. Konstelacja Wielkiego Psa jest widoczna na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 55° N. W Polsce można ją obserwować w miesiącach zimowych. Nieuzbrojone oko zaobserwuje ok. 80 gwiazd. Jak znaleźć Wielkiego Psa? To naprawdę łatwe. Wystarczy odszukać Syriusza, najjaśniejszą gwiazdę na nocnym niebie. Ta jest zawieszona nisko nad południowym horyzontem i świeci wyraźnym niebiesko-białym światłem. Jeżeli pojawią się problemy z jej namierzeniem, można wspomóc się pasem Oriona. Charakterystyczny asteryzm tworzą trzy jasne gwiazdy: Alnitak, Alnilam i Mintaka. Żeby odszukać Syriusza, wystarczy je połączyć i przedłużyć wyobrażoną linię. Inny sposób na odnalezienie Syriusza, a co za tym idzie – także Wielkiego Psa, polega na ustaleniu położenia Trójkąta Zimowego. To charakterystyczny asteryzm, którego wierzchołki wyznaczają trzy gwiazdy: Betelgeza, Procjon i właśnie Syriusz. Dane obserwacyjne: rektascensja: 7 h, deklinacja: -21 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wielkiego Psa Wielki Pies jest zaliczany do średnich konstelacji. Jego powierzchnia jest równa 380 stopniom kwadratowym. Gwiazdozbiór pokrywa 0,92 proc. nieba. To daje mu 43. miejsce na liście 88 konstelacji oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Herkulesa, jeden z największych, ma powierzchnię przekraczającą 1225 stopni kwadratowych. To daje mu 5. miejsce w tym samym zestawieniu. Z kolei gwiazdozbiór Żyrafy, sklasyfikowany na 18. pozycji, zajmuje niemal 757 stopni kwadratowych. Jasne gwiazdy Wielkiego Psa układają się w charakterystyczny wzór. Uruchamiając wyobraźnię, rzeczywiście można doszukać się w tym kształcie zarysu sylwetki zwierzęcia, któremu konstelacja zawdzięcza swoją nazwę. Alfa Wielkiego Psa wyznacza jego oko, beta (druga najjaśniejsza) – pazur przedniej łapy. Omikron2, delta i epsilon układają się w trójkąt, wyznaczający zad. Prowadząc linie do zety i ety zobaczymy ogon i zadnią łapę. Obiekty w Wielkim Psie Syriusz, czyli Alfa Canis Majoris (nazywana też Psią Gwiazdą), jest najjaśniejszym obiektem konstelacji i jednocześnie najjaśniejszą gwiazdą nocnego nieba. W starogreckim, jej nazwa oznacza „gorący”, „prażący”, „ognisty” lub „skwarny”. To gwiazda ciągu głównego, której wielkość obserwowana wynosi -1,47 magnitudo. Obserwowany nieuzbrojonym okiem, Syriusz jawi się jako jedna gwiazda. W praktyce mamy tu do czynienia z gwiazdą podwójną. Jej składnikiem głównym jest biała gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A1 (Syriusz A). Towarzyszy jej biały karzeł o typie widmowym DA2 (Syriusz B). Należy podkreślić, że Psia Gwiazda nie jest rekordzistą pod względem jasności absolutnej. Pod tym względem musi uznać wyższość wielu ciał niebieskich. Obserwujemy ją jako najjaśniejszą, ponieważ jest położona w niewielkiej odległości od Słońca (ok. 8,6 roku świetlnego). Wymieniając ciekawe obiekty w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa, należy wskazać przede wszystkim na gromadę otwartą M41 (NGC 2287). Od Ziemi jest oddalona o ok. 2,3 tys. lat świetlnych, a jej średnica wynosi ok. 26 lat świetlnych. Wiek gromady jest szacowany na ok. 190–240 milionów lat. Obserwowana nieuzbrojonym okiem, przypomina mgiełkę. Znajduje się tuż pod Syriuszem, więc można ją łatwo namierzyć. Kolejny interesujący obiekt konstelacji to Karzeł Wielkiego Psa – karłowata galaktyka nieregularna oddalona od Słońca o ok. 25000 lat świetlnych. Dla Drogi Mlecznej jest najbliższym tego typu obiektem. Karzeł Wielkiego Psa został odkryty niedawno, bo dopiero w 2003 roku. Wynika to nie tylko z niewielkiego rozmiaru galaktyki, ale także z faktu, że przesłania ją gęsty obłok pyłu Drogi Mlecznej. Ciekawym obiektem jest też NGC 2359, czyli Hełm Thora. To mgławica emisyjna, czyli międzygwiezdny bąbel wydmuchany przez wiatr masywnej gwiazdy centralnej. Kształt tego obiektu przypomina uskrzydlony hełm. Właśnie stąd wziął się jego przydomek. Nie można nie wspomnieć o NGC 2362. To gromada otwarta zawierająca ok. 60 gwiazd. Obserwowana przez 15-centymetrowy teleskop jawi się jako trójkątne zbiorowisko niezbyt jasnych gwiazd, które opada w kierunku samego centrum. Pochodzenie gwiazdozbioru Wielkiego Psa Gwiazdozbiór Wielkiego Psa był obserwowany już przez starożytnych Egipcjan. Dla mieszkańców krainy nad Nilem szczególnie ważna była najjaśniejsza gwiazda konstelacji, czyli Syriusz (wówczas nazywana Sotis i otaczana czcią należną bogom). Heliakalny wschód Syriusza, przypadający na 15 czerwca, zapowiadał doroczne wezbranie wód życiodajnej rzeki. Wylewy Nilu decydowały o możliwości uprawy ziem w dolinie, zatem dla Egipcjan było to niezwykle ważne zjawisko. Syriusz zyskał ogromne znaczenie w okresie Średniego Państwa. Sam symbol psa był rozpoznawany wcześniej, bo w okresie Starego Państwa. Wówczas identyfikowano go z Anubisem. Bóg o głowie szakala i ciele mężczyzny był łączony z życiem pozagrobowym i czczony jako najważniejsze bóstwo śmierci. Mitologia i znaczenie Kolejne kultury przyjmowały egipską interpretację gwiazdozbioru Wielkiego Psa i dostosowywały ją do własnej mitologii. W II wieku n.e. konstelację skatalogował Ptolemeusz (jako pierwszy). Antyczni Grecy widzieli w niej myśliwskiego psa, który należał do olbrzyma Oriona – syna Posejdona i Euriale, beockiego myśliwego obdarzonego wielką siłą i niezwykłą urodą. Jak głosi legenda, Wielki Pies (wraz z towarzyszącym mu Małym Psem), goni po firmamencie Zająca, umieszczonego tam przez Hermesa na cześć niezwykłej zwinności i szybkości zwierzęcia. Eratostenes i Hyginus byli zdania, że konstelacja przedstawia Laelapsa – psa tak szybkiego, że mógł doścignąć każdą ofiarę. Zwierzę miało być podarkiem samego Zeusa dla księżniczki Europy. Jej mąż wziął go ze sobą na polowanie w okolicach Teb, gdzie żył lis, który potrafił umknąć przed każdym pościgiem. Okazało się, że Laelaps nie może go dogonić, ale lis nie potrafi też uciec przed psem. W końcu Zeus postanowił przerwać gonitwę, zmieniając zwierzęta w kamień. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Kasjopei tworzy na niebie charakterystycze W. Jest z nim związana ciekawa legenda
Gwiazdozbiór Kasjopei jest konstelacją nieba północnego. Z obszaru Polski jest dobrze widoczny przez cały rok, a odnalezienie charakterystycznego asteryzmu, tworzonego przez pięć najjaśniejszych gwiazd w tym obszarze, nie stanowi dużej trudności. Gdzie szukać Kasjopei? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Kasjopei? Charakterystyka gwiazdozbioru Kasjopei Pochodzenie gwiazdozbioru Kasjopei Mitologia i znaczenie Kasjopeja nie należy do największych gwiazdozbiorów. Nie oznacza to jednak, że nie jest warta uwagi. Przeciwnie, w umownych granicach konstelacji mieści się wiele fantastycznych obiektów, a ich obserwacja może dać wiele przyjemności każdemu amatorowi astronomii. Wiele gwiazd tworzących tę konstelację można zaobserwować nieuzbrojonym okiem, a dogodne ku temu warunki panują właściwie przez cały rok. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Kasjopei? Kasjopeja (Cassiopeia) jest konstelacją nieba północnego, zlokalizowaną w pobliżu bieguna niebieskiego. Położona w obszarze Drogi Mlecznej, sąsiaduje z gwiazdozbiorami: Żyrafy, Cefeusza, Jaszczurki, Andromedy i Perseusza. Charakterystyczną konstelację można podziwiać na szerokościach geograficznych między 21° S a 90° N. Takie położenie sprawia, że Kasjopeja jest dobrze widoczna z obszaru Polski przez cały rok. Przy sprzyjających warunkach pogodowych, nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 90 gwiazd. Gwiazdozbiór Kasjopei nie jest specjalnie trudny do odszukania. Należy wypatrywać na niebie charakterystycznego asteryzmu, przypominającego nieco zniekształconą literę W. Ten wzór jest tworzony przez pięć jasnych gwiazd konstelacji: Caph, Schedar, Cih, Ruchba i Segin. Zadanie jest o tyle łatwe, że wokół nich nie dostrzeżemy żadnych innych jasnych gwiazd. Jeżeli odnalezienie charakterystycznego wzoru sprawia trudność, warto wspomóc się niezawodną metodą poszukiwań. W pierwszej kolejności należy odnaleźć Gwiazdę Polarną. Następnie należy wyznaczyć linię łączącą ją z ostatnią gwiazdą dyszla Wielkiego Wozu. Dane obserwacyjne: rektascensja: 1 h, deklinacja: 60 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Kasjopei Powierzchnia gwiazdozbioru Kasjopei to ponad 598 stopni kwadratowych. Charakterystyczna konstelacja zajmuje 1,45 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 25. pozycję. Dla porównania, gwiazdozbiór Skorpiona zajmuje 1,2 proc. powierzchni nieba i plasuje się na 33. miejscu w zestawieniu. Z kolei gwiazdozbiór Lwa pokrywa 2,3 proc. powierzchni nieba i pod względem rozmiaru jest klasyfikowany na 12. pozycji. Cała konstelacja jest wyobrażana jako siedząca na tronie kobieta, czeszącej swe włosy. O ile w gwiazdozbiorze trudno doszukać się postaci, którą na swych mapach przedstawiali starożytni astronomowie, to asteryzm przypominający literę W jest wyraźnie widoczny. Tworzy go pięć jasnych gwiazd, które łatwo odszukać na nocnym niebie: Caph, Schedar, Cih, Ruchba i Segin. Najjaśniejszą gwiazdą Kasjopei jest Cih, czyli Gamma Cassiopeiae. To odległa o ok. 610 lat świetlnych gorąca i szybko rotująca gwiazda ciągu głównego, która charakteryzuje się jasnością 2,15 magnitudo. Nazwa „Cih” została zaczerpnięta z języka chińskiego i odnosi się do słowa oznaczającego „bicz”. W tradycji arabskiej, obiekt nie ma swojej własnej nazwy. Drugą najjaśniejszą gwiazdą w Kasjopei jest Szedar, czyli alfa Cas. Odległy o ok. 228 lat świetlnych olbrzym ciągu głównego charakteryzuje się jasnością 2,24 magnitudo. Nazwa gwiazdy pochodzi od arabskiego słowa „sadr”, oznaczającego „pierś”. Caph (czyli beta Cas) to trzeci pod względem jasności obiekt w konstelacji. Odległa od Słońca o około 55 lat świetlnych gwiazda ciągu głównego charakteryzuje się jasnością 2,3 magnitudo. Mówimy tu o gwieździe podwójnej typu Delta Scuti. Caph wyznacza położenie położenie ręki na wizerunku mitycznej Kasjopei, a jej nazwa pochodzi od arabskiego słowa, które określa dłoń zabarwioną henną. Ruchba to gwiazda ciągu głównego, odległa o ok. 99 lat świetlnych. To gwiazda zmienna zaćmieniowa, która zmienia jasność z częstotliwością 759 dni. W języku arabskim, jej nazwa oznacza „kolano”. Segin jest niebiesko-białym olbrzymem, odległym o ok. 442 lata świetlne. Gwiazda charakteryzuje się jasnością 3,4 magnitudo. Jej nazwa nie ma korzeni w starożytności. Po raz pierwszy pojawiła się w atlasie Bečvářa. Interesującym obiektem w gwiazdozbiorze Kasjopei jest Cassiopeia A. To odległe o ok. 10 tys. lat świetlnych radioźródło – pozostałość po wybuchu supernowej, który nastąpił w 1660 roku. Mówimy tu o drugim najsilniejszym radioźródle na niebie (zaraz po Słońcu), w którym natężenie strumienia radiowego sięga 2720 Jy na częstotliwości 1 GHz. Naukowcy przypuszczają, że w Cas A znajduje się czarna dziura lub gwiazda neutronowa. Warto wspomnieć, że fale radiowe emitują także pozostałości po wybuchu supernowej, który nastąpił w 1572 roku, w pobliżu Kappy Cassiopeiae. Wymieniając ciekawe obiekty niegwiazdowe, zlokalizowane w obszarze konstelacji, warto wskazać na gromady otwarte M52 i M103. Pierwsza z wymienionych jest zlokalizowana w obszarze, w którym Kasjopeja graniczy z Cefeuszem. Jej wiek szacuje się na ok. 35 milionów lat. Posługując się teleskopem, można zaobserwować ok. 130 gwiazd. Gromada M103 jest jeszcze młodsza. Astronomowie szacują jej wiek na ok. 25 milionów lat. Spośród wszystkich znanych gromad otwartych, M103 jest jedną z najodleglejszych od Słońca. Szacuje się, że od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli ją od 8000 do 9500 lat świetlnych. Amatorskie przyrządy pozwalają zaobserwować ok. 40 spośród kilku tysięcy tworzących ją gwiazd. Pochodzenie gwiazdozbioru Kasjopei Genezy nazwy gwiazdozbioru Kasjopei, podobnie jak wielu innych konstelacji nocnego nieba, należy szukać w mitologii greckiej. W opowieściach Hellenów, Kasjopeja była królową Etiopii, żoną króla Cefeusza i matką Andromedy. W jaki sposób mityczna postać trafiła na firmament? Spieszymy z odpowiedzią. Mitologia i znaczenie Mityczna królowa Etiopii była kobietą niezwykłej urody. Cechowała ją też zarozumiałość i skłonność do popadania w samouwielbienie. We własnym mniemaniu, jej piękno przewyższało wdzięk nereid – znanych ze swej urody nimf morskich, córek Nereusa i Doris. Rozgniewane zniewagą władczyni, postanowiły szukać sprawiedliwości u samego Posejdona – boga mórz i męża Amfitryty, jednej z najpiękniejszych nereid. W odwecie za samochwalstwo Kasjopei, żona Posejdona i pozostałe nimfy wzburzyły wody, wywołując w ten sposób powódź w Etiopii. Z kolei bóg mórz wysłał Ketosa, potwora morskiego, który na firmamencie jest przedstawiany jako gwiazdozbiór Wieloryba. Bestia siała spustoszenie w królestwie. Jedynym ratunkiem było złożenie mu w ofierze księżniczki Andromedy. Cefeusz i Kasjopeja musieli ulec presji. Nakazali przykuć swoją piękną córkę do skały, gdzie miał pożreć ją zesłany przez Posejdona potwór. Tak się jednak nie stało. Andromedę ocalił Perseusz, jeden z najsławniejszych herosów. Syn Zeusa i Danae pokazał Ketosowi odcięty łeb grogony Meduzy. Bestia natychmiast zmieniła się w skałę. Po śmierci Kasjopeja trafiła na firmament. Nie wybroniła się jednak przed karą. Nereidy postarały się, by królowa Etiopii została umieszczona blisko bieguna niebieskiego. To sprawiło, że do dziś czasami zwisa głową w dół. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Herkulesa to wdzięczny obiekt do obserwacji. Gdzie go szukać na polskim niebie?
Gwiazdozbiór Herkulesa należy do najbardziej znanych, a dzięki dużej powierzchni i charakterystycznemu asteryzmowi – także najłatwiej rozpoznawalnych konstelacji. W jego umownych granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów głębokiego nieba, a część z nich bez większego trudu zaobserwują nie tylko badacze, ale także amatorscy obserwatorzy. Gdzie na nocnym niebie znajduje się Herkules? Skąd wzięła się nazwa tego gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Herkulesa? Charakterystyka gwiazdozbioru Herkulesa Pochodzenie gwiazdozbioru Herkulesa Mitologia i znaczenie Gromady kuliste, mgławice planetarne, galaktyki – te wszystkie obiekty sprawiają, że gwiazdozbiór Herkulesa wzbudza szczególnie duże zainteresowanie wśród amatorów obserwacji nocnego nieba. Z obszaru Polski konstelację można podziwiać przez dość długi czas. Nieuzbrojone oko dostrzeże wiele gwiazd Herkulesa, a nawet niezbyt zaawansowany sprzęt pozwoli podziwiać sporo interesujących obiektów z katalogu Messiera. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Herkulesa? Herkules (Hercules) to gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które sąsiadują z nim na firmamencie, to: gwiazdozbiór Smoka, gwiazdozbiór Wolarza, Korona Północna, gwiazdozbiór Węża (Głowa Węża), gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Strzały, gwiazdozbiór Liska, gwiazdozbiór Lutni. Gwiazdozbiór Herkulesa można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 39° S a 90° N. W Polsce jest widoczny od wiosny do jesieni. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 140 gwiazd, tworzących tę konstelację. Herkules jest obszernym gwiazdozbiorem, w którego granicach znajduje się sporo dość jasnych gwiazd. W związku z tym, zlokalizowanie go na nocnym niebie nie jest zbyt trudnym zadaniem. Należy wypatrywać charakterystycznego czworoboku, tworzącego tułów wyobrażonej postaci herosa. Ten wzór znajduje się pomiędzy Lutnią a Koroną Północy. Żeby ułatwić sobie zadanie, wystarczy zlokalizować Wegę, najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Lutni. Następnie należy poprowadzić linię do najjaśniejszej gwiazdy Korony Północy (Alphecca). Wyobrażona prosta przetnie gwiazdozbiór Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 17 h, deklinacja: 30 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Herkulesa Herkules to jedna z największych konstelacji. Jego powierzchnia przekracza 1225 stopni kwadratowych. Zajmuje 2,97 proc. powierzchni nieba, co w zestawieniu 88 gwiazdozbiorów oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną daje mu 5. miejsce. Dla porównania, 18. pod względem wielkości gwiazdozbiór Żyrafy zajmuje 1,83 proc. nieba, a sklasyfikowany na 43. pozycji gwiazdozbiór Wielki Pies – 0,92 proc. Jasne gwiazdy Herkulesa tworzą wyraźny czworokąt, łatwy do zaobserwowania na nocnym niebie. Cała konstelacja jest wyobrażana jako postać herosa dzierżącego w dłoni maczugę. Najjaśniejszą gwiazdą gwiazdozbioru jest Beta Herculis (Korneforos). Mimo że wygląda jak gwiazda pojedyncza, w praktyce mamy tu do czynienia z układem podwójnym, który od Słońca jest oddalony o ok. 140 lat świetlnych. Drugą najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Zeta Herculis. To układ podwójny, którego składnikami są gwiazdy o typie widmowym G. W umownych granicach Herkulesa można znaleźć wiele interesujących obiektów. Na szczególną uwagę zasługują gromady kuliste z katalogu Messiera. Najsłynniejsza z nich – Gromada Herkulesa (M13 lub NGC 6205, zwana też Wielką Gromadą Kulistą Herkulesa) – jest widoczna nieuzbrojonym okiem. Obserwowana w taki sposób, jawi się jako nieostra gwiazda. Żeby rozdzielić jej jasne gwiazdy, wystarczy sięgnąć po teleskop o średnicy 100 mm. Większy przyrząd pozwala zobaczyć jądro gromady. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować sześć łańcuchów gwiazd. Gromada Herkulesa jest oddalona od Ziemi o 25,1 tys. lat świetlnych. Jej średnica to ok. 145 lat świetlnych. Jasność obserwowana obiektu wynosi 5,8 magnitudo. Mówimy tu zatem o największej i najjaśniejsze gromadzie kulistej na północnej półkuli nieba. Kolejna gromada z katalogu Messiera, zlokalizowana w granicach Herkulesa, to M92 (NGC 6341). Ten obiekt należy do najstarszych gromad w Galaktyce. Jest też jedną z najjaśniejszych. Obiekt odległy o ok. 26,7 tys. lat świetlnych charakteryzuje się jasnością obserwowaną 6,4 magnitudo. Średnica gromady to ok. 109 lat świetlnych. Najmniejszą i najbledszą gromadą kulistą w Herkulesie jest NGC 6229. Oddalona o ok. 99,5 tys. lat świetlnych, charakteryzuje się jasnością 9,4 magnitudo i średnicą 4,5′ łuku. Wymieniając ciekawe obiekty w konstelacji Herkulesa, nie można pominąć NGC 6210. To mgławica planetarna o jasności pozornej 8,8 magnitudo. Wygląda jak dysk położony między deltą i betą gwiazdozbioru. 20-centymetrowy teleskop pozwala zaobserwować rozmytą mgłę o niebieskim kolorze. Gdy panują dogodne warunki pogodowe, można zaobserwować jej gwiazdę centralną, która świeci z jasnością 12,7 magnitudo. Pochodzenie gwiazdozbioru Herkulesa Gwiazdozbiór Herkulesa był znany już w starożytności. Babilończycy doszukiwali się na tym fragmencie nieba postaci Gilgamesza – półboga, który na początku istnienia świata zatriumfował nad siłami chaosu. Fenicjanie uważali natomiast, że konstelacja przedstawia Melkarta, czyli boga mórz. Jego święto wyznaczało początek wiosny. Ten fragment nocnego nieba obserwowali też antyczni Grecy i Rzymianie. Jako że mitologie Hellady i Wiecznego Miasta w dużej mierze przenikają się, obie cywilizacje widziały w gwiazdach tę samą postać – mitycznego półboga, wielkiego herosa. W Grecji nosił imię Herakles, a w Rzymie – Herkules. To właśnie łacińska forma imienia wielkiego bohatera jest do dziś używana jako nazwa konstelacji. Mitologia i znaczenie W mitologii greckiej, Herakles był synem Zeusa i śmiertelniczki Alkmene, córki mykeńskiego króla Elektryona. Chcąc przekazać swojemu potomkowi dar nieśmiertelności, najwyższy z bogów olimpijskich przystawił dziecię do piersi swojej śpiącej żony, bogini Hery. Ta obudziła się i natychmiast zabrała pierś śpiącemu niemowlęciu. Mleko bogini rozlało się po niebie, tworząc Drogę Mleczną. Herakles nie zyskał nieśmiertelności, za to stał się nadludzko silny. Hera nigdy nie zapomniała o zemście. Wściekła na męża, zesłała na Heraklesa obłęd. Opętany szaleństwem półbóg zabił całą swoją rodzinę. Szukając odkupienia, udał się do wyroczni delfickiej, która zleciła mu do wykonania 12 prac, którym nikt nie mógł podołać. Pierwsza praca polegała na zabiciu lwa nemejskiego. W toku kolejnych heros musiał: zgładzić hydrę lernejską, schwytać łanię kerynejską i dzika erymantejskiego, oczyścić stajnię Augiasza, przegnać ptaki stymfalijskie, schwytać byka kreteńskiego, pojmać klacz Diomedosa, zdobyć pas Hipolity, uprowadzić trzodę Geriona, przynieść jabłka z ogrodu Hesperyd, sprowadzić Cerbera z Hadesu. Po wykonaniu wszystkich, winy zostały Heraklesowi wybaczone. Wiele mitycznych postaci, z którymi konfrontował się syn Zeusa, także ma swoje miejsce na nocnym niebie. W tym miejscu należy wskazać choćby na gwiazdozbiór Lwa (przedstawiający postać lwa nemejskiego), Smoka (obrazujący Ladona – strażnika złotych jabłek w ogrodzie Hesperyd) czy Raka (odwzorowujący Karkinosa – wielkiego raka, który na rozkaz Hery zaatakował herosa). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Wagi to jedyna konstelacja zodiakalna, która przedstawia przedmiot. Dlaczego tak się stało?
Gwiazdozbiór Wagi jest zaliczany do konstelacji zodiakalnych. Należy jednak wspomnieć, że znacząco wyróżnia się na tle jedenastu pozostałych układów Zwierzyńca Niebieskiego. Jako jedyny gwiazdozbiór Zodiaku, Waga nie przedstawia postaci lub zwierzęcia, a przedmiot. Gdzie szukać jej na nocnym niebie? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wagi? Charakterystyka gwiazdozbioru Wagi Pochodzenie gwiazdozbioru Wagi Mitologia i znaczenie Mimo że Waga była obserwowana już przez przedstawicieli pierwszych cywilizacji, należy do najpóźniej nazwanych gwiazdozbiorów Zodiaku. Nie jest zbyt okazała, a jej gwiazdy błyszczą bladym światłem. To znacząco utrudnia poszukiwania konstelacji, ale nie ulega wątpliwości, że warto podjąć trud. W umownych granicach gwiazdozbioru znajduje się kilka interesujących obiektów, które zachwycą każdego miłośnika obserwacji nocnego nieba. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wagi? Waga (Libra) to gwiazdozbiór zodiakalny, znajdujący się na południowej półkuli nieba. Konstelacje, z którymi sąsiaduje, to: gwiazdozbiór Węża (Głowa Węża), gwiazdozbiór Panny, gwiazdozbiór Hydry, gwiazdozbiór Wilka, gwiazdozbiór Skorpiona, gwiazdozbiór Wężownika. Charakterystyczny układ można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 57° N. Z obszaru Polski jest widoczny wiosną i latem, czyli w miesiącach, które stwarzają najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji nocnego nieba. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 50 gwiazd układu. Mimo że jasne gwiazdy Wagi tworzą łatwy do wyobrażenia, a przy tym dość charakterystyczny asteryzm (przypominający nieregularny czworokąt, tworzący ramiona i szalki), odnalezienie jej może okazać się niełatwym zadaniem. Mówimy tu bowiem o dość małej i bladej konstelacji. Obserwatorzy, którzy napotkają trudności w tym temacie, najpierw powinni odszukać konstelacje sąsiadujące z Wagą. Libra jest położona symetrycznie względem ekliptyki. Znajduje się między Skorpionem i Panną. Gdy namierzymy te dwa gwiazdozbiory, odszukanie Wagi stanie się znacznie łatwiejsze. Dane obserwacyjne: rektascensja: 15 h, deklinacja: -15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wagi Podobnie jak gwiazdozbiór Kasjopei, Waga nie należy do największych konstelacji. Powierzchnia tego obszaru nieba to ok. 538 stopni kwadratowych, co sprawia, że gwiazdozbiór Wagi pokrywa 1,3 proc. powierzchni nieba. To daje mu 29. miejsce pod względem wielkości na liście 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, przywołana wyżej Kasjopeja ma powierzchnię ok. 598 stopni kwadratowych i pokrywa 1,45 proc. powierzchni nieba. Ta konstelacja plasuje się na 25. miejscu w tym samym zestawieniu. Główne gwiazdy Wagi tworzą trójkąt. Od przeciwległych kątów odchodzą ramiona. Całość wygląda jak nieregularny czworokąt i symbolizuje ramiona i szalki „instrumentu”, którym posługuje się bogini sprawiedliwości. Waga jest dość bladym gwiazdozbiorem. Najjaśniejsza gwiazda konstelacji – Beta Librae, czyli Zubeneschamali – charakteryzuje się wielkością obserwowaną wynoszącą 2,61 magnitudo. Tradycyjna nazwa obiektu oddalonego od Słońca o ok. 185 lat świetlnych wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „północne szczypce” (Skorpiona). Współcześnie dość często używa się arabsko-łacińskiej nazwy Kiffa borealis, oznaczającej „szala północna”. Jednak w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna formalnie zatwierdziła użycie tradycyjnego nazewnictwa dla określenia tej gwiazdy. Drugą gwiazdą w konstelacji, która częściowo zachowała swoje tradycyjne nazewnictwo, jest Alfa Librae. W starożytności gwiazda nosiła nazwę Zubenelgenubi, co znaczy „południowe szczypce” (Skorpiona). Odległy od Słońca o ok. 76 lat świetlnych układ podwójny współcześnie jest określany arabsko-łacińską nazwą Kiffa australis, oznaczającą „południowa szala”. Należy jednak podkreślić, że w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła użycie tradycyjnej nazwy dla najjaśniejszego składnika układu. Gwiazdozbiór Wagi nie gromadzi tylu ciekawych obiektów, co sąsiadujący z nią Skorpion. Nie oznacza to jednak, że amatorzy obserwacji astronomicznych nie mają czego szukać na tym skrawku nieba. Wymieniając interesujące cele obserwacyjne, należy wskazać choćby na gromadę kulistą NGC 5897. W 20-centymetrowym teleskopie jest widoczna jako obszerna chmura z centralną koncentracją. Bez trudu można wyodrębnić kilka gwiazd. W pobliżu gromady znajduje się mgławica planetarna Merrill 2-1. Obserwując ją przy pomocy 20-centymetrowego teleskopu, można dostrzec równomiernie oświetlony niebieski dysk. Nie można nie wspomnieć, że w obszarze Wagi znajduje się planeta Gliese 581c, tzw. superziemia. Na orbitującej wokół czerwonego karła planecie skalistej może występować woda w stanie ciekłym. Jeżeli to prawda, należy założyć, że istnieją na niej warunki dogodne dla życia tlenowego. Co więcej, naukowcy są zdania, że na jej powierzchni panuje temperatura zbliżona do ziemskiej. Obiekt o masie ok. 5,6 mas ziemskich, który powstał ok. 4,3 miliarda lat temu (czyli niebawem po powstaniu Układu Słonecznego, którego wiek jest szacowany na ok. 4,6 miliarda lat) jest oddalony od naszej planety o ok. 20 lat w świetlnych, co w skali astronomicznej jest niewielką odległością. Pochodzenie gwiazdozbioru Wagi Wagę obserwowali już starożytni Sumerowie. Przedstawiciele jednej z najstarszych cywilizacji (a być może nawet najstarszej) interpretowali tę konstelację jako symbol osądu żywych i umarłych. W czasach, gdy na obszarze Mezopotamii kwitła kultura sumeryjska, jesienna równonoc na półkuli północnej następowała, gdy Słońce wkraczało właśnie w gwiazdozbiór Wagi. Sumerowie nazywali tę konstelację Zib-ba an-na, co oznacza „równowaga nieba”. Analizując pochodzenie poszczególnych gwiazdozbiorów, można dojść do wniosku, że każda kolejna kultura przejmuje ich interpretację od kolejnych, dostosowując ją do własnych wierzeń. Nie dotyczy to jednak Wagi, a przynajmniej nie w stu procentach. Podobna do sumeryjskiej interpretacja pojawia się w kulturze starożytnych Indii i Chin. Jednak antyczni Grecy, którzy stworzyli podwaliny cywilizacji Zachodu, nie widzieli w niej odrębnego gwiazdozbioru. W charakterystyczny asteryzmie dopatrywali się szczypiec sąsiadującego z nią Skorpiona. Waga ponownie stała się odrębną konstelacją dopiero w czasach rzymskich. Mitologia i znaczenie W wierzeniach starożytnych Rzymian, Wieczne Miasto powstało, gdy Księżyc znajdował się właśnie w tej konstelacji. Charakterystyczny wzór gwiazdozbioru kojarzyli z ładem i harmonią – koncepcjami, które leżały u podstaw rzymskiej cywilizacji. Na taką interpretację wpływ miało też sąsiedztwo gwiazdozbioru Panny, który w tamtejszej kulturze był wyobrażany jako postać bogini sprawiedliwości. Waga miała być jej instrumentem, z pomocą którego personifikacja etyki miała bezstronnie sądzić żyjących i martwych. Używana do dziś nazwa konstelacji upowszechniła się w czasach rzymskich, ale współcześni nie zapomnieli o tym, że Hellenowie łączyli ten gwiazdozbiór ze Skorpionem. Dwie gwiazdy Wagi – Zubenelgenubi i Zubeneschamali – do dziś noszą swoje tradycyjne nazwy, oznaczające odpowiednio „południowe szczypce” i „północne szczypce”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Barana wygląda niepozornie. Jednak w starożytności miał kluczowe znaczenie
Gwiazdozbiór Barana jest niewielką i dość bladą konstelacją, jednak w astronomii odgrywa szczególnie ważną rolę. Jeszcze 2 tysiące lat temu to właśnie na tym fragmencie nieba znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego. Gdy Słońce przechodziło przez ten obszar, na półkuli północnej rozpoczynała się astronomiczna wiosna. Gdzie szukać Barana na nocnym niebie? Skąd wzięła się nazwa tego gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Barana? Charakterystyka gwiazdozbioru Barana Pochodzenie gwiazdozbioru Barana Mitologia i znaczenie Na skutek precesji Ziemi, obecnie punkt równonocy wiosennej znajduje się w gwiazdozbiorze Ryb, ale do dziś jest nazywany punktem Barana. Mimo że dziś ta konstelacja nie odgrywa tak znaczącej roli (w kontekście astronomicznym), to i tak warto poszukać jej na nocnym niebie, bo w jej granicach można zaobserwować sporo interesujących obiektów. Nie będzie to najłatwiejszym zadaniem. Baran jest niewielki i dość blady, a czas, w którym pojawia się na nocnym niebie, przypada na miesiące, w których niebo często jest zasnute chmurami. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Barana? Baran (Aries) to jeden z dwunastu gwiazdozbiorów zodiakalnych. Na półkuli północnej jest widoczny od jesieni do wczesnej wiosny. Konstelacje sąsiadujące z nim to: gwiazdozbiór Perseusza, gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Ryb, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Byka. Gwiazdozbiór Barana można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 62° S a 90° N. Najdogodniejsze warunki do obserwacji z obszaru Polski panują jesienią i zimą. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 50 gwiazd. Należy wspomnieć, że mówimy tu o jednej z mniejszych i ciemniejszych konstelacji. To sprawia, ze odnalezienie Barana wymaga pewnej wprawy. W przypadku trudności, warto najpierw odszukać gwiazdozbiór Perseusza. Baran znajduje się tuż obok, a jego główne gwiazdy tworzą wzór przypominający łuk, którego jedno ramię jest wymierzone wprost w mitycznego herosa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 2,5 h, deklinacja: +20 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Barana Gwiazdozbiór Barana ma powierzchnię ok. 441 stopni kwadratowych i pokrywa 1,07 proc. powierzchni nieba. To daje mu dopiero 39. miejsce na liście 88 gwiazdozbiorów oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi, który też jest zaliczany do niewielkich konstelacji, ma powierzchnię ok. 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. powierzchni nieba. To sprawia, że w tym samy zestawieniu plasuje się na 29. pozycji. Konstelacje rzadko przypominają zwierzęta, postaci i przedmioty, którym zawdzięczają swoje nazwy. O ile gwiazdozbiór Lwa rzeczywiście przypomina drapieżnego kota, to w konstelacji Aries próżno dopatrywać się kształtu barana. Główne gwiazdy układu tworzą asteryzm przypominający łuk, który można interpretować jako kształt baraniego rogu. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Barana jest Alfa Arietis, czyli Hamal. Czerwony olbrzym, oddalony od Słońca o ok. 66 lat świetlnych, charakteryzuje się wielkością obserwowaną na poziomie 2,01 magnitudo. Ponad 2 tys. lat temu punkt równonocy wiosennej znajdował się 9° na południe od tej gwiazdy. Hamal zawdzięcza swoją nazwę arabskiemu słowu, które można przetłumaczyć jako „owieczka”. Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła ją w 2016 roku. Warto wspomnieć, że w 2011 roku naukowcy odkryli egzoplanetę orbitującą wokół Hamala. Alfa Arietis b to gazowy olbrzym, niemal dwukrotnie masywniejszy niż Jowisz. Drugą pod względem jasności gwiazdą Barana jest Beta Arietis, czyli Sheratan. Mowa tu o układzie spektroskopowo podwójnym, który jest oddalony od Słońca o ok. 59 lat świetlnych. W skład układu wchodzą Beta Arietis A i Beta Arietis B. Towarzysz składnika głównego okrąża go po wydłużonej orbicie w czasie 106,9973 dnia. Tradycyjna nazwa gwiazdy wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „dwie rzeczy”. Oryginalnie odnosiła się do gwiazd Beta Arietis i Gamma Arietis. Wspomniana wyżej Gamma Arietis (Mesarthim) jest jednym z najciekawszych obiektów w konstelacji Barana. To podwójna gwiazda, oddalona od Słońca o ok. 204 lata świetlne. Składa się z niemal idealnie dopasowanych gwiazd typu spektralnego A i B, które wydają się świecić bladożółtym światłem. Obiekt można z powodzeniem obserwować nawet przez 10-centymetrowy teleskop. Wymieniając ciekawe obiekty głębokiego nieba w gwiazdozbiorze Barana, należy wskazać na NGC 772. To galaktyka spiralna bez poprzeczki, której jasność to ok. 10 magnitudo. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować jedno ramię, owalne halo i jasne jądro. Warto wspomnieć, że w 2003 roku w ciągu zaledwie trzech tygodni odkryto w tej galaktyce dwie supernowe. Ciekawie prezentuje się też galaktyka spiralna NGC 691. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować halo z wyraźnie zaznaczonym jasnym środkiem. W obszarze Barana można zaobserwować rój meteorów. Arietydy, których ciałem macierzystym jest najprawdopodobniej planetoida Ikar (zaliczana do grupy Apolla) są aktywne od końca maja do początku lipca, przy czym maksimum roju przypada na pierwszy tydzień czerwca. Warto wspomnieć, że Arietydy tworzą na tyle silny rój, że są widoczne nawet w ciągu dnia. Pochodzenie gwiazdozbioru Barana Jako że w przeszłości gwiazdozbiór Barana łączył się z równonocą wiosenną, starożytni interpretowali tę konstelację jako symbol odrodzenia. Gwiazdozbiór Barana był obserwowany już przez Sumerów. Lud, który stworzył jedną z najstarszych cywilizacji, w charakterystycznym asteryzmie widział róg zwierzęcia, któremu ten fragment nocnego nieba zawdzięcza swoją nazwę. Sumeryjską interpretację przejmowały kolejne cywilizacje, dostosowując ją do własnych wierzeń. Gdy następowała równonoc wiosenna, Asyryjczycy składali swoim bogom ofiarę z barana. Należy podkreślić, że ten charakterystyczny gwiazdozbiór odgrywał ważną rolę także w kulturze Hellady. Przez antycznych Greków Baran był określany mianem „księcia wszystkich znaków”. Mitologia i znaczenie W mitologii greckiej z gwiazdozbiorem Barana wiąże się opowieść o złotym runie. Gdy boski posłaniec Hermes dostrzegł, że dzieci króla Atamasa, bliźnięta Fryksos i Helle, są źle traktowane przez ich macochę (mowa o Ino, królewnie tebańskiej), wysłał im na pomoc Chrysomallosa – skrzydlatego barana. Dzieci uczepiły się zwierzęcia, które zabrało je do Kolchidy, krainy położonej u podnóża Kaukazu. Tamtejszy król Ajetes przyjął je serdecznie. Na znak szacunku, wydał swoją córkę za Fryksosa. Baran, który ocalił królewskich potomków, został złożony w ofierze w świętym gaju. Runo zwierzęcia zmieniło się w złoto. Powieszono je na drzewie, a do jego pilnowania wyznaczono smoka, który nigdy nie zasypiał. Skarb został podarowany władcy Kolchidy. Później stał się celem wyprawy Argonautów dowodzonych przez Jazona, syna króla Ajzona. Warto wspomnieć, że istnieje alternatywna wersja tego mitu. W innej opowieści, szybująca wraz z bratem księżniczka Helle nie zachowała ostrożności i spadła do morza, gdzieś w okolicach cieśniny oddzielającej Europę i Azję. Od tamtej pory miejsce to, które dziś jest znane jako cieśnina Dardanele, zaczęto nazywać Hellespontem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Żyrafy nie był znany w starożytności. Dawni astronomowie widzieli w tym miejscu puste niebo
Gwiazdozbiór Żyrafy należy do młodych konstelacji. Starożytni obserwatorzy nie dostrzegali go na nocnym niebie i sądzili, że ten fragment firmamentu jest pozbawiony jakichkolwiek gwiazd. Dopiero w XVII stuleciu naszej ery uczeni dostrzegli charakterystyczny wzór, przypominający majestatyczne zwierzę. Gdzie znajduje się Żyrafa? Jak ją odnaleźć i skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Żyrafy? Charakterystyka gwiazdozbioru Żyrafy Pochodzenie gwiazdozbioru Żyrafy Mitologia i znaczenie Konstelacja Żyrafy należy do dość bladych gwiazdozbiorów, a w jej umownych granicach nie znajdują się żadne obiekty z katalogu Messiera. Nie oznacza to jednak, że nie warto wypatrywać jej charakterystycznego kształtu na nocnym niebie. Przeciwnie, bo gwiazdozbiór Żyrafy gromadzi wiele interesujących gwiazd i sporo wartych uwagi obiektów głębokiego nieba. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Żyrafy? Żyrafa (Camelopardalis) to gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba północnego. Jest zlokalizowany między Gwiazdą Polarną a konstelacją Woźnicy. Poza wspomnianą, z Żyrafą sąsiadują następujące konstelacje: gwiazdozbiór Smoka, gwiazdozbiór Małej Niedźwiedzicy, gwiazdozbiór Cefeusza, gwiazdozbiór Kasjopei, gwiazdozbiór Perseusza, gwiazdozbiór Rysia, gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy. Omawiana konstelacja może być obserwowana na szerokościach geograficznych pomiędzy 8° S a 90° N. Z obszaru Polski, Żyrafa jest widoczna przez cały rok. Należy jednak podkreślić, że najlepsze warunki do obserwacji stwarzają miesiące zimowe. Wówczas, około godziny 21:00, gwiazdozbiór znajduje się najbliżej zenitu. W sprzyjających warunkach pogodowych, nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 50 gwiazd. Konstelacja Żyrafy jest dość blada – w jej umownych granicach nie ma gwiazd jaśniejszych niż cztery magnitudo. Dodatkowo odszukanie wzoru przypominającego zniekształcony trójkąt z linią odchodzącą z wierzchołka jest o tyle trudne, że w okolicy asteryzmu znajduje się sporo gwiazd o zbliżonej jasności. Jak zatem znaleźć Żyrafę na nocnym niebie? W pierwszej kolejności należy odszukać Gwiazdę Polarną i wyznaczyć linię łączącą ją z gwiazdą Kapella w gwiazdozbiorze Woźnicy. Nieopodal znajduje się Żyrafa. Dużym ułatwieniem będzie też odszukanie Małej Niedźwiedzicy i Smoka. Łeb wyobrażonego zwierzęcia jest skierowany prosto w te konstelacje. Dane obserwacyjne: rektascensja: 6 h, deklinacja: 70 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Żyrafy Żyrafa jest dość rozległą konstelacją. Jej powierzchnia to niemal 757 stopni kwadratowych. Gwiazdozbiór pokrywa 1,83 proc. powierzchni nieba. To zapewnia mu 18. miejsce na liście 88 konstelacji oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi, uznawany z małą konstelację, ma powierzchnię ok. 538 stopni kwadratowych i w tym samym zestawieniu zajmuje 29. pozycję. Jeszcze mniejszy układ, gwiazdozbiór Barana, zajmuje ok. 441 stopni kwadratowych i plasuje się na 39. miejscu. Konstelacje najczęściej nie układają się we wzory, do których nawiązują ich nazwy. Z Żyrafą jest nieco inaczej. W asteryzmie tworzonym przez główne gwiazdy układu rzeczywiście można doszukać się sylwetki najwyższego ze wszystkich zwierząt lądowych. Gdy uda się namierzyć kreślony na niebie wzór, w oczy od razu rzucą się długie kończyny i jeszcze dłuższa szyja. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Żyrafy jest Beta Camelopardalis. Obiekt oddalony od Słońca o ok. 869 lat świetlnych jest głównym składnikiem układu podwójnego. Mowa tu o żółtym nadolbrzymie lub jasnym olbrzymie zaliczanym do typu widmowego G. Wielkość obserwowana gwiazdy to 4,03 magnitudo. Jej masa jest 6,5 razy większa od masy Słońca. Obiekt „narodził się” na Ciągu Głównym, jako gwiazda o typie widmowym B. W przyszłości przeistoczy się w czerwonego nadolbrzyma. Inne ciekawe gwiazdy w konstelacji Żyrafy to: 7 Cam – pod tą nazwą kryje się układ potrójny, w którym składnikiem A jest układ podwójny spektroskopowy. Obserwowana jasność tego obiektu zmienia się, od 4,47 magnitudo do 4,5 magnitudo. Okres zmienności to niecałe 4 dni. Składnik B jest oddalony od składnika głównego o ok. minutę, natomiast składnik C – o 26 sekund łuku; CS Cam – to gwiazda wykazująca zmienność Alfa Cygni, o jasności około 4,29 magnitudo; CE Cam i BK Cam – oba obiekty są zaliczane do grupy nieregularnych gwiazd zmiennych typu Gamma Cas. W gwiazdozbiorze Żyrafy można wyróżnić też kilka interesujących obiektów głębokiego nieba. Jednym z nich jest NGC 1502. To niewielka, dość zwarta gromada otwarta, tworzona przez około 45 gwiazd. Jasność obiektu to około 6,9 magnitudo. Od Słońca jest oddalona o ok. 3,3 tys. lat świetlnych. Można ją obserwować przez lornetkę. Posługując się tym przyrządem, dostrzeżemy dość długi łańcuch słabo świecących gwiazd. Ten asteryzm, prowadzący w kierunku Kasjopei, jest znany jako Kaskada Kemble'a. Inny ciekawy obiekt to NGC 2403. Pod tą nazwą kryje się galaktyka spiralna dziewiątej wielkości, oddalona o ok. 8 milionów lat świetlnych. Można ją obserwować przy pomocy niewielkiego teleskopu. Jawi się wówczas jako obiekt przypominający kometę. Warto podkreślić, że NGC 2403 jest jedną z najbliższych nam galaktyk spoza Grupy Lokalnej. Wypada też wspomnieć, że to właśnie ten obiekt jest pierwszą galaktyką, w której naukowcy odkryli gwiazdę typu cefeida, czyli zmiennego pulsującego olbrzyma, którego jasność znacząco przewyższa jasność Słońca. W Żyrafie coś dla siebie znajdą też osoby zainteresowane obserwacją meteorów. Mowa o Kamelopardalidach. Jest to jednak skąpy rój, który pozwala zaobserwować zaledwie kilka zjawisk w ciągu godziny. W gwiazdozbiorze istnieją trzy gwiazdy ze znanymi planetami. Próżno jednak szukać w nim jakichkolwiek obiektów z katalogu Messiera. Pochodzenie gwiazdozbioru Żyrafy Starożytni obserwatorzy znali wiele spośród 88 gwiazdozbiorów, które dziś są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Nie dotyczy to jednak Żyrafy. Ta konstelacja została wyznaczona dopiero w 1613 roku, przez Petrusa Planciusa – holenderskiego astronoma, kartografa i teologa. 11 lat później niemiecki astronom Jakub Bartsch umieścił ten gwiazdozbiór w atlasie nieba. Konstelacja, o której mowa, jest też przypisywana Janowi Heweliuszowi, który umieścił ją w atlasie „Firmamentum Sobiescianum” (wydanym w 1690 roku, już po śmierci Heweliusza). Mitologia i znaczenie Dlaczego gwiazdozbiór Żyrafy nie został opisany przez starożytnych obserwatorów nocnego nieba? To proste – gwiazdy tworzące konstelację nie są większe niż czwarta wielkość gwiazdowa. W związku z tym, starożytni, w tym także greccy astronomowie, sądzili, że ten fragment nocnego nieba jest pozbawiony jakichkolwiek gwiazd. Co za tym idzie, nie ma żadnych mitów, które byłyby związane z tą konstelacją. W tym miejscu warto jednak wspomnieć, że początkowo gwiazdozbiór był określany także jako Wielbłąd. Jakub Bartsch, który jako pierwszy skatalogował omawiany układ, opisał go jako wielbłąda, na którym Rebeka, córka Betuela, wjechała na swój ślub z Izaakiem, synem Abrahama i Sary. Konstelacja Żyrafy nie ma związku z mitologią grecką ani rzymską, za to wiąże się ze starotestamentową „Księgą Rodzaju”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Strzelca budził najwięcej kontrowersji. Starożytni spierali się o to, co symbolizuje
Gwiazdozbiór Strzelca to efektowna konstelacja, błyszcząca na tle jasnego fragmentu Drogi Mlecznej. Znajduje się na południe od równika niebieskiego, co sprawia, że w Polsce nie jest zbyt dobrze widoczny. Mimo to warto podjąć próbę obserwacji, tym bardziej, że w sprzyjających warunkach odnalezienie Strzelca nie jest zbyt trudne. Gdzie szukać tej konstelacji? Kiedy najlepiej prowadzić obserwacje? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Strzelca? Charakterystyka gwiazdozbioru Strzelca Pochodzenie gwiazdozbioru Strzelca Mitologia i znaczenie Jako gwiazdozbiór przecinający ekliptykę, Strzelec jest zaliczany do grupy konstelacji zodiakalnych. Obserwowany z obszaru półkuli południowej, robi niemałe wrażenie. Niestety, z terenu Polski obserwatorzy mogą dostrzec jedynie część gwiazdozbioru, gdy znajduje się najwyżej na niebie, a pogoda nie utrudnia obserwacji. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Strzelca? Gwiazdozbiór Strzelca (Sagittarius) jest położony na południowej półkuli nieba, w pobliżu równika niebieskiego. Konstelacje, z którymi sąsiaduje, to: gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Tarczy, gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Skorpiona, Korona Południowa, gwiazdozbiór Lunety, gwiazdozbiór Mikroskopu, gwiazdozbiór Koziorożca. Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten układ gwiazd? Czy widać go cały czas na niebie? To chyba najlepiej znany wzór na nocnym niebie. Nawet ci, którzy nie interesują się astronomią, potrafią go wskazać bez większego kłopotu. Jednak z prawidłową odpowiedzią na pytanie, cz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/duzy-woz-wielki-woz-czy-wielka-niedzwiedzica-jak-nazywa-sie-ten-gwiazdozbior-czy-widac-go-caly-czas-na-niebie-fot-getty-images-c7f5df8.jpeg" width="938" height="615" alt="Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten gwiazdozbiór? Czy widać go cały czas na niebie? (fot. Getty Images)" title="Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten gwiazdozbiór? Czy widać go cały czas na niebie? (fot. Getty Images)" /> Żeby móc podziwiać tę konstelację w jej całej okazałości, należy prowadzić obserwację z obszaru położonego poniżej równoleżnika 45° N. Wówczas nieuzbrojonym okiem uda się dostrzec aż 115 gwiazd. W Polsce najlepszym czasem do obserwowania Strzelca jest lato (lipiec i sierpień). Konstelacja znajduje się wówczas najwyżej na niebie, ale i tak jest widoczna zaledwie częściowo. Wynika to z faktu, że wciąż „wisi” nisko nad linią horyzontu, więc przesłaniają ją zniekształcenia atmosfery i mgły. Strzelec znajduje się tuż obok Skorpiona. Odnalezienie go nie jest zbyt trudne. Na tle Drogi Mlecznej należy wypatrywać kształtu przypominającego czajnik. Jeżeli jednak ten oryginalny asteryzm nie rzuci się od razu w oczy, można sobie pomóc w inny sposób. Wystarczy odszukać Gwiazdę Polarną i Wegę (najjaśniejszą gwiazdę w gwiazdozbiorze Lutni). Linia poprowadzona między tymi obiektami (w kierunku południowym) wskaże na Strzelca. Charakterystyka gwiazdozbioru Strzelca Strzelec należy do dużych konstelacji nieba południowego. Jego powierzchnia to ponad 867 stopni kwadratowych. Pokrywa 2,10 proc. nieba. Wśród 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zajmuje piętnastą pozycję. Jest więc niewiele mniejszy niż gwiazdozbiór Lwa, który z powierzchnią niemal 947 stopni kwadratowych plasuje się na dwunastym miejscu. O ile wspomniany Lew rzeczywiście przypomina nieco sylwetkę drapieżnego kota, to w Strzelcu próżno doszukiwać się skomplikowanej postaci centaura z łukiem. Warto jednak wspomnieć o niezwykle charakterystycznym asteryzmie Imbryka. Charakterystyczny kształt przypomina nieco czajnik, a pas Drogi Mlecznej jawi się jako wydobywająca się z niego para. Gwiazdy Tau, Fi, Zeta i Sigma tworzą rączkę gwiezdnego naczynia, Fi, Lambda i Delta wyglądają jak przykrywka, Zeta i Epsilon przypominają podstawę, natomiast Epsilon i Gamma – „dzióbek”. Najjaśniejszą gwiazdą Strzelca jest Kaus Australis, czyli Epsilon Sgr. Niebieskobiały olbrzym klasy B znajduje się w odległości ok. 143 lat świetlnych od Słońca. To gwiazda wielokrotna, której najjaśniejszy składnik ma obserwowalną wielkość gwiazdową 1,85 mag. Alfą Strzelca jest Rukbat (Alfa Sagittarii). To dość blada gwiazda, zlokalizowana w południowym obszarze konstelacji. Mimo że nazwa nie sugeruje tego, jest czternastym najjaśniejszym ciałem niebieskim w całym gwiazdozbiorze. Od Słońca dzieli ją 170 lat świetlnych. Interesującym obiektem jest Arkab, czyli Beta Sagittarii. Para gwiazd czwartej wielkości jest dobrze widoczna nieuzbrojonym okiem. Jaśniejszemu obiektowi towarzyszy gwiazda siódmej wielkości. Strzelec jest niezwykle ciekawym celem obserwacji. Wynika to z faktu, że w granicach gwiazdozbioru znajduje się aż 15 obiektów z katalogu Messiera. Do najbardziej interesujących należą: Mgławica Trójlistna Koniczyna – to mgławica emisyjna, którą ciemne pasy pyłu dzielą na trzy części. Trzeba jednak wspomnieć, że teleskop średniej wielkości pozwoli zaobserwować jedynie niewyraźną plamę światła; Mgławica Laguna – ta mgławica dyfuzyjna zajmuje obszar trzykrotnie większy od tarczy Księżyca. Mówimy tu o jednym z największych tego typu obiektów. Podziwiana nieuzbrojonym okiem wydaje się być biała, ale na fotografiach jawi się jako czerwony obiekt; Mgławica Omega – można ją znaleźć tuż przy granicy Strzelca z Tarczą i Wężem. Jej średnica kątowa jest zbliżona do średnicy Księżyca. To jeden z najaktywniejszych obszarów gwiazdotwórczych w całej Drodze Mlecznej. Pochodzenie gwiazdozbioru Strzelca Strzelec to gwiazdozbiór, którego interpretacja prawdopodobnie wzbudzała najwięcej kontrowersji. Każda kultura widziała w gwiazdach kształt związany z ich własną mitologią i kulturą, to oczywiste. Zaskakujące jest to, że w Helladzie nie było zgody, kogo właściwie przedstawia ta konstelacja. Ostatecznie kształt centaura trzymającego napięty łuk wyznaczyli starożytni Rzymianie. Zanim Klaudiusz Ptolemeusz opisał gwiazdozbiór Strzelca w II stuleciu naszej ery, obserwowali go już mieszkańcy Mezopotamii. W tej części starożytnego świata konstelacja była nazywana Pabilsag, od imienia boga rolnictwa, wojny i polowania, z którym później utożsamiany był asyryjski król Ninurta. Niewykluczone jednak, że konstelacja nosiła imię boga Nedu, który strzegł bram podziemnego świata umarłych. Istnieje też teoria, że Sumerowie widzieli w tej konstelacji Nergala – władcę podziemnego świata. Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia Astronomowie NASA uchwycili bardzo nietypowe ujęcie Słońca. Nasza gwiazda wygląda, jakby szeroko uśmiechała się kreskówkowym uśmiechem. Takiej fotografii Słońca jeszcze nie było. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/powstalo-niesamowite-zdjecie-usmiechnietego-slonca-ma-szanse-stac-sie-ikona-na-razie-wywoluje-skojarzenia-fot-sdo-6bb7b72.jpg" width="815" height="408" alt="Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia (fot. SDO)" title="Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia (fot. SDO)" /> Na mapach chińskich był oznaczany jako postać tygrysa. W hebrajskich wierzeniach konstelacja przedstawiała Goga, wroga narodu izraelskiego. Jak konstelację postrzegali starożytni Grecy? Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze centaura – istotę będącą w połowie koniem, a w połowie człowiekiem. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że zarówno kwestia nazwy, jak i wyobrażenia wzoru przedstawianego przez gwiazdy, pozostawała niejasna nawet w antyku. Mitologia i znaczenie Aratus, grecki poeta i lekarz, opisał Strzelca jako dwa oddzielne gwiazdozbiory – Strzały i Łucznika. Należy jednak podkreślić, że wielu Greków widziało w tej konstelacji postać Chirona, centaura, który uchodził za najmądrzejszego i najprzychylniejszego ludziom. Miał bezpiecznie poprowadzić argonautów do Kolchidy. To wprowadzało jednak spore nieporozumienia, bo Chiron był już na firmamencie jako gwiazdozbiór Centaura. Tej interpretacji przeciwny był Eratostenes. Grecki matematyk i astronom twierdził, że Strzelec nie może przedstawiać centaura, bo te istoty nie używały łuków. Według innej wersji, gwiazdy Sagittarii przedstawiają Krotosa, syna boga Pana i nimfy Eufemii. Na Ziemi żył pośród nimf. Po jego śmierci miały one poprosić Zeusa o umieszczenie go wśród gwiazd. Najwyższy z olimpijskich bogów przystał na to, honorując w ten sposób Krotosa za wynalezienie łuku. Na niebie Strzelec ma mierzyć strzałą w samo serce Skorpiona, chroniąc w ten sposób Herkulesa przed atakiem jadowitej bestii. Nie można jednak wykluczyć, że gwiezdny Strzelec szuka zemsty na skorpionie za śmierć Oriona. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Wodnika został nazwany na cześć najprzystojniejszego mężczyzny na świecie. Gdzie go szukać?
W kontekście antropologicznym, gwiazdozbiór Wodnika należy do najstarszych konstelacji. Był obserwowany przez najstarsze cywilizacje, a każda z nich łączyła go z żywiołem wody – niszczycielskim, ale także życiodajnym. To jedna z największych konstelacji, więc może się wydawać, że odnalezienie Wodnika nie należy do najtrudniejszych zadań. Trzeba jednak wykazać się sporą wprawą, by móc łatwo dostrzec ten układ. Gdzie szukać go na nocnym niebie? Kiedy panują najdogodniejsze warunki do prowadzenia obserwacji? Skąd wzięła się jego nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wodnika? Charakterystyka gwiazdozbioru Wodnika Pochodzenie gwiazdozbioru Wodnika Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Wodnika w większości składa się z dość bladych gwiazd. Tylko dwie z nich charakteryzują się jasnością większą niż trzecia wielkość gwiazdowa. To sprawia, że Wodnik nie jest wyraźnie widoczny na nocnym niebie, a poszukiwań nie ułatwia też fakt, że jego gwiazdy nie tworzą żadnego charakterystycznego symbolu. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wodnika? Gwiazdozbiór Wodnika (Aquarius) jest położony na południe od równika niebieskiego. Konstelacje, które z nim sąsiadują, to: gwiazdozbiór Ryb, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Źrebięcia, gwiazdozbiór Delfina, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Koziorożca, gwiazdozbiór Ryby Południowej, gwiazdozbiór Rzeźbiarza, gwiazdozbiór Wieloryba. Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? Gdy tarcza słoneczna zostaje przysłonięta przez Księżyc, amatorzy astronomii mogą oglądać rzadkie zjawisko. Zaćmienie Słońca można obserwować także z terenu Polski! <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zacmienie-slonca-skad-sie-bierze-jak-je-bezpiecznie-obserwowac-i-kiedy-bedzie-najblizsze-fot-stringer-anadolu-agency-getty-images-bdd387d.jpg" width="898" height="700" alt="Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? (fot. Stringer/Anadolu Agency/Getty Images)" title="Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? (fot. Stringer/Anadolu Agency/Getty Images)" /> Jest widoczny pomiędzy szerokościami geograficznymi 85° S a 65° N, zatem można go obserwować także z obszaru Polski. W naszym kraju najdogodniejsze warunki do prowadzenia obserwacji panują od września do grudnia. Aquarius nie jest zbyt jasny, ale zajmuje znaczny obszar na nocnym niebie. W warunkach dobrej pogody i w miejscu oddalonym od źródeł światła, nieuzbrojone oko dostrzeże ok. 90 gwiazd, składających się na konstelację. Gdzie można znaleźć Wodnika? Gwiazdy tej konstelacji nie tworzą żadnego charakterystycznego asteryzmu. Wypatrywanie kształtu na rozgwieżdżonym niebie nie przyniesie zatem żadnego rezultatu. Żeby ułatwić sobie zadanie, najpierw należ namierzyć Deneb Algedi, czyli najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Koziorożca. Kierując się na północ, natrafimy na Sadalsuud – najjaśniejszą gwiazdę w Wodniku. Dane obserwacyjne: rektascensja: 22 h, deklinacja: -13 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wodnika Wodnik zajmuje powierzchnię ok. 980 stopni kwadratowych, co przekłada się na 2,38 proc. powierzchni nieba. To czyni go dziesiątą największą konstelacją spośród wszystkich 88 gwiazdozbiorów, które są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Gwiazdozbiór Strzelca, który w tym samy zestawieniu zajmuje piętnastą pozycję, pokrywa o 0,28 proc. powierzchni nieba mniej. Z kolei gwiazdozbiór Skorpiona, który znajduje się na odległym trzydziestym trzecim miejscu, zajmuje zaledwie 1,2 proc. powierzchni nieba. Konstelacja jest przedstawiana jako postać młodzieńca wylewającego wodę z dzbana. Naczynie znajduje się w miejscu, w którym gwiazdy Gamma Aquarii, Eta Aquarii, Zeta Aquarii i Pi Aquarii tworzą wzór przypominający nieco literę Y. Wylewana woda dociera do zarysu głowy Ryby Południowej. To właśnie grupa gwiazd piątej i szóstej wielkości, tworzących dzban, jest najlepiej rozpoznawalna. Należy jej szukać w południowo-wschodniej części gwiazdozbioru. Najjaśniejszą gwiazdą w tej konstelacji jest Sadalsuud. Jej nazwę, pochodzącą z języka arabskiego, można przetłumaczyć jako „najszczęśliwszy”. Mowa o żółtym nadolbrzymie typu G, który od Słońca jest 2200 razy jaśniejszy, sześciokrotnie cięższy i 50 razy większy. Od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli ją ok. 600 lat świetlnych. Drugą najjaśniejszą gwiazdą konstelacji Wodnika jest Sadalmelik. Jej nazwa oznacza „najszczęśliwsza gwiazda królestwa”. Jest położona w pobliżu dzbana i wyznacza prawe ramię mitycznego wodnika. Aquarius jest położony w znacznej odległości od Drogi Mlecznej. Nie oznacza to jednak, że w jego granicach nie znajdziemy żadnych interesujących obiektów. Przeciwnie, w konstelacji Wodnika znajdują się interesujące gromady kuliste i mgławice planetarne. Wymieniając te pierwsze, należy wskazać przede wszystkim na M2 (NGC 7089). To gromada kulista z jasnym jądrem, które otacza dość słabe halo gwiazd. Rozciąga się na obszarze 16 minut łuku, a od Słońca jest oddalona o ok. 37,5 tys. lat świetlnych. Inna interesująca gromada kulista to M72. Obserwowana przez 20-centymetrowy teleskop, zdaje się rozdzielać w niezliczone iskry, najbardziej skoncentrowane w samym centrum. Wyjątkowo ciekawym obiektem jest NGC 7293, nazywana Mgławicą Ślimaka. Mowa o jednej z najbliższych nam mgławic planetarnych – jest oddalona od nas o ok. 700 lat świetlnych. Jej rozmiar odpowiada połowie tarczy Księżyca. W środkowej części gazowego pierścienia, który powstał w następstwie odrzucenia zewnętrznych warstw gwiazdy zbliżonej do Słońca, jest widoczny biały karzeł o temperaturze ok. 100000 K. Osłania go chmura pyłu o średnicy ok. dwóch lat świetlnych. Pochodzenie gwiazdozbioru Wodnika Wodnik jest jednym z 48 gwiazdozbiorów, które w II wieku naszej ery zostały wymienione w Almageście Ptolemeusza. Należy jednak podkreślić, że ta piękna konstelacja była obserwowana jeszcze przed nastaniem czasu Hellady. Konstelację Aquarius obserwowali już Babilończycy i starożytni Egipcjanie. Mieszkańcy Babilonii utożsamiali jej gwiazdy z bogiem Ea, który w tamtejszych wierzeniach prowokował niszczycielskie powodzie, pojawiające się wraz z wylewami Eufratu i Tygrysu. Z kolei w Egipcie Wodnik miał pozytywne znaczenie. Mieszkańcy krainy nad Nilem kojarzyli ten gwiazdozbiór z początkiem wiosny i czasem urodzaju. Zgodnie z tamtejszą mitologią, gdy wodnik wkładał dzban do rzeki, woda występowała z koryta. Tym samy nawadniała okoliczne pola uprawne, więc powódź miała dla nich wymiar nie niszczycielski, a życiodajny. To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego Astronomowie zaobserwowali największą kosmiczną eksplozję, jaką kiedykolwiek zarejestrowano. Co ją wywołało? To nie supernowa, ale są pewne teorie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-najwieksza-kosmiczna-eksplozja-jaka-widzielismy-kula-ognia-sto-razy-wieksza-od-ukladu-slonecznego-e8a5caa.jpg" width="938" height="528" alt="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" title="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" /> Nazwa konstelacji w największym stopniu kojarzy się z wierzeniami i mitami antycznej Grecji. W helleńskiej tradycji wodnik jest przedstawiany jako mężczyzna rozlewający wodę z dzbanem. Tę osobę można skojarzyć z kilkoma postaciami, pojawiającymi się w mitologicznych opowieściach, ale postać wodnika w największym stopniu wiąże się z Ganimedesem. Mitologia i znaczenie Ganimedes, syn trojańskiego króla Trosa, miał być najprzystojniejszym mężczyzną na świecie. Nawet sam Zeus, najwyższy ze wszystkich olimpijskich bogów, był pod ogromnym wrażeniem jego urody. Ganimedes spodobał mu się tak bardzo, że zapragnął mieć go u swego boku. Żeby móc porwać trojańskiego księcia, przemienił się w orła. W swoich szponach poniósł go na Olimp, gdzie miał służyć jemu i pozostałym bogom. Podobno właśnie dlatego gwiazdozbiór Wodnika sąsiaduje z konstelacją Orła. Od tamtej pory zadaniem Ganimedesa było podawanie bogom nektaru zmieszanego z wodą. Gwiazdozbiór Wodnika jest też związany z mitem o potopie deukalionowym. Wielki kataklizm, który miał zgładzić ludzkość, był następstwem gniewu samego Zeusa. Gdy największy ze wszystkich bogów zstąpił na ziemię pod postacią ubogiego wędrowca, arkadyjski król Likaon miał poczęstować go ludzkim mięsem. Rozgniewany Zeus postanowił zgładzić bezbożną ludzkość, zsyłając straszliwy potop. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Łabędzia tworzy na niebie charakterystyczny Krzyż Północy. Czy wiesz, jak go znaleźć?
Gwiazdozbiór Łabędzia to dość łatwa do odszukania konstelacja nieba letniego. Charakterystyczny Łabędź był znany już w starożytności. Należy do najwcześniej nazwanych i opisanych konstelacji. Gdzie szukać go na nocnym niebie? Skąd wzięła się jego nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Łabędzia? Charakterystyka gwiazdozbioru Łabędzia Pochodzenie gwiazdozbioru Łabędzia Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Łabędzia bywa też nazywany Krzyżem Północy. To określenie wzięło się od charakterystycznego asteryzmu (pięć najjaśniejszych gwiazd Łabędzia układa się w kształt krzyża) i stanowi nawiązanie do Krzyża Południa, najmniejszej ze wszystkich konstelacji. Już sam kształt gwiazdozbioru sprawia, że jest dość dobrze widoczny na niebie, a należ też wspomnieć, że poszukiwania znacząco ułatwia samo położenie Łabędzia, który błyszczy na tle pasa Drogi Mlecznej. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Łabędzia? Łabędź (Cygnus) to letni gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które z nim sąsiadują, to: gwiazdozbiór Cefeusza, gwiazdozbiór Smoka, gwiazdozbiór Lutni, gwiazdozbiór Liska, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Jaszczurki. Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-uklad-sloneczny-na-poczatku-byl-chaos-ktory-moze-sie-powtorzyc-i-zniszczyc-ziemie-fot-getty-images-41c4cab.jpg" width="938" height="600" alt="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" title="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" /> W Polsce jest dobrze widoczny wiosną i latem. W warunkach dobrej pogody, najlepiej w miejscu oddalonym od źródeł światła, nieuzbrojonym okiem można zaobserwować nawet 150 gwiazd. Jak znaleźć tę konstelację na nocnym niebie? Wzrok należy skierować wysoko, w stronę najjaśniejszej części północnego pasa Drogi Mlecznej. Tam w oczy powinien rzucić się asteryzm przypominający krzyż. Inny sposób polega na odszukaniu Wielkiej i Małej Niedźwiedzicy i wyznaczeniu linii między gwiazdami Dubhe (druga pod względem jasności w Wielkiej Niedźwiedzicy) i Kochab (druga pod względem jasności w Małej Niedźwiedzicy). Tę wyobrażoną linię trzeba przeprowadzić przez gwiazdozbiór Smoka. Kolejny, który wskaże, to właśnie Cygnus. Niezawodnym drogowskazem okaże się tzw. Trójkąt Letni. Ten charakterystyczny asteryzm wyznaczają trzy jasne gwiazdy: Wega (Lutnia), Altair (Orzeł) i Deneb (Łabędź). Wega znajduje się najwyżej na północy. Kierując wzrok na południowy wschód, natrafimy na Deneb i odnajdziemy gwiazdozbiór Łabędzia. Dane obserwacyjne: rektascensja – 20,5 h, deklinacja – 40 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Łabędzia Łabędź należy do największych gwiazdozbiorów północnego nieba. Jego powierzchnia to niemal 804 stopnie kwadratowe, co daje mu szesnastą pozycję pośród 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Lwa, inna duża konstelacja nieba północnego, ma powierzchnię ok. 947 stopni kwadratowych i plasuje się na dwunastym miejscu w tym zestawieniu. Podobnie jak Leo, także Cygnus przypomina nieco zarys zwierzęcia, któremu zawdzięcza swoją nazwę. Jasne gwiazdy konstelacji tworzą na nocnym niebie kształt krzyża, a wokół nich gromadzą się nieco bledsze ciała niebieskie. Taki układ rzeczywiście można interpretować jako ptaka z rozpostartymi skrzydłami. Delta i Epsilon Cygni wyznaczają skrzydła, znajdująca się między nimi Gamma Cygni to tułów, Albireo wyznacza łeb, a Deneb – ogon. Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Deneb. Mówimy tu o nadolbrzymie pierwszej wielkości, którego jasność jest 60 tysięcy razy większa od jasności Słońca. Deneb charakteryzuje się 200 razy większym promieniem, a jego masa jest równa 19 masom Słońca. Nazwa tej gwiazdy pochodzi od arabskiego słowa „dhaneb”, oznaczającego „ogon”. Inny charakterystyczny obiekt w Łabędziu to Albireo. Beta Łabędzia jest gwiazdą podwójną, którą można z powodzeniem obserwować już przez niewielki teleskop. Prosty przyrząd pokaże parę gwiazd, różniących się barwą. Beta Cygni A, jaśniejszy z dwóch składników, świeci bursztynowym światłem. Beta Cygni B, nieco bledsza z dwóch gwiazd, ma barwę zielononiebieską. Delta Cygni, czyli Fawaris, jest układem potrójnym. Dwa główne składniki dzieli niewielka odległość, wynosząca zaledwie 2,4 sekundy łuku. Żeby móc je obserwować, trzeba posłużyć się średnim teleskopem. Epsilon Cygni, czyli Aljanah, to pomarańczowy olbrzym typu widmowego K0. Gwiazda jest oddalona od Słońca o ok. 73 lata świetlne, a jej jasność jest 61 razy większa od jasności centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Nie można nie wspomnieć, że przez Łabędzia przechodzi jeden z najpiękniejszych fragmentów Drogi Mlecznej. Gęsto usiane pole gwiazdowe zawiera niesamowity obiekt. Mowa o Wielkiej Szczelinie – gigantycznym kompleksie ciemnych obłoków pyłowych, których masa jest równa milionowi mas Słońca. Szczelina rozpoczyna swój bieg w Łabędziu, po czym stopniowo ulega rozszerzeniu i dociera aż do gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w niej asocjacja gwiazdowa Cygnus OB2, która gromadzi 65 gwiazd o typie widmowym O i ok. 500 typu B. W tym ugrupowaniu występują jedne z największych i najjaśniejszych ze wszystkich znanych gwiazd, jak choćby Cygnus OB2-12. Cały obszar jest położony w formacji Cygnus X, będącej jednym z najjaśniejszych obiektów na niebie. Pochodzenie gwiazdozbioru Łabędzia Gwiazdozbiór Łabędzia był znany już w starożytności. Jako pierwszy skatalogował go grecki astronom Klaudiusz Ptolemeusz, w II wieku naszej ery. Odnalezione w Mezopotamii gliniane tabliczki dowodzą, że mieszkańcy starożytnej krainy widzieli w tej konstelacji ptaka z rozłożonymi skrzydłami. Ludy arabskie interpretowały ją jako kształt orła, natomiast antyczni Grecy i Rzymianie doszukiwali się w niej zarysu łabędzia. Nazwę gwiazdozbioru zawdzięczamy właśnie mitologii Hellady i Wiecznego Miasta. Mitologia i znaczenie Nawiązania do gwiazdozbioru Łabędzia pojawiają się w kilku mitach. Najpopularniejsze opowieści traktują o Zeusie i Orfeuszu. Pierwszej postaci nie trzeba nikomu przedstawiać. Zeus był najwyższym ze wszystkich bogów olimpijskich. Orfeusz to natomiast tracki śpiewak i poeta, syn Apollina lub według innej wersji – Ojagrosa i Kalliope. Gwiazdozbiór Andromedy: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie Co warto wiedzieć o konstelacji Andromedy? Gdzie dokładnie możemy ją znaleźć na niebie? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbior-andromedy-gdzie-jest-na-niebie-charakterystyka-pochodzenie-mitologia-znaczenie-fot-roman-koehler-wikimedia-commons-public-domain-57105eb.jpeg" width="933" height="700" alt="Gwiazdozbiór Andromedy: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Roman Köhler, Wikimedia Commons, public domain)" title="Gwiazdozbiór Andromedy: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Roman Köhler, Wikimedia Commons, public domain)" /> By ukryć się przed zazdrosną żoną, boginią Herą, Zeus przybierał postać łabędzia podczas swoich potajemnych spotkań z Ledą – spartańską królową, żoną króla Tyndareosa. Władczyni Sparty miała urodzić dwie pary bliźniąt: nieśmiertelnych Polluksa i Helenę i śmiertelnych Kastora i Klitajmestrę. Ojcem nieśmiertelnego (lub pół-nieśmiertelnego, jak głosi inna wersja mitu) rodzeństwa miał być Zeus. Kastor i Klitajmestra mieli być natomiast dziećmi Tyndareosa. Z kolei Orfeusz miał zostać umieszczony na firmamencie po tragicznej śmierci z rąk Menad. Towarzyszki Dionizosa miały rozszarpać śpiewaka za nieuhonorowanie boga płodności i wina. Bogowie mieli przemienić go w łabędzia i umieścić tuż obok jego instrumentu – lutni. Istnieje jeszcze jeden mit nawiązujący do gwiazdozbioru Łabędzia. W tej opowieści pojawiająca się na niebie postać ptaka ma być przyjacielem Faetona – syna Heliosa i nimfy morskiej Klimene. Młody mężczyzna miał pewnego razu wsiąść do rydwanu ojca. Nie zapanował jednak nad uskrzydlonymi końmi, które rozpędziły się tak gwałtownie, że groziło to pożarem całego świata. Rozgniewany Zeus raził go swoją bronią, piorunem, i strącił do rzeki Erydan. Przyjaciel Faetona był rozżalony po jego śmierci. Bogowie postanowili ulitować się nad nim, przenosząc go między gwiazdy, pod postacią łabędzia. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Perseusza znają nie tylko miłośnicy kosmosu. Jest z nim związane spektakularne zjawisko
Gwiazdozbiór Perseusza, jeden z 48 opisanych przez Ptolemeusza, to konstelacja jesienna, jedna z większych na niebie północnym. W jej obrębie można zaobserwować kilka interesujących obiektów i zjawisk. Niektóre z nich znalazły się w katalogu Messiera. Jak znaleźć gwiazdozbiór Perseusza? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Perseusza? Charakterystyka gwiazdozbioru Perseusza Pochodzenie gwiazdozbioru Perseusza Mitologia i znaczenie Każda konstelacja zasługuje na szczególną uwagę, ale nie ulega wątpliwości, że Perseusz jest jedną z najchętniej obserwowanych. Nie jest to specjalnie zaskakujące. Mówimy tu o jasnym (a przez to dobrze widocznym) gwiazdozbiorze. Z Perseuszem związane jest też niezwykle charakterystyczne zjawisko, każdego roku zwracające uwagę nie tylko miłośników astronomii, ale także osób, które na co dzień nie interesują się kosmosem. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Perseusza? Gwiazdozbiór Perseusza (Perseus) jest konstelacją nieba północnego, która w połowie przecina Drogę Mleczną. Sąsiaduje z nim gwiazdozbiór Andromedy i Kasjopei. Inne konstelacje sąsiadujące to: Trójkąt, Baran, Byk, Woźnica, Żyrafa. Jako gwiazdozbiór okołobiegunowy Perseus nie zachodzi poniżej horyzontu, więc z naszej szerokości geograficznej jest widoczny przez cały rok. W Polsce najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji panują jesienią, od października do grudnia, gdy konstelacja znajduje się wysoko na nocnym niebie. Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych Na jednym ze zdjęć zrobionych przez Kosmiczny Teleskop Webba magistrant astronomii wypatrzył niemal idealny pierścień Einsteina. Niezwykła fotografia powstała dzięki MIRI – jednemu z czte... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/teleskop-webba-zrobil-zdjecie-pierscienia-einsteina-dzieli-go-od-ziemi-az-12-mld-lat-swietlnych-fot-nasa-via-reddit-2c02674.jpg" width="737" height="368" alt="Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych (fot. NASA via Reddit)" title="Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych (fot. NASA via Reddit)" /> W warunkach dobrej pogody i na obszarze oddalonym od źródeł światła, obserwacje można prowadzić bez lornetki czy teleskopu. Nieuzbrojonym okiem dostrzeżemy ok. 90 gwiazd. Jak odnaleźć gwiazdozbiór Perseusza? Żeby go zobaczyć, trzeba znaleźć na nocnym niebie charakterystyczny kształt litery Y. Perseusz przypomina też łuk zakończonego dwiema gromadami gwiazd. W jego centralnej części znajduje się Mirfak – najjaśniejsza ze wszystkich gwiazd konstelacji. Inna metoda wymaga uprzedniego odnalezienia gwiazdozbioru Kasjopei, który na nocnym niebie układa się w kształt litery W. Następnie wystarczy wyznaczyć linię w kierunku wschodnim, by natrafić na Perseusza. Dane obserwacyjne: rektascensja – 3h 35 m, deklinacja – +45 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Perseusza Perseusz jest jednym z największych gwiazdozbiorów nieba północnego. Jego powierzchnia to ok. 615 stopni kwadratowych, co daje mu 24. miejsce na liście 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, wielka konstelacja dalekiej północy – gwiazdozbiór Smoka – ma powierzchnię niemal 1083 stopni kwadratowych, co pozwala mu uplasować się na ósmej pozycji w tym zestawieniu. Gwiazdozbiór Perseusza jest przedstawiany jako postać rycerza, który w prawej ręce trzyma miecz, a w lewej – głowę mitycznej Meduzy. Ostrze miecza jest wyznaczane przez dwie bliźniacze gromady: NGC 869 i NGC 884. Łbem potwora ma być gwiazda zmienna Algol (beta Perseusza). Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Mirfak (Alfa Persei). Żółtobiały nadolbrzym typu widmowego F5 jest ok. 5300 razy jaśniejszy od Słońca. Od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli go ok. 506 lat świetlnych. Wraz z otaczającą ją gromadą, leży w centralnej części gwiazdozbioru. Inna charakterystyczna gwiazda w konstelacji to Algol, czyli Beta Persei. Nazwa drugiej najjaśniejszej gwiazdy konstelacji wywodzi się od arabskiego „Ra᾽s al Ghul”, co można przetłumaczyć jako „głowa demona”. Ma ona związek z wyraźnie widocznymi zmianami jasności. Starożytni wierzyli, że to zjawisko ma negatywny wpływ na ludzi. Algol to gwiazda zmienna zaćmieniowa. Składa się z jasnego białego karła i nieco chłodniejszego podolbrzyma. W obu składnikach dochodzi do okresowego osłabienia jasności. Mówiąc o interesujących obiektach związanych z Perseuszem, nie można pominąć Perseidów, czyli „łez świętego Wawrzyńca”. To jeden z najbardziej znanych rojów meteorów. Pojawia się od 23 lipca do 22 sierpnia, przy czym maksimum przypada na 12 i 13 sierpnia. Radiant roju, czyli punkt, z którego pozornie rozbiegają się drogi meteorów, znajduje się właśnie w obszarze Perseusza. Przy dobrej pogodzie, Perseidy tworzą na niebie niesamowity spektakl. Obserwacje najlepiej prowadzić z dala od źródeł światła. Pochodzenie gwiazdozbioru Perseusza Kult nieba i jego obiektów obowiązywał w wielu dawnych religiach. Starożytni wpatrywali się w gwiazdy, szukając w nich odzwierciedlenia swoich bogów, władców i bohaterów. Każdy lud nadawał im inne znaczenie, dostosowane do lokalnej mitologii. Współczesne nazwy konstelacji wywodzą się przede wszystkim z mitów starożytnej Grecji. W Helladzie, Perseusz był herosem czczonym niemal tak samo, jak Herakles. Syn księżniczki Danae i Zeusa, boga nad bogami, jest przedstawiany jako pogromca Meduzy, tytana Atlasa i króla Polidektesa. Miał założyć Mykeny. W jaki sposób trafił na sklepienie niebieskie? Mitologia i znaczenie Jeszcze przed narodzinami Perseusza, Akrizjos – dziadek herosa – otrzymał od wyroczni przepowiednię, która wróżyła mu śmierć z rąk własnego wnuka. By uniknąć przeznaczenia, po narodzinach Perseusza polecił zamknąć go w skrzyni wraz z Danae (matką półboga) i wrzucić do morza. Za sprawą Zeusa, skrzynia została wyrzucona na brzeg Serifos. Danae i Perseuszem zaopiekował się Diktys, brat Polidektesa (władcy wyspy). Tyran nie był przychylny Perseuszowi. Gdy ten był już dorosłym mężczyzną, Polidektes uknuł intrygę, by zmusić go do podjęcia pozornie samobójczej misji. Perseusz miał zgładzić Meduzę, najmłodszą z gorgon, której spojrzenie zamieniało w kamień. Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? Meteor to świecący ślad, jaki pozostawia po sobie spalający się w ziemskiej atmosferze meteoroid. Za to meteoryt to fragment stałego ciała niebieskiego, który spadł na Ziemię. Choć wszys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/meteory-meteoryty-i-meteoroidy-czym-sa-skad-pochodza-i-jak-je-rozpoznac-fot-brian-cassella-chicago-tribune-tribune-news-service-via-getty-images-de255d0.jpeg" width="938" height="638" alt="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" title="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" /> Syn Zeusa i Danae nie mógł powrócić żywy. Otrzymał jednak wsparcie od bogów. Atena podarowała mu tarczę z brązu, od Hefajstosa otrzymał diamentowy miecz, a od Hermesa – skrzydlate sandały. Według innego mitu, Hermes podarował mu stalowy sierp, Atena – tarczę, a nimfy – uskrzydlone sandały, torbę i hełm, dzięki któremu był niewidzialny. Perseusz zdołał uśmiercić Meduzę, odcinając jej głowę. W drodze powrotnej napotkał tytana Atlasa. Jako syn Zeusa, nie został przez niego ciepło powitany. Wcześniej tytan otrzymał przepowiednię, według której potomek boga nad bogami miał złupić jego drzewo, obradzające w złote liście i owoce. Niezwykła roślina rzeczywiście spodobała się Perseuszowi, ale Atlas szczelnie ogrodził swój ogród i polecił smokowi objęcie straży. Perseusz wpadł w złość. Pokazał tytanowi głowę pokonanego potwora, która wciąż miała moc zmieniania w kamień. Oczy gorgony zmieniły Atlasa w górę nazwaną od jego imienia. Przelatując nad brzegiem morza w Etiopii, dostrzegł płaczącą dziewczynę, nagą i przykutą do skały. Była to Andromeda, córka Cefeusza i Kasjopei. Heros obiecał ojcu księżniczki, że ją uwolni, ale w zamian zażądał jej ręki. Gdy wrócił na Serifos, odkrył intrygę i w gniewie zamienił króla i wszystkich dworzan w kamienne posągi. Wraz z matką i żoną wrócił do Agros, gdzie w trakcie igrzysk olimpijskich przypadkowo trafił dyskiem w głowę Akrizjosa. Dziadek herosa nie przeżył, a przepowiednia wyroczni dopełniła się. Perseusz i Andromeda doczekali się licznego potomstwa. Za życia ludzie oddawali mu należną półbogowi cześć, a po śmierci trafił na sklepienie niebieskie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Bliźniąt to nie tylko dwie jasne gwiazdy. Jest w nim też gromada otwarta wielkości Księżyca
Gwiazdozbiór Bliźniąt, jeden z najwcześniej nazwanych i opisanych, należy do grupy dwunastu konstelacji zodiakalnych. Gwiazdy Gemini tworzą na niebie charakterystyczny asteryzm, który czyni je łatwymi do odszukania na nocnym niebie. Jak znaleźć gwiazdozbiór Bliźniąt? Kiedy panują najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji? Skąd wzięła się nazwa tej niezwykłej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Bliźniąt? Charakterystyka gwiazdozbioru Bliźniąt Pochodzenie gwiazdozbioru Bliźniąt Mitologia i znaczenie Łącząc najjaśniejsze gwiazdy Bliźniąt wyobrażonymi liniami, na niebie dostrzeżemy kształt przypominający ludzi rysowanych przez małe dzieci. Mityczne bliźnięta jawią się jako dwa „patyczaki” – proste postaci, które trzymają się za ręce. Już sam asteryzm Gemini prezentuje się niezwykle widowiskowo. Warto jednak wiedzieć, że w obszarze konstelacji mieści się wiele niesamowitych obiektów, których obserwacja może dać wiele frajdy. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Bliźniąt? Bliźnięta (Gemini) to zimowy gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które sąsiadują z nim na firmamencie, to: gwiazdozbiór Woźnicy, gwiazdozbiór Byka, gwiazdozbiór Oriona, gwiazdozbiór Jednorożca, gwiazdozbiór Małego Psa, gwiazdozbiór Raka. Słońce przebiega na tle konstelacji od 21 czerwca do 20 lipca. W Polsce Bliźnięta można obserwować od jesieni do wiosny, przy czym należy podkreślić, że najbardziej dogodne warunki panują zimą (w grudniu i styczniu), kiedy gwiazdozbiór góruje około północy. W warunkach dobrej pogody i z dala od źródeł światła, nieuzbrojone oko dostrzeże ok. 70 gwiazd. Jak znaleźć je na nocnym niebie? Jako że większość gwiazd składających się na konstelację Gemini charakteryzuje się jasnością mniejszą niż 4 magnitudo, nie jest to zbyt trudnym zadaniem. Bliźniąt należy szukać dokładnie pomiędzy gwiazdozbiorami Raka i Byka. Jeżeli jednak odszukanie Gemini będzie zbyt trudne, można sobie pomóc, namierzając dwie gwiazdy: Syriusza w Wielkim Psie i Procjona w Małym Psie. Wystarczy wyobrazić sobie łuk przechodzący przez te obiekty. Wskaże on dwie najważniejsze gwiazdy Bliźniąt – Kastora i Polluksa. Alternatywnie można odszukać konstelację Oriona. Łącząc linią gwiazdy Rigiel i Alnitak, natrafimy na Polluksa. Z kolei linia wyznaczona między gwiazdami Mintaka i Betelgeza wskaże na Kastora. Dane obserwacyjne: rektascensja – 7 h, deklinacja – +20 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Bliźniąt Gwiazdozbiór Bliźniąt zajmuje na niebie powierzchnię ok. 514 stopni kwadratowych. To daje mu trzydziestą pozycję wśród wszystkich 88 konstelacji, które są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Za Gemini znajduje się Żagiel (ok. 499 stopni kwadratowych) i gwiazdozbiór Skorpiona (ok. 497 stopni kwadratowych). Jasne gwiazdy Bliźniąt tworzą niezwykle charakterystyczny asteryzm. Łącząc je liniami, zobaczymy na niebie parę złączonych dłońmi bliźniąt. Ich głowy wyznaczają dwa najjaśniejsze ciała niebieskie w konstelacji – Polluks i Kastor. Z tej dwójki, to właśnie Polluks (Beta Geminorum) świeci najjaśniejszym światłem. Mówimy tu o siedemnastej pod względem jasności gwieździe nocnego nieba, oddalonej od Słońca o 33,8 roku świetlnego. Należy wspomnieć, że ten olbrzym o typie widmowym K0 jest najbliżej położonym od Ziemi tego typu obiektem. Polluks jest 46 razy jaśniejszy od Słońca i o ok. 70 proc. masywniejszy niż centralna gwiazda Układu Słonecznego. Kastor (Alfa Geminorum) jest drugą pod względem jasności gwiazdą konstelacji Bliźniąt. To niezwykle interesująca gwiazda wielokrotna, składająca się z sześciu składników: układu dwóch gwiazd spektralnie podwójnych i niezwiązanego fizycznie z nimi układu podwójnego z czerwonym karłem, będącym podwójną gwiazdą typu zaćmieniowego. W granicach gwiazdozbioru znajduje się wiele interesujących obiektów. Do najciekawszych należy NGC 2168 (Messier 35). To jasna gromada otwarta o średnicy większej niż średnica tarczy Księżyca, którą można zaobserwować nieuzbrojonym okiem. Lepsze rezultaty można osiągnąć posługując się choćby małym teleskopem. Można wówczas zobaczyć dziesiątki gwiazd w rozpryskach i pętlach. Interesująco przedstawia się też NGC 2392, czyli Mgławica Eskimos. Mowa o mgławicy planetarnej, powstałej z zewnętrznych warstw gwiazdy kończącej etap syntezy jądrowej. Używając 20-centymetrowego teleskopu, można zauważyć jasnoniebieski dysk z niezbyt wyraźnymi krawędziami z jaśniejszym dyskiem wewnętrznym i gwiazdą centralną. Pochodzenie gwiazdozbioru Bliźniąt Gwiazdozbiór Bliźniąt po raz pierwszy został skatalogowany w II stuleciu naszej ery, przez Ptolemeusza. Należy jednak podkreślić, że ta konstelacja była obserwowana jeszcze przed czasami, w których żył grecki astronom i matematyk. Właściwie każda starożytna cywilizacja dopatrywała się pary w charakterystycznym układzie. Egipcjanie widzieli w nim dwa kiełkujące ziarna, symbolizujące odradzające się życie. Z kolei Fenicjanie widzieli w gwiazdach parę kozłów. Gwiazdozbiór zyskał nieco bardziej „ludzki wymiar” w starożytnej Babilonii. Babilończycy interpretowali ten układ jako parę bogów podziemia – Lugalirra i Meslamtaea. Boscy bracia mieli zasiadać po dwóch stronach bramy prowadzącej do świata umarłych. Każdy, kto chciał ją przekroczyć, był przez nich cięty na kawałki. Z kolei Hellenowie dostrzegli w konstelacji parę bliźniąt, pojawiających się w ich mitach. Mowa o Kastorze i Polluksie. Mitologia i znaczenie Choć obu określa się mianem Dioskurów, czyli synów samego Zeusa, to należy podkreślić, że według niektórych wersji mitu tylko jeden z nich był potomkiem najwyższego ze wszystkich bogów olimpijskich. Mieli wspólną matkę – spartańską królową Ledę. Żona Tyndareosa miała potajemnie spotykać się z Zeusem, który na czas schadzek przybierał postać łabędzia. Owocem tego romansu miał być nieśmiertelny Polluks. W tym samym czasie Leda porodziła jeszcze jednego syna – śmiertelnego Kastora, potomka swojego męża. Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie Gwiazdozbiór Lutni jest jednym z charakterystycznych gwiazdozbiorów nieba północnego, będącym na 52 miejscu pod względem wielkości. Co warto wiedzieć o gwiazdozbiorze Lutni? Jakie tajemnic... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbior-lutni-gdzie-jest-na-niebie-charakterystyka-pochodzenie-mitologia-znaczenie-fot-alan-dyer-vwpics-universal-images-group-via-getty-images-547554b.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" /> Jako młodzi chłopcy, Kastor i Polluks byli nierozłączni. Mimo że identyczni, byli obdarzeni nieco innymi umiejętnościami. Polluks był mistrzem w walce wręcz. Z kolei Kastor biegle opanował jazdę konną i w sposób mistrzowski władał mieczem. Podobno uczył posługiwania się białą bronią samego Heraklesa. Obaj zyskali sławę jako wybitni wojownicy, więc często proszono ich o pomoc w sprawach teoretycznie beznadziejnych. Jazon zachęcił ich do udziału w wyprawie Argonautów, której celem było zdobycie złotego runa. Gdyby nie ich pomoc, misja nie zakończyłaby się sukcesem. Jednym z ostatnich zadań Dioskurów było porwanie Leukippid – sióstr Fojbe i Hilajry. Były narzeczonymi Idasa i Linkeusa. Chcąc je odzyskać, przypuścili atak na braci. Kastor zginął z ręki Idasa. Polluks zdołał uśmiercić Linkeusa, ale w tym momencie walka została przerwana przez samego Zeusa. Bóg nad bogami nie chciał patrzeć na śmierć swojego syna. Polluks nie mógł pogodzić się ze stratą brata. W końcu poprosił swojego ojca, by ten pozwolił mu na podzielenie się darem nieśmiertelności z Kastorem. Zeus przystał na tę prośbę i umieścił braci pośród gwiazd. Warto wspomnieć, że Grecy widzieli w gwiazdozbiorze bliźniąt nie tylko Kastora i Polluksa. Niektórzy dopatrywali się w nim postaci Apolla i Heraklesa. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Smoka to jedna z największych konstelacji na niebie. Ma związek z egipskimi piramidami
Niebo północne jest dosłownie usiane ciekawymi konstelacjami. Do najbardziej interesujących bez wątpienia należy gwiazdozbiór Smoka, jeden z najwcześniej nazwanych i opisanych. Dla obserwatorów w Polsce jest widoczny przez cały rok. Mówimy tu o jednym z największych obszarów na sferze niebieskiej, jednak odnalezienie Draco wymaga pewnej wprawy. Gdzie znajduje się Smok i jak go odszukać? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Smoka? Charakterystyka gwiazdozbioru Smoka Pochodzenie gwiazdozbioru Smoka Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Smoka był obserwowany już w starożytności. Jako pierwszy opisał go Ptolemeusz, w II stuleciu n.e. Mimo że zajmuje znaczny obszar nieba, nie jest zbyt dobrze widoczny. Składa się ze słabo świecących gwiazd. Jednak jeżeli wiemy, gdzie szukać, z całą pewnością uda się natrafić na charakterystyczny wężowy kształt, zakończony masywnym łbem. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Smoka? Smok (Draco) to gwiazdozbiór dalekiej północy. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Wolarza, gwiazdozbiór Herkulesa, gwiazdozbiór Lutni, gwiazdozbiór Łabędzia, gwiazdozbiór Cefeusza, gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy, gwiazdozbiór Żyrafy, gwiazdozbiór Małej Niedźwiedzicy. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> Smok jest konstelacją okołobiegunową. Oznacza to, że nigdy nie zachodzi poniżej horyzontu i z obszaru Polski może być obserwowany przez cały rok. Należy jednak podkreślić, że najlepsze ku temu warunki panują w ciepłych miesiącach, wiosną i latem. A i wtedy trzeba wykazać się znajomością firmamentu, bo gwiazdy tworzące Draco nie świecą zbyt jasno. W warunkach dobrej pogody, nieuzbrojonym okiem uda się zaobserwować ok. 80 gwiazd. Smok tworzy charakterystyczny łuk okalający Małą Niedźwiedzicę, który zaczyna się przy gwiazdozbiorze Cefeusza, a kończy obok Wielkiej Niedźwiedzicy. „Łeb gada” jest natomiast zlokalizowany obok Lutni i Herkulesa. To właśnie „łeb” stanowi punkt, w którym najlepiej rozpocząć poszukiwania. Należy wypatrywać czterech gwiazd zlokalizowanych na północ od konstelacji Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja – 15 h, deklinacja – 65 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Smoka Smok to jeden z największych gwiazdozbiorów nieba północnego. Zajmuje powierzchnię niemal 1083 stopni kwadratowych, co czyni go ósmą największą konstelacją z 88 uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Najjaśniejsze gwiazdy tej konstelacji charakteryzują się wielkością gwiazdową na poziomie 2 mag. Alfą Smoka jest Thuban, której arabska nazwa dosłownie oznacza „wąż”. Mówimy tu o gwieździe spektroskopowo podwójnej. Jej niewidoczny składnik (najprawdopodobniej czerwony lub biały karzeł o niewielkiej masie) obiega ją w odległości ok. 0,22 AU, w czasie 51,4 dnia. Gwiazda jest oddalona od Ziemi o 310 lat świetlnych. Jej masa pięciokrotnie przekracza masę Słońca. Warto wspomnieć, że alfa Smoka w 2700 roku p.n.e. była gwiazdą biegunową. W tym czasie Egipcjanie wznosili piramidy. Thuban nigdy nie znikał z nieba, więc starożytni widzieli w nim symbol nieśmiertelności. Z tego względu, jeden z tuneli w grobowcu faraona Cheopsa był wymierzony właśnie w tę gwiazdę. Inny „celował” w Alnitak – jedną z najjaśniejszych gwiazd konstelacji Oriona. Ten gwiazdozbiór był interpretowany przez Egipcjan jako postać Ozyrysa, boga zmarłych. Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Eltanin. Jej nazwa pochodzi od arabskiego „Al Rās al Tinnīn” co oznacza „głowa smoka”. Wielkość obserwowana tego obiektu to 2,24 mag. Mówimy tu o pomarańczowym olbrzymie, który jest oddalony od Słońca o 148 lat świetlnych. Warto wspomnieć, że obserwując tę gwiazdę, James Bradley odkrył w 1728 roku zjawisko aberracji światła. Dobrym obiektem do obserwowania jest o Dra – znajdujący się w odległości 322 lat świetlnych układ składający się z dwóch gwiazd o różnych jasnościach i kolorach. Takie zestawienie prezentuje się niezwykle ciekawie i oryginalnie. Wymieniając interesujące obiekty w gwiazdozbiorze Smoka, nie można pominąć mgławicy planetarnej NGC 6543, czyli mgławicy Kocie Oko. To jeden z najjaśniejszych tego typu obiektów. Mgławica znajduje się w odległości 3500 lat świetlnych od Ziemi. Jest zlokalizowana niemal w samym biegunie ekliptyki, więc nie podlega ruchowi precesyjnemu. Obserwowana średnica (razem z halo) to ok. 5'. Średnica rzeczywista to natomiast 5 lat świetlnych. Ciekawie przedstawiają się też galaktyki, zwłaszcza soczewkowata NGC 5866, która jest skierowana krawędzią dysku do obserwatora. Interesująco prezentuje się też galaktyka spiralna NGC 5907. Obie można zaobserwować przez 20-centymetrowy teleskop. Gwiazdozbiór Perseusza słynie z radiantu Perseidów. Wypada jednak wspomnieć, że także w obszarze Smoka występuje ciekawe zjawisko. Mowa o Drakonidach – corocznym roju meteorów. Ich aktywność rozpoczyna się 6 października, a kończy – 10 października. Maksimum przypada na 8 października. To pozostałość komety 21P/Giacobini-Zinner. Radiant roju znajduje się właśnie w Smoku. Najczęściej udaje się zaobserwować kilka meteorów na godzinę, jednak w latach powrotu komety w okolice Słońca aktywność znacząco się zwiększa. W 1933 roku w ciągu minuty pojawiało się 350 meteorów, podobnie 13 lat później. Drakonidy przypominają o sobie także w styczniu, marcu i we wrześniu. Pochodzenie gwiazdozbioru Smoka Postaci smoków pojawiały się w wielu starożytnych kulturach. Latające, zionące ogniem gady najbardziej kojarzą się z mitologią chińską. Nie można jednak zapomnieć, że są też mocno zakorzenione w legendach i podaniach Starego Kontynentu, także w mitologii greckiej. Gadzi strażnik pojawił się choćby w micie o Perseuszu – strzegł dostępu do ogrodu Atlasa. Nazwa konstelacji wywodzi się jednak z innej opowieści. Mitologia i znaczenie Draco ma związek z opowieścią o dwunastu pracach Heraklesa. W ramach kary nałożonej przez wyrocznię delficką, heros miał podjąć się zadań wykraczających ponad siły zwykłego śmiertelnika. Jedno z nich polegało na wykradnięciu złotych jabłek z ogrodu Hesperyd – trzech córek Atlasa, strażniczek jabłoni w ogrodzie bogini Hery. Do strzeżenia cennego drzewa, Hera wyznaczyła nie tylko trzy nimfy, ale także Ladona – stugłowego smoka. Żeby wykonać zadanie, Herakles poprosił o pomoc Atlasa. Zaoferował mu, że w zamian za przysługę, na jakiś czas weźmie na swoje barki ciężar dźwigania kuli ziemskiej (taką karę na tytana nałożył sam Zeus, za udział w tytanomachii). Gwiazdy znikają z nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina Gwiazdy znikają z pola widzenia człowieka w zadziwiającym tempie. Taki wniosek płynie z analizy przeprowadzonej przez program naukowy Globe at Night. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-znikaja-z-naszego-nieba-i-robia-to-coraz-szybciej-dlaczego-tak-sie-dzieje-to-niestety-nasza-wina-fot-noirlab-nsf-aura-p-marenfeld-cc-by-bfa9e25.jpg" width="938" height="528" alt="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" title="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" /> Atlas przystał na propozycję. By zgładzić bestię, wypuścił ze swego łuku strzałę. Udało się. Grot śmiertelnie ugodził strażnika drzewa, a tytan bez przeszkód mógł wejść do ogrodu i zerwać złote jabłka. Hera cierpiała po stracie Ladona. By upamiętnić smoka o stu głowach, umieściła go na nieboskłonie. Starożytni Rzymianie wierzyli natomiast, że gwiazdozbiór przedstawia jednego z olbrzymich tytanów. Ci mieli przez dziesięć lat walczyć z olimpijskimi bogami. Bogini Minerwa miała pochwycić Smoka i rzucić go w niebo. Znalazł się w w okolicy bieguna północnego, gdzie zamarzł i pozostał na wieki. Warto wspomnieć, że gwiazdozbiór Smoka pojawia się też w mitologii babilońskiej. Tamtejsi astronomowie widzieli w konstelacji postać bogini Tiamat. Z kolei starożytni Chińczycy kojarzyli go dobrą siłą sprawczą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Skorpiona tylko częściowo widać z Polski. Nie brak w nim jednak ciekawych obiektów
Gwiazdozbiór Skorpiona to konstelacja południowego nieba. Z obszaru Polski można podziwiać tylko niektóre z jego gwiazd, ale poniżej równoleżnika 45° N widoczne stają się wszystkie jego składniki, w tym także te najbardziej spektakularne. Gdzie na niebie znajduje się Skorpion? Kiedy panują najdogodniejsze warunki do obserwacji? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Skorpiona? Charakterystyka gwiazdozbioru Skorpiona Pochodzenie gwiazdozbioru Skorpiona Mitologia i znaczenie Przez amatorów astronomii Skorpion jest zaliczany do najciekawszych konstelacji. Nic dziwnego, bo poza gwiazdami, w jego granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów głębokiego nieba, a część gwiazdozbioru jest zlokalizowana w najjaśniejszej części Galaktyki. Z całą pewnością nie jest największą konstelacją, ale świeci jasnym światłem i tworzy na firmamencie charakterystyczny wzór, dzięki czemu można go dość łatwo odszukać. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Skorpiona? Gwiazdozbiór Skorpiona (Scorpius) jest gwiazdozbiorem nieba południowego, co oznacza, że znajduje się poniżej równika niebieskiego. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Strzelca, gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Wagi, gwiazdozbiór Wilka, gwiazdozbiór Węgielnicy, gwiazdozbiór Ołtarza, Korona Południowa. Gwiazdy znikają z nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina Gwiazdy znikają z pola widzenia człowieka w zadziwiającym tempie. Taki wniosek płynie z analizy przeprowadzonej przez program naukowy Globe at Night. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-znikaja-z-naszego-nieba-i-robia-to-coraz-szybciej-dlaczego-tak-sie-dzieje-to-niestety-nasza-wina-fot-noirlab-nsf-aura-p-marenfeld-cc-by-bfa9e25.jpg" width="938" height="528" alt="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" title="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" /> Jako konstelacja południowa, Skorpion jest najlepiej widoczny poniżej równoleżnika 45° N. Jest zlokalizowany między Wagą (na zachodzie) a Strzelcem (na wschodzie). Przy dobrej pogodzie, nieuzbrojonym okiem bez problemu uda się dostrzec ok. 100 gwiazd. Na polskim niebie można zaobserwować jedynie kilka składników gwiazdozbioru, „zawieszonych” tuż nad linią horyzontu. Najwyraźniejsze z nich to Acrab, Antares i Omega Scorpii. Te stają się widoczne na przełomie lata i jesieni. Jak znaleźć Skorpiona? Najlepiej zacząć od namierzenia najjaśniejszej gwiazdy w konstelacji – Antares. Jest zlokalizowana na przecięciu linii stanowiących przedłużenie boków w czworokącie gwiazdozbioru Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 17 h, deklinacja: -35 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Skorpiona Gwiazdozbiór Skorpiona ma powierzchnię ok. 497 stopni kwadratowych. Zajmuje 1,20 proc. powierzchni nieba, a w zestawieniu wszystkich 88 konstelacji, oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zajmuje 33. miejsce, przed gwiazdozbiorem Kila i za gwiazdozbiorem Żagla. Jasne gwiazdy Skorpiona tworzą na niebie charakterystyczny asteryzm, który rzeczywiście przypomina nieco jadowitego pajęczaka, a zwłaszcza jego odwłok zakończony kolcem. Ta część gwiazdozbioru jest wymierzona wprost w Oriona. Żeby zobaczyć odwłok, wystarczy połączyć wyobrażoną linią gwiazdy Tau, Epsilon, Mi, Zeta, Eta, Theta, Jota i Kappa. Kolec wyznaczają gwiazdy Lambda i Ypsilon. W wielu przypadkach, nazwy gwiazd jasno wskazują na ich wielkość obserwowaną. Wystarczy wskazać choćby na gwiazdozbiór Byka, gdzie najjaśniejszą gwiazdą jest Alfa Tauri (Aldebaran). Zdarza się jednak, że oznaczenie Bayera wprowadza błędną sugestię w tym zakresie. Tutaj za przykład może posłużyć choćby gwiazdozbiór Koziorożca, gdzie nie Alfa Capricorni, a Delta jest najjaśniejszym obiektem. W przypadku konstelacji Skorpiona, najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest jej alfa, tak jak w Byku (choć należy podkreślić, że drugiego miejsca nie zajmuje beta). W samym centrum gwiazdozbioru można dostrzec świecącą na czerwono gwiazdę. To Antares, najjaśniejsza ze wszystkich, które tworzą konstelację. Czerwony nadolbrzym jest setki razy większy od Słońca i leży na tyle blisko ekliptyki, że bywa zakrywany przez tarczę Księżyca. Pod względem barwy przypomina nieco Marsa. Właśnie ta cecha gwiazdy zadecydowała o jej nazwie. W greckiej mitologii, bóg wojny Ares był odpowiednikiem rzymskiego Marsa. Pod względem jasności, Alfa Scorpii zajmuje 15. pozycję na niebie. Drugą najjaśniejszą gwiazdą Skorpiona jest Shaula. W języku arabskim, jej nazwa oznacza „żądło”. To gwiazda potrójna, która jest oddalona od Słońca o ok. 560 lat świetlnych (choć należy podkreślić, że inne pomiary wskazują na odległość ok. 365 lat świetlnych). Dwa główne składniki systemu okrążają wspólny środek masy w okresie przekraczającym 1000 dni. W granicach gwiazdozbioru można znaleźć wiele interesujących obiektów, co wynika z położenia Skorpiona, który jest „zanurzony” w najjaśniejszej części Galaktyki. W tym miejscu należy wskazać na gromadę kulistą M4. Od Słońca dzieli ją ok. 7200 lat świetlnych, więc mówimy tu o jednym z najbliższych nam tego typu obiektów. Naukowcy wyróżnili w niej dwie klasy gwiazd, najprawdopodobniej powstałe różnych momentach istnienia Wszechświata. Jądro gromady przecina linia gwiazd o niemal identycznej jasności. Interesująco przedstawia się też gromada kulista M80. W jej obszarze znajduje się wiele gwiazd zaliczanych do błękitnych maruderów, czyli wyglądających na młodsze niż sama gromada. Na wyróżnienie zasługuje też gromada otwarta M6 (Gromada Motyla). Ze wszystkich gromad z katalogu Messiera, to właśnie ta jest najbliżej kątowo położona względem centrum Galaktyki. Pochodzenie gwiazdozbioru Skorpiona Scorpius należy do najwcześniej poznanych gwiazdozbiorów. Tworzące go gwiazdy obserwowali już Sumerowie, wśród których był znany jako Gir-Tab, co dosłownie oznacza „skorpion”. Mieszkańcy Mezopotamii interpretowali tę konstelację jako symbol ciemności, wyrażanej poprzez spadek mocy Słońca po równonocy jesiennej. Starożytni Grecy przejęli konstelację od Sumerów i późniejszych ludów z dorzecza Eufratu i Tygrysu. Tak jak oni, widzieli w niej jadowitego stwora, ale przypisali mu symbolikę dostosowaną do swoich wierzeń. W II stuleciu naszej ery gwiazdozbiór został skatalogowany przez Ptolemeusza. Mitologia i znaczenie W kulturze Hellady, gwiazdozbiór Skorpiona był identyfikowany ze zwierzęciem, które śmiertelnie ukąsiło Oriona – syna Posejdona i Euriale. Istnieje kilka wersji mitu, w którym pojawia się motyw śmierci wielkiego myśliwego, ale każda z nich ma wspólny mianownik w postaci jadowitego pajęczaka. Skorpion miał zostać wysłany przeciwko wielkiemu myśliwemu przez Gaję. Gdy Orion próbował dopuścić się gwałtu na Artemidzie, bogini przyrody i łowiectwa, Ziemia-Matka poleciła swojemu posłańcowi pomóc ofierze i uśmiercić wielkiego myśliwego. Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? Gdzie znajduje się niebo północne? Poznaj jego gwiazdy i gwiazdozbiory nieba północnego. Dowiedz się, jaka jest ich historia oraz jakie ciekawostki z mitologii greckiej skrywają w sobie najp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbiory-nieba-polnocnego-jakie-sa-ich-nazwy-i-jak-je-znalezc-fot-xue-bing-costfoto-future-publishing-via-getty-images-190d51d.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" title="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" /> W alternatywnej wersji tej opowieści, spotkanie ze skorpionem miało być dla Oriona formą nauczki. Wielki myśliwy przechwalał się, że jest w stanie uśmiercić każde zwierzę. Usłyszawszy to, Gaja postanowiła ukarać zuchwalca i upokorzyć go przed całym światem. Wysłała skorpiona, by ten stanął do walki z Orionem. Pojedynek trwał na tyle długo, że myśliwy zdążył zmęczyć się walką. Orion opadł z sił i zasnął, a wtedy skorpion ugodził go swoim kolcem jadowym, jak się wkrótce okazało – śmiertelnie. Zaciekłemu pojedynkowi przyglądał się sam Zeus. Najwyższy z olimpijskich bogów był pod wielkim wrażeniem postawy obu walczących. Postanowił uhonorować ich za niezwykłe widowisko, umieszczając na firmamencie. Orion i Skorpion byli wrogami za życia i najwyraźniej pozostali nimi także wśród gwiazd. Mimo że znajdują się naprzeciwko siebie, myśliwy pojawia się na niebie dopiero wtedy, gdy zajdzie jego przeciwnik i odwrotnie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Byka znali już starożytni Sumerowie. Wiąże się z nim wiele mitów i legend
Gwiazdozbiór Byka został opisany przez Ptolemeusza już w II wieku n.e. W antycznej Grecji miał symbolizować najwyższego ze wszystkich bogów – Zeusa. Poza Hellenami, obserwowali go także Sumerowie i Egipcjanie. Jak znaleźć tę konstelację na niebie? Jakie mity towarzyszą gwiazdozbiorowi Byka? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Byka? Charakterystyka gwiazdozbioru Byka Pochodzenie gwiazdozbioru Byka Mitologia i znaczenie Pas zodiakalny składa się z dwunastu gwiazdozbiorów. Nie ulega wątpliwości, że jedną z najciekawszych konstelacji jest Byk, nie tylko ze względu na dużą liczbę gwiazd, które można obserwować nieuzbrojonym okiem. W obszarze tego gwiazdozbioru mieści się wiele niesamowitych obiektów, w tym słynne Plejady, nazywane też Siedmioma Siostrami – jedna z najpiękniejszych gromad otwartych. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Byka? Gwiazdozbiór Byka (Taurus) jest położonym w pobliżu równika niebieskiego gwiazdozbiorem zodiakalnym nieba północnego. Linia ekliptyki przecina Byka między gromadą Plejad a gwiazdami tworzącymi wizualną głowę, gdzie znajduje się formacja Hiad. Taurus jest położony między Bliźniętami a Baranem. Sąsiaduje także z konstelacjami Woźnicy, Perseusza, Wieloryba, Erydanu i Oriona. W Polsce konstelacja Byka jest dobrze widoczna od jesieni aż do wiosny. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 125 tworzących ją gwiazd. Jak odnaleźć ją na nocnym niebie? Nie jest to zbyt trudne. Warto patrzeć w gwiazdy! Możesz, tak jak oni, odkryć planetę! Amatorzy pomogli naukowcom Naukowcy z McDonald Observatory i innych amerykańskich instytucji ogłosili odkrycie planety pozasłonecznej okrążającej gwiazdę w gromadzie otwartej Hiady. W znalezieniu obiektu pomogli miło... Wzrok należy skierować na wewnętrzną stronę łuku kreślonego przez gwiazdozbiory Perseusza, Barana, Wieloryba i Erydanu. W pierwszej kolejności trzeba odszukać Aldebarana – najjaśniejszą ze wszystkich gwiazd konstelacji. Ta świeci jasnym światłem na tle skupiska, gromady, której kształt przypomina literę V. Mowa o Hiadach. Kierując wzrok na północny zachód, dostrzeżemy kolejną charakterystyczną gromadę gwiazdozbioru, czyli Plejady. Dane obserwacyjne: rektascensja – 4 h 30 m, deklinacja – +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Byka Taurus, czyli Byk jest siedemnastym pod względem wielkości gwiazdozbiorem. Jego powierzchnia przekracza 797 stopni kwadratowych. Dla porównania, położony na południowej półkuli nieba gwiazdozbiór Koziorożca ma powierzchnię ok. 414 stopni kwadratowych, co daje mu czterdziestą pozycję wśród wszystkich konstelacji. Z kolei gwiazdozbiór Wodnika, inna z 12 konstelacji zodiakalnych, ma powierzchnię ok. 980 stopni kwadratowych i znajduje się na dziesiątej pozycji. Wędrówka Słońca na tle Byka odbywa się od 14 maja do 21 czerwca. Obecnie (od 1989 roku) to właśnie w konstelacji Taurus znajduje się punkt przesilenia letniego. Wcześniej był położony w gwiazdozbiorze Bliźniąt, ale przesunął się w następstwie precesji osi obrotu Ziemi. Podobnie jak w przypadku większości konstelacji, w Byku trudno doszukać się charakterystycznego zarysu zwierzęcia, któremu gwiazdozbiór zawdzięcza swoją nazwę. Nie oznacza to jednak, że odszukanie go na niebie będzie trudnym zadaniem. Wystarczy wypatrywać charakterystycznego kształtu litery V. W miejscu oka byka znajduje się jego najjaśniejsza gwiazda – Aldebaran, czyli Alfa Tauri. Ten czerwony olbrzym jest 40-krotnie większy od Słońca, a od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli go 67 lat świetlnych. Nazwa układu podwójnego Aldebaran pochodzi od arabskiego „al-dabarān”, co można przetłumaczyć jako „podążający”, w tym przypadku – za Plejadami. Mimo że gwiazda jest wyraźnie widoczna na tle gromady otwartej Hiad, to w praktyce nie jest do niej zaliczana. Jej główny składnik to Alfa Tauri A, olbrzym o typie widmowym K5. Inne charakterystyczne gwiazdy w konstelacji to: niebieskobiały olbrzym Elnath (Beta Tauri), gwiazda wielokrotna Alkione (Eta Tauri), niebieski olbrzym Tianguan (Zeta Tauri). Wymieniając ciekawe obiekty w gwiazdozbiorze Byka, należy wskazać przede wszystkim na gromadę otwartą M45. Słynne Plejady przypominają nieco pomniejszony Wielki Wóz (lub Mały Wóz). Wykonując zdjęcie w technice długiego naświetlania, uda się uchwycić charakterystyczną niebieską poświatę, która jest pozostałością po tzw. gwiezdnym żłobku. Wiek gromady jest szacowany na ok. 100 milionów lat. Nieuzbrojone oko dostrzeże kilkanaście gwiazd wchodzących w skład Plejad. Inna charakterystyczna gromada otwarta w Byku to Hiady. Są oddalone od Ziemi o ok. 150 lat świetlnych, co czyni je najbliższą oficjalnie rozróżnianą gromadą otwartą. To właśnie to zgrupowanie tworzy charakterystyczny zarys litery V, będący głową byka. Szczególną uwagę warto zwrócić także na Mgławicę Kraba (M1). Ten obiekt można odszukać na końcu „byczych rogów”. Ten charakterystyczny plerion, po raz pierwszy zaobserwowany w 1731 roku (przez Johna Bevisa) stanowi pozostałość po wybuchu supernowej, który 5 lipca 1054 roku obserwowali chińscy i arabscy astronomowie. Mgławicę od Ziemi dzieli 6,3 tys. lat świetlnych. Charakteryzuje się średnicą ok. 11 lat świetlnych, a z każdą sekundą zwiększa się o ok. 1500 km. W Byku można zaobserwować roje meteorów związane z materią komety okresowej Enckego. Mowa o północnych i południowych Taurydach. Ich aktywność przypada na okres od 25 września do 25 listopada, przy czym należy podkreślić, że największa aktywność tych pierwszych jest notowana 12 listopada, a drugich – 10 października. Północnych należy szukać na południe od Plejad, południowe pojawiają się na zachód od gwiazdy potrójnej Lambda Tauri. Ich ilość nie jest spektakularna (w ciągu godziny można zaobserwować do 5 zjawisk), jednak warto je zaobserwować, choćby ze względu na znaczną jasność. Pochodzenie gwiazdozbioru Byka Gwiazdozbiór Byka był widoczny na nocnym niebie już w epoce paleolitu. Wówczas to właśnie w Byku rozpoczynał się rok astrologiczny. Urodziłeś się pod innym znakiem, niż sądzisz. Profesor astronomii tłumaczy Astrologia od wieków cieszy się niesłabnącą popularnością. Któż nie chciałby z pozycji Słońca, Księżyca, planet i gwiazd wywróżyć sobie pomyślności, miłości czy bogactwa. Jedna... Charakterystyczną konstelację obserwowali już Sumerowie, którzy stworzyli najprawdopodobniej najstarszą rozwiniętą cywilizację. Nazwali ją Świetlnym Bykiem. Egipcjanie doszukiwali się w jej zarysie kształtu Apisa. Święty byk był jednym z wcieleń Ozyrysa – boga śmierci i odrodzenia życia. Nazwa konstelacji jest jednak w największym stopniu związana z wierzeniami Hellenów. Jej genezy należy doszukiwać się w micie o Zeusie, który przemienił się w byka. Mitologia i znaczenie Najwyższy ze wszystkich bogów panteonu Hellady miał zmienić postać, by uwieść Europę – córkę fenickiego króla Agenora. Dziewczynę miały zafascynować złote rogi zwierzęcia. Dosiadła byka, a ten poniósł ją aż na Kretę. Gdy Zeus ujawnił swą prawdziwą postać, uwiódł piękną księżniczkę. Z tego związku miał narodzić się Minos – legendarny władca Krety i mąż Pazyfae, która ze związku z zesłanym przez Posejdona bykiem miała urodzić Minotaura. Należy wspomnieć, że z gwiazdozbiorem Byka wiążą się także inne greckie mity. Jedna z opowieści wiąże się z Plejadami, czyli siedmioma córkami tytana Atlasa i okeanidy Plejone. Pięknymi nimfami miał interesować się Orion. By je przed nim uchronić, sam Zeus miał umieścić siedem sióstr na niebie. Tak według starożytnych Greków powstały Plejady, które dziś są prawdopodobnie najsłynniejszą gromadą otwartą. Według innego mitu, Plejady miały zostać przemienione w gwiazdy, gdy popełniły samobójstwo z żalu po śmierci swojego brata Hayasa. Identyczny los miał spotkać ich siostry Hiady, na cześć których nazwano kolejną gromadę otwartą w gwiazdozbiorze Byka. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Lwa faktycznie przypomina kształtem zwierzę, którego nazwę nosi. Jak go znaleźć?
W Polsce pojawia się wiosną, kiedy temperatura i przejrzystość nieba sprzyjają nocnym obserwacjom. Gwiazdozbiór Lwa jest jednym z największych na północnym niebie. W jego kształcie rzeczywiście można dopatrywać się zarysu sylwetki zwierzęcia, któremu zawdzięcza swoją nazwę, co nie jest takie oczywiste w przypadku pozostałych konstelacji. Gdzie szukać gwiazdozbioru Lwa? Jakie miał znaczenie dla starożytnych ludów? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Lwa? Charakterystyka gwiazdozbioru Lwa Pochodzenie gwiazdozbioru Lwa Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Lwa (Leo) jest jedną z najbardziej charakterystycznych konstelacji wiosennego nieba. Jego główna gwiazda – Regulus – wraz z głównymi gwiazdami konstelacji Panny i Wolarza (Spika i Arktur), tworzy tzw. trójkąt wiosenny, będący przydatnym punktem nawigacyjnym dla wszystkich miłośników obserwacji astronomicznych. Mówimy tu o jednym z najjaśniejszych gwiazdozbiorów, które nocą można dostrzec na wiosennym niebie. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Lwa? Lew jest gwiazdozbiorem nieba północnego. Sąsiaduje z Wielkim Wozem, Małym Lwem, Rakiem, Hydrą, Sekstantem, Pucharem, Panną i Warkoczem Bereniki. W Polsce najdogodniejsze warunki do obserwacji Leo panują w marcu, kiedy konstelacja około północy jest widoczna na wysokości ok. 55 stopni. Dobre warunki stwarza też kwiecień. Gdy panuje dobra pogoda, nieuzbrojonym okiem bez trudu zaobserwujemy ok. 70 gwiazd. To jeden z najbardziej fascynujących obiektów w całym Wszechświecie. Czym wyróżnia się Gwiazda Barnarda? Gwiazda Barnarda bez wątpienia jest jednym z najbardziej fascynujących obiektów w całym Wszechświecie. Mimo że nie możemy dostrzec jej gołym okiem, należy do najczęściej badanych ciał n... Gwiazdozbiór Lwa jest jasny i charakterystyczny, co czyni go łatwym do odszukania. W pierwszej kolejności należy odszukać Wielki Wóz, który wiosną wisi w zenicie, jakby nad naszymi głowami. Kierując się na południe, dostrzeżemy charakterystyczny kształt, przez niektórych interpretowany jako żelazko. Inni doszukują się w nim skaczącego lub stojącego lwa. To właśnie konstelacja, której szukamy. W poszukiwaniach niezwykle przydatny okazuje się też wiosenny trójkąt, o którym wspominaliśmy wcześniej. Żeby dotrzeć do Lwa, w pierwszej kolejności należy znaleźć najjaśniejszą gwiazdę Wolarza. Nie będzie to zbyt trudne, bo Arktur to czwarta pod względem jasności gwiazda nocnego nieba. Kierując wzrok na południe, dostrzeżemy kolejną jasną gwiazdę. Będzie to Spika. Teraz wystarczy zwrócić wzrok na zachód. Mniej więcej w połowie wysokości między Arkturem a Spiką świeci jasnym światłem Regulus. Dane obserwacyjne: rektascensja – 10 h 30 m, deklinacja – 15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Lwa Gwiazdozbiór Lwa zajmuje powierzchnię 947 stopni kwadratowych. Mówimy tu o dwunastej pod względem wielkości ze wszystkich 88 konstelacji. Dla porównania, gwiazdozbiór Byka, zajmujący 17. pozycję w tym zestawieniu, charakteryzuje się powierzchnią ok. 797 stopni kwadratowych. Słońce przemieszcza się na tle Leo (Lew jest gwiazdozbiorem zodiakalnym) od 10 sierpnia do 16 września. Dlaczego więc zodiakalnymi lwami są osoby urodzone pomiędzy 23 lipca a 22 sierpnia? Odpowiedź jest prosta – w starożytności wędrówka Słońca na tle Lwa następowała właśnie na przełomie lipca i sierpnia. O ile nazwy większości gwiazdozbiorów w żaden sposób nie odzwierciedlają ich kształtu, to we Lwie rzeczywiście można dostrzec sylwetkę wielkiego kota. Łeb zwierzęcia jest tworzony przez tzw. sierp – asteryzm składający się z sześciu gwiazd. Zad zwierzęcia ma kształt trójkątna prostokątnego. Łącząc gwiazdy liniami, otrzymamy łapy. Ogon jest wyznaczony gwiazdą Denebola. Kosmyk na jego końcu tworzy gromada gwiazd Warkocza Bereniki. W miejscu lwiego serca znajduje się Regulus – najjaśniejsza gwiazda konstelacji i 15. pod względem jasności wśród wszystkich gwiazd. Ta niebiesko-biała gwiazda ciągu głównego jest oddalona od Ziemi o 77 lat świetlnych. Druga pod względem jasności gwiazda konstelacji – Denebola – jest położona po przeciwległej stronie Lwa. Od Ziemi dzieli ją ok. 36 lat świetlnych. W gwiazdozbiorze Lwa znajduje się jedna z najbliższych Ziemi gwiazd. To Wolf 359 (CN Leo). Piąta pod względem odległości od Układu Słonecznego, jest oddalona od nas o niecałe 8 lat świetlnych. Kolejna ciekawa gwiazda w konstelacji Leo to Zosma. Oddalona od Ziemi o ok. 58 lat świetlnych, w teleskopie prezentuje się niezwykle efektownie. Wymieniając ciekawe obiekty w gwiazdozbiorze Lwa, nie można pominąć jasnych galaktyk, które bez problemu da się obserwować za pomocą teleskopu. Mowa o galaktykach spiralnych M65, M66 i NGC 3628, które tworzą Triplet Lwa. W tym miejscu należy też wskazać na galaktykę spiralną z poprzeczką NGC 2903, która jest jedną z najjaśniejszych na niebie północnym. W obszarze gwiazdozbioru Lwa można zaobserwować jeden z najciekawszych rojów meteorów. Mowa o Leonidach, widocznych od 10 do 21 listopada (szczyt roju przypada na 17 listopada). Leonidów należy wypatrywać w okolicy gwiazdy Algieba. W momencie największej aktywności, w ciągu godziny pojawia się ok. ośmiu zjawisk. Aktywność roju wzrasta co 33 lata. Wówczas występuje od kilku do kilkudziesięciu tysięcy zjawisk na godzinę. Pochodzenie gwiazdozbioru Lwa Podobnie jak gwiazdozbiór Koziorożca, Lew był znany już w starożytności. Charakterystyczną konstelację obserwowali mieszkańcy Mezopotamii. Jak zapisano w najstarszych mitach, wraz z Panną tworzyła portret bogini wojny Isztar dosiadającej lwa. W czasach babilońskich charakterystyczny kształt konstelacji był interpretowany jako sylwetka psa bogini Guli – opiekunki lekarzy. Wówczas gwiazdozbiór otrzymał nazwę UR.GU.LA. Gwiazdozbiór był obserwowany także przez inne starożytne ludy, m.in. przez Persów, którzy nadali mu nazwę Shir. Jednak Lew w największym stopniu kojarzony jest z Grecją i tamtejszym mitem o dwunastu pracach Heraklesa. Mitologia i znaczenie W wierzeniach starożytnych Greków, konstelacja przedstawia lwa nemejskiego – ogromnego potwora nękającego mieszkańców argolidzkiej doliny Nemei. Bestia, której skóry nie mogła przebić żadna włócznia, została zesłana do nemejskiej groty przez bogów. Była to kara nałożona na mieszkańców doliny za niedotrzymanie ofiary. Żaden człowiek nie był w stanie zgładzić potwora. Dopiero półbóg Herakles uporał się ze straszliwym lwem. Geminidy – zimowy rój meteorów. Kiedy i jak je obserwować na nocnym niebie? Są mniej znane niż sierpniowe Perseidy, ale dla amatorów astronomii Geminidy to prawdziwa gratka. Ten rój meteorów potrafi wywołać piękny spektakl na zimowym niebie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/geminidy-zimowy-roj-meteorow-kiedy-i-jak-je-obserwowac-na-nocnym-niebie-fot-getty-images-17a259a.jpeg" width="938" height="624" alt="Geminidy – zimowy rój meteorów. Kiedy i jak je obserwować na nocnym niebie? (fot. Getty Images)" title="Geminidy – zimowy rój meteorów. Kiedy i jak je obserwować na nocnym niebie? (fot. Getty Images)" /> Pochodzenie bestii nie jest jednoznaczne. Według jednej z wersji, wielkiego lwa miała urodzić Echidna, zgwałcona przez Ortrosa, dwugłowego psa Geriona. Inny mit głosi, że potworny lew był potomkiem Chimery i Ortrosa, albo Selene. Zabicie lwa nemejskiego było pierwszą z dwunastu prac, które wyrocznia delficka nałożyła na syna Zeusa i Alkmeny za wymordowanie własnej rodziny. Heros miał wytropić bestię okolicach góry Tretos. Najpierw strzelił do niej z łuku, ale strzała nawet nie drasnęła skóry lwa. Następnie przypuścił atak mieczem, jednak ostrze wygięło się na masywnym cielsku. Bezskuteczny okazał się też atak maczugą, która złamała się na lwim łbie. Gdy potwór wycofał się do groty, Herakles zastawił jedno z wejść siatką. Drugim dostał się do lwiego legowiska i udusił potwora, kładąc w ten sposób kres jego terrorowi. Heros rozciął skórę lwa jego własnymi pazurami. Odtąd nosił ją jako zbroję. Herakles dokonał rzeczy niemożliwej. W uznaniu jego zasług, sam Zeus umieścił lwa nemejskiego na firmamencie. Od tego czasu sylwetka potwora przypomina ludziom o bohaterskim czynie jego pogromcy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Koziorożca słabo widać na niebie. A jednak znali go już starożytni Sumerowie
Gwiazdozbiór Koziorożca nie jest ani duży, ani specjalnie jasny. Mimo to, tworzące go gwiazdy były obserwowane już przez pierwsze cywilizacje, zamieszkujące krainę w dorzeczu Eufratu i Tygrysu. Dziś, kiedy dysponujemy wiedzą i narzędziami obserwacyjnymi, odnalezienie tej konstelacji na nocnym niebie nie stanowi dużego problemu. Gdzie szukać Koziorożca? Kiedy panują najlepsze warunki obserwacyjne? Skąd wzięła się jego nazwa? Na każde z tych pytań odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Koziorożca? Charakterystyka gwiazdozbioru Koziorożca Pochodzenie gwiazdozbioru Koziorożca Mitologia i znaczenie Koziorożec to swoisty paradoks wśród konstelacji zodiakalnych. Mimo że jest najbledszą ze wszystkich, ludzie poznali ją najwcześniej. Jak to możliwe? To zasługa położenia gwiazdozbioru. W starożytności to właśnie w Koziorożcu znajdował się punkt wyznaczający najbardziej wysunięte na południe położenie Słońca na niebie. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Koziorożca? Koziorożec (Capricornus) to gwiazdozbiór nieba południowego. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Strzelca, gwiazdozbiór Mikroskopu, gwiazdozbiór Ryby Południowej. Konstelacja jest widoczna na szerokościach geograficznych od 90° S a 59° N. Najdogodniejsze warunki do obserwacji panują w miesiącach letnich. Najlepiej wybrać noc, podczas której panuje dobra pogoda i miejsce oddalone od źródeł światła, bo Koziorożec nie świeci zbyt jasno. Gromada Plejad – jak obserwować te gwiazdy na niebie i kim były Plejady w mitologii? Plejady to bez wątpienia najbardziej znana gromada otwarta, która swoją popularność zawdzięcza łatwości obserwacji. Wiedząc gdzie szukać, w sprzyjających warunkach bez problemu można ob... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gromada-plejad-jak-obserwowac-te-gwiazdy-na-niebie-i-kim-byly-plejady-w-mitologii-fot-alan-dyer-vw-pics-universal-images-group-via-getty-images-75b26a8.jpg" width="938" height="658" alt="Gromada Plejad – jak obserwować te gwiazdy na niebie i kim były Plejady w mitologii? (fot. Alan Dyer/VW Pics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Gromada Plejad – jak obserwować te gwiazdy na niebie i kim były Plejady w mitologii? (fot. Alan Dyer/VW Pics/Universal Images Group via Getty Images)" /> Kształt, w który układają się gwiazdy konstelacji, w żaden sposób nie przypomina mitycznej postaci – będącej w połowie kozłem, a w połowie rybą – której Koziorożec zawdzięcza swoją nazwę. Na szczęście nie oznacza to, że odnalezienie gwiazdozbioru będzie szczególnie trudne. Najjaśniejsze gwiazdy tworzą dość wyraźny trójkąt. Żeby odszukać tę konstelację, najlepiej w pierwszej kolejności znaleźć Orła i Lutnię. Dysponując choćby podstawową znajomością mapy sklepienia niebieskiego, łatwo uda się namierzyć Altair (najjaśniejszą gwiazdę w Orle) i Wegę (najjaśniejsza gwiazda w Lutni). Linia poprowadzona między tymi obiektami wskaże na „rogi” Koziorożca. Charakterystyka gwiazdozbioru Koziorożca Gwiazdozbiór Koziorożca to najmniejsza ze wszystkich zodiakalnych konstelacji. Jego powierzchnia to ok. 442 stopnie kwadratowe. Zajmuje ok. 1 proc. nieba, a wśród wszystkich 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną plasuje się na 40. pozycji pod względem wielkości. Dla porównania, gwiazdozbiór Bliźniąt, który też należy do małych konstelacji, charakteryzuje się powierzchnią ok. 514 stopni kwadratowych i zajmuje 1,25 proc. nieba. To pozwala zająć mu 30. miejsce w tym samym zestawieniu. Mimo że Koziorożec jest wyobrażany jako mityczny stwór, największe gwiazdy konstelacji tworzą na niebie kształt nie zwierzęcia, a trójkąta. Wierzchołki tego wzoru są wyznaczone przez dwie gwiazdy czwartej wielkości i jedną trzeciej wielkości. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji jest Deneb Algedi. Jej nazwa w języku arabskim oznacza „ogon kozy”. Mówimy tu o gwieździe wielokrotnej, której najjaśniejszym składnikiem jest gwiazda spektroskopowo podwójna Delta Capricorni A i gwiazda zmienna typu Algola (obie wzajemnie się zaćmiewają). Pełny obieg orbitalny tych ciał trwa 1,0228 dnia. Inną dość jasną gwiazdą jest Alfa Capricorni. To gwiazda podwójna, na którą składa się nadolbrzym o typie widmowym G3 (o jasności 4,4 magnitudo) i olbrzym Alfa2 Cap typu widmowego G8 (o jasności 3,8 magnitudo). Kolejną gwiazdą podwójną w konstelacji jest Beta Capricorni, czyli Dabih. Jej nazwa oznacza „rzeźnik” i stanowi nawiązanie do arabskiej tradycji składanie kozła w ofierze, gdy Słońce znajduje się w obszarze gwiazdozbioru Koziorożca. Jaśniejszy składnik osiąga wielkość gwiazdową 3,4 magnitudo, z kolei większy i bledszy – 6,2 magnitudo. W granicach gwiazdozbioru Koziorożca nie ma zbyt wielu interesujących obiektów. Jedynym wartym wymienienia jest gromada kulista M30. Obiekt o owalnym kształcie zajmuje obszar o średnicy 12 minut łuku i jest oddalony o ok. 28 tysięcy lat świetlnych. Charakteryzuje się jasnością wizualną na poziomie 7,2 magnitudo. Obserwując halo gromady, na stronach północnej i zachodniej można dostrzec dwa ramiona gwiazd. Jej średnica to około 90 lat świetlnych, a średnica jasnego jądra – 0,12'. Masa obiektu wynosi 160 tys. mas Słońca. Pochodzenie gwiazdozbioru Koziorożca Wpatrujący się w nocne niebo Sumerowie (którzy utworzyli najprawdopodobniej pierwszą cywilizację) w gwiazdach koziorożca widzieli postać, będącą połączeniem ryby i kozy. W taki sam sposób interpretowali ten gwiazdozbiór przedstawiciele późniejszej mezopotamskiej cywilizacji – Babilończycy. W II wieku naszej ery Koziorożca opisał Ptolemeusz – grecki astronom i matematyk. Ten gwiazdozbiór był jednym z 48 skatalogowanych przez niego w Almageście, który dziś jest najcenniejszym potwierdzeniem niezwykłej wiedzy astronomicznej starożytnych Greków. Jak Hellenowie interpretowali tę konstelację? Mitologia i znaczenie Dokładnie tak samo, jak Sumerowie i Babilończycy. Widzieli w niej istotę będącą w połowie kozłem, a w połowie rybą. Właśnie tak Grecy wyobrażali sobie Pana – opiekuńczego boga lasów i pól, strażnika pasterzy i ich stad (odpowiednikiem Pana w rzymskim panteonie był Faun). Po narodzinach, syn nimfy Dryope i boga Hermesa tylko połowicznie miał postać ludzką. Urodził się z rogami i kopytami kozła. Na ten widok, jego matka uciekła w przerażeniu, a strach towarzyszył też każdemu, kto zobaczył tę niezwykłą istotę. To właśnie od imienia Pana wzięło się wyrażenie „paniczny strach”. Mimo budzącego grozę wyglądu, Pan nie był istotą niebezpieczną. Przeciwnie, darzył ludzi sympatią i był im przychylny. Gdy rozpętała się wojna między bogami olimpijskimi a tytanami, Pan ostrzegł olimpijczyków o zbliżającym się Tyfonie. Potomek Gai, przerażający stugłowy smok, został wysłany przez swoją matkę, by położył kres boskiej władzy. By ratować się przed bestią, wszyscy bogowie rzucili się do ucieczki, zmieniając przy tym swoją postać. Czy w kosmosie istnieją tajemnicze ciemne gwiazdy? Trio badaczy twierdzi, że tak Dane pozyskane dzięki Kosmicznemu Teleskopowi Jamesa Webba wspierają zaskakującą hipotezę. Możliwe jest, że w kosmosie istnieją ciemne gwiazdy. Czyli takie, które składają się nie ze zw... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czy-w-kosmosie-istnieja-tajemnicze-ciemne-gwiazdy-trio-badaczy-twierdzi-ze-tak-fot-getty-images-6792c52.jpg" width="934" height="700" alt="Czy w kosmosie istnieją tajemnicze ciemne gwiazdy? Trio badaczy twierdzi, że tak (fot. Getty Images)" title="Czy w kosmosie istnieją tajemnicze ciemne gwiazdy? Trio badaczy twierdzi, że tak (fot. Getty Images)" /> Pan szukał ratunku w wodzie. Próbował zmienić się w rybę i odpłynąć tam, gdzie nie dosięgnie go gniew potwora. Jego przeistoczenie nie powiodło się jednak w stu procentach. Zyskał ogon ryby, ale powyżej pozostał kozłem. W takiej postaci nie mógł odpłynąć. Wyszedł na brzeg, gdzie spostrzegł, że Tyfon pokonał Zeusa i rozczłonkował jego ciało. By przestraszyć bestię, Pan zaczął krzyczeć. Z pomocą swojego boskiego ojca, Hermesa, zdołał połączyć szczątki boga nad bogami w jedną całość, dzięki czemu Zeus mógł ponownie przystąpić do walki z Tyfonem. Pokonał bestię, rażąc ją piorunem. Odrażające cielsko Tyfona zostało pochowane żywcem pod Etną. Potwor nigdy nie umarł. Co jakiś czas daje o sobie znać, wyrzucając z krateru kłęby duszącego dymu. A co stało się z Panem? Za pomoc udzieloną Zeusowi, ten umieścił go na firmamencie, pośród gwiazd, i w ten sposób zapewnił mu nieśmiertelność. Z Koziorożcem wiąże się jeszcze jeden mit, w którym gwiazdozbiór jest identyfikowany z Amalteą – kozą, która wykarmiła Zeusa, gdy ten był jeszcze niemowlęciem. Koza ukryła go też przed jego ojcem Kronosem, który pożarł pozostałe dzieci, wszystkich przyszłych bogów i boginie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć?
Gdzie znajduje się niebo północne? Poznaj jego gwiazdy i gwiazdozbiory nieba północnego. Dowiedz się, jaka jest ich historia oraz jakie ciekawostki z mitologii greckiej skrywają w sobie najpopularniejsze konstelacje.
W tym artykule: Gdzie jest niebo północne? Jakie są gwiazdozbiory nieba północnego? Wielka Niedźwiedzica (łac. Ursa Maior) Mała Niedźwiedzica (łac. Ursa Minor) Kasjopeja (łac. Cassiopeia) Cefeusz (łac. Cepheus) Gdzie jest niebo północne? Niebo północne, jak sama nazwa wskazuje, umiejscowione jest po północnej stronie równika niebieskiego, który to rozdziela całą sferę niebieską na niebo północne oraz niebo południowe. Dlatego niebo północne stanowi naturalne sklepienie dla osób, które zamieszkują półkulę północną. Natomiast widoczne jest również z niektórych obszarów półkuli południowej. Im dalej na północ znajduje się obserwator, tym mniej nieba południowego jest w stanie zobaczyć, a znajdując się na biegunie północnym, widzi on wyłącznie niebo północne. Poniżej przedstawiamy najbardziej znane gwiazdozbiory nieba północnego. Jakie są gwiazdozbiory nieba północnego? Najpopularniejsze gwiazdozbiory na niebie północnym to Cefeusz, Kasjopeja, Mała Niedźwiedzica oraz Wielka Niedźwiedzica. Pozostałe konstelacje nieba północnego to: Gwiazdozbiór Andromedy Gwiazdozbiór Byka Gwiazdozbiór Herkulesa Gwiazdozbiór Jaszczurki Gwiazdozbiór Korony Północnej Gwiazdozbiór Liska Gwiazdozbiór Lutni Gwiazdozbiór Łabędzia Gwiazdozbiór Małego Lwa Gwiazdozbiór Oriona Gwiazdozbiór Pegaza Gwiazdozbiór Perseusza Gwiazdozbiór Psów Gończych Gwiazdozbiór Raka Gwiazdozbiór Rysia Gwiazdozbiór Smoka Gwiazdozbiór Strzały Gwiazdozbiór Trójkąta Gwiazdozbiór Warkocza Bereniki Gwiazdozbiór Wolarza Gwiazdozbiór Woźnicy Gwiazdozbiór Źrebięcia Gwiazdozbiór Żyrafy Wielka Niedźwiedzica (łac. Ursa Maior) Wielka Niedźwiedzica to konstelacja ciągnąca się wokół bieguna. Jej nazwa pochodzi z mitologii greckiej i jest owocem jednej z wielu sekretnych relacji Zeusa – tym razem ze śmiertelną nimfą Kallisto. Gdy żona Zeusa, Hera, dowiedziała się o kolejnej kochance męża postanowiła ukarać nimfę i zamieniła ją w niedźwiedzicę. Arkas, syn nieszczęsnej nimfy, był fanem myślistwa. Podstępna Hera w akcie zemsty zaprowadziła go na tereny zamieszkiwane przez jego matkę i namówiła na polowanie. Nieświadomy niczego Arkas uniósł oszczep, jednak dzięki interwencji Zeusa nie zabił swojej matki uwięzionej w ciele niedźwiedzicy. Najwyższy z bogów umieścił na niebie zarówno matkę jak i syna jako Wielką Niedźwiedzicę i Małą Niedźwiedzicę. Hera jednak nie chciała dopuścić, aby niedźwiedzie zaznały odpoczynku w morzu, tak jak ma to miejsce w przypadku innych konstelacji – dlatego waśnie gwiazdozbiory te krążą wokół bieguna. Gwiazdozbiory widoczne w Polsce. Kiedy i jak możemy je obserwować? Od wieków ludzie wpatrując się w niebo poszukiwali na nim gwiazd łączących się w charakterystyczne kształty. Gwiazdozbiory - niektórzy dopatrują się w ich układach magicznych znaczeń, ... Ursa Maior to duży i wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, będący trzecią co do wielkości konstelacją sfery niebieskiej. Z szerokości geograficznej Polski widoczny jest przez cały rok. Przy czym nieuzbrojonym okiem, czyli pozbawionym wszelkich narzędzi optycznych, jesteśmy w stanie dostrzec około 125 gwiazd z tej konstelacji. Jak ją odnaleźć? Spróbuj dostrzec siedem najjaśniejszych gwiazd, które współtworzą Wielki Wóz – jego dyszel jest jednocześnie ogonem Wielkiej Niedźwiedzicy. Wielka Niedźwiedzica to gwiazdozbiór między innymi takich gwiazd jak: Dubhe, Merak, Phecda, Megrez, Alkaid, Ksi Ursae Majoris czy SU UMa. Najjaśniejszą gwiazdą w tej konstelacji jest jednak ε UMa (Alioth), znajdująca się w odległości 83 lat świetlnych od Słońca. Chcąc przeliczyć ten dystans na dobrze nam znane kilometry, osiągnęlibyśmy długość 785767457400000 km! Jej nazwa pochodzi z języka arabskiego i oznacza „czarnego konia” lub „byka”. Co prawda w przeszłości różne nacje próbowały nadać gwieździe zróżnicowane nazwy. Na przykład Chińczycy określali ją jako Yùhéng, czyli „jadeitową tubę do patrzenia”, a Hindusi jako Angiras, stanowiącego imię jednego z siedmiu wedyjskich wieszczów. Ostatecznie jednak w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna ustanowiła nazwę Alioth. Mała Niedźwiedzica (łac. Ursa Minor) Mała Niedźwiedzica to słabo widoczna konstelacja nieba północnego, którą z Polski można dostrzec przez cały rok. Inna jej nazwa to Mały Wóz. Gołym okiem jesteśmy w stanie zobaczyć około 20 gwiazd z tego gwiazdozbioru, a najpopularniejszą i zarazem najjaśniejszą z nich stanowi Polaris, czyli północna Gwiazda Polarna Ziemi. Jej odległość od Słońca to 430 lat świetlnych. Ciekawostką jest, że w przeciwieństwie do innych gwiazd nieba północnego, które wschodzą i zachodzą, Polaris niemal nie zmienia swojego położenia. Dzięki temu można ją wykorzystywać do trafnego określania kierunków świata, gdyż jest ona widoczna zawsze na północy. Jak ją odnaleźć? Wystarczy zlokalizować tylne koła Wielkiego Wozu, a następnie przedłużyć pięciokrotnie odcinek dzielący Betę i Alfę Wielkiej Niedźwiedzicy. Nazwa tego gwiazdozbioru także wywodzi się z mitologii greckiej. Utożsamia się ją z synem kochanki Zeusa, Arkasa. Inne podania mitologiczne prawią jednak o tym, że Zeus zaraz po swoich narodzinach został ukryty przed swoim ojcem na jednej z greckich wysp, gdzie otoczyły go opieką dwie nimfy – Ida oraz Adrastea. Najwyższy z bogów, w ramach wdzięczności, umieścił je na nieboskłonie jako Wielką i Małą Niedźwiedzicę. Kasjopeja (łac. Cassiopeia) Kasjopeja jest gwiazdozbiorem ustanowionym już w czasach starożytnych. Jej nazwa pochodzi z przekazów mitologicznych, zgodnie z którymi Kasjopeja była królową Etiopii. Jej cecha rozpoznawalna to zarozumiałość – królowa uważała się bowiem za bardziej urodziwą niż powszechnie znane z niezwykłej urody nimfy Nereidy. W ramach kary za zarozumiałe i samolubne postępowanie królowej, Nereidy oraz żona króla morskiego, Amfitryta, postanowiły wzburzyć wody i zesłać powodzie na królestwo Etiopii. Posejdon natomiast wysłał tam potwora, by ten pustoszył kraj. Aby temu zapobiec, Kasjopeja i jej mąż, Cefeusz, złożyli ofiarę z córki – Andromedy. Ta jednak została uratowana przez swojego przyszłego męża, Perseusza. Królowa Etiopii po dokonaniu żywota dostała się do nieboskłonu, jednak mściwe nimfy zadbały o to, aby została ona umieszczona z dala od wód, w pobliżu bieguna, często zwisając tam głową do dołu. Każdy może być astronomem! Sprawdź, jak obserwować niebo „I oto wyszliśmy znów zobaczyć gwiazdy" - pisał Dante. A żeby ujrzeć ich jasność potrzebna jest... ciemność. Sprzęt to sprawa drugorzędna. Gwiazdozbiór ten widoczny jest z Polski przez cały rok, jednak nieuzbrojonym okiem możemy zobaczyć około 90 gwiazd. Najjaśniejszą z nich stanowi Gamma Cassiopeiae, oddalona od Słońca o 549 lat świetlnych. Żeby pokonać taką odległość, musielibyśmy okrążyć Ziemię aż 129 miliardów razy! Cefeusz (łac. Cepheus) Cefeusz jest 27. co do wielkości konstelacją nieba północnego. Podobnie jak wszystkie opisane wcześniej gwiazdozbiory z terytorium Polski jesteśmy w stanie go dostrzec przez cały rok, a bez użycia specjalistycznych narzędzi optycznych możemy zobaczyć aż 60 gwiazd. Nazwa tego gwiazdozbioru również pochodzi z greckiego mitu, opowiadającego o karach zesłanych na królestwo Etiopii. Cefeusz, jako mąż zarozumiałej królowej Kasjopei został ukarany przez Zeusa w taki sposób, że jego konstelacja składa się z gwiazd o średniej jasności. Najjaśniejszą z nich jest Alderamin, odległa od Słońca o około 49 lat świetlnych.
Jak znaleźć Mały Wóz na niebie? Z jakich gwiazd się składa?
Mały Wóz kształtem przypomina Wielki Wóz. Należy jednak do innego gwiazdozbioru i jest go znacznie trudniej dostrzec. Gdzie wypatrywać Małego Wozu na nocnym niebie?
W tym artykule: Ile jest gwiazdozbiorów? Mały Wóz a Mała Niedźwiedzica Jak znaleźć Mały Wóz? Mały Wóz – ciekawostki Ile gwiazd widać nocą? Przy bezchmurnym niebie zależy to od trzech rzeczy. Po pierwsze, na jakiej półkuli się znajdujemy. Po drugie, jaką mamy porę roku. Po trzecie zaś – w którą stronę patrzymy. Gdy jest dobra pogoda, gołym okiem na niebie można dostrzec dwa-cztery tysiące gwiazd. Więcej zobaczymy ich z półkuli południowej niż północnej. Z kolei na półkuli północnej amatorzy obserwacji gwiazd mają więcej do oglądania zimą. Dzieje się tak, nawet mimo że latem na rozgwieżdżonym niebie pięknie prezentuje się samo centrum Drogi Mlecznej. Położenie Układu Słonecznego na wewnętrznej części Ramienia Oriona sprawia zaś, że często więcej gwiazd dostrzeżemy, patrząc w przeciwną stronę niż w kierunku centrum Galaktyki. Ile jest gwiazdozbiorów? Gwiazdy zebrane są w gwiazdozbiory, którym nadane są oficjalne nazwy. Jednak tak naprawdę łączy je tylko to, że – gdy patrzymy z Ziemi – uwidaczniają się obok siebie na nocnym niebie. W rzeczywistości gwiazdy, które przypisaliśmy do tych samych gwiazdozbiorów, mogą znajdować się w różnych odległościach od siebie nawzajem i w różnych odległościach od Ziemi. Skąd wiemy, jaki wiek ma gwiazda? Po stuleciach patrzenia przez teleskopy w nocne niebo wiemy całkiem sporo o gwiazdach. Astronomowie są w stanie określić kluczowe atrybuty każdej gwiazdy, takie jak jej masa czy skład. W jaki... Katalog gwiazdozbiorów zatwierdzony przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zawiera 88 pozycji. Niektóre z nich są nam doskonale znane. Najlepszym przykładem jest Wielka Niedźwiedzica i jej najbardziej znana część, czyli Wielki Wóz. Ten układ gwiazd bez problemu rozpozna na niebie nawet ktoś, kto nie interesuje się astronomią. Co innego z jego mniejszym i mniej widocznym odpowiednikiem, czyli Małym Wozem. Jego dostrzec jest znacznie trudniej. Mały Wóz a Mała Niedźwiedzica Mały Wóz należy do gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy. Czasem te nazwy używane są wymiennie, jednak Mały Wóz, tak samo jak Duży Wóz, uznaje się za asteryzm. Asteryzm to charakterystyczny układ gwiazd, który jednak nie jest oficjalnym gwiazdozbiorem zatwierdzonym przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. W odróżnieniu jednak od Wielkiego Wozu i Wielkiej Niedźwiedzicy, Mały Wóz tworzy niemal całą Małą Niedźwiedzicę. Zakochaj się w gwiazdach. Najbardziej romantyczne miejsca do nocnych obserwacji Obserwacja gwiazd sprawia ludziom przyjemność od zarania dziejów. To niezwykle relaksujące, a zarazem głębokie przeżycie - wpatrywanie się w nocne niebo usiane jasnymi punktami. Ale relaks ... Składa się na niego siedem gwiazd tej konstelacji. Najważniejszą jest najjaśniejsza w Małej Niedźwiedzicy Gwiazda Północna, czyli Polaris. Polaris zawsze uznawana była za gwiazdę, która wyznacza położenie na niebie bieguna północnego. W rzeczywistości znajduje się tuż obok niego. Dokładniej mówiąc, zatacza wokół niego okręgi średnicy ok. 1,5 stopnia. To na tyle mało, by – obserwowana z Ziemi – wydawała się tkwić przez cały rok w tym samym punkcie nieba. Dlatego właśnie była tak istotna w nawigacji jako punkt orientacyjny. Jej miejsce na niebie nie jest jednak stałe. Przez następne osiemdziesiąt lat, do 2100 roku, będzie zbliżała się do bieguna północnego, później zaś zacznie się od niego oddalać. Za 2 tys. lat Polaris przestanie był nawet północną Gwiazdą Polarną. Jej funkcje przejmie wówczas Gamma Cephei. Jak znaleźć Mały Wóz? By wypatrzyć Mały Wóz, trzeba zacząć od zlokalizowania Wielkiego Wozu. Kiedy już nam się to uda, możemy rozpocząć poszukiwania Polaris. Chcąc ją znaleźć, należy wyobrazić sobie linię łączącą dwie skrajne („tylne”) gwiazdy Dużego Wozu – Merak i Dubhe, a następnie przedłużyć ją około pięć razy. Tak natrafimy na Gwiazdę Polarną, która stanowi końcówkę „dyszla” Małego Wozu. Gwiazdozbiory widoczne w Polsce. Kiedy i jak możemy je obserwować? Od wieków ludzie wpatrując się w niebo poszukiwali na nim gwiazd łączących się w charakterystyczne kształty. Gwiazdozbiory - niektórzy dopatrują się w ich układach magicznych znaczeń, ... Dostrzeżenie reszty gwiazd tego asteryzmu może być trudne. Musimy znajdować się w miejscu niezanieczyszczonym światłem. Największe szanse mamy na zobaczenie skrajnych gwiazd Małego Wozu – nazywających się Kochab i Pherkad. Co ciekawe, kiedyś to te dwie gwiazdy, położone bliżej siebie niż obecnie, najlepiej wskazywały kierunek północy. Nadal bywają nazywane „Strażnikami Bieguna”. Mały Wóz – ciekawostki Podobno 600 lat przed naszą erą matematyk Tales z Miletu pokazał Fenicjanom, jak nawigować, właśnie z pomocą Małego Wozu. To również temu asteryzmowi łacina zawdzięcza słowo „północ”. Septentrio to połączenie siedem (septem) i wół (triones) – od siedmiu wołów ciągnących pług (który Mały Wóz przypomina kształtem). Każdy może być astronomem! Sprawdź, jak obserwować niebo „I oto wyszliśmy znów zobaczyć gwiazdy" - pisał Dante. A żeby ujrzeć ich jasność potrzebna jest... ciemność. Sprzęt to sprawa drugorzędna. W Polsce Mały Wóz widoczny jest przez cały rok. Mała Niedźwiedzica stanowi bowiem tzw. gwiazdozbiór okołobiegunowy północny. Oznacza to, że z półkuli północnej może być obserwowana o każdej porze roku. Źródło: Space.com.
Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten układ gwiazd? Czy widać go cały czas na niebie?
To chyba najlepiej znany wzór na nocnym niebie. Nawet ci, którzy nie interesują się astronomią, potrafią go wskazać bez większego kłopotu. Jednak z prawidłową odpowiedzią na pytanie, czym jest Duży Wóz, problem mogłoby mieć wielu z nas.
W tym artykule: Czy Duży Wóz, Wielki Wóz i Wielka Niedźwiedzica to to samo? Z ilu gwiazd składa się Duży Wóz? Jak duże są gwiazdy tworzące Duży Wóz? Czy Duży Wóz można obserwować przez cały rok? Czy Duży Wóz zawsze będzie miał taki sam kształt? Ludzie od wieków z przyjemnością przyglądają się nocnemu niebu. W gwiazdach, które na nim widzą, dopatrują się postaci, zwierząt, przedmiotów. Krótko mówiąc – wzorów oddających to, co znają z życia na Ziemi. Dla mieszkańców półkuli północnej jeden z tych wzorów jest szczególnie łatwy do rozpoznania. To siedem jasnych gwiazd układających się w charakterystyczny kształt wozu z długim dyszlem. Gwiazdy są dobrze widoczne, nawet gdy patrzymy z terenów silnie zanieczyszczonych światłem (takich jak miasta czy nawet metropolie). Ten wzór to oczywiście Duży Wóz, czyli inaczej Wielki Wóz. Nie jest to jednak gwiazdozbiór. I wcale nie stanowi synonimu Wielkiej Niedźwiedzicy. Czym więc tak naprawdę jest Wielki Wóz? Czy Duży Wóz, Wielki Wóz i Wielka Niedźwiedzica to to samo? Wielka Niedźwiedzica jest gwiazdozbiorem. Czyli, innymi słowy, jest to pewien obszar na strefie niebieskiej, który został wyróżniony i ma nazwę uznaną przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Liczy 125 gwiazd widocznych gołym okiem z Ziemi. Skąd wiemy, jaki wiek ma gwiazda? Po stuleciach patrzenia przez teleskopy w nocne niebo wiemy całkiem sporo o gwiazdach. Astronomowie są w stanie określić kluczowe atrybuty każdej gwiazdy, takie jak jej masa czy skład. W jaki... Wielki Wóz (inaczej Duży Wóz) natomiast stanowi tzw. asteryzm. Asteryzm to charakterystyczny układ gwiazd, który jednak nie jest oficjalnym gwiazdozbiorem zatwierdzonym przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Wielki Wóz ma jednak istotny związek z Wielką Niedźwiedzicą – jest jej najbardziej znaną częścią. Z ilu gwiazd składa się Duży Wóz? W skład Wielkiego Wozu wchodzi siedem gwiazd. Jest to jednocześnie siedem najjaśniejszych gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy. Jakie to gwiazdy? Patrząc od końca dyszla, Wielki Wóz tworzą: Alkaid, Mizar, Alioth, Megrez, Dubhe, Merak, Phecda. Wszystkie te nazwy wywodzą się od słów arabskich. Alkaid np. pochodzi od arabskiego wyrażenia oznaczającego „pierwsza z płaczek”. W Wielkim Wozie „płaczkami” były gwiazdy Alkaid, Mizar i Alioth. Jak duże są gwiazdy tworzące Duży Wóz? Wszystkie siedem gwiazd, które wchodzą w skład Wielkiego Wozu, jest większych od Słońca. Największą jest Alkaid, której masa odpowiada masom pięciu Słońc. Z kolei najdalej położona jest Dubhe, którą od Słońca dzielą prawie 123 lata świetlne (jeden rok świetlny to 9,5 biliona km). Zakochaj się w gwiazdach. Najbardziej romantyczne miejsca do nocnych obserwacji Obserwacja gwiazd sprawia ludziom przyjemność od zarania dziejów. To niezwykle relaksujące, a zarazem głębokie przeżycie - wpatrywanie się w nocne niebo usiane jasnymi punktami. Ale relaks ... Ponieważ ten asteryzm jest tak łatwo rozpoznawalny, używano go często jako drogowskazu. I to zarówno na Ziemi, jak i na niebie. Przedłużenie linii łączącej dwie skrajne gwiazdy Wozu – Merak i Dubhe – wskazują Polaris (bardziej znaną jako Gwiazdę Północną lub Gwiazdę Polarną). Gwiazda ta znajduje się nad biegunem północnym Ziemi, pozwalając wskazać kierunek północny. Wielki Wóz pomaga też znaleźć położenie ważnych gwiazd na niebie: Kapelli, najjaśniejszej gwiazdy Woźnicy czy Kastora z konstelacji Bliźniąt. Z kolei wyznaczenie linii łączącej Megrez z Phecdą wskazuje na Regulusa z gwiazdozbioru Lwa. Czy Duży Wóz można obserwować przez cały rok? Mieszkając na półkuli północnej, Wielki Wóz mamy nad głową przez cały rok. Dlaczego? Ponieważ Wielka Niedźwiedzica, którego jest częścią, stanowi tzw. gwiazdozbiór okołobiegunowy północny. Oznacza to, że z Polski ta konstelacja może być obserwowana o każdej porze roku. Każdy może być astronomem! Sprawdź, jak obserwować niebo „I oto wyszliśmy znów zobaczyć gwiazdy" - pisał Dante. A żeby ujrzeć ich jasność potrzebna jest... ciemność. Sprzęt to sprawa drugorzędna. Jednak położenie Wielkiego Wozu na niebie zmienia się. Porusza się on tak, jakby obracał się wokół Gwiazdy Polarnej. Jesienią jest najbliżej horyzontu, natomiast wiosną najwyżej na niebie (i na dodatek odwrócony „do góry nogami”). Czy Duży Wóz zawsze będzie miał taki sam kształt? W kosmosie wszystko znajduje się w ciągłym ruchu. A to oznacza, położenie gwiazd na niebie obserwowane z Ziemi w dłuższym czasie będzie się zmieniać. W przypadku Wielkiego Wozu oznacza to, że za kilkadziesiąt tysięcy lat zmieni on swój kształt. Teleskop Webba przesłał na Ziemię pierwsze ostre zdjęcie. Jest fantastyczne! Po dopasowaniu poszczególnych części głównego lustra Teleskop Webba wykonał pierwsze ostre zdjęcie. Znajduje się na nim gwiazda odległa od Ziemi o 2 tys. lat świetlnych. W jaki sposób? Z symulacji wynika, że skrajna gwiazda asteryzmu, Dubhe, zacznie oddalać się od pozostałych. Wielki Wóz najpierw się więc spłaszczy. A za ponad sto tysięcy lat zacznie nawet przypominać... duży kuchenny nóż. Jak na skalę kosmiczną, sto tysięcy lat to dość niewiele. Zmiana kształtu zajdzie w takim tempie, ponieważ gwiazdy Wielkiego Wozu są dość blisko Układu Słonecznego (średnio o ok. 100 lat świetlnych od nas). Inny znany asteryzm – Pas Oriona – będzie zmieniał swój kształt wolniej, ponieważ od Słońca jego gwiazdy dzieli ok. 1000 lat świetlnych. Źródła: USRA, PopularMechanics.com, Wired.