Gwiazdozbiór Ryb niełatwo odnaleźć na nocnym niebie. Jest ważnym zwiastunem
Gwiazdozbiór Ryb rozciąga się na północnym niebie i należy do dwunastu konstelacji zodiakalnych. W Polsce najlepiej obserwować go jesienią, choć nie jest to takie proste zadanie. Jak odnaleźć ten układ gwiazd i skąd wzięła się jego nazwa? Odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Mitologia i znaczenie Ryby to duży gwiazdozbiór nieba północnego. Składa się jednak z niezbyt jasnych gwiazd, które nie tworzą żadnego charakterystycznego wzoru. To znacząco utrudnia odnalezienie konstelacji. Warto jednak podjąć wyzwanie, bo w jej umownych granicach mieści się wiele interesujących obiektów, których obserwacja może dać niemałą frajdę. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Ryby (Pisces) to duża konstelacja zodiakalna nieba północnego, zlokalizowana w pobliżu równika niebieskiego. Sąsiadują z nią następujące konstelacje: gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Andromedy, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Barana. Ryby są dość bladym gwiazdozbiorem, w którym nie ma obiektów o wielkości obserwowanej Najłatwiejszą metodą określenia położenia gwiazdozbioru jest odszukanie dwóch sąsiadujących konstelacji: Pegaza (zlokalizowanego na wschód od Ryb) i Wodnika (położonego na zachód od Ryb). Gwiazdozbiór jest widoczny na szerokościach geograficznych między 55° S a 84° N. Z obszaru Polski, nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 75 niezbyt jasnych gwiazd, tworzących konstelację Pisces. Obserwacje należy prowadzić jesienią. Najdogodniejsza pora to zmierzch astronomiczny, ok. 2 godziny po zachodzie Słońca. Dane obserwacyjne: rektascensja: 0 h, deklinacja: +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Ryby to okazała konstelacja. Gwiazdozbiór ma powierzchnię ok. 889 stopni kwadratowych i zajmuje 2,16 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 14. miejsce. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi ma powierzchnię 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. nieba, co daje mu 29. pozycję w tym samym zestawieniu. Mimo że zodiakalne Ryby obchodzą urodziny między 19 lutego a 20 marca, Słońce przechodzi przez tę konstelację w dniach od 12 marca do 18 kwietnia. To przesunięcie jest rezultatem ruchu precesyjnego Ziemi, czyli zmiany osi obrotu naszej planety. Wcześniej wspomnieliśmy, że Ryby należą do najbledszych gwiazdozbiorów zodiakalnych. Potwierdzeniem tego jest fakt, że w obszarze konstelacji znajdują się zaledwie dwie jaśniejsze gwiazdy. Wraz z gwiazdami piątej wielkości, tworzą one niezbyt charakterystyczny i łatwy do przeoczenia wzór wydłużonej litery V. Asteryzm ten jest znany jako Diadem i stanowi najbardziej charakterystyczną część gwiazdozbioru. Na starożytnych mapach konstelacja była przedstawiana jako dwie płynące równolegle ryby, połączone sznurem. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Pisces jest Eta Piscium, czyli Alpherg. Jej nazwa wywodzi się od arabskiego słowa „pharg”, oznaczającego „wylew” (w kontekście wylewu wody, nie stanu medycznego). Od Słońca dzieli ją ok. 271 lat świetlnych. Żółty olbrzym jest zaliczany do typu widmowego G7. Wymieniając charakterystyczne obiekty gwiazdozbioru, nie można pominąć gwiazdy Alfa Piscium (Alrescha). To gwiazda podwójna, oddalona o ok. 165 lat świetlnych od Słońca. Jej nazwa oznacza „sznur” i nawiązuje do wyobrażonego połączenia dwóch ryb w konstelacji. Składa się z dwóch białych gwiazd ciągu głównego, zaliczanych do obiektów typu widmowego A. Charakteryzują się jasnością 4,11 i 5,125 magnitudo. Kolejny charakterystyczny obiekt ro Zeta Piscium, czyli Revati. To gwiazda wielokrotna, która składa się z olbrzyma typu widmowego A7 i układu spektroskopowego, w którego skład wchodzą karły o typie widmowym F7 i G7. Ryby są oddalone od drogi mlecznej, więc w granicach gwiazdozbioru można zaobserwować wiele galaktyk. Do najbardziej interesujących należy M74. Oddalona od Słońca o ok. 30-40 milionów lat świetlnych, jest należy do wzorcowych galaktyk spiralnych (została wybrana na prototyp klasy galaktyk Sc). Charakteryzuje się dość niską jasnością, co nie ułatwia jej obserwacji. Galaktyka M74 jest zaliczana do najtrudniejszych do zaobserwowania obiektów, ujętych w katalogu Messiera. Należy jednak podkreślić, że obiekt charakteryzuje się dużą szerokością kątową. Inna interesująca galaktyka to NGC 676. Jest niewielka i dość blada, jednak można zaobserwować w niej gwiazdę dziewiątej wielkości, zakrywającą puste centrum. W obszarze ryb można zaobserwować rój Piscydów. Meteory pochodzą od komety Morehouse'a. Maksimum aktywności roju przypada na 11 września. Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Wspomniane wcześniej zjawisko ruchu precesyjnego Ziemi doprowadziło także do przesunięcia punktu równonocy wiosennej. Mowa o obszarze, w którym ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim. W starożytności, znajdował się w gwiazdozbiorze Barana (stąd wzięła się jego nazwa – punkt Barana). Obecnie znajduje się w konstelacji Ryb, ok. 8° na południe od gwiazdy Omega Piscium. 21 marca Słońce przechodzi przez ten obszar. Właśnie wtedy rozpoczyna się astronomiczna wiosna. Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Gwiazdozbiór Ryb był obserwowany już w V wieku p.n.e., przez babilońskich astronomów. Początkowo obserwatorzy opisywali Rybę północną i południową. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że współcześnie nie stosuje się już tego podziału, gdyż wprowadzałoby to zbędne zamieszanie (gwiazdozbiór Ryby Południowej to odrębna konstelacja). Od Babilończyków konstelację Ryb zapożyczyli antyczni Grecy. W II wieku n.e. opisał ją Ptolemeusz. Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze postaci, pod którymi Afrodyta i Eros podjęli ucieczkę przed przerażającym Tyfonem. Mitologia i znaczenie Mit przedstawiający tę historię odnosi się do początków istnienia bogów, gdy ci toczyli bój z tytanami i gigantami. Olimpijczycy byli już bliscy triumfu, jednak Gaja, mityczna matka Ziemia, nie zamierzała oddawać władzy w ich ręce. Na pole walki wysłała Tyfona – najstraszniejszego ze wszystkich potworów. Bestia z ciałem olbrzyma i o stu głowach smoka, która zamiast na nogach wspierała się na olbrzymich wężach, wprawiła bogów w popłoch. Olimpijczycy zaczęli ratować się ucieczką. By ocalić życie, Afrodyta i jej syn Eros rzucili się w nurt Eufratu. Przemienili się w ryby, a żeby nie zgubić się w odmętach, swoje ciała połączyli sznurem. Sprytna ucieczka bogini miłości i jej potomka została uwieczniona na firmamencie. Istnieje jeszcze jedna wersja tej legendy. Opowieść głosi, że gdy Afrodyta i Eros wskoczyli do wody, podpłynęły do nich dwie ryby. Zabrały ich na swoich grzbietach z dala od zagrożenia i w ten sposób ocaliły życie bogini i jej syna. W nagrodę za ten wyczyn zwierzęta trafiły na nocne niebo. Mit o Afrodycie i Erosie ma swój odpowiednik w mitologii rzymskiej. W wierzeniach antycznych Rzymian, w złączne sznurem ryby mieli zmienić się Wenus i Kupidyn. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pierwszy taki znak zodiaku znaleziony w Egipcie. Pochodzi z Mezopotamii
W starożytnym Egipcie symbolika zodiakalna nie była elementem rodzimej tradycji. Mimo to nowe odkrycie w el-Hosh ukazuje znak Koziorożca, wyryty w piaskowcu, jako świadectwo kulturowej wymiany w okresie grecko-rzymskim.
Spis treści: Petroglif Koziorożca w el-Hosh Wpływy mezopotamskie w Egipcie Astrologia w Egipcie i wymiana kulturowa Starożytni Egipcjanie zostawili po sobie bogatą spuściznę. Kolejne odkrycia archeologiczne potwierdzają, jak bardzo ich cywilizacja była złożona i zaawansowana. Pierwsze skojarzenia ze starożytnym Egiptem, jakie przychodzą na myśl, to piramidy, mumifikowanie zmarłych oraz hieroglify. I to właśnie ze sztuki naskalnej dowiadujemy się więcej nie tylko o codzienności Egipcjan, ale też o ich wierzeniach. A te, oprócz licznych bóstw, z czasem objęły również zodiak. Petroglif Koziorożca w el-Hosh Więcej o tym aspekcie wierzeń starożytnych Egipcjan mówi ostatnie odkrycie z miejscowości el-Hoshna na zachodnim brzegu Nilu. Według ekspertów może to być pierwszy znany przykład starożytnego egipskiego petroglifu przedstawiającego znak zodiaku. Mowa o prostym rycie stworzenia z głową kozy i ciałem ryby. Co to może być? Intrygujące zwierzę zidentyfikowano jako... Koziorożca. Dr Frederick Hardtke, autor odkrycia, wraz ze współpracownikami opisuje petroglif następująco: „[...] wydaje się przedstawiać głowę ssaka z dwojgiem uszu lub rogami umieszczonymi na czubku i małą brodą, do której przyczepiona jest łuska; rybi tułów z wachlarzowatym ogonem, z którego wychodzą jedna lub ewentualnie dwie krótkie nogi. Te połączone cechy ściśle odpowiadają cechom Koziorożca”. Wpływy mezopotamskie w Egipcie Petroglif Koziorożca znaleziono obok rytu przedstawiającego kameleona. To dodatkowo podkreśla różnorodność symboliki w tym miejscu. W el-Hosh odkryto także inne liczne petroglify i inskrypcje z różnych okresów, od predynastycznych po grecko-rzymski i islamski. Jak Koziorożec trafił do Egiptu? Badacze zauważyli, że symbol będący hybrydą kozy i ryby po raz pierwszy pojawił się w ikonografii Mezopotamii około 2112 roku p.n.e. Była to postać boga Enki. Sumerowi i Akadyjczycy traktowali go również jako interpretację konstelacji Koziorożca. Astrologia w Egipcie i wymiana kulturowa Astrologia została przyjęta w starożytnym Egipcie dopiero pod koniec okresu ptolemejskiego w I wieku p.n.e. Zainteresowanie znakami zodiaku pojawiło się na skutek kontaktów z Grekami lub Rzymianami. Zaowocowało powszechną produkcją horoskopów dla Egipcjan w całym okresie grecko-rzymskim. Badacze sugerują, że Koziorożec mógł symbolizować zarówno konstelację, która była istotna dla nawigacji, jak i astrologiczny znak zodiaku. To podwójne znaczenie wskazuje na wielowymiarowe zastosowanie symboliki w sztuce starożytnej. Przypuszcza się, że artysta wykonał rysunek z pamięci, inspirując się wcześniej widzianymi przedstawieniami Koziorożca w świątyniach, na monetach lub w grobowcach. Jego prymitywny styl sugeruje brak formalnego przeszkolenia, co może świadczyć o popularnym, a nie elitarnym pochodzeniu dzieła. Dotychczas w Egipcie nie znaleziono innych przykładów petroglifów zodiakalnych. To czyni to odkrycie wyjątkowym. Może ono rzucić światło na sposób, w jaki Egipcjanie postrzegali zodiak oraz na praktyki artystyczne w okresie grecko-rzymskim. Odkrycie podkreśla też, jak dynamiczna była wymiana kulturowa w starożytnym Egipcie. Koziorożec jako petroglif pokazuje, że Egipcjanie w okresie grecko-rzymskim nie tylko adaptowali obce systemy wierzeń, ale także włączali je w swoją własną sztukę i codzienne życie. Źródło: The Journal of Egyptian Archaeology
Gwiazdozbiór Wagi to jedyna konstelacja zodiakalna, która przedstawia przedmiot. Dlaczego tak się stało?
Gwiazdozbiór Wagi jest zaliczany do konstelacji zodiakalnych. Należy jednak wspomnieć, że znacząco wyróżnia się na tle jedenastu pozostałych układów Zwierzyńca Niebieskiego. Jako jedyny gwiazdozbiór Zodiaku, Waga nie przedstawia postaci lub zwierzęcia, a przedmiot. Gdzie szukać jej na nocnym niebie? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wagi? Charakterystyka gwiazdozbioru Wagi Pochodzenie gwiazdozbioru Wagi Mitologia i znaczenie Mimo że Waga była obserwowana już przez przedstawicieli pierwszych cywilizacji, należy do najpóźniej nazwanych gwiazdozbiorów Zodiaku. Nie jest zbyt okazała, a jej gwiazdy błyszczą bladym światłem. To znacząco utrudnia poszukiwania konstelacji, ale nie ulega wątpliwości, że warto podjąć trud. W umownych granicach gwiazdozbioru znajduje się kilka interesujących obiektów, które zachwycą każdego miłośnika obserwacji nocnego nieba. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wagi? Waga (Libra) to gwiazdozbiór zodiakalny, znajdujący się na południowej półkuli nieba. Konstelacje, z którymi sąsiaduje, to: gwiazdozbiór Węża (Głowa Węża), gwiazdozbiór Panny, gwiazdozbiór Hydry, gwiazdozbiór Wilka, gwiazdozbiór Skorpiona, gwiazdozbiór Wężownika. Charakterystyczny układ można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 57° N. Z obszaru Polski jest widoczny wiosną i latem, czyli w miesiącach, które stwarzają najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji nocnego nieba. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 50 gwiazd układu. Mimo że jasne gwiazdy Wagi tworzą łatwy do wyobrażenia, a przy tym dość charakterystyczny asteryzm (przypominający nieregularny czworokąt, tworzący ramiona i szalki), odnalezienie jej może okazać się niełatwym zadaniem. Mówimy tu bowiem o dość małej i bladej konstelacji. Obserwatorzy, którzy napotkają trudności w tym temacie, najpierw powinni odszukać konstelacje sąsiadujące z Wagą. Libra jest położona symetrycznie względem ekliptyki. Znajduje się między Skorpionem i Panną. Gdy namierzymy te dwa gwiazdozbiory, odszukanie Wagi stanie się znacznie łatwiejsze. Dane obserwacyjne: rektascensja: 15 h, deklinacja: -15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wagi Podobnie jak gwiazdozbiór Kasjopei, Waga nie należy do największych konstelacji. Powierzchnia tego obszaru nieba to ok. 538 stopni kwadratowych, co sprawia, że gwiazdozbiór Wagi pokrywa 1,3 proc. powierzchni nieba. To daje mu 29. miejsce pod względem wielkości na liście 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, przywołana wyżej Kasjopeja ma powierzchnię ok. 598 stopni kwadratowych i pokrywa 1,45 proc. powierzchni nieba. Ta konstelacja plasuje się na 25. miejscu w tym samym zestawieniu. Główne gwiazdy Wagi tworzą trójkąt. Od przeciwległych kątów odchodzą ramiona. Całość wygląda jak nieregularny czworokąt i symbolizuje ramiona i szalki „instrumentu”, którym posługuje się bogini sprawiedliwości. Waga jest dość bladym gwiazdozbiorem. Najjaśniejsza gwiazda konstelacji – Beta Librae, czyli Zubeneschamali – charakteryzuje się wielkością obserwowaną wynoszącą 2,61 magnitudo. Tradycyjna nazwa obiektu oddalonego od Słońca o ok. 185 lat świetlnych wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „północne szczypce” (Skorpiona). Współcześnie dość często używa się arabsko-łacińskiej nazwy Kiffa borealis, oznaczającej „szala północna”. Jednak w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna formalnie zatwierdziła użycie tradycyjnego nazewnictwa dla określenia tej gwiazdy. Drugą gwiazdą w konstelacji, która częściowo zachowała swoje tradycyjne nazewnictwo, jest Alfa Librae. W starożytności gwiazda nosiła nazwę Zubenelgenubi, co znaczy „południowe szczypce” (Skorpiona). Odległy od Słońca o ok. 76 lat świetlnych układ podwójny współcześnie jest określany arabsko-łacińską nazwą Kiffa australis, oznaczającą „południowa szala”. Należy jednak podkreślić, że w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła użycie tradycyjnej nazwy dla najjaśniejszego składnika układu. Gwiazdozbiór Wagi nie gromadzi tylu ciekawych obiektów, co sąsiadujący z nią Skorpion. Nie oznacza to jednak, że amatorzy obserwacji astronomicznych nie mają czego szukać na tym skrawku nieba. Wymieniając interesujące cele obserwacyjne, należy wskazać choćby na gromadę kulistą NGC 5897. W 20-centymetrowym teleskopie jest widoczna jako obszerna chmura z centralną koncentracją. Bez trudu można wyodrębnić kilka gwiazd. W pobliżu gromady znajduje się mgławica planetarna Merrill 2-1. Obserwując ją przy pomocy 20-centymetrowego teleskopu, można dostrzec równomiernie oświetlony niebieski dysk. Nie można nie wspomnieć, że w obszarze Wagi znajduje się planeta Gliese 581c, tzw. superziemia. Na orbitującej wokół czerwonego karła planecie skalistej może występować woda w stanie ciekłym. Jeżeli to prawda, należy założyć, że istnieją na niej warunki dogodne dla życia tlenowego. Co więcej, naukowcy są zdania, że na jej powierzchni panuje temperatura zbliżona do ziemskiej. Obiekt o masie ok. 5,6 mas ziemskich, który powstał ok. 4,3 miliarda lat temu (czyli niebawem po powstaniu Układu Słonecznego, którego wiek jest szacowany na ok. 4,6 miliarda lat) jest oddalony od naszej planety o ok. 20 lat w świetlnych, co w skali astronomicznej jest niewielką odległością. Pochodzenie gwiazdozbioru Wagi Wagę obserwowali już starożytni Sumerowie. Przedstawiciele jednej z najstarszych cywilizacji (a być może nawet najstarszej) interpretowali tę konstelację jako symbol osądu żywych i umarłych. W czasach, gdy na obszarze Mezopotamii kwitła kultura sumeryjska, jesienna równonoc na półkuli północnej następowała, gdy Słońce wkraczało właśnie w gwiazdozbiór Wagi. Sumerowie nazywali tę konstelację Zib-ba an-na, co oznacza „równowaga nieba”. Analizując pochodzenie poszczególnych gwiazdozbiorów, można dojść do wniosku, że każda kolejna kultura przejmuje ich interpretację od kolejnych, dostosowując ją do własnych wierzeń. Nie dotyczy to jednak Wagi, a przynajmniej nie w stu procentach. Podobna do sumeryjskiej interpretacja pojawia się w kulturze starożytnych Indii i Chin. Jednak antyczni Grecy, którzy stworzyli podwaliny cywilizacji Zachodu, nie widzieli w niej odrębnego gwiazdozbioru. W charakterystyczny asteryzmie dopatrywali się szczypiec sąsiadującego z nią Skorpiona. Waga ponownie stała się odrębną konstelacją dopiero w czasach rzymskich. Mitologia i znaczenie W wierzeniach starożytnych Rzymian, Wieczne Miasto powstało, gdy Księżyc znajdował się właśnie w tej konstelacji. Charakterystyczny wzór gwiazdozbioru kojarzyli z ładem i harmonią – koncepcjami, które leżały u podstaw rzymskiej cywilizacji. Na taką interpretację wpływ miało też sąsiedztwo gwiazdozbioru Panny, który w tamtejszej kulturze był wyobrażany jako postać bogini sprawiedliwości. Waga miała być jej instrumentem, z pomocą którego personifikacja etyki miała bezstronnie sądzić żyjących i martwych. Używana do dziś nazwa konstelacji upowszechniła się w czasach rzymskich, ale współcześni nie zapomnieli o tym, że Hellenowie łączyli ten gwiazdozbiór ze Skorpionem. Dwie gwiazdy Wagi – Zubenelgenubi i Zubeneschamali – do dziś noszą swoje tradycyjne nazwy, oznaczające odpowiednio „południowe szczypce” i „północne szczypce”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Barana wygląda niepozornie. Jednak w starożytności miał kluczowe znaczenie
Gwiazdozbiór Barana jest niewielką i dość bladą konstelacją, jednak w astronomii odgrywa szczególnie ważną rolę. Jeszcze 2 tysiące lat temu to właśnie na tym fragmencie nieba znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego. Gdy Słońce przechodziło przez ten obszar, na półkuli północnej rozpoczynała się astronomiczna wiosna. Gdzie szukać Barana na nocnym niebie? Skąd wzięła się nazwa tego gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Barana? Charakterystyka gwiazdozbioru Barana Pochodzenie gwiazdozbioru Barana Mitologia i znaczenie Na skutek precesji Ziemi, obecnie punkt równonocy wiosennej znajduje się w gwiazdozbiorze Ryb, ale do dziś jest nazywany punktem Barana. Mimo że dziś ta konstelacja nie odgrywa tak znaczącej roli (w kontekście astronomicznym), to i tak warto poszukać jej na nocnym niebie, bo w jej granicach można zaobserwować sporo interesujących obiektów. Nie będzie to najłatwiejszym zadaniem. Baran jest niewielki i dość blady, a czas, w którym pojawia się na nocnym niebie, przypada na miesiące, w których niebo często jest zasnute chmurami. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Barana? Baran (Aries) to jeden z dwunastu gwiazdozbiorów zodiakalnych. Na półkuli północnej jest widoczny od jesieni do wczesnej wiosny. Konstelacje sąsiadujące z nim to: gwiazdozbiór Perseusza, gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Ryb, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Byka. Gwiazdozbiór Barana można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 62° S a 90° N. Najdogodniejsze warunki do obserwacji z obszaru Polski panują jesienią i zimą. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 50 gwiazd. Należy wspomnieć, że mówimy tu o jednej z mniejszych i ciemniejszych konstelacji. To sprawia, ze odnalezienie Barana wymaga pewnej wprawy. W przypadku trudności, warto najpierw odszukać gwiazdozbiór Perseusza. Baran znajduje się tuż obok, a jego główne gwiazdy tworzą wzór przypominający łuk, którego jedno ramię jest wymierzone wprost w mitycznego herosa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 2,5 h, deklinacja: +20 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Barana Gwiazdozbiór Barana ma powierzchnię ok. 441 stopni kwadratowych i pokrywa 1,07 proc. powierzchni nieba. To daje mu dopiero 39. miejsce na liście 88 gwiazdozbiorów oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi, który też jest zaliczany do niewielkich konstelacji, ma powierzchnię ok. 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. powierzchni nieba. To sprawia, że w tym samy zestawieniu plasuje się na 29. pozycji. Konstelacje rzadko przypominają zwierzęta, postaci i przedmioty, którym zawdzięczają swoje nazwy. O ile gwiazdozbiór Lwa rzeczywiście przypomina drapieżnego kota, to w konstelacji Aries próżno dopatrywać się kształtu barana. Główne gwiazdy układu tworzą asteryzm przypominający łuk, który można interpretować jako kształt baraniego rogu. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Barana jest Alfa Arietis, czyli Hamal. Czerwony olbrzym, oddalony od Słońca o ok. 66 lat świetlnych, charakteryzuje się wielkością obserwowaną na poziomie 2,01 magnitudo. Ponad 2 tys. lat temu punkt równonocy wiosennej znajdował się 9° na południe od tej gwiazdy. Hamal zawdzięcza swoją nazwę arabskiemu słowu, które można przetłumaczyć jako „owieczka”. Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła ją w 2016 roku. Warto wspomnieć, że w 2011 roku naukowcy odkryli egzoplanetę orbitującą wokół Hamala. Alfa Arietis b to gazowy olbrzym, niemal dwukrotnie masywniejszy niż Jowisz. Drugą pod względem jasności gwiazdą Barana jest Beta Arietis, czyli Sheratan. Mowa tu o układzie spektroskopowo podwójnym, który jest oddalony od Słońca o ok. 59 lat świetlnych. W skład układu wchodzą Beta Arietis A i Beta Arietis B. Towarzysz składnika głównego okrąża go po wydłużonej orbicie w czasie 106,9973 dnia. Tradycyjna nazwa gwiazdy wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „dwie rzeczy”. Oryginalnie odnosiła się do gwiazd Beta Arietis i Gamma Arietis. Wspomniana wyżej Gamma Arietis (Mesarthim) jest jednym z najciekawszych obiektów w konstelacji Barana. To podwójna gwiazda, oddalona od Słońca o ok. 204 lata świetlne. Składa się z niemal idealnie dopasowanych gwiazd typu spektralnego A i B, które wydają się świecić bladożółtym światłem. Obiekt można z powodzeniem obserwować nawet przez 10-centymetrowy teleskop. Wymieniając ciekawe obiekty głębokiego nieba w gwiazdozbiorze Barana, należy wskazać na NGC 772. To galaktyka spiralna bez poprzeczki, której jasność to ok. 10 magnitudo. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować jedno ramię, owalne halo i jasne jądro. Warto wspomnieć, że w 2003 roku w ciągu zaledwie trzech tygodni odkryto w tej galaktyce dwie supernowe. Ciekawie prezentuje się też galaktyka spiralna NGC 691. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować halo z wyraźnie zaznaczonym jasnym środkiem. W obszarze Barana można zaobserwować rój meteorów. Arietydy, których ciałem macierzystym jest najprawdopodobniej planetoida Ikar (zaliczana do grupy Apolla) są aktywne od końca maja do początku lipca, przy czym maksimum roju przypada na pierwszy tydzień czerwca. Warto wspomnieć, że Arietydy tworzą na tyle silny rój, że są widoczne nawet w ciągu dnia. Pochodzenie gwiazdozbioru Barana Jako że w przeszłości gwiazdozbiór Barana łączył się z równonocą wiosenną, starożytni interpretowali tę konstelację jako symbol odrodzenia. Gwiazdozbiór Barana był obserwowany już przez Sumerów. Lud, który stworzył jedną z najstarszych cywilizacji, w charakterystycznym asteryzmie widział róg zwierzęcia, któremu ten fragment nocnego nieba zawdzięcza swoją nazwę. Sumeryjską interpretację przejmowały kolejne cywilizacje, dostosowując ją do własnych wierzeń. Gdy następowała równonoc wiosenna, Asyryjczycy składali swoim bogom ofiarę z barana. Należy podkreślić, że ten charakterystyczny gwiazdozbiór odgrywał ważną rolę także w kulturze Hellady. Przez antycznych Greków Baran był określany mianem „księcia wszystkich znaków”. Mitologia i znaczenie W mitologii greckiej z gwiazdozbiorem Barana wiąże się opowieść o złotym runie. Gdy boski posłaniec Hermes dostrzegł, że dzieci króla Atamasa, bliźnięta Fryksos i Helle, są źle traktowane przez ich macochę (mowa o Ino, królewnie tebańskiej), wysłał im na pomoc Chrysomallosa – skrzydlatego barana. Dzieci uczepiły się zwierzęcia, które zabrało je do Kolchidy, krainy położonej u podnóża Kaukazu. Tamtejszy król Ajetes przyjął je serdecznie. Na znak szacunku, wydał swoją córkę za Fryksosa. Baran, który ocalił królewskich potomków, został złożony w ofierze w świętym gaju. Runo zwierzęcia zmieniło się w złoto. Powieszono je na drzewie, a do jego pilnowania wyznaczono smoka, który nigdy nie zasypiał. Skarb został podarowany władcy Kolchidy. Później stał się celem wyprawy Argonautów dowodzonych przez Jazona, syna króla Ajzona. Warto wspomnieć, że istnieje alternatywna wersja tego mitu. W innej opowieści, szybująca wraz z bratem księżniczka Helle nie zachowała ostrożności i spadła do morza, gdzieś w okolicach cieśniny oddzielającej Europę i Azję. Od tamtej pory miejsce to, które dziś jest znane jako cieśnina Dardanele, zaczęto nazywać Hellespontem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Strzelca budził najwięcej kontrowersji. Starożytni spierali się o to, co symbolizuje
Gwiazdozbiór Strzelca to efektowna konstelacja, błyszcząca na tle jasnego fragmentu Drogi Mlecznej. Znajduje się na południe od równika niebieskiego, co sprawia, że w Polsce nie jest zbyt dobrze widoczny. Mimo to warto podjąć próbę obserwacji, tym bardziej, że w sprzyjających warunkach odnalezienie Strzelca nie jest zbyt trudne. Gdzie szukać tej konstelacji? Kiedy najlepiej prowadzić obserwacje? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Strzelca? Charakterystyka gwiazdozbioru Strzelca Pochodzenie gwiazdozbioru Strzelca Mitologia i znaczenie Jako gwiazdozbiór przecinający ekliptykę, Strzelec jest zaliczany do grupy konstelacji zodiakalnych. Obserwowany z obszaru półkuli południowej, robi niemałe wrażenie. Niestety, z terenu Polski obserwatorzy mogą dostrzec jedynie część gwiazdozbioru, gdy znajduje się najwyżej na niebie, a pogoda nie utrudnia obserwacji. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Strzelca? Gwiazdozbiór Strzelca (Sagittarius) jest położony na południowej półkuli nieba, w pobliżu równika niebieskiego. Konstelacje, z którymi sąsiaduje, to: gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Tarczy, gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Skorpiona, Korona Południowa, gwiazdozbiór Lunety, gwiazdozbiór Mikroskopu, gwiazdozbiór Koziorożca. Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten układ gwiazd? Czy widać go cały czas na niebie? To chyba najlepiej znany wzór na nocnym niebie. Nawet ci, którzy nie interesują się astronomią, potrafią go wskazać bez większego kłopotu. Jednak z prawidłową odpowiedzią na pytanie, cz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/duzy-woz-wielki-woz-czy-wielka-niedzwiedzica-jak-nazywa-sie-ten-gwiazdozbior-czy-widac-go-caly-czas-na-niebie-fot-getty-images-c7f5df8.jpeg" width="938" height="615" alt="Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten gwiazdozbiór? Czy widać go cały czas na niebie? (fot. Getty Images)" title="Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten gwiazdozbiór? Czy widać go cały czas na niebie? (fot. Getty Images)" /> Żeby móc podziwiać tę konstelację w jej całej okazałości, należy prowadzić obserwację z obszaru położonego poniżej równoleżnika 45° N. Wówczas nieuzbrojonym okiem uda się dostrzec aż 115 gwiazd. W Polsce najlepszym czasem do obserwowania Strzelca jest lato (lipiec i sierpień). Konstelacja znajduje się wówczas najwyżej na niebie, ale i tak jest widoczna zaledwie częściowo. Wynika to z faktu, że wciąż „wisi” nisko nad linią horyzontu, więc przesłaniają ją zniekształcenia atmosfery i mgły. Strzelec znajduje się tuż obok Skorpiona. Odnalezienie go nie jest zbyt trudne. Na tle Drogi Mlecznej należy wypatrywać kształtu przypominającego czajnik. Jeżeli jednak ten oryginalny asteryzm nie rzuci się od razu w oczy, można sobie pomóc w inny sposób. Wystarczy odszukać Gwiazdę Polarną i Wegę (najjaśniejszą gwiazdę w gwiazdozbiorze Lutni). Linia poprowadzona między tymi obiektami (w kierunku południowym) wskaże na Strzelca. Charakterystyka gwiazdozbioru Strzelca Strzelec należy do dużych konstelacji nieba południowego. Jego powierzchnia to ponad 867 stopni kwadratowych. Pokrywa 2,10 proc. nieba. Wśród 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zajmuje piętnastą pozycję. Jest więc niewiele mniejszy niż gwiazdozbiór Lwa, który z powierzchnią niemal 947 stopni kwadratowych plasuje się na dwunastym miejscu. O ile wspomniany Lew rzeczywiście przypomina nieco sylwetkę drapieżnego kota, to w Strzelcu próżno doszukiwać się skomplikowanej postaci centaura z łukiem. Warto jednak wspomnieć o niezwykle charakterystycznym asteryzmie Imbryka. Charakterystyczny kształt przypomina nieco czajnik, a pas Drogi Mlecznej jawi się jako wydobywająca się z niego para. Gwiazdy Tau, Fi, Zeta i Sigma tworzą rączkę gwiezdnego naczynia, Fi, Lambda i Delta wyglądają jak przykrywka, Zeta i Epsilon przypominają podstawę, natomiast Epsilon i Gamma – „dzióbek”. Najjaśniejszą gwiazdą Strzelca jest Kaus Australis, czyli Epsilon Sgr. Niebieskobiały olbrzym klasy B znajduje się w odległości ok. 143 lat świetlnych od Słońca. To gwiazda wielokrotna, której najjaśniejszy składnik ma obserwowalną wielkość gwiazdową 1,85 mag. Alfą Strzelca jest Rukbat (Alfa Sagittarii). To dość blada gwiazda, zlokalizowana w południowym obszarze konstelacji. Mimo że nazwa nie sugeruje tego, jest czternastym najjaśniejszym ciałem niebieskim w całym gwiazdozbiorze. Od Słońca dzieli ją 170 lat świetlnych. Interesującym obiektem jest Arkab, czyli Beta Sagittarii. Para gwiazd czwartej wielkości jest dobrze widoczna nieuzbrojonym okiem. Jaśniejszemu obiektowi towarzyszy gwiazda siódmej wielkości. Strzelec jest niezwykle ciekawym celem obserwacji. Wynika to z faktu, że w granicach gwiazdozbioru znajduje się aż 15 obiektów z katalogu Messiera. Do najbardziej interesujących należą: Mgławica Trójlistna Koniczyna – to mgławica emisyjna, którą ciemne pasy pyłu dzielą na trzy części. Trzeba jednak wspomnieć, że teleskop średniej wielkości pozwoli zaobserwować jedynie niewyraźną plamę światła; Mgławica Laguna – ta mgławica dyfuzyjna zajmuje obszar trzykrotnie większy od tarczy Księżyca. Mówimy tu o jednym z największych tego typu obiektów. Podziwiana nieuzbrojonym okiem wydaje się być biała, ale na fotografiach jawi się jako czerwony obiekt; Mgławica Omega – można ją znaleźć tuż przy granicy Strzelca z Tarczą i Wężem. Jej średnica kątowa jest zbliżona do średnicy Księżyca. To jeden z najaktywniejszych obszarów gwiazdotwórczych w całej Drodze Mlecznej. Pochodzenie gwiazdozbioru Strzelca Strzelec to gwiazdozbiór, którego interpretacja prawdopodobnie wzbudzała najwięcej kontrowersji. Każda kultura widziała w gwiazdach kształt związany z ich własną mitologią i kulturą, to oczywiste. Zaskakujące jest to, że w Helladzie nie było zgody, kogo właściwie przedstawia ta konstelacja. Ostatecznie kształt centaura trzymającego napięty łuk wyznaczyli starożytni Rzymianie. Zanim Klaudiusz Ptolemeusz opisał gwiazdozbiór Strzelca w II stuleciu naszej ery, obserwowali go już mieszkańcy Mezopotamii. W tej części starożytnego świata konstelacja była nazywana Pabilsag, od imienia boga rolnictwa, wojny i polowania, z którym później utożsamiany był asyryjski król Ninurta. Niewykluczone jednak, że konstelacja nosiła imię boga Nedu, który strzegł bram podziemnego świata umarłych. Istnieje też teoria, że Sumerowie widzieli w tej konstelacji Nergala – władcę podziemnego świata. Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia Astronomowie NASA uchwycili bardzo nietypowe ujęcie Słońca. Nasza gwiazda wygląda, jakby szeroko uśmiechała się kreskówkowym uśmiechem. Takiej fotografii Słońca jeszcze nie było. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/powstalo-niesamowite-zdjecie-usmiechnietego-slonca-ma-szanse-stac-sie-ikona-na-razie-wywoluje-skojarzenia-fot-sdo-6bb7b72.jpg" width="815" height="408" alt="Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia (fot. SDO)" title="Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia (fot. SDO)" /> Na mapach chińskich był oznaczany jako postać tygrysa. W hebrajskich wierzeniach konstelacja przedstawiała Goga, wroga narodu izraelskiego. Jak konstelację postrzegali starożytni Grecy? Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze centaura – istotę będącą w połowie koniem, a w połowie człowiekiem. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że zarówno kwestia nazwy, jak i wyobrażenia wzoru przedstawianego przez gwiazdy, pozostawała niejasna nawet w antyku. Mitologia i znaczenie Aratus, grecki poeta i lekarz, opisał Strzelca jako dwa oddzielne gwiazdozbiory – Strzały i Łucznika. Należy jednak podkreślić, że wielu Greków widziało w tej konstelacji postać Chirona, centaura, który uchodził za najmądrzejszego i najprzychylniejszego ludziom. Miał bezpiecznie poprowadzić argonautów do Kolchidy. To wprowadzało jednak spore nieporozumienia, bo Chiron był już na firmamencie jako gwiazdozbiór Centaura. Tej interpretacji przeciwny był Eratostenes. Grecki matematyk i astronom twierdził, że Strzelec nie może przedstawiać centaura, bo te istoty nie używały łuków. Według innej wersji, gwiazdy Sagittarii przedstawiają Krotosa, syna boga Pana i nimfy Eufemii. Na Ziemi żył pośród nimf. Po jego śmierci miały one poprosić Zeusa o umieszczenie go wśród gwiazd. Najwyższy z olimpijskich bogów przystał na to, honorując w ten sposób Krotosa za wynalezienie łuku. Na niebie Strzelec ma mierzyć strzałą w samo serce Skorpiona, chroniąc w ten sposób Herkulesa przed atakiem jadowitej bestii. Nie można jednak wykluczyć, że gwiezdny Strzelec szuka zemsty na skorpionie za śmierć Oriona. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Wodnika został nazwany na cześć najprzystojniejszego mężczyzny na świecie. Gdzie go szukać?
W kontekście antropologicznym, gwiazdozbiór Wodnika należy do najstarszych konstelacji. Był obserwowany przez najstarsze cywilizacje, a każda z nich łączyła go z żywiołem wody – niszczycielskim, ale także życiodajnym. To jedna z największych konstelacji, więc może się wydawać, że odnalezienie Wodnika nie należy do najtrudniejszych zadań. Trzeba jednak wykazać się sporą wprawą, by móc łatwo dostrzec ten układ. Gdzie szukać go na nocnym niebie? Kiedy panują najdogodniejsze warunki do prowadzenia obserwacji? Skąd wzięła się jego nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wodnika? Charakterystyka gwiazdozbioru Wodnika Pochodzenie gwiazdozbioru Wodnika Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Wodnika w większości składa się z dość bladych gwiazd. Tylko dwie z nich charakteryzują się jasnością większą niż trzecia wielkość gwiazdowa. To sprawia, że Wodnik nie jest wyraźnie widoczny na nocnym niebie, a poszukiwań nie ułatwia też fakt, że jego gwiazdy nie tworzą żadnego charakterystycznego symbolu. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wodnika? Gwiazdozbiór Wodnika (Aquarius) jest położony na południe od równika niebieskiego. Konstelacje, które z nim sąsiadują, to: gwiazdozbiór Ryb, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Źrebięcia, gwiazdozbiór Delfina, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Koziorożca, gwiazdozbiór Ryby Południowej, gwiazdozbiór Rzeźbiarza, gwiazdozbiór Wieloryba. Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? Gdy tarcza słoneczna zostaje przysłonięta przez Księżyc, amatorzy astronomii mogą oglądać rzadkie zjawisko. Zaćmienie Słońca można obserwować także z terenu Polski! <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zacmienie-slonca-skad-sie-bierze-jak-je-bezpiecznie-obserwowac-i-kiedy-bedzie-najblizsze-fot-stringer-anadolu-agency-getty-images-bdd387d.jpg" width="898" height="700" alt="Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? (fot. Stringer/Anadolu Agency/Getty Images)" title="Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? (fot. Stringer/Anadolu Agency/Getty Images)" /> Jest widoczny pomiędzy szerokościami geograficznymi 85° S a 65° N, zatem można go obserwować także z obszaru Polski. W naszym kraju najdogodniejsze warunki do prowadzenia obserwacji panują od września do grudnia. Aquarius nie jest zbyt jasny, ale zajmuje znaczny obszar na nocnym niebie. W warunkach dobrej pogody i w miejscu oddalonym od źródeł światła, nieuzbrojone oko dostrzeże ok. 90 gwiazd, składających się na konstelację. Gdzie można znaleźć Wodnika? Gwiazdy tej konstelacji nie tworzą żadnego charakterystycznego asteryzmu. Wypatrywanie kształtu na rozgwieżdżonym niebie nie przyniesie zatem żadnego rezultatu. Żeby ułatwić sobie zadanie, najpierw należ namierzyć Deneb Algedi, czyli najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Koziorożca. Kierując się na północ, natrafimy na Sadalsuud – najjaśniejszą gwiazdę w Wodniku. Dane obserwacyjne: rektascensja: 22 h, deklinacja: -13 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wodnika Wodnik zajmuje powierzchnię ok. 980 stopni kwadratowych, co przekłada się na 2,38 proc. powierzchni nieba. To czyni go dziesiątą największą konstelacją spośród wszystkich 88 gwiazdozbiorów, które są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Gwiazdozbiór Strzelca, który w tym samy zestawieniu zajmuje piętnastą pozycję, pokrywa o 0,28 proc. powierzchni nieba mniej. Z kolei gwiazdozbiór Skorpiona, który znajduje się na odległym trzydziestym trzecim miejscu, zajmuje zaledwie 1,2 proc. powierzchni nieba. Konstelacja jest przedstawiana jako postać młodzieńca wylewającego wodę z dzbana. Naczynie znajduje się w miejscu, w którym gwiazdy Gamma Aquarii, Eta Aquarii, Zeta Aquarii i Pi Aquarii tworzą wzór przypominający nieco literę Y. Wylewana woda dociera do zarysu głowy Ryby Południowej. To właśnie grupa gwiazd piątej i szóstej wielkości, tworzących dzban, jest najlepiej rozpoznawalna. Należy jej szukać w południowo-wschodniej części gwiazdozbioru. Najjaśniejszą gwiazdą w tej konstelacji jest Sadalsuud. Jej nazwę, pochodzącą z języka arabskiego, można przetłumaczyć jako „najszczęśliwszy”. Mowa o żółtym nadolbrzymie typu G, który od Słońca jest 2200 razy jaśniejszy, sześciokrotnie cięższy i 50 razy większy. Od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli ją ok. 600 lat świetlnych. Drugą najjaśniejszą gwiazdą konstelacji Wodnika jest Sadalmelik. Jej nazwa oznacza „najszczęśliwsza gwiazda królestwa”. Jest położona w pobliżu dzbana i wyznacza prawe ramię mitycznego wodnika. Aquarius jest położony w znacznej odległości od Drogi Mlecznej. Nie oznacza to jednak, że w jego granicach nie znajdziemy żadnych interesujących obiektów. Przeciwnie, w konstelacji Wodnika znajdują się interesujące gromady kuliste i mgławice planetarne. Wymieniając te pierwsze, należy wskazać przede wszystkim na M2 (NGC 7089). To gromada kulista z jasnym jądrem, które otacza dość słabe halo gwiazd. Rozciąga się na obszarze 16 minut łuku, a od Słońca jest oddalona o ok. 37,5 tys. lat świetlnych. Inna interesująca gromada kulista to M72. Obserwowana przez 20-centymetrowy teleskop, zdaje się rozdzielać w niezliczone iskry, najbardziej skoncentrowane w samym centrum. Wyjątkowo ciekawym obiektem jest NGC 7293, nazywana Mgławicą Ślimaka. Mowa o jednej z najbliższych nam mgławic planetarnych – jest oddalona od nas o ok. 700 lat świetlnych. Jej rozmiar odpowiada połowie tarczy Księżyca. W środkowej części gazowego pierścienia, który powstał w następstwie odrzucenia zewnętrznych warstw gwiazdy zbliżonej do Słońca, jest widoczny biały karzeł o temperaturze ok. 100000 K. Osłania go chmura pyłu o średnicy ok. dwóch lat świetlnych. Pochodzenie gwiazdozbioru Wodnika Wodnik jest jednym z 48 gwiazdozbiorów, które w II wieku naszej ery zostały wymienione w Almageście Ptolemeusza. Należy jednak podkreślić, że ta piękna konstelacja była obserwowana jeszcze przed nastaniem czasu Hellady. Konstelację Aquarius obserwowali już Babilończycy i starożytni Egipcjanie. Mieszkańcy Babilonii utożsamiali jej gwiazdy z bogiem Ea, który w tamtejszych wierzeniach prowokował niszczycielskie powodzie, pojawiające się wraz z wylewami Eufratu i Tygrysu. Z kolei w Egipcie Wodnik miał pozytywne znaczenie. Mieszkańcy krainy nad Nilem kojarzyli ten gwiazdozbiór z początkiem wiosny i czasem urodzaju. Zgodnie z tamtejszą mitologią, gdy wodnik wkładał dzban do rzeki, woda występowała z koryta. Tym samy nawadniała okoliczne pola uprawne, więc powódź miała dla nich wymiar nie niszczycielski, a życiodajny. To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego Astronomowie zaobserwowali największą kosmiczną eksplozję, jaką kiedykolwiek zarejestrowano. Co ją wywołało? To nie supernowa, ale są pewne teorie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-najwieksza-kosmiczna-eksplozja-jaka-widzielismy-kula-ognia-sto-razy-wieksza-od-ukladu-slonecznego-e8a5caa.jpg" width="938" height="528" alt="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" title="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" /> Nazwa konstelacji w największym stopniu kojarzy się z wierzeniami i mitami antycznej Grecji. W helleńskiej tradycji wodnik jest przedstawiany jako mężczyzna rozlewający wodę z dzbanem. Tę osobę można skojarzyć z kilkoma postaciami, pojawiającymi się w mitologicznych opowieściach, ale postać wodnika w największym stopniu wiąże się z Ganimedesem. Mitologia i znaczenie Ganimedes, syn trojańskiego króla Trosa, miał być najprzystojniejszym mężczyzną na świecie. Nawet sam Zeus, najwyższy ze wszystkich olimpijskich bogów, był pod ogromnym wrażeniem jego urody. Ganimedes spodobał mu się tak bardzo, że zapragnął mieć go u swego boku. Żeby móc porwać trojańskiego księcia, przemienił się w orła. W swoich szponach poniósł go na Olimp, gdzie miał służyć jemu i pozostałym bogom. Podobno właśnie dlatego gwiazdozbiór Wodnika sąsiaduje z konstelacją Orła. Od tamtej pory zadaniem Ganimedesa było podawanie bogom nektaru zmieszanego z wodą. Gwiazdozbiór Wodnika jest też związany z mitem o potopie deukalionowym. Wielki kataklizm, który miał zgładzić ludzkość, był następstwem gniewu samego Zeusa. Gdy największy ze wszystkich bogów zstąpił na ziemię pod postacią ubogiego wędrowca, arkadyjski król Likaon miał poczęstować go ludzkim mięsem. Rozgniewany Zeus postanowił zgładzić bezbożną ludzkość, zsyłając straszliwy potop. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Bliźniąt to nie tylko dwie jasne gwiazdy. Jest w nim też gromada otwarta wielkości Księżyca
Gwiazdozbiór Bliźniąt, jeden z najwcześniej nazwanych i opisanych, należy do grupy dwunastu konstelacji zodiakalnych. Gwiazdy Gemini tworzą na niebie charakterystyczny asteryzm, który czyni je łatwymi do odszukania na nocnym niebie. Jak znaleźć gwiazdozbiór Bliźniąt? Kiedy panują najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji? Skąd wzięła się nazwa tej niezwykłej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Bliźniąt? Charakterystyka gwiazdozbioru Bliźniąt Pochodzenie gwiazdozbioru Bliźniąt Mitologia i znaczenie Łącząc najjaśniejsze gwiazdy Bliźniąt wyobrażonymi liniami, na niebie dostrzeżemy kształt przypominający ludzi rysowanych przez małe dzieci. Mityczne bliźnięta jawią się jako dwa „patyczaki” – proste postaci, które trzymają się za ręce. Już sam asteryzm Gemini prezentuje się niezwykle widowiskowo. Warto jednak wiedzieć, że w obszarze konstelacji mieści się wiele niesamowitych obiektów, których obserwacja może dać wiele frajdy. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Bliźniąt? Bliźnięta (Gemini) to zimowy gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które sąsiadują z nim na firmamencie, to: gwiazdozbiór Woźnicy, gwiazdozbiór Byka, gwiazdozbiór Oriona, gwiazdozbiór Jednorożca, gwiazdozbiór Małego Psa, gwiazdozbiór Raka. Słońce przebiega na tle konstelacji od 21 czerwca do 20 lipca. W Polsce Bliźnięta można obserwować od jesieni do wiosny, przy czym należy podkreślić, że najbardziej dogodne warunki panują zimą (w grudniu i styczniu), kiedy gwiazdozbiór góruje około północy. W warunkach dobrej pogody i z dala od źródeł światła, nieuzbrojone oko dostrzeże ok. 70 gwiazd. Jak znaleźć je na nocnym niebie? Jako że większość gwiazd składających się na konstelację Gemini charakteryzuje się jasnością mniejszą niż 4 magnitudo, nie jest to zbyt trudnym zadaniem. Bliźniąt należy szukać dokładnie pomiędzy gwiazdozbiorami Raka i Byka. Jeżeli jednak odszukanie Gemini będzie zbyt trudne, można sobie pomóc, namierzając dwie gwiazdy: Syriusza w Wielkim Psie i Procjona w Małym Psie. Wystarczy wyobrazić sobie łuk przechodzący przez te obiekty. Wskaże on dwie najważniejsze gwiazdy Bliźniąt – Kastora i Polluksa. Alternatywnie można odszukać konstelację Oriona. Łącząc linią gwiazdy Rigiel i Alnitak, natrafimy na Polluksa. Z kolei linia wyznaczona między gwiazdami Mintaka i Betelgeza wskaże na Kastora. Dane obserwacyjne: rektascensja – 7 h, deklinacja – +20 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Bliźniąt Gwiazdozbiór Bliźniąt zajmuje na niebie powierzchnię ok. 514 stopni kwadratowych. To daje mu trzydziestą pozycję wśród wszystkich 88 konstelacji, które są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Za Gemini znajduje się Żagiel (ok. 499 stopni kwadratowych) i gwiazdozbiór Skorpiona (ok. 497 stopni kwadratowych). Jasne gwiazdy Bliźniąt tworzą niezwykle charakterystyczny asteryzm. Łącząc je liniami, zobaczymy na niebie parę złączonych dłońmi bliźniąt. Ich głowy wyznaczają dwa najjaśniejsze ciała niebieskie w konstelacji – Polluks i Kastor. Z tej dwójki, to właśnie Polluks (Beta Geminorum) świeci najjaśniejszym światłem. Mówimy tu o siedemnastej pod względem jasności gwieździe nocnego nieba, oddalonej od Słońca o 33,8 roku świetlnego. Należy wspomnieć, że ten olbrzym o typie widmowym K0 jest najbliżej położonym od Ziemi tego typu obiektem. Polluks jest 46 razy jaśniejszy od Słońca i o ok. 70 proc. masywniejszy niż centralna gwiazda Układu Słonecznego. Kastor (Alfa Geminorum) jest drugą pod względem jasności gwiazdą konstelacji Bliźniąt. To niezwykle interesująca gwiazda wielokrotna, składająca się z sześciu składników: układu dwóch gwiazd spektralnie podwójnych i niezwiązanego fizycznie z nimi układu podwójnego z czerwonym karłem, będącym podwójną gwiazdą typu zaćmieniowego. W granicach gwiazdozbioru znajduje się wiele interesujących obiektów. Do najciekawszych należy NGC 2168 (Messier 35). To jasna gromada otwarta o średnicy większej niż średnica tarczy Księżyca, którą można zaobserwować nieuzbrojonym okiem. Lepsze rezultaty można osiągnąć posługując się choćby małym teleskopem. Można wówczas zobaczyć dziesiątki gwiazd w rozpryskach i pętlach. Interesująco przedstawia się też NGC 2392, czyli Mgławica Eskimos. Mowa o mgławicy planetarnej, powstałej z zewnętrznych warstw gwiazdy kończącej etap syntezy jądrowej. Używając 20-centymetrowego teleskopu, można zauważyć jasnoniebieski dysk z niezbyt wyraźnymi krawędziami z jaśniejszym dyskiem wewnętrznym i gwiazdą centralną. Pochodzenie gwiazdozbioru Bliźniąt Gwiazdozbiór Bliźniąt po raz pierwszy został skatalogowany w II stuleciu naszej ery, przez Ptolemeusza. Należy jednak podkreślić, że ta konstelacja była obserwowana jeszcze przed czasami, w których żył grecki astronom i matematyk. Właściwie każda starożytna cywilizacja dopatrywała się pary w charakterystycznym układzie. Egipcjanie widzieli w nim dwa kiełkujące ziarna, symbolizujące odradzające się życie. Z kolei Fenicjanie widzieli w gwiazdach parę kozłów. Gwiazdozbiór zyskał nieco bardziej „ludzki wymiar” w starożytnej Babilonii. Babilończycy interpretowali ten układ jako parę bogów podziemia – Lugalirra i Meslamtaea. Boscy bracia mieli zasiadać po dwóch stronach bramy prowadzącej do świata umarłych. Każdy, kto chciał ją przekroczyć, był przez nich cięty na kawałki. Z kolei Hellenowie dostrzegli w konstelacji parę bliźniąt, pojawiających się w ich mitach. Mowa o Kastorze i Polluksie. Mitologia i znaczenie Choć obu określa się mianem Dioskurów, czyli synów samego Zeusa, to należy podkreślić, że według niektórych wersji mitu tylko jeden z nich był potomkiem najwyższego ze wszystkich bogów olimpijskich. Mieli wspólną matkę – spartańską królową Ledę. Żona Tyndareosa miała potajemnie spotykać się z Zeusem, który na czas schadzek przybierał postać łabędzia. Owocem tego romansu miał być nieśmiertelny Polluks. W tym samym czasie Leda porodziła jeszcze jednego syna – śmiertelnego Kastora, potomka swojego męża. Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie Gwiazdozbiór Lutni jest jednym z charakterystycznych gwiazdozbiorów nieba północnego, będącym na 52 miejscu pod względem wielkości. Co warto wiedzieć o gwiazdozbiorze Lutni? Jakie tajemnic... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbior-lutni-gdzie-jest-na-niebie-charakterystyka-pochodzenie-mitologia-znaczenie-fot-alan-dyer-vwpics-universal-images-group-via-getty-images-547554b.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" /> Jako młodzi chłopcy, Kastor i Polluks byli nierozłączni. Mimo że identyczni, byli obdarzeni nieco innymi umiejętnościami. Polluks był mistrzem w walce wręcz. Z kolei Kastor biegle opanował jazdę konną i w sposób mistrzowski władał mieczem. Podobno uczył posługiwania się białą bronią samego Heraklesa. Obaj zyskali sławę jako wybitni wojownicy, więc często proszono ich o pomoc w sprawach teoretycznie beznadziejnych. Jazon zachęcił ich do udziału w wyprawie Argonautów, której celem było zdobycie złotego runa. Gdyby nie ich pomoc, misja nie zakończyłaby się sukcesem. Jednym z ostatnich zadań Dioskurów było porwanie Leukippid – sióstr Fojbe i Hilajry. Były narzeczonymi Idasa i Linkeusa. Chcąc je odzyskać, przypuścili atak na braci. Kastor zginął z ręki Idasa. Polluks zdołał uśmiercić Linkeusa, ale w tym momencie walka została przerwana przez samego Zeusa. Bóg nad bogami nie chciał patrzeć na śmierć swojego syna. Polluks nie mógł pogodzić się ze stratą brata. W końcu poprosił swojego ojca, by ten pozwolił mu na podzielenie się darem nieśmiertelności z Kastorem. Zeus przystał na tę prośbę i umieścił braci pośród gwiazd. Warto wspomnieć, że Grecy widzieli w gwiazdozbiorze bliźniąt nie tylko Kastora i Polluksa. Niektórzy dopatrywali się w nim postaci Apolla i Heraklesa. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Skorpiona tylko częściowo widać z Polski. Nie brak w nim jednak ciekawych obiektów
Gwiazdozbiór Skorpiona to konstelacja południowego nieba. Z obszaru Polski można podziwiać tylko niektóre z jego gwiazd, ale poniżej równoleżnika 45° N widoczne stają się wszystkie jego składniki, w tym także te najbardziej spektakularne. Gdzie na niebie znajduje się Skorpion? Kiedy panują najdogodniejsze warunki do obserwacji? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Skorpiona? Charakterystyka gwiazdozbioru Skorpiona Pochodzenie gwiazdozbioru Skorpiona Mitologia i znaczenie Przez amatorów astronomii Skorpion jest zaliczany do najciekawszych konstelacji. Nic dziwnego, bo poza gwiazdami, w jego granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów głębokiego nieba, a część gwiazdozbioru jest zlokalizowana w najjaśniejszej części Galaktyki. Z całą pewnością nie jest największą konstelacją, ale świeci jasnym światłem i tworzy na firmamencie charakterystyczny wzór, dzięki czemu można go dość łatwo odszukać. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Skorpiona? Gwiazdozbiór Skorpiona (Scorpius) jest gwiazdozbiorem nieba południowego, co oznacza, że znajduje się poniżej równika niebieskiego. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Strzelca, gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Wagi, gwiazdozbiór Wilka, gwiazdozbiór Węgielnicy, gwiazdozbiór Ołtarza, Korona Południowa. Gwiazdy znikają z nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina Gwiazdy znikają z pola widzenia człowieka w zadziwiającym tempie. Taki wniosek płynie z analizy przeprowadzonej przez program naukowy Globe at Night. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-znikaja-z-naszego-nieba-i-robia-to-coraz-szybciej-dlaczego-tak-sie-dzieje-to-niestety-nasza-wina-fot-noirlab-nsf-aura-p-marenfeld-cc-by-bfa9e25.jpg" width="938" height="528" alt="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" title="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" /> Jako konstelacja południowa, Skorpion jest najlepiej widoczny poniżej równoleżnika 45° N. Jest zlokalizowany między Wagą (na zachodzie) a Strzelcem (na wschodzie). Przy dobrej pogodzie, nieuzbrojonym okiem bez problemu uda się dostrzec ok. 100 gwiazd. Na polskim niebie można zaobserwować jedynie kilka składników gwiazdozbioru, „zawieszonych” tuż nad linią horyzontu. Najwyraźniejsze z nich to Acrab, Antares i Omega Scorpii. Te stają się widoczne na przełomie lata i jesieni. Jak znaleźć Skorpiona? Najlepiej zacząć od namierzenia najjaśniejszej gwiazdy w konstelacji – Antares. Jest zlokalizowana na przecięciu linii stanowiących przedłużenie boków w czworokącie gwiazdozbioru Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 17 h, deklinacja: -35 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Skorpiona Gwiazdozbiór Skorpiona ma powierzchnię ok. 497 stopni kwadratowych. Zajmuje 1,20 proc. powierzchni nieba, a w zestawieniu wszystkich 88 konstelacji, oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zajmuje 33. miejsce, przed gwiazdozbiorem Kila i za gwiazdozbiorem Żagla. Jasne gwiazdy Skorpiona tworzą na niebie charakterystyczny asteryzm, który rzeczywiście przypomina nieco jadowitego pajęczaka, a zwłaszcza jego odwłok zakończony kolcem. Ta część gwiazdozbioru jest wymierzona wprost w Oriona. Żeby zobaczyć odwłok, wystarczy połączyć wyobrażoną linią gwiazdy Tau, Epsilon, Mi, Zeta, Eta, Theta, Jota i Kappa. Kolec wyznaczają gwiazdy Lambda i Ypsilon. W wielu przypadkach, nazwy gwiazd jasno wskazują na ich wielkość obserwowaną. Wystarczy wskazać choćby na gwiazdozbiór Byka, gdzie najjaśniejszą gwiazdą jest Alfa Tauri (Aldebaran). Zdarza się jednak, że oznaczenie Bayera wprowadza błędną sugestię w tym zakresie. Tutaj za przykład może posłużyć choćby gwiazdozbiór Koziorożca, gdzie nie Alfa Capricorni, a Delta jest najjaśniejszym obiektem. W przypadku konstelacji Skorpiona, najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest jej alfa, tak jak w Byku (choć należy podkreślić, że drugiego miejsca nie zajmuje beta). W samym centrum gwiazdozbioru można dostrzec świecącą na czerwono gwiazdę. To Antares, najjaśniejsza ze wszystkich, które tworzą konstelację. Czerwony nadolbrzym jest setki razy większy od Słońca i leży na tyle blisko ekliptyki, że bywa zakrywany przez tarczę Księżyca. Pod względem barwy przypomina nieco Marsa. Właśnie ta cecha gwiazdy zadecydowała o jej nazwie. W greckiej mitologii, bóg wojny Ares był odpowiednikiem rzymskiego Marsa. Pod względem jasności, Alfa Scorpii zajmuje 15. pozycję na niebie. Drugą najjaśniejszą gwiazdą Skorpiona jest Shaula. W języku arabskim, jej nazwa oznacza „żądło”. To gwiazda potrójna, która jest oddalona od Słońca o ok. 560 lat świetlnych (choć należy podkreślić, że inne pomiary wskazują na odległość ok. 365 lat świetlnych). Dwa główne składniki systemu okrążają wspólny środek masy w okresie przekraczającym 1000 dni. W granicach gwiazdozbioru można znaleźć wiele interesujących obiektów, co wynika z położenia Skorpiona, który jest „zanurzony” w najjaśniejszej części Galaktyki. W tym miejscu należy wskazać na gromadę kulistą M4. Od Słońca dzieli ją ok. 7200 lat świetlnych, więc mówimy tu o jednym z najbliższych nam tego typu obiektów. Naukowcy wyróżnili w niej dwie klasy gwiazd, najprawdopodobniej powstałe różnych momentach istnienia Wszechświata. Jądro gromady przecina linia gwiazd o niemal identycznej jasności. Interesująco przedstawia się też gromada kulista M80. W jej obszarze znajduje się wiele gwiazd zaliczanych do błękitnych maruderów, czyli wyglądających na młodsze niż sama gromada. Na wyróżnienie zasługuje też gromada otwarta M6 (Gromada Motyla). Ze wszystkich gromad z katalogu Messiera, to właśnie ta jest najbliżej kątowo położona względem centrum Galaktyki. Pochodzenie gwiazdozbioru Skorpiona Scorpius należy do najwcześniej poznanych gwiazdozbiorów. Tworzące go gwiazdy obserwowali już Sumerowie, wśród których był znany jako Gir-Tab, co dosłownie oznacza „skorpion”. Mieszkańcy Mezopotamii interpretowali tę konstelację jako symbol ciemności, wyrażanej poprzez spadek mocy Słońca po równonocy jesiennej. Starożytni Grecy przejęli konstelację od Sumerów i późniejszych ludów z dorzecza Eufratu i Tygrysu. Tak jak oni, widzieli w niej jadowitego stwora, ale przypisali mu symbolikę dostosowaną do swoich wierzeń. W II stuleciu naszej ery gwiazdozbiór został skatalogowany przez Ptolemeusza. Mitologia i znaczenie W kulturze Hellady, gwiazdozbiór Skorpiona był identyfikowany ze zwierzęciem, które śmiertelnie ukąsiło Oriona – syna Posejdona i Euriale. Istnieje kilka wersji mitu, w którym pojawia się motyw śmierci wielkiego myśliwego, ale każda z nich ma wspólny mianownik w postaci jadowitego pajęczaka. Skorpion miał zostać wysłany przeciwko wielkiemu myśliwemu przez Gaję. Gdy Orion próbował dopuścić się gwałtu na Artemidzie, bogini przyrody i łowiectwa, Ziemia-Matka poleciła swojemu posłańcowi pomóc ofierze i uśmiercić wielkiego myśliwego. Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? Gdzie znajduje się niebo północne? Poznaj jego gwiazdy i gwiazdozbiory nieba północnego. Dowiedz się, jaka jest ich historia oraz jakie ciekawostki z mitologii greckiej skrywają w sobie najp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbiory-nieba-polnocnego-jakie-sa-ich-nazwy-i-jak-je-znalezc-fot-xue-bing-costfoto-future-publishing-via-getty-images-190d51d.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" title="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" /> W alternatywnej wersji tej opowieści, spotkanie ze skorpionem miało być dla Oriona formą nauczki. Wielki myśliwy przechwalał się, że jest w stanie uśmiercić każde zwierzę. Usłyszawszy to, Gaja postanowiła ukarać zuchwalca i upokorzyć go przed całym światem. Wysłała skorpiona, by ten stanął do walki z Orionem. Pojedynek trwał na tyle długo, że myśliwy zdążył zmęczyć się walką. Orion opadł z sił i zasnął, a wtedy skorpion ugodził go swoim kolcem jadowym, jak się wkrótce okazało – śmiertelnie. Zaciekłemu pojedynkowi przyglądał się sam Zeus. Najwyższy z olimpijskich bogów był pod wielkim wrażeniem postawy obu walczących. Postanowił uhonorować ich za niezwykłe widowisko, umieszczając na firmamencie. Orion i Skorpion byli wrogami za życia i najwyraźniej pozostali nimi także wśród gwiazd. Mimo że znajdują się naprzeciwko siebie, myśliwy pojawia się na niebie dopiero wtedy, gdy zajdzie jego przeciwnik i odwrotnie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Byka znali już starożytni Sumerowie. Wiąże się z nim wiele mitów i legend
Gwiazdozbiór Byka został opisany przez Ptolemeusza już w II wieku n.e. W antycznej Grecji miał symbolizować najwyższego ze wszystkich bogów – Zeusa. Poza Hellenami, obserwowali go także Sumerowie i Egipcjanie. Jak znaleźć tę konstelację na niebie? Jakie mity towarzyszą gwiazdozbiorowi Byka? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Byka? Charakterystyka gwiazdozbioru Byka Pochodzenie gwiazdozbioru Byka Mitologia i znaczenie Pas zodiakalny składa się z dwunastu gwiazdozbiorów. Nie ulega wątpliwości, że jedną z najciekawszych konstelacji jest Byk, nie tylko ze względu na dużą liczbę gwiazd, które można obserwować nieuzbrojonym okiem. W obszarze tego gwiazdozbioru mieści się wiele niesamowitych obiektów, w tym słynne Plejady, nazywane też Siedmioma Siostrami – jedna z najpiękniejszych gromad otwartych. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Byka? Gwiazdozbiór Byka (Taurus) jest położonym w pobliżu równika niebieskiego gwiazdozbiorem zodiakalnym nieba północnego. Linia ekliptyki przecina Byka między gromadą Plejad a gwiazdami tworzącymi wizualną głowę, gdzie znajduje się formacja Hiad. Taurus jest położony między Bliźniętami a Baranem. Sąsiaduje także z konstelacjami Woźnicy, Perseusza, Wieloryba, Erydanu i Oriona. W Polsce konstelacja Byka jest dobrze widoczna od jesieni aż do wiosny. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 125 tworzących ją gwiazd. Jak odnaleźć ją na nocnym niebie? Nie jest to zbyt trudne. Warto patrzeć w gwiazdy! Możesz, tak jak oni, odkryć planetę! Amatorzy pomogli naukowcom Naukowcy z McDonald Observatory i innych amerykańskich instytucji ogłosili odkrycie planety pozasłonecznej okrążającej gwiazdę w gromadzie otwartej Hiady. W znalezieniu obiektu pomogli miło... Wzrok należy skierować na wewnętrzną stronę łuku kreślonego przez gwiazdozbiory Perseusza, Barana, Wieloryba i Erydanu. W pierwszej kolejności trzeba odszukać Aldebarana – najjaśniejszą ze wszystkich gwiazd konstelacji. Ta świeci jasnym światłem na tle skupiska, gromady, której kształt przypomina literę V. Mowa o Hiadach. Kierując wzrok na północny zachód, dostrzeżemy kolejną charakterystyczną gromadę gwiazdozbioru, czyli Plejady. Dane obserwacyjne: rektascensja – 4 h 30 m, deklinacja – +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Byka Taurus, czyli Byk jest siedemnastym pod względem wielkości gwiazdozbiorem. Jego powierzchnia przekracza 797 stopni kwadratowych. Dla porównania, położony na południowej półkuli nieba gwiazdozbiór Koziorożca ma powierzchnię ok. 414 stopni kwadratowych, co daje mu czterdziestą pozycję wśród wszystkich konstelacji. Z kolei gwiazdozbiór Wodnika, inna z 12 konstelacji zodiakalnych, ma powierzchnię ok. 980 stopni kwadratowych i znajduje się na dziesiątej pozycji. Wędrówka Słońca na tle Byka odbywa się od 14 maja do 21 czerwca. Obecnie (od 1989 roku) to właśnie w konstelacji Taurus znajduje się punkt przesilenia letniego. Wcześniej był położony w gwiazdozbiorze Bliźniąt, ale przesunął się w następstwie precesji osi obrotu Ziemi. Podobnie jak w przypadku większości konstelacji, w Byku trudno doszukać się charakterystycznego zarysu zwierzęcia, któremu gwiazdozbiór zawdzięcza swoją nazwę. Nie oznacza to jednak, że odszukanie go na niebie będzie trudnym zadaniem. Wystarczy wypatrywać charakterystycznego kształtu litery V. W miejscu oka byka znajduje się jego najjaśniejsza gwiazda – Aldebaran, czyli Alfa Tauri. Ten czerwony olbrzym jest 40-krotnie większy od Słońca, a od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli go 67 lat świetlnych. Nazwa układu podwójnego Aldebaran pochodzi od arabskiego „al-dabarān”, co można przetłumaczyć jako „podążający”, w tym przypadku – za Plejadami. Mimo że gwiazda jest wyraźnie widoczna na tle gromady otwartej Hiad, to w praktyce nie jest do niej zaliczana. Jej główny składnik to Alfa Tauri A, olbrzym o typie widmowym K5. Inne charakterystyczne gwiazdy w konstelacji to: niebieskobiały olbrzym Elnath (Beta Tauri), gwiazda wielokrotna Alkione (Eta Tauri), niebieski olbrzym Tianguan (Zeta Tauri). Wymieniając ciekawe obiekty w gwiazdozbiorze Byka, należy wskazać przede wszystkim na gromadę otwartą M45. Słynne Plejady przypominają nieco pomniejszony Wielki Wóz (lub Mały Wóz). Wykonując zdjęcie w technice długiego naświetlania, uda się uchwycić charakterystyczną niebieską poświatę, która jest pozostałością po tzw. gwiezdnym żłobku. Wiek gromady jest szacowany na ok. 100 milionów lat. Nieuzbrojone oko dostrzeże kilkanaście gwiazd wchodzących w skład Plejad. Inna charakterystyczna gromada otwarta w Byku to Hiady. Są oddalone od Ziemi o ok. 150 lat świetlnych, co czyni je najbliższą oficjalnie rozróżnianą gromadą otwartą. To właśnie to zgrupowanie tworzy charakterystyczny zarys litery V, będący głową byka. Szczególną uwagę warto zwrócić także na Mgławicę Kraba (M1). Ten obiekt można odszukać na końcu „byczych rogów”. Ten charakterystyczny plerion, po raz pierwszy zaobserwowany w 1731 roku (przez Johna Bevisa) stanowi pozostałość po wybuchu supernowej, który 5 lipca 1054 roku obserwowali chińscy i arabscy astronomowie. Mgławicę od Ziemi dzieli 6,3 tys. lat świetlnych. Charakteryzuje się średnicą ok. 11 lat świetlnych, a z każdą sekundą zwiększa się o ok. 1500 km. W Byku można zaobserwować roje meteorów związane z materią komety okresowej Enckego. Mowa o północnych i południowych Taurydach. Ich aktywność przypada na okres od 25 września do 25 listopada, przy czym należy podkreślić, że największa aktywność tych pierwszych jest notowana 12 listopada, a drugich – 10 października. Północnych należy szukać na południe od Plejad, południowe pojawiają się na zachód od gwiazdy potrójnej Lambda Tauri. Ich ilość nie jest spektakularna (w ciągu godziny można zaobserwować do 5 zjawisk), jednak warto je zaobserwować, choćby ze względu na znaczną jasność. Pochodzenie gwiazdozbioru Byka Gwiazdozbiór Byka był widoczny na nocnym niebie już w epoce paleolitu. Wówczas to właśnie w Byku rozpoczynał się rok astrologiczny. Urodziłeś się pod innym znakiem, niż sądzisz. Profesor astronomii tłumaczy Astrologia od wieków cieszy się niesłabnącą popularnością. Któż nie chciałby z pozycji Słońca, Księżyca, planet i gwiazd wywróżyć sobie pomyślności, miłości czy bogactwa. Jedna... Charakterystyczną konstelację obserwowali już Sumerowie, którzy stworzyli najprawdopodobniej najstarszą rozwiniętą cywilizację. Nazwali ją Świetlnym Bykiem. Egipcjanie doszukiwali się w jej zarysie kształtu Apisa. Święty byk był jednym z wcieleń Ozyrysa – boga śmierci i odrodzenia życia. Nazwa konstelacji jest jednak w największym stopniu związana z wierzeniami Hellenów. Jej genezy należy doszukiwać się w micie o Zeusie, który przemienił się w byka. Mitologia i znaczenie Najwyższy ze wszystkich bogów panteonu Hellady miał zmienić postać, by uwieść Europę – córkę fenickiego króla Agenora. Dziewczynę miały zafascynować złote rogi zwierzęcia. Dosiadła byka, a ten poniósł ją aż na Kretę. Gdy Zeus ujawnił swą prawdziwą postać, uwiódł piękną księżniczkę. Z tego związku miał narodzić się Minos – legendarny władca Krety i mąż Pazyfae, która ze związku z zesłanym przez Posejdona bykiem miała urodzić Minotaura. Należy wspomnieć, że z gwiazdozbiorem Byka wiążą się także inne greckie mity. Jedna z opowieści wiąże się z Plejadami, czyli siedmioma córkami tytana Atlasa i okeanidy Plejone. Pięknymi nimfami miał interesować się Orion. By je przed nim uchronić, sam Zeus miał umieścić siedem sióstr na niebie. Tak według starożytnych Greków powstały Plejady, które dziś są prawdopodobnie najsłynniejszą gromadą otwartą. Według innego mitu, Plejady miały zostać przemienione w gwiazdy, gdy popełniły samobójstwo z żalu po śmierci swojego brata Hayasa. Identyczny los miał spotkać ich siostry Hiady, na cześć których nazwano kolejną gromadę otwartą w gwiazdozbiorze Byka. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Lwa faktycznie przypomina kształtem zwierzę, którego nazwę nosi. Jak go znaleźć?
W Polsce pojawia się wiosną, kiedy temperatura i przejrzystość nieba sprzyjają nocnym obserwacjom. Gwiazdozbiór Lwa jest jednym z największych na północnym niebie. W jego kształcie rzeczywiście można dopatrywać się zarysu sylwetki zwierzęcia, któremu zawdzięcza swoją nazwę, co nie jest takie oczywiste w przypadku pozostałych konstelacji. Gdzie szukać gwiazdozbioru Lwa? Jakie miał znaczenie dla starożytnych ludów? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Lwa? Charakterystyka gwiazdozbioru Lwa Pochodzenie gwiazdozbioru Lwa Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Lwa (Leo) jest jedną z najbardziej charakterystycznych konstelacji wiosennego nieba. Jego główna gwiazda – Regulus – wraz z głównymi gwiazdami konstelacji Panny i Wolarza (Spika i Arktur), tworzy tzw. trójkąt wiosenny, będący przydatnym punktem nawigacyjnym dla wszystkich miłośników obserwacji astronomicznych. Mówimy tu o jednym z najjaśniejszych gwiazdozbiorów, które nocą można dostrzec na wiosennym niebie. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Lwa? Lew jest gwiazdozbiorem nieba północnego. Sąsiaduje z Wielkim Wozem, Małym Lwem, Rakiem, Hydrą, Sekstantem, Pucharem, Panną i Warkoczem Bereniki. W Polsce najdogodniejsze warunki do obserwacji Leo panują w marcu, kiedy konstelacja około północy jest widoczna na wysokości ok. 55 stopni. Dobre warunki stwarza też kwiecień. Gdy panuje dobra pogoda, nieuzbrojonym okiem bez trudu zaobserwujemy ok. 70 gwiazd. To jeden z najbardziej fascynujących obiektów w całym Wszechświecie. Czym wyróżnia się Gwiazda Barnarda? Gwiazda Barnarda bez wątpienia jest jednym z najbardziej fascynujących obiektów w całym Wszechświecie. Mimo że nie możemy dostrzec jej gołym okiem, należy do najczęściej badanych ciał n... Gwiazdozbiór Lwa jest jasny i charakterystyczny, co czyni go łatwym do odszukania. W pierwszej kolejności należy odszukać Wielki Wóz, który wiosną wisi w zenicie, jakby nad naszymi głowami. Kierując się na południe, dostrzeżemy charakterystyczny kształt, przez niektórych interpretowany jako żelazko. Inni doszukują się w nim skaczącego lub stojącego lwa. To właśnie konstelacja, której szukamy. W poszukiwaniach niezwykle przydatny okazuje się też wiosenny trójkąt, o którym wspominaliśmy wcześniej. Żeby dotrzeć do Lwa, w pierwszej kolejności należy znaleźć najjaśniejszą gwiazdę Wolarza. Nie będzie to zbyt trudne, bo Arktur to czwarta pod względem jasności gwiazda nocnego nieba. Kierując wzrok na południe, dostrzeżemy kolejną jasną gwiazdę. Będzie to Spika. Teraz wystarczy zwrócić wzrok na zachód. Mniej więcej w połowie wysokości między Arkturem a Spiką świeci jasnym światłem Regulus. Dane obserwacyjne: rektascensja – 10 h 30 m, deklinacja – 15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Lwa Gwiazdozbiór Lwa zajmuje powierzchnię 947 stopni kwadratowych. Mówimy tu o dwunastej pod względem wielkości ze wszystkich 88 konstelacji. Dla porównania, gwiazdozbiór Byka, zajmujący 17. pozycję w tym zestawieniu, charakteryzuje się powierzchnią ok. 797 stopni kwadratowych. Słońce przemieszcza się na tle Leo (Lew jest gwiazdozbiorem zodiakalnym) od 10 sierpnia do 16 września. Dlaczego więc zodiakalnymi lwami są osoby urodzone pomiędzy 23 lipca a 22 sierpnia? Odpowiedź jest prosta – w starożytności wędrówka Słońca na tle Lwa następowała właśnie na przełomie lipca i sierpnia. O ile nazwy większości gwiazdozbiorów w żaden sposób nie odzwierciedlają ich kształtu, to we Lwie rzeczywiście można dostrzec sylwetkę wielkiego kota. Łeb zwierzęcia jest tworzony przez tzw. sierp – asteryzm składający się z sześciu gwiazd. Zad zwierzęcia ma kształt trójkątna prostokątnego. Łącząc gwiazdy liniami, otrzymamy łapy. Ogon jest wyznaczony gwiazdą Denebola. Kosmyk na jego końcu tworzy gromada gwiazd Warkocza Bereniki. W miejscu lwiego serca znajduje się Regulus – najjaśniejsza gwiazda konstelacji i 15. pod względem jasności wśród wszystkich gwiazd. Ta niebiesko-biała gwiazda ciągu głównego jest oddalona od Ziemi o 77 lat świetlnych. Druga pod względem jasności gwiazda konstelacji – Denebola – jest położona po przeciwległej stronie Lwa. Od Ziemi dzieli ją ok. 36 lat świetlnych. W gwiazdozbiorze Lwa znajduje się jedna z najbliższych Ziemi gwiazd. To Wolf 359 (CN Leo). Piąta pod względem odległości od Układu Słonecznego, jest oddalona od nas o niecałe 8 lat świetlnych. Kolejna ciekawa gwiazda w konstelacji Leo to Zosma. Oddalona od Ziemi o ok. 58 lat świetlnych, w teleskopie prezentuje się niezwykle efektownie. Wymieniając ciekawe obiekty w gwiazdozbiorze Lwa, nie można pominąć jasnych galaktyk, które bez problemu da się obserwować za pomocą teleskopu. Mowa o galaktykach spiralnych M65, M66 i NGC 3628, które tworzą Triplet Lwa. W tym miejscu należy też wskazać na galaktykę spiralną z poprzeczką NGC 2903, która jest jedną z najjaśniejszych na niebie północnym. W obszarze gwiazdozbioru Lwa można zaobserwować jeden z najciekawszych rojów meteorów. Mowa o Leonidach, widocznych od 10 do 21 listopada (szczyt roju przypada na 17 listopada). Leonidów należy wypatrywać w okolicy gwiazdy Algieba. W momencie największej aktywności, w ciągu godziny pojawia się ok. ośmiu zjawisk. Aktywność roju wzrasta co 33 lata. Wówczas występuje od kilku do kilkudziesięciu tysięcy zjawisk na godzinę. Pochodzenie gwiazdozbioru Lwa Podobnie jak gwiazdozbiór Koziorożca, Lew był znany już w starożytności. Charakterystyczną konstelację obserwowali mieszkańcy Mezopotamii. Jak zapisano w najstarszych mitach, wraz z Panną tworzyła portret bogini wojny Isztar dosiadającej lwa. W czasach babilońskich charakterystyczny kształt konstelacji był interpretowany jako sylwetka psa bogini Guli – opiekunki lekarzy. Wówczas gwiazdozbiór otrzymał nazwę UR.GU.LA. Gwiazdozbiór był obserwowany także przez inne starożytne ludy, m.in. przez Persów, którzy nadali mu nazwę Shir. Jednak Lew w największym stopniu kojarzony jest z Grecją i tamtejszym mitem o dwunastu pracach Heraklesa. Mitologia i znaczenie W wierzeniach starożytnych Greków, konstelacja przedstawia lwa nemejskiego – ogromnego potwora nękającego mieszkańców argolidzkiej doliny Nemei. Bestia, której skóry nie mogła przebić żadna włócznia, została zesłana do nemejskiej groty przez bogów. Była to kara nałożona na mieszkańców doliny za niedotrzymanie ofiary. Żaden człowiek nie był w stanie zgładzić potwora. Dopiero półbóg Herakles uporał się ze straszliwym lwem. Geminidy – zimowy rój meteorów. Kiedy i jak je obserwować na nocnym niebie? Są mniej znane niż sierpniowe Perseidy, ale dla amatorów astronomii Geminidy to prawdziwa gratka. Ten rój meteorów potrafi wywołać piękny spektakl na zimowym niebie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/geminidy-zimowy-roj-meteorow-kiedy-i-jak-je-obserwowac-na-nocnym-niebie-fot-getty-images-17a259a.jpeg" width="938" height="624" alt="Geminidy – zimowy rój meteorów. Kiedy i jak je obserwować na nocnym niebie? (fot. Getty Images)" title="Geminidy – zimowy rój meteorów. Kiedy i jak je obserwować na nocnym niebie? (fot. Getty Images)" /> Pochodzenie bestii nie jest jednoznaczne. Według jednej z wersji, wielkiego lwa miała urodzić Echidna, zgwałcona przez Ortrosa, dwugłowego psa Geriona. Inny mit głosi, że potworny lew był potomkiem Chimery i Ortrosa, albo Selene. Zabicie lwa nemejskiego było pierwszą z dwunastu prac, które wyrocznia delficka nałożyła na syna Zeusa i Alkmeny za wymordowanie własnej rodziny. Heros miał wytropić bestię okolicach góry Tretos. Najpierw strzelił do niej z łuku, ale strzała nawet nie drasnęła skóry lwa. Następnie przypuścił atak mieczem, jednak ostrze wygięło się na masywnym cielsku. Bezskuteczny okazał się też atak maczugą, która złamała się na lwim łbie. Gdy potwór wycofał się do groty, Herakles zastawił jedno z wejść siatką. Drugim dostał się do lwiego legowiska i udusił potwora, kładąc w ten sposób kres jego terrorowi. Heros rozciął skórę lwa jego własnymi pazurami. Odtąd nosił ją jako zbroję. Herakles dokonał rzeczy niemożliwej. W uznaniu jego zasług, sam Zeus umieścił lwa nemejskiego na firmamencie. Od tego czasu sylwetka potwora przypomina ludziom o bohaterskim czynie jego pogromcy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Koziorożca słabo widać na niebie. A jednak znali go już starożytni Sumerowie
Gwiazdozbiór Koziorożca nie jest ani duży, ani specjalnie jasny. Mimo to, tworzące go gwiazdy były obserwowane już przez pierwsze cywilizacje, zamieszkujące krainę w dorzeczu Eufratu i Tygrysu. Dziś, kiedy dysponujemy wiedzą i narzędziami obserwacyjnymi, odnalezienie tej konstelacji na nocnym niebie nie stanowi dużego problemu. Gdzie szukać Koziorożca? Kiedy panują najlepsze warunki obserwacyjne? Skąd wzięła się jego nazwa? Na każde z tych pytań odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Koziorożca? Charakterystyka gwiazdozbioru Koziorożca Pochodzenie gwiazdozbioru Koziorożca Mitologia i znaczenie Koziorożec to swoisty paradoks wśród konstelacji zodiakalnych. Mimo że jest najbledszą ze wszystkich, ludzie poznali ją najwcześniej. Jak to możliwe? To zasługa położenia gwiazdozbioru. W starożytności to właśnie w Koziorożcu znajdował się punkt wyznaczający najbardziej wysunięte na południe położenie Słońca na niebie. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Koziorożca? Koziorożec (Capricornus) to gwiazdozbiór nieba południowego. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Strzelca, gwiazdozbiór Mikroskopu, gwiazdozbiór Ryby Południowej. Konstelacja jest widoczna na szerokościach geograficznych od 90° S a 59° N. Najdogodniejsze warunki do obserwacji panują w miesiącach letnich. Najlepiej wybrać noc, podczas której panuje dobra pogoda i miejsce oddalone od źródeł światła, bo Koziorożec nie świeci zbyt jasno. Gromada Plejad – jak obserwować te gwiazdy na niebie i kim były Plejady w mitologii? Plejady to bez wątpienia najbardziej znana gromada otwarta, która swoją popularność zawdzięcza łatwości obserwacji. Wiedząc gdzie szukać, w sprzyjających warunkach bez problemu można ob... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gromada-plejad-jak-obserwowac-te-gwiazdy-na-niebie-i-kim-byly-plejady-w-mitologii-fot-alan-dyer-vw-pics-universal-images-group-via-getty-images-75b26a8.jpg" width="938" height="658" alt="Gromada Plejad – jak obserwować te gwiazdy na niebie i kim były Plejady w mitologii? (fot. Alan Dyer/VW Pics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Gromada Plejad – jak obserwować te gwiazdy na niebie i kim były Plejady w mitologii? (fot. Alan Dyer/VW Pics/Universal Images Group via Getty Images)" /> Kształt, w który układają się gwiazdy konstelacji, w żaden sposób nie przypomina mitycznej postaci – będącej w połowie kozłem, a w połowie rybą – której Koziorożec zawdzięcza swoją nazwę. Na szczęście nie oznacza to, że odnalezienie gwiazdozbioru będzie szczególnie trudne. Najjaśniejsze gwiazdy tworzą dość wyraźny trójkąt. Żeby odszukać tę konstelację, najlepiej w pierwszej kolejności znaleźć Orła i Lutnię. Dysponując choćby podstawową znajomością mapy sklepienia niebieskiego, łatwo uda się namierzyć Altair (najjaśniejszą gwiazdę w Orle) i Wegę (najjaśniejsza gwiazda w Lutni). Linia poprowadzona między tymi obiektami wskaże na „rogi” Koziorożca. Charakterystyka gwiazdozbioru Koziorożca Gwiazdozbiór Koziorożca to najmniejsza ze wszystkich zodiakalnych konstelacji. Jego powierzchnia to ok. 442 stopnie kwadratowe. Zajmuje ok. 1 proc. nieba, a wśród wszystkich 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną plasuje się na 40. pozycji pod względem wielkości. Dla porównania, gwiazdozbiór Bliźniąt, który też należy do małych konstelacji, charakteryzuje się powierzchnią ok. 514 stopni kwadratowych i zajmuje 1,25 proc. nieba. To pozwala zająć mu 30. miejsce w tym samym zestawieniu. Mimo że Koziorożec jest wyobrażany jako mityczny stwór, największe gwiazdy konstelacji tworzą na niebie kształt nie zwierzęcia, a trójkąta. Wierzchołki tego wzoru są wyznaczone przez dwie gwiazdy czwartej wielkości i jedną trzeciej wielkości. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji jest Deneb Algedi. Jej nazwa w języku arabskim oznacza „ogon kozy”. Mówimy tu o gwieździe wielokrotnej, której najjaśniejszym składnikiem jest gwiazda spektroskopowo podwójna Delta Capricorni A i gwiazda zmienna typu Algola (obie wzajemnie się zaćmiewają). Pełny obieg orbitalny tych ciał trwa 1,0228 dnia. Inną dość jasną gwiazdą jest Alfa Capricorni. To gwiazda podwójna, na którą składa się nadolbrzym o typie widmowym G3 (o jasności 4,4 magnitudo) i olbrzym Alfa2 Cap typu widmowego G8 (o jasności 3,8 magnitudo). Kolejną gwiazdą podwójną w konstelacji jest Beta Capricorni, czyli Dabih. Jej nazwa oznacza „rzeźnik” i stanowi nawiązanie do arabskiej tradycji składanie kozła w ofierze, gdy Słońce znajduje się w obszarze gwiazdozbioru Koziorożca. Jaśniejszy składnik osiąga wielkość gwiazdową 3,4 magnitudo, z kolei większy i bledszy – 6,2 magnitudo. W granicach gwiazdozbioru Koziorożca nie ma zbyt wielu interesujących obiektów. Jedynym wartym wymienienia jest gromada kulista M30. Obiekt o owalnym kształcie zajmuje obszar o średnicy 12 minut łuku i jest oddalony o ok. 28 tysięcy lat świetlnych. Charakteryzuje się jasnością wizualną na poziomie 7,2 magnitudo. Obserwując halo gromady, na stronach północnej i zachodniej można dostrzec dwa ramiona gwiazd. Jej średnica to około 90 lat świetlnych, a średnica jasnego jądra – 0,12'. Masa obiektu wynosi 160 tys. mas Słońca. Pochodzenie gwiazdozbioru Koziorożca Wpatrujący się w nocne niebo Sumerowie (którzy utworzyli najprawdopodobniej pierwszą cywilizację) w gwiazdach koziorożca widzieli postać, będącą połączeniem ryby i kozy. W taki sam sposób interpretowali ten gwiazdozbiór przedstawiciele późniejszej mezopotamskiej cywilizacji – Babilończycy. W II wieku naszej ery Koziorożca opisał Ptolemeusz – grecki astronom i matematyk. Ten gwiazdozbiór był jednym z 48 skatalogowanych przez niego w Almageście, który dziś jest najcenniejszym potwierdzeniem niezwykłej wiedzy astronomicznej starożytnych Greków. Jak Hellenowie interpretowali tę konstelację? Mitologia i znaczenie Dokładnie tak samo, jak Sumerowie i Babilończycy. Widzieli w niej istotę będącą w połowie kozłem, a w połowie rybą. Właśnie tak Grecy wyobrażali sobie Pana – opiekuńczego boga lasów i pól, strażnika pasterzy i ich stad (odpowiednikiem Pana w rzymskim panteonie był Faun). Po narodzinach, syn nimfy Dryope i boga Hermesa tylko połowicznie miał postać ludzką. Urodził się z rogami i kopytami kozła. Na ten widok, jego matka uciekła w przerażeniu, a strach towarzyszył też każdemu, kto zobaczył tę niezwykłą istotę. To właśnie od imienia Pana wzięło się wyrażenie „paniczny strach”. Mimo budzącego grozę wyglądu, Pan nie był istotą niebezpieczną. Przeciwnie, darzył ludzi sympatią i był im przychylny. Gdy rozpętała się wojna między bogami olimpijskimi a tytanami, Pan ostrzegł olimpijczyków o zbliżającym się Tyfonie. Potomek Gai, przerażający stugłowy smok, został wysłany przez swoją matkę, by położył kres boskiej władzy. By ratować się przed bestią, wszyscy bogowie rzucili się do ucieczki, zmieniając przy tym swoją postać. Czy w kosmosie istnieją tajemnicze ciemne gwiazdy? Trio badaczy twierdzi, że tak Dane pozyskane dzięki Kosmicznemu Teleskopowi Jamesa Webba wspierają zaskakującą hipotezę. Możliwe jest, że w kosmosie istnieją ciemne gwiazdy. Czyli takie, które składają się nie ze zw... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czy-w-kosmosie-istnieja-tajemnicze-ciemne-gwiazdy-trio-badaczy-twierdzi-ze-tak-fot-getty-images-6792c52.jpg" width="934" height="700" alt="Czy w kosmosie istnieją tajemnicze ciemne gwiazdy? Trio badaczy twierdzi, że tak (fot. Getty Images)" title="Czy w kosmosie istnieją tajemnicze ciemne gwiazdy? Trio badaczy twierdzi, że tak (fot. Getty Images)" /> Pan szukał ratunku w wodzie. Próbował zmienić się w rybę i odpłynąć tam, gdzie nie dosięgnie go gniew potwora. Jego przeistoczenie nie powiodło się jednak w stu procentach. Zyskał ogon ryby, ale powyżej pozostał kozłem. W takiej postaci nie mógł odpłynąć. Wyszedł na brzeg, gdzie spostrzegł, że Tyfon pokonał Zeusa i rozczłonkował jego ciało. By przestraszyć bestię, Pan zaczął krzyczeć. Z pomocą swojego boskiego ojca, Hermesa, zdołał połączyć szczątki boga nad bogami w jedną całość, dzięki czemu Zeus mógł ponownie przystąpić do walki z Tyfonem. Pokonał bestię, rażąc ją piorunem. Odrażające cielsko Tyfona zostało pochowane żywcem pod Etną. Potwor nigdy nie umarł. Co jakiś czas daje o sobie znać, wyrzucając z krateru kłęby duszącego dymu. A co stało się z Panem? Za pomoc udzieloną Zeusowi, ten umieścił go na firmamencie, pośród gwiazd, i w ten sposób zapewnił mu nieśmiertelność. Z Koziorożcem wiąże się jeszcze jeden mit, w którym gwiazdozbiór jest identyfikowany z Amalteą – kozą, która wykarmiła Zeusa, gdy ten był jeszcze niemowlęciem. Koza ukryła go też przed jego ojcem Kronosem, który pożarł pozostałe dzieci, wszystkich przyszłych bogów i boginie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Raka: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie
Gwiazdozbiór Raka nie należy do najjaśniejszych i najbardziej okazałych konstelacji. Mimo to, w sprzyjających warunkach łatwo znaleźć go na niebie. Obserwator niedysponujący specjalistycznym sprzętem może dostrzec około 60 tworzących go gwiazd. Gdzie szukać gwiazdozbioru Raka? Czym się charakteryzuje i skąd wzięła się jego nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Raka? Charakterystyka gwiazdozbioru Raka Pochodzenie gwiazdozbioru Raka Gwiazdozbiór Raka – mitologia, znaczenie Pod względem wielkości, gwiazdozbiór Raka zajmuje 31. pozycję – jego powierzchnia to 506 stopni kw. Jest to najsłabiej świecąca konstelacja pasa zodiakalnego. W Polsce można podziwiać ją od zimy do wiosny. Jeżeli wiemy, gdzie szukać, namierzenie gwiazdozbioru nie powinno być szczególnie problematyczne. Trzeba jednak pamiętać, że tworzą go dość słabe gwiazdy, więc obserwacja w mieście może zakończyć się niepowodzeniem. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Raka? Rak (Cancer) to gwiazdozbiór nieba północnego. Jest położony między gwiazdozbiorami Bliźniąt (zachodnia część nieboskłonu) i Lwa (wschodnia część nieba północnego). Sąsiaduje też z Hydrą, Małym Psem, i Rysiem. Charakterystycznej, dość bladej konstelacji należy szukać, kierując swój wzrok pomiędzy szerokości geograficzne 56° S i 90° N. Nieuzbrojone oko dostrzeże do 60 tworzących go gwiazd. Charakterystyka gwiazdozbioru Raka Gwiazdozbiór Raka został odkryty przez Ptolemeusza. Grecki astronom skatalogował go w Almageście w II w n.e. Z całą pewnością, nie jest to najbardziej spektakularna konstelacja nieba północnego. Jako że tworzą go słabe gwiazdy, Rak jest najbledszy ze wszystkich gwiazdozbiorów zodiakalnych. Obserwowany z terenu miejskiego lub podmiejskiego, przypomina pustą przestrzeń, występującą między Bliźniętami a Lwem. W celach obserwacyjnych, najlepiej udać się do miejsca, w którym nie występuje skażenie świetlne. Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji (jasność na poziomie 3,5m) jest tworząca nogi Raka Beta Cancri (funkcjonująca pod arabską nazwą Traft, co można przetłumaczyć jako „koniec”). To olbrzym (czyli gwiazda w krótkotrwałym stadium ewolucji o średniej masie) typu K, który jest oddalony od Słońca o 290 lat świetlnych. Drugie miejsce pod tym względem (jasność na poziomie 3,94m) zajmuje Delta Cancri (starożytni Babilończycy nazywali ją Arkushanangarushashutu, co należy tłumaczyć jako „gwiazda południowo-wschodnia Raka”), która wskazuje na jedną z najjaśniejszych gromad otwartych – Praesepe. Pomarańczowy olbrzym jest oddalony od Ziemi o 180 lat świetlnych. Ciekawostka – Delta Cancri jest pierwszą gwiazdą, która została zakryta przez Jowisza. To zjawisko miało miejsce 3 września 240 roku p.n.e. Trzecia pod względem jasności (4,03m) jest Jota Cancri. Nie jest to jedna gwiazda, a układ podwójny, który składa się z białego karła typu A i żółtego olbrzyma typu G. Naukowcy odkryli najbliższą względem Ziemi czarną dziurę. Jest mała Naukowcy dokonali przełomowego odkrycia. Dzięki obserwacji czerwonego olbrzyma w naszej galaktyce, znaleźli czarną dziurę mieszczącą się najbliżej Ziemi ze wszystkich do tej pory zlokalizo... Wymieniając interesujące obiekty w gwiazdozbiorze Raka, nie można pominąć gromady Praesepe, oznaczonej symbolem M44. Obiekt składający się z rozproszonych gwiazd szóstej wielkości (i słabszych) jest jedną z najjaśniejszych gromad otwartych. Na nieboskłonie, zajmuje obszar trzykrotnie większy niż Księżyc w pełni. Praesepe liczy sobie 730 milionów lat, a od Słońca jest oddalona o 577 lat świetlnych. Tworzy ją przynajmniej 300 gwiazd, których łączna masa przekracza 55 mas Słońca. W granicach konstelacji Raka znajduje się też kilka obiektów głębokiego nieba. Mówimy tu jednak o dość słabych galaktykach. Największą jasnością (10,4m) charakteryzuje się NGC 2775. Obiekt ma wiele obszarów zjonizowanego wodoru (wskazuje to na niezbyt odległą epokę procesów gwiazdotwórczych) i liczne ramiona spiralne. Pochodzenie gwiazdozbioru Raka Jak każdy zodiakalny gwiazdozbiór, Rak ma swoje korzenie w mitologii greckiej. W wierzeniach starożytnych Greków pojawia się potwór nazywany Karkinosem. Niektóre źródła przedstawiają go jako wielkiego raka, inne wskazują, że Karkinos był krabem. Bestia obdarzona wielkimi szczypcami i mocnym pancerzem była na usługach Hery – trzeciej córki Kronosa i Rei, bogini niebios i płodności, żony Zeusa. Postać potwora można poznać nieco bliżej, studiując mit traktujący o dwunastu pracach Heraklesa. Gwiazdozbiór Raka – mitologia, znaczenie W starożytności, postaci umieszczane na sferze niebieskiej musiały zasłużyć sobie na tak duży zaszczyt, najczęściej wypełniając misję, której nie chciał lub nie mógł podjąć się nikt inny. Rak wyraźnie wyłamuje się z tego grona – jego zasługi były właściwie żadne, a o umieszczeniu go na firmamencie zadecydowała sympatia, którą mitycznego stwora miała darzyć bogini Hera. Gwiazdozbiór Raka jest ściśle związany z dwunastoma katorżniczymi pracami, których miał podjąć się Herakles (Herkules). Te miały być karą za wymordowanie własnej rodziny, którą na herosa nałożyła wyrocznia delficka. Z postacią Karkinosa, Herakles spotkał się już podczas swojego drugiego zadania, w ramach którego miał zgładzić Hydrę Lernejską. Władczyni Olimpu Hera darzyła głęboką nienawiścią Herkulesa, syna Zeusa i Alkmeny. Aby pozbawić herosa życia, bogini wyhodowała przerażającą Hydrę – morskiego węża o wielu głowach (niektóre źródła podają, że było ich dziewięć, inne wskazują na pięćdziesiąt lub nawet na sto), z czego jedna była nieśmiertelna. Potwór zamieszkiwał bagna w okolicach Lerny w Argolidzie. Aby odkupić swe winy, Herkules musiał zgładzić bestię. Najsilniejszemu ze wszystkich ludzi towarzyszył Jolaos – jego przyjaciel i bratanek. Cięciami ostrego miecza, Herakles raz po raz pozbawiał Hydrę głów (w innej interpretacji, miażdżył łby bestii maczugą). Te jednak nieustannie odrastały. Na pomoc Hydrze wyruszył Karkinos. Wielki wąż zdołał opleść się wokół jednej nogi herosa, rak-potwór przypuścił atak na drugą, wczepiając się w nią ostrymi niczym miecz szczypcami. Wtedy Jolaos wykazał się niebywałym sprytem i zaczął wypalać rany po odciętych głowach. Łby przestały odrastać, bestia słabła. Herakles odciął wszystkie głowy Hydry, następnie przygniótł nieśmiertelny łeb wielkim głazem. Ostrze miecza herosa rozpruło brzuch bestii. Co się stało z Karkinosem – wielkim rakiem? Gdy Hydra nie stanowiła już zagrożenia, Herkules zmiażdżył bestię swą maczugą. Potężny pancerz łatwo poddał się wielkiej sile półboga. Mimo że bestia poniosła porażkę, Hera postanowiła uhonorować Raka miejscem na nieboskłonie. Karakinos został umieszczony na zaszczytnej pozycji, tuż obok przerażającej Hydry. Gwiazdozbiór Oriona: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie Orion położony jest na krawędzi Drogi Mlecznej, przechodzącej przez górną część tej konstelacji. Wiąże się z nim ciekawa historia - jego nazwa została bowiem nadana na cześć mityczne... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbior-oriona-gdzie-jest-na-niebie-charakterystyka-pochodzenie-mitologia-znaczenie-fot-getty-images-fd9e150.jpeg" width="938" height="537" alt="Gwiazdozbiór Oriona: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Getty Images)" title="Gwiazdozbiór Oriona: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Getty Images)" /> Warto podkreślić, że greckie mity bywają niejednoznaczne, a opowieść o dwunastu pracach Heraklesa jest tego najlepszym przykładem. Istnieje bowiem interpretacja, według której to nie Hera umieściła Raka na firmamencie. Miał dokonać tego sam Zeus, ale nie za odwagę i zasługi w boju. Wielki Karakinos miał upamiętniać bohaterskie czyny Herkulesa. Motyw gwiazdozbioru Raka jest też pośrednio związany z walką bogów z Gigantami. Mowa o synach Uranosa – olbrzymach o wężowych nogach. Kiedy władcy Olimpu obrócili w pył Tytanów, musieli uporać się z kolejnym zagrożeniem – z olbrzymami uosabiającymi niszczycielskie siły natury. Dionizos – bóg płodności, dzikiej natury i wina – wyruszył na wojnę na grzbiecie osła. Podobnie uczynił Hefajstos – opiekun rękodzielników. Podczas gdy bogowie zbliżali się do Gigantów, ich wierzchowce w przestrachu zaczęły ryczeć. Ten dźwięk był całkowicie obcy dla groźnych olbrzymów. Gdy tylko dotarł do ich uszu, zaczęli uciekać w popłochu. W ten sposób, skromne zwierzęta wkradły się w boskie łaski. Wdzięczny Dionizos wyniósł je na nieboskłon i umieścił po obu stronach niewielkiego pasma, które przez Greków było określane jako Phante, czyli Żłób. Pasmo, o którym mowa, to Praesepe – jedna z najjaśniejszych gromad otwartych, znajdująca się w granicach gwiazdozbioru Raka. Warto dodać, że gwiazdozbiór Raka jest też obecny w wierzeniach starożytnych Egipcjan. Mieszkańcy krainy nad Nilem widzieli w nim skarabeusza, czyli świętego chrząszcza, który w tamtejszej kulturze jest symbolem nieśmiertelności. W którym mieście warto oglądać gwiazdy? 10 kosmicznych ciekawostek Gdzie jest największy meteoryt świata? Gdzie najlepiej spośród miast obserwować gwiazdy? Kim byli afronauci? Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.