National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-05T07:02:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Polowanie na sfery Dysona. Czy najchłodniejsze gwiazdy we Wszechświecie są otoczone megastrukturami obcych cywilizacji?
items: Jesteśmy świadkami śmierci jednej z największych gwiazd? Astronomowie zauważyli nietypowe sygnały
items: Po 130 latach poszukiwań odnaleziono gwiazdę, którą odkrył, a następnie zgubił amerykański astronom
items: Obserwatorium kosmiczne odebrało „bat-sygnał” z odległości 10 tysięcy lat świetlnych
items: 10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
items: Jak kończy życie gwiazda? Astronomowie obserwowali śmierć jednej z nich przez 130 lat
items: Wiele wskazuje na to, że odkryliśmy pierwsze gwiazdy zasilane ciemną materią. Co o nich wiemy?
items: Kosmiczna sensacja – nieznany nauce obiekt emituje dwa rodzaje sygnału, dokładnie co 44 minuty
items: Problem trzech ciał. Nieuchwytna planeta krąży wstecz pomiędzy podwójnym układem gwiazd
items: Astronomowie dostrzegli w kosmosie idealnie kulistą bańkę. To pozostałość po supernowej
items: Mały Obłok Magellana jest rozszarpywany. Niszczy go grawitacja innej galaktyki
items: Planeta została połknięta przez gwiazdę. Przełomowa obserwacja Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba
items: Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zarejestrował „kosmiczne tornado”. Jak powstało to niezwykłe zjawisko?
items: Superziemia, na której może istnieć życie. Ta planeta znajduje się tylko 20 lat świetlnych od nas
items: W Gwiazdozbiorze Smoka znaleziono czarną dziurę, która strzela promieniowaniem rentgenowskim
items: Gaia zamyka kosmiczne oczy. Kończy się aktywna faza przełomowej misji astronomicznej ESA
items: Plamy słoneczne większe od Słońca? Tak, na „najbardziej plamistej gwieździe na niebie”
items: Zarejestrowano tajemnicze sygnały radiowe. Mogą pochodzić spoza naszej Galaktyki
items: Sensacja naukowa. Po raz pierwszy udało się zrobić zdjęcie gwiazdy znajdującej się w innej galaktyce
items: Ta gwiazda neutronowa wiruje z obłędną prędkością. W ciągu jednej sekundy obraca się aż 716 razy!
items: Odkryto pierwszy układ potrójny, którego częścią jest czarna dziura. Znajduje się tysiące lat świetlnych od Ziemi
items: Betelgeza wcale nie musi znajdować się na krawędzi wybuchu. Z tą gwiazdą dzieje się coś zupełnie innego
items: Ta zagadka astronomiczna czekała na rozwiązanie 30 lat. Odkryto sekret najsłynniejszego brązowego karła
items: Zagadka Gwiazdy Barnarda wyjaśniona. Wokół niej krąży planeta. Czy jest podobna do Ziemi?
items: Przez Układ Słoneczny przelatują małe czarne dziury. Co by się stało, gdyby któraś uderzyła w Ziemię?

Polowanie na sfery Dysona. Czy najchłodniejsze gwiazdy we Wszechświecie są otoczone megastrukturami obcych cywilizacji?
type: item
date: 2026-03-05T07:01:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: cywilizacja
subject: gwiazda
subject: kosmici
description: Odkąd w 1959 roku fizyk i futurolog Freeman Dyson przedstawił koncepcję megastruktury okalającej gwiazdę i pobierającej niemal całą jej energię, naukowcy regularnie wracają do tego tematu. Właśnie ukazał się artykuł, który pokazuje wokół jakich gwiazd należy szukać tego typu sfer.
encoded: Naukowcy skupieni na poszukiwaniu inteligencji pozaziemskiej skupiają się na tzw. technosygnaturach. Są to oznaki działalności inżynieryjnej lub przemysłowej, które nie mogły powstać wskutek naturalnych procesów geologicznych czy biologicznych. Najbardziej oczywistą tego typu technosygnaturą byłyby sfery Dysona – hipotetyczne megastruktury kosmiczne zbudowane z roju mniejszych statków kosmicznych. Pierwotnie Freeman Dyson zaproponował, by tego typu konstrukcja była pełna, otaczała gwiazdę całkowicie. Bardziej współczesne wyliczenia wskazują jednak, że sfera Dysona powinna być konstrukcją ruchomą, stworzoną z mniejszych obiektów. Sfera Dysona i skala Kardaszowa Tego typu konstrukcja łączy się zaproponowanym przez radzieckiego astrofizyka Mikołaja Kardaszowa sposobem klasyfikowania hipotetycznych cywilizacji pozaziemskich według ilości energii, jaką potrafią wykorzystać. Pomysł jest prosty: im więcej energii cywilizacja potrafi pozyskać i kontrolować, tym jest bardziej zaawansowana technologicznie. Kardaszow podzielił zaawansowanie cywilizacji na trzy typy: typ I – cywilizacja wykorzystująca energię swojej planety, typ II – wykorzystuje energię gwiazdy, typ III – wykorzystuje energię całej galaktyki. Sfera Dysona jest wyraźną oznaką cywilizacji typu drugiego. Tylko jak właściwie wyglądałaby tego typu sfera, gdybyśmy byli w stanie ją zaobserwować? Na to pytanie próbuje odpowiedzieć praca Amirnezama Amiriego z University of Arkansas, opublikowana właśnie w serwisie preprintów arXiv. Czerwone i białe karły Naukowiec wytypował dwa rodzaje gwiazd, wokół których mogłyby powstać sfery Dysona. Pierwszym z nich są czerwone karły, czyli najliczniejszy typ gwiazd w Drodze Mlecznej. Powoli spalają paliwo jądrowe, dzięki czemu żyją bardzo długo. Szacuje się, że ich życie może trwać biliony lat – znacznie dłużej niż obecny wiek Wszechświata. Są także stosunkowo małe w porównaniu z naszym Słońcem. Rój Dysona mógłby zostać zbudowany w odległości 0,05–0,3 AU (AU to jednostka astronomi…

sfera-dysona-0d7076f.jpg
width: 2133
height: 1200

Jesteśmy świadkami śmierci jednej z największych gwiazd? Astronomowie zauważyli nietypowe sygnały
type: item
date: 2026-02-25T07:51:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: galaktyki
subject: gwiazda
subject: supernowa
description: Gwiazda WOH G64, która jest 1500 razy większa od naszego Słońca, w ostatnich latach zaczęła się gwałtownie zmieniać. Autorzy najnowszego badania twierdzą, że to ciało niebieskie ewoluowało w fazę żółtego hiperolbrzyma, co przybliża je do „śmierci”.
encoded: Ewolucję gwiazdy można porównać do ludzkiego życia. Tak samo jak noworodek, który przychodzi na świat, gwiazda rodzi się w obłoku gazu i zaczyna „oddychać” dzięki fuzji jądrowej. Następnie przez większość życia to ciało niebieskie pozostaje stabilne, równoważąc ciśnienie promieniowania siłą grawitacji. Zaczyna umierać, gdy paliwo wodorowe się wyczerpuje, podobnie jak człowieka opuszczają siły witalne. Różnica jest taka, że u ludzi długość życia zależy od biologii i środowiska, a u gwiazd niemal wszystko determinuje masa – im jest większa, tym szybciej ciało niebieskie umiera. Czym jest śmierć gwiazdy? Jednak w wymiarze ziemskim śmierć jest najczęściej postrzegana jako zjawisko nagłe, w przypadku gwiazd jest to proces trwający miliardy lat, często znacznie przekraczający istnienie naszej planety. Ponadto koniec takiego ciała niebieskiego to początek życia innych obiektów we Wszechświecie. W pewnym uproszeniu można powiedzieć, że kresem masywnej gwiazdy jest eksplozja supernowej. To jedno z najpotężniejszych zjawisk w całym kosmosie. Podczas wybuchu powstają ciężkie pierwiastki, m.in. żelazo, złoto, czy uran, które później tworzą planety i nowe życie. To właśnie z materii po dawnych supernowych powstała Ziemia. Najnowsze badanie opublikowane właśnie na łamach czasopisma naukowego „Nature Astronomy” wykazało, że możemy być świadkami umierania jednej z największych znanych nam gwiazd. Chodzi o WOH G64. To czerwony hiperolbrzym znajdujący się w Wielkim Obłoku Magellana w odległości około 168 tys. lat świetlnych od Układu Słonecznego. Jego promień jest o ok. 1540 razy większy niż promień Słońca, czyli ma nieco ponad miliard kilometrów. Gdyby umieścić tego kolosa w centrum naszego układu gwiezdnego, sięgałby po orbitę Jowisza. „Czerwone nadolbrzymy to chłodne, masywne gwiazdy, które znajdują się w końcowej, krótkotrwałej i niestabilnej fazie ewolucji, tuż przed eksplozją jako supernowe. Jednak ich los wciąż pozostaje niejasny” – napisali we wstępie swojej pracy badacze z G…

umierajaca-gwiazda-0e15a18.jpg
width: 5000
height: 3125

Po 130 latach poszukiwań odnaleziono gwiazdę, którą odkrył, a następnie zgubił amerykański astronom
type: item
date: 2026-01-05T14:15:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
description: E.E. Barnard to jeden z najważniejszych astronomów drugiej połowy XIX wieku. Wykonał m.in. pierwszą fotografię Drogi Mlecznej, odnalazł piąty księżyc Jowisza, opisał najszybciej przemieszczającą się po nocnym niebie widzianą z Ziemi gwiazdę, a w 1892 roku zarejestrował jasną gwiazdę w pobliżu Wenus. Kłopot w tym, że niedługo później obiekt ten zniknął. Rozwiązywanie zagadki znikającej gwiazdy zajęło ponad 130 lat.
encoded: Spis treści: Jasny punkt przy Wenus Kosmiczny duch Problemy z ocenianiem „na oko” Rok 1892 był dla Edwarda Emersona Barnarda, urodzonego w Nashville amerykańskiego astronoma, wyjątkowo dobry. Używając 91-centymetrowego teleskopu refrakcyjnego pracującego w Obserwatorium Licka w Kalifornii, zaobserwował i opisał piąty księżyc Jowisza, któremu nadano imię Amaltea. Było to ogromne wydarzenie. W końcu Barnard stał się drugim po Galileuszu odkrywcą satelity Jowisza, tym samym przypieczętowując swoją renomę jednego z najważniejszych astronomów ówczesnych czasów. W tym samym roku skierował swój teleskop na Wenus, licząc na odkrycie jej ewentualnych satelitów. Jednak zamiast księżyca, zauważył w pobliżu piekielnej planety jasny, świecący punkt. Jasny punkt przy Wenus Dostrzeżony obiekt uznał za gwiazdę o jasności około 7 magnitudo. W tej skali wyższa liczba oznacza obiekt słabszy. Przy bardzo dobrych warunkach obserwacyjnych ludzkie oko potrafi dostrzec gwiazdy do około 6 magnitudo. Problem w tym, że Barnard dostrzegł gwiazdę raz, po czym nie zobaczył jej już nigdy więcej. Można byłoby powiedzieć, że to złudzenie czy zwykła pomyłka, ale nie mówimy przecież o astronomie-amatorze, tylko o skrupulatnym naukowcu o potwierdzonej renomie i ogromnym dorobku. Zresztą sam przyznał się do „zgubienia gwiazdy” w krótkim artykule opublikowanym w 1906 roku pod tytułem „Niewyjaśniona obserwacja”. Barnard próbował odnaleźć tę gwiazdę w najpełniejszym wówczas katalogu nieba północnego, tzw. Bonner Durchmusterung. Powstały w połowie XIX wieku w Obserwatorium w Bonn katalog umożliwił systematyczne poszukiwania nowych gwiazd, gwiazd zmiennych i stanowił najlepszy punkt odniesienia dla astronomów końca XIX i początku XX wieku. Katalog obejmował wszystkie gwiazdy jaśniejsze niż 9,5 magnitudo. Czyli gwiazda o jasności 7 magnitudo, jak ocenił obiekt w pobliżu Wenus Barnard, powinna się tam znaleźć. Jednak jej nie było. Kolejne, uparcie prowadzone obserwacje również nie przyniosły rezultatu – obiek…

znikajaca-gwiazda-94e4e4a.jpg
width: 1950
height: 1300

Obserwatorium kosmiczne odebrało „bat-sygnał” z odległości 10 tysięcy lat świetlnych
type: item
date: 2025-11-03T14:30:38.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: teleskop
description: W piątek 31 października, gdy miłośnicy przebieranek, psikusów i słodyczy świętowali Halloween, mierzący 2,6 metra teleskop Obserwatorium Paranal uchwycił kosmicznego nietoperza. A konkretnie sfotografował obłok kosmicznego gazu, który przybrał kształt latającego ssaka. Mgławica ta jest gwiezdnym żłobkiem dla tysięcy nowych gwiazd.
encoded: Mgławica w kształcie nietoperza znajduje się pomiędzy gwiazdozbiorami nieba południowego Cyrkiel i Węgielnica, w odległości około 10 tysięcy lat świetlnych od nas. Jest naprawdę pokaźnych rozmiarów, bo dla obserwatora z Ziemi ma wielkość czterech tarczy Księżyca w pełni. Kosmiczny żłobek Ten olbrzymi obłok gazu i pyłu jest bardzo aktywny. Gaz regularnie zapada się, inicjując tym samym narodziny nowych gwiazd. O takich miejscach mówi się gwiezdne żłobki lub kosmiczne wylęgarnie. Znajdujące się wewnątrz mgławicy nowonarodzone gwiazdy uwalniają dużo energii, co wywołuje intensywne świecenie. Właśnie to można dostrzec na halloweenowym, zarejestrowanym przez teleskop zdjęciu. Intensywnie czerwone miejsca to właśnie młode gwiazdy. Natomiast ciemne włókna, przypominające szkielet nietoperza, to chłodniejsze i gęstsze skupiska gazu i pyłu blokujące światło odległych gwiazd. Na zdjęciu można wyróżnić dwa skatalogowane już obłoki. Prawe skrzydło nietoperza tworzy obłok RCW 94, natomiast jego ciało to obłok RCW 95. Obraz powstawał warstwami. Obserwacje 2,6-metrowego teleskopu prowadzone były na różnych długościach fali, a następnie połączone w jedną kompozycję. Czerwona poświata powstała dzięki obserwacjom w zakresie widzialnym. Na to nałożono obraz w podczerwieni, co pozwoliło lepiej pokazać najgęstsze rejony mgławicy. Europejskie Obserwatorium Południowe Symbol nietoperza to przede wszystkim zdjęcie mające pokazać możliwości teleskopów Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). To zrzeszająca 16 państw najważniejsza europejska instytucja astronomii naziemnej. Wśród członków ESO jest również Polska z zarządzanym przez Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN Obserwatorium Cerro Murphy znajdującym się, jak pozostałe ośrodki ESO, na pustyni Atakama w Chile. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile. Są to obserwatoria: La Silla; Paranal; Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do…

bat-sygnal-4392d50.jpg
width: 2599
height: 1500

10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
type: item
date: 2025-09-29T12:29:53.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: geologia
subject: gwiazda
subject: supernowa
subject: ziemia
description: Na północ od równika, pięć kilometrów pod powierzchnią Pacyfiku, odnaleziono znaczne ilości radioaktywnego berylu. Taka forma berylu powstaje wyłącznie wtedy, gdy promienie kosmiczne zderzają się z atmosferą Ziemi. Badacze sądzą, że może to być ślad po eksplozji supernowej.
encoded: Spis treści: Supernowa i radioaktywny beryl Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Dwie supernowe Jesteśmy częścią kosmosu, co oznacza m.in., że zjawiska kosmiczne mają nieustanny wpływ na nas i naszą planetę. Nawet odległe w przestrzeni i czasie zdarzenia, wpływają na nasze kosmiczne podwórko. Jedna z hipotez głosi nawet, że Słońce, a wraz z nim nasz układ planetarny, wyłoniły się z obłoku molekularnego dzięki impulsowi pochodzącemu z supernowej – eksplodującej w ostatniej fazie życia masywnej gwiazdy. Supernowa i radioaktywny beryl Do takich eksplozji dochodzi regularnie. Obecnie naukowcy rozważają, czy właśnie przypadkiem nie znaleźli dowodu na to, że 10 milionów lat temu dotarł do nas potężny strumień promieni kosmicznych z supernowej. W lutym tego roku w prestiżowym magazynie „Nature” ukazał się artykuł opisujący odkrycie w pacyficznych skałach radioaktywnego berylu. Był to jeden z wyników badania skorupy ferromanganowej w rejonie środkowego i północnego Pacyfiku. Najcenniejsze próbki zostały pobrane przez statek badawczy RV Sonne na podwyższeniu Magellana mniej więcej na północ od równika. Analizy wykryły anomalię w postaci znacznego wzrostu koncentracji izotopu berylu – berylu-10 - w skorupach ferromanganowych na dnie Pacyfiku, w osadach datowanych na późny miocen (ok. 9–11,5 miliona lat temu), z maksimum przypadającym na około 10,1 miliona lat temu. Wzrost ten jest niemal dwukrotnie większy w porównaniu z oczekiwanymi wartościami. Już wówczas pojawiły się spekulacje na temat pochodzenia tego izotopu. Beryl-10 powstaje wysoko w atmosferze, gdy promienie kosmiczne rozbijają atomy tlenu i azotu. Po pewnym czasie przyłącza się do aerozoli i wraz z opadami atmosferycznymi spada na powierzchnię, gromadząc się w osadach oraz skorupach Fe-Mn na dnie oceanicznym. Innymi słowy wiemy, że jego pojawienie się musi się wiązać z promieniowaniem kosmicznym. Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Pierwotny artykuł wyliczał kilka możliwości powstania zgromadzonego na dnie izotopu ber…

supernowa-ziemia-43a3ba8.jpg
width: 7000
height: 3459

Jak kończy życie gwiazda? Astronomowie obserwowali śmierć jednej z nich przez 130 lat
type: item
date: 2025-08-22T08:16:57.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
description: Od teleskopów wiktoriańskich po supernowoczesne współczesne obserwatoria – badacze prześledzili 130 lat radykalnych zmian w mgławicy planetarnej IC 418 zwanej Spirografem. IC 418 jest znajdującą się 2000 lat świetlnych od nas starą gwiazdą zrzucającą swoje zewnętrzne warstwy.
encoded: Po raz pierwszy astronomowie prześledzili przemiany umierającej gwiazdy na przestrzeni ponad wieku. Swoje analizy rozpoczęli od danych pochodzących z obserwacji prowadzonych już w 1893 roku, a zakończyli na tych zbieranych przez precyzyjne współczesne obserwatoria. Przedmiotem ich badań była znajdująca się w konstelacji Zająca mgławica planetarna IC 418, czyli Spirograf. Nazwa nawiązuje do figur rysowanych przy użyciu spirografu – przyrządu do wykreślania krzywych. Podobne kształty tworzą się z pozostałości odrzuconych przez umierającą gwiazdę. Gwiazda niegdyś podobna do Słońca IC 418 została odkryta 26 marca 1891 roku przez Williaminę Fleming zatrudnioną w Obserwatorium Harvarda. Centralna gwiazda tej mgławicy nosi oznaczenie HD 35914. Z dotychczasowych badań wynika, że kilka milionów lat temu IC 418 tworzyła gwiazda podobna do Słońca. Kilka tysięcy lat później stała się ona czerwonym olbrzymem. Wyczerpywanie się paliwa jądrowego doprowadziło do odrzucenia zewnętrznych warstw gwiazdy i powstania mgławicy planetarnej. Centralnym obiektem mgławicy jest gorące jądro, które w przyszłości stanie się białym karłem. Międzynarodowy zespół badaczy wykorzystał obserwacje rozpoczęte w 1893 roku, aby zrekonstruować ewolucję tej gwiazdy i zmiany, jakie zaszły w niej na przestrzeni 130 lat. Naukowcy odkryli m.in., że od 1893 roku zielone światło mgławicy stało się 2,5 razy silniejsze. Emisja ta wynika z obecności atomów tlenu i jest to ten sam powód, dla którego zorza polarna na Ziemi ma kolor zielony. Gwałtowny wzrost temperatury Wieloletnie obserwacje pozwoliły również ustalić, że temperatura centralnej gwiazdy szybko wzrasta. Na przestrzeni 130 lat, czyli od czasów wiktoriańskich, gwiazda ta stała się o 3000°C cieplejsza. To wzrost o około 1000°C co 40 lat. Kiedy Słońce było młodsze, również doświadczyło wzrostu temperatury, ale osiągnięcie wzrostu o 1000°C zajęło mu 10 milionów lat. Wzrost temperatury pozwolił również uzyskać nowe informacje na temat ewolucji gwiazdy. Badacz…

spirographhst-6da5cc4.jpg
width: 900
height: 700

Wiele wskazuje na to, że odkryliśmy pierwsze gwiazdy zasilane ciemną materią. Co o nich wiemy?
type: item
date: 2025-06-09T10:56:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: gwiazda
description: Odkąd w 2007 roku ogłoszono, że pierwsze, powstałe po Wielkim Wybuchu gwiazdy mogły być zasilane nie przez fuzję jądrową, ale przez anihilację cząstek ciemnej materii, naukowcy poszukują śladów tzw. ciemnych gwiazd. Nowe obserwacje przeprowadzone za pomocą teleskopu kosmicznego Jamesa Webba sugerują, że być może faktycznie znaleźliśmy kilka tych niezwykłych obiektów kosmicznych.
encoded: Spis treści: Ciemne gwiazdy zasilane ciemną materią Obserwacje Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba Hipoteza supermasywnych gwiazd pierwotnych Zagadka tlenu Astronomowie znaleźli najsilniejsze jak dotąd dowody na istnienie ciemnych gwiazd, czyli ogromnych, zasilanych częściowo tzw. ciemną materią obiektów powstałych we wczesnym Wszechświecie. Badacze liczą, że pomoże to wyjaśnić, dlaczego w trakcie obserwacji wczesnych etapów ewolucji Wszechświata dostrzegamy tajemnicze, ogromne czarne dziury. A choć nowe dane są intrygujące, nie wszyscy astronomowie są przekonani do tego odkrycia. Ciemne gwiazdy zasilane ciemną materią Zacznijmy od tego czym są tzw. ciemne gwiazdy zasilane ciemną materią. Sam termin po raz pojawił się w literaturze naukowej wraz z opublikowaniem przez Katherine Freese z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin i jej współpracowników artykułu „Dark Matter and the First Stars: A New Phase of Stellar Evolution”. Wówczas, w 2007 roku, badacze zasugerowali, że ogromne chmury wodoru i helu we wczesnym Wszechświecie mogły zmieszać się z pewną formą ciemnej materii, tworząc masywne, stabilne gwiazdy. Bez ciemnej materii tak duże chmury gazu zapadłyby się, tworząc czarną dziurę. Jednak energia pochodząca z anihilacji ciemnej materii mogła temu zapobiec, umożliwiając ogrzanie się gazu i utworzenie obiektu podobnego do gwiazdy, mimo braku fuzji jądrowej, która ma miejsce w większości zwykłych gwiazd. Hipoteza ciemnych gwiazd bazuje m.in. na tym, że we wczesnym Wszechświecie panowała większa gęstość ciemnej materii, co umożliwiło jej gromadzenie się w centrach protogwiazd. Cząstki ciemnej materii w centrum gwiazdy, np. tzw. WIMPy – Weakly Interacting Massive Particles – anihilując, produkują energię. Ta energia „podgrzewa” materię gwiazdy, zapobiegając jej zapadaniu się i umożliwiając utrzymanie stabilnej struktury bez rozpoczęcia fuzji jądrowej. Ciemne gwiazdy byłyby znacznie większe (nawet setki razy większe od Słońca), ale stosunkowo chłodne – świecące w podczerwie…

gwiazdy-z-ciemnej-materii-5bc8396.jpg
width: 1000
height: 563

Kosmiczna sensacja – nieznany nauce obiekt emituje dwa rodzaje sygnału, dokładnie co 44 minuty
type: item
date: 2025-06-06T11:16:53.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: gwiazda neutronowa
subject: odkrycia
description: To odkrycie jest naukową zagadką – astronomowie natknęli się na nigdy wcześniej nie obserwowany obiekt. Dziwna gwiazda wysyła sygnały radiowe i rentgenowskie jednocześnie, z niespotykaną regularnością.
encoded: Spis treści ASKAP J1832-0911 : tajemniczy sygnał z kosmosu ASKAP i Chandra – przypadkowa współpraca zrodziła wielkie odkrycie Nowy rozdział w astronomii Astronomowie z Międzynarodowego Centrum Badań Radioastronomicznych (ICRAR), współpracując z zespołami z całego świata, odkryli niezwykłe kosmiczne zjawisko. Tajemniczy obiekt co 44 minuty wysyła sygnał trwający 2 minuty. Naukowcy nie potrafią wyjaśnić, czym dokładnie jest ten obiekt. ASKAP J1832-0911 : tajemniczy sygnał z kosmosu Nieznany nauce obiekt, nazwany ASKAP J1832-0911, emituje impulsy zarówno fal radiowych jak i promieniowania rentgenowskiego, w długich odstępach czasu, wynoszących dokładnie 44 minuty. To pierwsze takie odkrycie – dotychczas nie znaliśmy żadnych ciał niebieskich zachowujących się w ten sposób. Szczegóły odkrycia opisano w artykule w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. ASKAP J1832-0911 jest gwiazdą, ale ponieważ zachowuje się w unikatowy sposób, uznano że należy do odkrytej niedawno klasy obiektów, nazwanych LPT (ang. long-period transients). Te enigmatyczne źródła sygnałów zostały po raz pierwszy zauważone w 2022 roku i od tego czasu zidentyfikowano ich zaledwie dziesięć. Są wyjątkowe ze względu na nieregularne i rzadkie emisje – ich impulsy występują co kilka minut lub godzin, co odróżnia je od innych znanych źródeł fal radiowych. Na przykład pulsarów, u których takie oscylacje zachodzą wiele razy na sekundę. ASKAP i Chandra – przypadkowa współpraca zrodziła wielkie odkrycie ASKAP to nazwa radioteleskopu znajdujący się na terenach Wajarri w Australii. Odegrał on kluczową rolę w detekcji tajemniczego sygnału. Nie mniej istotna była obserwacja tej samej części nieba przez Obserwatorium Rentgenowskie Chandra należące do NASA. Dr Ziteng Wang mówi, że to „jak znalezienie igły w stogu siana”, bo Chandra obejmuje znacznie mniejszy fragment nieba niż ASKAP, a zbieżność tych dwóch obserwacji w czasie była czystym przypadkiem. Nowy rozdział w astronomii Naukowcy przyznają, że póki co nie potrafią jedn…

lprt-lg-b3f144e.jpg
width: 5738
height: 5516

Problem trzech ciał. Nieuchwytna planeta krąży wstecz pomiędzy podwójnym układem gwiazd
type: item
date: 2025-05-22T13:10:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: gwiazda
subject: obserwacje
description: Analiza tego nietypowego układu podwójnego zajęła aż dwie dekady. Mimo komplikacji badaczom udało się ustalić, w jaki sposób para gwiazd może utrzymywać stabilny taniec orbitalny z nieuchwytną planetą. Czy to rozwiązuje tzw. problem trzech ciał?
encoded: Spis treści: Prawdziwy taniec z gwiazdami Dane z chilijskich obserwatoriów Geneza tajemniczej planety W 2004 roku David Ramm z Uniwersytetu Canterbury w Nowej Zelandii podczas obserwacji ruchu pary gwiazd w układzie o nazwie Nu Octantis zauważył tajemniczy, powtarzający się sygnał. Obserwacja ta rozpoczęła długą debatę rozważającą, czy sygnał był dowodem na to, że układ ten zawierał planetę. W dodatku planetę dwukrotnie większą od Jowisza, co niektórzy fizycy uważali za niemożliwe ze względu na rozmiar i bliskość obu gwiazd. Teraz Ramm i Man Hoi Lee z Uniwersytetu w Hongkongu oraz ich koledzy przedstawili najbardziej przekonujące jak dotąd dowody na to, że Nu Octantis naprawdę jest tercetem, a nie duetem. Prawdziwy taniec z gwiazdami Co wiemy o Nu Octantis? Znajduje się w gwiazdozbiorze Oktanta, około 69 lat świetlnych od Ziemi. Jest to układ podwójny składający się z: ν Octantis A: olbrzymiej gwiazdy typu K1 III, o masie około 1,6 masy Słońca, ν Octantis B: białego karła o masie około 0,6 masy Słońca. Gwiazdy obiegają wspólny środek masy co 2,9 roku, w średniej odległości około 2,6 jednostki astronomicznej (AU). I najważniejsza rzecz: wspomniana, przez szereg lat jedynie domniemana obecność planety o nietypowej, wstecznej orbicie w bardzo ciasnym układzie gwiazdowym. Bo tajemnicza planeta Nu Octantis jest w retrogradacji, co znaczy, że planeta i jedna gwiazda krążą wokół drugiej gwiazdy, ale robią to w przeciwnych kierunkach. W dodatku planeta ma ciaśniejszą orbitę wokół drugiej gwiazdy. Man Hoi Lee twierdzi, że jest to nietypowe, ale sprawia, że konfiguracja systemu jest stabilna – nawet jeśli oznacza to, że planeta wielokrotnie porusza się w wąskiej przestrzeni między dwiema gwiazdami. Dane z chilijskich obserwatoriów Jego zespół był w stanie określić to z dużą pewnością dzięki ulepszonym urządzeniom pomiarowym, takim jak spektrograf HARPS w 3,6-metrowym teleskopie Europejskiego Obserwatorium Południowego w Chile. Pomógł również fakt, że sygnał planety utrzymywał…

dziwna-planeta-f1805ac.jpg
width: 1000
height: 750

Astronomowie dostrzegli w kosmosie idealnie kulistą bańkę. To pozostałość po supernowej
type: item
date: 2025-05-20T11:06:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
subject: supernowa
description: Znajduje się w Drodze Mlecznej i nosi imię Teleios, czyli „doskonałość”. Jest sferyczną bańką materiałów wyrzuconych przez potężną supernową. A choć kosmos pełen jest okręgów i sfer różnego rodzaju, to w przypadku tego konkretnego obiektu trudno odnaleźć jego genezę.
encoded: Spis treści: Sfera idealna Gdzie jest Teleios? Ewolucja sfery Symetria doskonała Australian Square Kilometre Array Pathfinder (ASKAP) to nowoczesny radioteleskop, będący częścią Obserwatorium Radiowego Murchison w zachodniej Australii. ASKAP jest jednym z najbardziej zaawansowanych radioteleskopów na świecie i pozwala przeszukiwać ogromne obszary nieba z wysoką czułością. Wszystko dzięki 36 parabolicznym antenom o średnicy 12 metrów każda. Dzięki nim bada formowanie się galaktyk i ich ewolucję, tworzy mapy neutralnego wodoru w komosie i wykrywa tzw. szybkie rozbłyski radiowe. Dane zebrane dzięki temu niezwykłemu radioteleskopowi pozwoliły australijskim badaczom odnaleźć coś, co sami określili mianem idealnej kulistej bańki. Sfera idealna – Wiemy mniej więcej, co to jest. To kula rozszerzającego się materiału wyrzuconego przez eksplodującą gwiazdę, pozostałość po supernowej. Jednak to, jak powstała, jest większą zagadką – twierdzą badacze z międzynarodowego zespołu kierowanego przez astrofizyka profesora Miroslava Filipovicia z Western Sydney University w Australii. To właśnie Filipowić nadał obiektowi nazwę Teleios, od starożytnego greckiego słowa oznaczającego „doskonałość”. Dodajmy, że Telois nie był pierwszą tajemniczą sferą odkrytą dzięki możliwościom ASKAP. W ramach badania Evolutionary Map of the Universe (EMU) radioteleskop pozwolił odkryć w komosie mnóstwo osobliwych kręgów różnego rodzaju. Niektóre z nich, w odległościach międzygalaktycznych, były trudne do rozgryzienia, jak słynne Odd Radio Circles (ORCS). Mowa o obserwacjach radiowych przypominających okrągłe pierścienie lub mgławice bez wyraźnego centrum, które nie mają odpowiedników w świetle widzialnym, podczerwonym czy rentgenowskim. Teleios znajduje się w Drodze Mlecznej, w związku z czym ma inną genezę niż znalezione w głębokim kosmosie ORCS-y. Ale – co ciekawe – mimo że jest bliżej, nie można dokładnie określić, jak daleko się znajduje. A to okazuje się znaczącą przeszkodą w zrozumieniu jego pochod…

teleios-idealna-kula-e74cb95.jpg
width: 1024
height: 415

Mały Obłok Magellana jest rozszarpywany. Niszczy go grawitacja innej galaktyki
type: item
date: 2025-04-15T11:48:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: astronomia
subject: galaktyki
subject: gwiazda
subject: obserwacje
description: Mały Obłok Magellana może być na prostej ścieżce ku unicestwieniu. Jest rozciągany i destabilizowany przez ogromne siły grawitacyjne swojego większego sąsiada – Dużego Obłoku Magellana. Te dwie galaktyki karłowate, znane wspólnie jako Obłoki Magellana, są nie tylko fascynującym elementem nocnego nieba południowej półkuli, ale również kluczem do lepszego zrozumienia procesów zachodzących we Wszechświecie.
encoded: Spis treści: Galaktyki karłowate 7000 masywnych gwiazd Laboratorium Wszechświata Nazwane zostały na cześć Ferdynanda Magellana, portugalskiego podróżnika, który jako pierwszy udokumentował ich obecność w XVI wieku. Obłoki Magellana to nieregularne galaktyki satelitarne krążące wokół Drogi Mlecznej. Galaktyki karłowate Duży Obłok Magellana (LMC) znajduje się w odległości około 160 tysięcy lat świetlnych od Ziemi i zawiera miliardy gwiazd. Mimo swojego statusu galaktyki karłowatej, wyróżnia się stosunkowo dużą masą i intensywną aktywnością gwiazdotwórczą. To właśnie tam znajduje się spektakularna mgławica Tarantula, będąca jednym z najaktywniejszych obszarów narodzin gwiazd w naszym kosmicznym sąsiedztwie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wielki-oblok-magellana-i-maly-oblok-magellana-astronomiczna-linijka-wszechswiata-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-dcdf822.jpeg" width="1024" height="660" alt="Wielki Obłok Magellana i Mały Obłok Magellana. „Astronomiczna linijka” Wszechświata (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Wielki Obłok Magellana i Mały Obłok Magellana. „Astronomiczna linijka” Wszechświata (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> Z kolei Mały Obłok Magellana (SMC), oddalony o około 200 tysięcy lat świetlnych, jest mniej masywny, bardziej rozciągnięty i silnie zdeformowany przez złożone interakcje grawitacyjne – zarówno z naszą galaktyką Drogi Mlecznej, jak i z samym LMC. Wspólnie galaktyki te tworzą dynamiczny układ, który od milionów lat wpływa na siebie nawzajem. Generuje on m.in. Strumień Magellana – olbrzymi pas gazu rozciągający się między nimi, ciągnący się aż w stronę naszej Galaktyki. 7000 masywnych gwiazd Przełomowe badania prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Nagoya w Japonii rzuciły nowe światło na tę kosmiczną interakcję. Kierowany przez Satoyę Nakano i Kengo Tachiharę zespół przeanaliz…

obloki-magellana-3ac677a.jpeg
width: 700
height: 467

Planeta została połknięta przez gwiazdę. Przełomowa obserwacja Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba
type: item
date: 2025-04-14T11:40:08.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: planety
subject: teleskop
description: Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba po raz pierwszy umożliwił obserwację zjawiska, w którym planeta została pochłonięta nie przez rozszerzającą się starzejącą gwiazdę – jak miało to miejsce w dotychczas znanych przypadkach – lecz „wpadła” do niej w wyniku systematycznego kurczenia się swojej orbity. Choć naukowcy już wcześniej przewidywali takie scenariusze, to dopiero teraz udało się bezpośrednio zarejestrować tego rodzaju zdarzenie.
encoded: Spis treści: Jak wykryto zagładę planety Nowe spojrzenie na proces pochłaniania Kluczowy tlenek węgla Detale tego kosmicznego dramatu zostały uchwycone dzięki niezwykłej czułości i precyzji obserwacyjnej Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST), który przeprowadził coś w rodzaju astrofizycznej „sekcji zwłok” planety. Zespół badaczy z NSF NOIRLab (National Optical-Infrared Astronomy Research Laboratory), kierowany przez Ryana Laua, zdecydował się skierować instrumenty JWST w stronę odległej o około 12 tysięcy lat świetlnych gwiazdy, podejrzewanej o pochłonięcie planety. – Nie mieliśmy pewności, co dokładnie zobaczymy, gdy postanowiliśmy przyjrzeć się tej gwieździe – przyznał Lau. Wyniki obserwacji dostarczyły jednak przełomowych danych na temat losów układów planetarnych, szczególnie tych znajdujących się u kresu swojego istnienia. Misja JWST, zaprojektowana do badania pozostałości po dawnych zjawiskach we Wszechświecie, doskonale wpisała się w ten cel. Jak wykryto zagładę planety Pierwszym sygnałem nadchodzącego kosmicznego kataklizmu był silny rozbłysk światła, zarejestrowany w 2020 roku przez Zwicky Transient Facility (ZTF) w Obserwatorium Palomar w Kalifornii. Obiekt oznaczono jako ZTF SLRN-2020. Późniejsze analizy danych z teleskopu NEOWISE pokazały, że na rok przed tym błyskiem gwiazda zaczęła intensywnie świecić w zakresie podczerwieni, co świadczyło o obecności rozgrzanego pyłu. Początkowo naukowcy podejrzewali, że gwiazda wchodzi w fazę czerwonego olbrzyma – typową dla gwiazd podobnych do Słońca, które kończą swoje życie, rozszerzając się i pochłaniając pobliskie planety. Jednak dokładniejsze obserwacje prowadzone za pomocą instrumentu MIRI (Mid-Infrared Instrument) na pokładzie JWST ujawniły coś zupełnie innego. MIRI umożliwił precyzyjne pomiary emisji z samej gwiazdy i jej otoczenia – mimo, że znajduje się ono w bardzo zatłoczonym fragmencie Drogi Mlecznej. Dane wskazały, że gwiazda nie osiągnęła jasności charakterystycznej dla czerwonych olbrzymów. Brak …

planeta-polknieta-przez-gwiazde-40979c8.png
width: 1340
height: 520

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zarejestrował „kosmiczne tornado”. Jak powstało to niezwykłe zjawisko?
type: item
date: 2025-03-27T09:33:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
subject: teleskop
description: Czerwono-pomarańczowa struktura w kształcie tornada na tle rozgwieżdżonego nocnego nieba. To jeden z najnowszych obrazów pozyskanych dzięki naszemu kosmicznemu oku – Teleskopowi Jamesa Webba (JWST). Zjawisko powstało dzięki nałożeniu się na siebie generowanych przez młodą gwiazdę obłoków oraz obrazu odległej galaktyki spiralnej.
encoded: Spis treści: Kosmiczny żłobek Kosmiczny Teleskop Spitzera Dynamika młodych gwiazd „Kosmiczne tornado” – tymi słowami badacze analizujący dane z JWST nazwali zjawiskowy obraz, pokazujący wypływ tzw. Obiektu Herbiga-Haro widoczny na tle galaktyki spieralnej. Obiekty Herbiga-Haro to świecące obłoki gazu i pyłu, ukształtowane przez nowo narodzone gwiazdy lub protogwiazdy. Tworzą się, gdy strumienie naładowanych cząstek, wyrzucane z młodych gwiazd z ogromną prędkością, uderzają w otaczający materiał, tworząc wspaniałe, ciągle zmieniające się wzory na niebie. Ten konkretny obiekt ma oznaczenie 49/50 (HH 49/50). Kosmiczny żłobek Wyniesiony w grudniu 2021 roku i badający Wszechświat w podczerwieni Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, zaobserwował opisywany wypływ generowany przez formującą się gwiazdę w wysokiej rozdzielczości. Skomplikowane cechy wypływu, przedstawione w czerwono-pomarańczowym kolorze, dostarczają wskazówek na temat tego, jak powstają młode gwiazdy i jak ich aktywność dżetowa wpływa na otaczające je środowisko. Obiekt Herbig-Haro 49/50 znajduje się w grupie obłoków Chamaeleon I – jednym z najbliższych Ziemi gwiezdnych żłobków. Jego zarejestrowana aktywność daje nam wgląd w chaotyczne piękno formowania się gwiazd. Ten rozległy obłok gazu i pyłu roi się od nowo narodzonych gwiazd podobnych do Słońca, poruszających się w środowisku przypominającym to, w jakim powstał nasz własny Układ Słoneczny. Kosmiczny Teleskop Spitzera Chociaż najnowsze zdjęcia wykonane przez JWST są urzekającą piękne, nie jest to pierwsza obserwacja obiektu Herbig-Haro 49/50. Obiekt został po raz pierwszy zauważony w 2006 roku przez należący do NASA Kosmiczny Teleskop Spitzera. Niestety, to wyjątkowe obserwatorium astronomiczne, dzięki któremu poznaliśmy m.in. budzący ogromne zainteresowanie badaczy układ TRAPPIST, zakończyło już pracę. Jednak zebrane przez nie dane są wciąż analizowane. Teleskop Spitzera pozwolił m.in. ustalić, że wypływ z HH 49/50 pędzi ze zdumiewającą prędkością od 100 do…

obiekt-Herbiga-Haro4950-cfae7ee.jpg
width: 5044
height: 3616

Superziemia, na której może istnieć życie. Ta planeta znajduje się tylko 20 lat świetlnych od nas
type: item
date: 2025-01-30T14:13:12.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: gwiazda
subject: słońce
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Astronomowie odkryli planetę pozasłoneczną typu superziemia. Panują na niej warunki, w których mogłoby utrzymać się życie.
encoded: Spis treści: Gwiazda podobna do Słońca Czy na tej planecie może istnieć życie? Dwadzieścia lat gromadzenia danych i lata analiz Planeta HD 20794 d znajduje się w strefie zamieszkiwanej swojej gwiazdy. Oznacza to, że nie jest od niej ani za bardzo oddalona, ani nie leży zbyt blisko. Jeśli na tym globie znajduje się woda, mogłaby utrzymać się na powierzchni w stanie ciekłym. HD 20794 d została zaliczona do planet pozasłonecznych określanych jako superziemie. Tego rodzaju globy są skaliste oraz znacznie większe od naszej planety. Nowo odkryta superziemia ma dwa razy większy promień i ponad pięć razy większą masę od Ziemi. Jak na kosmiczne warunki leży bardzo blisko – tylko niecałe 20 lat świetlnych od nas. Ułatwi to w przyszłości obserwacje systemu planetarnego za pomocą najnowszych instrumentów astronomicznych. Gwiazda podobna do Słońca Centrum tamtego układu stanowi gwiazda głównego ciągu o typie widmowym G – czyli żółty karzeł podobny do naszego Słońca. Wokół tej gwiazdy krążą trzy planety. Superziemia jest trzecią z nich, najbardziej oddaloną od gwiazdy. Dwa pierwsze globy układu poruszają się po orbitach kołowych. Znajdują się zbyt blisko słońca, by mogło na nich istnieć życie. Dopiero za ich orbitami rozpoczyna się strefa zamieszkiwalna. Tak określa się obszar wokół gwiazdy, w którym woda mogłaby utrzymać się w stanie ciekłym. Trzecia planeta – czyli superziemia HD 20794 d – krąży po orbicie eliptycznej. Jest ona mocno rozciągnięta. Glob najpierw znajduje się poza strefą zamieszkiwaną, następnie ją przecina, zbliża się do wewnętrznej krawędzi, po czym znów powraca do strefy zamieszkiwanej, by ostatecznie ją opuścić. Pokazuje to wizualizacja poniżej. View oEmbed on the source website Czy na tej planecie może istnieć życie? Dla gwiazdy takiej jak Słońce – albo HD 20794 – strefa zamieszkiwalna rozciąga się pomiędzy 0,7 a 1,5 AU (jednostki astronomicznej, 1 AU to odległość Ziemi od Słońca). W Układzie Słonecznym w tych granicach mieści się orbita Ziemi oraz Marsa. Or…

shutterstock2490750497-c69d773.jpg
width: 1000
height: 562

W Gwiazdozbiorze Smoka znaleziono czarną dziurę, która strzela promieniowaniem rentgenowskim
type: item
date: 2025-01-16T09:32:10.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: biały karzeł
subject: czarna dziura
subject: gwiazda
subject: kosmos
description: Przez kilka lat naukowcy monitorowali nietypową czarną dziurę znajdującą się w jądrze odległej galaktyki. Obserwacje prowadzone z pomocą różnych instrumentów i w ramach różnych misji wykazały, że z czarną dziurą związane są nagłe i silne emisje promieniowania rentgenowskiego. Źródłem wszystkich anomalii w tamtym rejonie kosmosu może być gwiazda typu biały karzeł.
encoded: Spis treści: Jak zmieniało się zachowanie czarnej dziury? Co się dzieje w okolicach czarnej dziury? Nietypowy kompan supermasywnej czarnej dziury W Gwiazdozbiorze Smoka znajduje się galaktyka odległa od Ziemi o 270 milionów lat świetlnych. Jej środek zajmuje supermasywna czarna dziura. Siedem lat temu z obiektem tym zaczęło dziać się coś nietypowego. – W 2018 roku ta czarna dziura zaczęła zmieniać swoje właściwości dosłownie na naszych oczach – opowiada astronomka Eileen Meyer z University of Maryland Baltimore County (UMBC). – Pojawiły się potężne rozbłyski optyczne, ultrafioletowe i rentgenowskie. Od tej pory wiele zespołów naukowych zaczęło obserwować ten rejon nieba. Jak zmieniało się zachowanie czarnej dziury? Po okresie aktywności korona czarnej dziury – czyli otaczająca ją chmura zjonizowanych cząstek, źródło różnego typu promieniowania – na pewien czas pociemniała. W 2022 roku z galaktyki zaczęło napływać promieniowanie rentgenowskie. Naukowcy zarejestrowali je m.in. w ramach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej XMM-Newton. Astronomowie z UMBC przeprowadzili wówczas również obserwacje radiowe. Ujawniły one istnienie silnego rozbłysku radiowego. Kolejna sesja obserwacji pozwoliła zarejestrować dżety składające się plazmy, wydobywające się z biegunów czarnej dziury. Ich długość oszacowano na pół roku świetlnego. Co się dzieje w okolicach czarnej dziury? – Wystrzelenie dżetu z czarnej dziury nigdy wcześniej nie zostało zaobserwowane w czasie rzeczywistym – mówi Meyer. – Uważamy, że wypływ [materii – przyp. red.] rozpoczął się wcześniej, gdy promieniowanie rentgenowskie wzrosło przed rozbłyskiem radiowym. Jednak strumień był zasłonięty przez gorący gaz aż do początku zeszłego roku – dodaje astronomka. Naukowcy (m.in. Megan Masterson z MIT) skupili się na promieniowaniu rentgenowskim. Miało ono nietypowe cechy. Napływało falami, a jego jasność w czasie obserwacji prowadzonych między 2022 a 2024 rokiem zmieniała się dosłownie co kilka minut. Z czasem zaobserwowan…

MIT-EdgeFlares-01-press-1c1fd3b.jpg
width: 1674
height: 1116

Gaia zamyka kosmiczne oczy. Kończy się aktywna faza przełomowej misji astronomicznej ESA
type: item
date: 2025-01-15T09:00:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: galaktyki
subject: gwiazda
subject: obserwacje
description: Przez 11 lat nieprzerwanej pracy na orbicie zebrała ponad trzy biliony obserwacji dla około dwóch miliardów gwiazd i innych obiektów. Obserwacje te zrewolucjonizowały nasze zrozumienie Drogi Mlecznej i kosmicznego otoczenia. W misji Europejskiej Agencji Kosmicznej Gaia aktywny udział biorą polscy uczeni z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Astronomie przekonują, że choć satelita kończy obserwacje, to prace badawcze na zebranym materiale potrwają jeszcze wiele kolejnych lat.
encoded: Spis treści: Więcej niż Hubble i Webb razem wzięte Najdokładniejsza mapa Drogi Mlecznej Łowca czarnych dziur Infrastruktura kosmiczno-naziemna Wyniesionemu w grudniu 2013 roku obserwatorium kosmicznemu Gaia kończy się paliwo. Oznacza to, że teleskop nie może już aktywnie śledzić nieba. Ta wyjątkowa misja, która poskutkowała aż trzema bilionami (3 000 000 000 000 lub 3×1012) obserwacji Drogi Mlecznej i przestrzeni poza naszą Galaktyką, pozwoliła wykonać pierwszą tak dokładną mapę naszego galaktycznego podwórka. A także przybliżyć nas do rozwiązania największych zagadek współczesnej kosmologii. Więcej niż Hubble i Webb razem wzięte Znajdujący się w tzw. punkcie libracyjnym L2, ponad 1,5 miliona kilometrów od Ziemi satelita w najbliższych tygodniach przejdzie testy technologiczne. Po ich zakończeniu Gaia zostanie skierowana na tzw. „orbitę emerytalną”. A chociaż oznacza to bezpowrotne zakończenie misji, to zdaniem prof. Carole Mundell, dyrektorki ESA ds. naukowych, mamy co świętować. – Sukces misji przekroczył nasze najśmielsze oczekiwania. Satelita działał niemal dwukrotnie dłużej niż pierwotnie planowano. Dostarczył więcej odkryć naukowych niż teleskopy kosmiczne Hubble’a i Webba razem wzięte! – napisała w oświadczeniu prof. Mundell. Najdokładniejsza mapa Drogi Mlecznej Chyba najgłośniejszym sukcesem odniesionym dzięki obserwacjom Gai, jest stworzenie największej i najdokładniejszej mapy Drogi Mlecznej. Ukazuje naszą Galaktykę w sposób, w jaki nie zrobiła tego żadna wcześniejsza misja. Opublikowana w połowie 2022 roku mapa była dziełem grupy ponad 400 naukowców z 24 krajów świata. Stworzony przez nich zbiór zawiera informacje o prawie dwóch miliardach obiektów, głównie o gwiazdach, ale także o innych obiektach Układu Słonecznego i tych pozagalaktycznych. Informacje te pozwolą astronomom zrekonstruować przeszłą i przyszłą ewolucję Galaktyki na przestrzeni miliardów lat. Wykonane przez Gaię pomiary odległości gwiazd, ich ruchów oraz innych właściwości pozwalają odkrywa…

Gaiaesa-95f07c8.jpeg
width: 3508
height: 2480

Plamy słoneczne większe od Słońca? Tak, na „najbardziej plamistej gwieździe na niebie”
type: item
date: 2024-12-17T14:20:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: gwiazda
subject: słońce
description: Jesteśmy w trakcie tzw. maksimum słonecznego, które charakteryzuje się m.in. znaczną liczbą plam na powierzchni Słońca. Plamy te są aktywnymi regionami generowanymi przez ruch materii wewnątrz Słońca. Największe są nawet ośmiokrotnie większe od Ziemi. Ale co powiecie na plamy słoneczne większe od naszego Słońca? Właśnie takie generuje gwiazda oznaczona jako XX Trianguli.
encoded: Spis treści: Plamy generuje gwiezdny magnetyzm Gwiazda zmienna BY Draconis Chaotyczna jak XX Trianguli Plamy słoneczne powstają w wyniku aktywności magnetycznej Słońca. Są to obszary na powierzchni Słońca (fotosferze), gdzie lokalne pola magnetyczne są wyjątkowo silne i zakłócają ruch gorącej plazmy. Proces ten prowadzi do obniżenia temperatury w tych rejonach, przez co plamy wydają się ciemniejsze na tle otaczającej, jaśniejszej powierzchni. Plamy generuje gwiezdny magnetyzm Plamy słoneczne powstają, gdy linie pola magnetycznego naszej gwiazdy zostają mocno skręcone. Wówczas mogą przebić powierzchnię fotosfery. Dochodzi do tego, ponieważ Słońce jest ogromną kulą gorącej, przewodzącej plazmy, która obraca się w różnym tempie w zależności od szerokości heliograficznej (tzw. rotacja różnicowa). Nierównomierność ruchu powoduje splątanie linii pola magnetycznego, które stają się coraz bardziej „skręcone” i skoncentrowane w niektórych rejonach. Takie plamy są ściśle związane z rozbłyskami słonecznymi i innymi przejawami aktywności słonecznej, np. koronalnymi wyrzutami masy (CME). Śledzenie zachowania plam słonecznych na Słońcu jest ważne, bo ich zwiększona aktywność wiąże się ze zwiększoną emisją naładowanych cząstek ze Słońca, a to może mieć drastyczne konsekwencje dla naszej technologii na Ziemi. Ale plamy na naszym Słońcu, choć ogromne, często mające nawet 100 tysięcy kilometrów średnicy, to wciąż niewiele. Jeśli przyjrzymy się XX Trianguli, gwieździe zmiennej znajdującej się w gwiazdozbiorze Trójkąta (Triangulum) na półkuli północnej, zobaczymy plamy słoneczne większe niż całe nasze Słońce. Gwiazda zmienna BY Draconis Wszystko dlatego, że XX Trianguli należy do klasy gwiazd zmiennych typu BY Draconis. Czyli takich, których jasność zmienia się w wyniku aktywności magnetycznej oraz plam gwiazdowych na powierzchni. Gwiazdy te są chłodniejsze i mają dobrze rozwiniętą konwekcję. A ich zmienna jasność jest wynikiem nie tylko rotacji samej gwiazdy, ale też gigantycznych pla…

Star-spots-XXTrihr.2e16d0ba.fill-840x380-e27dc73.jpg
width: 840
height: 380

Zarejestrowano tajemnicze sygnały radiowe. Mogą pochodzić spoza naszej Galaktyki
type: item
date: 2024-12-17T08:02:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
description: Kilka lat temu radioteleskop działający na pustyni w Zachodniej Australii zaobserwował coś bardzo dziwnego. Był to silny sygnał radiowy, który „migał” jak pulsar, ale miał wyjątkowo długie przerwy pomiędzy kolejnymi impulsami. Szukający rozwiązania tej zagadki astronomowie znaleźli inne, podobne sygnały.
encoded: Spis treści: Magnetar czy biała dziura? Daleko poza Drogą Mleczną Układ podwójny W 2022 roku międzynarodowy zespół astronomów analizujący archiwalne dane zebrane przez Murchison Widefield Array (MWA), radioteleskop znajdujący się w Australii, natrafił na obiekt emitujący okresowe impulsy radiowe. Sygnał był emitowany przez 30–60 sekund co 18,18 minuty. Obserwowano go aż do marca 2018 roku, kiedy nagle zniknął. Sygnał pochodził z odległości czterech tysięcy lat świetlnych. Obiekt ten został nazwany GLEAM-X J162759.5-523504.3. Przejawiał zaskakującą regularność i długość cyklu wysyłanych sygnałów. Najczęściej obserwowane impulsy radiowe, jak te generowane przez pulsary czy magnetary, mają okresy mierzone w milisekundach lub sekundach. Tymczasem tak długie i regularne cykle są rzadkością. Magnetar czy biała dziura? Jednym z rozwiązań miała być też tzw. biała dziura. Jest to hipotetyczny obiekt astrofizyczny, który jest teoretycznym „odwróceniem” czarnej dziury. O ile czarna dziura pochłania materię i światło, uniemożliwiając im ucieczkę z jej horyzontu zdarzeń, to biała dziura działa odwrotnie. Nie pozwala niczemu przedostać się do jej wnętrza i emituje materię oraz energię na zewnątrz. Gdy jedni astrofizycy próbowali rozwikłać zagadkę, inni trafili na podobny sygnał. Odnaleziono go w 2023 roku w danych obserwacyjnych MWA. Znaleziono coś emitującego pięciominutowe „porcje” fal radiowych co 22 minuty. Spojrzenie na dane archiwalne wykazało, że źródło sygnału było aktywne od co najmniej 1988 roku. Obiekt emitujący sygnały znajduje się w odległości 15 tysięcy lat świetlnych i został nazwany GPM J1839-10. Teraz znaleziono trzeci, oddalony o około 5000 lat świetlnych obiekt emitujący tak nietypowe sygnały. Ma on najdłuższy jak dotąd okres, emitując błyski o długości od 30 do 60 sekund co 2,9 godziny. I tym razem wiemy, co emituje tak tajemnicze sygnały. Jest to maleńki czerwony karzeł na orbicie podwójnej z jeszcze mniejszą gwiazdą, białym karłem. Daleko poza Drogą Mleczną …

tajemniczy-pulsar-59e60a5.jpg
width: 5500
height: 4123

Sensacja naukowa. Po raz pierwszy udało się zrobić zdjęcie gwiazdy znajdującej się w innej galaktyce
type: item
date: 2024-11-22T11:50:20.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: gwiazda
description: Gwiazdę WOH G64 dzieli od Ziemi aż 160 tys. lat świetlnych. Naukowcy uzyskali jej obraz dzięki teleskopom wchodzącym w skład obserwatorium pracującego na pustyni w Chile. Na zdjęciu widać rozciągający się wokół gwiazdy jasny owal pyłów i gazów. Badacze określili go jako „kokon w kształcie jaja”.
encoded: Spis treści: Gwiazda na granicy wybuchu Jak zaobserwowano gwiazdę w Wielkim Obłoku Magellana Nowe informacje o czerwonym hiperolbrzymie Sfotografowane słońce jest bardzo dobrze znane astronomom. Gwiazda oznaczona skrótem WOH G64 leży w Wielkim Obłoku Magellana. Wielki Obłok Magellana to sąsiadka Drogi Mlecznej – jedna z jej galaktyk satelitarnych. Obie te galaktyki dzieli 50 kiloparseków, czyli właśnie ok. 160 tys. lat świetlnych. Jak na skalę kosmiczną, to bardzo niewiele. Widzialny Wszechświat ma średnicę 92 mld lat świetlnych. A jednak osiągnięcie astronomów ogłoszone w czasopiśmie naukowym „Astronomy&Astrophysics” jest niezwykłe. Po raz pierwszy w historii udało im się uzyskać obraz gwiazdy położonej nie w Drodze Mlecznej, ale w innej galaktyce! Dotychczas, próbując wyobrazić sobie takie słońca, skazani byliśmy na artystyczne wizualizacje. Teraz mam konkretną fotografię. Dzięki niej naukowcy mogli bliżej przyjrzeć się WOH G64. I odkryć niespodzianki, jakich nikt się nie spodziewał. Jedną z nich jest składający się z pyłów kokon o zaskakującym kształcie, który otula tamto słońce. Gwiazda na granicy wybuchu Na początek trzeba zaznaczyć, że WOH G64 to gwiazda wyjątkowa. Należy do kategorii czerwonych hiperolbrzymów, największych i najjaśniejszych gwiazd. Równocześnie jednak są to gwiazdy bardzo rzadkie. Naukowcy interesują się nimi, ponieważ żyją krótko, na koniec zaś są źródłem supernowych. Taki los czeka również WOH G64 – obiekt ten ma zamienić się w supernową lada chwila, czyli w ciągu najbliższych tysięcy lat. Podobnie jak inne czerwone hiperolbrzymy, WOH G64 ma rozmiary, które trudno sobie wyobrazić. Naukowcy szacują, że jest 2 tys. razy większa od Słońca. Co oznacza, że gdyby umieścić go w centrum Układu Słonecznego, sięgałby aż Jowisza. Gwiazda po raz pierwszy została zaobserwowana już w latach 70. XX wieku przez Bengta Westerlunda, N. Olandera i B. Hedina. Określający ją akronim (a także nazwa całego katalogu olbrzymów i nadolbrzymów wypatrzonych w Wielkim …

WOH-G64-705bc75.jpg
width: 1200
height: 630

Ta gwiazda neutronowa wiruje z obłędną prędkością. W ciągu jednej sekundy obraca się aż 716 razy!
type: item
date: 2024-11-06T14:42:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: gwiazda neutronowa
subject: obserwacje
description: Jeśli analizy astronomów zostaną potwierdzone przyszłymi obserwacjami, to gwiazda neutronowa 4U 1820-30 stanie się najszybciej wirującą gwiazdą wśród znanych rentgenowskich układów podwójnych. Wiruje tak szybko, że w ciągu zaledwie jednej sekundy obraca się aż 716 razy! Tym samym potwierdza obecną teoretyczną górną granicę prędkości wirowania gwiazd neutronowych, określaną na około 730 obrotów na sekundę.
encoded: Spis treści: Ekstremalnie szybkie wirowanie 100 tysięcy razy jaśniejsza od Słońca Gwiezdny kanibalizm Odległa o 27 tys. lat świetlnych martwa gwiazda wydaje się bawić na jednej z najbardziej epickich gwiezdnych dyskotek, jakie kiedykolwiek widzieliśmy. Gwiazda neutronowa 4U 1820-30 wiruje tak szybko wokół swojej osi centralnej, że wykonuje zapierające dech w piersiach 716 obrotów na sekundę. Jedynie słynny pulsar PSR J1748-2446ad obraca się z taką prędkością. Odkrycie to, jak twierdzi zespół kierowany przez astrofizyka Gaurava Jaisawala z Technical University of Denmark, potwierdza obecną teoretyczną górną granicę prędkości wirowania gwiazd neutronowych. Uznaje się, że to około 730 obrotów na sekundę. Ekstremalnie szybkie wirowanie Spróbujmy porównać tę prędkość do czegoś znanego nam bliżej. Pralki domowe wykonują od około 800 do 1600 obrotów na minutę (obr./min). Prędkość 800 obr./min odpowiada około 13 obrotom na sekundę, a 1600 obr./min to około 27 obrotów na sekundę​. Najbardziej zbliżoną do opisywanej gwiazdy neutronowej prędkość uzyskują wysokowydajne wirniki w turbinach gazowych. Np. turbiny w silnikach lotniczych montowanych w myśliwcach mogą osiągać prędkości rzędu kilkuset obrotów na sekundę. W najbardziej zaawansowanych silnikach turbiny mogą obracać się nawet w zakresie 700–800 obr./s w ekstremalnych warunkach. Jak badaczom udało się odnaleźć gwiazdę o tak zawrotnej prędkości wirowania? – Badaliśmy eksplozje termojądrowe z tego układu binarnego. Następnie znaleźliśmy niezwykłe oscylacje – mówi Jaisawal. Eksplozje te zostały zarejestrowane dzięki należącemu do NASA Neutron Star Interior Composition Explorer (NICER), teleskopowi rentgenowskiemu podróżującemu wraz z Międzynarodową Stacją Kosmiczną. 100 tysięcy razy jaśniejsza od Słońca – Podczas tych wybuchów gwiazda neutronowa staje się do 100 tys. razy jaśniejsza od Słońca i uwalnia ogromną ilość energii – dodaje astrofizyk. Ta konkretna gwiazda neutronowa, czyli 4U 1820-30, należy do układu binarnego typ…

wirujaca-gwiazda-neutronowa-c03db47.jpg
width: 1000
height: 666

Odkryto pierwszy układ potrójny, którego częścią jest czarna dziura. Znajduje się tysiące lat świetlnych od Ziemi
type: item
date: 2024-10-24T13:22:38.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: gwiazda
subject: kosmos
description: Znajdująca się Drodze Mlecznej V404 Cygni to tak zwana „rentgenowska podwójna”, czyli czarna dziura i jej gwiazda-ofiara. Układ był już znany i zbadany, jednak naukowcy udowodnili, że ten układ podwójny faktycznie znajduje się w sercu potrójnego układu gwiazd. Tym samym poznaliśmy pierwszy układ potrójny z czarną dziurą.
encoded: Spis treści: Ewolucja czarnych dziur Wysokoenergetyczny kopniak Pomoc z europejskiego obserwatorium Gaia Układ V404 Cygni składa się czarnej dziury łapczywie żerującej na towarzyszącej jej gwieździe i jest okrążana przez bardziej odległą, można powiedzieć – zachowującą ostrożność gwiazdę. Jest to o tyle ciekawe, że powstanie czarnej dziury powinno wywołać tak wielkie zakłócenie, że wyrzuciłby ono luźno związaną odległą gwiazdę z tego potrójnego układu gwiazd. Powszechnie uważa się, że czarne dziury powstają podczas gwałtownej śmierci masywnych gwiazd, w eksplozjach supernowych. Jednak najnowsze odkrycie naukowców z Massachusetts Institute of Technology (MIT) wskazuje, że możliwy jest też znacznie łagodniejszy proces narodzin tego typu obiektów. Nazwano go „bezpośrednim zapadaniem się”. Ewolucja czarnych dziur – Ten system jest bardzo ekscytujący i pozwala na lepsze zbadanie ewolucji czarnych dziur. Odkrycie rodzi również szereg pytań. Przede wszystkim interesuje nas, czy istnieje więcej tego typu potrójnych układów. Fakt, że trzecie z ciał, czyli orbitująca wokół czarnej dziury i jej żywiciela gwiazda jest nadal związana z układem, jest zaskakujący, ponieważ sugeruje, że otrzymała ona coś, co można nazwać niskoenergetycznym kopniakiem urodzeniowym – powiedział portalowi Space.com Kevin Burdge z Massachusetts Institute of Technology (MIT) w USA. Prowadzony przez Burdge'a zespół odkrył, że podczas gdy „gwiazda-ofiara” tej czarnej dziury okrąża ją w ciągu zaledwie 6,5 dnia ziemskiego, nowo odkryta trzecia gwiazda w układzie okrąża chciwego kosmicznego tytana tak daleko, że wykonuje orbitę tylko raz na 70 000 lat ziemskich. – To odkrycie było szczęśliwym przypadkiem! Po prostu patrzyłem na zdjęcie V404 Cygni i zauważyłem, że jest w układzie potrójnym – powiedział Burdge. – Następnie odkryliśmy, że czarna dziura w V404 Cygni prawdopodobnie urodziła się bez macierzystej gwiazdy. Badania zespołu opublikowano w środę w czasopiśmie Nature. Wysokoenergetyczny kopniak Jak się …

MIT-KBurdgeWideTripleSystem01-press0-d7679f9.jpg
width: 900
height: 600

Betelgeza wcale nie musi znajdować się na krawędzi wybuchu. Z tą gwiazdą dzieje się coś zupełnie innego
type: item
date: 2024-10-23T12:00:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: supernowa
description: Nowe badanie aktywności Betelgezy – jednej z najjaśniejszych gwiazd na niebie i najlepszej kandydatki na supernową – sugerują, że okresowe pulsowanie obiektu jest prawdopodobnie spowodowane przez niewidoczną gwiazdę towarzyszącą. Ewentualnie przez obiekt podobny do gwiazdy. Naukowcy określili tego towarzysza mianem „Betelkumpla” lub, bardziej formalnie, Alpha Orionis B.
encoded: Spis treści: Tajemnicze zmiany jasności Betelgezy Bliżej nieznany Betelkumpel Pulsowanie Betelgezy Znajdująca się w konstelacji Oriona Betelgeza (Betelgeuse) to jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie. Znana jest też jako Alpha Orionis. Gwiazda jest odległa od nas o około 640 lat świetlnych. Jest tzw. czerwonym nadolbrzymem, co oznacza, że jest znacznie większa i jaśniejsza od Słońca, ale jednocześnie dość chłodna. Jej średnica jest około 1 000 razy większa od średnicy Słońca, a jej masa wynosi od 10 do 20 mas Słońca. Przy czym średnica Słońca wynosi około 1,39 miliona kilometrów, a jego masa około 1,989 x 1030 kilogramów (czyli około 330 000 razy więcej niż masa Ziemi). Betelgeza jest w bardzo zaawansowanym stadium życia. Ocenia się, że w niedalekiej przyszłości (astronomicznie rzecz biorąc) stanie się supernową. Rokowania są różne, od najbliższych kilkudziesięciu lat aż po 100 tysięcy lat. To wydarzenie będzie widoczne nawet w ciągu dnia na Ziemi. Tajemnicze zmiany jasności Betelgezy Już w 2019 roku zauważono, że Betelgeza znacząco przygasła, co wywołało spekulacje na temat jej potencjalnej eksplozji. Sugerowano nawet, że gwiazda może być otoczona przez tzw. sferę Dysona. Jest to hipotetyczna megastruktura zbudowana przez bardzo zaawansowaną cywilizację. Tego typu sferyczna struktura, składającą się z ogromnej liczby satelitów lub paneli słonecznych, absorbowałaby energię gwiazdy i przetwarzały ją na użyteczną energię do zasilania tej cywilizacji. Jednak, jak się okazało, zaobserwowane przygasanie było tylko chwilową zmianą spowodowaną pyłem wyrzuconym przez gwiazdę. Teraz jednak naukowcy uważają, że za nieregularnymi zmianami jasności Betelgezy może stać gwiazda towarzysząca. Bliżej nieznany Betelkumpel Nowe badanie przeprowadzone przez ekspertów z Centrum Astrofizyki Obliczeniowej (CCA) Flatiron Institute wykorzystało modele komputerowe do symulacji aktywności Betelgezy. Z analiz wynika, że okresowe pulsowanie obiektu jest prawdopodobnie spowodowane przez niewi…

Betelgeza-towarzysz-cbdec85.png
width: 1200
height: 630

Ta zagadka astronomiczna czekała na rozwiązanie 30 lat. Odkryto sekret najsłynniejszego brązowego karła
type: item
date: 2024-10-17T07:03:52.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: odkrycia
subject: planety
description: W 1995 roku astronomowie wyśledzili pierwszego brązowego karła, gwiazdopodobny obiekt astronomiczny. Jednak jego światło było słabsze niż przewidywała teoria. Dlaczego? Dzisiaj naukowcy przedstawili zaskakujące rozwiązanie tej zagadki. Gliese 229B to nie jeden, ale aż dwa brązowe karły, krążące wokół siebie po ciasnej orbicie.
encoded: Tajemniczy brązowy karzeł Brązowy karzeł? Nie, to bliźniaki! Co wiemy o układzie podwójnym brązowych karłów Co odróżnia gwiazdę od planety? Nie tyle to, że pierwsza świeci, a druga nie, ile masa każdego z tych obiektów. Jeśli ciało niebieskie ma masę większą niż co najmniej 85 mas Jowisza, mamy do czynienia z gwiazdą. Ciała niebieskie o maksymalnej masie 10 mas Jowisza to planety. Ten podział już na pierwszy rzut oka wydaje się niekompletny. A co z globami, które są kilkadziesiąt razy cięższe od Jowisza? To planety czy gwiazdy? Naukowcy już od lat 70. poprzedniego wieku podejrzewali, że istnieje cała klasa chłodnych obiektów gwiazdopodobnych, które nie są ani jednym, ani drugim. Nazwali je brązowymi karłami. Jednak długo była to tylko teoria. Została ona po raz pierwszy udowodniona dopiero w połowie lat 90. Pod koniec 1994 r. odkryto, a w 1995 r. potwierdzono istnienie pierwszego brązowego karła. Obserwacje prowadzone z góry Palomar w Kalifornii wykazały, że w atmosferze tego obiektu o masie około 60–70 mas Jowisza znajduje się metan. To cecha charakterystyczna gazowych olbrzymów takich jak Jowisz, jednak nie gwiazd. Tajemniczy brązowy karzeł Wykryty glob został nazwany Gliese 229B. Towarzyszył niedużej gwieździe – czerwonemu karłowi Gliese 229, którą okrążał raz na 250 lat. Cały układ znajduje się niecałe 19 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Zająca (konstelacji nieba południowego). Pierwszy wykryty brązowy karzeł – albo nieudana gwiazda (ang. failed star), jak czasami nazywa się te obiekty – szybko przykuł uwagę całej rzeszy astronomów. Do dzisiaj powstały o nim setki prac naukowych. Również dlatego, że od samego początku w obserwacyjnych danych o Gliese 229B kryła się sprzeczność. Obiekt był zbyt ciemny jak na swoją masę. Zważywszy na to, że niewiele brakowało mu do najlżejszych gwiazd, powinien świecić znacznie jaśniej niż obserwowano. Brązowy karzeł? Nie, to bliźniaki! O rozwiązaniu tej zagadki mówiło się już od kilku lat, jednak dopiero teraz zostało on…

BinaryBrownDwarf1080-8e54c7c.jpg
width: 1920
height: 1080

Zagadka Gwiazdy Barnarda wyjaśniona. Wokół niej krąży planeta. Czy jest podobna do Ziemi?
type: item
date: 2024-10-01T14:15:52.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
subject: słońce
subject: ziemia
description: Gwiazda Barnarda to najbliższa Słońcu pojedyncza gwiazda Drogi Mlecznej. Od kilkudziesięciu lat naukowcy spierają się o to, czy wokół niej orbitują jakieś planety. Nowe obserwacje prowadzone z użyciem Bardzo Dużego Teleskopu w Chile przyniosły rozwiązanie zagadki.
encoded: Zagadka Gwiazdy Barnarda Jedna nieduża planeta Co wiadomo o nowo odkrytej planecie? Nasz Układ Słoneczny składa się z jednej gwiazdy oraz okrążających ją ośmiu planet. Czy taka budowa systemu planetarnego to w kosmosie wyjątek, czy reguła? – W galaktyce systemy takie jak nasz znajdują się w mniejszości – odpowiada NASA. – Ponad połowa wszystkich gwiazd na niebie ma jednego albo więcej towarzyszy. Nieraz trudno dostrzec je nawet przez profesjonalny teleskop. Bywa, że gwiazdy układu podwójnego krążą na tyle blisko siebie, że ich światło się zlewa. To przypadek gwiazdy wielokrotnej Alfa Centauri. Tak naprawdę składa się ona aż z trzech elementów. Dwa z nich to jasne gwiazdy ciągu głównego – Alfa Centauri A i B – tworzące ciasny układ podwójny. Są tak blisko siebie, że nawet na profesjonalnych fotografiach kosmosu wyglądają jak jedno słońce. Bardzo daleko od nich znajduje się z kolei trzeci element – Proxima Centauri, czerwony karzeł. Upraszczając, często mówi się, że Alfa Centauri to gwiazda najbliższa Słońcu. Od naszej gwiazdy dzieli ją 4,37 roku świetlnego. Nieco dalej – w odległości niecałych sześciu lat świetlnych – znajduje się natomiast Gwiazda Barnarda. Jest to najbliższa Słońcu pojedyncza gwiazda, jaką znamy. Zagadka Gwiazdy Barnarda Gwiazda Barnarda znajduje się w gwiazdozbiorze Wężownika. To czerwony karzeł o niedużej masie, który od dawna jest częstym przedmiotem obserwacji astronomicznych. Mimo że obiekt ten był śledzony wielokrotnie, długo nie udawało się rozstrzygnąć jednej kwestii. Czy Gwiazda Barnarda ma swój układ planetarny? Czy krążą wokół niej jakieś globy? Po raz pierwszy odpowiedź twierdzącą podano jeszcze w latach 60. poprzedniego wieku. Wówczas amerykański astronom Peter van de Kamp postawił hipotezę, że wokół tej gwiazdy krąży co najmniej jeden gazowy olbrzym. Hipoteza nie wytrzymała próby czasu. W 2018 roku z kolei pojawiły się przesłanki wskazujące, że wokół Gwiazdy Barnarda krąży planeta typu ziemskiego. Ta teoria również się nie utrzymała. …

eso2414a-9d4dccc.jpg
width: 1280
height: 720

Przez Układ Słoneczny przelatują małe czarne dziury. Co by się stało, gdyby któraś uderzyła w Ziemię?
type: item
date: 2024-09-18T12:55:00.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: gwiazda
subject: obserwacje
subject: układ słoneczny
description: Te czarne dziury są 10 mld razy lżejsze od Słońca i mają niewiele większy rozmiar niż atom wodoru. A jeśli istnieje ich tak wiele, jak sądzą astrofizycy, to muszą co pewien czas przelatywać przez Układ Słoneczny. Jak wykryć takie mikroskopijne zjawiska i czy mogą mieć realny wpływ na nas?
encoded: Spis treści: Skąd się biorą czarne dziury? Czym są pierwotne czarne dziury? Tajemnicza ciemna materia Czarne dziury w Układzie Słonecznym Jak wykryć przelot czarnej dziury Mikroskopijna czarna dziura może przechodzić przez nasz Układ Słoneczny raz na dekadę – twierdzą naukowcy z Massachusetts Institute of Technology oraz z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Cruz. Właśnie opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Physical Review D” artykuł „Układ Słoneczny jako detektor czarnych dziur”. Dodają, że taki obiekt może w czasie przelotu generować niewielkie zakłócenia grawitacyjne, które naukowcy są w stanie wykryć. Skąd się biorą czarne dziury? Tylko skąd miałyby się wziąć takie czarne dziury? Zacznijmy od początku. Czarne dziury zawdzięczają swoją nazwę ogromnemu oddziaływaniu grawitacyjnemu. Jest ono tak silne, że nawet światło nie jest w stanie z niego uciec. Jeśli czarna dziura nie zdradzi swojego istnienia – na przykład poprzez rozerwanie gwiazdy – może pozostać niewykryta na tle czerni kosmosu. Jedynym znanym w tej chwili sposobem powstawania czarnych dziur jest zapadanie grawitacyjne bardzo masywnych gwiazd. Skończył się w nich proces wypalania paliwa jądrowego dostarczającego ciśnienia zdolnego przeciwdziałać sile grawitacji. Teoretycznie każdy obiekt posiadający dużą masę można zmienić w czarną dziurę. Wystarczy ścisnąć tę masę do skrajnie małej objętości. Jednak nikomu się to jeszcze nie udało, przynajmniej w formie, o jakiej myślimy. Bo w 2021 roku izraelscy uczeni stworzyli z 8000 atomów rubidu dźwiękową czarną dziurę o średnicy 0,1 mm. Ale w tym wypadku dziura nie wypuszczała ze swego wnętrza żadnego pochłoniętego dźwięku, a nie światła czy materii. Czym są pierwotne czarne dziury? Na przestrzeni dziesięcioleci astronomowie wykryli wiele czarnych dziur. Od takich o masie gwiazdowej, zwykle około 5 do 10 razy większej od masy Słońca, po supermasywne czarne dziury o masach od milionów do miliardów mas Słońca. Ale w omawianym badaniu skupiono się na anali…

czarna-dziura-ziemia-5c587dd.jpg
width: 2058
height: 1457