National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-20T14:46:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kajko i Kokosz w gwarze warszawskiej. „Rogata heca” to prawdziwa gratka dla fanów polskiego komiksu
items: Gwara poznańska zawiera wiele germanizmów. Jednak nie przypomina mowy Ślązaków
items: Język śląski czy gwara śląska. Trwa spór językoznawców i działaczy
items: Gwara podlaska jest wyrazistym symbolem tożsamości kulturowej Podlasia. Gdzie można ją usłyszeć?
items: Gwara warszawska pojawiła się późno i szybko zaczęła zanikać. Jej elementy przeniknęły do polszczyzny
items: Gwara góralska niejedno ma imię. Najlepiej zachowała się na Podhalu
items: Śląsk oczami Tomasza Tomaszewskiego
items: Beskid Żywiecki

Kajko i Kokosz w gwarze warszawskiej. „Rogata heca” to prawdziwa gratka dla fanów polskiego komiksu
type: item
date: 2026-01-20T14:45:17.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Reviews
subject: gwara
subject: warszawa
description: Kultowy „Wielki turniej” w nowej odsłonie! „Kajko i Kokosz. Rogata heca” to pierwsza edycja komiksu przetłumaczona na gwarę warszawską. Sylwia Węgłowska i Janusz Dziano oddają hołd Januszowi Chriście i językowi stolicy. Efekt? Przyjemny prezent dla miłośników miejskiej gwary.
encoded: Nowa edycja kultowego komiksu „Kajko i Kokosz – Wielki turniej” doczekała się niezwykłej reinterpretacji. „Rogata heca” to pierwszy album z cyklu, który ukazał się w tłumaczeniu na gwarę warszawską. Za przekład odpowiadają Sylwia Węgłowska i Janusz Dziano. Wersja ta łączy oryginalny humor Janusza Christy z językiem stołecznej ulicy, tworząc unikatowe połączenie klasyki polskiego komiksu z warszawską tradycją słowną. Sylwia Węgłowska i Janusz Dziano o pracy nad tłumaczeniem Janusz Dziano, współautor przekładu, podkreśla swoją osobistą więź z warszawską gwarą. Doświadczenia życiowe i zawodowe – między innymi praca w Domu Słowa Polskiego, gdzie powstawał pierwszy numer magazynu „Relax” – sprawiły, że tłumaczenie stało się dla niego sprawą wyjątkowo osobistą i kwestią odpowiedzialności. Z kolei Sylwia Węgłowska, która od ponad 40 lat jest fanką Kajka i Kokosza, opowiada o emocjach związanych z pracą nad przekładem: „Tłumaczenie było moim spełnieniem marzenia, którego nie miałam. No i za nic nie chciałabym narazić się jednemu z moich ulubionych twórców komiksowych, jakim jest pan Janusz Christa”. Twórcy przekładu zdecydowali się na uproszczenie języka, aby ułatwić jego zrozumienie współczesnym czytelnikom, nie rezygnując przy tym z ducha warszawskiej mowy. Kajko, Kokosz i Grandziarze – fabularna przygoda w Mirmiłowie Fabuła „Rogatej hecy” wiernie oddaje historię z „Wielkiego turnieju”. Kasztelan Mirmił zmaga się z bólem głowy spowodowanym hałasem mieszkańców Mirmiłowa, a w tle zbliża się wielki turniej. W obliczu Święta Barana problemem staje się brak barana w grodzie – a każdy kasztelan musi wystawić swojego zawodnika. Kajko i Kokosz wyruszają na wyprawę w poszukiwaniu barana, nieświadomi, że Grandziarze (czyli warszawska wersja Zbójcerzy) planują to samo. W nowej wersji bohaterowie zachowali swoje charakterystyczne cechy – Kajko pozostał rozważny i odważny, a Kokosz żarłoczny i egoistyczny. Wprowadzenie gwary warszawskiej nadało postaciom nowy wymiar i humorystyczny ko…

kajko-i-kokosz-wielka-heca-75faa93.jpg
width: 2813
height: 1875

Gwara poznańska zawiera wiele germanizmów. Jednak nie przypomina mowy Ślązaków
type: item
date: 2024-06-01T06:29:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: język
subject: polska
subject: poznań
subject: Społeczeństwo
description: Gwara poznańska wciąż jest żywa wśród starszych Poznaniaków, ale nie tylko. Także młodzi mieszkańcy stolicy Wielkopolski wciąż jeszcze wplatają w polszczyznę ogólną słowa charakterystyczne dla regionalnej mowy. Niektóre słowa z gwary poznańskiej, jak choćby „pyry”, są znane w całym kraju, ale nie należy zakładać, że Poznaniaka można łatwo zrozumieć. Czym charakteryzuje się gwara poznańska? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: W tym artykule: Czym jest gwara poznańska? Leksyka gwary poznańskiej Cechy charakterystyczne gwary poznańskiej Podobnie jak gwara śląska, gwara poznańska pełnymi garściami czerpała z języka niemieckiego. Należy jednak podkreślić, że na germanizmach kończą się większe podobieństwa między obiema mowami. W porównaniu z etnolektem śląskim, mowa poznaniaków jest znacznie bardziej melodyjna. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że nie jest to jej jedyna charakterystyczna cecha. Czym jest gwara poznańska? Mówiąc o gwarze poznańskiej, na myśli trzeba mieć terytorialną odmianę polszczyzny ogólnej, charakterystyczną dla Poznania i części obszaru w dorzeczu środkowej i dolnej Warty. Niektóre elementy tej mowy są obecne także na pozostałych ziemiach, które znajdowały się pod zaborem pruskim. Zaczęła kształtować się w XVIII wieku. Właśnie wtedy język zaborcy zaczął wywierać wpływ na mowę mieszkańców regionu. Jednak nie można stwierdzić, że gwarę poznańską ukształtowały wyłącznie germanizmy. Leksyka gwary poznańskiej O ile głównego źródła odrębności leksykalnej Poznania bez cienia wątpliwości należy doszukiwać się we wpływie języka niemieckiego w zaborze pruskim, to należy podkreślić, że gwarze poznańskiej wyraźnie zarysowują się także inne wpływy. Gdy pod koniec XIX wieku ludność wiejska zaczęła napływać do miast, w miejskiej mowie pojawiły się elementy wielkopolskich (ale nie tylko) gwar ludowych. Te łączyły się ze słownictwem wypracowanym w społeczno-kulturowych warunkach miejskich. Brama Poznania, czyli historia miasta w interaktywnym wydaniu Wizyta w interaktywnej Bramie Poznania to pełne zaskoczeń odkrywanie początków państwa polskiego. W rezultacie powstała gwara, która w dużej mierze jest typowa dla Poznania. Nie w stu procentach, bo niektóre odrębności leksykalne mowy poznańskiej można było (i nadal można) usłyszeć na pozostałych ziemiach, które znajdowały się pod pruskim zaborem. Podobieństwa do innych gwar i dialektów Nie można nie wspomnieć, że w gwarze poznańskiej…

gwara-poznanska-zawiera-wiele-germanizmow-ale-nie-przypomina-mowy-slazakow-fot-shutterstock-993afea.jpg
width: 1000
height: 667

Język śląski czy gwara śląska. Trwa spór językoznawców i działaczy
type: item
date: 2024-05-29T14:49:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: historia
subject: język
subject: polska
subject: śląsk
subject: Społeczeństwo
description: Język śląski, przez niektórych językoznawców uznawany za gwarę – lub jakby powiedział Ślązak – ślonsko godka, to jeden z najbardziej charakterystycznych etnolektów regionalnych. Łatwą ją rozpoznać, ale osoba, która nie mieszka na Śląsku i wcześniej nie miała do czynienia z tą specyficzną mową, może mieć poważne problemy ze zrozumieniem rozmówcy, mimo że podobieństwo gwary do polszczyzny ogólnej jest ewidentne. Czym charakteryzuje się mowa śląska? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czym jest język śląski? Historia śląskiej mowy Śląski język czy gwara? Cechy charakterystyczne mowy śląskiej Dane statystyczne dowodzą, że Ślązacy stanowią najliczniejszą grupę etniczną w Polsce, a oprócz tego tworzą największą społeczność, która na co dzień posługuje się gwarą lub – jak dowodzą niektórzy językoznawcy – językiem. W 2011 roku używanie etnolektu śląskiego zadeklarowało ponad pół miliona osób. Dziesięć lat później taką deklarację złożyło nieco mniej niż pół miliona Ślązaków. Mimo to mieszkańcy Górnego Śląska nadal nie doczekali się przyznania im statusu mniejszości etnicznej. Ustawa uznająca język śląski za język regionalny została przegłosowana w Sejmie w 2024 roku, a następnie zawetowana przez prezydenta Andrzeja Dudę. Co to jest śląska mowa? Mówiąc o śląskiej mowie, na myśli trzeba mieć etnolekt, którym posługują się mieszkańcy Śląska. Kojarzy się przede wszystkim z mową obecną w przestrzeni aglomeracji górnośląskiej (z wyłączeniem Zagłębia Dąbrowskiego, które historycznie było częścią Małopolski), jednak należy podkreślić, że historyczny Śląsk jest rozległą krainą. Co za tym idzie, to, co potocznie nazywa się śląską gwarą, tak naprawdę jest uznawane za język lub zespół gwar o znacznym zróżnicowaniu regionalnym. Zasięg gwary śląskiej Etnolekt śląski nie jest jednolity. Na różnych obszarach kulturowo-historycznych występują jego różne odmiany, w których te same słowa mogą mieć różną wymowę i inne znaczenie. Ruszyłem w podróż przez Śląsk i Zagłębie z reporterami i poetami. Te miejsca absolutnie mnie zaskoczyły Odkrywaj Polskę i czytaj książki – takie hasło mogłaby mieć Miedzianka Po Drodze. W tym roku ekipa festiwalu odwiedziła Śląsk i Zagłębie. Tydzień spotkań z literatami urozmaiciłem s... Po śląsku mówi się na obszarze wyznaczonym przez liniami: Syców-Prudnik na zachodzie, Prudnik-Czadca na południowym zachodzie, Lubliniec-Tarnowskie Góry-Katowice-Bielsko na wschodzie i Syców-Lubliniec na północnym wschodzie. Według Alfreda Zaręby, …

gwara-slaska-jest-mowa-ktorej-nie-sposob-pomylic-z-zadna-inna-fot-shutterstocka-c570fa0.jpg
width: 1000
height: 668

Gwara podlaska jest wyrazistym symbolem tożsamości kulturowej Podlasia. Gdzie można ją usłyszeć?
type: item
date: 2024-05-25T09:31:03.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: historia
subject: język
subject: podlasie
subject: polska
subject: Społeczeństwo
description: Gwara podlaska, nazywana też gwarą białostocką, wciąż rozbrzmiewa w centralnej i południowej części województwa podlaskiego. Mieszkańcy tego regionu dbają o zachowanie własnej tożsamości kulturowej, a unikatowa gwara jest integralną częścią. Mimo że na przestrzeni lat niektóre słowa uległy istotnemu przeobrażeniu, to wiele wciąż funkcjonuje w niezmienionej formie. Czym charakteryzuje się podlaska gwara? Gdzie jest używana? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Co to jest gwara podlaska? Gdzie można usłyszeć gwarę podlaską? Charakterystyczne cechy gwary podlaskiej Słownik gwary podlaskiej, czyli wybrane słowa, których używają Podlasianie Według niektórych jest bardziej złożona i obcobrzmiąca niż gwara góralska. W odszyfrowaniu może okazać się tak samo trudna, jak gwara śląska. Nie jest to specjalnie zaskakujące, bo w gwarze białostockiej pojawia się mnóstwo wyrazów, które dla osoby posługującej się polszczyzną ogólną mogą brzmieć niezrozumiale. W pierwszym kontakcie może przywodzić na myśl język łemkowski, ale nie należy dać się zwodzić pozorom. Gwara podlaska nie ma wiele wspólnego z językami rusińskimi. Co to jest gwara podlaska? Mówiąc o gwarze podlaskiej (lub białostockiej), na myśli trzeba mieć polską gwarę charakterystyczną dla mieszkańców Białegostoku i części Podlasia. Gwara podlaska stanowi odłam dialektu mazowieckiego. Jest wyraźnie spokrewniona z północnokresowym dialektem wileńskim. Należy jednak podkreślić, że w mowie mieszkańców Podlasia uwidaczniają się różne wpływy, między innymi rosyjskie, białoruskie, litewskie, ukraińskie, niemieckie i żydów aszkenazyjskich, posługujących się językiem jidysz. Nic dziwnego. W końcu Podlasie od zawsze było czymś w rodzaju kulturowego i religijnego pogranicza. Gdzie można usłyszeć gwarę podlaską? Wyznaczenie granic obszaru gwarowego nie jest łatwym zadaniem. Wynika to z faktu, że istnieją różne gwary podlaskie. Nieco inaczej mówią mieszkańcy miast, a inaczej osoby zamieszkujące obszary wiejskie. Planujecie wycieczkę na wschód Polski? Oto, co warto zobaczyć w województwie podlaskim Podlasie to dobry kierunek dla osób, którym zależy na kontakcie z przyrodą możliwie najbliższą swojej pierwotnej formy. Niezwykle malowniczy region zachwyca pięknem krajobrazu i wszechobecn... Próby wyznaczenia granic gwarowych Jako pierwszy ich wyznaczenia podjął się Kazimierz Nitsch. Na podstawie swoich badań polski językoznawca uznał, że granice dialektyczne nie pokrywają się z …

gwara-podlaska-jest-wyrazistym-symbolem-tamtejszej-tozsamosci-kulturowej-fot-iwciagr-shutterstock-com-45e0302.jpg
width: 1000
height: 667

Gwara warszawska pojawiła się późno i szybko zaczęła zanikać. Jej elementy przeniknęły do polszczyzny
type: item
date: 2024-05-13T13:56:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gwara
subject: historia
subject: język
subject: polska
subject: Społeczeństwo
subject: warszawa
description: Gwara warszawska zaczęła zanikać po 1944 roku i choć dziś posługuje się nią znacznie mniej osób niż w przeszłości, to wciąż jeszcze jest obecna na ulicach prawo- i lewobrzeżnych dzielnic. Mało tego, choć nie każdy zdaje sobie z tego sprawę, wiele wyrazów charakterystycznych dla mowy warszawiaków na stałe przeniknęło do polszczyzny ogólnej. Jak powstała warszawska gwara? Czym się charakteryzuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Jak powstała gwara warszawska? Gwara warszawska dawniej i dziś Charakterystyczne cechy gwary warszawskiej Gwara góralska nikogo nie dziwi. Nawet gwara poznańska zdążyła już spowszednieć poza Wielkopolską. Ale gwara warszawska? Tak, mieszkańcy stolicy też posługują się regionalną odmianą języka polskiego. W dynamicznie rozwijającym się społeczeństwie nieuniknione jest powstanie dysonansu między polszczyzną ogólną a regionalną. Odrębna mowa jest charakterystyczna dla większości dużych miast, co wynika przede wszystkim z uwarunkowań społecznych, kulturowych, historycznych, politycznych i gospodarczych. Jak powstała gwara warszawska? Początki kształtowania się gwary warszawskiej najprawdopodobniej przypadają na II połowę XIX wieku, jednak jej kluczowe cechy uformowały się dopiero w następnym stuleciu. Powstała poprzez nałożenie się na gwary dialektu mazowieckiego (które w Warszawie były pierwotnym podłożem językowym) zapożyczeń z języków używanych przez przedstawicieli innych narodowości, którzy mieszkali w stolicy. W tym miejscu należy wskazać przede wszystkim na języki: jidysz, niemiecki i rosyjski. Gwara warszawska czerpała pełnymi garściami z zasobu leksykalnego tych języków, jednak na jej składnię, fleksję, fonetykę i słowotwórstwo mowy warszawiaków miały one stosunkowo nieduży wpływ. Cechy systemowe gwary warszawskiej pozostawały pod silnym wpływem poszczególnych gwar dialektu mazowieckiego. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że gwarę warszawską cechowała też pewna nowatorskość, bo w stolicy powstały neologizmy, zwłaszcza frazeologiczne i leksykalne. Gwara warszawska dawniej i dziś Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej gwara warszawska rozkwitała, o czym świadczy fakt, że cechowała się wówczas dużym zróżnicowaniem, zarówno dzielnicowym, jak i społecznym. Po Powstaniu Warszawskim znalazła się w odwrocie i zaczęła zanikać. Dlaczego? Spieszymy z odpowiedzią. Warszawa to nie tylko Pałac Kultury. Odkrywamy uroki stolicy Warszawa jest jednym z najbard…

gwara-warszawska-pojawila-sie-pozno-i-szybko-zaczela-zanikac-fot-dominika-zarzycka-nurphoto-via-getty-images-db414f8.jpg
width: 1024
height: 683

Gwara góralska niejedno ma imię. Najlepiej zachowała się na Podhalu
type: item
date: 2024-05-12T06:29:48.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: górale
subject: gwara
subject: język
subject: podhale
subject: polska
subject: Społeczeństwo
description: Gwara góralska zaczęła kształtować się w XII stuleciu. Czas nie stoi w miejscu, a mimo to ten specyficzny, dla mieszkańców równin i nizin często niezrozumiały dialekt wciąż jeszcze jest żywy. I bardzo dobrze, bo to właśnie gwara jest najbardziej charakterystycznym wyróżnikiem mieszkańców obszarów górskich, chyba nawet bardziej rozpoznawalnym niż barwne stroje. Czym jest gwara góralska? Co charakteryzuje mowę górali? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Wyobrażenia na temat gwary góralskiej bywają błędne Co to jest gwara góralska? Gwara podhalańska Jak skonstruowana jest gwara góralska? Tradycja chrześcijańska w gwarze góralskiej Gwara góralska w literaturze Najczęstsze błędy i nadużycia w gwarze góralskiej Folklor podhalański wciąż ma się dobrze. Bogata kultura tej niezwykle barwnej grupy etnograficznej wciąż jest kultywowana i pielęgnowana. W tym kontekście nie jest specjalnie zaskakujące, że większość Polaków przynajmniej raz miała okazję usłyszeć prawdziwą gwarę góralską. Wyobrażenia na temat gwary góralskiej bywają błędne Niestety, niektórzy wciąż kształtują swoje wyobrażenia o tym specyficznym dialekcie na podstawie reklam telewizyjnych, produkcji filmowych czy audycji radiowych, w których prawdziwa gwara nierzadko jest zniekształcana. Do tego stopnia, że nawet językoznawcy mają problem z ustaleniem, co właściwie wybrzmiewa z głośników. To gwara podlaska? A może jednak język łemkowski? Zniekształcenia są dziś prawdziwą zmorą, więc by poznać prawdziwą gwarę górali, najlepiej udać się na Podhale i posłuchać, jak mówią miejscowi. Co to jest gwara góralska? Mówiąc o gwarze góralskiej, większość osób ma na myśli gwarę podhalańską. Należy jednak podkreślić, że termin ten jest dość nieprecyzyjny, bo w praktyce może odnosić się do różnych gwar używanych przez górali. Młodzi z Podhala kultywują dawne tradycje. Zaglądamy na tradycyjne góralskie wesele Mateusz Kiszela, fotograf ślubny z Zakopanego, niejednokrotnie gościł na góralskim weselu. Postanowił opowiedzieć nam o tym, jak ta tradycyjna uroczystość wygląda z jego perspektywy. W samym dialekcie małopolskim należy wyróżnić kilka odmian gwary z terenów górskich (z pasa podhalańsko-beskidzkiego) i kilka z pasa karpacko-podgórskiego. Do tego należy doliczyć także dwie odmiany dialektu śląskiego. Gwary w dialekcie małopolskim W pasie podhalańsko-beskidzkim wyróżniają się cztery gwary: gwara podhalańska, gwara orawska, gwara spiska, gwara południowożywiec…

gwara-goralska-niejedno-ma-imie-ale-najlepiej-zachowala-sie-na-podhalu-fot-omar-marques-anadolu-via-getty-images-48aae7e.jpg
width: 1024
height: 681

Śląsk oczami Tomasza Tomaszewskiego
type: item
date: 2009-10-21T09:34:23.000Z
creator: Agnieszka Budo
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: barbórka
subject: fotografia
subject: górnictwo
subject: gwara
subject: kopalnie
subject: śląsk
subject: tomasz tomaszewski
subject: tradycje
subject: węgiel
description: W jubileuszowym numerze polskiej edycji National Geographic ukazał się Pana obszerny fotoreportaż, dotyczący Śląska i jego mieszkańców. Skąd pomysł zrobienia materiału właśnie w tym miejscu i o tych ludziach?
encoded: - Robiłem materiał o polskiej wsi i pomyślałem, że nadszedł już czas, aby uhonorować także polskiego robotnika, człowieka, który ciężko pracuje fizycznie. W sposób całkowicie oczywisty skierowałem się w stronę Śląska, gdzie ten etos pracy jest najbardziej czytelny. Nie pomyliłem się. Jest to absolutnie magnetyczna kraina, w której ludzie obsesyjnie myślą o pracy, a tradycja ciężkiego wysiłku, związanego z nią, jest znana od zawsze. - Czy Śląsk się Panu spodobał? - Muszę przyznać, że jestem zachwycony Śląskiem i ludźmi, których tam spotkałem. Są oni tolerancyjni, mają świetne poczucie humoru i dystans do siebie samych. Na Śląsku ciągle ważna jest tradycja, rodzina i praca. To właśnie tym wartościom, w innych częściach Polski odchodzącym już w zapomnienie, poświęciłem najwięcej czasu. Prace nad tym materiałem trwały długo, bo aż od marca do sierpnia. - Przez całe pół roku przebywał Pan na Śląsku? - Tak. Przyznam, że dzisiaj takich magazynów, które pozwoliłyby fotografowi na tak długą pracę nad jednym tematem praktycznie już nie ma. Jedynie waszyngtoński National Geographic ciągle jeszcze zleca tego typu materiały, ale w Europie, a szczególnie w Polsce, jest to absolutnie niemożliwe. Toteż zastosowałem metodę, która dobrze się sprawdziła w trakcie mojej pracy nad reportażem o polskiej wsi pt.„Rzut beretem”. Zgłosiłem się do dwóch zaprzyjaźnionych firm, które zajmują się fotografią, a mianowicie Nikon Polska i Epson Europ, z prośbą o pokrycie kosztów związanych z produkcją tego materiału. To jest pewna forma sponsoringu, nie stosowana zbyt często do tej pory. Wydaje się dość interesującym sposobem na robienie materiałów pogłębionych, nad którymi prace mogą trwać znacznie dłużej, niż w każdej innej sytuacji. I o tyle jest to pomysł dobry, że firmy na ogół nie stawiają żadnych merytorycznych warunków, czyli nie mają wpływu na to, jak ten materiał będzie wyglądał. Korzystałem z najnowszego sprzętu NIKON-a aparatu D3, i dzięki niemu mogłem robić zdjęcia w absolutnie ekstrem…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/57db5c184dc3a9488a509c8873e4458e64a6d994-0710e58.jpeg
width: 600
height: 399

Beskid Żywiecki
type: item
date: 2009-03-24T06:20:20.000Z
creator: Marek Tomalik
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: babia góra
subject: beskidy
subject: grzegorz turnau
subject: gwara
subject: Kultura
subject: natura
subject: obyczaje
subject: tradycje
description: Kochom cie piyknie ziemio żywiecko Takom miłościom jak matka dziecko, Boś mi je matkom i zywicielkom Kochom cie za to miłościom wielgom.
encoded: Bunc na Żarze Trudno pisać o własnym regionie. Z perspektywy tubylca wszystko wydaje się oczywiste. Nawet uroki wciąż dzikiej natury i bogactwo góralskich pejzaży kulturowych. To będzie próba opisu mojej ojczyzny. Ziemia Żywiecka obejmuje kotlinę żywiecką, zachodnią, rozciętą doliną Soły część Beskidu Małego, wschodnią część Beskidu Śląskiego i Beskid Żywiecki, aż po najwyższą w całych Beskidach – Babią Górę. Od południa graniczy z Czechami i Słowacją. W sensie kulturowym umowna to jednak granica. Przekonałem się o tym, odwiedzając skansen w słowackiej Pribylinie – zgromadzone tam sprzęty znam z domu rodzinnego u stóp Chrobaczej Łąki we wsi Kozy. Łączy nas podobieństwo w budownictwie domów, a także wątków w muzyce i literaturze ludowej. Nasza gwara, bardziej niż literacki język polski, stoi bliżej słowackiego i czeskiego. Stąd mentalnie i werbalnie szybciej nam do górali po tamtej stronie granicy niż mieszkańców innych regionów kraju. Dość powiedzieć, że bliżej stąd – już w kilometrach – do Bratysławy, Wiednia i Budapesztu niż do stolicy Polski. W większości jesteśmy potomkami pasterskich Wołochów, którzy od XIV w. wędrowali łukiem Karpat i mieszali się z napływającymi w te góry Małopolanami, później także Ślązakami i kolonistami niemieckimi. Góralszczyzna na Ziemi Żywieckiej – i dalej na zachód w Beskidzie Śląskim – jest autentyczna i archaiczna. Zachowała liczne zwyczaje – m.in. bożonarodzeniowe kolędowanie. Piękne stroje górali z płótna, sukna i skóry przetrwały próbę czasu, przez wieki bez istotnych zmian. Od XVI do XVIII w. w żywieckich lasach – pozostających poza zasięgiem prawa i granic państwowych – zbójowało się na potęgę! To tutaj było centrum zbójnictwa w polskich Karpatach. W góry uciekali banici, buntownicy, zwykłe rzezimieszki i bardziej romantyczni poszukiwacze wolnego życia i kawałka chleba. Ich przywódcy – nieposkromieni, ale honorowi mściciele feudalnych i religijnych krzywd (czasy kontrreformacji) – szybko obrastali legendami. Wielu powieszono na …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/62f02a62790f142ff88458fccdec3ac8a634bc86-9196b48.jpeg
width: 640
height: 425