Archeolodzy odkryli wyjątkowy grób sprzed 10 500 lat. Obok była czaszka tura na palu
W torfowisku archeolodzy odkryli jeden z najstarszych pochówków ciałopalnych Europy Północnej. Spalone szczątki człowieka przeleżały tam ponad 10 tysięcy lat. Badaczy zaskoczył jednak niezwykły element rytuału pogrzebowego. Przy grobie znajdowała się czaszka tura wbita na drewniany pal. Oto jak wyglądał rytuał pogrzebowy.
Tereny podmokłe są skarbnicą wiedzy dla archeologów. W bagnach, jeziorach i wrzosowiskach doskonale zachowują się zabytki organiczne, ale też szczątki zwierząt i ludzi. W Polsce w świetnym stanie zachowały się relikty ufortyfikowanej osady w Biskupinie. Jej rekonstrukcja do dziś cieszy się wielkim powodzeniem wśród turystów. Kapsuła czasu w bagnie Duvenseer Moor w Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech to dla archeologów miejsce absolutnie wyjątkowe. Przed tysiącami lat znajdowało się tutaj tętniące życiem jezioro. Na jego brzegu obozowali ludzie. Dziś jest to rozległe torfowisko, które dzięki specyficznym beztlenowym warunkom doskonale konserwuje materię organiczną. Drewno, kości i rośliny, które w innych miejscach dawno zmieniłyby się w pył, tutaj przetrwały w niemal nienaruszonym stanie. Dzięki badaniom prowadzonym przez Leibniz-Zentrum für Archäologie (LEIZA) możemy dziś zajrzeć w głąb wczesnego mezolitu, czyli okresu sprzed około 10 500 do 11 000 lat. To czas, gdy po ustąpieniu lodowca przyroda i ludzie na nowo zaczęli rozprzestrzeniać się w północnej Europie. Bardzo stara kremacja W Duvenseer Moor archeolodzy odkryli grób ciałopalny sprzed około 10 500 lat. Z tak odległego okresu znanych jest zaledwie kilka podobnych pochówków, w których złożono kości poddane działaniu wysokiej temperatury. Nieco młodszy ciałopalny pochówek znaleziono w Polsce w Mszanie. Archeolodzy zlokalizowali tam groby, w których ciała (m.in. młodej kobiety i dziecka) umieszczano w konstrukcjach przypominających trumny z kory, a następnie spalano je bezpośrednio w jamie grobowej przed jej zasypaniem. Choć kości były przepalone jedynie częściowo, wyraźna warstwa czarnego popiołu dowodzi celowego użycia ognia, co czyni to znalezisko jedną z najstarszych znanych praktyk tego typu w regionie. Wróćmy do Niemiec. Pod warstwą torfu archeolodzy odkryli fragmenty spalonego ludzkiego szkieletu przemieszane z resztkami stosu pogrzebowego. Co niezwykle istotne, pochówek ten nie został od razu zasypany ziemią. Analizy sugerują, że grób pozostawał otwarty i widoczny dla społeczności przez dłuższy czas. Zagadka wbitego pala Największa sensacja przyszła jednak latem 2025 roku podczas prac prowadzonych ze studentami. Tuż obok wspomnianego grobu, archeolodzy natrafili na kompletną czaszkę tura. W przeciwieństwie do typowych znalezisk z tamtego okresu, kości te nie nosiły żadnych śladów po obróbce rzeźniczej, co wyklucza, że zwierzę zostało po prostu zjedzone. Czaszka była niezwykle krucha, dlatego wydobyto ją w nienaruszonym bloku ziemi. Dopiero zaawansowana tomografia komputerowa wykonana w Instytucie Fraunhofera ujawniła sekret ukryty w środku: przez otwór potyliczny czaszki wbity był sosnowy pal. To dowód na celowe i precyzyjne działanie – ktoś nabił łeb potężnego zwierzęcia na drewniane drzewce, które później się złamało i utknęło wewnątrz. Strażnicy z zaświatów Odkrycie to jest bezpośrednim dowodem na istnienie złożonych wierzeń u wczesnych łowców z północy. Archeolodzy, w tym kierujący projektem dr Harald Lübke z LEIZA, przypuszczają, że grób ciałopalny mógł być otoczony całym wieńcem takich totemów. – Jedno jest jednak już jasne. (…) Jest to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych wczesnego mezolitu w Europie Północnej, które dostarcza nam unikatowego wglądu w życie, śmierć i systemy wierzeń sprzed ponad 10 500 lat – ocenia znaczenie stanowiska dr Lübke. Święta przestrzeń w pradziejach Już wcześniej w pobliżu znaleziono pal z drewna topoli wbity w podłoże. Taka aranżacja przestrzeni sugeruje animistyczny obraz świata, w którym zwierzęta posiadały duszę i mogły pełnić rolę opiekunów zmarłych lub strażników sacrum. Tur, jako jedno z najsilniejszych zwierząt ówczesnych puszcz, idealnie nadawał się na potężnego strażnika. Podobne rytuały, gdzie zmarli są eksponowani na platformach lub otaczani symbolami zwierzęcymi, znamy z nowszych badań nad ludami Syberii czy Ameryki Północnej. Teraz wiemy, że nad brzegiem jeziora Duvensee identyczna magia działała już ponad 10 tysięcy lat temu. Źródło: LEIZA, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grobowiec pełen złota znaleziony w Panamie. Wielki skarb Nowego Świata ma ponad 1000 lat
Czy to Panamskie Eldorado? Archeolodzy odkryli w Ameryce Środkowej liczący ponad tysiąc lat grobowiec, w którym znaleźli nie tylko ludzkie szczątki… ale także całą masę złota. Robi ogromne wrażenie, ale skąd się tam wzięło i co oznacza?
Stanowisko El Cano w panamskim dystrykcie Nata okazało się wyjątkowo łaskawe dla archeologów. Odnaleźli w nim wielki skarb – wyjątkowe, tysiącletnie złote artefakty oraz pozostałości prekolumbijskich elit, dzięki którym wiemy więcej o rytuałach pogrzebowych (i nie tylko) indiańskiej cywilizacji Coclé, która została unicestwiona przez hiszpańskich kolonizatorów. Grobowiec pełen złota w bogatej prowincji Coclé Grobowiec pełen artefaktów datowany jest na 750 r. n.e. i został odkryty w prowincji Coclé, około 200 km na południowy zachód od stolicy Panamy. To miejsce jednych z najważniejszych odkryć w Ameryce Środkowej. Od ponad dwóch dekad archeolodzy badają tę nekropolię, odkrywając liczne grobowce i artefakty pozwalające zrekonstruować życie oraz rytuały dawnych mieszkańców regionu. Mają pełne ręce roboty. To już dziewiąte podobne znalezisko na tym terenie, który pełnił funkcję nekropolii przez około 200 lat. Z jego znaczenia po raz pierwszy zdał sobie sprawę amerykański odkrywca Hyatt Verrill w 1925 roku, kiedy poszukiwał monolitów nad rzeką Rio Grande. Co znajduje się w pełnym skarbów grobowcu? Najważniejszy pochówek w grobowcu wyróżniał się niezwykłym bogactwem wyposażenia. Zmarły został pochowany z m.in. złotymi napierśnikami (z wizerunkami nietoperzy i krokodyli), pasami wykonanymi z kulistych, złotych koralików, bogato zdobionymi bransoletami, dwoma kolczykami w kształcie kobiety i mężczyzny, kolczykiem w kształcie krokodyla oraz złotymi naszyjnikami. Według archeologów to właśnie jego „lokator” musiał cieszyć się największym statusem w swojej grupie. Grobowiec w Panamie zaskakuje także obecnością licznych ceramicznych naczyń pokrytych tradycyjnymi wzorami. To potwierdza znaczenie rytuałów pogrzebowych (chociaż nadal wiemy o nich stosunkowo niewiele) w kulturach środkowoamerykańskich. Cywilizacja Coclé i jej sztuka złotnicza Odkrycie grobowca wzbogaciło wiedzę o cywilizacji Coclé – a w szczególności o jej władcach i elitach. Ta prekolumbijska cywilizacja rozwijała się w środkowej części dzisiejszej Panamy między VIII a XI wiekiem, była znana z wyjątkowo rozwiniętej sztuki obróbki metali, szczególnie złota. Złotnictwo Coclé wyróżniało się wyrafinowanymi formami napierśników, bransolet, kolczyków oraz ceremonialnych ozdób, często zdobionych motywami zwierzęcymi i antropomorficznymi. Magiczne artefakty? Artefakty te świadczą o istnieniu wyspecjalizowanych warsztatów oraz o silnych wpływach religijnych w ówczesnej sztuce. Zgodnie z badaniami Uniwersytetu w Panamie złote artefakty – takie jak te znalezione w grobowcu – były nie tylko symbolami statusu, ale także miały funkcje magiczne i ochronne. Motywy nietoperzy, krokodyli czy ludzkich postaci odzwierciedlały wierzenia związane z życiem pozagrobowym. Same pochówki z „magicznymi” przedmiotami miały charakter zbiorowy i odbywały się z udziałem wielu osób należących do elity. Panama dumna ze swoich prekolumbijskich korzeni Ministerstwo Kultury Panamy uznało odkrycie za wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla archeologii oraz zrozumienia społeczeństw sprzed czasów hiszpańskiej kolonizacji. Znalezione przedmioty oraz sposób pochówku wskazują, że w tych społecznościach śmierć postrzegano jako przejście, nie zaś definitywny koniec. Wartość społeczna i prestiż zmarłych były utrzymywane nawet po śmierci, co podkreślają eksperci analizujący grobowiec w Panamie. To kolejny dowód na to, że centralna Panama była miejscem zamieszkania rozwiniętych społeczeństw z rozbudowaną hierarchią i systemem wierzeń. Grobowiec w Panamie stał się sensacją w świecie archeologii i pamiątką ze świata na zawsze zniszczonego przez europejskie wpływy. Źródło: Archeology News, Radio New Zealand Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Średniowieczny tunel pod pogańskimi grobami. Jego funkcja to zagadka
Pod badanym wzgórzem archeolodzy spodziewali się kolejnych grobów, ale odkryli coś zupełnie innego. Wąski, kręty tunel prowadził w głąb wzniesienia, przecinając obszar pradziejowych pochówków. Miejsce to było użytkowane przez ludzi w średniowieczu. Pytanie brzmi: w jakim celu? Poznajcie archeologiczną zagadkę z Niemiec.
Podczas budowy farmy wiatrowej na wzgórzu Dornberg w Reinstedt w niemieckim landzie Saksonia-Anhalt archeolodzy odkryli coś znacznie bardziej intrygującego niż tylko starożytne kości. Są to relikty po działalności człowieka z wielu epok. Najstarszym elementem jest rów w kształcie trapezu, który wykonano około 6000 lat temu, a zatem w czasach neolitu. Archeolodzy znaleźli tam również pochówki szkieletowe oraz ślady kurhanu z epoki brązu. Wzgórze pełne tajemnic Wzgórze Dornberg było więc ważnym punktem na mapie przez tysiąclecia. Służyło jako miejsce wiecznego spoczynku dla wielu pokoleń. Jednak w południowej części neolitycznego rowu badacze odkryli ślady ingerencji, która nie pasowała do starożytnych rytuałów. Średniowieczny tunel, który nie miał końca Podczas prac archeolodzy zauważyli owalny dół o długości około dwóch metrów przykryty dużą kamienną płytą. Początkowo sądzili, że to kolejny pradziejowy grób. Wypełnisko dołu nie kończyło się, lecz prowadziło coraz głębiej w twardy, jasny less, czyli rodzaj ziemi. Tak odkryto unikalny system podziemnych korytarzy wydrążonych ludzką ręką. Tunel ten jest niezwykle ciasny. Jego wysokość wynosi od 1 do 1,25 metra, a szerokość to zaledwie 50 do 70 centymetrów. Tunel skręcał w stronę północno-zachodnią, w głąb wzgórza, tworząc klaustrofobiczną przestrzeń. Zagadka ze wzgórza Dornberg Według archeologów ten tunel pochodzi z czasów średniowiecza. Ale co skłoniło ludzi do jego drążenia w miejscu dawnych pochówków? Wewnątrz tunelu badacze znaleźli fragmenty ceramiki, podkowę oraz szkielet lisa. Odkryto tam również cienką warstwę węgli drzewnych, co świadczy o tym, że przez krótki czas płonął tam ogień. Rytuały w tunelu Naukowcy przypuszczają, że tunel – określany przez nich mianem Erdstall – mógł służyć jako kryjówka w czasach zagrożenia lub miejsce tajemniczych obrzędów kultowych. Wybór lokalizacji był genialny w swej prostocie. Dawny neolityczny rów mógł być wciąż widoczny na powierzchni, co ułatwiało odnalezienie wejścia. Jednocześnie wzgórze pełne „pogańskich grobów” mogło budzić lęk i być omijane przez postronnych mieszkańców. To sprawiało, że podziemny tunel był bezpiecznym schronem, którego wejście dodatkowo maskowano stosem kamieni. Europa usiana zagadkowymi tunelami Tunele znane jako Erdställe (l. mn. Od Erdstall) to podziemne systemy korytarzy i komór, których główne obszary występowania rozciągają się od Lasu Bawarskiego, przez Górną i Dolną Austrię, aż po Słowację, ale zbliżone struktury występują także w Polsce, Czechach (szczególnie na południowych Morawach ), Słowacji, na Węgrzech oraz we Francji. Główną cechą odróżniającą Erdställe od zwykłych tuneli jest ich ekstremalnie ciasna konstrukcja, która uniemożliwia swobodne poruszanie się. Korytarze mają zazwyczaj zaledwie 60 cm szerokości oraz od 1,0 do 1,7 metra wysokości. Ich najbardziej charakterystycznym elementem są niezwykle wąskie przejścia łączące poszczególne części systemu. Erdställe nigdy nie biegną w jednym kierunku ani na jednym poziomie. Są kręte, a czasem tworzą pętle prowadzące z powrotem do punktu wyjścia. Czym były te obiekty? Pochodzenie i cel budowy Erdställi nie są jasne, jednak naukowcy sformułowali dwie główne teorie: Krótkotrwałe kryjówki (schrony). Miejsca ucieczki i ukrycia dla mieszkańców wsi podczas najazdów lub konfliktów. Pozwalały one ukryć się np. kobietom z dziećmi przed napastnikami niszczącymi gospodarstwa. Nie nadawały się one jednak do dłuższego przebywania; Miejsca kultu i obrzędów. Być może były to obiekty sakralne lub kultowe związane z ludowymi tradycjami „przeciskania się”, co miało pomagać w pozbyciu się dolegliwości fizycznych. Obiekty te były wykorzystywane intensywnie od XI do XIII wieku, a większość z nich została opuszczona lub zasypana w wiekach XIV i XV. Źródła: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) Sachsen-Anhalt, Historisches Lexikon Bayerns Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rzymianie również tworzyli gipsowe odlewy ciał zmarłych. Tak wyglądał ten rytuał
Najnowsze odkrycie archeologów ujawnia nieznane dotąd praktyki gipsowania zmarłych przed pochówkiem. Ślady tego rytuału znaleziono w rzymskim grobowcu w Wielkiej Brytanii.
Zespół naukowców z brytyjskiego Uniwersytetu w Yorku prowadził badania archeologiczne w ramach projektu „Widząc umarłych” („Seeing the Dead”). Uczeni postanowili przeanalizować rzymskie groby z hrabstwa Yorkshire. Już w przeszłości zauważono, że wśród szczątków znajdował się gips. Jednak jeden pochówek szczególnie zainteresował badaczy, a który odkryto w latach 70. XIX wieku. Nietypowa praktyka w cesarstwie rzymskim Był to kamienny sarkofag, który nigdy wcześniej nie był dobrze zbadany. Badacze odkryli w nim rzecz zaskakującą, która może rzucić nowe światło na metody pochówków w czasach cesarstwa. – Kiedy podnieśliśmy pokrywę sarkofagu i rozpoczęliśmy czyszczenie oraz skanowanie 3D, odkryliśmy odcisk dłoni z palcami na fragmencie gipsu. Byliśmy zdumieni – powiedziała Live Science Maureen Carroll, archeolożka i historyczka Rzymu z Uniwersytetu w Yorku. – Nigdy wcześniej nie widziano tych śladów, ani nikt nigdy nie zdjął obudowy sarkofagu – podkreśla uczona. Według Carroll odkrycie sugeruje, że gips ktoś celowo rozprowadzał ręcznie po szczątkach. Grobowiec ten ma ok. 1800 lat, czyli pochodzi z czasów, gdy Brytania była rzymską prowincją. Odkrycie sugeruje, że ludzie, którzy przygotowywali ciała do pochówku tworzyli masę gipsową i następnie pokrywali nią zwłoki. – Obecność odcisków palców w tej masie oznacza jednak, że mieszanka gipsowa była prawdopodobnie miękką pastą, którą ktoś wygładził na ciele w trumnie. Gips został rozprowadzony bardzo blisko krawędzi trumny, więc odciski palców nie były widoczne gołym okiem – twierdzi Carroll. Relacje Rzymian ze zmarłymi Zespół brytyjskich badaczy uważa, że ślady dłoni w gipsie mogą sugerować bardzo bliskie i osobiste relacje Rzymian ze zmarłymi. – Odciski te są uderzającym śladem ludzkiej aktywności, który nie zachowałby się, gdyby nie zaprawa gipsowa – dodaje Carroll. Co ciekawe, według naukowców ich odkrycie może być dodatkową wskazówką, która ujawni, kto pochował zmarłego. Czy była to osoba obca, np. zawodowy grabarz, czy członek rodziny. – Mamy nadzieję, że uda nam się wyekstrahować potencjalne fragmenty DNA z odcisku dłoni – powiedziała archeolożka. Materiał genetyczny następnie zostanie przekazany Instytutowi Francisa Cricka w Londynie, gdzie mogłyby zostać przeprowadzone dodatkowe badania. – To mało prawdopodobne, ale w najlepszym wypadku będziemy w stanie określić płeć tej osoby, co byłoby ogromnym osiągnięciem – stwierdziła. Dlaczego Rzymianie robili gipsowy odlew zmarłych? Najnowsze badanie ujawnia zupełnie nowe praktyki pogrzebowe z czasów rzymskich. Choć w pewnym sensie sam proces przypomina „mumifikację”, to tego rodzaju pochówki nie były nigdy powszechne w Rzymie. Zdarzało się jednak, że ciała były balsamowane np. olejkami, żywicą czy mirrą, ale nigdy nie miało to wymiaru religijnego. Często chodziło o to, aby zakonserwować zwłoki, aby móc przewieźć je na uroczystości pogrzebowe. Oczywiście zwłoki były mumifikowane w rzymskim Egipcie. Choć tamtejsza ludność była poddawana romanizacji, to wciąż rdzenni mieszkańcy tego kraju praktykowali mumifikację i balsamowanie bliskich w celach duchowych. Jednak gipsowanie ciała w taki sposób do tej pory nie było znane w żadnej rzymskiej prowincji. Zdarzały się gipsowe „trumny” w Syrii, Egipcie, a nawet w Italii, choć nie nakładano gipsu bezpośrednio na ciało w takiej formie. Bardzo możliwe, że ludność z Yorkshire chciała w ten sposób zachować kształt zmarłego. Po co? To mogą wykazać dalsze badania. Źródło: Live Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Archeolodzy odkryli ćwierć tysiąca figurek w starożytnym grobowcu. Miały „pracować” w zaświatach
Blisko ćwierć tysiąca figurek odkryli archeolodzy obok zagadkowego sarkofagu sprzed prawie 3 tysięcy lat. Czy należał do zapomnianego faraona? Do znaleziska doszło w egipskim Tanis w Delcie Nilu. To tam filmowy Indiana Jones miał znaleźć Arkę Przymierza.
Starożytny Egipt uznawany jest za jedną z pierwszych zaawansowanych cywilizacji. 5 tysięcy lat temu powstało tam silnie scentralizowane państwo. Na jego czele stali potężni faraonowie, którzy władali tym krajem przez kilka tysięcy lat. Najnowsze znalezisko archeologiczne z Egiptu związane jest z jego dość późnym okresem – początkiem I tysiąclecia p.n.e. i władaniem obcych, libijskich królów. Grób pełen sług Francuska misja archeologiczna na stanowisku archeologicznym San El-Hagar, czyli w starożytnym Tanis odkryła 225 figurek uszebti. Uszebti to wyjątkowe wyposażenie grobowców. Były to niewielkie figurki wykonane w formie mumii. W języku egipskim słowo szabti oznacza „odpowiadający”. Ale na co? Wygląda, że na prośby boga śmierci Ozyrysa, by ożyć w zaświatach. I tam pracować na rzecz zmarłego, w którego grobowcu został umieszczony. W niektórych grobach uszebti były tylko pojedyncze, ale gdy zmarły był bogaty – mógł sobie pozwolić na ich większą liczbę. Nowe odkrycie w Tanis związane jest z grobowcem faraona Szeszonka III z XXII dynastii. Dlatego ich wielka liczba nie powinna dziwić – zarówno za życia, jak i w zaświatach na rzecz władcy miało pracować wiele osób. Zagadkowy sarkofag Znaleziska dokonała misja kierowana przez prof. Frédérica Payraudeau z Sorbonne Université. Figurki towarzyszyły leżącemu w warstwach mułu, nieozdobionemu granitowemu sarkofagowi. Archeolodzy głowili się, do kogo należał. Dzięki znalezieniu uszebti wyjaśniło się to, bo figurki są inskrybowane. Sprawa jest jednak dość zagmatwana, bo uszebti odkryto w północnej komorze grobowca króla Osorkona II – jednego z wcześniejszych faraonów. – Nie ma pewności, czy król [Szeszonk III – przyp. red.] został pochowany bezpośrednio w grobowcu Osorkona II, czy też jego wyposażenie grobowe zostało tam przeniesione. Wciąż mamy wiele do odkrycia – powiedział prof. Payraudeau. To tym bardziej ciekawe, bo już kilka dekad temu archeolodzy zidentyfikowali grób Szeszonka III w innym miejscu w Tanis. Kolejny etap prac obejmie szczegółowe badanie nowo odkrytych inskrypcji i dalsze odczyszczanie północnej komory grobowca, co może dostarczyć dalszych wskazówek dotyczących okoliczności pochówku Szeszonka III. Sekretarz Generalny Najwyższej Rady Starożytności (SCA), Mohamed Ismail Khaled, określił to odkrycie jako „przełomowy moment dla wykopalisk w Tanis”. W jego ocenie od połowy XX wieku nie dokonano tam żadnego równie istotnego odkrycia. Nieznane grobowce z Tanis Tanis jest obecnie słabo znanych stanowiskiem archeologicznym. Zbiorową wyobraźnię rozpalił film „Poszukiwacze zaginionej Arki” (1981), czyli jedna z części przygód słynnego archeologa Indiany Jonesa. Indy odnalazł tam Arkę Przymierza. Takiego znaleziska tam nigdy nie dokonano. Jednak Tanis jest arcyważnym miejscem na mapie Egiptu. Podczas II wojny światowej archeolodzy odkryli tam kilka niewyrabowanych faraońskich grobowców. Świat o nich nigdy nie usłyszał, w przeciwieństwie do grobowca Tutanchamona. Skarby z Tanis dorównują tym ze słynnej Doliny Królów w Tebach. Można je oglądać w Muzeum Egipskim w Kairze. Źródła: Ahram Online, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli wielki grobowiec. Wygląda jak kamienny krąg, ale czegoś w nim brakuje
Wygląda na kamienny krąg. Ale tak naprawdę są to fundamenty grobowca sprzed 2 tysięcy lat. Grobowca nietypowego, bo nigdy w nim nie pochowano zmarłego. Na taką niezwykłą konstrukcję natknęli się archeolodzy w Bawarii.
Po usłyszeniu słów: „kamienny krąg” staje nam przed oczami na przykład słynny megalit Stonehenge w Wielkie Brytanii czy mniejsze i zdecydowanie późniejsze konstrukcje z polskiego Pomorza w Odrach czy w Węsiorach. Budowle na planie okręgu powstawały w różnych miejscach i odległych od siebie miejscach. Nie zawsze ich funkcja jest identyczna. Na zarysy budowli w takim kształcie natknęli się budowlańcy w Wolkertshofen w niemieckiej Bawarii. Do pracy przystąpili od razu archeolodzy. I orzekli: to coś wyjątkowego. Rzymski kurhan sprzed 2 tysięcy lat Średnica tej budowli wynosiła aż 12 m. Teraz na powierzchni widać tylko porządną, murowaną ścianę o okrągłym planie. Zatem ten „kamienny krąg” bardziej przypomina fundament np. wieży niż pradziejowe megality. Przylegała do niego niewielka, kwadratowa dobudówka. Czym była ta budowla? Eksperci sądzą, że jest to pozostałość po rzymskim kurhanie. Z rzymskiej prowincji Recja są one prawie nieznane. Recja zajmowała w starożytności dzisiejsze południowe Niemcy (w tym Bawarię), Szwajcarię i Tyrol. Była to jedna z części wielkiego Cesarstwa Rzymskiego. Funkcję zdradza kontekst W pobliżu zagadkowego fundamentu archeolodzy znaleźli kilka pozostałości z czasów rzymskich. Obok przebiegała droga z tych czasów. Niedaleko też położona była willa rzymska. Jednak również kształt i staranne połączenie obrobionych kamieni kręgu każą sądzić, że jest to kurhan z czasów rzymskich. – Nie spodziewaliśmy się odkrycia monumentu grobowego tej wielkości i z tego okresu. Kopiec (tumulus) znajdował się bezpośrednio przy ważnej rzymskiej osi komunikacyjnej – wyjaśnia mówi prof. Mathias Pfeil, konserwator generalny Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków (Bayerisches Landesamt für Denkmalpflege). Według niego ta budowla była miejscem pamięci ważnej osobistości w czasach rzymskich. W okolicy kurhanu archeolodzy natknęli się też na setki zabytków z wcześniejszych okresów – miejsce to ma długą historię osadnictwa. Z okolicy znane są pozostałości z neolitu, epoki brązu i żelaza oraz wczesnego średniowiecza. Pusty grobowiec Zaskoczeniem dla badaczy była jednak pustka ziejąca z wnętrza budowli. Wiele wskazuje, że był to symboliczny grobowiec, czyli cenotaf. Zmarłego pochowano gdzieś indziej. Tutaj manifestowała się jego osobowość. Pochówki w kurhanach nie były niczym dziwnym w czasach rzymskich. Zresztą miały długą tradycję w Europie Środkowej i Włoszech. W północno-zachodnich prowincjach Cesarstwa pojawiły się od I wieku n.e. Co ciekawe, w czasach cesarstwa niekiedy wykorzystywano ponownie kurhany sprzed stuleci – nawet z epoki brązu. Podobnie zresztą działo się w starożytnym Egipcie, gdzie pozbywano się mumii ze starszych grobowców, a nawet piramid, i umieszczano w nich kolejne zwłoki. Źródło: blfd Bayern Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sprzeczne informacje z Egiptu. Czy słynnemu grobowcowi Tutanchamona grozi zawalenie?
Słynnemu miejscu pochówku faraona Tutanchamona w Dolinie Królów grozi zawalenie. Niezbędna jest jego renowacja i wzmocnienie – wynika z badań naukowych. Tymczasem egipskie władze uspokajają: grobowiec jest stale monitorowany i znajduje się w dobrym stanie.
Grobowiec Tutanchamona jest, obok piramidy Cheopsa czy świątyni w Abu Simbel, jednym z najsłynniejszych zabytków faraońskiego Egiptu. Zbiorową wyobraźnię rozpala niezwykła historia odkrycia tego zabytku przez archeologa Howarda Cartera w listopadzie 1922 roku. Grobowiec należał co prawda do mało znanego króla, który władał wyjątkowo krótko, jednak miejsce jego ostatniego spoczynku było niemal nietknięte przez rabusiów. W środku znajdowały się setki bezcennych zabytków. Grobowiec na wieczność? Grobowiec Tutanchamona znajduje się w Dolinie Królów. Jest to miejsce, gdzie kilka tysięcy lat temu wykuto grobowce dla kilkudziesięciu faraonów egipskich. Znajdują się one pod ziemią i nie są widoczne tak jak wcześniejsze piramidy. Być może grobowce zaczęto wykuwać w skalnym podłożu, żeby nie rzucały się w oczy i nie kusiły rabusiów. Dzięki temu zmumifikowane ciała władców miały zachować się na wieczność. Niestety większość grobowców wyrabowano już w starożytności. A teraz na horyzoncie pojawiło się kolejne zagrożenie – brak stabilności geologicznej. Czy grobowiec Tutanchamona się wali? Egipski badacz, prof. Sayed Hemeda – szef Wydziału Konserwacji Architektury Uniwersytetu Kairskiego w Egipcie – opublikował w tym roku na łamach „npj Heritage Science” alarmujący artykuł. Wynika z niego, że stan grobowca Tutanchamona jest niepokojący. Do analiz wykorzystał m.in. trójwymiarowe modelowanie numeryczne, czyli jedno z nowoczesnych narzędzi cyfrowej archeologii. „Obecność poważnych pęknięć w stropach przedsionka i komory grobowej wokół głównego uskoku umożliwia przesiąkanie wody deszczowej, zagrażając integralności strukturalnej grobowca i jego wewnętrznym malowidłom ściennym” – pisze prof. Hemeda. W jego ocenie grobowiec Tutanchamona jest jednym z najgorzej zachowanych w Dolinie Królów. Do jego złego stanu przyczyniają się również tzw. powodzie błyskawiczne. Ekspert wskazuje, że problemem jest skała, w której wydrążono grobowiec, a mianowicie łupek, który nie jest zbyt wytrzymały. Inne grobowce wykonano w nieco bardziej stabilnym wapieniu. „Szczegółowa analiza grobowca Tutanchamona (KV62) dowiodła, że ten bardzo ważny zabytek prezentuje niskie współczynniki bezpieczeństwa dla stropów w obciążeniu statycznym i sejsmicznym. W związku z tym konieczne jest wdrożenie ukierunkowanego programu wzmocnień i renowacji” – zaznaczył naukowiec. Władze Egiptu: nie ma powodów do obaw Do krążących w mediach informacji na temat złego stanu grobowca odniósł się Mohamed Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności. Określił je w dzienniku „Ahram Online” jako „całkowicie bezpodstawne” i dodał, że grobowiec jest stabilny, a malowidła w dobrym stanie. Khaled poinformował, że Najwyższa Rada Starożytności przeprowadza rutynowe inspekcje grobowca we współpracy z Getty Conservation Institute (GCI). Jego wnętrze i mikroklimat są stale monitorowane, podobnie jak stabilność geologiczna. Widoczne na ścianach pęknięcia nie są nowe – podaje Khaled – ale pozostały niezmienione od czasu odkrycia grobowca. Jaka jest prawda na temat stanu zachowania słynnego zabytku? Zapewne poznamy ją w przyszłości. Źródła: npj Heritage Science, Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tak wygląda miejsce spoczynku faraona Amenhotepa III. Niewielu miało okazję je zobaczyć
Po niemal dwóch dekadach konserwacji znów można zobaczyć wnętrze grobowca faraona Amenhotepa III. Miejsce zachwyca kunsztem wykonania i wspaniałymi płaskorzeźbami ukazującymi egipskie zaświaty. Ale gdy wejdziesz do środka, nie znajdziesz tego, czego najbardziej byś się spodziewał. Gdzie podziała się mumia?
Egipska Dolina Królów jest miejscem owianym tajemnicą. To tutaj spoczęło w skalnych grobowcach kilkudziesięciu władców tej starożytnej cywilizacji. Pierwsze groby wykuto w połowie II tysiąclecia p.n.e. Po raz pierwszy władców Egiptu pochowano nie w piramidach, ale ich ciała ukryto wśród skalnych rozpadlin. Liczono, że w ten sposób nie padną ofiarą rabusiów. Było to jednak mylne założenie, bo większość z nich spustoszono i to już w starożytności. Perła Doliny Królów – znów dostępna Na początku października władze egipskie poinformowały o ponownym otwarciu jednego z największych grobowców Doliny Królów. Należał do faraona Amenhotepa III (1390-1352 lat p.n.e.). Przez blisko dwie dekady we wnętrzu tego zabytki pracowali konserwatorzy, których działania wspierał rząd Japonii i UNESCO. Na bezcennych malowidłach od lat pojawiają się wysięki soli, które je niszczą. Poza tym w XIX wieku wandale wycięli ze ścian część z dekoracji i kilka z nich, ukazujących twarze, znajduje się dziś w Luwrze. Dlaczego warto zobaczyć ten grobowiec? Po pierwsze, grobowiec składa się z wielu pomieszczeń, do których wiedzie korytarz zagłębiający się kilkadziesiąt metrów w głąb skał. Wejście do niego można przyrównać z eksploracją piramid i jest wymagające fizycznie. Główną dekorację w komorze grobowej stanowią sceny i teksty z Księgi Amduat („Księga tego, co jest w Zaświatach”). Opisuje ona jak wygląda świat umarłych i jak należy po nim nawigować. To najważniejsza egipska „księga” grobowa. View oEmbed on the source website W różnych częściach grobowca znajdują się przedstawienia samego Amenhotepa III w towarzystwie różnych egipskich bóstw. Te płaskorzeźby uznaje się ze ukoronowanie egipskiej sztuki. Dzieje grobowca Amenhotepa III Grobowiec po raz pierwszy zmapowali i opisali naukowcy działający w ramach napoleońskiej ekspedycji do Egiptu w 1799 roku. Od tego czasu był celem prac wielu naukowców. Wśród jego badaczy był nawet Howard Carter, który odkrył nieopodal słynny grobowiec Tutanchamona. Co ciekawe, budowę grobowca rozpoczął zapewne ojciec Amenhotepa III, Totmes IV, ale ukończył go dopiero Amenhotep III. Nie udało się znaleźć sarkofagu. Zapewne wykradziono go już w starożytności i ponownie użyto w jakimś grobowcu – takie sytuacje zdarzały się często. Szczęśliwie zachowała się mumia tego władcy. Odkryto ją pod koniec XIX wieku w skrytce w Dolinie Królów, wraz z kilkoma innymi królewskim mumiami. Przezorni strażnicy nekropolii chcieli w ten sposób uchronić mumie przed ich zniszczeniem w czasach niepokojów. Dziś mumia Amenhotepa III znajduje się w Narodowym Muzeum Egipskiej Cywilizacji w Kairze. Źródła: Deutsche Welle, Theban Mapping Project Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grobowce zagadkowych Etrusków w cyfrowej bazie. Każdy może do nich teraz „wejść”
Blisko 300 skalnych grobowców należących do tajemniczych Etrusków trafiło do cyfrowej bazy. Teraz można je „odwiedzić” bez wychodzenia z domu. Dotarcie do wielu z nich wymaga czołgania się i przedzierania przez rumowiska. Jak wyglądają? Wystarczy kliknąć.
Etruskowie byli starożytnym ludem, który zamieszkiwał Etrurię, czyli dzisiejszą Toskanię, Umbrię i północne Lazio. Ich cywilizacja rozwijała się równolegle z kulturą starożytnej Grecji, a swoje największe wpływy osiągnęła w VII i VI wieku p.n.e. Później lud ten został podbity przez Rzymian. O wierzeniach Etrusków wiele mówią ich nieco dziś zapomniane grobowce skalne, zwane komorowymi. Grupa ekspertów pod kierunkiem prof. Jonathana Westina z Uniwersytet w Göteborgu postanowiła utworzyć ich cyfrową bazę danych. Jest dostępna dla wszystkich. Grobowce komorowe Etrusków Portal „Grobowce komorowe Etrusków” (Etruscan Chamber Tombs) gromadzi wcześniejsze dane uzyskane w czasie badań Instytutu Szwedzkiego w Rzymie i łączy je z nową dokumentacją cyfrową. Wykonano ją specjalnie na potrzeby cyfrowej bazy danych. – Nigdy nie jesteśmy pierwszymi, którzy odwiedzają te miejsca – były użytkowane przez pasterzy i rolników, a archeologowie dokumentowali je od ponad stu lat. Czasami jednak odnosimy wrażenie, że czas się zatrzymał, a my zakłócamy trwałą ciszę – komentuje prof. Jonathan Westin. Westin sam przeciskał się przez wąskie otwory i czołgał się ciemnymi korytarzami starożytnych grobowców, aby udokumentować kilka z nich wokół San Giovenale we Włoszech. Grobowce te są często trudno dostępne. Znajdują się z dala od dróg publicznych. Ich stan zachowania też bywa różny. By do nich wejść, trzeba przedrzeć się przez zawalone korytarze i gęsty pył. Zdjęcia i skany 3D Jak wyjaśnia prof. Westin, dawne narzędzia używane przez archeologów, takie jak pion, miarki czy notatniki, są używane teraz razem z zaawansowanymi cyfrowymi technologiami: fotogrametrią, skanowaniem laserowym. A wszystkie dane trafiają do cyfrowych baz danych. Jedną z nich jest ta powstała w ramach GRIDH (Infrastruktura badawcza w zakresie nauk humanistycznych w Göteborgu), która dotyczy etruskich grobowców. – Przede wszystkim skany 3D pozwalają osobom, które nigdy nie miały okazji odwiedzić tych miejsc ani zejść do komór, zarówno je poznać, jak i po raz pierwszy pozyskać nowe dane – podkreśla prof. Westin. I faktycznie. W przypadku części grobowców można użyć nawet precyzyjnych narzędzi, które umożliwiają wykonanie dokładnych pomiarów poszczególnych elementów wyposażenia grobowców komorowych. Król szwedzki na wykopaliskach Szwedzi prowadzą badania archeologiczne w kolebce Etrusków od 1925 roku. Jest to współpraca Uniwersytetu w Göteborgu i Instytutu Szwedzkiego w Rzymie. Dziś biblioteka tego drugiego jest jednym z wiodących na świecie źródeł wiedzy o etruskologii, odwiedzanym przez naukowców z całego świata. – Wykopaliska zyskały znaczną uwagę mediów, zarówno w Szwecji, jak i we Włoszech, w dużej mierze dzięki zaangażowaniu króla Gustawa VI Adolfa. Król, sam będąc archeologiem z głęboką pasją do starożytnych kultur, osobiście uczestniczył w wykopaliskach aż do roku poprzedzającego jego śmierć w 1973 roku – mówi Hampus Olsson, starszy wykładowca w Instytucie Szwedzkim w Rzymie. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Na Kujawach odkryto zbiorowy pochówek. Zmarli wyglądali, jakby się obejmowali
Archeolodzy z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie odnaleźli zbiorowy pochówek czterech osób z epoki mezolitu. Wstępne szacunki wskazują, że szczątki pochodzą sprzed prawie 9 tys. lat.
Podczas budowy gazociągu w gminie Inowrocław badacze z UKSW natrafili na zaskakujące stanowisko archeologiczne. W ziemi wykopano grób mężczyzny, kobiety i dwójki dzieci. To, co było nietypowe w pochówku, to sposób ułożenia zwłok. Zmarłych ułożono w taki sposób, jakby obejmowali się wzajemnie, a ich głowy zwrócone są ku sobie. Mezolityczny pochówek znaleziono na Kujawach Wstępne badania wykazały, że szczątki mogą pochodzić z mezolitu, czyli sprzed 8000–7000 lat p.n.e. – W grobie pochowano czworo zmarłych. Dorosłego mężczyznę i dorosłą kobietę, między którymi leży dziecko w wieku 7–8 lat. Po lewej stronie mężczyzny znajduje się zaś dziecko w wieku 3-4 lat – mówiła dr Justyna Marchewka-Długońska, archeolog z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Naukowcy podkreślają, że jeśli badanie datowaniem radiowęglowym potwierdzi, iż szczątki pochodzą z mezolitu, wówczas będziemy mieli do czynienia z pierwszym pochówkiem z tego okresu na ziemiach polskich. Archeolodzy twierdzą jednak, że na 90% ich wstępne szacunki są poprawne, a na tak stary pochówek wskazują trzy niezależne od siebie elementy. – Pierwszym z nich jest geologia stanowiska. Na Kujawach wśród gleb dominują czarnoziemy, które na tych ziemiach zaczęły formować się 7–8 tys. lat temu. Podczas eksploracji grobu nie natrafiliśmy jednak na czarnoziemy, które są powyżej tego stanowiska. Stąd wnioskujemy, że jama grobowa musiała być wykopana jeszcze przed ukształtowaniem się czarnoziemów – powiedział Piotr Alagierski, archeolog prowadzący badania na stanowisku. Prawdopodobnie najstarszy taki pochówek na ziemiach polskich Ponadto w dole znaleziono narzędzie krzemienne, które charakterystyczne są właśnie dla mezolitu. Było schowane pod czaszką dziecka. – To tzw. rdzeń, czyli odłupany fragment krzemienia dobrej jakości. Służył do produkcji ostrzy, noży, był to taki „multitool” epoki kamienia. Obecność tego narzędzia pod głową dziecka wskazuje, że nie dostało się tam później i nie mogło znaleźć się tam przypadkowo – wyjaśnia Alagierski. Trzecia rzecz to podobieństwa do innych pochówków mezolitycznych z innych krajów. Analogiczne groby odnajdywano w Skandynawii, Francji, Karelii. – W Polsce nie mieliśmy jeszcze takiego znaleziska. Jednak w analogicznych pochówkach na świecie układ ciał zmarłych jest niemal identyczny. To lekko podkurczone nogi, pozy bardzo rodzinne. Zmarli jakby obejmujący się, tulący do siebie. Takie ułożenie ciał zmarłych w zasadzie nie występuje w późniejszych epokach – mówił Piotr Alagierski. Naukowiec zaznacza jednak, że na razie trudno powiedzieć, dlaczego ciała zmarłych ułożone są właśnie w taki sposób. – Na pierwszy rzut oka nie ma śladów przemocy na kościach, które wskazywałyby, że zmarłych zabiła jakaś inna grupa. Zapewne ich śmierć spowodowało jakieś nagłe zdarzenie, które mogło prowadzić np. do hipotermii. Na pewno ułożenie ciał wskazuje na silne związki emocjonalne – dodaje badacz. Szczątki będą poddane kolejnym badaniom Badania DNA mają potwierdzić, czy zmarli byli ze sobą spokrewnieni. – W mezolicie jednak ludzi było niewielu, kładziono duży nacisk na grupy rodzinne, a śmierć czterech osób była ogromnym ciosem – tłumaczy Alagierski. Wykopaliska na Kujawach już się zakończyły i teraz badania prowadzone są przez naukowców z Wydziału Biologii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. – Obecnie trwa ostatni etap oczyszczania kości z ziemi. Następnie wykonana zostanie rekonstrukcja czaszek, ocena płci dzieci i wieku osób dorosłych w chwili śmierci, dokładne wydatowanie szczątków, potem rekonstrukcje wysokości ciała dorosłych zmarłych – mówi dr Marchewka-Długońska. Dopiero następnie naukowcy będą ustalali, czy dorośli w rzeczywistości byli rodzicami tych dzieci. – Sam układ ciał na to wskazuje, ale chcielibyśmy to potwierdzić badaniami DNA, podobnie jak potwierdzić określoną już płeć dorosłych i uzyskać wskazanie płci dzieci, które na niedojrzałych szczątkach jest bardzo trudne do uzyskania – podsumowała dr Marchewka-Długońska. Naukowcy chcą też ustalić, skąd pochodzili ludzie pochowani w grobie na Kujawach, a także jak wyglądała ich dieta. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Włoscy archeolodzy trafili na nienaruszony grobowiec – ślady zaginionej cywilizacji sprzed 2,6 tys. lat
Etruski grobowiec odkryty w San Giuliano we Włoszech przetrwał nienaruszony przez 2600 lat. W jego wnętrzu archeolodzy znaleźli doskonale zachowane artefakty pogrzebowe oraz szczątki czterech osób. To jedno z najrzadszych i najważniejszych znalezisk związanych z cywilizacją Etrusków, która do dziś skrywa wiele tajemnic. Naukowcy podkreślają wyjątkową wartość tego odkrycia dla zrozumienia wierzeń, rytuałów i codziennego życia tego przedrzymskiego ludu.
Spis treści: Etruski grobowiec i tajemnicze pochodzenie cywilizacji Etrusków Nienaruszony etruski grobowiec odkryty w San Giuliano Upadek Etrusków – co doprowadziło do końca ich cywilizacji? Etruskowie to jeden z bardziej enigmatycznych i zarazem fascynujących ludów starożytnej Europy. To właśnie oni stworzyli pierwszą wysoko rozwiniętą cywilizację na Półwyspie Apenińskim i znacznie wcześniej niż Rzymianie zbudowali swoje imperium. Chociaż ich kultura wywarła ogromny wpływ na rozwój Rzymu, to sami Etruskowie wciąż pozostają dla historyków i archeologów wielką zagadką. Do dziś nie udało się w pełni zrozumieć ich języka, a kwestia pochodzenia wciąż budzi spory wśród badaczy. Etruski grobowiec i tajemnicze pochodzenie cywilizacji Etrusków Niejasności wynikają również z faktu, że cywilizacja etruska nie była jednolitym państwem, lecz federacją kilkunastu autonomicznych miast, z których każde miało własnego władcę. Mimo pewnej politycznej niezależności, miasta współpracowały ze sobą, szczególnie w kwestiach militarnych. Odkrycia archeologiczne wykazały także, że Etruskowie byli znakomitymi rzemieślnikami i metalurgami, korzystając z zasobów naturalnych Italii. Archeolodzy we Włoszech dokonali ostatnio kolejnego znaleziska, które rzuca nowe światło na historię Etrusków.Na stanowisku archeologicznym San Giuliano, ok. 70 kilometrów na północny zachód od Rzymu, odkryli grobowiec sprzed 2600 lat. Najbardziej zadziwiające było to, że przez ten czas nie padł w ręce rabusiów, co pozwoliło na zachowanie wszystkich artefaktów grobowych, które złożono wraz ze zmarłymi. Nienaruszony etruski grobowiec odkryty w San Giuliano Grobowiec został wykuty w skale i przypomina kamienny domek z jedną dużą izbą. Wewnątrz archeolodzy odkryli szczątki czterech osób, które spoczywały na kamiennych prostokątnych bryłach. Analiza wykazała, że były to dwie kobiety i dwaj mężczyźni. W pomieszczeniu znajdowało się ponad 100 różnych artefaktów, które stanowiły dary grobowe. To przede wszystkim naczynia ceramiczne różnej wielkości, biżuteria z brązu, srebrne ozdoby do włosów, a także broń. Badacze podkreślają, że chociaż w tym regionie odkryto wiele innych grobowców etruskich, wszystkie zostały wcześniej ograbione. – Nienaruszony grobowiec, datowany na VII wiek p.n.e., może rzucić światło na etruskie praktyki pogrzebowe – napisali w oświadczeniu naukowcy, którzy prowadzili wykopaliska w ramach projektu badawczego San Giuliano Archaeological Research Project. – Ta całkowicie zamknięta komora grobowa stanowi rzadkie znalezisko w archeologii etruskiej – mówi Davide Zori, archeolog z Uniwersytetu Baylor w Teksasie i współautor badania. – W pagórkowatym regionie środkowych Włoch, gdzie pracuje nasz zespół, nigdy wcześniej nie odkopano zachowanego grobowca z tego okresu. To wyjątkowa okazja, aby zbadać wierzenia i tradycje pogrzebowe tej fascynującej kultury przedrzymskiej – dodaje. Upadek Etrusków – co doprowadziło do końca ich cywilizacji? Okres największej potęgi cywilizacji Etrusków przypada na lata 600–475 p.n.e. To właśnie wówczas zasięg ich władzy rozszerzył się o Kampanię i znaczny obszar północnych Włoch. Ok. 474 r. p.n.e. rozpoczął się ich powolny upadek. Wszystko zaczęło się od bitwy pod Cumae. Flota etruska została wtedy kompletnie zniszczona przez oddziały Herona I. W kolejnych dekadach Etruskowie ulegali zarówno Kartagińczykom, jak i Grekom, a w III w. p.n.e. zaczęli być stopniowo dominowani przez Rzymian, żeby później zostać całkowicie wchłonięci przez imperium Rzymian. – Udział w projekcie, który doprowadził do odkrycia niesplądrowanego grobowca Etrusków, to rzecz niezwykle surrealistyczna – powiedział Kendall Peterson, student archeologii, który brał udział w wykopaliskach. – To coś, na co archeolodzy liczą przez całą swoją karierę, a obserwowanie tego na własne oczy było niezwykle wzruszające – dodał. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Szklana trumna w poznańskim kościele. Niezwykłe odkrycie sprzed 150 lat
Zachowaną w świetnym stanie szklaną trumnę z XIX wieku odkryto w trakcie remontu kościoła św. Marcina w Poznaniu. – Mamy do czynienia z wyjątkowym odkryciem – uważa ekspert dr Emilian Prałat.
Spis treści: Szklana trumna proboszcza Znaczenie odkrycia Przyszłość niezwykłego znaleziska Pochówki pod posadzką kościołów to normalna sprawa. Wiele świątyń skrywa podziemia, w których na przestrzeni stuleci chowano ważne osobistości, w tym duchownych. Dlatego nowe odkrycie z kościoła św. Marcina w Poznaniu nie powinno być zaskoczeniem. Pod wieloma względami jednak jest. Szklana trumna proboszcza Do znaleziska doszło w lipcu w południowej części kościoła. W szklanej trumnie spoczywa ks. Maksymilian Kamieński, proboszcz parafii św. Marcina w Poznaniu w XIX w. Pochówek pochodzi z 1870 roku. Grobowiec zinwentaryzował badacz wielkopolskich krypt i podziemi, dr Emilian Prałat, który jest też społecznym opiekunem zabytków. – Z racji wieloletniego doświadczenia w pracach w tego rodzaju miejscach byłem pierwszą osobą, która weszła do krypty, oceniła stan zachowania wnętrza, krypty i stopień zachowania samych szczątków – przekazał National Geographic Polska ekspert. Znaczenie odkrycia Czy to odkrycie jest ważne? Zdaniem dr. Prałata zdecydowanie tak i to z paru powodów. – Trumny szklane nie są częstą formą pochówku. Przeznaczane były głównie do eksponowania szczątków świętych i jako reprezentacyjne ostensoria dla prominentnych osób. Wykonanie – cyna angielska i szkło zwierciadlane, jak czytamy w zapiskach proboszcza – również nie są częste – zauważa badacz. View oEmbed on the source website Ewenementem jest też to, że trumna przetrwała czas bombardowań i zniszczenia Poznania pod koniec II wojny światowej w 1945 roku, bo kościół był zrujnowany. – Sam natomiast grobowiec i pochówek były nienaruszone – zauważa historyk sztuki. W jego ocenie uwagę też zwracają dobrze zachowane są szczątki zmarłego i tekstylia – biret, stuła, ornat, sutanna, buty. – W połączeniu z wcześniejszymi informacjami mamy do czynienia z wyjątkowym odkryciem – zaznacza dr Prałat. Szczegółowe informacje na temat grobowca będą opublikowane w drugim tomie z serii „Wielkopolskie krypty i podziemia” autorstwa dr. Prałata, który ukaże się w 2026 roku. Przyszłość niezwykłego znaleziska Nadal trwa remont świątyni. Już teraz wiadomo, że grobowiec zostanie wyeksponowany, chociaż nie jest jasne w jaki sposób. – Chcielibyśmy by po oczyszczeniu i zakonserwowaniu trumny i grobowca pojawiła się tafla szkła (lukssfera) przez którą będzie można zobaczyć pochówek. Znajdująca się we wnętrzu grobu tablica epitafijna zostanie wyjęta i umieszczona w pobliżu grobu – informuje dr Prałat. Dodaje, że w planie jest również zaaranżowanie nawy południowej w formie niewielkiej ekspozycji historyczno-artystycznej m.in. na temat proboszcza Kamieńskiego i samej świątyni. Kościół św. Marcina pochodzi z początku XVI w., ale już wcześniej w tym miejscu stała świątynia. W XVII wieku budynek spaliły wojska brandenburskie. Odbudowano go na przełomie XVII i XVIII w. Wówczas otrzymał barokowy wystrój wnętrza. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niezwykłe odkrycie w Wielkopolsce – „polskie piramidy” starsze od egipskich
Nowe odkrycie na wykopaliskach w Wielkopolsce to kolejny dowód na to, że historia ziem dzisiejszej Polski skrywa niejedną zagadkę. Archeolodzy natrafili na pozostałości monumentalnych grobowców megalitycznych sprzed 5,5 tysiąca lat.
Spis treści Historia odkrycia w Wielkopolsce Imponujące konstrukcje sprzed 5,5 tysiąca lat Jakie funkcje mogły pełnić „łoża olbrzymów”? W sercu Wielkopolski, na obszarze Parku Krajobrazowego im. generała Dezyderego Chłapowskiego, dokonano niezwykłego odkrycia archeologicznego. Zespół badaczy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego odsłonił pozostałości pięciu monumentalnych grobowców sprzed 5,5 tysiąca lat. Historia odkrycia w Wielkopolsce Te neolityczne konstrukcje, wybudowane przez tzw. kulturę pucharów lejkowatych, określane są potocznie mianem „polskich piramid” lub „grobów olbrzymów”. Ich imponujące rozmiary i skomplikowana struktura przywodzą na myśl monumentalne budowle megalityczne znane z Europy Zachodniej. Jak poinformowali National Geographic odkrywcy i archeolodzy, obiekty te zlokalizowano w zeszłym roku, a teraz w czerwcu i lipcu dokonano sondażowych badań wykopaliskowych. Zostały odkryte przez przez mgr inż. Artura Golisa, głównego specjalistę ds. ochrony przyrody i krajobrazu ZPKWW. Leżą na terenie gmin Kościan i Śrem. Imponujące konstrukcje sprzed 5,5 tysiąca lat Zachowane grobowce mają formę długich nasypów ziemnych, sięgających nawet 200 metrów długości. Wznoszono je na planie wydłużonego trójkąta, z szeroką częścią skierowaną ku wschodowi i zwężającą się stopniowo ku zachodowi. Ich boki oraz front okładano głazami o masie dochodzącej do kilku ton. W części frontowej znajdowała się drewniana budowla, jak sądzą badacze pełniąca funkcję świątyni grobowej. Odkryto tam m.in. pozostałości glinianego klepiska i węgle drzewne palenisk. Pod nasypem, wewnątrz lub za domem grobowym, umieszczano zazwyczaj zwłoki jednej osoby, ułożone z nogami skierowanymi na wschód. Zmarłemu towarzyszyły dary grobowe – ceramika, siekierki krzemienne, kamienne topory, a sporadycznie również miedziane ozdoby, wskazujące na początek epoki miedzi, tzw. chalkolitu. Jakie funkcje mogły pełnić „łoża olbrzymów”? Grobowce miały prawdopodobnie też znaczenie społeczne i kultowe. Mogły służyć jako miejsce integracji wspólnoty podczas wspólnego procesu budowy, manifestować potęgę lokalnej grupy w oczach przybyszów z zewnątrz, a także wyznaczać przebieg dawnych szlaków komunikacyjnych. Archeolodzy sugerują, że każdy taki obiekt był wznoszony przez jedno pokolenie jako mauzoleum dla wybitnej jednostki – przywódcy, kapłana lub szamana. To nie pierwsze takie odkrycie w okolicy – w 2023 roku odkryto podobne cmentarzysko w gminie Szamotuły, a pierwsze grobowce megalityczne w Wielkopolsce znaleziono w 2019 roku. Podobne budowle znane są też na Kujawach, a nazywa się je „kopcami kujawskimi”. Odkrycie w Wielkopolsce wpisuje się w szerszy kontekst megalitycznej architektury Europy i potwierdza wysoki poziom społeczności neolitycznych z terenów dzisiejszej Polski. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten grobowiec Etrusków jest jak kapsuła czasu. Był prawie nietknięty
W starożytnej nekropolii niedaleko miasta Barbarano Romano we włoskim regionie Lacjum, archeolodzy odnaleźli niemal nienaruszony grobowiec Etrusków. Wykuto go w skale ponad 2700 lat temu.
Spis treści: Kim byli Etruskowie? Grobowiec Etrusków w nienaruszonym stanie Co mówi nam grobowiec? Etruskowie byli starożytnym ludem, który stworzył pierwszą cywilizację miejską na terenie Italii. Pomimo, że wywarli bardzo duży wpływ na późniejszą kulturę rzymską, ich pochodzenie, język i zwyczaje, wciąż owiane są wieloma tajemnicami. To, co możemy powiedzieć na pewno, to że nie tworzyli jednolitego państwa, lecz luźną federację 12 autonomicznych miast, a każde miało swojego króla. Kim byli Etruskowie? Byli mistrzami metalurgii. Eksploatowali złoża żelaza, miedzi i cyny, m.in. na Elbie. Rozwinęli handel morski, rywalizując ze starożytnymi Grekami i Kartagińczykami. Co ciekawe, to właśnie Etruskowie jako pierwsi organizowali walki gladiatorów, na długo, zanim zaczęli robić to Rzymianie. W tym przypadku jednak wydarzenia te były obrzędem pogrzebowym. Ważną rolę w kulturze etruskiej odgrywało wróżbiarstwo. Etruskowie byli politeistyczni. Wielu bogów przejęli od Greków, w tym Dionizosa i Apollina, ale mieli też własne bóstwa. Czcili bogów, m.in. Tinię, Uni, Menrwę, czy Nortinę (boginię losu) i Mantusa (boga podziemnego świata. Ich wierzenia miały znaczy wpływ na religię rzymską. Niekiedy by zyskać przychylność bogów i duchów, składali ofiary z ludzi. Grobowiec Etrusków w nienaruszonym stanie Najnowsze odkrycie może rzucić nowe światło na praktyki religijne i pogrzebowe Etrusków. Archeolodzy z Włoch i USA odnaleźli właśnie wyjątkowo dobrze zachowany, nieograbiony grobowiec wykuty w skale. Znaleziono go na terenie nekropolii San Giuliano, nieopodal miasta Barbarano Romano w prowincji Viterbo w środkowych Włoszech. Cmentarzysko było wykorzystywane między VII a III wiekiem p.n.e. Komora grobowa datowana jest na koniec VII wieku p.n.e. – To niezwykle rzadkie znalezisko. Większość z ponad 500 grobowców znajdujących się na terenie nekropolii San Giuliano została splądrowana w czasach starożytnych lub nowożytnych. Odkrycie zapieczętowanego, nienaruszonego grobowca jest czymś wyjątkowym. Pozwala nam to badać życie i śmierć Etrusków w pełnym kontekście – mówiła archeolożka dr Barbara Barbaro. Archeolodzy po po zdjęciu potężnej kamiennej płyty zamykającej komorę, odkryli dziesiątki naczyń ceramicznych. Większość z nich miała charakterystyczne etruskie zdobienia. Według badaczy niektóre naczynia mogły zostać umieszczone w rytualnych pozycjach, co ma potwierdzać teorię, że lud ten organizował specjalne ceremonie pochówku przed ostatecznym zapieczętowaniem grobowca. Co mówi nam grobowiec? – Do najbardziej zjawiskowych znalezisk należą ozdoby z brązu i rytualna misa, która znajdowała się w pobliżu grobu. Obecnie trwa dokumentacja wszystkich odkrytych przedmiotów w celu zachowania ich pierwotnego układu, który może zawierać istotne wskazówki dotyczące tożsamości i statusu społecznego zmarłego – napisali w oświadczeniu autorzy odkrycia. San Giuliano jest jednym z największych etruskich cmentarzysk. Znajduje się tu wiele charakterystycznych etruskich grobowców, a także pomników grobowych. Większość z nich niestety została obrabowana już w starożytności, co znacznie uniemożliwiało analizy i identyfikację. – Ten odkryto przez nas grobowiec oferuje niezrównaną okazję, aby dowiedzieć się więcej o społeczeństwie Etrusków, od ich rzemiosła po wierzenia religijne. Każdy artefakt to kolejny element układanki – powiedział Davide Zori z Baylor University w Teksasie. A dr Barbaro w taki sposób wspominała chwilę, gdy badacze odnaleźli etruski grobowiec. – Moment otwarcia grobowca wypełniła cisza, podziw i głęboki szacunek. To było tak, jakbyśmy otworzyli wrota do odległej przeszłości. Tego rodzaju odkrycie nie tylko wzbogaca społeczność akademicką. Stają się wielkim wydarzeniem kulturalnym – mówiła badaczka. – Zachowaliśmy część naszego dziedzictwa, która mogła zostać utracona przez grabieżców. Teraz ten grobowiec może opowiedzieć nam historię, która należy do nas wszystkich – dodała. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Największy grobowiec Irlandii i nowa hipoteza. Do kogo należały rozczłonkowane szczątki?
Około 5200 lat temu pięć osób spoczęło w gigantycznym grobowcu komorowym w Newgrange w Irlandii. Do tej pory sądzono, że byli to przedstawiciele elity dynastycznej. Teraz pojawiła się nowa teoria.
Spis treści: Kazirodcza elita neolitu? Różni, ale równi? W Egipcie nie było jeszcze nawet piramid, a w Wielkiej Brytanii – kamiennego Stonehenge. Ponad 5000 lat temu w odległej neolitycznej Irlandii powstał gigantyczny megalityczny monument zwany Newgrange. Dziś jest wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Budowla składa się z dużego, okrągłego kopca o średnicy około 85 metrów, otoczonego kamieniami ozdobionymi prehistorycznymi rytami. Wewnątrz kopca znajduje się długi na 19 metrów korytarz prowadzący do komory grobowej. Wewnątrz znaleziono szczątki pięciu osób. Do tej pory uważano, że byli to przedstawiciele elity dynastycznej. Kazirodcza elita neolitu? Koncepcję elitarności budowli podważył międzynarodowy zespół badaczy. Naukowcy opublikowali swoje wnioski na łamach „Antiquity”. Z wykonanych wcześniej analiz DNA szczątków ludzkich odkrytych w Newgrange wynikało, że jedna z osób urodziła się z kazirodczego związku. Jednak inni pochowani nie byli ze sobą blisko spokrewnieni. Część z nich miała za to powiązania genetyczne z innymi ludźmi pochowanymi w innych grobowcach megalitycznych. View oEmbed on the source website Te informacje wystarczyły, by wcześniejsi badacze stwierdzili, że wówczas rządziła „kazirodcza dynastia” i społecznościami zarządzała elita. Różni, ale równi? Prof. Jessica Smyth i prof. Neil Carlin z Wydziału Archeologii UCD wskazują, że nie zidentyfikowano żadnych innych kazirodczych związków w neolitycznej Irlandii i Wielkiej Brytanii. Sceptyczni są też jeśli chodzi o rządy elity ponad 5 tysięcy lat temu. – Ludzie zdecydowanie byli wybierani do pochówku w grobowcach korytarzowych – cała społeczność nie trafiała do tych monumentów. Nie znamy jednak powodów tej selekcji i tego, dlaczego uważano ich za wyjątkowych – powiedziała prof. Smyth. Zespół badawczy wykazał, że w pobliskich osadach, zwyczajach żywieniowych lub handlu nie ma żadnych dowodów potwierdzających istnienie elity ekonomicznej lub społecznej. Wszyscy mieszkali w podobnych domostwach, a ich dieta była zbliżona. Naukowcy uważają obecnie, że społeczeństwo w tamtych czasach było dość egalitarne. Członkowie społeczności dzielili się zasobami i wymieniali się nimi. Kto zatem trafiał do wielkich grobowców? Sprawa nie jest prosta. Newgrange było też miejscem spotkań, być może pełniło funkcję świątyni. A szczątki znalezione w nim były niekompletne – zapewne najpierw uległy dekompozycji w innej lokalizacji, a może częściowo pochowano gdzieś indziej. Czy w tych grobowcach umieszczano przedstawicieli każdej z rodziny, wchodzących w skład całej większej społeczności? Może jest to jakiś trop. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dziesiątki urn z epoki brązu. Odnaleziono je w północnych Niemczech
Ceramiczne urny pochodziły z okresu od 1200 do 600 r. p.n.e. Znaleziono je podczas budowy drogi pomiędzy miastami Moisburg i Immenbeck w Niemczech.
Spis treści: Kilkadziesiąt urn z epoki brązu Naukowcy liczą na dalsze badania skremowanych szczątków Kultury, które składały szczątki zmarłych w urnach Badacze z Uniwersytetu Archeologicznego w Hamburgu prowadzili wykopaliska ratunkowe na terenie drogi nr 17 między Moisburgiem a Immenbeckiem. W tym miejscu wkrótce ma rozpocząć się budowa kanalizacji, dlatego archeolodzy mieli ostatnią szansę, aby odkryć ślady przeszłości znajdujące się w ziemi. Mieli dużo szczęścia, ponieważ udało im się odnaleźć ok. 30 grobów, w których znajdowało się ponad dwa razy więcej urn, wykonanych z ceramiki. Kilkadziesiąt urn z epoki brązu W oświadczeniu opublikowanym przez muzeum czytamy, że archeolodzy zdawali sobie sprawę z tego, iż na tym obszarze mogą natrafić na artefakty z epoki brązu. Już w latach 30. ubiegłego wieku naukowcy wzdłuż tej samej drogi odnaleźli urny sprzed ponad 1500 lat. Jednak uczeni nie spodziewali się, że ich odkrycie będzie tak oszałamiające. – Po raz pierwszy od wielu lat udało nam się odzyskać niemal kompletne urny kremacyjne – stwierdził dr Jochen Brandt z Muzeum Archeologicznego w Hamburgu. – Zazwyczaj odnajdywane urny były niemal całkowicie zniszczone, a wszystko to za sprawą rolnictwa i orki – wyjaśnia. Naukowcy liczą na dalsze badania skremowanych szczątków Dr Brandt tłumaczy, że zgodnie z typowymi praktykami pogrzebowymi późnej epoki brązu większość urn znajdowano w konstrukcjach przypominających trumny, które wykonane były z ułożonych kamieni. Do ich zamknięcia użyto jednego większego kamienia. – Niestety, co jest również charakterystyczne dla tego okresu, w urnach znajduje się bardzo niewiele poza skremowanymi kośćmi zmarłych – zwraca uwagę dr Brandt. – Istnieje jednak nadzieja, że ​​badania skremowanych szczątków dostarczy nam więcej informacji o ludziach, którzy zostali pochowani na tym cmentarzysku. Obecnie poszukujemy funduszy i czekamy na decyzję o grantach na analizę tych szczątków. Wówczas dowiemy się m.in., w jakim wieku byli zmarli, jakiej byli płci, a nawet do jakiej kultury mogli należeć – dodaje. Kultury, które składały szczątki zmarłych w urnach W epoce brązu urny były powszechnie używane w ceremoniach pogrzebowych. Służyły do przechowywania prochów zmarłych po kremacji, która była typowym zwyczajem w wielu kulturach tego okresu. Po spaleniu ciała na stosie prochy zbierano i umieszczano w urnach, które następnie zakopywano w ziemi, w kurhanach lub grobowcach. Niekiedy do urny lub grobu, w którym umieszczano urnę, wkładano dary grobowe. Różniły się w zależności od płci. W grobach męskich często znaleźć można było narzędzia lub broń, natomiast w żeńskich – biżuterię i przedmioty osobiste, takie jak grzebyki lub amulety. Urny były szeroko rozpowszechnione w kulturach związanych z ciałopaleniem. To m.in. kultura łużycka, która znana jest z terenów naszego kraju, a także Czech, Słowacji, wschodnich Niemiec i zachodniej Ukrainy. Urny łużyckie były misternie zdobione i często umieszczano je pod kurhanami. Te ceramiczne wyroby znane były także wśród przedstawicieli kultury pól popielnicowych. Obejmowała Europę Środkową i Zachodnią. Nazwa tego kręgu kulturowego pochodzi właśnie od urn (popielnic), w których składano zwłoki po ciałopaleniu. Urny znane są także w tradycjach pogrzebowych kultury unietyckiej (ok. 2300–1600 p.n.e.), a także wśród ludności z kultur minojskiej i mykeńskiej, które występowały na terenach dzisiejszej Grecji. W basenie Morza Egejskiego urny były rzadsze niż w Europie Środkowej, ale pojawiały się w niektórych pochówkach, zwłaszcza w późniejszych fazach epoki brązu. Źródło: Archäologischen Museums Hamburg Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Zagadka doskonale zachowanej mumii księdza rozwiązana. Wiemy, czym ją wypełniono
Drewniane wióry, fragmenty gałęzi, a także tkaniny wykonane z lnu i konopi wypełniały brzuch i miednicę mumii sprzed blisko 300 lat. Odkryto ją w krypcie kościoła St Thomas am Blasenstein w Austrii.
Spis treści: Odkrycie w krypcie austriackiego kościoła Nieznana wcześniej metoda mumifikacji Nowoczesne metody badawcze i precyzyjne analizy Gdy słyszymy słowo „mumia”, z reguły stają nam przed oczami doskonale zachowane zasuszone ciała egipskich faraonów. Jednak sztuka mumifikacji znana była na całym świecie i to w różnych epokach. Również z Europy znane są zmumifikowane szczątki ludzkie, chociaż ta praktyka nie była zbyt powszechna. Odkrycie w krypcie austriackiego kościoła Międzynarodowy zespół badaczy, w którym znalazł się również Polak, prof. Oskar Nowak z Instytutu Biologii i Ewolucji Człowieka na UAM w Poznaniu, wziął na warsztat zagadkowe szczątki odkryte w krypcie kościoła St Thomas am Blasenstein w Austrii. Ustalono, że był to wikariusz parafii Franz Xaver Sidler von Roseneg, który zmarł w 1746 roku. Przyczyną śmierci były zapewne powikłania związane z gruźlicą. Szczątki zachowały się bardzo dobrze. Nieznana wcześniej metoda mumifikacji – Nasze dochodzenie wykazało, że doskonały stan zachowania wynikał z nietypowego rodzaju balsamowania. Osiągnięto go poprzez wypchanie brzucha przez kanał odbytniczy wiórami drzewnymi, gałązkami i tkaninami. W celu osuszenia [ciała – przyp. red.] dodano chlorek cynku – opowiada dr Andreas Nerlich, patolog z Ludwig-Maximilians-Universität i pierwszy autor artykułu na temat mumii, który opublikowano w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Medicine”. Wszystko wskazuje na to, że niezwykła mieszanka umieszczona w trzewiach zmarłego przyczyniła się do silnego osuszenia ciała i zachowania po dziś dzień w świetnym stanie. Taka metoda mumifikacji nie była do tej pory znana badaczom. Nowoczesne metody badawcze i precyzyjne analizy Do analiz zagadkowej mumii użyto szerokiego spektrum metod badawczych. Wiele z nich stosowanych jest do diagnozowania pacjentów. Wśród metod znalazły się: skanowanie CT, czyli tomografia komputerowa. To metoda diagnostyczna wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie do tworzenia obrazów przekrojowych ciała; pobranie próbek z narządów wewnętrznych i kości. W tym celu nacięto klatkę piersiową; kwerenda archiwalna. Badacze przeanalizowali dokumenty historyczne, aby ustalić tożsamość zmarłego; datowanie radiowęglowe (analiza C14) przy użyciu spektrometrii mas z akceleratorem (AMS). W ten sposób przeanalizowano próbkę skóry, co umożliwiło precyzyjne określenie okresu, w którym zmarł duchowny. Badacze przypuszczają, że takie nietypowe potraktowanie ciała nie było przypadkowe. Wiele wskazuje, że miało przetrwać dłuższy transport. Ale w końcu pozostawiono je na parafii, w której ksiądz pracował. Źródło: Frontiers in Medicine Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mumia sprzed 5 tys. lat i niezwykły sekret kobiety z Peru: dziób tukana i słodkie ziemniaki
Doskonale zachowaną mumię młodej kobiety odkryli archeolodzy w Peru. Wśród darów grobowych był dziób tukana inkrustowany koralikami, około 30 słodkich ziemniaków i sieć rybacka. Pochówek może mieć nawet 5 tysięcy lat.
Spis treści: Odkrycie mumii na stanowisku Áspero Lista niezwykłych skarbów w grobie Kim była zmarła kobieta? Do tego niezwykłego odkrycia doszło na stanowisku archeologicznym Áspero w prowincji Barranca, które usytuowane jest w zachodniej części Peru, niedaleko linii brzegowej Pacyfiku. Kierowniczką badań była dr Ruth Shady Solís. Odkrycie mumii na stanowisku Áspero Grób kobiety znajdował się w budynku określonym przez archeologów jako Huaca de los Ídolos. Szczątki należą do kobiety zmarłej w wieku 20–35 lat. Kobieta należała do społeczności cywilizacji Caral (3000–1800 p.n.e.). Dlaczego pochówek jest wyjątkowy? Przede wszystkim ciało zachowało się w nadzwyczaj dobrym stanie – pokrywa je nadal skóra i włosy. Widoczne są też paznokcie. Archeolodzy odkrywają w tym rejonie Peru z reguły tylko szkielety. Tkanki miękkie ulegają rozkładowi. To nie wszystko. Naturalnie zmumifikowane ciało było owinięte między innymi w tkaniny wykonane z bawełny i trzcinowe maty. Był też panel, w który wpleciono pióra ary – legendarnej papugi występującej w Ameryce Południowej. To jeden z najstarszych przykładów ich wykorzystania w takim celu. Na głowie zmarłej umieszczono rodzaj czapki wykonanej z naturalnych włókien roślinnych. Specjaliści podkreślają, że te znaleziska potwierdzają wysoki poziom technik tkackich i zdobniczych wśród przedstawicieli cywilizacji Caral. Lista niezwykłych skarbów w grobie Świetnie zachowane ciało to tylko jedno zaskoczenie dla badaczy. Komora grobowa była wypełniona po brzegi wspaniałymi darami. Wśród darów znalazły się: trzy podłużne naczynia przypominające butelki, cztery koszyki z trzciny, igła pokryta misternie wykonanymi wzorami, muszla ślimaka amazońskiego, dziób tukana inkrustowany zielonymi i brązowymi koralikami, sieć rybacka, około trzydziestu słodkich ziemniaków, narzędzia tkackie. Kim była zmarła kobieta? Forma pochówku i liczne dary każą sądzić badaczom, że zmarła zajmowała ważną pozycję w tej starożytnej społeczności, bądź wywodziła się z elity. Na stanowisku archeologicznym Áspero wykopaliska trwają już od dwóch dekad. Osada zajmowała powierzchnię blisko 19 hektarów. Znaleziska świadczą o tym, że społeczność Caral była blisko związana z oceanem i korzystała z jego zasobów. Jednocześnie ta kultura prowadziła wymianę na krótkie i długie dystanse, również z ludami zamieszkującymi bardziej odległe góry i puszcze. Nazwa cywilizacji Cara pochodzi od stanowiska archeologicznego Caral-Supe, które znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Kompleks zajmuje kilkaset hektarów powierzchni i określany bywa jako najstarszy ośrodek cywilizacji w obu Amerykach. Do naszych czasów zachowała się tutaj monumentalna kamienna architektura. Źródło: Ministerstwo Kultury Peru Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To w nim spoczywał faraon. Polscy archeolodzy odkryli fragmenty sarkofagu
W grobowcu faraona Szepseskafa polscy archeolodzy znaleźli wiele fragmentów zniszczonego królewskiego sarkofagu. Ich badania rzucają światło na postać tego mało znanego władcy z epoki, w której wznoszono największe piramidy.
Spis treści: Enigmatyczny grobowiec Szepseskafa Polscy archeolodzy we wnętrzu grobowca Zajrzeli pod piach bez wykopalisk To prawdziwa gratka dla egiptologów. Bardzo rzadko mają możliwość badania grobowca faraonów. Szczęście uśmiechnęło się do badaczy z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych (IKŚiO) PAN, którzy rozpoczęli szeroko zakrojony projekt badawczy wspólnie z Ministerstwem Turystyki i Starożytności Arabskiej Republiki Egiptu. Cel: grobowiec faraona Szepseskafa z czasów IV dynastii. Władca ten żył blisko 4500 lat temu. Panował zaledwie kilka lat. Grobowiec kazał wznieść w Sakkarze, kilkanaście kilometrów na południe od słynnych piramid w Gizie. W jednej z nich spoczął ojciec Szepseskafa – Mykerinos. Enigmatyczny grobowiec Szepseskafa Po raz ostatni grobowiec tego faraona badano 100 lat temu. Nie udało się uzyskać odpowiedzi na wszystkie pytania. Wokół jego historii narosło wiele teorii. Dlatego polscy archeolodzy postanowili przeprowadzić szersze badania archeologiczne. Kierowniczką misji jest dr hab. prof. IKŚiO PAN Teodozja Rzeuska. Obiekt badany przez Polaków nazywany jest z arabska Mastabą el-Fara’un, czyli „mastabą faraona”. Tak też nazywa się ich projekt badawczy. Mastaba to monumentalny kamienny grobowiec wzniesiony na prostokątnym planie i mający pochyłe ściany. Przypomina silnie ściętą piramidę. Szepseskaf rządził w czasach Starego Państwa (ok. 2700–2200 p.n.e.). To okres w cywilizacji egipskiej cieszący się szczególnym zainteresowaniem badaczy. Znany jest wśród laików przede wszystkim z wielkich piramid w Gizie wybudowanych przez faraonów Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. „Niezwykle interesującym jest fakt, że faraon Szepseskaf porzucił tradycję budowania piramidy w Gizie i postanowił wznieść w Sakkarze grobowiec w formie prostokątnej budowli zwanej mastabą (po arabsku: ława). Dlaczego podjął taką decyzję?” – zastanawiają się polscy eksperci. I szukają odpowiedzi. Polscy archeolodzy we wnętrzu grobowca W pierwszym sezonie prac badawczych w 2024 roku archeolodzy nie prowadzili wykopalisk. Był to rekonesans. Wykonano na przykład trójwymiarowy model grobowca i przeprowadzono analizy architektoniczne zewnętrznej części obiektu. Naukowcy chcieli się dowiedzieć, w jakim stanie jest zabytek. W marcu 2025 roku badacze przeprowadzili już wykopaliska. W czasie prac działali wewnątrz wielkiego kamiennego grobowca. W mediach społecznościowych opublikowano filmiki z ich wykopalisk, na których widać archeologów pracujących w silnie zapylonych korytarzach i komorach – w tym w tej, w której pochowano faraona Szepseskafa. Celem badaczy była również kaplica zlokalizowana po wschodniej stronie mastaby. W misji uczestniczą również konserwatorzy. To im udało się zebrać wiele fragmentów zniszczonego królewskiego sarkofagu i rozpocząć jego rekonstrukcję. Zajrzeli pod piach bez wykopalisk Naukowcy wykonali także badania geofizyczne. Umożliwiają one zajrzenie pod piach pustyni bez prowadzenia wykopalisk. Wyniki określili jako „obiecujące”. Ich celem była rampa procesyjna oraz jej najbliższe okolice. Tego typu instalacje przylegały do królewskich grobowców, w tym piramid. Wykonana z kamienia rampa prowadziła od kanału nilowego, gdzie znajdowała się tzw. dolna świątynia. Tam odprawiano rytuały związane z mumifikacją władcy. Następnie rampą transportowano ciało faraona do kaplicy przylegającej do grobowca, a potem – do jego wnętrza, gdzie miało spocząć na wieczność. Badania są możliwe zarówno dzięki wsparciu finansowemu resortu nauki (250 tys. zł), ale też środkom zebranym w czasie zbiórki społecznościowej (do tej pory udało się zebrać w ten sposób blisko 117 tys. zł!). Środki przeznaczono m.in. przeprowadzenie szczegółowych analiz archeologicznych i antropologicznych, konserwację unikatowych obiektów, zapewnienie badaczom niezbędnych środków do codziennego funkcjonowania na stanowisku archeologicznym. Źródła: IKŚiO PAN, PAP Nauka w Polsce Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaskakujące odkrycie w Egipcie. Znaleziono grobowiec nieznanego wcześniej faraona
W egipskim Abydos archeolodzy znaleźli królewski grobowiec, który pochodził sprzed 3600 lat, czyli z Drugiego Okresu Przejściowego. Naukowcy ustalili, że pochowano w nim faraona, o którym wcześniej nikt nie wiedział.
Spis treści: Odkrycie z Drugiego Okresu Przejściowego Grobowiec nieznanego władcy Egiptu Kim był tajemniczy faraon? Abydos to starożytne miasto w Górnym Egipcie, a obecnie niewielka wioska na zachodnim brzegu Nilu. W okresie Nagada II było jednym z centrów osadniczych Górnego Egiptu, a pod koniec panowania tego władcy stało się dużym ośrodkiem władzy. W pobliskim Umm el-Qaab wybudowano nekropolę, w której chowano m.in. władców I i II dynastii. Odkrycie z Drugiego Okresu Przejściowego To właśnie w tym antycznym mieście archeolodzy prowadzili ostatnie badania. Na terenie nekropolii udało im się właśnie odnaleźć kolejny grobowiec. Dokładne badania wykazały, że był to grób królewski. Problem polega na tym, że badacze nie potrafili odpowiedzieć sobie na pytanie, którego króla tam pochowano. Wiadomo natomiast, że rządził Egiptem ok. 3600 lat temu. Był to burzliwy okres Drugiego Okresu Przejściowego. To etap w historii starożytnego Egiptu pomiędzy Średnim Państwem a Nowym Państwem, który charakteryzowała ogólna destabilizacja polityczna kraju i rozbicie dzielnicowe. Kultura egipska wówczas znajdowała się w całkowitym regresie, a władcy z trudem panowali nad tym, co dzieje się w państwie. Egipt utracił wówczas Nubię, Synaj i Palestynę. Wiele jest niewiadomych o tym okresie z historii Egiptu. Po pierwsze, nie wiadomo dokładnie, kiedy się rozpoczął, a kiedy zakończył. Drugi Okres Przejściowy dzieli się zazwyczaj na dwa etapy pod względem politycznym. To czasy XIII i XIV dynastii 1786–1603 p.n.e. lub 1760–1630 p.n.e. Niewyjaśniony wciąż pozostaje okres późniejszych dynastii, a historycy wciąż nie są pewni, ilu i jacy władcy wówczas rządzili. Grobowiec nieznanego władcy Egiptu Grobowiec na terenie nekropolii w Abydos znajdował się na głębokości ok. 7 metrów pod ziemią. Składał się z wapiennej komory grobowej ze sklepieniem wykonanym z cegły mułowej. Pierwotnie miała ok. 5 m wysokości. – Imię króla pierwotnie zostało zapisane w malowanych scenach na otynkowanych cegłach, które zdobiły podziemne wejście do wapiennej komory grobowej – powiedział Josef Wegner, profesor egiptologii i archeologii na Uniwersytecie Pensylwanii, który kierował zespołem. – Jednak teksty hieroglificzne zostały uszkodzone przez starożytnych rabusiów. Nie zachowało się ich wystarczająco dużo, aby odczytać imię tego władcy – dodaje naukowiec. Złodzieje ukradli praktycznie wszystko. Wszystkie dobra i kosztowności, które znajdowały się w środku, a nawet szczątki króla i jego sarkofag. Kim był tajemniczy faraon? Uczeni chcą jednak dowiedzieć się jak najwięcej o tajemniczym władcy. Archeolodzy wciąż badają obszar, w którym znaleziono grobowiec. – Obszar ten może zawierać więcej grobowców królewskich z tej samej epoki, co może rzucić światło na tożsamość tego, który spoczął w odkrytym przez nas grobie – powiedział Wegner. Naukowcy sugerują jednak, że władca mógł być Hyksosem. W języku egipskim nazwa ta oznaczała „władcę obcego kraju”. Tak nazywano grupę ludów zachodnioazjatyckich, semickich i hyryckich, które przybyły do delty Nilu ok. 1650–1540 p.n.e., właśnie w Drugim Okresie Przejściowym. Hyksosi przejęli kontrolę nad Dolnym Egiptem, a stolicę ustanowili w Awaris (dzisiejsze Tell el-Dab’a w delcie Nilu). Rządzili jako faraonowie XV dynastii. Jak przypomina portal Live Science, jest to już drugie odkrycie grobowca królewskiego w Egipcie w tym roku. W lutym inny zespół archeologów przekazał mediom, że ​​odnalazł grobowiec Totmesa II. Naukowcy odkryli go na zachód od Doliny Królów. Był to faraon i władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa, syn Totmesa I i jego żony Mutnefret. Rządził państwem w latach najprawdopodobniej 1482–1479 p.n.e. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Odkrycie na miarę grobowca Tutanchamona. Prawdziwa sensacja w Egipcie
Zaginiony grobowiec skalny faraona Thotmesa II odkryli archeolodzy niedaleko słynnej Doliny Królów w Egipcie. Wewnątrz znaleziono dary grobowe zdobione imieniem tego władcy.
Spis treści: Co wiemy o grobowcu Thotmesa II? Kim był Thotmes II? Odkrycie grobowca Thotmesa II – komentarz polskiego egiptologa Takie odkrycia zdarzają się w Egipcie bardzo rzadko. Co prawda archeolodzy w tym kraju dokonują co rusz ciekawych znalezisk, ale grobowce faraonów to zupełnie inna sprawa i inny kaliber. Ostatni grobowiec władcy Egiptu odkryto w rejonie Doliny Królów niedaleko Luksoru w 1922 roku. Należał do Tutanchamona, który żył w XIV wieku p.n.e. Pochówki królewskie znaleziono również w Delcie Nilu w 1939 roku. Co wiemy o grobowcu Thotmesa II? Bardzo długo sądzono, że grobowiec tego faraona znajduje się w Dolinie Królów i jest oznakowany jako KV 42. Wewnątrz odkryto niezdobioną kamienną trumnę, ale brakowało zabytków, noszących jego imię. W ostatnich latach wytypowano do badań inny grobowiec. Znajduje się w jednej z licznych dolin na zachód od Doliny Królów, określanej literą C. Był to strzał w dziesiątkę. Wspólny egipsko-brytyjski zespół archeologów ogłosił właśnie, że położony tam grobowiec skalny istotnie jest miejscem spoczynku Thotmesa II, władcy XVIII dynastii, który władał w latach ok. 1481-1479 p.n.e. Wykopaliska, prowadzone przez Najwyższą Radę Starożytności we współpracy z New Kingdom Research Foundation, rozpoczęły się w 2022 r. Wówczas zidentyfikowano wejście i główny korytarz grobowca. Mozolna praca w zasypanym i silnie zniszczonym grobowcu, w końcu przyniosła efekty. Początkowo eksperci sądzili, że grobowiec należy do jakiejś królewskiej małżonki ze względu na bliskość grobowców żon króla Thotmesa III. Jednak artefakty odkryte w grobowcu, w tym fragmenty naczyń z trawertynu (tzw. alabastru egipskiego), postawiły kropkę nad i – były zdobione kartuszami noszącymi imię królewskie. – To pierwszy raz, kiedy odkryto wyposażanie pogrzebowe należące do Thotmesa II. Nie ma takich przedmiotów w żadnym muzeum na całym świecie – powiedział sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności Mohamed Ismail Khaled cytowany przez Państwowy Serwis Informacyjny (SIS). Niestety, grobowiec został zalany przez nawalne deszcze już w starożytności, zapewne na krótko po złożeniu mumii faraona. Naukowcy sądzą, że część z wyposażenia przeniesiono w inne miejsce. Na ścianach grobowca zachowały się szczątkowo zdobienia. Są to sceny ze świętej księgi Amduat, które miały pomóc zmarłemu w nawigowaniu po zaświatach. Najlepiej przetrwały malowidła na suficie. Widać pięcioramienne złote gwiazdy na błękitnym nieboskłonie. Kim był Thotmes II? Thotmes II jest jednym z tych egipskich władców, o którego losach wiemy niestety niewiele. Jego ojcem był faraona Thotmes I, a matką – Mutnofret. Nie była to jednak główna małżonka jego ojca, bo miał ich kilka. W pierwszym roku swojego panowania kazał postawić kamienną stelę w Asuanie, na której opisano jego zwycięstwo nad ludami nubijskimi. Król żył w czasach, które są dla egiptologów fascynujące. Thotmes II był przyrodnim bratem Hatszepsut, którą poślubił. Po jego śmierci przejęła tron egipski i zasłynęła z wybudowania pięknej świątyni grobowej w Deir el-Bahari. Stało się, to gdy syn Thotmesa II – ale z innej małżonki – znany później jako Thotmes III, był jeszcze dzieckiem. Jego mumia została znaleziona w XIX wieku w podziemnej skrytce niedaleko świątyni Hatszepsut, wraz z wieloma innymi królewskimi mumiami. Obecnie znajduje się w Narodowym Muzeum Cywilizacji Egipskiej w Kairze. Odkrycie grobowca Thotmesa II – komentarz polskiego egiptologa National Geographic Polska zapytało egiptologa, dr. Filipa Taterkę z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN, dlaczego to znalezisko jest tak istotne. – Przede wszystkim dlatego, że mówi nam to wiele o historii nekropoli tebańskiej, a zwłaszcza Doliny Królów, co jest pewną ironią, biorąc pod uwagę, że sam grobowiec znajduje się poza nią. Badacze od dawna spierali się o to, który władca jako pierwszy został tam pochowany. Część opowiadała się za Hatszepsut, a część twierdziła, że Thotmes I. Jeśli jednak syn tego ostatniego, Thotmes II, został pochowany poza Doliną Królów, to może świadczyć o tym, że to właśnie Hatszepsut była pierwszą osobą z rodziny królewskiej pochowaną w Dolinie Królów – wyjaśnia Dr Taterka. A czy dzięki temu znalezisku dowiemy się więcej o tym zagadkowym faraonie? Dr Taterka jest sceptyczny. – W grobowcach królewskich z czasów XVIII dynastii raczej nie znajdujemy informacji o samym panowaniu, a z informacji prasowych wynika, że dekoracja grobowca jest zachowana tylko szczątkowo. Teoretycznie mogą się trafić jakieś pozostałości wyposażenia opatrzone krótkimi tekstami z datą, co miałoby znacznie dla chronologii, ale na razie wygląda na to, że takie nadzieje mogą być płonne – uważa egiptolog. W jego ocenie grobowiec mówi nam więcej o tym, co działo się już po śmierci króla – trawertynowe naczynie z inskrypcją dedykacyjną Hatszepsut potwierdza jej szczególną pozycję po przedwczesnej śmierci Thotmesa II. Siedem lat po jego śmierci koronowała się na władczynię Egiptu. Źródła: SIS, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nekropolia jeszcze sprzed czasów rzymskich. Odkryto ją w Trydencie
Podczas przebudowy zabytkowego budynku w centrum Trydentu archeolodzy odnaleźli pokaźną nekropolię. Odkryto tam ponad 200 grobów.
Spis treści: Archeolodzy odnaleźli nekropolię, która mogła należeć do Retów Na cmentarzysku pochowano lokalną elitę Złożone i wyrafinowane rytuały pogrzebowe W historycznym centrum Trydentu, przy ulicy Via Santa Croce, trwają prace renowacyjne zabytkowego budynku. Remont poprzedzały jednak badania archeologiczne, które ujawniły stanowisko pochodzące z czasów, gdy imperium rzymskie jeszcze nie istniało. To cmentarzysko, na którym zidentyfikowano co najmniej 200 grobów. Znajdowało się 8 metrów pod obecnym poziomem gruntu, pod warstwą średniowieczną i rzymską. Archeolodzy odnaleźli nekropolię, która mogła należeć do Retów Badacze podkreślają, że to ważne odkrycie, które rzuca nowe światło na historię nie tylko samego miasta, ale i całego regionu. – Możemy powiedzieć, że miasto nie jest już tylko miastem rzymskim – przekazała włoskim mediom Francesca Gerosa, radna Prowincji Autonomicznej Trydentu. – Prace postępują, ale nadal istnieje cały obszar do zbadania, aby następnie ocenić, jakie działania należy podjąć, aby chronić nasze dziedzictwo – dodała. Jak ustalono, nekropolia pochodziła z okresu od IX do VI wieku p.n.e., czyli z wczesnej epoki żelaza. Badacze podkreślają, że w tym czasie region zamieszkiwało plemię Retów i bardzo prawdopodobne jest, że było to właśnie ich cmentarzysko. Retowie zasiedlali tereny dzisiejszej wschodniej Szwajcarii, Tyrolu i Lombardii. Pochodzenie tego ludu jest jednak nieznane. Niektórzy historycy uważają, że byli spokrewnieni z Celtami. Inni twierdzą, że to autochtoniczna nie-indoeuropejska ludność Europy, spokrewniona z Etruskami. Na cmentarzysku pochowano lokalną elitę W 15 r. p.n.e. Retowie zostali podbici przez Rzymian z rozkazu Tyberiusza i Druzusa, którzy następnie utworzyli na tych terenach rzymską prowincję Racja. Język Retów został niemal natychmiastowo wyparty przez łacinę. Uważa się jednak, że pozostałością po łacińskich dialektach Retów są dzisiejsze języki retoromańskie. – Epoka żelaza to okres głębokich przemian z punktu widzenia historyczno-kulturowego w całym regionie Morza Śródziemnego, a także na obszarze alpejskim. Rozkwitły tam wielkie cywilizacje Etrusków, Fenicjan, Greków i Celtów. To także czasy pierwszych igrzysk olimpijskich, które tradycyjnie datowane są na 776 r. p.n.e., a także założenia Rzymu w 753 r. p.n.e. – powiedział Franco Marzatico, kierownik wykopalisk. W grobach archeolodzy odnaleźli bogate dary grobowe, w tym narzędzia, broń, a także biżuterię wykonaną m.in. z bursztynu i inne przedmioty osobiste. Autorzy badania sugerują, że osoby, które zostały tam pochowane, należały do lokalnej elity społecznej. Naukowcy zwracają również uwagę na wyjątkowy układ nekropolii. – Było to cmentarzysko z pionowo ustawionymi stelami grobowymi. Po zachodniej stronie cmentarzyska znajdowała monumentalna kamienna komora – napisali w oświadczeniu badacze. Złożone i wyrafinowane rytuały pogrzebowe – Ludy alpejskie nie były odizolowane, utrzymywały stosunki handlowe z ludami doliny rzeki Pad. W szczególności w latach 900-700 p.n.e. z kwitnącą cywilizacją Etrusków, a później z Wenetami i innymi plemionami zamieszkującymi Alpy. W trakcie wykopalisk archeologicznych mamy możliwość poznania elity społeczeństwa, które najwyraźniej osiedliło się w miejscu, w którym dziś znajduje się miasto Trydent – podkreślili badacze. Badania pozwoliły również ustalić, jak mogły wyglądać praktyki pogrzebowe tamtejszego ludu. Według archeologów były to złożone rytuały, w których trakcie ciała zmarłych były palone, a następnie składane wraz z przedmiotami, które miały towarzyszyć ich duszom w dalszym życiu po śmierci. Źródło: Heritage Daily Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".[/highlight-box]
To są najstarsze ozdoby z metalu wykonane na terenach Polski. Mają 2500 lat
Tysiąc lat wcześniej, niż do tej pory sądzili naukowcy, na terenach Polski zaczęto wydobywać i wytapiać metal. Stało się to we wczesnej epoce żelaza, czyli 800–500 lat p.n.e. To wówczas istniała słynna osada obronna w Biskupinie.
Spis treści: Starożytne cmentarzysko pełne biżuterii. Skąd pochodziła? Nie z miedzi, a z ołowiu. To najstarsza „polska” biżuteria Znaczenie odkrycia najstarszego hutnictwa na ziemiach Polski Taki wynik ekspertyz zawdzięczamy współpracy badaczy z różnych dziedzin. Kluczowe były specjalistyczne analizy archeometalurgiczne. Te badania to przykład na to, że ważnych ustaleń można dokonać, analizując zabytki odkryte już dawno temu. Kluczowe jest zastosowanie nowych metod badawczych. Starożytne cmentarzysko pełne biżuterii. Skąd pochodziła? Naukowcy zbadali 11 ozdób ołowianych z cmentarzysk należących do społeczności późnej kultury łużyckiej. To mniej więcej okres 800–500 lat p.n.e. – wówczas w północnej Polsce istniała słynna osada obronna w Biskupinie. Ozdoby pochodziły z dwóch starożytnych cmentarzysk. Pierwsze znajdowało się w miejscowości Świbie niedaleko Gliwic, a drugie – w Jankowicach w Małopolsce. Oba były badane wykopaliskowe kilka dekad temu. Naukowcy postanowili sprawdzić, skąd pochodziła ruda, z której wykonano metalowe przedmioty złożone zmarłym do grobów. Nie z miedzi, a z ołowiu. To najstarsza „polska” biżuteria Przedmioty z metali znajdowane są na licznych stanowiskach archeologicznych w Polsce. Najstarsze to miedziane siekierki z czasów neolitu, czyli z IV i początków III tysiąclecia p.n.e. Wygląda na to, że były sprowadzane na nasze tereny – wówczas nie prowadzono wydobycia rud metali i nie wytapiano ich nad Wisłą. Zatem kiedy ludy zamieszkujące obecną Polską wzięły sprawy w swoje ręce? Do tej pory sądzono, że wydarzyło się to dopiero w I tysiącleciu. Coś innego wykazały specjalistyczne analizy zabytków ze Świbia i Jankowic, wykonane z pomocą kilku narzędzi, w tym fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Wyniki analiz opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Archaeometry”. Ozdoby wykonano z rud galeny (siarczku ołowiu) pochodzących ze Śląska i Wyżyny Krakowskiej. Te wychodnie określa się mianem „złóż rud olkuskich”. We wskazaniu lokalizacji kopalni pomogła analiza izotopów ołowiu. Za pomiary odpowiadała dr Ewelina Miśta-Jakubowska z Narodowego Centrum Badań Jądrowych i UJ. Z 11 przebadanych ozdób 10 wykonano z lokalnej rudy. Jeden zabytek był importowany ze Słowacji. To stop cyny i ołowiu. Z nowych analiz wynika zatem, że hutnictwo na ziemiach polskich nie rozpoczęło się od miedzi, ale ołowiu – około VIII–VII wieku p.n.e. Wśród lokalnych wyrobów były elementy naszyjników (w postaci maleńkich ołowianych „rurek”), wisiorki oraz pierścień. Dlaczego wybrano ołów? Jego ruda była bardziej dostępna na tym obszarze i nadawała się do użycia w zastępstwie cyny. Ozdoby ołowiane nie były traktowane jako gorsze, bo znaleziono je również w grobach, które należały do bogatszych osób. Znaczenie odkrycia najstarszego hutnictwa na ziemiach Polski – Eksploatacja tych złóż [olkuskich – przyp. red.] była do tej pory potwierdzona w zapisach historycznych i danych geochemicznych dla średniowiecza oraz okresu rzymskiego. Uzyskane wyniki, cofające wykorzystanie miejscowych złóż w głąb I tysiąclecia p.n.e., stanowią jednocześnie najstarszy dowód wytopu jakiegokolwiek metalu z rud pozyskanych na ziemiach polskich – mówi jeden z autor publikacji, dr Karol Dzięgielewski z Instytutu Archeologii UJ. Jak zauważa archeolog, mimo szerokiej znajomości odlewnictwa i kowalstwa, sama ekstrakcja metali z rud, a więc hutnictwo, nie było do tej pory potwierdzone w obecnych granicach Polski w tym okresie. – W całej epoce brązu, poprzedzającej wczesną epokę żelaza, na terenach dzisiejszej Polski bazowano wyłącznie na miedzi, cynie i ołowiu importowanych z Europy Południowej i Zachodniej – dodaje dr Dzięgielewski. Do tej pory z tych okresów nie mamy dowodów geochemicznych potwierdzających wydobycie miedzi na przykład w bogatych w tę rudę takich obszarach jak przedpole Sudetów czy Górach Świętokrzyskich. Źródło: UJ, Archaeometry Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Polacy zrekonstruowali egipski grobowiec. Jego lokalizacja przepadła bez wieści
Spektakularną rekonstrukcję grobowca dostojnika egipskiego wykonali polscy naukowcy. Na ostatnią drogę zmarły otrzymał nie tylko sporo pożywienia, ale też dwa statki i zagadkowy posąg.
Spis treści: Zaginiony grobowiec pojawił się w… internecie Co świadczy o wyjątkowości grobowca Iniego Wirtualna rzeczywistość w służbie archeologii Archeolodzy są zgodni – wiele kolejnych pokoleń naukowców będzie mogło jeszcze prowadzić owocne wykopaliska w Egipcie. Zabytków pod piaskami pustyni są tam jeszcze tysiące. Fakt, że jakiś grobowiec został już odkryty i przebadany nie oznacza, że przestał interesować naukowców. Przeciwnie, w miarę rozwoju archeologii zmieniają się zainteresowania i pytania, które badacze stawiają. Dlatego archeolodzy do nich powracają. Niektóre z nich jednak zaginęły. Taki właśnie los spotkał grobowiec Iniego z Gebelein. Gebelein to zespół stanowisk archeologicznych położonych ok. 30 km na południowy-zachód od Luksoru. Polscy naukowcy badają ten obszar od 2013 roku. Celem jest między innymi próba rekonstrukcji wyglądu i historię znajdującej się tam nekropolii lokalnej elity. Dotychczasowe badania rzucają nowe światło na zwyczaje pogrzebowe na staroegipskiej prowincji. – Miejsce to było już badane przez wielu archeologów, ale na ogół nie publikowali wyników swojej pracy. Polska misja prowadzi więc „wykopaliska” w archiwach, jak i prace terenowe na samym stanowisku – wyjaśnia National Geographic Polska kierownik ekspedycji, dr Wojciech Ejsmond z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. Zaginiony grobowiec pojawił się w… internecie Zespołowi dr. Ejsmonda udało się namierzyć kilka zaginionych grobowców wykutych w skałach w III tysiącleciu p.n.e. – Mimo lat poszukiwań lokalizacja jednego z nich pozostaje jednak nadal nieznana. Mowa o miejscu spoczynku Iniego – nadzorcy kapłanów w lokalnej świątyni boga Sobka, który nosił również tytuł nomarchy, czyli gubernatora prowincji – opowiada archeolog National Geographic Polska. Nie mogąc odnaleźć tego grobowca w terenie, ale chcąc podjąć analizy tam gdzie zakończyli je poprzedni egiptolodzy, polscy naukowcy postanowili podejść do problemu od zupełnie nowej strony – cyfrowo zrekonstruować monument. View oEmbed on the source website Dysponując jego opisami i znając zabytki z niego pochodzące, archeolodzy wykonali trójwymiarową wirtualną rekonstrukcję. Zaprezentowali ją właśnie na łamach czasopisma „Polish Archaeology in the Mediterranean”. Według dr. Ejsmonda taka rekonstrukcja z jednej strony pozwala lepiej zrozumieć wygląd grobowca, co może pomóc w jego odnalezieniu. A z drugiej strony – umożliwia wgląd w życie Iniego i jego czasy. Co świadczy o wyjątkowości grobowca Iniego Zrekonstruowany cyfrowo grobowiec jest wyjątkowy z kilku powodów. – Jest to chyba jedyny odkryty nieobrabowany grób tak wysokiego dostojnika z Pierwszego Okresu Przejściowego, czyli z końca III tysiąclecia p.n.e. – zauważa dr Ejsmond. Uwagę zwraca nietypowe wyposażenie grobowca. W ocenie badacza może to sugerować, że Ini nie był typowym Egipcjaninem. Gebelein było zamieszkałe przez Egipcjan i Nubijczyków, czyli mieszkańców obecnego Sudanu, którzy żyli również na południu Egiptu. Jak dotąd postrzegano Nubijczyków jako napływową ludność, która chciała integrować się z egipskim społeczeństwem. Obecne badania pokazują jednak, że było to bardziej skomplikowane zjawisko. Nubijczycy nie rezygnowali ze swojej kultury po osiedleniu się w Egipcie. Dr Ejsmond uważa, że Ini mógł być mieszanego pochodzenia. Pochowano go według egipskiego obrządku. Jego zabalsamowane ciało złożono do drewnianej trumny. Ale figurkę przedstawiającą zmarłego umieszczono na skórze byka albo krowy. Skórę na posążku Iniego pomalowano na czerwono, jak było w zwyczaju w przedstawieniach egipskich mężczyzn, ale od pasa w górę położono dodatkową warstwę czarnej farby, tak, że Ini ma dwa współistniejące kolory skóry. – Co to może oznaczać? Nubijczyków przedstawiano z czarną skórą. Byli oni także chowani spowici skórą krów i byków. Możliwie więc, że poprzez wyposażenie grobu i współistnienie dwóch kolorów karnacji próbowano pokazać podwójną etniczność zmarłego – rozważa archeolog. Tematyka przeplatania się wątków nubijskich i egipskich w Gebelein była przedmiotem projektu badawczego na stażu podoktorskim naukowca realizowanego w ramach programu Bekkera ufundowanego przez NAWA na Uniwersytecie w Bonn. Wśród darów grobowych były też modele statków, miniaturowe worki ze zbożem, a nawet przedstawienie produkcji chleba. Wszystko po to, aby zmarły w zaświatach nigdy nie było głodny. Wirtualna rzeczywistość w służbie archeologii Rekonstrukcję grobowca przygotował Jakub Stępnik – doktorant na Wydziale Archeologii Uniwersytet Warszawskiego. Oparł ją o opis odkrywcy – włoskiego egiptologa Virginio Rosy, który odnalazł grobowiec w 1911 roku. – Rekonstrukcja pozwoli lepiej zrozumieć i przedstawić szerszemu gronu odbiorców, w tym egiptologów, ten wyjątkowy obiekt. Mimo że jego opis był znany, to prawie nigdy nie wszedł do dyskursu naukowego i nie był przytaczany przez badaczy mimo unikatowego charakteru pochówku – uważa dr Ejsmond. Również dla niego było to praktycznie narzędzie służące do analizy grobowca. Według niego trójwymiarowe rekonstrukcje są znakomitą pomocą nie tylko w popularyzacji. – Podczas procesu ich przygotowania zwraca się uwagę na szczegóły, które mogą umknąć w czasie zwykłej lektury raportów wykopaliskowych – zauważa naukowiec. Według niego samo przygotowanie rekonstrukcji pozwala uchwycić nieścisłości bądź niedopowiedzenia, poprzez wizualizacje np. relacji pomiędzy darami grobowymi czy wymiarów poszczególnych części grobowca. Być może dokładna rekonstrukcja przyczyni się też do zidentyfikowania tego zaginionego grobowca wśród rozlicznych skał w Gebelein? Nawet jeżeli nie, to już samo posiadanie jego trójwymiarowej rekonstrukcji jest pomocne w jego analizach. Źródła: PAM, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ponad ćwierć miliona paciorków w grobie sprzed 5 tys. lat. Niezwykłe odkrycie
Przy kobietach złożonych 5 tysięcy lat temu do megalitycznego grobowca w dzisiejszej Hiszpanii archeolodzy odkryli ponad 270 tysięcy miniaturowych paciorków. Wykonano z nich niezwykłe szaty.
Spis treści: Wielki i zagadkowy grobowiec sprzed tysięcy lat Archeologia eksperymentalna, czyli naukowe DIY Kapłanki w niezwykłych strojach. Wizje archeologów Takie znaleziska należą do rzadkości. Co prawda archeolodzy odkrywają pochówki sprzed tysięcy lat, w których umieszczono ozdoby, ale ich liczba z reguły nie przekracza kilku, rzadziej – kilkuset. Dlatego to odkrycie wzbudziło wielkie zainteresowanie archeologów. Wielki i zagadkowy grobowiec sprzed tysięcy lat Grobowiec megalityczny Montelirio w dzisiejszej Hiszpanii powstał około 2800-2600 lat p.n.e. To okrągła w planie budowla kamienna pierwotnie pokryta nasypem ziemnym, którą tworzą dwie komory. W większej znaleziono kilka pochówków kobiet w wieku 24-32 lat. Szczątki mają dość dziwne i nietypowe pozycje. Jedna ze zmarłych ma ramiona wyciągniętą ponad głowę, inna – leży na brzuchu. Każda jest w innej pozycji. Przy zmarłych odkryto wiele zabytków: naczynia ceramiczne, zawieszki z bursztynu, ale przede wszystkim mnóstwo paciorków. Ich analiza zajęła ekspertom kilka lat, bo naliczono ich… 270 769. Oznacza to, że mamy do czynienia najprawdopodobniej z największym zbiorem paciorków kiedykolwiek odkrytym podczas wykopalisk. Właśnie badacze podzielili się swoimi spostrzeżeniami na ich temat na łamach czasopisma „Science Advances”. Archeologia eksperymentalna, czyli naukowe DIY Badacze zidentyfikowali trzy rodzaje paciorków. Wykonano je głównie z muszli morskich. Zdecydowanie mnie było takich z kamienia i kości. Ich wielkość robi wrażenie. Mają zaledwie kilka milimetrów. Aby poznać techniki wykonania ozdób, archeolodzy przystąpili do prac eksperymentalnych. Chcieli zobaczyć, w jaki sposób i ile czasu zajmowała praca nad ozdobami pradziejowym wytwórcom. Prace posuwały się różnie w zależności od surowca. Na przykład produkcja koralika z muszli Cardiidae było bardziej czasochłonne (zajmowała średnio 91 minut) niż wykonanie koralika z muszli Pectinidae (średnio 19 minut). „Biorąc pod uwagę średni czas potrzebny do wykonania obu rodzajów paciorków (55 min) i liczbę 270 000 paciorków, wykonanie wszystkich paciorków znalezionych w Montelirio zajęłoby 247 500 godzin” – czytamy w artykule. Naukowcy zastrzegają, że rzemieślnicy, którzy wytwarzali paciorki w epoce chalkolitu, byli znacznie bardziej wykwalifikowani w tej pracy niż współcześni archeolodzy. Dlatego badacze podzielili swój czas spożytkowany na produkcję paciorków przez liczbę 5, chociaż nie podali, dlaczego właśnie taką, a nie inna liczę. Dało to 49 500 godzin, czyli około 5,5 lat na wykonanie wszystkich ozdób. Jednak zakładając, że paciorki wykonało 10 osób, mogły dokończyć pracę w 7 miesięcy, gdyby zajmowały się tym 8 godzin dziennie. Jak widać, nawet dla umiejętnych rękodzielników było to niesłychanie czasochłonne zadanie. Kapłanki w niezwykłych strojach. Wizje archeologów Zdaniem naukowców koraliki tworzyły elementy strojów, być może były na nie naszyte. Nie można zatem traktować ich jako typowej biżuterii. O tym, że faktycznie były to stroje świadczą: kontekst odkrycia i położenie koralików przy ciele; oryginalny układ, sugerujący, że były naszyte na tkaninę; analizy fitolitów, czuli mikroszczątków roślinnych zachowanych w paciorkach. Znaleziono mikrowłókna należące do tkanin; liczba paciorków – tak duża liczba ozdób i ich rozmiar, wskazują na naszycie na tkaniny. Pojawiły się różne interpretacje dotyczące tego, kim były zmarłe. Niektórzy sugerują, że były to kapłanki. Wskazywać ma na to nietypowa, niezbyt przecież praktyczna odzież. Może kobiety odprawiały w nich ceremonie, albo nosiły je w czasie ważnych okazji. Z pewnością były ważnym osobami w społeczności, skoro poświęcono tak dużo czasu na przygotowanie im wspaniałych strojów. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.