Na Górze Trzech Krzyży w Kazimierzu Dolnym odkryto dwa groby. To mogą być alienaci
Przewodniczka turystyczna dostrzegła wystające kości ludzkie na Górze Trzech Krzyży w Kazimierzu Dolnym. Na miejsce przybyła policja, a później – archeolodzy, bo szkielety, które odsłoniła ziemia mają kilkaset lat. Złożono je na wyjątkowym cmentarzu. Kto na nim spoczął?
Z Góry Trzech Krzyży w Kazimierzu Dolnym rozpościera się wspaniały widok na okolicę i zabytkową architekturę miasta. Wznosi się ona na wysokość ok. 175 m n.p.m. Trzy drewniane krzyże postawiono tu w 1708 roku. Upamiętniały liczne ofiary zarazy morowej, czyli cholery, która pustoszyła region. Już w XVI wieku wyniesienia określano mianem Góry Krzyżowej. Dziś nadal stoją tam trzy krzyże, jednak te są XIX-wieczne. Nierozpoznana Góry Trzech Krzyży Krąży bardzo wiele informacji na temat tego miejsca. Na podstawie pojedynczych znaleziska dokonywanych na powierzchni stwierdzono, że znajdowała się tam nekropolia, ale nigdy nie przeprowadzono szerszych wykopalisk. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków (LWKZ) poinformował właśnie o nowym odkryciu. W maju lokalna przewodniczka wycieczek turystycznych z Kazimierza Dolnego poinformowała służby o ujawnieniu na Górze Trzech Krzyży przypuszczalnych szczątków kostnych. Służby w akcji. Co to za kości? Najpierw do akcji wkroczyła policja, która potwierdziła, że faktycznie na powierzchni widoczna jest ludzka czaszka. Miejsce zabezpieczono, po czym na miejscu pojawili się inspektorzy archeologiczni lubelskiego urzędu konserwatorskiego. „Oględziny konserwatorskie potwierdziły, że zabezpieczone przez Policję szczątki pochodzą ze zniszczonego w wyniku intensywnych procesów erozyjnych pochówku ludzkiego. Jest to kolejne znalezisko o charakterze grobowym na tym obszarze” – podał LWKZ w mediach społecznościowych. Również w 2021 roku doszło do podobnego odkrycia. Ale już w połowie XIX wieku, gdy stawiano nowe trzy krzyże, natknięto się na szczątki ludzkie. Erozja i ratownicze wykopaliska Kości zaczęły pojawiać się na powierzchni w ostatnich latach w wyniku intensywnej erozji spowodowanej ruchem turystycznym oraz spływem wód deszczowych. Inspektorzy zadecydowali, że niezbędne jest przeprowadzenie interwencyjnych badań archeologicznych – wykopaliskowych w miejscu odkrycia czaszki i nieinwazyjnych, geofizycznych na całej przestrzeni punktu widokowego – aby ustalić zasięg przypuszczalnego cmentarzyska. Dwa dziecięce groby Badania przeprowadzili naukowcy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN pod kierunkiem archeologa dr. Łukasza Miechowicza. W miejscu odnalezienia szczątków udało się zlokalizować dwa groby: Grób nr 1 – zarys jego jamy grobowej był bardzo słabo czytelny. Wewnątrz znajdował się szkielet małego dziecka, długości ok. 50 cm. Być może było to niemowlę. Nie było przy nim żadnych przedmiotów; Grób nr 2 – w tym przypadku zarys jamy grobowej był dobrze czytelny. Zlokalizowano pozostałości po trumnie w postaci 7 gwoździ żelaznych. Odsłonięto szkielet dziecka. Z analiz czaszki wykonanych w Zakładzie Medycyny Sądowej wynika, że miało około trzech lat. Zmarły w drugim grobie był wyposażony na ostatnią drogę w kilkanaście niewielkich szklanych paciorków. Zdaniem badaczy była to pierwotnie ozdoba nakrycia głowy lub rozsypany naszyjnik. Czy mamy do czynienia z alienatami? Według dr. Łukasz Miechowicza, odkryte groby dziecięce pochodzą zapewne z XVI–XVII wieku. „Stanowią one być może część większego cmentarza, którego strefa ulokowana w zachodniej partii Wzgórza Trzech Krzyży była zarezerwowana dla dzieci. Nie możemy również wykluczyć, że funkcjonował tu cmentarzyk dziecięcy zarezerwowany dla tzw. alienatów – dzieci nieochrzczonych, które z różnych względów nie mogły być pochowane na cmentarzu parafialnym” – podał LWKZ. Góra Trzech Krzyży pełna tajemnic National Geographic Polska spytał dr. Miechowicza o to, czy jego zdaniem Góra Trzech Krzyży w Kazimierzu Dolnym nadal może nas zaskoczyć. – Góra Trzech Krzyży nigdy nie była badana archeologicznie, myślę że skrywa jeszcze dużo archeologicznych zagadek. Intrygujące są np. informacje w zapiskach źródłowych o znajdujących się tu niegdyś kopcach, być może kurhanach – przekazał. Poza tym zespół pod jego kierunkiem przeprowadził na wzniesieniu badania georadarowe. – Wykazały, że mogą się tu znajdować nieznane elementy architektury, ale wymaga to weryfikacji w formie badań wykopaliskowych – dodał. Źródła: LWKZ, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tajemnica Równiny Dzbanów odkryta. Nowe fakty o megalitycznych naczyniach w Laosie
Najnowsze badania na tajemniczej Równinie Dzbanów w Laosie obalają dotychczasowe teorie naukowe. W jednym z megalitycznych naczyń odkryto gęsto upakowane kości kilkudziesięciu osób oraz artefakty z Mezopotamii i Indii. Okazuje się, że te niezwykłe obiekty służyły jako wielopokoleniowe sanktuaria rodzinne. Oddawano tam cześć przodkom.
Równina Dzbanów jest jednym z najbardziej zagadkowych krajobrazów archeologicznych w Azji Południowo-Wschodniej. Na płaskowyżu Xieng Khouang w północnym Laosie rozsiane są setki potężnych, wydrążonych w kamieniu naczyń. Niektóre ważą po kilka ton. Choć badania nad nimi trwają od lat 30. XX wieku, kiedy to pierwsze pomiary przeprowadziła francuska archeolog Madeleine Colani, ich dokładne przeznaczenie i pochodzenie budzi wiele wątpliwości. Dominowała teoria o funkcji pogrzebowej. Jednak brakowało konkretnych dowodów na to, jak dokładnie wyglądały rytuały, kto stworzył te obiekty i kiedy powstały. Badanie jednego z gigantów Aby znaleźć odpowiedzi na te pytania, dr Nicholas Skopal z James Cook University oraz Souliya Bounxayhip z laotańskiego Departamentu Dziedzictwa przeprowadzili szczegółowe wykopaliska na Stanowisku 75. Miejsce to znajduje się na północny wschód od miasta Phonsavan. Naukowcy przebadali wykopaliskowo nienaruszony i wyjątkowo duży dzban o wysokości 1,3 metra i szerokości przekraczającej 2 metry. Kości poupychane w dzbanie Wewnątrz badanego naczynia archeolodzy natrafili na niezwykle gęsto upakowane ludzkie kości, które należały do co najmniej 37 osób. Co istotne, szczątki te nie znajdowały się w układzie anatomicznym, lecz stanowiły zbiór kości długich i fragmentów czaszek zgromadzonych w grupach. Ciała zmarłych były początkowo deponowane w innym miejscu, a dopiero po ich rozkładzie kości przenoszono do kamiennego dzbanu. Odkrycie to koryguje wcześniejsze założenia, według których dzbany miały być pierwotnym i ostatecznym miejscem spoczynku zmarłych. Nowy kalendarz Równiny Dzbanów Zastosowanie nowoczesnego datowania radiowęglowego na próbkach zębów i kości przyniosło rezultaty, które zmieniają dotychczasową periodyzację regionu. Badania wykazały, że kościu trafiły do badanego dzbanu między IX a XII wiekiem n.e. Oznacza to, żę praktyki pogrzebowe w tym konkretnym naczyniu trwały przez bardzo długi czas, potencjalnie nawet 270 lat. Wyniki te podważają wcześniejsze hipotezy, przypisujące istnienie tradycji megalitycznej w Laosie wyłącznie epoce żelaza (ok. 500 p.n.e. – 500 n.e.) i wskazują na jej rozkwit w czasach historycznych. Rodzinne sanktuaria i kult przodków – Liczba pochowanych tam osób wskazuje na to, że naczynia były własnością rodzin lub większych grup krewniaczych. Najpewniej były to miejsca, w których kolejne pokolenia kultywowały rytuały ku czci swoich przodków – mówi dr Nicholas Skopal. Naukowcy zauważyli również ślady modyfikacji zębów u pochowanych tam osób, co było powszechną praktyką kulturową w ówczesnej Azji Południowo-Wschodniej. Ślady globalnych kontaktów Odkrycia na Równinie Dzbanów w Laosie rzucają również światło na dawne szlaki handlowe. Wewnątrz dzbanu, obok szczątków ludzkich, znaleziono liczne artefakty, w tym żelazny nóż, miedziany dzwonek oraz szklane paciorki. Analiza chemiczna tych ostatnich wykazała, że zostały one wyprodukowane w Indiach Południowych oraz w Mezopotamii. Dowodzi to, że mieszkańcy wyżyn, mimo geograficznej izolacji, byli aktywnymi uczestnikami rozległych, transazjatyckich sieci wymiany. Rozwój tych kontaktów zbiegał się w czasie z okresem ekspansji chińskiej dynastii Song oraz potęgi imperium Khmerów. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Cesarski barwnik w grobach najmłodszych. Tak żegnano najbogatsze dzieci w rzymskiej prowincji
Blisko dwa tysiące lat temu ciała dwóch zmarłych dzieci zatopiono w gipsie. Ten niezwykły pochówek skrywał w sobie wiele niespodzianek. Wśród nich znalazł się szal przeszyty złotymi nićmi i z barwnikiem cenniejszym nawet niż ten kruszec. To przepych godny cesarzy rzymskich. Kim byli zmarli?
W czasach antycznych York, znany jako Eboracum, nie był jedynie odległą placówką wojskową, lecz tętniącym życiem centrum administracyjnym na północnych krańcach imperium rzymskiego. Współczesne miasto York położone jest w północnej Anglii. To właśnie tutaj stacjonowały legiony, a wraz z nimi zamożne rodziny urzędników i kupców. Dzięki badaniom archeologicznym wiemy, że mieszkańcy Eboracum mieli dostęp do towarów z najdalszych zakątków antycznego świata. Teraz archeolodzy podzielili się niezwykłymi wynikami badań. Dotyczą dwóch pochówków dzieci. Pochowano je prawie jak członków cesarskiej rodziny, mimo że mówimy tu o mieście oddalonym od Rzymu o tysiące kilometrów. Gipsowe pochówki Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku przeanalizowali dwa pochówki gipsowe sprzed 1700 lat. Ten rytuał pogrzebowy polegał na zalewaniu ciała zmarłego, ubranego w szaty lub owiniętego w całun, płynnym gipsem. Substancja ta, twardniejąc, utworzyła swoistą „kapsułę czasu”, która przez blisko dwa tysiące lat chroniła nie tylko szczątki, ale i mikroskopijne ślady materiałów organicznych, takich jak tkaniny i barwniki. Barwnik droższy niż złoto Badacze zajrzeli pod gipsową skorupę. I tam czekało ich zaskoczenie. Na pozostałościach po tkaninie wykryli bardzo cenny barwnik – cesarską purpurę, znaną również jako purpura tyryjska. W świecie rzymskim był to bardzo ceniony towar, pozyskiwany z tysięcy morskich ślimaków z rodziny Murex. Proces produkcji był tak żmudny, że cena pigmentu mogła przewyższać nawet złoto. Był to barwnik zarezerwowany dla cesarzy rzymskich, senatorów i najwyższej arystokracji. Luksus w grobach najmłodszych Pochówki, w których znajdowały się tkaniny barwione purpurą, należały do niemowlaków. Z analiz reliktów wynika, że ich ciała owinięto w tkaniny najwyższej jakości, ozdobione dodatkowo złotymi nićmi. Jedno z dzieci, zmarłe w wieku zaledwie kilku miesięcy, spoczywało w ołowianej trumnie okryte ozdobnym płaszczem lub szalem z frędzlami, na którym spoczywała warstwa purpurowo-złotej tkaniny. To pierwszy taki przypadek zidentyfikowany w rzymskim Yorku. – Zamożni mieszkańcy miasta mieli dostęp do drogich i egzotycznych towarów z drugiego końca imperium – zauważa profesor Maureen Carroll, kierowniczka projektu z Wydziału Archeologii Uniwersytetu w Yorku. Nauka na usługach archeologii Odkrycie nie byłoby możliwe bez zaawansowanej technologii. Dr Jennifer Wakefield przeprowadziła analizy laboratoryjne. Zastosowała chromatografię cieczową i tandemową spektrometrię mas. Naukowcom udało się wyizolować niebieski roztwór zawierający 6,6-dibromoindygo – marker chemiczny jednoznacznie potwierdzający obecność purpury tyryjskiej. Ślady te często nie były widoczne gołym okiem na powierzchni gipsu. Głosy z przeszłości. Miłość i status Obecność cesarskiej purpury na krańcach imperium rzuca nowe światło na emocjonalną sferę życia Rzymian. Naukowcy sądzili, że ze względu na wysoką śmiertelność dzieci, rzymscy rodzice nie okazywali publicznie żałoby po stracie niemowląt. Znalezisko z Yorku podważa to twierdzenie – pokazuje gotowość rodzin do wydania ogromnych kwot, by zapewnić najmłodszym wystawne ostatnie pożegnanie. To też dowód na to, że nawet tysiące kilometrów od stolicy imperium, Rzymu, elity żyły na bardzo wysokim poziomie. Źródło: Uniwersytet w Yorku Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sensacyjne odkrycie w Norwegii. Pochówek, który zmienia historię wikingów
Zanim pojawili się wikingowie, w Skandynawii istniała już tradycja pochówków okrętowych. Nowe odkrycie z kurhanu Herlaugshaugen w Norwegii pokazuje, że początki tego rytualnego pogrzebu sięgają znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono.
W powszechnym wyobrażeniu pochówek wikińskiego wodza jest bardzo widowiskowy. Ciało zostaje złożone do ozdobnego statku. Na jego torsie spoczywa miecz, który trzyma oburącz. Wokół niego leżą przedmioty przypominające o jego dawnej chwale. Grupa mężczyzn popycha łódź, która powoli odpływa w stronę zachodzącego słońca. Łucznik stojący na klifie podpala strzałę, naciąga cięciwę, a następnie oddaje strzał. Pocisk bezbłędnie trafia w pokład, który zapala się po kilku sekundach. Tak kończy się ziemska droga skandynawskiego wojownika, który na swojej płonącej łodzi odpływa w zaświaty. Jak naprawdę wyglądały pogrzeby wikingów? Takie obrazy utrwaliły się w filmach i serialach o wikingach, choć rzeczywistość była bardziej złożona. Pochówki łodziowe rzeczywiście należały do ważnych elementów kultury elit Skandynawii, jednak w wielu przypadkach odbywały się na lądzie, w kurhanach, a nie na otwartym morzu. Przez długi czas archeolodzy zakładali, że monumentalne pochówki okrętowe są zjawiskiem charakterystycznym dla wczesnej epoki wikingów, rozwijającym się głównie od VIII–IX wieku. Jednak nowe badania kurhanu Herlaugshaugen, jednego z największych w Norwegii, położonego na niewielkiej wyspie u wybrzeży Namdalen, pokazują, że ta tradycja była znacznie starsza i bardziej złożona, niż dotąd przypuszczano. Jak wynika z analizy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Antiquity”, w kopcu grobowym odkryto ślady konstrukcji drewnianej oraz żelazne nity. Archeolodzy twierdzą, że są to pozostałości po statku datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. Odkrycie, które zmienia historię wikingów To oznacza, że jest to prawdopodobnie jeden z najwcześniejszych znanych pochówków łodziowych w Skandynawii, jeszcze sprzed pełnym ukształtowaniem się tzw. „epoki wikingów”. W praktyce oznacza to, że nie mamy do czynienia z nagłym pojawieniem się tej tradycji, lecz z procesem stopniowego rozwoju i rozpowszechniania się idei monumentalnego pochówku elit morskich. Kurhan Herlaugshaugen miał być miejscem pochówku wikińskiego króla. „Mit zapisany w trzynastowiecznej sadze Snorriego Sturlusona o królu Haraldzie Pięknowłosym, który mógł panować w latach ok. 872–930, identyfikuje ten kurhan jako miejsce pochówku króla Herlauga. Jednak najnowsze wykopaliska podważają tę legendę” – napisali autorzy w „Antiquity”. Wykopaliska przeprowadzone w 2023 roku, a także datowanie radiowęglowe drewna ujawniły, że kurhan Herlaugshaugen jest pochówkiem datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. – Odkrycie to ma ogromne znaczenie dla prehistorii Norwegii, gdzie monumentalne pochówki łodziowe tradycyjnie łączono z początkiem epoki wikingów (ok. 800–1050 n.e.). Co więcej, stanowi ono chronologiczne ogniwo łączące pochówki okrętowe z wczesnego VII wieku z anglosaskiej Brytanii z późnymi pochówkami okrętowymi z końca VIII i IX wieku w Norwegii – podkreślają badacze. Dlaczego wikingowie składali zmarłych na łodziach? Znaczenie tego faktu polega na tym, że według dotychczasowej wiedzy monumentalne pochówki okrętowe rozpoczęły się najpierw w Anglii. Przykład to słynny pochówek okrętowy w Sutton Hoo, datowany na początek VII wieku. Stamtąd praktyka ta przeniosła się do Norwegii około 800 r. n.e. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęła się epoka wikingów. Badania te sugerują jednak, że tradycja ta pojawiła się w Skandynawii wcześniej, niż dotychczas uważano. Jak zauważają autorzy publikacji, „monumentalne pochówki okrętowe mogły pełnić funkcję nie tylko rytualną, ale również polityczną – jako wyraz władzy, kontroli terytorium i zakorzenienia w krajobrazie”. W tym sensie Herlaugshaugen nie jest jedynie grobem, ale także manifestem prestiżu i symbolicznej obecności rodu w przestrzeni. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Naukowcy potwierdzili tożsamość twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pomogła analiza DNA i tomograf
Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością to Otton I Wielki – ogłosili badacze z Niemiec. Wyniki archaeogenetyczne łączące szczątki spoczwyające w katedrze w Magdeburgu z dynastią Ludolfingów zamknęły proces identyfikacji. Po tysiącu lat nauka potwierdziła, że fundator katedry spoczywa w swoim pierwotnym miejscu. W jego tumbie znaleziono jednak coś, co zaskoczyło badaczy: skorupki jajek i nasiona. Co tam robiły?
Otton I Wielki, żyjący w latach 912–973, był postacią monumentalną. Stworzył potęgę Świętego Cesarstwa Rzymskiego i ufundował arcybiskupstwo w Magdeburgu. To właśnie w tej katedrze, u boku swojej pierwszej żony Edyty, cesarz znalazł miejsce wiecznego spoczynku. Choć jego grobowiec był otwierany w XIX wieku, dopiero współczesne badania kontrolne z 2024 roku ujawniły krytyczny stan zabytku. Oprócz pilnej renowacji przy okazji wykonano szczegółowe analizy szczątków. Kiedy w 2025 roku naukowcy otworzyli kamienny sarkofag Ottona I Wielkiego, stanęli przed kluczowym pytaniem: czy odnalezione wewnątrz kości rzeczywiście należą do potężnego władcy. Dzięki badaniom genetycznym i analizom antropologicznym, w marcu 2026 roku poznaliśmy odpowiedź. Dziedzictwo zagrożone przez czas Naukowcy zaobserwowali niepokojące uszkodzenia: korodujące żelazne elementy, wilgoć oraz zasolenie niszczące strukturę sarkofagu. Aby ratować ten bezcenny obiekt, w styczniu 2025 roku wokół grobowca wzniesiono specjalną drewnianą konstrukcję, pozwalającą na przeprowadzenie prac w kontrolowanych warunkach. Decyzja o podniesieniu ważącej 300 kilogramów marmurowej płyty była nieunikniona, by móc zbadać i zakonserwować jego zawartość. Skarby ukryte w sośninie Pod płytą z marmuru pochodzącego z dzisiejszej wyspy Marmara (Turcja) odkryto skromną, drewnianą trumnę, która – jak wykazały badania dendrochronologiczne – została wykonana z sosny ściętej zimą 1208 roku. Prawdopodobnie wiązało się to z przeniesieniem szczątków cesarza po wielkim pożarze katedry w 1207 roku. Wewnątrz oczom badaczy ukazały się nie tylko kości, ale też artefakty: fragmenty bizantyjskiego jedwabiu, tkanina przetykana srebrnymi nićmi oraz przedmioty świadczące o dawnych ingerencjach w pochówek, takie jak XIII-wieczna moneta, skorupki jaj czy pestki owoców. Dokumentacja trumny odbywała się przy użyciu najnowocześniejszych technik, w tym skanowania 3D i fotografii wysokiej rozdzielczości. Podczas gdy sarkofag poddawano renowacji, szczątki trafiły w ręce interdyscyplinarnego zespołu ekspertów, w skład którego weszli m.in. biolodzy, radiolodzy i medycy sądowi. Ich zadaniem było ustalenie, kim był człowiek spoczywający w cesarskiej tumbie. Biologiczny portret władcy Analiza antropologiczna naukowców z Landowego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Archeologii Saksonii-Anhalt dostarczyła pierwszych mocnych dowodów, że mamy do czynienia z Ottonem I. Szczątki należały do mężczyzny, który w chwili śmierci miał od 55 do 65 lat, co idealnie współgra z przekazami historycznymi o zgonie cesarza w wieku 60 lat. Zmarły mierzył około 180 centymetrów wzrostu, co czyniło go osobą wyjątkowo postawną na tle współczesnych mu ludzi. Charakterystyczne zmiany kostne w okolicach miednicy i ud potwierdziły, że spędził on dużą część życia w siodle. Badania izotopowe w Mannheim rzuciły światło na „cesarskie menu”. Dieta władcy była bogata w białko zwierzęce i ryby słodkowodne, a co istotne, nie zawierała prosa – zboża kojarzonego wówczas z niższymi warstwami społecznymi. Antropolodzy fizyczni dostrzegli też ślady dawnych urazów: zagojone rany na czaszce, parodontozę oraz nietypowe zmiany naczyniowe u podstawy czaszki, które mogą sugerować przyczynę śmierci zgodną z kronikarskimi opisami. Był to zapewne udar. Z kolei badania radiowęglowe szczątków potwierdzają okres, w którym żył Otton I. Wielka szkoda, że w przypadku pierwszych piastowskich władców Polski nie możemy pochwalić się tak dobrze zachowanymi miejscami ich pochówków. Genetyczny stempel autentyczności Ostateczny, „twardy” dowód przyniosły jednak dopiero badania DNA przeprowadzone przez Instytut Maxa Plancka w Lipsku. Kluczem do sukcesu było porównanie materiału genetycznego z kośćmi Henryka II, ostatniego z rodu Ludolfingów, spoczywającego w Bambergu. Dzięki zgodzie władz kościelnych pobrano próbki z relikwiarza św. Henryka, co pozwoliło na zestawienie obu profili genetycznych. Wyniki nie pozostawiły złudzeń: obaj zmarli są ze sobą spokrewnieni w trzecim stopniu w linii męskiej. Fakt ten idealnie pasuje do genealogii, według której Henryk II był prawnukiem brata Ottona Wielkiego, Henryka Bawarskiego. – Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością mamy przed sobą szczątki Ottona Wielkiego” – ogłosił prof. Harald Meller dyrektor Landowego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Archeologii Saksonii-Anhalt. 1 września 2026 roku cesarz spocznie ponownie w katedrze, tym razem w nowej trumnie. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) Sachsen-Anhalt Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Masowy grób z czasów Biskupina skrywał dramatyczną opowieść. Naukowcy długo się mylili
Blisko 80 osób, głównie kobiety i dzieci, pochowano 2800 lat temu w masowym grobie na terenie obecnej Serbii. Długo uważano, że przyczyną ich śmierci była pandemia. Prawda okazała się jednak bardziej dramatyczna. Te wydarzenia rozegrały się mniej więcej w tym samym czasie, gdy istniała słynna osada w Biskupinie.
Tę niezwykłą mogiłę archeolodzy odkryli na sztucznym wzgórzu, powstałym na skutek wielowiekowego osadnictwa, w Gomolavie w północnej Serbii. Komora grobowa była wkopana w pozostałości domu. W środku ułożono w uporządkowany sposób ciała 77 osób, w zdecydowanej większości kobiet i dzieci. Przy zmarłych znaleziono cenne przedmioty osobiste, takie jak ozdobna biżuteria z brązu oraz gliniane naczynia. Do tego znaleziska doszło kilkadziesiąt lat temu. Teraz międzynarodowy zespół badaczy ponownie przeanalizował pochówek i wyciągnął zaskakujące wnioski, które opublikował na łamach czasopisma „Nature Human Behaviour”. – Dzięki zestawowi nowatorskich analiz, niedostępnych w momencie wykopalisk, jesteśmy teraz w stanie opowiedzieć historię nie tylko ich gwałtownej śmierci, ale także okoliczności, które do niej doprowadziły – mówi dr Barry Molloy z University College Dublin, jeden z autorów badania. Zjadliwa pandemia zabiła rodzinę? Do tej pory naukowcy za główną przyczyną śmierci osób umieszczonych w masowym grobie uważali nagłą pandemię lub chorobę zakaźną. Powszechnie sądzono, że ofiary to rodziny pochodzące z jednego osiedla i że były ze sobą blisko spokrewnione biologicznie. Aby zweryfikować te stare wnioski, międzynarodowy zespół badaczy postanowił ponownie przeanalizować odkryte kości. Zastosowano następujące metody: Analizy genetyczne. Zbadano stopień pokrewieństwa biologicznego , pochodzenia genetycznego oraz identyfikację haplogrup mitochondrialnych i chromosomu Y. Badania izotopowe mobilności i diety. Wykonano analizy izotopów strontu i tlenu z zębów w celu ustalenia pochodzenia geograficznego ofiar oraz izotopów węgla i azotu z kolagenu kostnego, aby zrekonstruować ich dietę i strategie przetrwania. Szczegółowa analiza bioarcheologiczna i traumatologiczna. Przebadano makroskopowo wszystkie 77 szkieletów pod kątem urazów okołopośmiertnych,. Screening patogenów i analiza cech fenotypowych. Przeprowadzono badania metagenomiczne w poszukiwaniu DNA czynników zakaźnych (wirusów i pasożytów). „Pandemia” przemocy Wyniki okazały się dla badaczy zaskakujące. Przede wszystkim wykluczono pandemię – badania biomolekularne nie wykazały obecności patogenów. W czasie badań makroskopowych dostrzeżono za to liczne niezagojone urazy, głównie czaszki. Ofiary uderzano tępymi narzędziami, zapewne maczugami, ale są też ślady po pchnięciach włóczniami lub po strzałach. Atakujący najczęściej zadawali ciosy w tylną, górną i prawą stronę głowy. Wskazuje to na to, że ofiary nie brały udziału w bezpośredniej walce twarzą w twarz, lecz były atakowane od tyłu, z góry, być może przez napastników na koniach. To mniej więcej w tym czasie (ok. 2800 lat temu), z którego pochodzi grób, istniała słynna osada obronna w Biskupinie. Jak widać, były to niespokojne czasy, dlatego wówczas wznoszono fortyfikacje. Potwierdzono za to, że ofiarami była specyficzna grupa demograficzna – niemal wyłącznie kobiety (87% dorosłych) i dzieci, co wskazuje na planowe działanie sprawców. Jednak większość pochowanych osób nie była ze sobą spokrewniona, nawet w stopniu dalekich przodków. Dane izotopowe dowiodły, że ofiary nie mieszkały razem, lecz pochodziły z różnych, często oddalonych od siebie osad. A to zróżnicowane pochodzenie i dieta sugerują, że kobiety i dzieci mogły zostać schwytane lub przymusowo przesiedlone przed egzekucją. Masowy i rytualny pochówek? Nie jest jasne, kto pochował zmarłych w masowym grobie. Mogli być to ocalali członkowie społeczności lub sami sprawcy masakry, chcący zamanifestować swoją władzę. Niezależnie od tego, pochówek był starannie zaplanowany i jak to opisują naukowcy – rytualny. Ofiary pozostawiono z ich cenną biżuterią z brązu oraz naczyniami ceramicznymi. Z kolei na dnie grobu złożono ofiarę z cielęcia, a w całej jamie znaleziono szczątki nawet stu innych zwierząt. Na szczycie mogiły ułożono rozbite kamienie żarnowe oraz spalone nasiona, po czym przykryto ją ziemią. – Brutalne zabójstwa i późniejsze upamiętnienie tego wydarzenia można interpretować jako zdecydowaną próbę zrównoważenia relacji władzy i zapewnienia sobie dominacji nad ziemią i zasobami – komentuje dr Linda Fibiger z Uniwersytetu w Edynburgu, pierwsza autorka artykułu. Źródło: Nature Human Behaviour Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Naukowcy rozwiązali tajemnicę pradawnego grobu. Nastolatka spoczywała z kośćmi ojca
Najnowsze badania DNA szczątków z neolitycznego stanowiska wykazały, że nastolatka sprzed 5500 lat została pochowana wraz z kośćmi swojego ojca na wysokości serca. Odkrycie rzuca nowe światło na prehistoryczne relacje rodzinne.
Czym jest miłość rodzicielska i jak głęboko zakorzeniona jest w ludzkiej naturze? To z pozoru proste pytanie frapuje badaczy od czasów starożytnych. Filozofowie, tacy jak Arystoteles, Platon, także stoicy, zastanawiali się, czym jest więź między rodzicami a dziećmi i czy jest ona naturalna, czy to jedynie konstrukt społeczny. Myśliciele nowożytni dopiero wskazali, że relacje dziecko-ojciec, dziecko-matka, to emocjonalna relacja, a potomstwo zaczęto postrzegać jako podmiot, a nie wyłącznie część wspólnoty, czy kapitał. Kiedy rodzina stała się dla ludzi ważna? Najnowsze odkrycie szwedzkich naukowców może dodać nową cegiełkę do dyskursu o rodzinnych relacjach. Badacze przeprowadzili badanie DNA szczątków odkrytych na neolitycznym cmentarzysku w Ajvide na Gotlandii. W latach 80. na nekropolii odkryto 85 grobów z kultury ceramiki dołkowej. Ta społeczność łowców-zbieraczy żyła na tej szwedzkiej wyspie ok. 5500 lat temu. Badacze ustalili, że w niektórych pochówkach złożono kilka osób, które były ze sobą spokrewnione. Najbardziej poruszający był jednak grób nastoletniej dziewczyny, w którym znajdowały się także szczątki jej ojca. – Ponieważ tego typu groby rzadko się zachowują, badania nad pokrewieństwem w archeologicznych kulturach łowców-zbieraczy są rzadkie i zazwyczaj ograniczone – powiedziała Tiina Mattila, genetyczka populacyjna z Uniwersytetu w Uppsali. Co wykazały badania? „Relacje pokrewieństwa między dawnymi społeczeństwami mogą dostarczyć cennych informacji na temat dynamiki społecznej populacji. Dane genetyczne z prehistorycznych szczątków ludzi mogą ujawnić pokrewieństwo genetyczne, a w połączeniu z informacjami archeologicznymi, rzucić światło na czynniki społeczne kształtujące pradawne społeczności” – napisali we wstępie swojej pracy opublikowanej na łamach „Proceedings of the Royal Society B”. W badaniu naukowcy wygenerowali nowe dane genomiczne pochodzące od 10 osób pochowanych na cmentarzysku na Gotlandii. Autorzy pracy porównali je z DNA 24 osób z czterech innych stanowisk na wyspie. „Analizy genetyczne ujawniły podwójne pochodzenie gotlandzkiej kultury ceramiki dołkowej, wykazując około 80% pokrewieństwa z wcześniejszymi mezolitycznymi grupami łowców-zbieraczy i 20% z grupami rolniczymi” – twierdzą badacze. Zidentyfikowali bliskie pokrewieństwo genetyczne między różnymi grupami badanych, co wskazuje na mieszanie się społeczności. Wszystkie osoby pochowane razem były blisko spokrewnione, w tym krewni pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia i wykazywały znacząco podwyższone pokrewieństwo genetyczne. Naukowcy podkreślają, że to dowód na to, że pokrewieństwo genetyczne odegrało decydującą rolę w rytuale pogrzebowym tej kultury. Miłość ojca i córki Badacze badali w sumie kilka grobów, ale to właśnie ten nastolatki wywołał największe poruszenie. Młoda kobieta została pochowana na plecach w pozycji wyciągniętej, a na jej tułowiu i obok niej znajdowały się kości jej ojca. Analiza DNA wykazała, że zmarł on znacznie wcześniej, niż córka. Naukowcy sugerują zatem, że szczątki mężczyzny musiały zostać wykopane i przeniesione do grobu córki. W innym grobie archeolodzy znaleźli szkielet dorosłej kobiety oraz szczątki dwójki małych dzieci. To chłopiec i dziewczynka, którzy byli rodzeństwem. Badanie wykazało jednak, że kobieta nie była ich matką, ale była z nimi spokrewniona. Odkryto także pochówek innej pary dzieci – również chłopca i dziewczynki, którzy zostali pochowani razem. Analiza genetyczna potwierdziła, że byli krewnymi trzeciego stopnia, czyli najprawdopodobniej kuzynami. – Ku zaskoczeniu ​​wiele osób pochowanych razem było krewnymi drugiego i trzeciego stopnia. Sugeruje to, że osoby te dobrze znały swoje linie rodzinne i że relacje poza najbliższą rodziną odgrywały dla tej kultury ważną rolę – podsumowuje współautorka badania, Helena Malmström, archeogenetyczka z Uniwersytetu w Uppsali. Badanie może być dowodem na to, że ponad 5000 lat temu więzi rodzinne i przynależność do danego rodu, mogła mieć dla ludzi znacznie większe znaczenie, niż dotychczas uważano. Planowane są jednak kolejne badania na Gotlandii, które mogą potwierdzić tę hipotezę. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Co naprawdę robiły kobiety w epoce kamienia? To znalezisko w Węgier przełamuje stereotypy
Czy nasi przodkowie sprzed siedmiu tysięcy lat żyli w świecie sztywnego podziału na zadania „męskie” i „żeńskie”? Najnowsze badania neolitycznej osady z Węgier ukazują to zagadnienie od nowej strony. Płeć co prawda wyznaczała pewne standardy, ale ta pradawna społeczność akceptowała zaskakujące wyjątki.
W ostatnich latach ukazuje się coraz więcej publikacji naukowych, które skupiają się na roli kobiet w pradziejach. Wcześniej, co dobrze widać po rysunkowych rekonstrukcjach, w przekazie dominowali mężczyźni. Widać na nich często na pierwszym planie łowców z bronią, podczas gdy kobiety, gdy były ukazywane, znajdowały się w dalekim tle lub nie było ich w ogóle. Specjalistyczne analizy pokazują, że taki obraz jest fałszywy. Kobiety już przed tysiącami lat bardzo aktywnie uczestniczyły w życiu społeczności. W najnowszym badaniu opublikowanym przez ekspertów z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) w czasopiśmie „American Journal of Biological Anthropology” czytamy na temat roli kobiet w osadzie pierwszych rolników zlokalizowanej na terenie dzisiejszych Węgier. Szkielety przemówiły W jaki sposób można analizować rolę ludzi w pradawnej osadzie? Można przyjrzeć się kościom, z których wyczytać da się często całkiem sporo, o ile ludzie ci nie poddawali swoich szczątków ciałopaleniu – a tak było z wczesnymi Słowianami. Jednak w przypadku pierwszych rolników (czyl w czasach neolitu) na terenie Europy pochówki były inhumacyjne – składano do ziemi całe szkielety. Francuski zespół badawczy przeanalizował 125 szkieletów osób dorosłych z dwóch węgierskich stanowisk archeologicznych: Ferenci-hát (5300–5000 lat p.n.e.) i Csőszhalom (4800–4600 lat p.n.e.). Naukowcy połączyli badanie śladów aktywności na kościach – mikrourazów w miejscach przyczepów mięśni, uszkodzeń kręgów związanych z intensywnym wysiłkiem fizycznym oraz markerów powtarzających się pozycji, takich jak klęczenie – z analizą praktyk pogrzebowych, w tym pozycji ciała i przedmiotów składanych w grobach. Dwie osady, dwa światy Mimo bliskości geograficzne dwa osady różniły się podejściem do życia i śmierci. W starszej osadzie, Ferenci-hát, zmarłych chowano skromnie i podobnie, bez względu na płeć. Stanowisko archeologiczne datowane na późniejszy okres, Csőszhalom, było już inne. Tam zasady składania do grobu były znacznie bardziej rygorystyczne. Kobiety układano na lewym boku, a mężczyzn na prawym. To tak, jakby społeczność nagle postanowiła wyraźniej zaznaczyć, kto jest kim w ich świecie. Permanentny wysiłek pierwszych rolników i... rolniczek Mężczyźni z obu osad mieli specyficzne zmiany w prawym łokciu. Ich stawy wyglądały niemal identycznie jak u dzisiejszych miotaczy baseballowych. Sugeruje to, że regularnie wykonywali ruchy rzucania, być może podczas polowań lub obróbki drewna i kamienia. W osadzie Csőszhalom poziom wysiłku fizycznego był rekordowo wysoki. Częstość urazów kręgosłupa była tam znacznie większa niż w innych częściach Europy z tego okresu. Co ciekawe, te zmiany dotyczyły w podobnym stopniu obu płci. Oznacza to, że kobiety pracowały równie ciężko jak mężczyźni. „Męski” grób dla kobiety? Uwagę badaczy przykuł jeden z grobów w Csőszhalom. Biologicznie zmarła była kobietą, jednak pochowano ją z atrybutami typowymi dla mężczyzn: siekierą i narzędziami z krzemienia. Takie wyposażenie było typowe w tej osadzie właśnie dla mężczyzn. Kości jej stóp również nosiły ślady częstego klęczenia, tak jak u mężczyzn wykonujących specjalistyczne zadania. Według archeologów jest to dowód na to, że 7 tysięcy lat temu tożsamość mogła być płynna – ktoś mógł urodzić się kobietą, ale pełnić w grupie rolę tradycyjnie przypisaną mężczyznom. Źródło: American Journal of Biological Anthropology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli masowy grób z czasów wikińskich. „Nigdy bym się nie spodziewała, że znajdę coś takiego”
Dziesięciu mężczyzn spoczywało w jednym, wspólnym dole, który archeolodzy przebadali w Anglii. Na ich kościach zachowały się wyraźne ślady przemocy, a wśród zmarłych znajdowała się osoba o niemal dwumetrowym wzroście. Uwagę badaczy przykuły również ślady po trepanacji czaszki. Kim byli ci ludzie i dlaczego spotkał ich tak brutalny los?
Do niezwykłego odkrycia doszło w miejscowości Wandlebury, kilka kilometrów od Cambridge. Podczas prac archeologicznych natrafiono tam na dół o wymiarach cztery na jeden metr. W jego wnętrzu panował nieład, który zszokował badaczy. Wśród kości doliczono się szczątków dziesięciu osób. Nie był to jednak zwykły pochówek. Obok czterech kompletnych szkieletów znajdował się stos samych nóg oraz czaszki pozbawione reszty szkieletu. Część zmarłych została wrzucona do dołu twarzą do ziemi. Ułożenie ich rąk sugeruje, że przed śmiercią mogli być związani. Dla archeologów było to ogromne zaskoczenie, zwłaszcza że wcześniej najciekawszym znaleziskiem na tym terenie była… plastikowa przykrywka opakowania od cukierków sprzed sześciu dekad. Średniowieczna masakra na pograniczu królestw Naukowcy przeprowadzili analizy radiowęglowe kości. Wyniki wskazały, że ludzie ci zmarli między 772 a 891 rokiem naszej ery. W IX wieku okolice dzisiejszego Cambridge należały do wyjątkowo niebezpiecznych. Była to strefa graniczna pomiędzy królestwem Mercji a Anglią Wschodnią. W 870 roku tereny te zostały opanowane przez wikingów, a przez kolejne dekady dochodziło tu do brutalnych walk o kontrolę nad regionem. Wandlebury Country Park, znany dziś jako spokojne miejsce spacerów, w średniowieczu pełnił zupełnie inną rolę. Znajdował się tu starożytny fort, będący ważnym punktem orientacyjnym i miejscem zgromadzeń. To właśnie tutaj mogły rozgrywać się dramatyczne wydarzenia, których śladem jest odkryty masowy grób. Olbrzym z dziurą w głowie Najbardziej niezwykłym znaleziskiem był szkielet młodego mężczyzny w wieku od 17 do 24 lat. Wyróżniał się on imponującym wzrostem, sięgającym niemal dwóch metrów. W czasach, gdy przeciętny mężczyzna mierzył około 167 centymetrów, musiał robić ogromne wrażenie na otoczeniu. W jego czaszce archeolodzy odkryli owalny otwór o średnicy trzech centymetrów. Był to wyraźny ślad po trepanacji. Naukowcy podejrzewają, że mężczyzna cierpiał na guz przysadki mózgowej — schorzenie prowadzące do nadmiernego wzrostu oraz silnych, wyniszczających bólów głowy. Ślady gojenia się kości wskazują, że pacjent przeżył ten drastyczny zabieg, co czyni odkrycie jeszcze bardziej fascynującym. Kim byli zmasakrowani mężczyźni? Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić, czy w dole spoczywają Anglosasi, czy wikingowie. Rozczłonkowanie ciał sugeruje, że niektóre ich części mogły być wcześniej wystawiane na widok publiczny jako trofea wojenne. Inna hipoteza zakłada, że była to masowa egzekucja lub forma surowej kary cielesnej wykonanej w ważnym miejscu spotkań. Brak śladów cięcia na niektórych stawach może oznaczać, że ciała znajdowały się już w stanie rozkładu w chwili wrzucania ich do dołu. Szokujące praktyki studenckie Wykopaliska w Wandlebury Country Park prowadzone były przez archeologów z Uniwersytetu w Cambridge oraz studentów archeologii w ramach praktyk terenowych. Dla młodych adeptów nauki było to doświadczenie, które zapadnie im w pamięć na długo. – Nigdy bym się nie spodziewała, że znajdę coś takiego podczas praktyk studenckich. To był szokujący kontrast w porównaniu ze spokojnym terenem Wandlebury – skomentowała Grace Grandfield, studentka biorąca udział w wykopaliskach. Źródło: Cambridge University Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
Ponad pięć tysięcy lat temu tereny dzisiejszej Finlandii zamieszkiwały plemiona łowców, zbieraczy i rybaków. Chociaż tereny fińskiej tajgi wypełniała wszechobecna zieleń, to w ich życiu wiele było… czerwieni. Ochra stanowiła nie tylko barwnik, ale także ważny element rytuałów, po który wyruszali setki kilometrów od domu.
Naukowcy udowodnili, że ochra – czerwony barwnik – używana przez dawnych Finów, pochodziła z wielu zaskakujących źródeł. Po ten barwnik składany w grobowcach musieli wyruszać bardzo daleko… lub zdobywać go na drodze wymiany z innymi ludami. Mieli swój własny „szlak bursztynowy”, tylko po co? Czerwony barwnik w fińskich grobach Życie łowców-zbieraczy w fińskiej tajdze około 5500 lat temu skupiało się wokół małych osad, a ci poruszali się między nimi głównie drogami wodnymi. Te prehistoryczne społeczności oznaczały ważne miejsca w specyficzny sposób: malując łosie i łodzie na skalnych ścianach przy użyciu ochry – intensywnie czerwonego pigmentu ziemnego. Tą samą ochrą barwili swoich zmarłych oraz przedmioty, które składali z nimi do grobu… a przynajmniej tak myśleliśmy. Ochra ochrze nierówna? Zespół badaczy z Uniwersytetu w Helsinkach przeprowadził pierwszą w Finlandii analizę geochemiczną ochry z grobów i stanowisk osadniczych kultury ceramiki grzebykowej. Wyniki ich zaskoczyły – wskazali bowiem, że ochra używana w rytuałach pogrzebowych podchodziła z różnych źródeł (innych niż ta używana do malowideł), a niekiedy w jednym grobie znajdowały się jej odmienne typy. Jej pochodzenie musiało mieć dla Finów głębokie znaczenie. Tajemnicze różnice chemiczne pomiędzy barwnikami Jak naukowcy wpadli na trop? Marja Ahola, badaczka prowadząca analizę, zauważyła, że próbki ochry pobrane z tego samego grobu różniły się składem chemicznym. Musiały więc mieć różne pochodzenie. Może to oznaczać, że pochodzenie pigmentu miało wymiar symboliczny – być może podkreślało tożsamość konkretnego zmarłego lub miało znaczenie rytualne. Ochra z pewnością nie była wybierana jedynie ze względu na kolor. Do analizy próbek wykorzystano techniki fluorescencji rentgenowskiej (XRF) oraz skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM-EDS). Pozwoliły one zidentyfikować różnice w składzie pierwiastkowym poszczególnych próbek. Sieć wymiany surowców w prehistorycznej Europie Konkretne typy ochry występowały tylko w wybranych regionach geograficznych, co potwierdza istnienie złożonego systemu pozyskiwania tego pigmentu. Barwnik chemicznie podobny do tego pozyskanego z grobów odnaleziono dopiero setki kilometrów dalej, co sugeruje, że pigment był transportowany w ramach sieci wymiany surowców, a ta musiała obejmować znaczne obszary. Zespół badaczy wysunął hipotezę, że w tej samej sieci wymiany transportowano również bursztyn z regionu Morza Bałtyckiego oraz łupkowe ozdoby pierścieniowe produkowane w rejonie jeziora Onega. Zasięg takiej wymiany sięgał więc kilkuset kilometrów. Długie dystanse i wymiana materiałów są według naukowców typowe dla epoki kamienia, chociaż z naszej perspektywy wydaje się to wręcz nierealne. Przemieszczanie się ochry mogło również podkreślać wartość symboliczną pigmentu – im dalszą drogę przebył, tym mógł być bardziej „magiczny”. Pradawny „szlak bursztynowy” Odpowiednikiem tego handlowego precedensu w późniejszych wiekach był tzw. „szlak bursztynowy”, czyli rozbudowana trasa wymiany łącząca północ Europy z regionami południowymi. W epoce kamienia, choć skala i organizacja były inne, same mechanizmy wymiany opierały się na kontaktach pośrednich – pigmenty, surowce i przedmioty przemieszczały się z rąk do rąk, przechodząc przez kolejne wspólnoty, aż trafiały do ostatecznych użytkowników. Nawet w dalekiej tajdze. Źródło: University of Helsinki, European Journal of Archeology, nordicstoday.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Muszle i skrzydła ptaków w grobie kobiety z epoki wikingów. „Najbardziej niezwykła rzecz”
Dwie muszle znajdowały się w ustach zmarłej kobiety żyjącej w Norwegii w epoce wikingów. Ta praktyka nie jest znana z grobów przedchrześcijańskich w tym kraju. W pochówku umieszczono też skrzydła ptaków. Kim była ta tajemnicza kobieta żyjąca 1200 lat temu?
Do tego niezwykłego znaleziska doszło dzięki amatorskiemu poszukiwaczowi. Na początku tego roku Roy Søreng natknął się z wykrywaczem metalu w Bjugn w okręgu Trøndelag w Norwegii na owalną broszkę na polu. Była to typowa biżuteria z epoki wikingów i stuleci poprzedzających. Znalazca zaalarmował archeologów z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) oraz Rady Okręgu Trøndelag. W czasie badań naukowcy natknęli się na dobrze zachowanego szczątki z około 700 roku n.e. Jednak dalsze badania tego obszaru przyniosły nowe znalezisko: kolejny grób, tym razem z bardzo bogatym wyposażeniem. Archeolodzy postanowili go wyeksplorować, bo obawiali się, że zniszczy go rolnicza orka. Były to więc wykopaliska ratownicze. Bogactwo w wikińskim grobie Nowo znaleziony grób był tak bogaty, że archeolodzy prowadzili badania w tajemnicy, by nie przyciągać uwagi potencjalnych rabusiów. – Grób z epoki wikingów zawiera, jak sądzimy, szczątki kobiety, pochowanej w typowym stroju z epoki wikingów i z kompletem biżuterii z IX wieku. Wskazuje to na to, że była kobietą wolną i prawdopodobnie mężatką, być może właścicielką gospodarstwa – mówi Raymond Sauvage z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego, który kieruje projektem badawczym w tym miejscu. Na wyposażenie grobu składały się dwie owalne broszki, które mocuje się do ramiączek sukienki na szelkach oraz mała klamra pierścieniowa. Uwagę zwraca też to, że szkielet zachowany był w bardzo dobrym stanie. To rzadkość jeśli chodzi o szczątki z tego okresu z obszaru Skandynawii. Muszle i ptaki. Wyjątkowe dary grobowe Jako „najbardziej niezwykłą rzecz” w grobie badacze wskazuję dwie muszle umieszczone w ustach zmarłej. – To praktyka, która nie była wcześniej znana z przedchrześcijańskich grobów w Norwegii. Nie wiemy jeszcze, z czym związana jest ich symbolika – dodaje Sauvage. Muszle przegrzebków leżały zakrzywioną stroną na zewnątrz, a prostą krawędzią do góry, tak że częściowo zakrywały usta. Ale to nie wszystko. Niezwykłych darów grobowych było więcej. Naukowcy znaleźli również małe kości ptaków wzdłuż grobu, prawdopodobnie były to kości skrzydeł. Genetyka napisze dalszą historię Z uwagi na to, że oba szkielety odkryte na polu zachowały się całkiem dobrze, badacze planują pobranie próbek DNA. W ten sposób ustalą, czy zmarli byli ze sobą spokrewnieni, ale też dowiedzą się więcej na ich temat. Być może uda się dowiedzieć, jak wyglądali zmarli i na jakie choroby cierpieli za życia. Naukowcy zwracają uwagę na godną pochwałę postawę zarówno detektorysty, który zgłosił odkrycie i właściciela pola. Ten ostatni zgodził się na bardziej szczegółowe przebadanie jego terenu. Zasady związane z odkryciem zabytków Każdy kraj posiada własne prawa dotyczące odkrywania zabytków archeologicznych. Polskie zapisy prawne są dość restrykcyjne. Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Źródło: NTNU University Museum Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 nowych stanowisk oraz zweryfikowano 126 wcześniej znanych lokalizacji. Prowadzone wykopaliska pozwalają coraz precyzyjniej określić geograficzny zasięg cywilizacji Kerma oraz obserwować zmiany zachodzące w tym regionie na przestrzeni wieków. Do tej bogatej kolekcji znalezisk dołącza teraz kolejne odkrycie, które znacząco poszerza wiedzę autorów projektu. Jak wygląda odnaleziony szkielet? Około 21,5 kilometra od nilowej zapory w mieście Marawi znajduje się miejsce najnowszego odkrycia. Polscy archeolodzy wykopali spod ziemi pojedynczy pochówek osoby dorosłej wraz z dwoma naczyniami glinianymi i 82 paciorkami z fajansu. Całość datowana jest na przedział czasowy pomiędzy 1775 a 1609 p.n.e., co odpowiada okresowi tzw. środkowej kultury Kerma. Analiza szczątków pozwala stwierdzić, że pochowane ciało należało do 30–40-letniego mężczyzny o wzroście około 164 cm. Kości dokumentują liczne schorzenia będące efektem trudnego i wyczerpującego życia. Badania wykazały spłaszczenie kręgów lędźwiowych oraz zmiany w obrębie kości stawu skokowego, co wskazuje, że mężczyzna wykonywał intensywną pracę fizyczną. Pogrubienie tkanki kostnej czaszki może świadczyć o niedoborach żywieniowych oraz chorobach, których mężczyzna mógł doświadczać za życia. O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Mężczyzna został pochowany z dwoma glinianymi naczyniami. Przeznaczenie jednego z nich jest badaczom znane, gdyż stanowiło popularną praktykę pogrzebową w kulturze Kerma. Misa odwrócona do góry dnem mogła umożliwiać zmarłemu przejście ze świata żywych do świata przodków. Drugie naczynie nie ma jednak żadnych analogii w innych pochówkach. Ozdobiony dzban skrywał pozostałości ogniska, zwęglone kości zwierząt, ich skamieniałe odchody oraz szczątki owadów. Autor badań, dr Henryk Paner, opisuje to odkrycie następująco: „Znaczenie i użycie ognia w rytuałach pogrzebowych kultury Kerma nie są dobrze udokumentowane ani opisane. (…) Do tej pory nie znamy podobnego przypadku związanego z kulturą Kerma w literaturze i właśnie to czyni nasze odkrycie tajemniczym, a nawet niezwykłym, ponieważ nie znamy znaczenia tego rytuału, który nie występuje w innych pochówkach — nie tylko z tego kręgu kulturowego, ale także z tego samego lub podobnego okresu”. Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Polskie znalezisko to nie tylko pierwszy tak dobrze udokumentowany przypadek użycia ognia w rytuale pogrzebowym Kerma, pokazujący, że praktyki na peryferiach królestwa były bardziej zróżnicowane, niż dotychczas zakładano. Odkrycie dowodzi również, że środowisko pustyni Bajuda w okresie pochówku było bardziej sprzyjające życiu niż dziś. Analiza zawartości naczynia pozwoliła zidentyfikować m.in. węgiel drzewny z akacji i głożyny, nasiona traw i owoców oraz szczątki chrząszczy z plemienia Cleonini, żyjących zwykle w otoczeniu rośliny szarłat, która występuje w bardziej wilgotnych i zróżnicowanych warunkach. Wszystko to wskazuje, że tereny dzisiejszej pustyni Bajuda mogły być w czasach Kerma klimatycznie znacznie bardziej przyjazne dla osadnictwa. Niestety, trwający konflikt domowy w Sudanie utrudnia dalszą archeologiczną eksplorację tych terenów. Naukowcy koncentrują się obecnie na szczegółowej analizie pozyskanych materiałów z pochówku. Kolejne badania mogą jednak przynieść następne, równie zaskakujące wnioski. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Grób Jana Pawła II to wyraz prostoty i pokory. Jest świadectwem życia i pontyfikatu papieża
Grób Jana Pawła II stał się jednym z najważniejszych celów pielgrzymkowych współczesnego chrześcijaństwa. Dla wiernych jest to miejsce cichej modlitwy i głębokiej refleksji. Stało się jednym z najważniejszych punktów na religijnej, historycznej i kulturowej mapie XXI wieku – świadectwem życia człowieka, którego pontyfikat przyczynił się do upadku systemu totalitarnego i który zainicjował dialog między religiami i kulturami, nadając Kościołowi katolickiemu nową dynamikę na progu trzeciego tysiąclecia.
Spis treści: Pierwsze miejsce pochówku papieża Ostatnia podróż Jana Pawła II Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Jak trafić do grobu Jana Pawła II? 31 marca 2005 roku stan zdrowia papieża Polaka uległ gwałtownemu pogorszeniu. Gdy udał się do swojej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze i wysoka gorączka. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. 2 kwietnia Jan Paweł II zaczął tracić przytomność. Jeszcze tego samego dnia doszło u niego do gwałtownego wzrostu temperatury. Wieczorem zapadł w śpiączkę. O godzinie 21:37 Renato Buzzonetti, osobisty lekarz papieski, stwierdził śmierć papieża, który był wzorem nie tylko dla społeczności katolickiej, ale także dla ludzi wszystkich wyznań. Pierwsze miejsce pochówku papieża Pogrzeb Jana Pawła II, który 8 kwietnia odbył się na Placu Świętego Piotra, był jednym z największych zgromadzeń w historii chrześcijaństwa. Według różnych szacunków, w ceremonii uczestniczyło od 2 do 4 milionów osób. Po uroczystościach pogrzebowych trumnę z ciałem papieża złożono w Grotach Watykańskich, tradycyjnej nekropolii papieży, znajdującej się pod posadzką bazyliki św. Piotra. Spoczęło tam ponad 90 biskupów Rzymu, a także wybrane osoby świeckie, w tym królowa Krystyna Wazówna i Maria Klementyna Sobieska. Papież spoczął w niewielkiej absydzie o białych ścianach, a jego trumnę przykryto prostą płytą nagrobną. Pierwotny grób Jana Pawła II znajdował się w miejscu o szczególnym znaczeniu duchowym – w pobliżu tradycyjnej lokalizacji grobu św. Piotra. Od samego początku skromne miejsce pochówku stało się celem niekończących się pielgrzymek, a wąskie korytarze Grot Watykańskich z trudem mieściły tłumy wiernych. Papież Polak nie miał jednak spocząć tam na zawsze. Ostatnia podróż Jana Pawła II Proces beatyfikacyjny Jana Pawła II, wydarzenie bezprecedensowe w nowożytnej historii Kościoła, został oficjalnie otwarty 28 czerwca 2005 roku i od tamtego dnia postępował w niezwykle szybkim tempie. Kluczowym momentem było uznanie cudu za wstawiennictwem papieża Polaka – niewytłumaczalnego z medycznego punktu widzenia uzdrowienia francuskiej zakonnicy, siostry Marie Simon-Pierre, z zaawansowanej choroby Parkinsona. Po zatwierdzeniu cudu, Benedykt XVI ogłosił, że beatyfikacja odbędzie się 1 maja 2011 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego. Translacja doczesnych szczątków papieża Proces przeniesienia ciała Jana Pawła II rozpoczął się w piątek, 29 kwietnia. Pierwotny grób w Grotach Watykańskich został otwarty, a potrójna, zapieczętowana trumna – wydobyta i przeniesiona przed grób św. Piotra na czas modlitwy. 1 maja trumnę wniesiono do bazyliki i ustawiono przed głównym ołtarzem. Przez resztę dnia i całą noc, setki tysięcy pielgrzymów oddawało cześć nowemu błogosławionemu. 2 maja, w godzinach wieczornych, po zamknięciu świątyni dla wiernych, nastąpiło ostateczne, prywatne złożenie trumny w docelowym grobie. Miejsce wiecznego spoczynku papieża Polaka Na miejsce wiecznego spoczynku Jana Pawła II wybrano kaplicę św. Sebastiana w Bazylice św. Piotra. Wcześniej spoczywał tam błogosławiony Innocenty XI, papież znany ze swojej roli w odsieczy wiedeńskiej, co stanowi potwierdzenie statusu tej przestrzeni jako miejsca zarezerwowanego dla pontyfikatów o szczególnym znaczeniu historycznym. Miejscu temu patronuje wczesnochrześcijański męczennik, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci w hagiografii. Według tradycji, był on przywódcą przybocznej straży cesarza Dioklecjana. Gdy wypomniał władcy okrucieństwo wobec chrześcijan, został skazany na śmierć. Przywiązano go do słupa i przeszyto strzałami. Legenda głosi, że nieszczęśnik przeżył wyrok. Gdy wrócił do zdrowia, ponownie udał się do cesarza i zarzucił mu barbarzyństwo. W przypływie gniewu, władca rozkazał bić go pałkami, aż skona. Sebastian najprawdopodobniej zginął około roku 288. W centralnym punkcie kaplicy, nad grobem papieża, znajduje się monumentalny ołtarz z mozaiką przedstawiającą „Męczeństwo św. Sebastiana”. Dzieło zostało wykonane w XVIII wieku przez Piera Paola Cristofariego, dyrektora Watykańskiego Studia Mozaiki. Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Trumnę z ciałem Jana Pawła II złożono pod prostą, pozbawioną jakichkolwiek zdobień płytą z białego marmuru. Na jej gładkiej powierzchni widnieje jedynie prosty, zwięzły napis – „SANCTUS IOANNES PAULUS PP. II”, co oznacza „Święty Jan Paweł II, papież”. Bezpośrednio po przeniesieniu ciała do kaplicy, inskrypcja brzmiała: „BEATUS IOANNES PAULUS PP. II”, czyli „Błogosławiony Jan Paweł II, papież”. Obecny wydźwięk zyskała po kanonizacji, która odbyła się 27 kwietnia 2014 roku. Minimalistyczna forma grobu wyraźnie kontrastuje z barokowym przepychem otaczającej go bazyliki. Na tle marmuru i monumentalnych dzieł, prostota papieskiego grobowca wydaje się odzwierciedlać jego pontyfikat. Będąc przywódcą cieszącym się ogromnym autorytetem, człowiek ten zawsze stawiał w centrum swojego nauczania osobistą pokorę i kontakt z drugim człowiekiem, nie doczesną potęgę i splendor. Jak trafić do grobu Jana Pawła II? Żeby znaleźć kaplicę św. Sebastiana, po wejściu do bazyliki jednymi z głównych wrót należy skierować się w prawo. Miejsce pochówku papieża znajduje się w drugiej kaplicy od wejścia, tuż za Pietą dłuta Michała Anioła – marmurową rzeźbą, przedstawiającą Maryję trzymającą w ramionach ciało Jezusa Chrystusa. Grób Jana Pawła II znajduje się przed ołtarzem głównym. Należy wspomnieć, że wizyta przy grobie papieża prawie na pewno będzie wiązać się z oczekiwaniem w długiej kolejce. Nie ma ściśle wyznaczonego limitu czasowego dla odwiedzających to miejsce, ale straż bazyliki pilnuje, by nikt ze stojących przed grobem nie przebywał tam zbyt długo. Dzięki temu ruch odbywa się dość płynnie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kluczowa rola kobiet w prastarym mieście Çatalhöyük. Co mówią ich groby?
Kobiety odgrywały kluczową rolę w funkcjonowaniu jednego z najstarszych miast świata – Çatalhöyük w obecnej Turcji. Taki wniosek był możliwy dzięki analizie DNA ich szczątków złożonych… pod posadzkami domów. W analizach uczestniczyli Polacy.
Spis treści: Szkielety pod podłogą domów Krewni w domach? Nie zawsze Szczególna rola kobiet Równość mieszkańców osady na barkach kobiet Çatalhöyük jest stanowiskiem archeologicznym położonym w centralnej Turcji. Niegdyś znajdowała się tutaj obszerna osada. Ale była wyjątkowa pod wieloma względami: nie było tutaj ulic, a domostwa przylegały do siebie ścianami. Z lotu ptaka wyglądała jak plaster miodu. Ludzie żyli tutaj prawie 1200 lat – od 7100 do 5950 roku p.n.e. W momencie rozkwitu żyło tu nawet 6 tys. osób. Kiedyś Çatalhöyük określano najstarszym miastem świata, ale nie jest to prawda. Jednak jest to jedna z najstarszych złożonych i największych osad na świecie. Obecnie jej relikty znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od lat w badaniach tego miejsca zaangażowani są polscy archeolodzy i badacze innych specjalności. Właśnie opublikowano publikację naukową w prestiżowym „Science”, której są współautorami. Rzuca ona nowe światło na rolę kobiet. Szkielety pod podłogą domów Jedną z zaskakujących dla nas rzeczy jest sposób pochówków mieszkańców osady. Otóż składano ich na wieczny odpoczynek w domach – w jamach pod posadzką. Podobnie było w przypadku innych osad z na Bliskim Wschodzie w okresie neolitu, czyli w czasach, gdy upowszechniło się rolnictwo i hodowla. Na potrzeby najnowszych badań, które opublikowano na łamach czasopisma „Science”, przeanalizowano genomy 131 ludzi z Çatalhöyük. Naukowców ciekawiło, kim byli ludzie pochowani w poszczególnych domach i jakie łączyły ich więzy pokrewieństwa. Badania paleogenetyczne wykonał zespół genetyków z Bliskowschodniego Uniwersytetu Technicznego i uniwersytetu Hacettepe w Ankarze pod kierunkiem prof. Mehmeta Somela, we współpracy m.in. z prof. Arkadiuszem Marciniakiem z Wydziału Archeologii z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prace zespołu trwały przez 12 lat, bo pobrano próbki z kilkuset szczątków, ale tylko część nadawała się do analiz. Krewni w domach? Nie zawsze Badaczy czekało kilka zaskoczeń. Otóż okazało się, że we wczesnym okresie funkcjonowania osady pochówki należały w głównej mierze do członków rodzin biologicznych. Jednak w kolejnych stuleciach to genetycznie niespokrewnione ze sobą osoby były w głównej mierze grzebane w poszczególnych domach. Taką prawidłowość sugerował już kilka lat temu dr Maciej Chyleński z UAM w Poznaniu. Teraz udowodniono ją ponad wszelką wątpliwość. Stwierdzono też, że ludzie pochowani razem, zarówno ci powiązani więzami biologicznymi, jak i ich nieposiadający, jedli podobną żywność. A to oznacza, że zapewne także mieszkali razem. Wniosek: w jednym domu mieszkały osoby niespokrewnione ze sobą. Być może świadczy to o praktyce przyjmowania niespokrewnionych biologicznie osób, która była formą opieki zastępczej lub adopcji. Szczególna rola kobiet Çatalhöyük uznawane jest za jedną z najwcześniejszych na świecie, w pełni ukształtowanych osad rolniczych, zamieszkiwanych przez egalitarną społeczność. Jednak pewne odkrycia wskazywały na szczególną rolę kobiet – są to figurki korpulentnych przedstawicielek tej płci. Stały się one inspiracją do powstania hipotez o matriarchalnym charakterze tej społeczności. Sporym zaskoczeniem dla badaczy było bogate wyposażenie grobów dziewczynek. Znajdowało się tam ponad pięć razy więcej przedmiotów, takich jak paciorki i bransolety, misy i kosze, pigment czy kamienne ostrza, niż w porównywalnych grobach chłopców. Praktyka ta trwała przez cały okres istnienia Çatalhöyük. Powiązanie genetyczne osób pogrzebanych w domach przebiegały głównie w linii żeńskiej. – Pokrewieństwa po linii żeńskiej się nie spodziewaliśmy – przyznaje w rozmowie z National Geographic Polska prof. Marciniak. Oznacza to, że to kobiety pozostawały w domach, a mężczyźni je opuszczali. Z wcześniejszych badań wiadomo, że ta sprawa w ówczesnej Europie wyglądała na odwrót. – Obecność dużej ilości krewnych nie-biologicznych utrudniało wykrycie tej prawidłowości we wcześniej publikowanych badaniach pilotażowych, ale obecne wyniki jasno wskazują większą trwałość linii żeńskich w obrębie domostw – mówi dr Chyleński. Równość mieszkańców osady na barkach kobiet Zdaniem badaczy kobiety odgrywały dominującą rolę w społeczności zamieszkującej osadę w Çatalhöyük. Jak zauważa prof. Arkadiusz Marciniak, którego zespół bada ostatni etap zasiedlenia osady, „pozycja kobiet staje się szczególnie dominująca pod koniec głównego etapu zasiedlenia osady, która liczyła wówczas około tysiąca mieszkańców. Czy oznacza, że kobiety zajmowały kluczowe „stanowiska” i, na przykład, kierowały osadą? – Tak nie możemy o tym mówić. Społeczeństwo było egalitarne przez cały czas trwania osady. Uważamy, że wdrożona była i konsekwentnie stosowana strategia, która zapobiegała i likwidowała przejawy nierówności, które mogły się pojawiać – mówi National Geographic Polska prof. Marciniak. – Okazuje się, że z jakiegoś powodu utrzymywanie takiej zamierzonej równości złożono na barki kobiet – podsumowuje. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Co znaleźli przy „lodowym księciu”? Tak bogatego pochówku nikt się nie spodziewał
Miał błękitne oczy i jasne włosy. Pochowano go 1300 lat temu w grobie z bogatymi darami, wśród których był jedwab i srebrne bransolety. W momencie śmierci chłopiec miał zaledwie półtora roku. Już wiemy, dlaczego tak szybko zmarł.
Spis treści: Grób jak dom – jak pochowano dziecko? Bogate wyposażenie „księcia”. Jedwab i srebro Do odkrycia doszło w 2021 roku w Mattsies. Tak bogaty grób z obstawą kamienną zaskoczył naukowców. Dlatego w celu dokładnych badań postanowiono przetransportować go w całości do laboratorium. W tym celu zamrożono go z pomocą ciekłego azotu. Dlatego nazwano go „lodowym księciem”. Od tego czasu w sterylnych warunkach trwają analizy grobu, wydobytego wraz z otaczającą go ziemią. Naukowcy ogłosili szereg zaskakujących informacji. Grób jak dom – jak pochowano dziecko? Zespół konserwatorów, archeologów i techników wykopaliskowych z Bawarskiego Urzędu ds. Ochrony Zabytków (BLfD) pozyskał mnóstwo informacji z zmrożonego ciała dziecka. – Wyniki badań pokazują teraz w imponujący sposób, jak wiele informacji można uzyskać z tak niezwykłego znaleziska grobu dzięki odpowiednim metodom wydobycia i intensywnej analizie – mówi prof. inż. Mathias Pfeil, konserwator generalny BLfD. Dziecko spoczywało w komorze grobowej wykonanej z płyt kamiennych w dawnej rzymskiej posiadłości ziemskiej. Jego forma przypominała niewielki domek uszczelniony zaprawą wapienną – to spora rzadkość w tamtym czasie. Dziecko żyło prawdopodobnie między 670 a 680 r. n.e. Z badań wynika, że miało niebieskie oczy i jasne włosy. Z analiz izotopów strontu w jego zębach i profilu DNA można wywnioskować, że chłopiec pochodził z rejonu, w którym umarł. Rozwój jego uzębienia wskazuje, że był karmiony piersią aż do śmierci w wieku półtora roku. Pomimo wzmacniającego odporność działania mleka matki, spotkał go los częsty w czasach przednowoczesnych. Zmarł na skutek przewlekłej infekcji, która rozwinęła się z zapalenia ucha środkowego. – Śmierć chłopca musiała wstrząsnąć jego znaczącą w regionie rodziną. Najwyraźniej podjęła ona wielkie wysiłki, aby zorganizować dziecku pogrzeb odpowiadający jego statusowi społecznemu – skomentował prof. Pfeil. Bogate wyposażenie „księcia”. Jedwab i srebro W komorze grobowej chłopca złożono na futrze. Jego ubranie składało się ze skórzanych butów, spodni i płaszcza. Ubiór wykonano z delikatnej tkaniny, ozdobionej na brzegach pasami jedwabiu. Jedwab był materiałem, który można było zdobyć tylko dzięki kontaktom z Cesarstwem Bizantyjskim, a zatem stanowił symbol statusu społecznego. Na ramionach chłopca znajdowały się srebrne bransolety, a do jego butów przymocowane były srebrne ostrogi. Skórzana pochwa krótkiego miecza, który nosił przy pasie, była ozdobiona wyszukanymi złotymi zdobieniami. W komorze grobowej znajdowała się też misa z brązu, w której były: grzebień, drewniana miska, kubek z srebrnymi okuciami, resztki orzechów laskowych, jabłek i gruszek. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jan Kiliński to szewc, który został bohaterem. Dlaczego jego grobowiec zniknął?
Jan Kiliński to jedna z najbardziej znanych postaci w historii Polski. Bohater powstania kościuszkowskiego. Tymczasem jego grób po prostu został usunięty z powierzchni ziemi.
Spis treści: Bożyszcze warszawskich dam Krwawa łaźnia Moskali Droga na Powązki Grób, który zniknął Pomnik, który krążył Jan Kiliński to jeden z najbardziej nietypowych polskich bohaterów narodowych. Urodzony w Trzemesznie, wykształcony na szewca, pozostawił Wielkopolskę i wyjechał do Warszawy. Tam za rządów króla Stanisława Augusta przystojny młody rzemieślnik zdobył popularność jako wytwórca eleganckiego obuwia damskiego. Bożyszcze warszawskich dam Profesjonalne umiejętności, elokwencja i osobisty wdzięk zapewniły mu wzięcie. To dało mu jeśli nie spore pieniądze, to przynajmniej zdolność kredytową, dzięki czemu kupił dwie kamieniczki na ulicy Dunaj. Zyskał też szerokie znajomości. „Takimi talentami szewc damski od natury obdarzony musiał być koniecznie skrytym bożyszczem kobiet warszawskich, z którymi często nie kończył na przyzucie składnego trzewiczka” – pisał o nim pamiętnikarz Antoni Trębicki. Co więcej, miał Kiliński patriotyczne i reformatorskie zapędy, które krzewił wśród warszawskich mieszczan. Wsparcie dam z towarzystwa zapewniało mu nietykalność, bo „jak tu pozwolić więzić szewca, który dogadzał w obuwiu”. Nie był jednak Kiliński, jak pokazywano w czasach PRL, reprezentantem społecznych nizin, lecz dobrze sytuowanym rzemieślnikiem, który wkradł się w łaski elit. U zarania insurekcji kościuszkowskiej pokazał też, że umie porwać za sobą tłumy, co wykreowało go na swoistego trybuna ludowego. Krwawa łaźnia Moskali Pomimo braku doświadczenia wojskowego był niesamowicie odważny. „Obdarzony od natury duszą hartowną i śmiałą, niezmordowaną czynnością, wrodzonym darem wymowy popularnej, nie dziw więc, że przed wybuchnięciem powstania stał się jednym z najsilniej w wpływających do niej sprawców. Trzydzieści tysięcy rzemieślników i chłopców sklepowych posłusznych było na wolę jego. On pierwszy dał uczuć pospólstwu ważność i siły jego. Przyrzekł tymczasem rządowi wystawić pułk z samych mieszczan warszawskich. Odtąd człek taki przestał być uważany za szewca. Wyznaczono go pułkownikiem pułku tego (...) Ciekawa rzecz była widzieć paniczów naszych z pierwszych familii, lecz niemających jak stopnie podoficerów lub chorążych, z uszanowaniem przystępujących do pułkownika szewca i pytających się o rozkazy jego. Te i temu podobne przykłady pierwsze wprowadziły do Polski demokratyczne pojęcia” – chwalił go w pamiętniku Julian Ursyn Niemcewicz. Szewc-bohater wsławił się podczas zwycięskich walk z wojskami carskimi w trakcie insurekcji w stolicy 17–19 kwietnia 1794 roku. Poległo od 2 do 4 tys. rosyjskich żołnierzy, parę tysięcy dostało się do niewoli. „Szewc z Dunaja śni nocą sen krwawy:/ Krwawą łaźnię Moskalom Warszawy!/ szewc z Dunaja obmyśla na jawie/ Sycylijskie nieszpory w Warszawie!/ Niż gnić w pętach, paść lepiej ze sławą/ U twych kajdan rozkutych, Warszawo!” – upamiętnił to z patosem Artur Oppman w wierszu „Kiliński”. Droga na Powązki Jednakże mimo sukcesu w Warszawie oraz wielu innych osiągnięć, powstanie kościuszkowskie upadło. Kiliński ucieka, ale i tak trafia do rosyjskiej niewoli. Kluczy i konfabuluje, by siedzieć w carskim więzieniu jak najkrócej. Już na wolności przenosi się do Wilna, skąd wraca jednak do Warszawy. W czasach napoleońskich zachwyca się Bonapartem, jeden z jego synów wstępuje do pułku Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej. Kiliński pisze też pamiętniki, wydane już pośmiertnie. Zmarł na początku roku 1819. Pochowano go na założonym niecałe trzydzieści lat wcześniej Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, dziś uważanym za elitarny. Nad nekropolią góruje kościół św. Karola Boromeusza z 1792 roku. I to właśnie tuż przy tym kościele 31 stycznia pogrzebano Kilińskiego. Opisywano, że żegnało go 30 tys. ludzi. Podkreślano, że żaden magnat nie miał tak uroczystego pogrzebu. Cóż jednak z tego, skoro mogiła Kilińskiego na Powązkach nie zachowała się zbyt długo! Około roku 1850 znikła. Doszło do tego, że spierano się nawet, gdzie pierwotnie się znajdowała. Niektórzy uważali, że obok kaplicy rodzin Laskich i Fraenklów, przy grobach innych Kilińskich (kwatera nr 20). Jednak to zdecydowanie zbyt daleko od kościoła! Dlatego XIX-wieczny historyk Powązek Kazimierz Władysław Wóycicki prostował te dane, stwierdzając: „Zwłoki Kilińskiego spoczywają pod kościołem powązkowskim, w tym samym miejscu, gdzie grób z krzyżem stoi dla Franciszka hr. Potockiego”. To jednak z kolei wydawało się zbyt blisko: relacjonowano przecież, że Kilińskiego pochowano przy kościele, a nie pod nim… Grób, który zniknął W 1959 roku własne śledztwo w sprawie lokalizacji i losu mogiły przeprowadził znany pisarz i publicysta Wiesław Wernic. Zaproponował logiczne wytłumaczenie. „Kościół Karola Boromeusza został powiększony przez przesunięcie murów. Groby znajdujące się przed przebudową kościoła, tuż obok jego starych murów, zostały albo przesunięte, albo też zwłoki zmarłych przeniesiono w podziemia kościoła. Natomiast stare tablice wyjęto pieczołowicie ze starych murów i umieszczono na nowych ścianach. Tak zrobiono prawie ze wszystkimi tablicami. Ale... nie z tablicą Kilińskiego. Dlaczego? Dlatego po prostu, iż cmentarz na Powązkach podlegał wówczas Magistratowi m. Warszawy. A w tym Magistracie czołowe stanowiska zajmowali emerytowani oficerowie armii carskiej. Cóż łatwiejszego jak, z racji przebudowy kościoła, tablice Kilińskiego usunąć i zniszczyć. Aby żaden ślad nie pozostał po grobie pułkownika 20 regimentu, przywódcy ludu warszawskiego, bohatera Insurekcji. I oto dochodzimy do końca sprawy. Grób Kilińskiego został zniszczony około 1850 roku. Tablicę z napisem zniszczono również. Zatarto ślady grobu »buntownika«” – opisywał. Rok później na zachodniej ścianie kościoła została wmurowana tablica epitafijna poświęcona najsłynniejszemu szewcowi Warszawy. Opatrzono ją cytatem: „Jedni żałowali żon swoich, drudzy dzieci, trzeci majątku, ja zaś, mając to wszystko troje, wcale nic nie żałowałem”. Pomnik, który krążył Tablica z kościoła św. Karola Boromeusza jest jednak tylko niewielkim i nieco ukrytym upamiętnieniem zasłużonego warszawiaka. Łatwiej natknąć się na jego pomnik, usytuowany na ul. Podwale na stołecznej Starówce. Kiliński pokazany jest takim, jak go pamiętano w XIX wieku. „Całe życie nosił się zawsze po polsku, czysto i gustownie przybrany, w kontuszu, żupanie i czerwonych butach. Was zawiesisty zdobił wyraziste i mówiące jego oblicze: postać składna, ruchawa i pełna życia; tak go pamiętam w latach mojej młodości” – wspominał Kazimierz Władysław Wójcicki. Na rzeźbie widzimy Kilińskiego jako bohatera insurekcji – w wojowniczej pozie, ze wzniesioną szablą. Lecz także i pomnik ma niełatwą historię. Odlany został w roku 1935, a odsłonięty w 1936. Postawiono go na cokole wykonanym z granitu z rozebranego soboru św. Aleksandra Newskiego na placu Saskim – symbolu carskiej dominacji i opresji. Pomnik stał do czasów II wojny światowej na placu Krasińskich. Następnie został stamtąd usunięty przez hitlerowców w ramach represji za działalność polskiego podziemia. Przetrwał praktycznie nienaruszony w piwnicach Muzeum Narodowego. Potem parokrotnie zmieniano jego lokalizację. Ostatecznie monument stanął na Podwalu, niedaleko miejsca walk toczonych przez Kilińskiego podczas insurekcji. Źródła: Barbara Grochulska, Witold Pruss (red.), „Z dziejów rzemiosła warszawskiego”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1983 „Lekcje pamięci. Przewodnik metodyczny po Starych Powązkach”, Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, Warszawa 2021 Julian Ursyn Niemcewicz, „Pamiętniki z czasów moich”, wydanie nakładem własnym, Paryż 1848 Artur Oppman, „Kiliński”, w: „Żołnierz Polski” nr 16-17/1924 Antoni Trębicki, „Opisanie sejmu ekstraordynaryjnego podziałowego roku 1793 w Grodnie. O rewolucji roku 1794”, PIW, Warszawa 1967 Wiesław Wernic, „Tajemnica grobu Jana Kilińskiego”, w: „Tygodnik Demokratyczny”, nr 7/1959 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Najstarszy na świecie dowód na ascezę wśród zakonnic. Dramatyczne odkrycie z Jerozolimy
Blisko 30 metalowych pierścieni ściskało ciało kobiety złożonej do grobu 1500 lat temu w Jerozolimie. To najstarszy namacalny dowód na ekstremalną ascezę wśród chrześcijańskich zakonnic.
Spis treści: Dramatyczne odkrycie pod ołtarzem Ascetyczny zakonnik? Czy raczej zakonnica? Ekstremalna asceza – nic dziwnego w czasach bizantyjskich Do tego niezwykłego odkrycia doszło w miejscu leżącym około trzech kilometrów na północny zachód od Starego Miasta w Jerozolimie. To tam między V a VII wiekiem naszej ery działał bizantyjski klasztor. Dramatyczne odkrycie pod ołtarzem Znalezisko ogłosili badacze z Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności. Niezwykły pochówek znajdował się wśród wielu innych w kryptach pod ołtarzem kościoła. Ołtarz ten naukowcy określają mianem bema. To podniesiona podłoga lub platforma na wschodnim krańcu kościoła, na której znajduje się ołtarz ze stołem ołtarzowym. Słowo bema pochodzi z języka greckiego i oznacza platformę lub stopień. Pod podłogą były też groby należąca do dzieci i mężczyzn. Jeden ze szkieletów szczególnie przykuł uwagę naukowców. Był ściśnięty kilkunastoma pierścieniami wokół ramion lub rąk, czterema pierścieniami wokół szyi i co najmniej 10 pierścieniami wokół nóg. Dodatkowo na brzuchu położono żelazne płyty. Osobę pochowano z niewielkim metalowym krzyżem. Kim była? Ascetyczny zakonnik? Czy raczej zakonnica? Mimo, że dla laika takich pochówek może kojarzyć się z torturami, to w tym przypadku naukowcy od początku nie mieli wątpliwości. W ten sposób pochowano osobę, która poddała się dobrowolnej ascezie, a nie karze. Jednak początkowo uważano, że był to chrześcijański mnich. W źródłach historycznych czytamy, że był to jeden z nietypowych sposobów pokuty. Przyjętą wówczas koncepcją było to, że im bardziej dana osoba powstrzymuje się od przyjemności, a nawet umęcza swoje ciało, tym bardziej dusza wznosi się na wzniosłe duchowe wyżyny. Bardziej rozpowszechnione do okresu późnego średniowiecza było jednak na przykład samobiczowanie. Kości zmarłej osoby znalezionej w Jerozolimie zachowały się kiepsko. Dlatego trudno było ustalić płeć z całą pewnością. Naukowcy z Instytutu Weizmanna wykorzystali innowacyjną technologię, która umożliwia identyfikację płci biologicznej szkieletu poprzez poznanie unikatowych białek o nazwie amelogenina obecnych w szkliwie zębów. Ponieważ białka te są kodowane przez chromosomy płciowe X/Y, naukowcy byli w stanie określić, że szkielet najprawdopodobniej należał do kobiety. Tym samym, zdaniem izraelskich badaczy, jest to pierwszy na świecie archeologiczny dowód na starożytne zjawisko skrajnej ascezy praktykowanej przez zakonnice. Kim była zakonnica pochowana w Jerozolimie, ściśnięta kilkudziesięcioma pierścieniami? Badacze przypuszczają, że przybyła z Syrii i dołączyła do wielu innych osób, które trafiły tu z całego Cesarstwa Bizantyjskiego. Nie wykluczają, że mogła to być również miejscowa zakonnica, która przyjęła ten zwyczaj. Takie zjawisko opisał Teodoret z Cyru. W dziele „Historia Kościoła” z V wieku n.e. przytacza historię dwóch kobiet, Marany i Cyry, które związały swoje ciała łańcuchami: nad kończynami, wokół szyi, wokół talii oraz na dłoniach i stopach. Takie umęczanie trwało przez 42 lata! Ekstremalna asceza – nic dziwnego w czasach bizantyjskich Jak wyjaśniają badacze zaangażowani w wykopaliska, Zubair ʼAdawi i Kfir Arbiv z ramienia Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności, w czasach, z których pochodzinietypowy pochówek, bizantyjscy zakonnicy praktykowali różnego rodzaju ascezę. Jak wskazują, wśród opisanych form umartwiania były długotrwałe posty, owijanie żelaznymi łańcuchami i różnymi innymi akcesoriami wokół ciała, przywiązywanie ciała do skał, obciążanie ciężarami, wiązanie ciała i umieszczanie go w urządzeniu, które zmuszało do stania oraz uniemożliwianie snu. Czasami mnisi zamykali się sami w opuszczonych wieżach czy jaskiniach, a nawet w wiszących nad ziemią klatkach. Odkrycie z Jerozolimy wskazuje, że praktyka skrajnej ascezy, a zwłaszcza owijania ciała łańcuchami czy pierścieniami, rozpoczęła się w północnej Syrii i Anatolii. Potem rozszerzyła się na Azję Mniejszą i dotarła na zachód do Europy – do Włoch, Francji i Anglii. Znalezisko to rodzi nowe pytania dotyczące roli kobiet w bizantyjskim świecie monastycznym. Wpisuje się też w dyskusję, czy początkowo chrześcijaństwo było może zdominowane przez kobiety? Źródło: Izraelski Urząd ds. Starożytności Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gdzie znajduje się grób Kopernika? Astronom zasłynął jako ten, który wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię
Mikołaj Kopernik, wybitny polski astronom, przez wieki pozostawał postacią, która wywoływała zarówno podziw, jak i kontrowersje. Grób Kopernika przez długi czas owiany był tajemnicą. Poszukiwania prowadzone były nie tylko przez naukowców. Odnalezieniem grobu astronoma interesował się sam Napoleon Bonaparte, własne prace prowadzili też naziści. Dopiero w XXI wieku udało się ostatecznie zlokalizować miejsce spoczynku twórcy teorii heliocentrycznej.
Spis treści: Kanonik Kapituły Warmińskiej Zęby astronoma Grób Kopernika z Układem Słonecznym Mikołaj Kopernik, choć znany dziś jako jedna z najważniejszych postaci w historii nauki, za życia był postrzegany z rezerwą. W chwili śmierci w 1543 roku był cenionym, lecz skromnym kanonikiem, jednym z 16 kanoników Kapituły Warmińskiej. Znany był głównie ze swoich zdolności matematycznych i sprawności administracyjnych, a także jako lekarz, choć z wykształcenia był prawnikiem. Jego teoria, która umieściła Słońce w centrum Układu Słonecznego, w opozycji do dominującej wówczas teorii geocentrycznej, była rewolucyjna i sprzeczna z nauczaniem Kościoła katolickiego. Obawiając się konsekwencji, Kopernik opublikował swoje najważniejsze dzieło, „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”), dopiero tuż przed śmiercią. Drukiem ukazało się w Norymberdze w roku jego śmierci i choć wywołało niemałe zamieszanie w kręgach elit ówczesnej Europy, uznano je jedynie za jedną z możliwych hipotez. Uznane początkowo za żart dzieło szybko zaczęło zmieniać świat nauki i myślenie o kosmosie. Kościół w 1616 roku umieścił dzieło na indeksie ksiąg zakazanych, z którego zostało usunięte dopiero w XVIII wieku. Kanonik Kapituły Warmińskiej Sam pochówek Kopernika odbył się bez większych uroczystości, a osoby odpowiedzialne za jego pogrzeb nie pozostawiły żadnego znaku szczególnego, np. płyty nagrobnej. Grób Kopernika przez wieki znajdował się w nieoznakowanym miejscu pod podłogą fromborskiej katedry. Już 38 lat po jego śmierci biskup warmiński Marcin Kromer próbował ustalić miejsce pochówku, jednak żaden z kanoników Kapituły nie potrafił go wskazać. Tablicę epitafijną ku jego pamięci umieszczono przypadkowo – naprzeciw siódmego ołtarza. W XVII wieku najeźdźcy szwedzcy splądrowali krypty katedry, a II wojna światowa przyniosła kolejne zniszczenia. W okresie ostatnich 200 lat poszukiwania miejsca pochówku Kopernika zintensyfikowano, lecz długo nie przynosiły one rezultatów. W 1941 roku historyk Hans Schmauch twierdził, że Kopernik może spoczywać w miejscu, gdzie później prowadził badania prof. Jerzy Gąssowski. Po II wojnie światowej tematem zainteresował się dr Jerzy Sikorski, który zwrócił uwagę na wielowiekowe tradycje kościelne i schematy postępowań, mogące stanowić klucz do rozwiązania tej zagadki. Zęby astronoma W 2004 roku polscy naukowcy podjęli wysiłki, by odnaleźć szczątki astronoma. Kluczowym tropem była wiedza o tym, że Kopernik opiekował się ołtarzem Św. Krzyża. W jego pobliżu znaleziono czaszkę należącą do mężczyzny w wieku 60–70 lat, co odpowiadało wiekowi Kopernika w chwili śmierci. Znalezisko wzbudziło ogromne emocje. Archeolodzy odnaleźli także fragmenty kości i zębów, które mogły należeć do astronoma. Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Jerzego Gąssowskiego rozpoczął żmudne prace mające na celu identyfikację szczątków. Rekonstrukcja twarzy wykonana przez Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji w Warszawie potwierdziła, że czaszka pasuje do portretów uczonego. Badania genetyczne niemalże ze 100% pewnością potwierdziły miejsce pochówku wielkiego astronoma. Mimo to brakowało ostatecznego dowodu. Przełom nastąpił dzięki manuskryptowi „Calendarium Romanum Magnum” Johannesa Stöfflera, z którego Kopernik korzystał przez całe życie. Księga, zagrabiona podczas najazdów szwedzkich, trafiła do biblioteki uniwersyteckiej w Uppsali. Na stronach manuskryptu znaleziono dziewięć włosów, z czego dwa zawierały DNA pasujące do DNA z czaszki i zębów astronoma. W 2008 roku naukowcy ogłosili swoje odkrycie, które obiegło światowe media, przyciągając uwagę zarówno historyków, jak i miłośników nauki. Grób Kopernika z Układem Słonecznym W maju 2010 roku, po 467 latach, szczątki Mikołaja Kopernika zostały ponownie pochowane w katedrze we Fromborku. Nad jego grobem umieszczono czarny granitowy nagrobek zdobiony modelem Układu Słonecznego z dużym, złotym Słońcem w centrum. Napis na nagrobku oddaje hołd uczonemu jako twórcy teorii heliocentrycznej. Dziś miejsce to przyciąga turystów z całego świata, którzy mogą stanąć w miejscu spoczynku prawdziwego człowieka renesansu. Historia grobu Kopernika to nie tylko opowieść o naukowych odkryciach, ale także o wytrwałości w poszukiwaniu prawdy. Dzięki wysiłkom współczesnych badaczy udało się ostatecznie potwierdzić miejsce spoczynku jednego z najważniejszych uczonych w historii ludzkości. Kopernik, symbol polskiej nauki i myśli humanistycznej, pozostaje źródłem inspiracji dla kolejnych pokoleń, dowodząc, że nauka, mimo trudności, zawsze zmierza ku światłu prawdy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W Ekwadorze znaleziono rozczłonkowane szczątki kobiety w ciąży. Była ofiarą brutalnego rytuału
Archeolodzy w Ekwadorze odnaleźli szkielet kobiety sprzed 1200 lat. Badanie wykazało, że była w ciąży i została zamordowana, a wcześniej pobita. Najprawdopodobniej była ofiarą tajemniczego rytuału.
Spis treści: Zmasakrowane szczątki Pochowana z godnością Symboliczna kara Dlaczego kobietę złożono w ofierze? Składanie ofiar z ludzi znane jest od najdawniejszych czasów i powszechne było w różnych epokach historycznych. Najczęściej miało związek z różnymi praktykami religijnymi. Zabicie drugiego człowieka najczęściej odbywało się na cześć bóstwa, a motywacje były różne. Najczęściej chodziło jednak o przychylność niebios, ale w niektórych kulturach ofiara ta wynikała z lęku przed np. kataklizmami. Najlepiej udokumentowane są ofiary z ludzi w Mezoameryce, a zwłaszcza w kulturze Azteków. Zmasakrowane szczątki Na łamach czasopisma naukowego „Latin American Antiquity” naukowcy z Uniwersytetu Północnej Karoliny opublikowali swoje najnowsze badania. Opisują odkrycie szczątków kobiety, której pochówek znaleziono w Ekwadorze na stanowisku archeologicznym Buen Suceso. Grób datowany jest na lata 771–953 n.e. Szkielet należał do osoby młodej, która w chwili śmierci była w ciąży i miała ok. 17–20 lat. Badanie wykazało, że miała uszkodzoną czaszkę. Ponadto uczeni ustalili, że po śmierci kobiecie odcięto dłonie, a także lewą nogę. Na wielu kościach widać było ślady nacięć, co sugeruje, że ciało kobiety musiało być bardzo naruszone. Ponadto w grobie umieszczono także głowę zupełnie innej osoby w wieku 25–35 lat. – To wszystko sugeruje, że dziewczyna ta została złożona w ofierze, co jest rzadkim przypadkiem dla ludów przybrzeżnych Ekwadoru – napisali w badaniu autorzy. Pochowana z godnością Co ciekawe, w pochówku znajdowało się bardzo dużo bogatych darów grobowych, w tym ozdoby wykonane z muszli, a także kamienie szlachetne. Badacze zidentyfikowali, że artefakty te należały do kultury Manteño. Była to jedna z ostatnich kultur prekolumbijskich w dzisiejszym Ekwadorze. Nazwa pochodzi od miasta Manta, które znajduje się w regionie zajmowanym przez ten lud. Naukowcy uważają jednak, że pomimo morderstwa, ofiary i zbezczeszczenia ciała, kobieta została pochowana z odpowiednim szacunkiem. Na podstawie obrażeń i śladów na kościach naukowcy odtworzyli moment śmierci zmarłej. – Sugerujemy, że kobieta najpierw otrzymała cios w głowę, który spowodował jej śmierć. Przed złożeniem jej do grobu jej ręce i lewa noga zostały usunięte. Następnie została pochowana w glinianym dole wraz z darami i resztkami innych ofiar – napisali naukowcy. Uczeni sugerują, że fakt, iż kobieta była brzemienna, a także sposób jej pochówku, może świadczyć o jej wysokim statusie. – Styl grobowca wskazuje, że ​​ten pochówek był wyjątkowy. Ilość artefaktów, która znajdowała się w jego wnętrzu jest znacznie wyższa niż w innych pochówkach kultury Manteño w Buen Suceso – tłumaczą badacze. Symboliczna kara – Europejscy kronikarze wspominali o tym, że składanie ofiar z ludzi miało miejsce w tej części Ekwadoru. Najczęściej działo się tak, gdy umierał lokalny przywódca lub aby błagać lokalne bóstwa o pomyślność – twierdzi Sara L. Juengst, główna autorka badania i antropolożka z Uniwersytetu Karoliny Północnej. Badaczka podkreśla jednak, że rozczłonkowanie zwłok jest stosunkowo rzadkie w archeologii tego regionu. – Pozycja nadgarstków kobiety wskazywała, że ​​kości dłoni zostały usunięte przed pochówkiem. Sugeruje to również, że nadgarstki były związane w momencie pochówku. Podobnie, lewa kość biodrowa i panewka stawu biodrowego były obecne i nienaruszone ale nie było kości lewej nogi. Usunięcie tych kończyn było prawdopodobnie częścią symbolicznej kary – mówi Juengst. Interesujące jest też to, że wiele darów grobowych zostało umieszczonych w okolicy brzucha kobiety. – Umieszczenie artefaktów w tym miejscu sugeruje ochronę i specjalne traktowanie jej i jej płodu – powiedziała Juengst. Dlaczego kobietę złożono w ofierze? Naukowcy mają dwie interpretacje ofiary z ciężarnej kobiety. Pierwsza zakłada, że lokalna ludność w tej sposób chciała uchronić się przed kataklizmami i potężnymi zjawiskami pogodowymi, które powodowane były wówczas przez zjawisko El Niño. Kobietę w ciąży wybrano natomiast, ponieważ reprezentowała płodność, a więc w społeczności rolniczej urodzaj, który miał objawiać się w przyszłych plonach. Druga interpretacja zakłada, że kobieta była kimś ważnym, być może nawet władcą, a za jej śmierć odpowiadał jej polityczny rywal. – Kobiety odgrywały bardzo dużą rolę w kulturze Manteño i miały dużą władzę polityczną. Gdyby ktoś chciał przejąć od niej władzę, musiałby najpierw zabić ją i jej nienarodzone dziecko – mówi Juengst. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie znajduje się grób św. Piotra? Szczątki pierwszego papieża odkryto 85 lat temu
Grób św. Piotra to jedno z najważniejszych miejsc chrześcijaństwa. Jeden z najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa odegrał kluczową rolę w formowaniu wczesnego Kościoła. Jego życie, męczeńska śmierć i miejsce pochówku stały się fundamentem tradycji chrześcijańskiej, zwłaszcza w kontekście Rzymu jako centrum katolicyzmu.
Spis treści: Męczeńska śmierć i pochówek św. Piotra Grób św. Piotra i Bazylika Konstantyńska Bazylika św. Piotra Kontrowersje i badania naukowe Ciekawostki związane z grobem św. Piotra „Ty jesteś Piotr [gr. Petros], i na tej opoce [gr. petra] zbuduję mój Kościół, a bramy piekielne go nie przemogą” (Mt 16,18). Ten fragment jest kluczowy dla rozumienia roli św. Piotra w Kościele katolickim jako pierwszego papieża i fundamentu wspólnoty chrześcijańskiej. W pewnym sensie zdanie to jest prawdą zarówno w sposób symboliczny, jak i całkiem rzeczywisty. Ponieważ to właśnie nad grobem świętego Piotra stanęła Bazylika Konstantyńska, a następnie – Bazylika św. Piotra. Męczeńska śmierć i pochówek św. Piotra Święty Piotr, znany również jako Szymon, zanim spotkał Jezusa, był rybakiem z Betsaidy – małego miasteczka położonego nad Jeziorem Galilejskim. Pracował razem ze swoim bratem Andrzejem, który również został uczniem Jezusa, oraz z Jakubem i Janem, synami Zebedeusza. Mieszkał w Kafarnaum, gdzie miał własny dom, który później stał się miejscem spotkań pierwszej wspólnoty chrześcijańskiej. Powołując go na ucznia, Jezus miał powiedzieć: „Pójdź za Mną, a uczynię cię rybakiem ludzi” (Mt 4,19). Według tradycji, św. Piotr poniósł męczeńską śmierć w Rzymie podczas prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Nerona, około 64 roku n.e. Został skazany na śmierć przez ukrzyżowanie. Jednak nie czując się godnym śmierci, jaką poniósł jego nauczyciel, poprosił o ukrzyżowanie głową w dół. Jego ciało pochowano na cmentarzu przy Via Cornelia, w pobliżu Cyrku Nerona na Wzgórzu Watykańskim. Miejsce to szybko stało się celem pielgrzymek dla wczesnych chrześcijan, którzy oddawali cześć apostołowi. Grób św. Piotra i Bazylika Konstantyńska W IV wieku cesarz Konstantyn Wielki zlecił budowę bazyliki nad grobem św. Piotra. Było to monumentalne przedsięwzięcie. Aby wznosić bazylikę dokładnie nad grobem apostoła, Konstantyn zlecił rozległe prace ziemne. W trakcie wyrównywania terenu doszło do zniszczenia części nekropolii na wzgórzu. Rozpoczęcie prac datuje się na około 326 rok n.e., wkrótce po wydaniu przez Konstantyna Edyktu Mediolańskiego (313 rok n.e.), który zapewniał chrześcijanom wolność wyznania. Bazylika miała klasyczny układ – prostokątny budynek z pięcioma nawami (jedna główna i cztery boczne) oddzielonymi rzędami kolumn. Przed wejściem znajdował się dziedziniec otoczony portykami, zwany atrium quadripartitum, który służył jako miejsce przygotowania do wejścia do świątyni. Ołtarz główny znajdował się dokładnie nad grobem św. Piotra, co podkreślało duchowe znaczenie miejsca. Miał charakter mauzoleum, które otaczały liczne dekoracje. Całe wnętrze było bogato zdobione mozaikami i malowidłami. W apsydzie znajdował się wizerunek Chrystusa otoczonego symbolami apostołów. Bazylika miała imponujące wymiary – długość wynosiła około 110 metrów, a szerokość około 65 metrów. Była jednym z największych kościołów swojej epoki. Bazylika Konstantyńska była nie tylko miejscem modlitwy, ale także symbolem triumfu chrześcijaństwa po wiekach prześladowań. Stała się celem pielgrzymek z całego Cesarstwa Rzymskiego, przyciągając wiernych pragnących oddać cześć św. Piotrowi. Bazylika św. Piotra Z biegiem czasu Bazylika Konstantyńska ulegała stopniowemu zniszczeniu. Przez ponad tysiąc lat była wielokrotnie naprawiana, ale jej stan techniczny stale się pogarszał. W XVI wieku papież Juliusz II podjął decyzję o całkowitej przebudowie świątyni. W jej miejsce wzniesiono nową Bazylikę św. Piotra, którą znamy dziś. Część reliktów z Bazyliki Konstantyńskiej, takich jak fragmenty mozaik czy kolumn, można zobaczyć w podziemiach obecnej bazyliki. Mimo historycznych zapisków mówiących o tym, że bazylika została zbudowana na grobie świętego Piotra, dokładne położenie grobu było przedmiotem spekulacji. Dopiero w 1939 roku, z inicjatywy papieża Piusa XII, rozpoczęto systematyczne wykopaliska pod Bazyliką św. Piotra. Archeolodzy odkryli starożytną nekropolię z licznymi grobowcami, w tym miejsce identyfikowane jako grób św. Piotra. W 1950 roku papież ogłosił odnalezienie grobu apostoła, a w 1968 roku Paweł VI potwierdził autentyczność relikwii. Kontrowersje i badania naukowe Mimo ogłoszenia odnalezienia grobu św. Piotra, niektórzy badacze wyrażali wątpliwości co do autentyczności znaleziska. Analizy archeologiczne i historyczne były kontynuowane, a wyniki badań publikowane w kolejnych dekadach. Dyskusje na temat miejsca pochówku apostoła przyczyniły się do pogłębienia wiedzy o wczesnym chrześcijaństwie i historii Rzymu. Obecnie grób św. Piotra znajduje się pod głównym ołtarzem Bazyliki św. Piotra w Watykanie. Jest to miejsce o ogromnym znaczeniu duchowym i historycznym, przyciągające miliony pielgrzymów i turystów. Możliwość odwiedzenia nekropolii watykańskiej i zobaczenia miejsca pochówku apostoła stanowi dla wielu osób głębokie przeżycie religijne. Grób świętego Piotra symbolizuje ciągłość tradycji apostolskiej i jedność Kościoła. Obecność jego relikwii w sercu Watykanu podkreśla znaczenie Rzymu jako centrum chrześcijaństwa. Ciekawostki związane z grobem św. Piotra Trofeum Gajusza: w II wieku nad grobem św. Piotra wzniesiono prostą konstrukcję zwaną "Trofeum Gajusza", która miała chronić miejsce pochówku i ułatwiać modlitwę wiernym. Czerwony Murek (Muro Rosso): podczas wykopalisk odkryto czerwoną ścianę z inskrypcjami, które były interpretowane jako świadectwa wczesnego kultu św. Piotra. Relikwie św. Piotra: w 2013 roku papież Franciszek po raz pierwszy publicznie wystawił relikwie św. Piotra, co było znaczącym wydarzeniem dla Kościoła katolickiego. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tak wyglądała kobieta pochowana 400 lat temu z sierpem na szyi. Spektakularna rekonstrukcja
Zmarła w wieku zaledwie 18–20 lat. W XVII wieku pochowano ją z sierpem na szyi na cmentarzu w rejonie dzisiejszego Pnia w woj. kujawsko-pomorskim. Światowej sławy ekspert odtworzył realistyczny wizerunek kobiety.
Spis treści: Tak wyglądała „wampirka” Zosia Dlaczego kobietę pochowano w tak dziwny sposób? Pień – czy czeka nas więcej zagadek? W 2022 r. naukowcy odkryli w Pniu parę grobów, ale jeden zwrócił ich szczególną uwagę. Był to pochówek kobiety. Na jej szyi znajdował się żelazny sierp. Z kolei na palcu lewej stopy zamknięto trójkątną kłódkę. Znalezisko wzbudziło wielkie zainteresowanie w kraju i za granicą. Z tego powodu badacze postanowili odtworzyć jej realistyczny wizerunek. Właśnie zaprezentowali wynik. Tak wyglądała „wampirka” Zosia Do udziału w projekcie zaproszono znanego szwedzkiego rekonstruktora i jednocześnie archeologa, Oscara Nilssona. To on wykonał popiersie zmarłej, która archeolodzy nazywają Zosia. Dlaczego takie imię? Jak wyjaśniła National Geographic Polska Magdalena Zagrodzka z Toruńskiego Stowarzyszenia Edukacyjnego „Ewolucja”, reprezentująca zespół badaczy, tak ją określił jeden z pracowników zatrudnionych w czasie wykopalisk i takie miano już przylgnęło do zmarłej. Popiersie ukazuje młodą kobietę z jasnymi oczami i ciemnymi blond włosami. Na głowie ma jedwabny czepek – pozostałości po nim znaleźli w czasie wykopalisk archeolodzy. Oznacza to, że mogła pochodzić z zamożnej rodziny. Ciało kobiety ułożono na poduszce w staranny sposób. Eksperci zauważają, że zmarła nie była skazana za rzekome czary – ciała takich osób traktowano w inny sposób. Dlatego interpretacja tego pochówku jest dla badaczy zagadką. Wykonane rekonstrukcji wizerunku zmarłej było wieloetapowe. Pierwszym krokiem w rekonstrukcji były badania antropologiczne szkieletu wykonane przez dr Alicję Drozd-Lipińską z Muzeum we Włocławku. Kolejno przystąpiono do zrobienia tomografii i skanu czaszki zmarłej. Dr Łukasz Czyżewski z Instytutu Archeologii UMK w Toruniu przygotował pliki 3D, z których wykonano wydruk czaszki w trójwymiarze w skali 1:1. Potem do pracy przystąpił Nilsson. Artysta doklejał do wydruku kołki o różnej długości, które odzwierciedlają grubość ciała w anatomicznych punktach twarzy. Na nie nałożył mięśnie wykonane ze specjalnej gliny. Następnie zamontował gałki oczne i kolejne warstwy imitujące tkanki i skórę, z uwzględnieniem m.in. porów skóry, rysów twarzy oraz blizn po urazach. Ostatnim etapem było zanurzenie „twarzy” w silikonie i osadzenie w nim włosów, rzęs i brwi. Warto przypomnieć, że artysta wykonał wcześniej m.in. rekonstrukcję twarzy Damy z Ampato. Wynik obiegł cały świat. Dlaczego kobietę pochowano w tak dziwny sposób? Z jakiego powodu kobieta miała na szyi sierp i kłódkę na dużym palcu lewej stopy? Badacze sądzą, iż był to rodzaj zabezpieczenia. Jednak nie zmarłej, tylko lokalnych mieszkańców. Przypuszczalnie lokalna społeczność sądziła, że kobieta powstanie z grobu w postaci wampirzycy czy strzygi. – To pierwszy taki przypadek, gdy spotykamy się z podwójnym zabezpieczeniem. W grobie znajdował się zarówno sierp, jak i kłódka. Wprawdzie znane są w Polsce pochówki z kłódkami, ale nigdy nie występowały one wraz z żelaznym sierpem – powiedział tuż po odkryciu National Geographic, archeolog prof. Dariusz Poliński z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W XVII wieku zmarłych chowano na cmentarzach przykościelnych. Nekropola, na której złożono wampirkę była inna, bo z dala od świątyni. Zdaniem badaczy mógł być to cmentarz dla wykluczonych, gdzie chowano takie osoby, o których nie chciano pamiętać albo obawiano się ich nawet po śmierci. Pień – czy czeka nas więcej zagadek? Planowane są dalsze analizy szkieletu. Już teraz wiemy jednak o zmarłej całkiem sporo. Oprócz rekonstrukcji wizerunku eksperci wykryli w jej kościach nowotwór w trzonie mostka. Mógł powodować ból i przyczynić się do powstania deformacji w postaci widocznego na klatce piersiowej guza. Analizy DNA i izotopowe dały też ciekawe wyniki: ma z nich wynikać, że „wampirka” ma pochodzenie skandynawskie. Archeolodzy chcą też kontynuować prace terenowe, czyli wykopaliska, w 2025 roku. Z badań geofizycznych wynika, że grobów może być więcej. Warto przypomnieć, że na tym samym cmentarzu odkryto do tej pory szereg innych nietypowych pochówków. Wśród nich jest grób dziecka pochowanego twarzą do dołu, z „antywampiryczną” trójkątną kłódką umiejscowioną pod stopą. Źródła: Nauka w Polsce, UMK, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Przerażający rytuał w neolitycznej Europie: kobiety związane i pogrzebane żywcem. Dziś tak zabija mafia
Naukowcy znaleźli dwadzieścia prehistorycznych ofiar morderstwa metodą „incaprettamento”. Kiedyś składano je w ramach rytuału związanego z rolnictwem. Dziś brutalnych zabójstw tym sposobem dokonują włoskie grupy przestępcze.
W tym artykule: Trzy kobiety we wspólnym grobie Ofiary neolitycznych rytuałów Rytualne morderstwa w neolitycznej Europie Z neolitu do współczesności W Europie okresu neolitu odprawiano przerażający rytuał ofiarny. Jak donoszą autorzy artykułu opublikowanego wczoraj w czasopiśmie „Science Advances”, kilka tysięcy lat temu na naszym kontynencie ludzi mordowano metodą zwaną „incaprettamento”. Ręce ofiar były krępowane, a ich szyja przywiązywana do nóg ugiętych za plecami. W takiej pozycji człowiek powoli się dusił. Trzy kobiety we wspólnym grobie Wszystko zaczęło się od jednego grobu. Naukowcy z kilku francuskich uniwersytetów ponownie przeanalizowali neolityczny pochówek odkryty 20 lat temu w Saint-Paul-Trois-Châteaux w okolicach Awinionu w południowej Francji. Mogiła ma kształt silosu albo dołu do przechowywania ziarna. Złożono w niej zwłoki trzech kobiet zmarłych ok. 5500 lat temu. Pierwsza z ofiar, mniej więcej 50-letnia, została położona na lewym boku. Najprawdopodobniej zmarła z przyczyn naturalnych i została pochowana w typowej pozycji dla tego okresu. Blisko jej głowy ustawiono wazon. Druga i trzecia kobieta leżały pod nawisem grobu – na plecach i na brzuchu. Obie miały ugięte kończyny dolne. Nie zachowały się żadne ślady krępujących je powrozów. Jednak pozycja, w jakiej zostały znalezione, wskazuje, że były związane. Ciężkie kamienie leżące obok sugerują z kolei, że po wrzuceniu do grobowca zostały celowo przygniecione głazami. Naukowcy przypuszczają, że te dwie ofiary, związane metodą „incaprettamento”, zostały pogrzebane żywcem. Ofiary neolitycznych rytuałów Złożone w tej mogile kobiety padły prawdopodobnie ofiarą rytuału mającego związek z rolnictwem. Wskazuje na to m.in. wydłużona drewniana struktura oryginalnie wzniesiona nad grobowcem. Została ona zrównana ze Słońcem w okresie przesileń. Miała wejścia na obu końcach, przez które w dniu przesilenia zimowego i letniego do środka dostawały się promienie słońca. Prawdopodobnie miały oświetlić kapłankę albo kapłana. Przy zmarłych znaleziono też kawałki kamieni używanych do mielenia ziarna. Wspomniany kształt mogiły – odpowiadający silosowi – także sugeruje, że ofiary z ludzi zostały złożone celowo. Może po to, by zapewnić społeczności lepsze plony? Rytualne morderstwa w neolitycznej Europie Czy taki pochówek był przed tysiącami lat wyjątkiem, czy raczej regułą? Aby odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy przyjrzeli się grobom z wcześniejszego okresu znajdowanym w całej Europie. Na 14 stanowiskach z neolitu – a konkretnie z okresu 5400–3500 lat p.n.e. – zidentyfikowali 20 prawdopodobnych ofiar morderstw rytualnych. Co więcej, znaleźli również rysunek naskalny w sycylijskiej jaskini Addaura powstały w okresie 14 000–11 000 lat p.n.e. Wydaje się przedstawiać dwie ludzkie figury związane metodą „incaprettamento”. Jeśli tak faktycznie jest, wskazywałoby to, że składanie ofiar „incaprettamento” pojawiło się jeszcze przed rewolucja agrarną, czyli przed rozwojem rolnictwa. Później, już w neolicie, upowszechniło się w całej Europie. Ofiary składane tą metodą znajdowano na rozległych terenach, od dzisiejszych Czech aż po Hiszpanię. Najstarszy taki pochówek pochodzi z okolic Brna sprzed 7500 lat. Dlaczego w neolicie ludzi zabijano właśnie w ten sposób? Eric Crubézy, antropolog z Paul Sabatier University, zwraca uwagę, że przy „incaprettamento” człowiek dusi się sam. Nikt brutalnie nie odbiera mu życia. Z neolitu do współczesności Co ciekawe, „incaprettamento” nie popadło w zapomnienie. Dzisiaj to metoda zabójstwa stosowana przez włoską mafię, prawdopodobnie jako ostrzeżenie albo jako morderstwo honorowe. „W południowych Włoszech kultura honoru jest dość silna, szczególnie wśród lokalnych organizacji przestępczych” – piszą autorzy najnowszej analizy zabójstwa tego rodzaju, opublikowanej w czasopiśmie „The American Journal of Forensic Medicine and Pathology”. „Zbrodnie honorowe włoskiej mafii mają na celu upomnienie i zemstę. Temu służy makabryczny rytuał incaprettamento. Jego celem jest upokorzenie ofiary, traktowanej jak zwierzę”. Dalej badacze opisują przypadek zabójstwa kochanka żony rzeźnika, wpierw zabitego ostrym narzędziem, a po śmierci związanego sposobem „incaprettamento”. Jak widać, choć „incaprettamento” przetrwało do naszych czasów, zbrodnie tego rodzaju popełnia się już z zupełnie innych powodów. Źródła: ScienceAdvances, Live Science, The American Journal of Forensic Medicine and Pathology.
Na nim zmarły miał spać wiecznie. Pierwsze takie odkrycie archeologiczne w Wielkiej Brytanii
W centrum Londynu odkryto kompletnie zachowanie rzymskie łoże pogrzebowe sprzed blisko 2 tysięcy lat. To pierwsze takie znalezisko na terenie Wielkiej Brytanii.
W tym artykule: Miejsce spoczynku pierwszych mieszkańców Londynu Znalezisk archeologicznych jest więcej Brytania była częścią Imperium Rzymskiego przez ponad 350 lat. Rzymianie ustanowili prowincję za czasów cesarza Klaudiusza w 43 r. n.e. Władza Rzymu utrzymywała się tam do początku V wieku. To w tym czasie powstało dużo miast, które istnieją do dziś. Londinium (rzymski Londyn) założono około 50 r. n.e. Szybko stał się centrum administracyjnym prowincji. Dziś to stolica Wielkiej Brytanii. Rzymianie dbali też o infrastrukturę wyspy i stworzyli na przykład siatkę dróg łączących nawet najbardziej odległe części Brytanii. Miejsce spoczynku pierwszych mieszkańców Londynu Wysyp kolejnych odkryć archeologicznych w centrum Londynu nie powinien zatem nikogo dziwić. W końcu miasto ma bardzo długą historię. Ostatnio w czasie badań poprzedzających budowę wielkiego biurowca w rejonie Holborn Viaduct archeolodzy z Museum of London Archaeology (MOLA) natknęli się na cmentarz z czasów rzymskich. A konkretniej: miejsce pochówku pierwszych londyńczyków! – Wiemy, że Rzymianie chowali swoich zmarłych wzdłuż dróg, poza ośrodkami miejskimi. Nie było więc wielkim zaskoczeniem odkrycie pochówków w tym miejscu, które w okresie rzymskim znajdowało się 170 m na zachód od murów miejskich i obok głównej rzymskiej drogi […]. Jednak stan zachowania, jaki napotkaliśmy, a zwłaszcza odkrycie tak szerokiej gamy drewnianych znalezisk - naprawdę nas zaskoczył – przyznała Heather Knight z MOLA. Łoże na wieczność Znaleziska są unikatowe. Wśród nich jest pięć dębowych trumien. Do tej pory w Londynie odkryto tylko trzy takie obiekty. Natomiast absolutną sensacją jest świetnie zachowane łoże pogrzebowe. Taka praktyka pogrzebowa była znana w całym Imperium Rzymskim i „zadokumentowana” w postaci przedstawień w ówczesnej sztuce. Jednak do tej pory w Wielkiej Brytanii archeologom nigdy nie udało się odkryć kompletnego łoża pogrzebowego. Wykonano je z wysokiej jakości dębu. Ma rzeźbione nóżki przymocowane małymi drewnianymi kołkami. Co ciekawe, łoże zdemontowano przed umieszczeniem w grobie. Naukowcy przypuszczają, że było użyte do przenoszenia zmarłej osoby do grobu i prawdopodobnie miało w symboliczny sposób służyć w życiu pozagrobowym. Przedmioty z drewna zachowały się dobrze z tego względu, że znajdowały się w bardzo wilgotnej glinie tuż obok podziemnej rzeki Fleet, która płynie pod stolicą Wielkiej Brytanii. Wilgoć to sojusznik archeologów. Dzięki niej zachowały się też słynne relikty osady pradziejowej w Biskupinie. Zachowały się też szkielety. Obok nich archeolodzy znaleźli pieczołowicie wykonaną biżuterię z bursztynu, przedmioty osobiste, w tym paciorki, szklaną fiolkę i zdobioną lampkę oliwną. Artefakty pochodzą z wczesnego okresu rzymskiego, co pozwala datować cały cmentarz na lata 48-80 n.e. Znalezisk archeologicznych jest więcej Znaleziska z czasów rzymskich znajdowały się w jednej z wielu warstw, które archeolodzy napotkali w czasie wykopalisk. W wyższych, czyli późniejszych, odkryli pobielane podłogi i wyłożone drewnem studnie. Badacze uważają, że to pozostałości XIII-wiecznej garbarni. Natknęli się też na dużą drewnianą rurę z XV lub XVI wieku, która prawdopodobnie była pierwotnie używana do pompowania wody na statku. Kim byli cesarze rzymscy? To prawdziwy gabinet osobliwości: od erotomanów po szaleńców Cesarze rzymscy do dziś wzbudzają ogromne zainteresowanie historyków i nie tylko. Trzeba przyznać, że niektórzy z nich mieli wyjątkowo barwne życie. Kto zaszkodził, a kto pomógł imperium? Ponad tysiąc lat po tym, jak w tym miejscu znajdował się cmentarz, powstał kolejny. W XVI w. nieopodal znajdował się kościół St. Sepulchre przy którym chowano zmarłych. Po zniszczeniach spowodowanych Wielkim Pożarem Londynu w 1666 r., powstały tu domy, sklepy i puby. W czasach wiktoriańskich stanęły zaś magazyny. Źródło: MOLA Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem
Zmarł w wieku zaledwie 25 lat. Cierpiał na artretyzm, a jego kręgosłup był zniszczony przez siedzący tryb życia. Czescy archeolodzy odkryli w Egipcie grobowiec faraońskiego skryby sprzed 2500 lat.
W tym artykule: Grobowiec faraońskiego skryby z czasów okupacji Jak wyglądał grobowiec? Rabusie byli pierwsi, zostawili szkielet Archeolodzy z Czeskiego Instytut Egiptologii na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Karola w Pradze od lat prowadzą wykopaliska na nekropolii w Abusir w Egipcie. Znajdują się tam nie tylko faraońskie piramidy, ale również grobowce należące do wysokich urzędników i świty egipskich królów. Grobowiec faraońskiego skryby z czasów okupacji W I tysiącleciu przed naszą erą Egipt znacząco osłabł politycznie i militarnie. Wpadał w obce ręce. To właśnie z tych czasów pochodzi grób skryby, na który natknął się zespół czeskich egiptologów. Do odkrycia doszło w kwietniu tego roku wśród innych szybowych grobowców z okresu saicko-perskiego, czyli XXVI i XXVII dynastii. Skrywał się tam grobowiec skryby sprzed 2500 lat. To wówczas perski władca Kambyzes podbił i podporządkował sobie Egipt. On i kilku kolejnych władców perskich było faraonami, czyli królami Egiptu. – Jest to bogato zdobiony grobowiec szybowy średniej wielkości, którego właściciel, niejaki Dżehutimhat, pełnił funkcję królewskiego skryby – wyjaśnia prof. Ladislav Bareš, który od ponad dwóch dekad koordynuje czeskie wykopaliska w tym rejonie. W jego ocenie to znalezisko rzuca światło na zmiany zachodzące w Egipcie w tych burzliwych czasach, czyli w VI i V wieku p.n.e. Jak wyglądał grobowiec? Grobowiec faraońskiego skryby składał się z trzech zasadniczych elementów. Pierwszym była cześć naziemna, ale ona została zniszczona już w starożytności. To tam bliscy zmarłego składali dary. Druga część to 14-metrowy szyb prowadzący do podziemi. Trzecia i zasadnicza część grobowca to właśnie komora grobowa wykuta głęboko pod ziemią. To na nią natknęli się czescy egiptolodzy w tym roku. Komora grobowa jest bogato zdobiona hieroglifami i rozmaitymi scenami. Na przykład północna ściana pokryta jest zaklęciami, które miały chronić przed ukąszeniem węży. Po raz pierwszy zapisano je w Tekstach Piramid, czyli na ścianach faraońskich grobowców sprzed 4300 lat. Na południowej i zachodniej ściany ukazano liczne ofiary. Z kolei na suficie komory grobowej znajdują się przedstawienia podróży słońca po niebie w jego porannych i wieczornych barkach, którym towarzyszą hymny na cześć wschodzącego i zachodzącego słońca. Uwagę archeologów zwrócił duży kamienny sarkofag pokryty inskrypcjami zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Pokryto nimi też kamienną pokrywę. Widać na niej wizerunki egipskich bogiń: Izydy i Neftydy, którym towarzyszą teksty zapewniające zmarłemu ochronę. Rabusie byli pierwsi, zostawili szkielet Niestety, grobowiec został obrabowany, zapewne już w starożytności, być może około V wieku n.e. Zachowały się jednak szczątki zmarłego. Po złodziejach pozostały też wypalone pochodnie. Nie wynieśli kilku fragmentów naczyń ceramicznych; część pochodziła z Syro-Palestyny. Co ciekawe, z analizy antropologicznej wykonanej przez egipskich ekspertów wynika, że Dżehutimhat zmarł w wieku około 25 lat. Jego szkielet nosił ślady choroby zawodowej. Widoczne są zwyrodnienia związane z siedzącym trybem pracy, podobne jak w przypadku osób spędzających dzisiaj dużo czasu przy komputerze w biurze. Dodatkowo cierpiał na ciężką osteoporozę. Bliscy i rodzina pisarza byli pochowani nieopodal, na tej samej nekropoli. Dzięki temu wiemy na przykład, że jego matka pochodziła prawdopodobnie z Nubii, czyli dzisiejszego Sudanu. Źródło: Uniwersytet Karola w Pradze. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jakie tajemnice skrywa grób Jezusa? O tych odkryciach nie każdy wie
Mimo zniszczeń sprzed tysiąca lat grób Pana Jezusa ma wciąż oryginalne elementy konstrukcyjne. Przetrwały pożary, wojny i trzęsienia ziemi. To archeologiczna sensacja.
W tym artykule: Gdzie jest grób Jezusa? Odkrycia w grobie Jezusa Grób Jezusa w Jerozolimie i inne święte miejsca Grób Pana Jezusa znajduje się w Bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie w Izraelu. Wierni wierzą, że grobowiec jest miejscem pochówku i zmartwychwstania Chrystusa. Od około IV wieku jest to miejsce kultu chrześcijańskiego. Co roku odwiedzają je pielgrzymi z całego świata. Szczególnie w okolicach Niedzieli Wielkanocnej. Sam grobowiec to prosta, kamienna konstrukcja. Znajduje się wewnątrz bogato zdobionego budynku z kopułą ozdobioną scenami z życia Jezusa i dwiema marmurowymi kolumnami przy wejściu. Gdzie jest grób Jezusa? Przez wieki Bazylika Grobu Świętego była celem dewastacji z rąk ludzkich i sił przyrody. W 1009 roku została zupełnie zburzona i odbudowana. Współcześni naukowcy od lat zastanawiają się, czy w związku z tą odbudową zachowano jej pierwotną lokalizację i czy naprawdę może stać na miejscu, które potwierdziła delegacja z Rzymu 17 wieków temu? Dzięki badaniom wspieranym przez National Geographic udało się to potwierdzić. Pozostałości groty wewnątrz bazyliki są bezsprzecznie tym samym miejscem. Świadczy o tym przebadana próbka zaprawy murarskiej pomiędzy naturalną skałą jaskini i marmurową płytą grobowca. Zaprawa pochodzi z 345 roku. To 19 lat po podawanej w źródłach dacie odnalezienia grobu. Do tej pory najwcześniejsze znaleziska w tym miejscu datowane były na czasy wypraw krzyżowych, czyli tysiąc lat temu. Co prawda archeolodzy nie mogą potwierdzić, że właśnie w tym miejscu złożono ciało Jezusa z Nazaretu. Jednak można z całą pewnością stwierdzić, że pierwsze prace rozpoczęły się tu w czasach pierwszego chrześcijańskiego cesarza rzymskiego – Konstantyna. Odkrycia w grobie Jezusa Po raz pierwszy od wieków grób Pana Jezusa otwarto w październiku 2016 roku, przy okazji prac renowacyjnych przeprowadzanych przez interdyscyplinarny zespół z politechniki w Atenach. Pobrano wtedy kilka próbek zaprawy do dalszych badań. Kiedy w 325 r. do Jerozolimy przybyła delegacja przedstawicieli Konstantyna, skierowano ich do rzymskiej świątyni wybudowanej w wapiennej jaskini 200 lat wcześniej. Budynek zburzono i rozpoczęto prace odkrywkowe. Dodatkowo wykonano otwór w sklepieniu dla ułatwienia prac. Jednym ze znaków rozpoznawczych grobu jest długa półka, na której miało być złożone ciało. Takie rozwiązanie jest charakterystyczne dla żydowskich grobów w Jerozolimie około I wieku. Marmurowe pokrycie półki wykonano najwcześniej w XVI wieku, wedle świadectw pielgrzymów. To, co zaskoczyło naukowców, to fakt, że pod marmurem znaleziono jego jeszcze jedną warstwę – płyty oznaczone krzyżem, położone bezpośrednio na wapiennej skale. Spekuluje się, że mogą one pochodzić z XI wieku. Nie ma dowodów, by którykolwiek z fragmentów pochodził z pierwszej rzymskiej świątyni. Jerozolima więcej zawdzięcza Herodowi niż Salomonowi? Przeszłość Ziemii Świętej nie jest łatwa do zrekonstruowania Jerozolima jest dziś miejscem kultu wyznawców największych monoteistycznych religii świata: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Na swój prestiż pracowała przez wieki, ale jej przeszłość... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jerozolima-wiecej-zawdziecza-herodowi-niz-salomonowi-przeszlosc-ziemii-swietej-nie-jest-latwa-do-zrekonstruowania-2b81e4e.png" width="938" height="528" alt="Jerozolima więcej zawdzięcza Herodowi niż Salomonowi? Przeszłość Ziemii Świętej nie jest łatwa do zrekonstruowania" title="Jerozolima więcej zawdzięcza Herodowi niż Salomonowi? Przeszłość Ziemii Świętej nie jest łatwa do zrekonstruowania" /> Grób Jezusa w Jerozolimie i inne święte miejsca Jerozolima jest pełna religijnego znaczenia, a w starożytnych murach miasta znajduje się wiele ważnych świętych miejsc. Od monumentalnej Bazyliki Grobu Świętego, po świętą Ścianę Płaczu. Święte miejsca Jerozolimy należą do najczęściej odwiedzanych obiektów na świecie. Kopuła na Skale jest symbolem Jerozolimy i jest uważana za jedno z najważniejszych miejsc kultu religijnego w mieście. Znajduje się na Wzgórzu Świątynnym. To piękna islamska świątynia, która została zbudowana pod koniec VII wieku. Jest domem dla Kamienia Węgielnego, czyli miejsca, w którym Abraham złożył w ofierze swojego syna Izaaka. Jest to święte miejsce zarówno dla Żydów, jak i muzułmanów. Ściana Płaczu jest jednym z najczęściej odwiedzanych świętych miejsc w Jerozolimie. Ten starożytny mur jest jedyną pozostałą częścią Drugiej Świątyni i najświętszym miejscem dla Żydów na świecie. Codziennie przybywają do niej tysiące ludzi, aby się pomodlić i zostawić w jej szczelinach spisane modlitwy. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.