Amerykańskie wojsko na Grenlandii odebrało Inuitom ich ziemie. A potem je skaziło
W czasach, gdy skuta lodem Grenlandia ponownie znalazła się na ustach świata, warto przypomnieć, że amerykańskie wojsko ma już tam bazę. Zbudowaną w latach 50. ubiegłego wieku i wciąż działającą. Militaryzacja tego obszaru doprowadziła do przymusowego wysiedlenia ludności tubylczej oraz radioaktywnego skażenia terenu.
Spis treści: Gdzie człowiek Zachodu nie przetrwa Operacja „Modrosójka błękitna” Wykorzenić lud zakorzeniony Skażony śnieg Baza Sił Kosmicznych Pituffik na Grenlandii położona jest 1210 km na północ od koła podbiegunowego i 1524 km od bieguna północnego. Na jej terenie znajdują się góry lodowe, dwie wyspy, lądolód polarny oraz fiord Wolstenholme. To tam zainstalowana została znaczna części globalnej sieci czujników ostrzegania rakietowego, mającej jak najszybciej ostrzec o wystrzelonych pociskach. To też miejsce, którego powstanie zmieniło historię Grenlandii i przede wszystkich mieszkających na niej Inuitów. Gdzie człowiek Zachodu nie przetrwa Pierwszym znanym z imienia Europejczykiem, który zapędził się na te odległe i zimne tereny oraz nawiązał kontakt z żyjącym tam koczowniczym północnym ludem Inughuit był w 1818 roku oficer Marynarki Królewskiej sir John Ross. Badał trudne warunki życia tamtejszych ludów, techniki polowań i przede wszystkim dał jasno do zrozumie, że człowiek Zachodu nie przetrwa w tamtejszych warunkach bez praktycznej wiedzy wypracowanej przez pokolenia Inughuitów. Przez kolejne dziesięciolecia tereny te pozostawały niemal nietknięte. Jednak gdy 16 czerwca 1951 roku Jean Malaurie, francuski antropolog, pisarz i człowiek, który najlepiej poznał życie północnego ludu Grenlandii podróżował psim zaprzęgiem wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża wyspy, dostrzegł coś, co pozostawiło na nim niezatarte wrażenie. Tego dnia, po wielu miesiącach spędzonych wśród Inuitów, w krytycznym momencie wiosennych roztopów, Malaurie podróżował z kilkoma myśliwymi. Był wyczerpany, brudny i wychudzony. Jeden z Inuitów dotknął jego ramienia: „Takou, spójrz”. Na niebie unosiła się gęsta żółta chmura. Przez lornetkę Malaurie początkowo uznał to za miraż: „Miasto hangarów i namiotów, blach i aluminium, oślepiające w słońcu, pośród dymu i pyłu... Trzy miesiące wcześniej dolina była spokojna i pusta. Rozbiłem tam swój namiot w pogodny letni dzień, na kwitnącej, nienaruszonej tundrze.” Oddech tego nowego miasta – jak napisze później Malaurie – „nigdy już nas nie opuścił”. Gigantyczne koparki rozrywały ziemię, ciężarówki wysypywały gruz do morza, nad głowami krążyły samoloty. Malaurie został gwałtownie przeniesiony z epoki kamienia do epoki atomowej. Odkrył właśnie tajną amerykańską bazę w Thule, noszącą obecnie nazwę Pituffik, a wówczas znaną pod kryptonimem Operation Blue Jay. Operacja „Modrosójka błękitna” Modrosójki błękitne są niedużym ptakami, żyjącymi na wschodnim Wybrzeżu Kanady i Stanów Zjednoczonych. Są bardzo ciekawskie, głośne i agresywne. Poza tym są wyjątkowo terytorialne i przeganiają inne ptaki. Zupełnie jak baza wojskowa, której budowa wysiedliła z północy Grenlandii rdzennych mieszkańców, by zastąpić ich 12 tysiącami żołnierzy. W ciągu jednego krótkiego lata około 120 statków i 12 tys. ludzi zostało skierowanych do zatoki, która wcześniej znała jedynie cichy ślizg inuickich kajaków. W tamtym czasie cała populacja Grenlandii liczyła zaledwie 23 tys. osób. W ciągu 104 dni, na wiecznej zmarzlinie, powstało technologiczne miasto zdolne do przyjmowania gigantycznych bombowców B-36 przenoszących głowice nuklearne. Ponad 1200 kilometrów na północ od koła podbiegunowego, w niemal całkowitej tajemnicy, Stany Zjednoczone zbudowały jedną z największych baz wojskowych, jakie kiedykolwiek powstały poza ich terytorium kontynentalnym. Nieopodal powstał też tajny ośrodek badań jądrowych Camp Century. Wykorzenić lud zakorzeniony I nikt nie zapytał żyjących tam od wieków Inuitów, czy chcą oddać swoje tereny. Czy godzą się, by ich łowiska zasiedliły okręty wojskowe, a tereny łowieckie zmieniły się w poligony. W 1953 roku, w celu zabezpieczenia obwodu bazy i instalacji radarowych, władze zdecydowały o przesiedleniu całej lokalnej ludności Inughuit do Qaanaaq, około 100 kilometrów dalej na północ. Przesiedlenie było szybkie, przymusowe i przeprowadzone bez konsultacji, zrywające organiczną więź tego ludu z jego ziemią. Jak napisał Malaurie: „lud zakorzeniony” został wykorzeniony, aby zrobić miejsce dla pasa startowego. Operacje wojskowe mają to do siebie, że nie zawsze się udają, za to ich skutki są zawsze przytłaczające. Do takiej sytuacji doszło 21 stycznia 1968 roku. W trakcie stałego dyżuru nuklearnego amerykański bombowiec B-52G Sił Powietrznych USA, realizujący zadania w ramach programu Chrome Dome, rozbił się na lodzie morskim około dziesięciu kilometrów od Thule. Samolot przenosił cztery bomby termojądrowe. W chwili uderzenia zdetonowały konwencjonalne ładunki inicjujące, przeznaczone do zapoczątkowania reakcji jądrowej. Choć nie doszło do wybuchu nuklearnego, eksplozja rozproszyła na rozległym obszarze pluton, uran, ameryk oraz tryt. Skażony śnieg Niedługo później władze w Waszyngtonie i Kopenhadze rozpoczęły projekt Crested Ice – szeroko zakrojoną operację odzysku materiałów i dekontaminacji terenu przed nadejściem wiosennych roztopów. Do usuwania skażonego lodu i śniegu skierowano około 1500 duńskich pracowników. Wiele lat później część z nich wystąpiła na drogę sądową, utrzymując, że wykonywali swoją pracę bez odpowiedniej wiedzy o zagrożeniach i bez właściwych środków ochrony. Postępowania te ciągnęły się aż do lat 2018–2019 i zakończyły bez formalnego uznania odpowiedzialności prawnej. Do dziś nie przeprowadzono pełnych badań epidemiologicznych wśród miejscowych społeczności Inuitów. Pamiętajmy o tym teraz, gdy Grenlandia ponownie staje się strategiczną zdobyczą, a historia łatwo może się powtórzyć. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
Geolog, prof. Krzysztof Szamałek, zwraca uwagę, że na Grenlandii występuje aż 25 surowców określanych jako krytyczne dla Unii Europejskiej. Jednak droga do ich wykorzystania jest jeszcze daleka, i to nie tylko z powodu zawirowań politycznych.
Prof. Krzysztof Szamałek jest dyrektorem Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) oraz szefem Państwowej Służby Geologicznej. W rozmowie z Polską Agencja Prasową wskazał, że aż 25 spośród 34 surowców uznanych przez UE za krytyczne występuje na Grenlandii. Choć nie jest to unikatowe w skali globalnej, ich lokalizacja oraz obfitość są niezwykle atrakcyjne z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego Europy i USA. Zainteresowanie USA wyspą wynika m.in. z chęci zyskania dostępu do rzadkich minerałów, niezbędnych w produkcji zaawansowanych technologii. Skarby Grenlandii: jakie surowce kryje największa wyspa świata? Wśród bogactw Grenlandii prof. Szamałek wymienia m.in. grafit, molibden, niob, tantal, tytan, hafn, cyrkon, stront, metale z grupy platyny i metale szlachetne, które mają szerokie zastosowanie np. w przemyśle elektronicznym. Szczególnie istotne są pierwiastki ziem rzadkich – zarówno lekkie, jak i ciężkie – które mają kluczowe znaczenie dla nowoczesnych sektorów gospodarki, w tym technologii cyfrowych i ekologicznych. Ekspert podkreśla, że surowce krytyczne to materiały, od których zależy funkcjonowanie całych gałęzi przemysłu. Ich ewentualny brak mógłby sparaliżować lub znacząco ograniczyć produkcję w wielu sektorach. Porównując te zasoby do polskiego potencjału, dyrektor PIG-PIB zauważa, że Polska posiada zaledwie 4 lub 5 potencjalnych złóż takich surowców, co uzmysławia skalę bogactw naturalnych Grenlandii. Ile surowców jest na Grenlandii? Niełatwo to zbadać Światowy rynek surowców strategicznych jest zdominowany przez Chiny. Większość znanych zasobów Grenlandii zlokalizowana jest w pasie wybrzeża lub na obszarach morskich, czyli 20% powierzchni wyspy. Pozostałe 80% skrywa potencjalnie równie interesujące zasoby, ale jest pokryte lądolodem. Wydobycia spod tej ogromnej masy lodu jak dotychczas się nie prowadzi. Prof. Szamałek opowiada, że ilość bogactw pod grenlandzkim lądolodem jest tak naprawdę nieznana i oparta na szacunkach. – Potrzebne są dodatkowe badania, wiercenia i obliczenia. Natomiast, jeśli przyjąć uproszczone szacunki, to skoro niepokryta lądolodem część lądu kryje zasobne złoża, a zajmuje około 20 proc. całej wyspy, to należy domniemywać, że wnętrze wyspy – znajdujące się pod lądolodem – przyniesie równie interesujące odkrycia – mówi geolog. Teoretyczna wartość zasobów Grenlandii, obejmująca również ropę naftową, jest szacowana na 4,4 biliona dolarów. Surowce strategiczne i krytyczne – najnowsza lista UE Komisja Europejska regularnie aktualizuje listę materiałów strategicznych. Najnowsza pochodzi z 2023 roku i liczy 34 pozycje. Są to m.in.: miedź, nikiel, lit, boksyt, kobalt, mangan, węgiel koksowy, antymon, beryl, bizmut, bor, fluoryt, gal, german, magnez, fosfor, skand, krzem, stront, wolfram, wanad, baryt, arsen oraz skalenie. UE jest silnie uzależniona od importu, np. 100% ciężkich pierwiastków ziem rzadkich pochodzi z Chin, a 99% boru z Turcji. Wspólnota próbuje więc zwiększyć odporność łańcuchów dostaw poprzez np. wspieranie krajowego wydobycia, innowacyjny recykling oraz budowanie sojuszy przemysłowych, takich jak European Raw Materials Alliance. Źródło: Nauka w Polsce, Komisja Europejska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czego polscy naukowcy szukają na Grenlandii? To „niezbadana kraina z wielkim potencjałem”
Na północno-wschodniej Grenlandii polski paleontolog dr Grzegorz Niedźwiedzki odkrywa skamieniałości, które mogą całkowicie odmienić naszą wiedzę o ewolucji czworonogów. Wyprawa zaplanowana na 2026 rok może przynieść kolejne przełomy… ale to nie takie proste. Czego naukowcy tam szukają?
Największa wyspa świata to obecnie gorący temat. Nie tylko przez aspekt polityczny, ale także naukowy – lodowa Grenlandia kryje skamieniałości, które mogą zmienić podręczniki. Grzegorz Niedźwiedzki w ciągu ostatnich 12 lat był już tam pięć razy, a trzykrotnie kierował ekspedycją badawczą. Teraz chce wyruszyć jeszcze raz, ale amerykańskie zakusy mogą pokrzyżować mu plany. Trudne warunki odstraszają badaczy Ekspedycje paleontologiczne prowadzone przez dr. Grzegorza Niedźwiedzkiego na Grenlandii to ekstremalna walka z surową naturą. Tereny północno-wschodniej części wyspy to polarna, górzysta pustynia, całkowicie pozbawiona roślinności. W takich warunkach naukowcy zmuszeni są do samodzielnego poruszania się i często pokonują nawet 30 kilometrów dziennie z całym sprzętem na plecach. Bez szlaków, bez infrastruktury, z ograniczonym dostępem do środków transportu – tylko helikopterem można dotrzeć w dalsze rejony. Paleontolog opowiada PAP, że noclegi odbywają się pod gołym niebem lub w namiotach, w pełnej samowystarczalności. Wyprawy trwają nawet pięć tygodni, a ich sukces zależy od pogody i gotowości zespołu do przetrwania w całkowitym odosobnieniu. Przełomowe polskie znaleziska z wyspy Ymer – czworonogi sprzed 350 mln lat W latach 2022 i 2024 ekspedycje pod kierunkiem dr. Niedźwiedzkiego skupiły się na wyspie Ymer u wybrzeży Grenlandii, gdzie zespół natrafił na stanowisko z okresu dewonu, czyli sprzed 420–350 mln lat. Choć obszar badawczy liczył zaledwie 20 na 50 metrów, naukowcy zebrali ogromną ilość skamieniałości wczesnych czworonogów – rybopłazów, które są formami przejściowymi między rybami a płazami. – Podręczniki będą do zmiany – zapowiada naukowiec. Według Niedźwiedzkiego skala odkryć ma potencjał, by zrewolucjonizować dotychczasową wiedzę na temat ewolucji kręgowców. Stanowisko jest tak bogate, że zgromadzony materiał starczy na dekady analiz i badań. To nie jedyne odkrycia: znaleziono tam m.in. wiele warstw skamieniałości ryb, które mogą zdominować przyszłe badania paleontologiczne, czy szczątki prassaka sprzed 215 mln lat. Ekspedycja 2026 zagrożona przez napięcia geopolityczne Kolejna wyprawa na Grenlandię planowana jest na przełom lipca i sierpnia 2026 roku. Jej realizacja zależy jednak od rozwoju sytuacji geopolitycznej, w szczególności relacji między Stanami Zjednoczonymi a Danią. Grenlandia, jako terytorium zależne Danii, znajduje się pod czujnym okiem władz. Już w poprzednich latach skutkowało to wizytami duńskich żołnierzy kontrolujących legalność badań. Zakusy prezydenta Trumpa chcącego przejąć kontrolę nad wyspą nie są bowiem niczym nowym. Mówił już o nich w trakcie pierwszej kadencji. Niedźwiedzki opowiada, że już w poprzednich latach lokalni żołnierze sprawdzali przygotowanie, dokumenty ekipy i to, czy faktycznie badacze zajmują się wykopaliskami, a nie np. szukają cennych dla Stanów Zjednoczonych minerałów. Jak zaznacza dr Niedźwiedzki, ewentualne zamknięcie cywilom dostępu części Grenlandii dla z powodu napięć międzynarodowych mogłoby uniemożliwić realizację ekspedycji. Naukowiec pozostaje jednak w kontakcie z lokalną administracją i monitoruje sytuację, mając nadzieję na kontynuację badań. Marzenie z dzieciństwa, które doprowadziło do wielkich odkryć Dr Grzegorz Niedźwiedzki zainteresował się Grenlandią jako dziecko – zbierając znaczki z wymarłymi zwierzętami. Szczególne wrażenie zrobiła na nim rekonstrukcja ichtiostegi – wczesnego rybopłaza, przodka współczesnych czworonogów, który żył właśnie na tej wielkiej wyspie. Fascynacja tym organizmem ukształtowała jego pasję i ostatecznie doprowadziła do udziału w ekspedycji, podczas której w 2015 roku znalazł fragment czaszki tego wyjątkowego zwierzęcia. To symboliczny moment, w którym dziecięce marzenie przekształciło się w naukowe odkrycie o potencjalnie globalnym znaczeniu. Niedźwiedzki wierzy, że Grenlandia to miejsce jeszcze niewyeksplorowane, kryjące wiele tajemnic ewolucji życia na Ziemi. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Amerykański sen o Grenlandii trwa od dekad. USA próbowały potajemnie wykupić wyspę za 100 mln dolarów w złocie
Amerykańskie starania o przejęcie Grenlandii trwają od ponad stu lat. Po II wojnie USA oferowały Danii 100 milionów dolarów w złocie, lecz propozycja została odrzucona. Dlaczego Grenlandia jest dla USA tak ważna?
Spis treści: Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Rola Grenlandii w czasie II wojny światowej Powojenne starania o Grenlandię Ciągłe zainteresowanie Grenlandią Przez ponad sto lat strategiczne położenie i zasoby naturalne Grenlandii sprawiały, że była ona celem amerykańskich ambicji, które osiągnęły swój szczyt podczas zimnej wojny. Jednak przywódcy wyspy konsekwentnie opierali się tym zakusom. Oto dlaczego Grenlandia pozostaje jedną z najbardziej pożądanych wysp na świecie. Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Fascynacja Stanów Zjednoczonych największą na świecie wyspą, niebędącą kontynentem, sięga końca XIX wieku. Wówczas sekretarz stanu William Seward, świeżo po zakupie Alaski od Rosji za 7,2 miliarda dolarów w 1867 roku, zaczął przyglądać się Grenlandii i Islandii jako potencjalnym amerykańskim terytoriom. W raporcie zleconym przez Sewarda (który również miał zakusy na Kanadę) z 1868 roku czytamy o bogatych łowiskach na Grenlandii i bogactwach mineralnych. Według tego dokumentu, przejęcie Grenlandii mogłoby również zmusić Kanadę (położoną między Alaską a Grenlandią) do przyłączenia się do Stanów Zjednoczonych. Ale Grenlandia, autonomiczne terytorium Danii, nie jest tylko pustą połacią lodu. Wyspa od wieków jest domem dla rdzennych społeczności, głównie Eskimosów. Społeczności te doskonale sobie radziły w surowym arktycznym środowisku Grenlandii. Parały się rybołówstwem, polowaniem. Łączył ich ścisły związek z ziemią, którą zasiedlali. Wczesne zainteresowanie Stanów Zjednoczonych w dużej mierze pomijało te społeczności, skupiając się zamiast tego na strategicznym położeniu wyspy i zasobach naturalnych. Trend ten utrzymywał się przez dziesięciolecia. – Wszystko sprowadza się do dwóch czynników: lokalizacji i minerałów. I to naprawdę się nie zmieniło – mówi Peter Harmsen, dziennikarz z Kopenhagi i autor książki „Fury and Ice: Grenlandia, Stany Zjednoczone i Niemcy podczas II wojny światowej”. Choć starania Sewarda zakończyły się niepowodzeniem, zainteresowanie Grenlandią nie słabło. W 1910 roku ambasador USA Maurice Egan zaproponował skomplikowaną transakcję: Stany Zjednoczone wymieniłyby ziemię na Filipinach na Grenlandię i Duńskie Indie Zachodnie (od Danii). Następnie Duńczycy wymieniliby się ziemiami z Niemcami. Po raz kolejny jednak wysiłki spełzły na niczym. Rola Grenlandii w czasie II wojny światowej Grenlandia znalazła się w centrum uwagi podczas II wojny światowej. Po zajęciu Danii przez Niemcy w 1940 roku, Stany Zjednoczone postanowiły zabezpieczyć wyspę w ramach Doktryny Monroe, która ostrzegała europejskie mocarstwa przed ekspansją na półkulę zachodnią. W kwietniu 1941 r. Stany Zjednoczone podpisały z duńskim ambasadorem umowę o „obronie Grenlandii”, która przyznawała USA prawo do budowy i dostępu do baz wojskowych na wyspie. Złoża kriolitu na wyspie, niezbędne do produkcji samolotów, stały się kluczowym zasobem. Grenlandzkie stacje meteorologiczne były również niezbędne do prognozowania pogody w Europie, wspomagając tym samym plany aliantów. Po kapitulacji nazistowskich Niemiec w maju 1945 r. Duńczycy spodziewali się, że siły amerykańskie spakują się i wrócą do domu. Ci jednak chcieli pozostać na miejscu. – Było to postrzegane jako tak krytyczne dla bezpieczeństwa USA, dlatego opieraliśmy się temu – mówi emerytowany amerykański dyplomata Brent Hardt, obecnie pracownik German Marshall Fund of the United States. Powojenne starania o Grenlandię Po II wojnie światowej Stany Zjednoczone zwróciły uwagę na nowe potencjalne zagrożenie: Związek Radziecki. W obliczu narastającej zimnej wojny amerykańscy oficerowie wojskowi i marynarki wojennej zdali sobie sprawę ze znaczenia położenia Grenlandii w Arktyce jako punktu pomiędzy USA a ZSRR. Owen Brewster, były senator stanu Maine, opisał zakup Grenlandii jako „wojskową konieczność”. Grenlandia oferowała również wiele możliwości eksploracji i badań. W 1946 r. urzędnik Departamentu Stanu John Hickerson poinformował, że amerykańscy przywódcy wojskowi uznali Grenlandię za „niezbędną dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych”. Stany Zjednoczone potajemnie zaproponowały Danii zapłatę 100 milionów dolarów w złocie za Grenlandię. Ten fakt opisała agencja Associated Press kilkadziesiąt lat później. W zamian za część wyspy USA oferowały również bogate w ropę ziemie w dystrykcie Point Barrow na Alasce. – Stany Zjednoczone próbują stworzyć w Europie Zachodniej swój obraz jako pozytywnej siły demokratycznej, utrzymującej transcendentne wartości, uznającej niezależność i autonomię – mówi prof. Ron Doel z Florida State University i redaktor książki „Exploring Greenland: Cold War Science and Technology on Ice”. Hardt twierdzi jednak, że propozycja ta zszokowała duński rząd. – Chociaż wiele zawdzięczamy Ameryce, nie uważam, że jesteśmy im winni całą Grenlandię – powiedział ówczesny duński minister spraw zagranicznych, Gustav Rasmussen. Ciągłe zainteresowanie Grenlandią W 1951 r. USA i Dania zawarły nowe porozumienie, na mocy którego Stany Zjednoczone mogły kontynuować działalność i zakładać bazy wojskowe na wyspie. Zostało to uznane za stosowne przez Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) – transatlantycki sojusz wojskowy utworzony w 1949 roku. Układ ten wzmocnił strategiczną rolę Grenlandii w obronie transatlantyckiej podczas zimnej wojny. W latach 70. XX wieku odtajniono dokumenty z amerykańskich archiwów narodowych, ujawniające powojenne próby zakupu Grenlandii. Jednak dopiero w 1991 roku duńska gazeta po raz pierwszy poinformowała o tym, wywołując ponowną debatę na temat suwerenności Grenlandii i historycznych ambicji Stanów Zjednoczonych. Obecnie znaczenie Grenlandii nadal rośnie wraz z ocieplaniem się Arktyki. Odblokowywane są nowe szlaki żeglugowe i dostęp do niewykorzystanych zasobów. Jednak zarówno Dania, jak i Grenlandia są stanowcze: Grenlandia nie jest na sprzedaż. „Grenlandia należy do jej mieszkańców” – napisał w mediach społecznościowych premier Grenlandii Múte Egede. „Nasza przyszłość i walka o niepodległość to nasza sprawa”. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
Naukowcy z Uniwersytetu w Ottawie przeprowadzili szczegółowe badania geologiczne struktury znajdującej się pod powierzchnią Grenlandii. Ich wyniki dostarczają nowych informacji, które mogą pomóc lepiej prognozować przyszłe zmiany klimatu.
Grenlandia to największa wyspa na świecie, położona między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem. Formalnie należy do Królestwa Danii, ale w praktyce posiada szeroką autonomię. Wyróżnia ją surowy, arktyczny klimat oraz fakt, że niemal całą jej powierzchnię pokrywa ogromna pokrywa lodowa, która tworzy jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów na naszej planecie. Co kryje się pod lodem Grenlandii? Lodowa wyspa spoczywa na jednych z najstarszych skał na Ziemi. Ma fragmenty skorupy liczące nawet ponad 3,5 miliarda lat. To część tzw. tarczy kontynentalnej, zwanej również krystaliczną. Ziemia Grenlandii z kolei zawiera złoża m.in. żelaza, niklu, miedzi, uranu czy metali ziem rzadkich, dlatego obszar ten od dawna wzbudza zainteresowanie nie tylko geologów, ale także polityków. Pamiętamy przecież plany Donalda Trumpa, który otwarcie mówił o przejęciu wyspy. W wielu miejscach pod grenlandzkim lodem znajduje się również podwyższony strumień ciepła z wnętrza Ziemi, który wpływa na tempo topnienia lodowca od spodu. Od dłuższego czasu ta aktywność była obiektem zainteresowania części naukowców, którzy w końcu postanowili dokładnie przyjrzeć się tym zjawiskom. Badacze z Uniwersytetu w Ottawie opublikowali właśnie swoje badania na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. „Grenlandia jest interesująca ze względu na jej oddziaływanie z islandzkim punktem aktywnym oraz ze względu na pokrywę lodową, która już teraz i w przyszłości będzie jednym z głównych czynników przyczyniających się do globalnego wzrostu poziomu mórz” – podkreślają autorzy. W badaniu wykorzystano różne zestawy danych satelitarnych i naziemnych oraz przeprowadzono setki tysięcy symulacji na zasobach obliczeniowych o wysokiej wydajności. Boczne wahania w strukturze termicznej Na podstawie analizy wyników tych obliczeń naukowcy doszli do wniosku, że w strukturze termicznej ziemi pod Grenlandią zachodzą znaczące „boczne wahania”. To miejscowe różnice temperatury w skałach na tej samej głębokości, spowodowane różnymi warunkami geologicznymi. „Przejście Grenlandii nad islandzkim punktem aktywnym jest dobrze udokumentowane, choć dokładna trajektoria tej ścieżki wciąż budzi dyskusje. Nasze wyniki wskazują na silną boczną zmienność struktury termicznej, która jest zgodna z rekonstrukcjami sugerującymi migrację punktu aktywnego z zachodu na wschód przez centralną Grenlandię.” – napisali w artykule badacze. Przyspieszenie procesu topnienia lodu – Te zmiany pomagają nam lepiej interpretować historię tektoniczną Grenlandii i jej wpływ na właściwości geofizyczne skał podłoża – powiedział Glenn Milne, główny autor badania i profesor zwyczajny w Katedrze Nauk o Ziemi i Środowisku Uniwersytetu w Ottawie. – Badania pogłębiają naszą wiedzę na temat wewnętrznej struktury Ziemi pod Grenlandią. Wahania temperatury bezpośrednio wpływają na interakcje między pokrywą lodową a podłożem skalnym. Muszą one zostać jednak określone ilościowo, aby zinterpretować obserwacje ruchu lądu i zmian grawitacji – dodaje badacz. Milne twierdzi, że odkrycie to wskazuje, jak pokrywa lodowa reaguje na ocieplenie klimatu. Lokalnie te wahania w strukturze termicznej mogą wpływać na tempo topnienia lodu na Grenlandii, a przez to pośrednio wpływać na podnoszenie poziomu mórz. – Ta praca dobrze ilustruje, jak nasza wiedza o Ziemi zwiększa nasze możliwości zrozumienia systemu klimatycznego” – mówi Milne. – Poprawiając sposób modelowania interakcji lód-ziemia, możemy lepiej prognozować przyszły wzrost poziomu morza i odpowiednio planować działania – podsumowuje badacz. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
„Nie widziały światła dziennego od tysięcy lat” – rdzenie lodowe mówią więcej o ludzkości niż setki książek
Latem 2022 roku na szczycie grenlandzkiego lądolodu powstało miasteczko badawcze. Celem naukowców było ocalenie najstarszych danych klimatycznych, zanim stopnieją razem z lodem.
Spis treści: Czym są rdzenie lodowe i dlaczego są tak cenne? Co mówią o klimacie i człowieku? Historia ludzkości zapisana w lodzie Czas ucieka – lód znika szybciej, niż myślisz Latem 2022 roku na szczycie zwykle jałowego lądolodu Grenlandii pojawiło się małe, ale tętniące życiem miasteczko. Rzędy czerwonych namiotów trzepotały na wietrze, a samolot transportowy LC-130 Hercules od czasu do czasu dostarczał żywność, paliwo i sprzęt. Główne działania obozu toczyły się jednak 9 metrów pod powierzchnią, w sieci tuneli, które pracownicy przez tygodnie wycinali piłami łańcuchowymi w lodzie. Badacze, owinięci w puchowe kurtki, pracowali tam bez przerwy, gdy potężna wiertnia zagłębiała się coraz niżej, wydobywając rdzenie lodowe i tajemnice, które kryją się w najgłębszych partiach lądolodu. Czym są rdzenie lodowe i dlaczego są tak cenne? Niektóre z tych cylindrycznych rdzeni – każdy mniej więcej szeroki, jak piankowa „makaronowa” rurka do pływania – nie widziały światła dziennego od 100 tys. lat. – Są przejrzyste i nieskazitelne, niczym szyba okienna – mówi Jørgen Peder Steffensen, glacjolog z Instytutu Nielsa Bohra w Kopenhadze, który wraz z glacjolożką Dorthe Dahl-Jensen nadzorował codzienne funkcjonowanie obozu. Naukowcy pracujący w Arktyce i Antarktyce zaczęli sobie uświadamiać, że ten lód daje rzadki wgląd w przeszłość – wgląd, który szybko znika, gdy zmiana klimatu przyspiesza topnienie na biegunach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-25-095510-The-race-to-save-climate-secrets-trapped-in-ice--National-Geographic--Mozilla--75b71e3.png" width="1086" height="840" alt="Między 2016 a 2023 rokiem (z przerwą w sezonach 2020–2021) naukowcy ze stacji East Greenland Ice-core Project przewiercili prawie 9 000 stóp lodu, pozyskując próbki obejmujące 120 000 lat historii." title="Między 2016 a 2023 rokiem (z przerwą w sezonach 2020–2021) naukowcy ze stacji East Greenland Ice-core Project przewiercili prawie 9 000 stóp lodu, pozyskując próbki obejmujące 120 000 lat historii." /> Rozległe pokrywy lodowe Grenlandii i Antarktydy powstawały płatek śniegu po płatku, gdy zimowe opady gromadziły się jedne na drugich i powoli sprasowywały w lód. Kieszonki powietrza między płatkami łączyły się w bańki, które pod ogromnym ciśnieniem kurczyły się i zanikały, nasycając lód mieszaniną azotu, tlenu, dwutlenku węgla i innych uwięzionych gazów. To zapis dawnej atmosfery. Co mówią o klimacie i człowieku? Analizując gazy uwięzione w lodzie, naukowcy mogą odtworzyć wahania stężeń gazów cieplarnianych w czasie, a w niektórych przypadkach powiązać je z prawdopodobnymi przyczynami – takimi jak pożary lasów, zwiększony rozwój lasów i terenów podmokłych pochłaniających dwutlenek węgla czy – w nowszych próbkach – spalanie paliw kopalnych. Mierząc ślady kwasu siarkowego, berylu i chloru, są w stanie dostrzec dawne erupcje wulkanów i zmiany jasności Słońca, które również wpływają na klimat. A badając atomy tlenu w cząsteczkach wody, mogą oszacować temperatury atmosfery. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-25-095946-The-race-to-save-climate-secrets-trapped-in-ice--National-Geographic--Mozilla--585671a.png" width="1260" height="838" alt="Rdzeń z Grenlandii, podświetlony w barwach francuskiej trójkolorowej, zawiera ślady erupcji Laki z 1783 r. Obok półksiężycowaty fragment 1,5-milionletniego rdzenia Beyond EPICA, wydobytego z 10-tys.-stopowej warstwy lodu w pobliżu stacji Concordia na Antarktydzie." title="Rdzeń z Grenlandii, podświetlony w barwach francuskiej trójkolorowej, zawiera ślady erupcji Laki z 1783 r. Obok półksiężycowaty fragment 1,5-milionletniego rdzenia Beyond EPICA, wydobytego z 10-tys.-stopowej warstwy lodu w pobliżu stacji Concordia na Antarktydzie." /> Te informacje łączą z danymi z słojów drzew i rdzeni osadów z dna mórz, by odtworzyć, jak gazy cieplarniane oddziaływały na wzorce opadów deszczu i śniegu, długość okresów wegetacyjnych oraz stabilność pokryw lodowych. Na tej podstawie opracowują modele komputerowe, które wychwytują subtelne skutki gazów cieplarnianych i potrafią wiarygodnie przewidywać, jak rosnące emisje zmienią nasz klimat. Historia ludzkości zapisana w lodzie Rdzenie lodowe rzucają też światło na wielką historię ludzkiej cywilizacji. W warstwach z ostatnich 3000 lat Steffensen i jego współpracownicy zmierzyli zanieczyszczenie powietrza ołowiem, który osiadał nad Arktyką, gdy Fenicjanie, Rzymianie i średniowieczni Europejczycy wydobywali i wytapiali srebro. Przejściowe spadki tego zanieczyszczenia wyznaczają okresy wstrząsów społecznych, takich jak schyłek Cesarstwa Rzymskiego po 400 roku n.e. czy wybuch Czarnej Śmierci, który zaczął się około 1350 roku. Zespół Steffensena oszacował, że zanieczyszczenie to było na znacznych obszarach imperium tak duże, iż mogło prowadzić do łagodnych zatruć ołowiem i obniżenia ilorazu inteligencji. Jeśli spojrzymy szerzej, rdzenie lodowe pokazują, że podczas ostatniej epoki lodowcowej, która zaczęła się 120 tys. lat temu, klimat Ziemi gwałtownie przechodził od zimnych, suchych okresów do cieplejszych, wilgotniejszych faz. W całym tym czasie istnieli już współcześni ludzie, ale nie ma dowodów, że osiedlili się na stałe i nauczyli uprawiać ziemię. Steffensen spekuluje: – Zmiany klimatu zmuszały ich do ciągłego przemieszczania się. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-25-100443-The-race-to-save-climate-secrets-trapped-in-ice--National-Geographic--Mozilla--f4247b0.png" width="1203" height="842" alt="W zamrażarce Instytutu Nielsa Bohra w Kopenhadze Pierre-Henri Blard przecina próbkę lodu z północnej Grenlandii, z której czasem udaje się pozyskać DNA z materiału u podstawy lądolodu." title="W zamrażarce Instytutu Nielsa Bohra w Kopenhadze Pierre-Henri Blard przecina próbkę lodu z północnej Grenlandii, z której czasem udaje się pozyskać DNA z materiału u podstawy lądolodu." /> Około 11 700 lat temu klimat ocieplił się i ustabilizował, a w ciągu kolejnego tysiąca lat w Żyznym Półksiężycu, Indiach i Ameryce Południowej powstały społeczeństwa rolnicze. – Ostatnie 11 000 lat to – z punktu widzenia klimatu – najbardziej stabilny okres, jaki widzimy w ciągu ostatnich kilkuset tysięcy lat – mówi Steffensen. Tylko w tym czasie, w swoistej stabilnej oazie klimatycznej, ludzka cywilizacja mogła rozkwitnąć w miasta, królestwa i państwa. Czas ucieka – lód znika szybciej, niż myślisz – A teraz wywracamy ten wózek z jabłkami – mówi, odnosząc się do około 2,5 biliona ton dwutlenku węgla, które ludzie wypuścili do atmosfery od 1850 roku. Nic dziwnego, że następujące po tym globalne ocieplenie przyspiesza naturalne procesy topnienia lądolodu i sprawia, że ogromne masy lodu pędzą w stronę oceanu wraz z zapisanymi w nich danymi. Blok lodu, na którym stał obóz, przesuwa się w stronę morza w zawrotnym tempie około 900 metrów rocznie, i wciąż przyspiesza o około jeden procent każdego roku. – To jeden z najszybciej przyspieszających składników wzrostu poziomu morza – mówi Dahl-Jensen. Sięgając po te kruche archiwa ukryte w lodzie, naukowcy mają nadzieję odtworzyć przeszłość, dopóki to możliwe. Tak, aby lepiej przewidywać przyszłość. Źródło: National Geographic
Astroturystyka bije rekordy. Turyści rezerwują już noclegi na zaćmienie Słońca
W sierpniu 2026 roku tylko w kilku regionach świata będzie widoczne jedno z najrzadszych i najbardziej spektakularnych zjawisk na Ziemi. Dla obserwatorów stanie się to niezapomnianym przeżyciem.
Astroturystyka, czyli podróże motywowane zjawiskami astronomicznymi, zyskuje coraz większą popularność na całym świecie. Już teraz widać, że rok 2026 stanie się przełomowy – tysiące osób planuje swoje wyjazdy z dużym wyprzedzeniem, by być świadkami niezwykłego spektaklu na niebie. Rezerwacje hoteli i pensjonatów w wybranych lokalizacjach rosną lawinowo, a prognozy wskazują, że popyt na tego rodzaju podróże będzie jeszcze większy. Astroturystyka i zjawiska astronomiczne, które przyciągają turystów Astroturystyka nie ogranicza się jedynie do wyjazdów w miejsca pozbawione sztucznego oświetlenia – coraz częściej staje się sposobem na uczestniczenie w wyjątkowych, jednorazowych wydarzeniach astronomicznych. Powstające na całym świecie parki ciemnego nieba, specjalistyczne obserwatoria oraz oferty biur podróży koncentrują się właśnie na takich atrakcjach, jak zorze polarne czy zaćmienia Słońca. Zjawiska te działają na wyobraźnię, budząc ogromne emocje, zwłaszcza że wielu podróżnych zna je jedynie z fotografii i mediów społecznościowych. To właśnie ich niezwykła widowiskowość sprawia, że tysiące osób decyduje się planować podróże specjalnie po to, aby zobaczyć je na własne oczy. W Polsce podobne fenomeny pojawiają się niezwykle rzadko – często raz na całe pokolenie. Dlatego jedyną możliwością doświadczenia ich w pełnej skali pozostaje wyjazd w odpowiedni region świata. Jeden z najbardziej widowiskowych spektakli nieba rozegra się już w przyszłym roku. W połowie sierpnia 2026 r. w wybranych regionach Europy można będzie bowiem podziwiać całkowite zaćmienie Słońca. Choć do tego momentu pozostało jeszcze wiele miesięcy, zainteresowanie jest ogromne. Turyści masowo rezerwują bilety lotnicze oraz miejsca noclegowe w lokalizacjach gwarantujących najlepsze warunki obserwacji, obawiając się, że z czasem ich dostępność i ceny staną się wyzwaniem. Całkowite zaćmienie Słońca w 2026 roku – gdzie będzie najlepiej widoczne? Dokładnie 12 sierpnia 2026 roku całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne nad północną półkulą, a jego wyjątkowy pas obejmie pięć krajów, które już teraz przygotowują się na napływ turystów i miłośników astronomii. Wiadomo, że zjawisko rozpocznie się w Arktyce, przesuwając się nad odległe regiony północnej Rosji, w tym Półwysep Tajmyrski i Morze Łaptiewów. To tereny trudno dostępne, słabo zaludnione, ale właśnie dzięki temu oferujące wyjątkowo czyste i spokojne warunki obserwacji, szczególnie że zaćmienie będzie widoczne o wschodzie Słońca, tworząc niezwykły spektakl. Kolejnym miejscem, w którym Księżyc całkowicie przesłoni tarczę słoneczną, będzie Grenlandia. Rozległe krajobrazy wyspy, niemal wolne od zanieczyszczenia światłem, pozwolą obserwatorom dostrzec koronę słoneczną w jednym z najczystszych możliwych ujęć, a lodowe pustkowia stworzą niepowtarzalne tło dla tego zjawiska. Szczególną rolę odegra także Islandia – pas całkowitego zaćmienia przetnie zachodnią część kraju, obejmując m.in. Reykjavik i półwysep Snæfellsnes, gdzie ciemność zapanuje na ponad dwie minuty. Malownicze wulkany, lodowce i gorące źródła zapewnią scenerię, która sprawi, że Islandia stanie się jednym z najpopularniejszych celów astroturystów. Z kolei w południowej Europie fenomen będzie można podziwiać w Hiszpanii – pas zaćmienia obejmie północne regiony kraju, w tym Asturię, Galicję, Kastylię i León oraz Aragonię. Miasta takie jak León, Oviedo czy Soria zaoferują widoczność zaćmienia trwającego około półtorej minuty, a ciepła, letnia aura sprzyjać będzie podróżnym łączącym obserwacje z wakacyjnym wypoczynkiem. Na końcu trasy zaćmienie dotrze do Portugalii, gdzie w większości kraju widoczne będzie jedynie w formie częściowej, ale północno-wschodnie prowincje, takie jak Bragança czy Guarda, znajdą się na skraju pasa całkowitości. Tam widowisko potrwa zaledwie kilka sekund, lecz nawet tak krótki moment ciemności będzie niezapomnianym przeżyciem. Źródła: Travel Talks, Travel and Tour World Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Powódź na Grenlandii. Wody podpowierzchniowe jeziora przebijają się przez lądolód
Badania naukowców Europejskiej Agencji Kosmicznej wskazują, że ogromna powódź pod powierzchnią lądolodu Grenlandii wyrwała się ku górze z taką siłą, iż spowodowała pęknięcie lądolodu. W efekcie nastąpił gwałtowny wypływ olbrzymiej ilości wody roztopowej przez jego powierzchnię.
Spis treści: Kluczowe misje satelitarne Skutki podlodowej powodzi Niekontrolowalne zmiany klimatu Agencje kosmiczne prowadzą szereg programów obserwacyjnych skupionych na detekcji zmian środowiskowych wynikających z ocieplania się klimatu. – Satelity są niezbędnym narzędziem do obserwowania skutków zmian klimatu. Dostarczają kluczowych informacji do tworzenia realistycznych modeli przyszłości naszej planety – wyjaśnia Mal McMillan z Uniwersytetu w Lancaster, dyrektor naukowy w UK Centre for Polar Observation and Modelling. McMillan jest również współautorem opublikowanego w prestiżowym „Nature Geoscience” artykułu, który opisuje podpowierzchniową powódź na Grenlandii i jej skutki. Badania ujawniają, że w ekstremalnych warunkach odpływ wody z jeziora znajdującego się pod lądolodem może przedostać się ku górze i wypłynąć na powierzchnię lądolodu. Kluczowe misje satelitarne Wykorzystując trójwymiarowe modele powierzchni lądolodu Grenlandii z projektu ArcticDEM oraz dane z licznych misji satelitarnych – takich jak ESA ERS, Envisat i CryoSat, Sentinel-1 i Sentinel-2 programu Copernicus oraz ICESat-2 NASA – naukowcy odkryli, że w 2014 roku to podlodowe jezioro nagle się opróżniło. W ciągu 10 dni latem 2014 roku na powierzchni lądolodu uformował się ogromny krater – o głębokości 85 metrów i powierzchni 2 kilometrów kwadratowych. Doszło do tego w wyniku nagłego uwolnienia 90 milionów metrów sześciennych wody z ukrytego podlodowego jeziora. 90 milionów metrów sześciennych wody odpowiada około dziewięciu godzinom przepływu wody przez wodospad Niagara przy maksymalnym natężeniu przepływu. To czyni tę powódź jedną z największych zarejestrowanych podlodowych powodzi na Grenlandii! Skutki podlodowej powodzi Choć nagły napływ wód roztopowych był sam w sobie zaskakujący, jeszcze bardziej niepokojące były skutki tej powodzi. Czyli wyrwane z powierzchni lodu bloki o wysokości 25 metrów, głębokie pęknięcia w lądolodzie i powierzchnia lodu zryta przez niszczycielską siłę wody. – Gdy po raz pierwszy dostrzegliśmy to zdarzenie na zdjęciach satelitarnych, było to tak niespodziewane, iż pomyśleliśmy, że coś jest nie tak z danymi. Jednak im głębiej analizowaliśmy zjawisko, tym bardziej stawało się jasne, że obserwujemy skutki ogromnego zalewu wody, która wydostała się spod lodu – wyjaśnia Jade Bowling, która kierowała badaniami w ramach swojej pracy doktorskiej na Uniwersytecie w Lancaster. Badaczka podkreśla, że już samo istnienie podlodowych jezior pod lądolodem Grenlandii jest stosunkowo nowym odkryciem i pokazuje, jak mało wciąż wiemy o tym, jak one się rozwijają i w jaki sposób wpływają na system lądolodu. – Co ważne, nasze badania pokazują, że musimy lepiej zrozumieć, jak często dochodzi do ich opróżniania oraz – co kluczowe – jakie są tego konsekwencje dla otaczającego lądolodu – mówi Jade Bowling, Niekontrolowalne zmiany klimatu Podczas gdy wcześniej sądzono, że woda roztopowa przemieszcza się w dół – z powierzchni lądolodu do jego podstawy, a następnie spływa do oceanu – nowe odkrycia pokazują, że woda może przemieszczać się również w przeciwnym kierunku. Czyli ku górze, przez lód. Jeszcze bardziej zaskakujące było to, że powódź miała miejsce w obszarze, gdzie modele wskazywały, że podłoże lądolodu jest zamarznięte. Skłoniło to naukowców do przypuszczenia, że intensywne ciśnienie spowodowało powstanie pęknięć pod lądolodem i przez niego, tworząc kanały, przez które woda mogła się przedostać na powierzchnię. Obecne modele przewidujące, jak lądolody zareagują na zmiany klimatu i zwiększone topnienie, nie uwzględniają takich zjawisk – przemieszczania się wody ku górze przez pęknięcia. – Badanie to pokazuje unikatową wartość długoterminowych pomiarów satelitarnych polarnych lądolodów, które ze względu na swój ogrom byłyby niemożliwe do monitorowania w inny sposób – twierdzi Mal McMillan. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tajemnicza czarna góra lodowa zauważona u wybrzeży Kanady. Skąd się wzięła?
Kanadyjski rybak zauważył niezwykłą czarną górę lodową na Morzu Labradorskim. Jej równomierna barwa i kształt zaintrygowały nawet glacjologów.
Spis treści Lód rzadko kiedy jest naprawdę biały Hipotezy naukowców: skąd pochodzi czarna góra lodowa? W połowie maja u wybrzeży Kanady, na Morzu Labradorskim, rybak Hallur Antoniussen zauważył coś niezwykłego — całkowicie czarną górę lodową. Zaskoczony i zaintrygowany, uwiecznił to niezwykłe to zjawisko i opublikował zdjęcie w mediach społecznościowych. Jak sam stwierdził w rozmowie z CBC Radio, widział wcześniej góry lodowe z domieszką kamieni, jednak ta była zupełnie inna – niemal czarna, o charakterystycznym, diamentowym kształcie. Lód rzadko kiedy jest naprawdę biały Zazwyczaj góry lodowe kojarzą się z białymi bryłami lodu, czasem lekko niebieskimi lub zielonkawymi. Biały kolor wynika z obecności mikroskopijnych bąbelków powietrza, które rozpraszają światło. W miarę jak lód się starzeje i ulega kompresji, traci powietrze, staje się przezroczysty, a potem nabiera niebieskiego odcienia (czerwone fale świetlne są pochłaniane, a niebieskie rozpraszane). Czasem jednak góry lodowe przybierają inne kolory w wyniku domieszek. Zielone zawierają tlenki żelaza (żółtawe), które po zmieszaniu z niebieskim lodem dają kolor zielony. Czarne lub ciemnoszare góry lodowe są znacznie rzadsze i zazwyczaj powstają, gdy lód miesza się z ciemnym materiałem – np. osadem lub pyłem – często gdy przewraca się po ciemnym dnie morskim. Hipotezy naukowców: skąd pochodzi czarna góra lodowa? W przypadku lodowca zauważonego przez Antoniussena jego jednolita czarna barwa wskazuje, że jest czymś innym niż zwykłą mieszanką lodu z piaskiem czy kamieniami. Glacjolog Lev Tarasov z Memorial University w Kanadzie sugeruje, że może to być bardzo stary fragment lądowego lodowca, który odłamał się i trafił do oceanu. Lodowce są w ciągłym, choć powolnym ruchu i zabierają ze sobą dużo materiału skalnego. Jednolita czarna barwa „diamentowej góry” sugeruje, że zanieczyszczenia musiały mieszać się z lodem przez bardzo długi czas — nawet od 1000 do 100 000 lat. Inne hipotezy mówią że ciemna barwa to sprawa pyłu wyrzuconego przez wulkany, a nawet meteorytu wmieszanego w lód. Jeśli góry nie zbadają glacjolodzy, pozostaną tylko domysły, jak powstała. Morze Labradorskie to część Oceanu Atlantyckiego położona między półwyspem Labrador a Grenlandią. Charakteryzuje się zimnym klimatem, obecnością gór lodowych oraz silnymi prądami morskimi, w tym Prądem Labradorskim. To obszar bogaty w ryby i ssaki morskie, bardzo istotny dla rybołówstwa. Odgrywa też ważną rolę w globalnej cyrkulacji oceanicznej, wpływając na klimat półkuli północnej. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To, co odkryła w jaskiniach Grenlandii, może zmienić nasze myślenie o klimacie
Brytyjska paleoklimatolożka Gina Moseley od lat marzyła o eksploracji jednej z najbardziej niedostępnych jaskiń świata. Gdy w końcu tam dotarła, to, co odkryła, zaskoczyło nawet ją.
Spis treści: Fascynacja jaskiniami i początki marzenia Logistyka, wyzwania i determinacja Przełomowe dane z wnętrza skał Helikopter wylądował na szczycie klifu, tnąc łopatami wirnika zimne powietrze. Gina Moseley odetchnęła głęboko i chłonęła majestatyczny widok surowego krajobrazu Grenlandii. Na południu zamarznięte jezioro rozciągało się na kilometry, ustępując w końcu miejsca brązowym i szarym płaskowyżom przetykanym białymi błyskami lodowców w oddali. W przeciwnym kierunku, około 900 km za horyzontem, znajdował się biegun północny. Oprócz pilota helikoptera byli z nią: fotograf Robbie Shone, życiowy partner Moseley i autor zdjęcia do tego tekstu, oraz wspinaczkowy specjalista Chris Blakeley. Pogoda była łagodna, tuż powyżej zera. Właściwie idealna. Moseley wiedziała jednak, że burza może rozpętać się w każdej chwili. Towarzyszyć jej będą niebezpieczne wiatry i gęsta mgła. W takim wypadku musieliby natychmiast odlecieć albo ryzykować utknięcie w jednym z najbardziej odległych i nieprzyjaznych terenów na świecie. Fascynacja jaskiniami i początki marzenia Przez ponad dekadę Moseley – brytyjska paleoklimatolożka i grotołazka – wyobrażała sobie ten moment. Miała nadzieję, że będzie należeć do pierwszego zespołu, który wejdzie do jaskini Wulff Land Cave (WUL-8), jednej z najbardziej odosobnionych jaskiń na Ziemi. Marzyła o zebraniu próbek, które pozwoliłyby wyciągnąć nowe wnioski na temat historii klimatu Grenlandii. Po raz pierwszy zobaczyła tę jaskinię na ziarnistym zdjęciu rozpoznawczym z czasów zimnej wojny. Jej przepastne wejście znajdujące się wysoko w stromej ścianie skalnej przypominało starożytną fortecę. Zdjęcie natychmiast poruszyło jej wyobraźnię. Ale tym, co mocno w niej utkwiło, była świadomość, że nikt nie postawił stopy we wnętrzu groty. Logistyka, wyzwania i determinacja Przez 15 lat wielokrotnie zadawała sobie te same pytania: jak duża była ta jaskinia? Jak głęboka? Jakie naukowe skarby skrywała? Moseley miała śmiały plan: zbadać jaskinię Wulff Land Cave (i inne podobne) i pobrać z niej próbki skał. Te osady mineralne mogłyby ujawnić, jaki był klimat Grenlandii setki tysięcy – a nawet miliony – lat temu. Poza tym próbki mogłyby pomóc naukowcom przewidzieć, jak może wyglądać ocieplanie się klimatu na świecie. Aby tu dotrzeć, pokonała wiele wyzwań – logistycznych, finansowych, zawodowych, emocjonalnych. Teraz pozostało jej tylko zjechać na linie do wejścia i zobaczyć to, czego żaden człowiek nigdy nie widział. Przełomowe dane z wnętrza skał Ich trud się opłacił. Analiza radiochemiczna jednej próbki wykazała, że naciek powstał w okresie między 537 tys. a 588 tys. lat temu. Tworzenie nacieków wymaga kapania lub przepływu wody. Samo istnienie próbki analizowanej przez badaczy wskazuje, że Grenlandia była wówczas bardziej wilgotna i cieplejsza. W latach 2018 i 2019 Moseley kierowała dwiema kolejnymi ekspedycjami na Grenlandię, do innych jaskiń. Każda wyczerpująca wyprawa i rosnąca kolekcja nacieków pozwalały jej cofać się w czasie i tworzyć szczegółowy zapis klimatu Grenlandii panującego w dawnych epokach. Wyniki z lat 2015 i 2019 są ekscytujące. To świat, w którym skład atmosfery przypomina teraźniejszość. Możemy się dowiedzieć wiele o stanie klimatu Arktyki w tych warunkach, aby lepiej poznać przyszłość. To ekscytujące, ale być może również przerażające. źródło: National Geographic Polska Chcesz więcej fascynujących zdjęć i informacji na temat podróżowania, natury, odkryć archeologicznych oraz nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Do kogo należy Grenlandia? Donald Trump nie odpuszcza: „Będziemy ją mieć”
Wraz z wypowiedziami Trumpa powraca dyskusja o przyszłości Grenlandii. „Będziemy ją mieć. Tak. Na sto procent” – deklaruje prezydent elekt. Do kogo faktycznie należy wyspa i czy może dążyć do niepodległości?
Spis treści: Donald Trump chce kupić Grenlandię Bogactwo największej wyspy świata Do kogo należy Grenlandia? Jak Stany Zjednoczone kupiły Alaskę? Grenlandia, największa wyspa na świecie niebędąca kontynentem, od kilku miesięcy coraz częściej pojawia się w tzw. mass mediach. To nowość, bo jeszcze do niedawna ojczyzna niedźwiedzia polarnego pozostawała kierunkiem fascynującym, ale przy tym mało dostępnym. To zaczęło się zmieniać wraz z rozwojem turystyki w Arktyce. Przełomem z pewnością było otwarcie międzynarodowego lotniska w Nuuk, stolicy Grenlandii. Działający od końca ubiegłego roku port lotniczy zapewnia bezpośrednie połączenia z Europy i Stanów Zjednoczonych. Plany inwestorów zakładają budowę dwóch kolejnych lotnisk na wyspie. Loty na Grenlandię z Kopenhagi nie należą do tanich, jednak wyspa ewidentnie przeżywa wzmożona zainteresowanie ze strony turystów. Sprzyja temu nowy trend w podróżowaniu nazywany „coolcation”. Zwolennicy takiej turystyki szukają miejsc, w których mogą odpocząć od upałów i się schłodzić. Donald Trump chce kupić Grenlandię Grenlandią od dłuższego czasu interesuje się także Donald Trump – ale nie w kontekście turystyki. Polityk już kilka lat temu, podczas pierwszej prezydenckiej kadencji, wyrażał chęć kupienia wyspy. Im bliżej jego ponownego objęcia urzędu, tym śmielej wraca publicznie do tego pomysłu. – Grenlandia to niesamowite miejsce, a ludzie odniosą ogromne korzyści, jeśli stanie się częścią naszego Narodu. Będziemy ją chronić i pielęgnować przed bardzo okrutnym światem zewnętrznym. UCZYŃMY GRENLANDIĘ PONOWNIE WIELKĄ! – napisał amerykański prezydent elekt na początku stycznia na portalu Truth Social. Temat kupna wyspy wrócił podczas konferencji prasowej 7 stycznia. Jak podaje Reuters, prezydent elekt „zasugerował, że nałoży cła na Danię, jeśli odrzuci jego ofertę zakupu Grenlandii”. Bogactwo największej wyspy świata Tu rodzi się pytanie, dlaczego Donald Trump tak bardzo chce kupić Grenlandię? Powodów może być kilka. W świetle wielu narastających konfliktów na całym świecie kluczowy może być aspekt militarno obronny. Grenlandia leży w Arktyce, co czyni ją kluczowym punktem geopolitycznym. Stany Zjednoczone już utrzymują tam swoją bazę wojskową – Thule Air Base, która jest ważna dla wczesnego ostrzegania przed rakietami balistycznymi i systemów obrony kosmicznej. Zakup Grenlandii miałby wzmocnić amerykańską pozycję militarną w Arktyce. Grenlandia leży w Arktyce, a to wbrew pozorom jeden z kluczowych regionów geopolitycznych. Stany Zjednoczone już utrzymują tam swoją bazę wojskową – Thule Air Base, która służy m.in. wczesnemu ostrzeganiu przed rakietami balistycznymi. Zakup Grenlandii miałby wzmocnić amerykańską pozycję militarną w Arktyce i zapewnić bezpieczeństwo USA. Drugi ważny aspekt to surowce. Grenlandia jest bogata w minerały, takie jak żelazo, miedź, złoto, rzadkie ziemie (niezbędne w technologii) i ropę naftową. Globalne ocieplenie sprawia, że dostęp do cennych surowców i szlaków morskich w Arktyce staje się łatwiejszy, a to dodatkowo zwiększa strategiczne znaczenie największej wyspy świata. Do kogo należy Grenlandia? Grenlandia jest autonomicznym terytorium należącym do Królestwa Danii. W 1979 r. wyspa uzyskała znaczną autonomię dzięki Ustawie o autonomii. W 2009 r. status Grenlandii został jeszcze bardziej rozszerzony w ramach nowej Ustawy o samostanowieniu. Od tego czasu Grenlandia kontroluje większość spraw wewnętrznych, takich jak: zasoby naturalne, zdrowie czy edukacja. Dania nadal zarządza np. polityką zagraniczną i obronną wyspy. Duńscy politycy zareagowali już na kontrowersyjny pomysł Donalda Trumpa. Głos zabrała m.in. premierka Mette Frederiksen. Jak informuje Financial Times, „powiedziała prezydentowi elektowi USA Donaldowi Trumpowi, że arktyczna wyspa Grenlandia nie jest na sprzedaż, ale podkreśliła, że zależy jej na współpracy z Waszyngtonem”. Dlaczego Grenlandia należy do Danii? Grenlandia należy do Danii z powodów historycznych i politycznych. W X wieku osiedlili się tam nordyccy wikingowie, a wyspa była częścią Królestwa Norwegii. W 1380 r. Norwegia weszła w unię z Danią, co sprawiło, że Grenlandia stała się de facto terytorium duńskim. Po Traktacie Kilońskim w 1814 r. Norwegia została przekazana Szwecji, ale Grenlandia, Islandia i Wyspy Owcze pozostały pod kontrolą Danii. W XVIII wieku Dania formalnie umocniła swoją kontrolę nad Grenlandią poprzez kolonizację i działalność misjonarską. W XX wieku międzynarodowe prawo potwierdziło duńskie prawa do Grenlandii. W 1953 r. Grenlandia została zintegrowana z Danią jako jej część. Obecnie w Grenlandii trwają debaty na temat uzyskania pełnej niepodległości. Może być to jednak trudne do zrealizowania w najbliższym czasie z powodu ograniczeń finansowych i infrastrukturalnych, a także zależności od subsydiów duńskich. Jak Stany Zjednoczone kupiły Alaskę? Pomysł zakupu Grenlandii przez USA może wydawać się abstrakcyjny, ale historia Stanów Zjednoczonych zna już podobny przypadek. 30 marca 1867 r. USA nabyły Alaskę od Imperium Rosyjskiego. Transakcję, zainicjowaną przez sekretarza stanu Williama Sewarda, początkowo uznano za absurd. Rosjanie zdecydowali się na sprzedaż Alaski, ponieważ była to odległa, trudno dostępna i nieopłacalna gospodarczo ziemia. Po wojnie krymskiej Imperium Rosyjskie pilnie potrzebowało pieniędzy i chciało uniknąć ryzyka przejęcia tego terytorium przez Brytyjczyków z sąsiedniej Kanady. Dla Stanów Zjednoczonych zakup Alaski miał znaczenie strategiczne – otwierał dostęp do Arktyki i zwiększał powierzchnię kraju. Choć początkowo uważano tę inwestycję za niepotrzebny wydatek, z czasem okazała się jednym z najlepszych posunięć geopolitycznych. Na tym terenie odkryto bowiem bogate złoża złota, ropy naftowej i innych surowców. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Zmrożone sekrety projektu Iceworm. Jak USA budowały tajną bazę atomową na Grenlandii
W apogeum zimnej wojny pod skuwającym Arktykę lodem armia amerykańska wybudowała niewiarygodną bazę atomową. Naukowcy sprawdzają właśnie, co się naprawdę na Grenlandii działo. A przy okazji uzyskują bezcenne dane o zmianach klimatu.
Spis treści: Atomowa baza manifestacją potęgi Plany Lodowego Robaka Życie w skrajnej izolacji Rewolucja z zapomnianych próbek Pewnego mroźnego dnia w październiku 1960 r. na dalekiej Północy zespół inżynierów US Army zebrał się we wnętrzu lodowca, szykując się do uruchomienia reaktora jądrowego. Był to model eksperymentalny, dość mały i nieprzewidywalny, bo technologie atomowe dopiero rozwijano. Mężczyźni zdawali sobie sprawę, że wystarczy jedna dawka promieniowania, by położyć ich trupem. Wysoko ponad ich głowami wysklepiały się stalowe łuki. Pod stopami mieli gruby na 1,5 km lód pamiętający czasy plejstocenu. Gdy rozpoczęła się wreszcie reakcja łańcuchowa, dało się słyszeć westchnienie ulgi. A może nawet nieśmiały okrzyk radości z pobliskiego centrum sterowania. Ale już kilka minut później ekipa zaczęła procedurę wygaszania reaktora. Gdzieś głęboko pod lodem nastąpił wyciek, a radioaktywne neutrony sączyły się w mrok. Atomowa baza manifestacją potęgi Spróbujmy sobie wyobrazić, jak otoczeni przez grenlandzki lód ludzie uruchamiają reaktor. Nikt wcześniej nie próbował dokonać czegoś podobnego – i nie spróbował nigdy później. Oficjalnie ich działania były częścią przedsięwzięcia mającego pokazać, że USA są w stanie stworzyć zdatne do zamieszkania miejsce nawet w najsurowszym i najzimniejszym zakątku świata. Byłaby to pierwsza zasilana przez reaktor jądrowy baza wydrążona wewnątrz lodowca. Arcydzieło inżynierii. Triumf człowieka nad żywiołami. Po uruchomieniu bazy Camp Century liczne redakcje, w tym National Geographic, wysyłały tam dziennikarzy, którzy wizytowali arktyczną placówkę i przemierzali labirynt tuneli oświetlanych przez reaktor. (Z wyciekiem uporano się za pomocą ołowianych cegiełek i kilku inżynieryjnych trików). Reporterom – ani wielu z mieszkających w bazie żołnierzy, których było nawet 200 jednocześnie – nie ujawniono jednak, że w gruncie rzeczy Camp Century stanowił przykrywkę dla sekretnego projektu zimnowojennego. Jego istnienie było ściśle tajne. Do tego stopnia, że o niczym nie wiedziały nawet władze administrującej Grenlandią Danii. Plany Lodowego Robaka Ambicją Amerykanów na mroźnej Północy było nie tyle opracowanie przenośnego źródła zasilania jądrowego, co wybudowanie pod lodem rozległej bazy z wyrzutniami rakiet balistycznych. W odtajnionych obecnie dokumentach wojskowi podkreślali „wyjątkową przydatność” tej części świata dla wojsk nuklearnych. Było to bowiem miejsce odludne, położone blisko Rosji i trudne do zaatakowania. Plany te, nazwane projektem Iceworm (Lodowy Robak), zakładały ułożenie w tunelach rozchodzących się z Camp Century torów kolejowych i potajemne przechowywanie w nich nawet 600 rakiet z głowicami atomowymi, wycelowanych ponad biegunem północnym w terytorium ZSRR. Życie w skrajnej izolacji Przez siedem lat funkcjonowania Camp Century jego personel żył i pracował w skrajnej izolacji. Miejsce to było oddalone o nieco ponad 200 km od najbliższej siedziby ludzkiej – bazy lotniczej Thule. Żywność, paliwo i sprzęt dostarczano długimi konwojami sań. W ten sam sposób na miejsce docierali ludzie. Austin Kovacs – dziś przeszło 80-letni emerytowany inżynier, który spędził w bazie kilka sezonów – wspomina, że nawet w sprzyjających warunkach przeprawa trwała długie godziny. A jeśli pogoda się pogarszała, potrafiła przeciągnąć się do kilku dni. Zdarzało się nawet, że karawany gubiły kierunek w bezkresnej pustce Arktyki. Ale największym zagrożeniem była – jak twierdzi Kovacs – panująca w bazie nuda. – Ludzie sądzą, że było tam niebezpiecznie. Nie było. Żyło się całkiem wygodnie. Ale często bardzo, bardzo monotonnie. Personel mieszkał w umieszczonych pod lodem barakach z prefabrykatów. Kovacs pracował w tzw. Wykopie 33, gdzie prowadził badania nad fundamentami zdolnymi utrzymać duże budowle na polarnej czapie lodowej. Całkowity mrok, żadnej bryzy ani śpiewu ptaków. Raz na tydzień w bazowym kinie wyświetlano jakiś film. Była też biblioteka, ale ze skąpym księgozbiorem. Wszelkie odpady – śmieci, ścieki, chemikalia, nawet radioaktywną wodę po chłodzeniu reaktora – spuszczano w głąb lodowca, gdzie spoczywają zamrożone do dziś. Kovacs skupiał się na swoich badaniach, inni czuwali nad pracą reaktora albo prowadzili obserwacje śniegu i lodu. Jedna z grup drążyła głęboki odwiert w lodzie. W 1966 r., po kilku latach pracy, przebili się wreszcie przez lądolód do właściwej powierzchni Grenlandii, ponad 1200 m niżej. Pobrali w ten sposób pierwszy w dziejach rdzeń lodowy z całego przekroju pokrywy. A z ciekawości powiercili jeszcze głębiej i pobrali 3,5 m prastarej zamarzniętej gleby. Przestali dopiero, gdy zużyło się łożysko wiertła. To właśnie ta próbka gleby stanowi najbardziej frapujące dziedzictwo Camp Century – choć wówczas nikogo zbytnio nie zainteresowała. Rewolucja z zapomnianych próbek Pojemniki z próbkami zalegały w zamrażarkach w Buffalo w stanie Nowy Jork, skąd po jakimś czasie przeniesiono je do Danii. Niewiele wskazywało, że ich zawartość może dostarczyć jakichkolwiek rewelacji. No i niemal nie było narzędzi, za pomocą których można by spróbować je odkryć. Dopiero w 2019 r. Paul Bierman, geolog z University of Vermont, przystąpił wraz z kilkorgiem współpracowników do badań. Ich ustalenia zrewolucjonizowały wiedzę o klimacie dawnej Grenlandii – i dały wgląd w naszą prawdopodobną przyszłość. Zespół Biermana odnalazł w glebie fragmenty liści, gałązek, mchów, nawet owadów. Ewidentnie pochodziły one z epoki, gdy ziemia ta nie była przykryta grubym na 1,5 km lądolodem. Odkrycie ujawniło nieznane oblicze Grenlandii. – Pewnych rzeczy o pokrywach lodowych nie jesteśmy się w stanie dowiedzieć z badania samego lodu – wyjaśnia Bierman. – Trzeba zajrzeć w to, co jest pod nim. Próbki gleby zakwestionowały dotychczasową dość mglistą hipotezę, jakoby lądolód grenlandzki miał kilka milionów lat. Badania udowodniły, że ok. 400 tys. lat temu lądu położonego pod Camp Century nie pokrywał lód. Był on za to nieco cieplejszy niż dziś, a oblewające go morze sięgało znacznie wyżej. Wyłaniający się z danych obraz przedstawia – zdaniem Biermana – nie tylko przeszłość, ale być może także przyszłość, w której kwadryliony litrów słodkiej wody, dziś zastygłej w grenlandzkim lądolodzie, roztopią się w oceanie. Gdyby tak się stało, skutki odczulibyśmy niemal wszędzie. Porażka w starciu z lądolodem Szkicując plany ukrytych pod śniegiem tuneli dla rakiet, zimnowojenni stratedzy popełnili fundamentalny błąd. Uznali mianowicie, że są w stanie zmusić lodowce, by przestały zachowywać się jak żywe istoty. A one to suną naprzód, to się cofają, rosną i spływają. Umieszczone w nich konstrukcje okazały się więc niestabilne i wymagały nieustannej konserwacji. Sztywne stalowe szyny w każdej chwili mogły wygiąć się pod naporem lodu, rakiety przewrócić, a reaktor atomowy – podłączony do niestabilnej sieci rur i przewodów – mógł zostać uszkodzony w wyniku ruchów lodowca. Wąskie tunele bez przerwy patrolowali żołnierze wyposażeni w elektryczne piły mechaniczne. Próbowali przykrawać nimi napierający nieustannie lód. W 1963 r. reaktor wyłączono, a trzy lata później Camp Century został zamknięty. Gdy Kovacs powrócił tam w 1969 r., żeby ocenić stan instalacji, zastał kompletną ruinę. Fotografie, które wtedy wykonał, zdają się przedstawiać katastrofę górniczą w zwolnionym tempie. Korytarzami pełzną jęzory lodu, stalowe konstrukcje walą się, drewniane belki pękają jak kości. Zdjęcia uzmysławiają, jak potężną i żywą, choć na co dzień statyczną masą jest lądolód. Wystarczyło, by ludzie zniknęli dosłownie na moment, a nad obiektem zawisło widmo zagłady. Resztki miały zostać zmiażdżone i pochłonięte na zawsze. Zapomniana przez pół wieku baza jest dziś doskonałą ilustracją zimnowojennej megalomanii, choć wywołuje też nostalgię za czasami tak śmiałych przedsięwzięć. – Pomyśl tylko o zasobach i energii poświęconych na wybudowanie tuneli i sprowadzenie tam żołnierzy – mówi Bierman. – Dziś nikt nie śmiałby nawet o tym marzyć. Źródło: National Geographic
Polecimy na największą wyspę świata. „Zielony kraj” uruchomi bezpośrednie połączenia
Grenlandia otwiera się na turystów. W stolicy kraju, Nuuk, już niedługo działalność rozpocznie międzynarodowe lotnisko, które zapewni bezpośrednie połączenia z Europy i Stanów Zjednoczonych. Ponadto plany inwestorów zakładają budowę dwóch kolejnych portów.
W tym artykule: Bezpośrednie loty na Grenlandię Grenlandia inwestuje w lotniska Grenlandia wśród podróżniczych hitów 2025 Grenlandia to podróżnicze marzenie niejednego turysty. „Zielony kraj”, ze względu na dotychczasowe słabe skomunikowanie ze światem, nie był tłumnie odwiedzany przez gości zza granicy. To się jednak niedługo zmieni, ponieważ w grenlandzkiej stolicy, Nuuku, otwarte zostanie międzynarodowe lotnisko, umożliwiające bezpośrednie połączenia z Europy i Ameryki. Szczegóły poniżej. Bezpośrednie loty na Grenlandię Jak dolecieć na Grenlandię? Odpowiedź na to pytanie, które zadaje sobie wielu podróżników, lubiących odkrywać najdalsze zakątki naszego globu, nie była jeszcze nigdy tak łatwa. Już pod koniec listopada w Nuuku – stolicy, a zarazem największym grenlandzkim mieście – swoją działalność rozpocznie międzynarodowy port lotniczy. Dzięki długo wyczekiwanej zarówno przez przyjezdnych, jak i samych mieszkańców inwestycji, możliwa będzie obsługa większych samolotów rejsowych. Pierwsze bezpośrednie loty na trasie Kopenhaga–Nuuk, obsługiwane przez linie Air Greenland, mogące pomieścić na pokładzie swojej maszyny nawet 300 pasażerów, zaplanowano na 28 listopada. Z kolei w przyszłym roku z Nowego Jorku do stolicy Grenlandii zacznie latać United Airlines. – Lot z Europy do Nuuk trwa nieco ponad cztery godziny. Ze wschodniego wybrzeża USA to również cztery godziny. Znajdujemy się więc dokładnie pośrodku. Jest bardzo, bardzo duże zainteresowanie ze strony wszystkich głównych przewoźników w Europie – mówi w rozmowie z BBC Jacob Nitter Sorensen, prezes grenlandzkiego narodowego przewoźnika. Władze Grenlandii spodziewają się, że nowo otwarte lotnisko przełoży się na rekordową liczbę turystów i stanie motorem wzrostu gospodarczego. W 2023 r. największą wyspę świata odwiedziło 140 tys. osób, czyli o ponad 36% więcej niż w 2022 r. Grenlandia inwestuje w lotniska Na tym jednak nie koniec dobrych wieści dla turystów, bowiem plany Grenlandczyków wybiegają znacznie dalej. Oprócz stołecznego lotniska otwarte mają zostać jeszcze dwa porty. Pierwszy z nich będzie zlokalizowany w popularnym wśród przyjezdnych mieście Ilulissat, a jego planowany termin oddania to rok 2026. Kolejny, bardziej o charakterze regionalnym, ma powstać w Qaqartoq. Łączny koszt budowy trzech lotnisk wyniesie 800 mld dolarów. Część wydatków pokryje strona duńska, która uprzedziła inwestorów z Chin. – Istniały obawy, czy tego typu inwestycje powinny być w rękach Chińczyków – zaznacza, cytowany przez BBC, Javier Arnaut, szef Arctic Social Science na Greenland University. I dodaje, że „Dania oferowała bardziej przystępne i atrakcyjne stawki tych pożyczek. Grenlandia wśród podróżniczych hitów 2025 Przypomnijmy, że Grenlandia znalazła się w przygotowanym przez „National Geographic” zestawieniu „Best Of The World 2025”, czyli miejsc wartych odwiedzenia w nadchodzącym roku. Jak zaznaczają eksperci z branży, to właśnie inauguracja lotniska w Nuuku sprawi, że popularność tego kierunku w najbliższych dwunastu miesiącach znacznie wzrośnie. Na liście podróżniczych hitów na 2025 rok, oprócz największej wyspy świata, znalazły się także m.in. biegnąca przez Austrię, Słowenię, Chorwację, Węgry i Serbię trasa rowerowa „Amazonia Europy”, Archipelag Sztokholmski, szkockie Hebrydy Zewnętrzne czy Wyspy Raja Ampat w Indonezji. Źródła: bbc.com, National Geographic Traveler. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Naukowcy odkryli gigantyczne wirusy na lodowcu w Grenlandii. Te organizmy są kluczowe dla naszej przyszłości
Od lat naukowcy alarmują: lodowiec na Grenlandii topi się coraz szybciej. Jest to związane z rosnącymi temperaturami. Tempo topnienia wzmagają glony. A te są zainfekowane – jak się właśnie okazało – przez gigantyczne wirusy.
W tym artykule: Grenlandia: lód utracony Nadzieja w wirusie gigancie Niewidzialni giganci Jak wykorzystać gigantycznego wirusa? Grenlandia jest największą wyspą na świecie. Położona jest na oceanie Atlantyckim i staje się coraz częstszym celem wycieczek. Turyści doceniają przepiękną i dziewiczą przyrodę. Jednak krajobraz wyspy dramatycznie się zmienia. Grenlandia: lód utracony W ostatnich latach naukowcy sygnalizują, że tempo topnienia lądolodu na Grenlandii przyspieszyło. A warto pamiętać, że pokrywy lodowe Antarktydy i Grenlandii zawierają łącznie ponad 99% słodkowodnego lodu na Ziemi. Należy dbać o to, żeby nie zniknęły, bo gdyby tak się stało, poziom oceanów podniósłby się o ponad 67 metrów. Obecnie lód pokrywa około 80% Grenlandii. Lodowiec topi się pod wpływem zjawiska globalnego ocieplenia. Ten proces wzmagają glony, które rozpoczynają kwitnienia na wiosnę. Objawia się to zaczernieniem dużych połaci lodu. Kiedy lód ciemniej, zmniejsza się jego zdolność do odbijania promieni słonecznych. To z kolei przyspiesza topnienie lodu. Nadzieja w wirusie gigancie Naukowcy pod kierunkiem dr Laury Perini z Wydziału Nauk o Środowisku na Uniwersytecie w Aarhus w Danii pobrali próbki z lodowca w Grenlandii. Na zdjęciach dokumentujących to wydarzenie widać ciemnobrunatną wodę w worku foliowym. Następnie w laboratorium przeanalizowano skład cieczy. – Zarówno w ciemnym lodzie, jak i czerwonym śniegu (barwa ta to świadectwo pobytu specyficznego gatunku alg – przyp. red.) znaleźliśmy sygnatury aktywnych gigantycznych wirusów. Po raz pierwszy znaleziono je na powierzchni lodu i śniegu zawierającego dużą ilość pigmentowanych mikroalg – mówi dr Perini. Wielkie wirusy odkryto w 1981 roku w oceanie – infekowały w nim algi. Później okazało się, że są obecne nawet w glebie na lądzie, a nawet – wśród ludzi. Wirusy są z reguły znacznie mniejsze niż bakterie. Zwykłe wirusy mierzą 20–200 nanometrów, podczas gdy typowa bakteria ma 2–3 mikrometry. Innymi słowy, normalny wirus jest około 1000 razy mniejszy od bakterii. Tymczasem gigantyczne wirusy osiągają rozmiar 2,5 mikrometra. To więcej niż większość bakterii. Genom wielkich wirusów jest też znacznie większy niż zwykłych wirusów. Długo sądzono, że lodowce są martwe, pozbawione żywych organizmów. Nowe badania wskazują, że oprócz glonów zasiedlają je m.in. bakterie, grzyby nitkowate i inne oraz gigantyczne wirusy. Niewidzialni giganci Mimo że nowo odkryte wirusy są gigantyczne, nie można ich zobaczyć gołym okiem. Dr Laura Perini nie widziała ich jeszcze nawet pod mikroskopem. Jak zatem doszła do wniosku, że istnieją? – Sposób, w jaki odkryliśmy wirusy, polegał na analizie całego DNA w pobranych próbkach. Przeszukując ten ogromny zbiór danych w poszukiwaniu określonych genów markerowych, znaleźliśmy sekwencje o wysokim podobieństwie do znanych gigantycznych wirusów – wyjaśnia badaczka. Sprawdź swoją wiedzę o Grenlandii. Jakie gatunki zwierząt tam żyją? Zwierzęta Grenlandii żyją w wyjątkowo niesprzyjającym miejscu, gdzie temperatury tylko miejscami osiągają wartości dodatnie, przez cały rok wieje silny wiatr, a pokrywa lodowa jest stałym... Aby upewnić się, że DNA wirusów nie pochodzi z dawno wymarłych mikroorganizmów, ale z żywych i aktywnych wirusów, wyodrębniono również całe mRNA z próbki. W ten sposób uzyskano potwierdzenie. Jak wykorzystać gigantycznego wirusa? Gigantyczne wirusy są nadal słabo rozpoznanymi organizmami i niewiele o nich wiadomo. W przeciwieństwie do większości innych wirusów mają one wiele aktywnych genów, które umożliwiają im naprawę, replikację, transkrypcję i translację DNA. Jak i dlaczego to się dzieje – nie jest to do końca jasne. Naukowcy muszą ustalić, jakie organizmy są infekowane przez wirusy. Zapewne część celuje w glony, inne w protisty – te ostatnie to organizmy eukariotyczne obejmujące jednokomórkowce grzybopodobne. Eksperci liczą, że dzięki analizom wirusów będą mogli znaleźć sposób na kontrolowanie wzrostu alg śnieżnych – i być może w dłuższej perspektywie – ograniczenie topnienia części lodowca. Odkryte wirusy zapewne żywią się algami śnieżnymi i mogą działać jako naturalny mechanizm kontrolujący zakwity alg. Źródło: Microbiome Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Miłka Raulin o kulisach trawersu Grenlandii. Podróżniczka odpowiada na najbardziej nurtujące pytania
W 2022 r. Miłka Raulin po raz kolejny zapisała się na kartach historii. Tym razem jako najmłodsza Polka, która ukończyła trawers Grenlandii. Jak przebiegała wyprawa, dlaczego nie każdy ją ukończył?
W tym artykule: Historyczny trawers Grenlandii Miłka Raulin w Podcaście National Geographic Traveler Miłka Raulin od lat udowadnia, że marzenia mają siłę. Podróżniczka jest najmłodszą Polką, której udało się zdobyć Koronę Ziemi i najmłodszą Polką, która ukończyła trawers w Grenlandii. Do tej pory dokonało tego niewielu ludzi na świecie. Jaka sama mówi, lubi wyzwania i niskie temperatury. Nikogo nie powinno więc dziwić, że zimą 2023 r. zdobyła w tydzień Koronę Gór Polski. Historyczny trawers Grenlandii W maju 2022 roku Miłka Raulin pokonała na nogach Grenlandię. Oczywiście nie poruszała się pieszo, a na nartach, ciągnąc za sobą ważące prawie 100 kg sanie z ekwipunkiem. To dwukrotność masy jej ciała. Do ogromnego wysiłku fizycznego (i skrajnych temperatur) Polka przygotowywała się w Polsce i w Szwecji. Właśnie w Skandynawii znalazła warunki najbardziej zbliżone do grenlandzkich. Kluczowe były nie tylko mrozy, ale też wilgotność powietrza. Wyprawa, w jakiej brała udział Miłka, była niekomercyjna. Wiązało się to ze skomplikowaną biurokracją. Podróżniczka musiała zadbać między innymi o pozwolenia na wejście na lądolód czy posiadanie broni. Po co? W razie spotkania z niedźwiedziem polarnym. Miłka Raulin w Podcaście National Geographic Traveler Trawers Grenlandii zajął jej blisko miesiąc. Ruszyła 3 maja, a więc w swoje urodziny, a metę zobaczyła 1 czerwca. Kilkutygodniowa wyprawa Miłki, wraz z przygotowaniami, została opisana w jej najnowszej książce „600 kilometrów lodową pustynią”. To pełna emocji opowieść o walce z żywiołem i własnym słabościami. Nie każdemu udało się ją wygrać. Już na samym początku wyprawy doszło do groźnej sytuacji. – Jeden z uczestników postanowił nie czekać na resztę grupy, tylko powiedział, że wyjdzie wcześniej i sprawdzi, jak wygląda droga. Wszyscy czuliśmy, że to nie jest dobry pomysł, żeby się rozdzielać już na samym początku. Taką decyzję podjęła ta osoba i po prostu wyszła. Kiedy do niej dotarliśmy, okazało się, że zadaje dziwne pytania: „jak ja się tu znalazłem?; co ja tutaj robię?”. Okazało się, że on się przewrócił na tym lądolodzie – wspomina Miłka w Podcaście National Geographic Traveler. Tak zaczęła się trudna akcja ratunkowa. Podróżniczka nie ukrywa, że pokonanie Grenlandii na nogach było ogromnym wyzwaniem. Nie uniknęła chwil słabości i ogromnego zmęczenia. W jej książce (rozmowie z Mateuszem Łysiakiem) nie brakuje jednak pozytywnych, a nawet komicznych akcentów. Miłka bez skrępowania zdradza na przykład, jak wygląda załatwianie potrzeb fizjologicznych na skutej lądem największej wyspie świata. Wymaga to sprytu i techniki, choć i to zmienia się po pewnym czasie ekspozycji na mróz. Rozmowa z Miłką Raulin o książce „600 kilometrów lodową pustynią” do odsłuchania w odtwarzaczu na górze strony, a także na YouTube i Spotify. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Eskimosi, czyli Inuici są wyjątkowo dobrze przystosowani do arktycznych warunków. Jednak żyją dość krótko
Eskimosi, inaczej Inuici, to mieszkańcy dalekiej Północy. Od wielu wieków żyją w miejscach, które dla przeciętnego człowieka, bez specjalnego przygotowania i wyposażenia, okazują się zabójcze. Na przestrzeni lat posiedli niezwykłe umiejętności, które dziś moglibyśmy nazwać technikami survivalowymi, a ich ciała przystosowały się do ekstremalnie niskich temperatur. Gdzie mieszkają Eskimosi? Jak wyglądało ich życie w przeszłości, a jak wygląda obecnie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie mieszkają Eskimosi (Inuici)? Historia Eskimosów (Inuitów) Z czego składa się strój Eskimosa (Inuity)? Jak Eskimosi (Inuici) przystosowali się do życia w ekstremalnych warunkach? Czym zajmują się Eskimosi (Inuici)? Jak wygląda życie Eskimosów (Inuitów) teraz? Jak długo żyją Eskimosi (Inuici)? Ciekawostki o Eskimosach (Inuitach) Informacje o Eskimosach (Inuitach) mogą zapełnić niejedną listę wymieniającą ciekawostki o Grenlandii. Zdolności adaptacyjne ludu, który żyje w jednym z najbardziej niegościnnych miejsc na naszej planecie, robią niesamowite wrażenie. Gdzie mieszkają Eskimosi (Inuici)? Wyobraźmy sobie miejsce, w którym porywisty wiatr nie cichnie, śnieżyce są zjawiskiem całkowicie normalnym, temperatura osiąga ekstremalnie niską wartość, ziemia jest skuta lodem, a dookoła czają się groźne drapieżniki. Właśnie tak wygląda daleka Północ. Na obszarze Arktyki występują tylko dwie pory roku. Lato trwa tam zaledwie przez dwa miesiące. Słupek rtęci wskazuje wówczas maksymalną temperaturę 10 stopni Celsjusza, ale tylko w pobliżu południowej granicy tego obszaru. Zimą temperatura spada do minus 60 stopni Celsjusza. Porywisty wiatr niesie cząsteczki lodu, które boleśnie wbijają się w skórę. Ekstremalny mróz osłabia krążenie krwi, co prowadzi do wystąpienia odmrożeń. Gdy zza chmur wychodzi słońce, wcale nie jest lepiej. Wszechobecna pokrywa śnieżna odbija bowiem ok. 85 proc. promieniowania, co może prowadzić do wystąpienia oparzeń nabłonka spojówki i rogówki. Konsekwencją takiego stanu jest ślepota śnieżna. Drewno? Tylko wyrzucone na brzeg. Możliwość uprawy ziemi? Nic z tych rzeczy. Myślicie, że globalne ocieplenie to mit? Poznajcie Alberta. Jego świat topnieje. I to nie metafora Dla grenlandzkich łowców znikający lód morski może oznaczać odejście od tradycyjnego sposobu życia. Właśnie tak wyglądają arktyczne i subarktyczne obszary Alaski, Kanady, Grenlandia i Półwysep Czukocki – miejsca, w których od kilku tysięcy lat żyją Inuici. Na Ziemi zostało niewiele obszarów, które są mniej gościnne dla ludzi. Historia Eskimosów (Inuitów) Jak człowiek znalazł się w tym ekstremalnym środowisku, które nie stwarza dogodnych warunków do życia? Około 4,5 tys. lat temu przodkowie Inuitów zaczęli być wypierani ze swoich siedzib przez nadciągające z południa plemiona azjatyckie. Przekroczyli Cieśninę Beringa (wówczas jeszcze zamarzniętą) i dotarli do Ameryki Północnej. Część koczowników powędrowała dalej na południe i osiedliła się na obszarze obu Ameryk. Niektórzy pozostali jednak na północy. Przemierzając wybrzeże, dotarli aż na Grenlandię. Przetrwanie w tych warunkach wymagało wykształcenia trzech podstawowych umiejętności: utrzymania ciepła, zdobycia pożywienia i budowy schronienia. Z czego składa się strój Eskimosa (Inuity)? Inuici wytwarzali odzież ze skóry zwierząt, na które polowali. Podstawową częścią ich ubioru był anorak. Pod tą nazwą kryje się skafander Eskimosa – długa kurtka z kapturem uszyta ze skóry foki lub arktycznego renifera (karibu). Przewiązywana w talii i na nadgarstkach, niezwykle skutecznie chroniła przed wiatrem i pozwalała utrzymać ciepłotę ciała. Natarta rybim tłuszczem, była całkowicie wodoodporna. Kolejny element eskimoskiego ubioru to spodnie ze skóry niedźwiedzia polarnego. Były noszone futrem na zewnątrz, dzięki czemu nie przylepiał się do nich śnieg. Takie spodnie zakładali wyłącznie zimą. W porze letniej, gdy panowały wyższe temperatury, nosili wariant uszyty ze skóry foki lub karibu. Jak Eskimosi chronili stopy? Ich buty to prawdziwy majstersztyk. Szyli je z dwóch warstw foczej skóry. Jedna była odwrócona włosiem na zewnątrz, druga – do wewnątrz. Wnętrze wyścielali sierścią wołu piżmowego lub suchą trawą. To przekładało się na skuteczną ochronę stóp, ale nie tylko. Należy wspomnieć, że skóra foki zapewniała im wyśmienitą przyczepność na lodzie. Zimowy wariant eskimoskiego obuwia był szyty ze skóry niedźwiedzia polarnego. Miało to ogromną zaletę – buty całkowicie tłumiły kroki, więc myśliwy mógł podkraść się do zwierzyny. Także bielizna Eskimosów była tak uszyta, by mogła zapewnić maksymalną izolację. Wytwarzano ją z ptasich skórek, które były zszywane w taki sposób, by puch znajdował się po wewnętrznej stronie. Jak Eskimosi (Inuici) przystosowali się do życia w ekstremalnych warunkach? Należy wspomnieć, że nie tylko odzież pomagała Eskimosom znosić ekstremalnie niskie temperatury. Na przestrzeni tysięcy lat Inuici zdołali wykształcić naturalne mechanizmy, dzięki którym mogli przetrwać w surowym klimacie. Inuici są niskiej i krępej budowy. To sprawia, że serce utrzymuje krążenie krwi przy mniejszym wysiłku, co sprzyja oszczędzaniu energii i utrzymaniu ciepła. Te części ciała, które są w największym stopniu wystawione na oddziaływanie czynników zewnętrznych (mowa o twarzy, dłoniach i stopach) mają zwiększony przepływ krwi. Także nos Eskimosów ma charakterystyczną budowę. Jest spłaszczony, dzięki czemu do płuc dociera bardziej ogrzane powietrze. Większa i wydajniejsza wątroba sprzyja łatwiejszej przemianie białek w węglowodany i pozwala lepiej tolerować dietę składającą się z mięsa i tłuszczu. Czym zajmują się Eskimosi (Inuici)? Warunki panujące w strefie arktycznej i subarktycznej uniemożliwiają uprawę roli. Naturalne jest więc, że Inuici mogli zdobyć pożywienie wyłącznie w jeden sposób – polując. Część łowieckich wypraw Eskimosów odbywała się na lądzie, ale bogatym źródłem pożywienia było dla nich także morze. By łowić ryby i polować na morskie ssaki, nauczyli się konstruować specjalne łodzie podobne do kajaków. Łódź Eskimosa była zbudowana z kawałków drewna, które morze wyrzuciło na brzeg. Szkielet obijali skórą foki. Dziób i rufę zabezpieczali kośćmi morsów. Spód był chroniony przez kły narwala. Jak wygląda życie Eskimosów (Inuitów) teraz? Inuici z czasem porzucili koczowniczy tryb życia i zaczęli osiedlać się w pobliżu ludności nieeskimoskiej. Zostało niewielu, którzy żyją w zgodzie z dawną tradycją. Obecnie mieszkają w trwałych domach. Nie stawiają już namiotów ze zwierzęcych kości i skór, a igloo budują wyłącznie jako budynek pomocniczy i dla upamiętnienia dawnej tradycji. W Ameryce Północnej większość Inuitów zamieszkuje miasta. Żyją dokładnie tak samo, jak pozostali mieszkańcy. Tworzą jednak dość hermetyczną społeczność, która nadal kultywuje niektóre swoje obyczaje. Podobnie wygląda to na Grenlandii. Także tam Eskimosi żyją w miastach, ale niektórzy wybierają małe osady, gdzie inuickie tradycje są wciąż żywe. Jak długo żyją Eskimosi (Inuici)? Jeszcze 100 lat temu średnia długość życia Eskimosów wynosiła 35 lat. Jak wynika z danych statystycznych, obecnie żyją krócej od nieeskimoskich mieszkańców analogicznych obszarów średnio o 10–12 lat. Z czego to wynika? Na ten temat istnieje wiele teorii. W dawnych czasach z pewnością w dużej mierze przyczyniał się do tego styl życia, dyktowany warunkami otoczenia, w którym żyli. Wielu Inuitów po prostu ginęło w trakcie polowania. Wyniki badań opublikowane na łamach „Canadian Journal of Cardiology” rzucają jednak więcej światła na ten temat. Jako potencjalną przyczynę takiego stanu, autorzy wskazują dietę bogatą w tłuszcze. Z powodu stosowanego jadłospisu Eskimosi mają częściej zapadać na choroby serca, przez co żyją krócej. Ciekawostki o Eskimosach (Inuitach) Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat Eskimosów. Niektórzy mieszkańcy Kanady i Grenlandii uważają, że słowo Eskimos ma obraźliwy charakter. Pochodzi ono z języka duńskiego lub francuskiego i oznacza „pożeracz surowego mięsa”. Z tego względu, wielu przedstawicieli tej społeczności woli, by nazywać ich Inuitami. Igloo kojarzymy z budynkami ze śnieżnych bloków. Należy jednak wspomnieć, że Eskimosi określają w ten sposób każdy budynek, w którym żyją ludzie. Współcześni Eskimosi korzystają z lodówek, ale nie po to, by schładzać żywność, a żeby uchronić ją przed zamarzaniem. Dlaczego ludzie Północy okazują uczucie poprzez wzajemne pocieranie nosami? To proste. W ekstremalnych warunkach, w których żyją, tradycyjny pocałunek mógłby doprowadzić do „zespolenia” zakochanych. Po prostu, znajdująca się na wargach ślina mogłaby zamarznąć. Jedynymi zwierzętami, które udomowili Eskimosi, były psy. Pomagały im w polowaniu i pełniły funkcję zwierząt zaprzęgowych. Eskimosi darzyli wyjątkowym szacunkiem każde upolowane zwierzę. Starali się zjadać wszystkie części, a dla niejadalnych znajdowali praktyczne zastosowanie. Jedynym wyjątkiem była wątroba niedźwiedzia polarnego, zawierająca niebezpieczne dla zdrowia ilości witaminy A. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
7 największych wysp świata – od Grenlandii do Honsiu
Wysp o powierzchni większej niż kilometr kwadratowy jest 22 tysiące. Spośród nich zaledwie połowa jest zamieszkała na stałe. Grenlandia – największa wyspa świata – jest aż 7 razy większa od Polski, a zaledwie 3, 5 razy mniejsza od Australii.
W tym artykule: Największe wyspy świata – Grenlandia Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Największe wyspy świata – Borneo Największe wyspy świata – Madagaskar Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największe wyspy świata – Sumatra Największe wyspy świata – Honsiu Ciekawostki o wyspach W zależności od tego, jakie przyjmiemy kryteria i co uznamy za wyspę, ich liczba może się różnić nawet o kilkaset tysięcy. Niektóre źródła podają, że jest ich około 900 tysięcy, inne – 670 tysięcy, a jeszcze bardziej ostrożne 350 tysięcy. Oto największe wyspy świata: Grenlandia Nowa Gwinea Borneo Madagaskar Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Sumatra Honsiu Największe wyspy świata – Grenlandia Ta autonomiczna duńska wyspa o powierzchni 2 166 tysięcy km2 ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na naszej planecie. Zamieszkuje ją zaledwie 56 tysięcy osób, co daje 0,3 os/km2. Żyją tutaj głównie Inuici, rdzenni mieszkańcy, którzy stanowią ponad 88% całej populacji. Jednak to nie koniec rekordów należących do tej wyspy. Grenlandia, zaraz po Antarktydzie, ma także największą pokrywę lodową, która dochodzi do 3,5 km grubości. Oprócz tego, na niemal całej północno-wschodniej części wyspy, utworzono park narodowy i to nie byle jaki. Ma aż 972 000 km2 powierzchni i jest największym chronionym obszarem na świecie. Stolicą Grenlandii jest Nuuk, jedno z najdalej na północ położonych miast naszej półkuli. Co ciekawe na Grenlandii nie ma dróg łączących poszczególne miejscowości. Dlatego zarówno mieszkańcy, jak i turyści przemieszczają się tam samolotami, łodziami, zaprzęgami psimi lub skuterami. Wyspa jest też jednym z najlepszych miejsc do oglądanie zorzy polarnej. I doświadczenia dnia i nocy polarnych. Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na naszej planecie. Do tej pory opisano tu ponad 20 tys. gatunków roślin, 800 gatunków koralowców i 600 gatunków ryb. Wyspa znalazła się też na trzecim miejscu pod względem powierzchni zajmowanej przez lasy tropikalne zaraz po Brazylii i Kongo. Nowa Gwinea znajduje się w Melanezji na Oceanie Spokojnym i ma 821,4 tysięcy km2. Wyspa należy do dwóch krajów - Indonezji oraz Papui-Nowej Gwinei (364 tys.km2). Jej naturalnymi bogactwami, poza drewnem, są miedź i złoto. Mieszkańcy wyspy, których jest blisko 15 mln, to w większości Papuasi z blisko 1000 grup etnicznych. Posługują się oni około 850 językami, co czyni Nową Gwineę najbardziej zróżnicowanym językowo miejscem na ziemi. Wciąż większość mieszkańców obu krajów żyje na obszarach wiejskich. Niestety Papua-Nowa Gwinea ma bardzo wysoki wskaźnik przestępczości, co czyni ją jednym z najmniej bezpiecznych krajów świata. Warto się tam jednak wybrać na niezwykle barwny festiwal. To Mount Hagan, na który przybywają grupy etniczne z całej Papui-Nowej Gwinei. Podczas imprezy uczestnicy występują w tradycyjnych strojach, maskach i barwach charakterystycznych dla danej mniejszości. Głównym celem festiwalu jest zaprezentowanie bogactwa lokalnych tradycji tego kraju. Nowa Gwinea oddzieliła się od Australii około 10 tysięcy lat temu. Między innymi dlatego najwyższym szczytem Oceanii/Australii wliczanym do Korony Ziemi jest znajdująca się w części Indonezyjskiej Puncak Jaya (4884 metrów n.p.m.). Największe wyspy świata – Borneo Borneo jest domem jednego z najbardziej niezwykłych stworzeń na naszej planecie. To „ludzie lasu”, jak bywają nazywane orangutany. Te człekokształtne małpy żyją jeszcze tylko na sąsiedniej Sumatrze. Borneo to największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, a przez sam jej środek przebiega równik i panuje tu klimat równikowy. Ma 748 tysiące km2 i zamieszkuje ją około 23 mln osób. Jest to jedyna wyspa, która należy aż do trzech krajów; Indonezji (ponad 73%), Malezji (26%) i Sułtanatu Brunei (1%). Dawniej niemalże w całości porastały ją lasy tropikalne, jednak zostały one w ponad 50% wycięte, głównie pod plantacje palmy olejowej. Ocalałe lasy są jednymi z najstarszych na Ziemi, a ich wiek ocenia się na 130 mln lat. Rośnie tu także największy kwiat świata, mięsożerna raflezja, mająca do metra średnicy i nawet 10 kg wagi. Borneo podobnie jak Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na świecie. A jego najwyższym punktem jest położony w części malezyjskiej Mount Kinabalu (4095 metrów n.p.m.). Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Największe wyspy świata – Madagaskar Madagaskar jest królestwem lemurów (90%. światowej populacji), kameleonów (50%) i baobabów. Wiele z gatunków to endemity, organizmy nie występujące w żadnym innym miejscu na świecie. Madagaskar ma też bardzo ciekawą historię geologiczną. Jakieś 165 mln lat temu wyspa oddzieliła się najpierw od superkontynentu Gondwany, a potem, jakieś 88 mln lat temu od Indii. To sprawiło, że choć leży zaledwie 400 km od wybrzeży Afryki bliżej jej do Azji. Wyspa ma 587 km2 powierzchni, a zamieszkuje ją około 26, 5 mln ludzi. Rdzenni mieszkańcy nazywani są Malgaszami i są potomkami indonezyjskich osadników, którzy dotarli na wyspę jakieś 2 tysiące lat temu. Największa wyspa Afryki to jeden z najbiedniejszych krajów świata. Być może zmieni to rozwój turystki, wyspa zdobyła miano wschodzącej gwiazdy turystyki. I z roku na rok cieszy się coraz większa popularnością. Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największa wyspa Kanady i jednocześnie Archipelagu Arktycznego ma 507 tysięcy km2 powierzchni. Częściowo leży za kołem podbiegunowym północnym ponad Zatoką Hudsona. Zamieszkuje ją około 13 tysięcy osób, a jej stolicą jest 7-tysięczne Iqaluit. Skuta lodem i pokryta śniegiem jest rajem dla amatorów zimy i związanych z nią aktywności. Choć warto mieć świadomość, że wieją tu bardzo silne wiatry, a temperatura potrafi spaść do -50 st.C. Mimo arktycznych warunków żyją tu karibu, polarne lisy i niedźwiedzie. To właśnie z Ziemi Baffina wyruszali śmiałkowie chcący przepłynąć Nort West Passage, czyli przejście Północno Zachodnie. Łączy ono Atlantyk z Oceanem Spokojnym. Pierwszym, który tego dokonał był Norweg Roald Amundsena w 1906 roku. Wyspa została nazwana na cześć brytyjskiego żeglarza i kartografa Williama Baffina, choć jej odkrycie przypisuje się innemu żeglarzowi – Martinowi Frobisherowi w 1576 roku. Największe wyspy świata – Sumatra Położona jest w Archipelagu Malajskim i należy w całości do Indonezji. Na powierzchni 443 tysięcy km2 żyje około 50 mln ludzi. Tropikalna Sumatra jest domem dla orangutanów, tygrysów sumatrzańskich (najmniejszego z podgatunków, za to mającego najbardziej pręgowane futro), tapirów i nosorożców sumatrzańskich (również najmniejszych przedstawicieli tego gatunku). Wyspa znana jest też z jednego z największych kataklizmów w dziejach Ziemi. Chodzi o wybuch superwulkanu Toba, co miało miejsce jakieś 74 tysiące lat temu. Wówczas do atmosfery trafiły olbrzymie ilości materiałów piroklastycznych, co doprowadziło do drastycznej zmiany klimatu. Temperatura mogła wówczas spaść nawet o 10 stopni na półkuli północnej. To spowodowało wymarcie wielu gatunków zwierząt. Niektórzy badacze są nawet zdania, że wybuch wywołał epokę lodowcową. Utworzone w kraterze jezioro Toba jest największym powulkanicznym akwenem świata. Ma 1145 km2 powierzchni i głębokość dochodzącą do 500 metrów, co czyni je również jednym z najgłębszych. Na położonej w pierścieniu ognia Sumatrze znajduje się aż 100 wulkanów z czego 15 jest aktywnych. Wiele z nich ma ponad 3 tysiące metrów wysokości. Największe wyspy świata – Honsiu Ta największa z czterech głównych wysp Japonii ma około 1300 km długości i od 50 do 200 km szerokości. Zajmuje 228 tysięcy km2 powierzchni, które zamieszkuje 105 mln ludzi. Stanowi to około 80% populacji Japonii. To daje Honsiu drugą pozycje po indonezyjskiej Jawie, wśród najbardziej zaludnionych wysp świata. Znajdują się na niej takie miasta jak Tokio – największa aglomeracja naszego globu licząca 38 mln ludzi, Osaka, Kioto czy Kobe. Wyspa leży w pierścieniu ognia, czyli aktywnej strefie wulkanicznej, stąd występujące tu relatywnie często silne trzęsienia ziemi. Japonia ma najwięcej aktywnych wulkanów na świecie, około 13%, a na Honsiu jest ich aż 40. Jednym z nich jest święta góra Japonii Fuji. To też jej najwyższy szczyt mający 3776 metrów n.p.m. Ciekawostki o wyspach Łączna powierzchnia wszystkich wysp wynosi prawie 10 mln km2, czyli tyle ile ma Europa, a zamieszkuje je ponad 750 milionów ludzi. Najludniejszym wyspiarskim krajem jest Indonezja, której populacja liczy 273 miliony osób (4 miejsce na świecie). Jednocześnie ma też ona najwięcej zamieszkałych wysp - aż 6000 z 17 508. Największą aglomeracją świata jest położne na wyspie Honsiu Tokio. Zamieszkuje je ponad 38 mln osób. Kontynentem, który ma najwięcej wysp jest Europa, a pierwsze miejsca w światowym rankingu zajmują Szwecja - 267 570, Norwegia - 239 059 i Finlandia - 178 947. Na czwartym miejscu uplasowała się Kanada 52 455, a za nią USA 18 617. Kanada ma aż 3 z 10 największych wysp świata. Są to Wyspa Baffina (195 928 km2), Wyspa Wiktorii (83 897 km2) i Wyspa Ellesmere (75 767km). Łącznie żyje na nich zaledwie 16 tysięcy osób.
Polecieli na Grenlandię, by przejść w dwie strony Arctic Circle Trail. Relacja z wyprawy
14 marca Jędrzej Józefowicz i Piotr Kilian docierają do punktu oznaczonego na mapie jako Ice Cap Point 660’. Po czym rozbijają przy nim obóz. Wieje silny wiatr, namiot z trudem udaje się postawić. Wskakują do śpiworów najszybciej, jak tylko potrafią, marząc o poranku.
W tym artykule: Wyprawa na Grenlandię Relacja z wyprawy na Grenlandię Od blisko dwóch tygodni są na Grenlandii, gdzie za cel postawili sobie przejście w dwie strony szlaku Arctic Circle Trail. Szlak rozciąga się pomiędzy Sisimiut, drugą największą miejscowością na Grenlandii, a Kangerlussuaq, niewielką miejscowością z największym portem lotniczym na wyspie. Udaje im się przejść w dwie strony główny wariant oraz w jedną stronę dodatkowy, do lodowca. W sumie blisko 440 kilometrów. To ich pierwsze piesze wyzwanie w Arktyce. – Gdy widzisz jego ogrom, niekończący się lód, różne odcienie bieli, błękitu, zmęczenie momentalnie mija. Obserwacja lodowca staje się czymś wręcz mistycznym – relacjonują. Wyprawa na Grenlandię Na szlaku Jędrzej Józefowicz i Piotr Kilian spędzili łącznie 23 dni. Wędrowali po ośnieżonych wzgórzach, zamarzniętych jeziorach i arktycznej tundrze. Spali w namiocie i chatkach, których na szlaku jest kilka. Są one darmowe, nie potrzeba wcześniejszej rezerwacji, lecz wędrowcy muszą się liczyć z tym, że nie ma w nich prądu, ani wody, a w niektórych przypadkach nawet suchej toalety. Wyróżnia się jedna z chatek, centrum kajakowe, z uwagi na zamontowany panel słoneczny. To namiastka cywilizacji. Latem można dopłynąć do niej kajakiem lub obejść jezioro, a zimą idzie się po zamarzniętej tafli. Jędrzej i Piotr wędrowali bez pomocy nart, ciągnąc za sobą kilkudziesięciokilogramowe sanki. – Najtrudniej było na podejściach. Wtedy najmocniej czuliśmy ciężar zapakowanych po brzegi sań. Jednak z każdym dniem szło się lepiej. Jedzenia, gazu i benzyny ubywało, więc i sanki były lżejsze – mówią. Poprzednie modele klimatyczne były błędne. Grenlandia topnieje znacznie szybciej, niż przypuszczano Najnowsze badania wykazały, że poprzednie modele klimatyczne i szacunki dotyczące topnienia Grenlandii były nieprawidłowe. W rzeczywistości największa wyspa na świecie topnieje nawet 100 ra... Relacja z wyprawy na Grenlandię Myjąc zęby podziwiali zorzę polarną, a w ciągu dnia przeważnie szli w ciszy, porządkując w głowie swoje sprawy i pomysły. Refleksom sprzyjał brak zasięgu i internetu. Ciszę i skupienie przerywał co pewien czas ryk silników skuterów śnieżnych, należących do myśliwych. Innych wędrowców Jędrzej Józefowicz i Piotr Kilian nie spotkali zbyt wielu. Większość osób decyduje się na przejście szlaku latem, gdy nie pokrywa go śnieg, a temperatury nie wahają się pomiędzy minus 5 a minus 20 stopni Celsjusza. 25 marca dotarli do Sisimiut, skąd wyszli 3 marca. Ich wyprawa nie przeszła bez echa. Na spotkanie zostali zaproszeni przez Lisę – Australijkę, która gorący kontynent zamieniła na Grenlandię. Lisa jest opiekunką szlaku. Mówi, że brakuje jej informacji z zimowych przejść. Wiedza Jędrzeja i Piotra ma pomóc jej oraz innym wędrowcom. Nagrywa z nimi podcast. Jak sama przyznaje, nigdy nie słyszała, by ktoś oprócz nich przeszedł zimą w dwie strony ten szlak. Zdjęcia z wyprawy Jędrzeja Józefowicza i Piotra Kiliana na Grenlandię do sprawdzenia poniżej.
Grenlandia zapowiada pierwszy półmaraton na lodzie morskim. Czy wyspa stanie się turystycznym kierunkiem?
Grenlandia do niedawna wydawała się Polakom miejscem prawie niedostępnym. To zaczyna się powoli zmieniać. Jak wygląda turystyka na największej wyspie świata?
W tym artykule: Pierwszy taki półmaraton na Grenlandii Turystyka na Grenlandii Jak biegać w ekstremalnych warunkach? Jak łączyć podróżowanie w bieganiem? Uprawianie sportu to nie tylko sposób na dbanie o zdrowie i kondycję. To również okazja do zwiedzania świata. Zwłaszcza, jeśli uprawiamy bieganie i marzą nam się maratony. Niektóre są organizowane w miejscach dość nietypowych. Przykładowo tej wiosny odbędzie się Ice-Half Marathon, czyli pierwszy półmaraton na lodzie morskim na Grenlandii. Pierwszy taki półmaraton na Grenlandii Do listy nietypowych biegów dołącza w tym roku pierwszy półmaraton na lodzie morskim na Grenlandii. Co ciekawe, to nie pierwsza taka impreza na wyspie. Adam Jarniewski, autor bloga Poznaj Grenlandię i dwóch książek o Grenlandii, przyznaje w rozmowie z national-geographic.pl, że sport cieszy się dużym zainteresowaniem wśród Grenlandczyków. – Maratony są popularne od dekady. Od ponad 20 lat w Sisimiut jest organizowany Arctic Circle Race, bieg narciarski, w którym uczestnicy pokonują dystans 160 km. Takie przedsięwzięcia traktowane są często jako element promocji Grenlandii jako turystycznej destynacji, ale uczestniczy w nich też bardzo dużo mieszkańców największej wyspy świata – mówi Adam Jarniewski. Jak dodaje, większa częstotliwość takich wydarzeń to raczej rezultat dopasowywania się do międzynarodowych trendów niż oznaka większej dostępności turystycznej. I choć Polaków może to zaskoczyć, turystyka jest obecna na Grenlandii już od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Czy największa wyspa świata ma szanse zostać kolejną Islandią? Nie jest tajemnicą, że turyści coraz chętnie podróżują na północ. – To prawda, że częściowo zależna od duńskich subsydiów Grenlandia coraz mocniej stawia na turystykę jako źródło dochodu w przyszłości. Nie jestem jednak do końca przekonany, czy infrastruktura wyspy jest przygotowana na ambitne plany polityków. Sporo się o tym ostatnio dyskutuje. Grenlandia nie jest według mnie miejscem stworzonym do masowej turystyki – mówi Adam Jarniewski. Turystyka na Grenlandii Nie bez znaczenia jest też aspekt klimatyczny. Polak żyjący na Grenlandii przypomina, że przy okazji organizowania imprez sportowych na miejsce trzeba sprowadzić praktycznie wszystko: sprzęt, ludzi i jedzenie dla nich. A to na pewno nie sprzyja ochronie środowiska. Faktem jest jednak, że Grenlandia zaczyna cieszyć się coraz większą popularnością również wśród Polaków. Jarniewski zachęca, aby przed wyjazdem zapoznać się z najważniejszymi informacjami na stronie internetowej Visit Greenland. Sam również oferuje pomoc w zorganizowaniu wycieczki (kontakt przez stronę Poznaj Grenlandię). – Należy pamiętać, że jedziemy w miejsce bardzo odizolowane od reszty świata. Tutaj przyroda nie wybacza błędów i głupoty, a na wszelką pomoc trzeba czekać bardzo długo. Forsowanie tutejszego interioru w przysłowiowych już w Polsce klapakach drogo może kosztować – podkreśla. Jak biegać w ekstremalnych warunkach? Bieg Ice-Half Marathon został zaplanowany na 8 kwietnia. To, czy się odbędzie, będzie zależało od warunków pogodowych. Pewne jest jednak, że można spodziewać się temperatur poniżej 0 stopni Celsjusza. Do którego momentu uprawianie sportu na świeżym (a właściwie mroźnym powietrzu) jest dla nas bezpieczna? Antonina Biała (na Instagramie @tosiebiega) zdradza, jak biegać w zimnie i robić to dobrze. – W miejscowości, w której odbywa się Ice-Half Marathon, średnie temperatury na początku kwietnia wynoszą około minus 8 stopni Celsjusza. Z pogodą może być różnie, ale ja uważam, że taki bieg do minus 15 stopni jest bezpieczny. Oczywiście jest ciężki i bardzo wymagający, ale można się do niego przygotować także w polskim klimacie. Nie każdy może jednak pozwolić sobie na taki wysiłek. Chętni powinni być przede wszystkim zdrowi, mieć dobrą kondycję i regularnie trenować. – To nie jest bieg uliczny tylko crossowy, dlatego poza wytrzymałością istotny jest też aspekt siłowy. W przygotowaniach nie można zapomnieć o wzmacnianiu – przypomina trenerka. Obowiązkowym wyposażeniem jest też odzież termiczna przystosowana do niskich temperatur i odpowiednie obuwie. Wiele znanych biegów jest organizowanych w różnych miejscach na świecie: od metropolii po pustkowia. Biała zachęca do tego, aby biegać nie tylko w swojej okolicy, ale także podróżując. Zacznij biegać w górach. Co warto wiedzieć o biegach ultra w Polsce Coraz więcej biegaczy i biegaczek asfaltowych kontynuuje swoją przygodę z bieganiem w górach, poszukując nowych wyzwań i doświadczeń. Nie jest to tylko sport dla wybranych. Przeciwnie – z... Jak łączyć podróżowanie w bieganiem? Jeden z największych i najbardziej znanych maratonów na świecie od 1970 r. jest organizowany w Nowym Jorku. Trasa przebiega przez wszystkie pięć dzielnic miasta i mija najważniejsze obiekty. Poza Nowym Jorkiem do tak zwanej „wielkiej piątki” światowych maratonów należą również Boston, Londyn, Berlin i Chicago. Osobna kategoria to ultramaratony. Za najbardziej prestiżowe uchodzą te z serii 4 Deserts Ultramarathon. Uczestnicy muszą mierzyć się nie tylko z morderczym dystansem, ale też trudnymi warunkami środowiskowymi. Biegi odbywają się na pustyniach w Namibii, Mongolii, Chile i na Antarktydzie (tu pustynia rozumiana jest jako lodowe pustkowie). Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Poprzednie modele klimatyczne były błędne. Grenlandia topnieje znacznie szybciej, niż przypuszczano
Najnowsze badania wykazały, że poprzednie modele klimatyczne i szacunki dotyczące topnienia Grenlandii były nieprawidłowe. W rzeczywistości największa wyspa na świecie topnieje nawet 100 razy szybciej, niż przypuszczaliśmy.
W tym artykule: Poprzednie badania dotyczące Grenlandii były niedoszacowane Duży wpływ na topnienie Grenlandii ma przepływ ciepłej wody pod lądolodem Grenlandia topnieje nawet 100 razy szybciej, niż przypuszczaliśmy W ostatnich latach naukowcy już kilkakrotnie publikowali dane dotyczące sytuacji klimatycznej na Grenlandii. Dwa lata temu na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” pojawił się artykuł, który wskazywał, że nawet 3 mln ton wody dziennie wpływało w 2019 roku do oceanów na skutek topniejącej pokrywy lodowej wyspy. Poprzednie badania dotyczące Grenlandii były niedoszacowane Rok później czasopismo „Cryosphere” informowało o tym, że Grenlandia topnieje w ekstremalnym tempie. Tylko w ciągu kilku tygodni stopniała ilość lodu, która powierzchnią odpowiadała niemalże całej Florydzie. Chodzi o 170 km2 i 8,5 miliarda ton. Naukowcy wskazali wówczas, że od połowy lat 90. na całym świecie zniknęło aż 28 bilionów ton lodu – najwięcej w Arktyce, na lądolodzie Grenlandii. Grenlandia wyglądała zupełnie inaczej. Naukowcy zrekonstruowali ekosystem sprzed 2 milionów lat 2 miliony lat temu Grenlandia przypominała bardziej zalesioną, zieloną krainę, niż mroźną, pokrytą śniegiem wyspę, którą znamy dziś. Takiego odkrycia dokonali naukowcy na podstawie an... Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu Teksańskiego wykazały, że wszystkie analizy i modele, które stworzono do tej pory, były niedoszacowane. Badacze stwierdzili, że w pracy ich poprzedników wkradło się kilka błędów. Największym był ten, że przenoszono wzorce z Antarktydy na lodowce i lądolód Grenlandii. Duży wpływ na topnienie Grenlandii ma przepływ ciepłej wody pod lądolodem Naukowcy stwierdzili jednak, że sytuacja lądolodu antarktycznego znacznie różni się od tego, co prognozowano. Autorzy najnowszej publikacji twierdzą, że jednym z większych problemów Grenlandii jest topnienie, które odbywa się pod warstwą lądolodu (tzw. submarine melting). Takie podwodne topnienie jest niezwykle trudne do zmierzenia. Pomiary strefy, która znajduje się poniżej lądolodu, wymagają stosowania nowoczesnych technologii. Załogowe ekspedycje zazwyczaj są zbyt niebezpieczne, aby można było w ogóle myśleć o ich przeprowadzeniu. Dopiero w 2019 roku naukowcy rozpoczęli badania najtrudniej dostępnych miejsc Grenlandii. W tym celu skorzystali z autonomicznych łodzi. Grenlandia topnieje nawet 100 razy szybciej, niż przypuszczaliśmy Badacze swoje pomiary połączyli z najnowszymi modelami klimatycznymi i dotychczasowymi danymi o topnieniu tej części Arktyki. Okazało się, że Grenlandia topnieje nawet 100 razy szybciej, niż przewidywały poprzednie analizy. – Przez lata ludzie korzystali z modelu tempa topnienia dla antarktycznych lodowców szelfowych i stosowali je do pokrywy lodowej Grenlandii – wyjaśniają autorzy. – To było najlepsze, co mogliśmy zrobić, biorąc pod uwagę ograniczone obserwacje. Teraz mamy do dyspozycji coraz więcej dowodów na to, że tradycyjne metody pomiaru wykazują zbyt niskie wskaźniki tempa topnienia – dodają naukowcy. Grenlandia była zieloną wyspą znaczniej dłużej niż dotychczas sądzono, wynika z odtajnionych badań US Army Dzięki tajemnemu projektowi amerykańskiej armii naukowcy odkryli, że Grenlandia pokryła się lodem później, niż sądziliśmy. Odkryto skamieliny roślin. Eksperci przyznają, że to sytuacja bez precedensu. Arktyka bowiem ociepla się nawet czterokrotnie szybciej niż reszta świata. Niektórzy badacze uważają, że Grenlandia już teraz przekroczyła punkt krytyczny, a do 2035 roku lądolód może zniknąć. Według szacunków, gdyby tak się stało, poziom wody na całym świecie podniósłby się nawet o 7 metrów. Co więcej, topniejące lodowce mogą uwolnić nieznane bakterie i radioaktywne związki. Taka sytuacja mogłaby być bardzo niebezpieczna dla życia i zdrowia wszystkich ludzi na naszej planecie. Źródło: Geophysical Research Letters. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Grenlandia wyglądała zupełnie inaczej. Naukowcy zrekonstruowali ekosystem sprzed 2 milionów lat
2 miliony lat temu Grenlandia przypominała bardziej zalesioną, zieloną krainę, niż mroźną, pokrytą śniegiem wyspę, którą znamy dziś. Takiego odkrycia dokonali naukowcy na podstawie analizy najstarszego DNA w historii.
W tym artykule: Odkryto najstarsze DNA w historii Ziemi Naukowcy porównali DNA z biblioteką danych współczesnych DNA Na Grenlandii żyły kiedyś mastodonty Jak ekosystem przystosowuje się do zmian klimatu Grenlandia to największa wyspa na świecie niebędąca kontynentem i pokryta w większości lądolodem. Panuje tam klimat polarny, a temperatura w niektórych jej częściach nigdy nie przekracza 0°C. Dzisiaj Grenlandia jest niezwykle surowym miejscem do życia. W arktycznej tundrze mogą przetrwać tylko najbardziej wytrzymałe organizmy. Nic dziwnego, że flora grenlandzka jest bardzo uboga. Nie ma tu znanych z innych części świata lasów. Rośliny rosną tylko w miejscach, gdzie przynajmniej na krótką chwilę w roku, śnieg ustępuje. Odkryto najstarsze DNA w historii Ziemi Jednak najnowsze badania pokazują, że krajobraz Grenlandii wyglądał kiedyś zupełnie inaczej. Zespół naukowców z St John's College, Uniwersytetu w Cambridge i Uniwersytetu w Kopenhadze analizował 41 próbek DNA, które były ukryte w glinie i kwarcu w formacji København z półwysppu Ziemia Peary’ego. Dzięki najnowocześniejszej technologii badaczom udało się wyodrębnić fragmentaryczne DNA długości kilku milionowych części milimetra. Okazało się, że DNA liczy 2 miliony lat. To oznacza, że jest aż milion lat starszy niż DNA, które dotychczas uchodziło za rekordowe. – Rozpoczęliśmy właśnie nowy rozdział w historii genetyki. Po raz pierwszy możemy zobaczyć DNA ekosystemu z tak odległej przeszłości – mówi prof. Eske Willerslev, genetyk ewolucyjny znany z przełomowych prac z zakresu antropologii molekularnej, paleontologii i ekologii. Naukowcy porównali DNA z biblioteką danych współczesnych DNA Naukowcy przyznają, że odkrycie DNA nie byłoby możliwe, gdyby nie klimat Grenlandii. Próbki materiału genetycznego gromadziły się przez 20 tysięcy lat w osadach i zostały zamknięte w lodzie i wiecznej zmarzlinie. Przez 2 miliony lat żaden człowiek nie miał do nich dostępu. Grenlandia bez tajemnic. Jak dolecieć? Co zobaczyć w stolicy? Jaka jest Grenlandia? Najlepiej przekonać się na własnej skórze. Przed podróżą dobrze mieć jednak podstawowe informacje o tym wyjątkowym miejscu. Podpowiadamy, co warto wiedzieć. – DNA może szybko ulegać degradacji. Nasze badania wykazały jednak, że dzięki korzystnym warunkom środowiska możemy cofnąć się w czasie dalej, niż ktokolwiek sobie to wyobrażał – twierdzi prof. Willerslev. W kolejnym etapie badań naukowcy postanowili porównać każdy fragment starożytnego DNA z całą biblioteką danych wszystkich znanych dzisiaj DNA. Badacze ustalili, że niektóre próbki należały do roślin, m.in. drzew i krzewów, niektóre do zwierząt, a inne do mikroorganizmów. Na Grenlandii żyły kiedyś mastodonty Naukowcy zwrócili uwagę na to, że nie wszystkie próbki udało się dokładnie zidentyfikować. Niektóre pochodziły od gatunków, które nie znajdowały się w bazach danych DNA. Badaczom udało się natomiast odkryć materiał genetyczny należący do reniferów, lemingów i zajęcy oraz brzóz i topoli. Co więcej, uczeni przyznali, że znaleźli dowody na to, że 2 miliony lat temu Grenlandię zamieszkiwały mastodonty. To wymarłe trąbowce z rodziny Mammutidae, które zamieszkiwały głównie tereny leśne, głównie w północnej części Ameryki Północnej. Żyły w okresie epoki lodowej. Szczątki tego gatunku odkrywano jednak w całych Stanach Zjednoczonych, w południowej Kanadzie, a nawet na terenie północnego Meksyku. Naukowcy dotychczas sądzili, że ssaki te nigdy nie zawędrowały tak daleko na północ. Jak ekosystem przystosowuje się do zmian klimatu Autorzy podkreślają, że klimat Grenlandii w tamtych czasach wahał się między arktycznym a umiarkowanym. Temperatura wówczas była o 10–17°C wyższa niż współcześnie. Co ciekawe, próbki z Grenlandii zostały pobrane już w 2006 roku i od tego czasu były przechowywane w laboratorium. Dopiero po latach naukowcy zdecydowali się na ich analizę, również ze względu na postęp technologiczny. – Dopiero gdy opracowano nową generację sprzętu do sekwencjonowania DNA, byliśmy w stanie zlokalizować i zidentyfikować niezwykle małe i uszkodzone fragmenty starożytnego DNA w próbkach osadów. Dopiero teraz byliśmy w stanie stworzyć mapę dwumilionowego ekosystemu – podsumowują autorzy badania. Naukowcy podkreślają również, że klimat Grenlandii sprzed 2 milionów lat, przypominał ten, którego spodziewają się eksperci w przyszłości, w związku z globalnym ociepleniem. Najnowsze badania mogą pomóc zrozumieć ewolucję gatunków i ich zdolność do przystosowania się do nowych warunków. Źródło: Nature Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na Grenlandii odnaleziono świecącą rybę, której krew nie zamarza. Co to za gatunek?
Rybę z rodziny dennikowatych odnaleziono pod grenlandzką górą lodową. W jej żyłach płynęła substancja, która chroniła ją przed zamarzaniem. Naukowcy stwierdzili również, że ryba wykazywała cechy biofluorescencji, co jest niespotykane wśród gatunków żyjących w arktycznych wodach.
W tym artykule: Arktyczna ryba wykazywała cechy biofluorescencji Ryba posiadała najwyższy poziom ekspresji białek, które zapobiegały zamarzaniu Globalne ocieplenie może stanowić zagrożenie dla tego gatunku Ryby, które żyją w niezwykle mroźnych wodach Arktyki, musiały przystosować się ewolucyjnie do przetrwania w ekstremalnych warunkach. Pomagają im w tym między innymi naturalne krioprotekanty, które chronią tkanki przed uszkodzeniami i zamarzaniem. Funkcje krioochronne pełnią specjalne białka, które działają jak przeciwzamarzacze. Znajdują się zazwyczaj we krwi. Arktyczna ryba wykazywała cechy biofluorescencji Prowadząc badania na Grenlandii, naukowcy odnaleźli Liparis gibbus, rybę z rodziny dennikowatych. Gatunek ten żyje w strefie przydennej wód Arktyki, na głębokości ok. 650 metrów. Najlepiej czuje się wśród wodorostów, skał oraz gór lodowych. L. gibbus zazwyczaj jest brązowy, ma białe płetwy i osiąga maksymalnie ok. 52 cm długości. Gatunek po raz pierwszy został opisany przez Tarletona Hoffmana Beana w 1881 roku. Naukowcy odkryli zadziwiającą „tęczową rybę”. Co to za nowy gatunek? Badacze odnaleźli przepiękną, kolorową rybę z rodzaju wargaczowatych. Do tej pory była błędnie sklasyfikowana. Teraz okazuje się, że to nieznany wcześniej nowy gatunek. Naukowcy odnaleźli tego osobnika w 2019 roku w trakcie ekspedycji, która prowadzona była przez Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej. Uwagę badaczy przykuło to, że ryba wykazywała cechy biofluorescencyjne i mieniła się jaskrawymi zielonymi i czerwonymi barwami. Jest to zjawisko emitowania światła przez substancję uprzednio wzbudzoną poprzez pochłonięcie światła lub innego promieniowania elektromagnetycznego. Ryba posiadała najwyższy poziom ekspresji białek, które zapobiegały zamarzaniu – Odkrycie tego gatunku było dla nas olbrzymim zaskoczeniem. Długo zastanawialiśmy się, jak ta mała ryba może żyć w tak ekstremalnym środowisku i nie zamarzać – mówił David Gruber, profesor biologii z University of New York’s Baruch College i współautor badania. Uczony dodaje również, że jest to pierwszy przypadek ryby arktycznej, u której wykryto cechy biofluorescencji. Naukowcy postanowili zbadać osobnika odnalezionego pod górą lodową. Badacze przeprowadzili sekwencjonowanie transkryptomu, czyli zestawu cząsteczek mRNA w organizmie. Chcieli w ten sposób określić poziom ekspresji genów. Ku zdumieniu uczonych okazało się, że ryba posiada najwyższy poziom ekspresji przeciwzamarzaczy (AFP), jaki kiedykolwiek odnotowano. Ponadto uczeni odkryli dwa różne typy rodzin genów kodujących te białka. View oEmbed on the source website – Białka, które zapobiegają zamarzaniu, spowalniają powstawanie kryształków lodu lub zapobiegają mu. Ryby te uzyskały takie białka w toku ewolucji – tłumaczy Gruber. Portal Live Science przypomina, że po raz pierwszy te białka u niektórych ryb arktycznych wykryto prawie 50 lat temu. Globalne ocieplenie może stanowić zagrożenie dla tego gatunku Naukowcy twierdzą, że różne typy białek krioochronnych wyewoluowały niezależnie wśród wielu różnych gatunków ryb, nie tylko tych, które są blisko spokrewnione. Jest to niezwykle ważna cecha, która pozwala im przetrwać w ekstremalnych warunkach. Przedstawiciele Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej zwracają jednak uwagę, że ze względu na tak duży poziom ekspresji białek, istnieją obawy, że gatunek ten może nie przetrwać zmian spowodowanych globalnym ociepleniem. Badacze uważają, że w wyniku ocieplania oceanów i mórz niektóre gatunki będą emigrowały do Arktyki, a Liparis gibbus będzie musiał z nimi konkurować. Może się okazać, że zdobyte w trakcie ewolucji przeciwzamarzacze przestaną być mu potrzebne i nie będą przynosiły temu gatunkowi żadnych korzyści. Źródło: Evolutionary Bioinformatics. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi
Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata.
W tym artykule: Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tristan da Cunha Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Pitcairn Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Sentinel Północny Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Iquitos Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Ittoqqortoormiit Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Perth Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tybet Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Norylsk „Administrator Wyspy Tristan da Cunha zatrudni doradcę rolniczego, który pomoże zwiększyć produktywność upraw warzyw oraz hodowli 300 sztuk bydła i 500 owiec na obszarze 1000 akrów”. Kiedy w 2016 roku ogłoszenie takiej treści ukazało się w brytyjskich serwisach internetowych, media szybko okrzyknęły je „szansą na pracę marzeń na rajskiej wyspie”. Dwuletni kontrakt na południowym Atlantyku skusił jednak niewielu. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tristan da Cunha Oddalony o 2432 km od Kapsztadu, 2161 km od Wyspy Świętej Heleny i 3486 km od Falklandów archipelag Tristan da Cunha to najbardziej odległe od innych miejsce na Ziemi. Wyspy, będące terytorium zależnym Wielkiej Brytanii, na stałe zamieszkują zaledwie 243 osoby. Zamknięta społeczność Tristan da Cunha sama określa się mianem „rodziny”. I rzeczywiście – badania genetyczne dowodzą, że obecni mieszkańcy są potomkami zaledwie ośmiu mężczyzn z Wielkiej Brytanii, Rosji i USA oraz siedmiu kobiet z Afryki, którzy falami przybywali na wyspę w XIX w. Dokładniejsze badania mitochondrialnego DNA wskazują, że wśród pierwszych mieszkanek były przynajmniej dwie siostry, co do pewnego stopnia potwierdza pokrewieństwo dzisiejszych mieszkańców Tristan da Cunha. Do dziś mieszkańcy zmagają się z astmą, na którą cierpi aż 42 proc. populacji wyspy. Na astmę chorowało też trzech pierwszych jej mieszkańców. Kłopotliwe położenie na południu Atlantyku oraz brak lotniska sprawia, że trzeba się naprawdę natrudzić, aby na Tristan da Cunha w ogóle trafić. Podróż jest możliwa jedynie drogą morską, płynąc z Kapsztadu. Statek kursuje raz w miesiącu, rejs w jedną stronę trwa dziesięć dni. Zanim jednak pomyśli się o rezerwacji biletów, należy zadbać o pozwolenie na wjazd. Aby je uzyskać, trzeba z kolei dokładnie wytłumaczyć cel wizyty i cierpliwie czekać przynajmniej 40 dni na decyzję. Równie dużo samozaparcia muszą mieć mieszkańcy wysp. Życie na nich – choć archipelag stanowi część Zjednoczonego Królestwa – nie przypomina życia w Londynie czy Liverpoolu. Na wyspie działa jeden sklep i jedna szkoła, którą młodzież kończy już w wieku 16 lat. Za zdrowie mieszkańców odpowiada jeden lekarz. Dzięki pomocy amerykańskiego Centrum Medycznego Uniwersytetu w Pittsburghu kilka lat temu zapewniono mu dostęp do długodystansowej pomocy telemedycznej, w tym możliwość wysyłania EKG i zdjęć RTG do lekarzy w innych krajach w celu natychmiastowej konsultacji. Mimo tych niedogodności codzienność na Tristan da Cunha ma coś z sielanki. Tristanczyków jest tak niewielu, że mogą sprawiedliwie podzielić się ziemią i prowadzić powolne życie z dala od współczesnej cywilizacji. Czy to największy krokodyl na świecie? „Szef rzeki” miał 7 metrów długości Największy krokodyl na świecie w historii wyginął. Co wiadomo o przodkach krokodyli? Media zelektryzowała wiadomość o odkryciu okazów największego gatunku zamieszkującego Australię. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Pitcairn Jeszcze mniej ludzi mieszka na Pitcairn. Populacja tej malutkiej wyspy o powierzchni mniejszej niż Suwałki to zaledwie około 50 potomków pierwszych Brytyjczyków i towarzyszących im Tahitańczyków z okrętu HMS Bounty. Zbuntowana załoga statku dotarła w to miejsce w 1790 roku i – po spaleniu okrętu – na wiele kolejnych lat została właściwie odizolowana od świata. Dziś w tej brytyjskiej kolonii trudno o udogodnienia takie jak prąd elektryczny, który dostępny jest zaledwie przez 15 godzin na dobę czy internet. Dopiero od kilku lat na wyspie można korzystać ze stałego, ale bardzo drogiego łącza internetowego. Na Pitcairn nie ma telewizji, a mieszkańcy mogą jedynie próbować odbierać zagraniczne radiostacje na falach krótkich. Do 2002 roku działał tu tylko jeden telefon satelitarny. Jednym z niewielu Polaków, który dotarł w to miejsce, jest nauczyciel akademicki Maciej Wasilewski. W reportażu „Jutro przypłynie królowa” opowiada, jak trudno jest się tam dostać. „Statek zawija w pobliże wyspy sześć razy do roku, czasem przypłynie jacht. Nic więcej. Żaden samolot nie wyląduje na Pitcairn, żaden helikopter nie doleci. Pitcairnczycy wierzą w doskonałą komunę, odgradzają się od świata, nie zbudowali portu”. Sam autor długo zabiegał o pozwolenie na wjazd na wyspę. Już sam fakt, że mu się udało, jest warty odnotowania. Na Pitcairn nie lubią mediów. „W 2002 roku deportowali angielskiego dziennikarza: przypłynął wynajętym statkiem i nawet nie wyszedł na ląd. Kilka lat później odesłali francuskiego autora książek podróżniczych. Pewna reporterka usłyszała: »Powiesimy cię, jeśli źle o nas napiszesz«” – notuje w swojej książce Maciej Wasilewski. Izolacja od świata może prowadzić do patologii. W roku 2004 o Pitcairn znów zrobiło się głośno. Tym razem z powodu afery pedofilskiej, w którą było zaangażowanych kilku mieszkańców wyspy, w tym burmistrz stolicy. Kilka lat później za posiadanie dziecięcej pornografii skazano kolejnego burmistrza. „Czyste zło pod Słońcem”, „Utracony raj”, „Koszmar zamkniętych społeczności” – tak komentowały to okładki brytyjskich gazet. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Sentinel Północny Otwarcie na świat zewnętrzny nie zawsze jednak musi być najlepszą drogą dla odizolowanych społeczności. Sentinel Północny to prawdopodobnie ostatnie miejsce na Ziemi, do którego nie dotarła współczesna cywilizacja. Wyspa jest częścią Archipelagu Andamanów w Zatoce Bengalskiej. Zamieszkuje ją kilkuset tubylców, którzy – jak się szacuje – żyją w izolacji od 60 tys. lat. O Sentinelczykach wiadomo niewiele. Nie znamy ich obyczajów, języka ani kultury. Konsekwentnie bronią się przed jakąkolwiek próbą wtargnięcia obcych na swoje terytorium. W 2018 roku na Sentinel Północny samotnie kajakiem dostał się 26-letni amerykański misjonarz John Allen Chau. Kilka dni później rybacy pływający w pobliżu wyspy dostrzegli, jak tubylcy zakopują martwe ciało mężczyzny na plaży. Rząd Andamanów i Nikobarów, terytorium związkowego Indii, pod które formalnie podlega Sentinel Północny, już kilka lat temu zakazały obcym wjazdu na wyspę. Chodzi o to, aby nie zarazić tubylców mikrobami, z którymi nie mieli dotychczas kontaktu, a które mogłyby się okazać dla nich zabójcze. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Iquitos Iquitos w Peru jest uznawane za najbardziej odizolowane miasto na Ziemi. Aby się tam dostać, trzeba z jednej strony przeprawić się przez rzekę Amazonkę lub z innej strony pokonać niedostępną Puszczę Amazońską. Do zamieszkanego przez 370 000 ludzi miasta nie prowadzi żadna droga, co czyni Iquitos największym odciętym od reszty świata skupiskiem ludzi na Ziemi. Dotrzeć udało się tam Mieczysławowi Pawłowiczowi. Dziennikarz i podróżnik tak relacjonuje nam swoją wyprawę: – Do Iquitos dotarłem Amazonką. Prócz lotniczego to jedyne połączenie z tym miastem. Mimo odległości – a w Ameryce Południowej trzeba się przyzwyczaić do ogromnych przestrzeni – nie miałem wrażenia, że mieszkańcy czują się izolowani. Dość swobodnie przesiadali się z motocykli, motoriksz i autobusów na statki, promy czy łódki. Przyzwyczaili się do życia w rytmie rozlewisk największej rzeki świata, tak jak wenecjanie do swoich kanałów i acqualta. I tylko jeśli chcą coś załatwić w stolicy kraju lub na wybrzeżu, muszą skorzystać z drogi powietrznej. Rzeką dopłyną jedynie do amazońskich regionów Kolumbii i Brazylii. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Ittoqqortoormiit Znacznie większym wyzwaniem wydaje się życie w Ittoqqortoormiit na wschodnim wybrzeżu Grenlandii. To najbardziej odosobnione miejsce na jednym z najbardziej odosobnionych i surowych lądów na Ziemi stale zamieszkuje zaledwie około 350 ludzi, którym towarzyszą psy husky, foki, morsy, narwale, niedźwiedzie polarne i lisy arktyczne. Miasto założyli Duńczycy w 1925 roku jako plan ambitnej polityki kolonialnej tej części lądu. Ekstremalnie trudne warunki do życia (średnia roczna temperatura nie przekracza minus 8,6 st. C) i 842 km odległości od kolejnego skupiska ludzi sprawiają, że od powstania miasto właściwie się nie rozwija. Nie da się tu uprawiać warzyw ani owoców, a codzienne produkty, jak pasta do zębów, są ekstremalnie drogie. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Perth Zupełnie inne życie prowadzą mieszkańcy Perth położonego dokładnie na antypodach Ittoqqortoormiit. Czwarte największe miasto Australii to milionowa metropolia z centrum finansowym, drapaczami chmur i bogatą kulturą surferską. Od Nowego Jorku czy Melbourne odróżnia je jednak położenie. Skąd wikingowie ruszali na wyprawy? Znaleziono miecz wikingów, który potwierdza pewne teorie Miecz wikingów znaleziony w Stavanger to cenne źródło historyczne. Co mówi jego rękojeść? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/skad-wikingowie-ruszali-na-wyprawy-znaleziono-miecz-wikingow-ktory-potwierdza-pewne-teorie-4043be5.jpeg" width="906" height="700" alt="Skąd wikingowie ruszali na wyprawy? Znaleziono miecz wikingów, który potwierdza pewne teorie" title="Skąd wikingowie ruszali na wyprawy? Znaleziono miecz wikingów, który potwierdza pewne teorie" /> Nie ma drugiego tak wielkiego, a zarazem tak odizolowanego miasta na świecie. Podczas gdy 8 na 10 Australijczyków mieszka na południowo-zachodnim wybrzeżu kraju, stolica Australii Zachodniej, położona nad Oceanem Indyjskim, znajduje się na odludziu. Łatwiej i taniej jest się stąd dostać do Indonezji niż do jakiegokolwiek innego miasta w Australii. Trudna lokalizacja sprawia, że koszty życia są tu dużo wyższe niż w innych częściach kraju. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tybet Wciśnięty między Chiny i Indie Tybet przez wieki znajdował się w izolacji. Z trzech stron odcinają go od świata potężne góry, z czwartej dżungla. Mimo to dziś region ten jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na świecie. Tylko w 2018 r. Tybet odwiedziło 30 milionów ludzi. Wciąż zachowały się w nim jednak miejsca, do których dotrzeć się nie da. Mimo że w powiecie Metok w Tybetańskim Regionie Autonomicznym mieszka prawie 10 tys. ludzi, rzadko mają do czynienia z obcymi. – Okolica od lat jest nieodstępna dla cudzoziemców, przede wszystkim ze względu na napiętą sytuację między Chinami i Indiami. Nie da się tam zorganizować wyjazdu, chyba że ma się zgodę kogoś na wysokim szczeblu – mówi Iwona Bartoszcze, przewodniczka i właścicielka firmy WyprawyDoAzji.pl. Równie trudno dotrzeć do nieodległego Mato – najzimniejszego miejsca w całych Chinach. Te tybetańskie łąki leżą na wysokości 4300 m n.p.m., gdzie średnia temperatura nie przekracza minus 3,33 st. C. „W Mato cała romantyczna wizja Tybetu, jaką ze sobą przywiozłam, wywróciła się do góry nogami” – opowiada Iwona Bartoszcze, która miała okazję zobaczyć to miejsce na własne oczy. – Kilka zniszczonych budynków, błotniste uliczki. Poza nimi nie ma tu nic – tylko niezmierzone, porośnięte trawą przestrzenie. Rano, nawet w lecie, prószy śnieg. Byłam w Mato kilkakrotnie i za każdym razem zastanawiałam się, czy mogłabym tam żyć? Mieszkać w namiocie, codziennie rano zgrabiałymi z zimna dłońmi doić dri (samice jaka), stawiać czoła porywistemu wiatrowi, za sąsiadów mając tylko wilki i świstaki? Mimo całej mojej miłości do Tybetu, chyba jednak nie – puentuje przewodniczka. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Norylsk Najbardziej znanym na świecie miastem zamkniętym jest położony za Kołem Podbiegunowym Norylsk. Powstawał w latach 20. i 30. XX wieku w ramach okrutnego projektu, który zakładał zbudowanie górniczego miasta niewolniczą pracą więźniów okolicznego łagru. Po śmierci Stalina w 1953 roku miasto uzyskało prawa miejskie, a byli więźniowie pozostali jako główni mieszkańcy Norylska. Dziś w mieście żyje 170 tys. mieszkańców. Większość z nich jest zatrudniona w tamtejszym zakładzie wytopu metali ciężkich – największym tego typu obiekcie na świecie. Miasto nie ma połączenia drogowego z innymi regionami Rosji. Można się tam dostać wyłącznie samolotem. Norylsk uznawany jest za jedno z najbardziej depresyjnych miejsc do życia na Ziemi. Odcięte od świata gęstą tundrą miasto przypomina obraz z przerażającej cyberpunkowej dystopii. – Norylsk to miasto-potwór. W centrum można jeszcze odnieść wrażenie, że jest się w kolejnym rosyjskim mieście – stalinowskie kamienice pomalowano na jaskrawe kolory, wokół nich stoją szare bloki. Ale dalej zaczyna się katastrofa: czarne hałdy, wykopy, żelastwo i kłębowiska rur prowadzonych po powierzchni, bo ziemia jest zbyt zmarznięta, by cokolwiek w niej zakopać. Wokół tundra, ogromna kontrastująca tundra. Jest trochę tak, jakby miasto było obdarte ze skóry, a wszystkie organy na wierzchu. Dymy hut mieszają się z chmurami. Gdy powieje w stronę miasta, w ustach czuć smak siarki. Zimą zapada noc polarna i przychodzą mrozy. Robi się trochę jak na stacji kosmicznej albo Księżycu – opowiada nam Michał Milczarek, wykładowca UJ, autor książki „Donikąd. Podróże na skraj Rosji”. Most na rzece Kwai - jedyny taki most Most na rzece Kwai to jeden z najsłynniejszych mostów w historii kina. Każdego roku odwiedzają go tysiące turystów. Warto się tam wybrać, podczas wakacji w Azji Południowo-Wschodniej. Nie wszystkie najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi są zamknięte. Miasto Norylsk zaś jest dosłownie zamknięte. Cudzoziemiec, kiedy jeszcze Rosja nie była objęta sankcjami, aby wjechać do Norylska, potrzebował przepustki od FSB. Niełatwo ją było zdobyć. – Ode mnie służby specjalne zażądały planu pobytu rozpisanego z dokładnością do godziny. Na decyzję czekałem dwa miesiące – wspomina Michał Milczarek. Na pytanie, jak ludzie dają sobie na co dzień radę w takim miejscu, odpowiada: – Mieszkańcy Norylska sami mówią, że się już przyzwyczaili. Zresztą żyć tu można: to dość duże miasto, są sklepy, jest kino, teatr, można wyjść do knajpy. Innymi słowy, można się znieczulić i zapomnieć o otoczeniu. Trzymają ich tam przede wszystkim dość wysokie zarobki w przemyśle. Wielu mówi jednak, że po przejściu na emeryturę od razu stamtąd wyjedzie. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Miłka Raulin przeszła Grenlandię. Nie wszyscy z jej zespołu ukończyli trawers. „To był chyba najgorszy moment”
Miłka Raulin po raz kolejny udowodniła, że jej Siła Marzeń nie ma granic. Podróżniczka dołączyła do grona zaledwie 14 Polaków, którzy ukończyli trawers Grenlandii. Jest w tym gronie trzecią i najmłodszą kobietą.
W tym artykule: Miłka Raulin – najmłodsza Polka, która przeszła Grenlandię Miłka Raulin o najtrudniejszym momencie wyprawy i łzach szczęścia Miłka Raulin była jedną z prelegentek na pierwszym po pandemii Festiwalu Podróżników National Geographic. W drugi weekend czerwca spotkaliśmy się w Kartuzach – stolicy Kaszub. Najmłodsza polska zdobywczyni Korony Ziemi dołączyła do nas prosto z kolejnej historycznej wyprawy. Pod koniec maja Miłka jako druga i najmłodsza Polka ukończyła trawers Grenlandii. Miłka Raulin – najmłodsza Polka, która przeszła Grenlandię Ostatni raz rozmawiałem z Miłką Raulin na chwilę przed jej wylotem na największą wyspę świata. Opowiedziała mi wtedy o przygotowaniach do projektu. Grenlandia szybko zweryfikowała, jak jej się to udało. – Myślę, że byłam bardzo dobrze przygotowana, a najlepsze było to, że wszystko organizowaliśmy razem jako niekomercyjny, międzynarodowy zespół. Cała ta papierologia i pozwolenia na telefon czy radio, które trzeba uzyskać od rządu Grenlandii, jest bardzo skomplikowana. Jeśli ktoś polegnie na tym etapie, to dalej może być mu jeszcze trudniej. Już to pokazuje, z jak ogromnym przedsięwzięciem ma się do czynienia – mówi Raulin. Miłka Raulin o najtrudniejszym momencie wyprawy i łzach szczęścia Biurokracja i skrajne warunki pogodowe to tylko niektóre z komplikacji, jakie czekają śmiałków pragnących przejść Grenlandię. Do tej pory udało się to tylko 14 Polakom i aż czworgu tej wiosny. Przed Miłką była Monika Amor Wilkies, a po niej Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan. O grenlandzkim trawersie rozmawiałem z Raulin dosłownie kilka dni po jej powrocie do Polski. Mateusz Łysiak: Wiedziałaś, że łatwo nie będzie i czeka cię parę tygodni w bardzo wymagającym środowisku. Co zaskoczyło cię najbardziej? Miłka Raulin: Właściwie wszystko się sprawdziło. Najniższa odnotowana przeze mnie temperatura to minus 39 stopni Celsjusza, z kolei najsilniejszy wiatr to 86 km/godz. Przemieszczaliśmy się przy wiatrach o maksymalnej prędkości do 70 km/godz. i to była tzw. burza śnieżna. To był hardcore. W takich warunkach idzie się na azymut. Nie ma znaczenia, co widzisz, bo i tak wszystko jest białe. Bardzo trudno znaleźć jakiekolwiek punkty odniesienia. Właściwie jest to niemożliwe. To tego widoczność utrudniają gogle i czapka. Trawers trwał cztery tygodnie. Jak regenerowałaś się w trakcie? Nie regenerowałam się wcale i to było straszne. Mówili, że źle będzie przez pierwsze dwa dni, a źle było przez pierwsze dziesięć. Szczególnie wieczorami, kiedy wchodziłam do śpiwora i próbowałam się ruszyć, ale moje ciało było jakby zabetonowane. Wszystko bolało mnie nawet wtedy, kiedy leżałam prosto. To zmęczenie było spowodowane przede wszystkim ciągnięciem cięższych ode mnie sań ze sprzętem. Dopiero 11. dnia było mi trochę lżej. Co się wtedy wydarzyło? Nie wiem, czy to był przełom. Na pewno wiele rzeczy wpływa na to, jak się idzie. Przede wszystkim pogoda, po drugie to, czy się wyśpisz i po trzecie rodzaj śniegu. Najgorszy jest taki świeży, lepki, a im go więcej, tym trudniej się przemieszczać. Najlepiej idzie się w mrozie. Wtedy tego jedenastego dnia wszystkie te warunki były spełnione. Poczułam, że idzie mi się lepiej, ale to nie znaczy, że już do końca było mi lekko. Każdego dnia różne rzeczy wpływały na moją kondycję i samopoczucie. Sanie raz były lżejsze, raz cięższe. Przy tym wszystkim trzeba sobie radzić z innymi ludźmi, a w takich warunkach to pewnie nie jest łatwe. Jak wyglądały relacje w zespole? Ja miałam namiot sama. Nie musiałam go z nikim dzielić, a to jest plusem podczas miesięcznej wyprawy. Przyznaję jednak, że miałam fantastyczną ekipę. To jest nieprawdopodobne, jak bardzo się zgraliśmy mimo różnego pochodzenia i innych odmienności. Pomagaliśmy sobie, kiedy była taka potrzeba, ale każdy był też przygotowany na to, że w ekstremalnych warunkach każdy skupiał się na sobie. Nie mogę powiedzieć złego słowa na moich chłopaków. Niestety, jeden z członków wyprawy odpadł już na samym początku. Co się stało? Michael, formalny lider naszej wyprawy, uderzył się głową w lądolód, co skończyło się całkowitym zanikiem pamięci. Nie wiedział nawet, jak zawiązać raki. To był bardzo trudny dzień, bo trzeba było zorganizować akcję ewakuacyjną. Baliśmy się, że bez Michaela nie dostaniemy pozwolenia na kontynuowanie wyprawy. Nasz permit został wstrzymany i dopiero 4 maja mogliśmy iść dalej. Wracając do akcji ratunkowej... W jej trakcie połamało mi namiot. Helikopter nie miał jak wylądować. Po prostu wisiał nad nami w powietrzu i zrobił ogromne spustoszenie. Kiedy zaczął się zniżać, nie mogłam złapać oddechu. Poczułam, jak świeży śnieg wpada mi z wiatrem do płuc. To był chyba najgorszy moment wyprawy. Trzymałam namiot, nie mogłam oddychać i modliłam się, żeby ten helikopter po prostu odleciał. To rzeczywiście był bardzo trudny początek. A jak wspominasz koniec trawersu? Te chwile, kiedy wiedziałaś, że jesteś już bardzo blisko finiszu? Ostatni dzień trawersu był wspaniały, cudowny. Czułam się tak, jakby Grenlandia mówiła do mnie: „Raulin, tak się męczyłaś, to masz. Teraz będzie ci się już podróżowało łatwo i przyjemnie”. Do tego był piękny zachód słońca. Popłynęły mi łzy szczęścia. Na szczęście nie zamarzły (śmiech). Przemieszczaliśmy się ekspresowo. Zrobiliśmy 47 kilometrów jednego dnia, w 20 godzin. Zjeżdżaliśmy na sankach z ogromnej góry. To było fantastyczne uczucie. Moment, w którym wiedziałam, że to już koniec i następnego dnia nie będę musiała odpalać kuchenki, składać namiotu, pakować sań i tak dalej to była fajna chwila. Ale chyba najbardziej poczułam, że to koniec, kiedy wsiadłam do helikoptera i się stamtąd wydostałam. Miłka, co dalej? Teraz zachwycam się dodatnimi temperaturami i kolorami innymi niż biel. Kiedy wracaliśmy przez Islandię widok drzew i zielonej trawy bardzo mnie ucieszył. Plany na dalszą przyszłość też już mam, ale na razie ich nie zdradzam. Mogę obiecać, że będzie bardzo ciekawie.
Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan przeszli Grenlandię. Znamy ich kolejne plany
Pod koniec kwietnia Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan wyruszyli na Grenlandię z zamiarem przejścia największej wyspy na świecie z zachodu na wschód. 35 dni później polscy podróżnicy zakończyli wyprawę sukcesem. Tym samym dołączyli do grona 11 Polek i Polaków, którym się to udało.
W tym artykule: Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan ukończyli trawers Grenlandii Największa wyspa na świecie z zachodu na wschód Duet od zadań specjalnych Ostatni etap wyprawy był szczególnie wymagający. Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan przez 32 godziny szli praktycznie bez postojów. Po przejściu 60 km dotarli do fiordu na wschodnim wybrzeżu Grenlandii niedaleko osady Isortoq. Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan ukończyli trawers Grenlandii Najpierw podróżnicy szli po pofalowanym lądolodzie. Po czasie teren obniżył się do tego stopnia, że mogli zjechać na pulkach, czyli specjalnych saniach w stronę fiordu. Kolejnym wyzwaniem było znalezienie bezpiecznej drogi nad zamarznięte morze. Przedarcie się przez labirynt strumieni i topniejących lodowisk zajęły Waligórze dwie godziny. Przez kolejne cztery panowie znosili sprzęt. Supergan przyznaje, że warunki pogodowe nie ułatwiały im drogi na ostatnich kilometrach. – Najpierw mocno wiało, więc musieliśmy przeczekać podmuchy i wyszliśmy z namiotu dopiero po południu. Szczerze mówiąc, nie wierzyłem, że uda nam się dojść do Isortoq bez przerw. Dodatkowo w plecy wiał nam mocny, zimny wiatr, który nas pchał. Schodziliśmy w nocy, choć to umowny termin, bo słońce zaszło tylko na jakieś dwie godziny. Zatokę ujrzeliśmy o świcie – mówi. Największa wyspa na świecie z zachodu na wschód Adrenalina towarzyszyła im niemal do samego końca wyprawy. – Kiedy weszliśmy na lód, przestraszyłem się, czy wytrzyma nasz ciężar. Ale pokrywa była gruba. Zmylił nas fakt, że jej wierzchnia warstwa jest pokryta śniegiem i po prostu topnieje, bo zbliża się grenlandzkie lato. Mieliśmy więc mokro w butach, ale ruszyliśmy w drogę na skraj lodu – opowiada Waligóra. Tam już czekała na nich umówiona wcześniej łódź, która zabrała ich do Isortoq. To niewielka osada, w której tradycyjnie polarnicy kończą trawers Grenlandii. Tam Mateusz Waligóra i Łukasz Supergan spędzą najbliższy tydzień, czekając na helikopter. Do Polski wrócą 16 czerwca. Wyprawa Polish Greenland Expedition trwała dokładnie pięć tygodni. Waligóra i Supergan zaczynali na zachodzie wyspy w Kangerluusuaq. Po drodze dotarli do opuszczonej stacji radarowej DYE-2, która została wybudowana w zimnej wojnie. Mieli ze sobą broń, na wypadek spotkania z niedźwiedziem polarnym, ale na szczęście nie musieli z niej skorzystać. Grenlandia zaskoczyła ich za to różnorodnością – także śniegu. – Czasami był lepki, innym razem przypominał papier ścierny. Musieliśmy więc dopasować naszą strategię do warunków. Raz wychodziliśmy w nocy, żeby unikać słońca. Innym razem czekaliśmy, aż zrobi się trochę cieplej – mówi Supergan. Duet od zadań specjalnych Grenlandia to bardzo wymagający teren. W trakcie wyprawy temperatura wahała się od kilku do 30 stopni na minusie. Dodatkowym utrudnieniem były silne wiatry przekraczające 100 km/godz. i tzw. whiteouty – białe ciemności. W takich okolicznościach trudno obrać punkt odniesienia. Nie wiadomo też, czy idzie się w górę, czy w dól. – Ale najważniejsze jest, że nie popełniliśmy żadnego błędu i ani razu się nie pokłóciliśmy. To ciekawe, bo obaj jesteśmy samotnikami i dawno z nikim na takiej wyprawie nie byliśmy. Wszystko dobrze zaplanowaliśmy, zostało nam nawet trochę jedzenia. Zaprocentowało doświadczenie z poprzednich ekspedycji – mówi Waligóra. W trakcie wyprawy na ich profilach w mediach społecznościowych publikowane były informacje na temat zmian klimatu zachodzących w strefach polarnych. Podróżnicy zwracali uwagę na kurczącą się pokrywę lodową, zagrożone wyginięciem niedźwiedzie polarne i coraz większą ekspansję człowieka w Arktyce i Antarktyce. – Nasz duet się sprawdził i jeszcze gdzieś razem ruszymy – mówią obaj. Na najbliższe podróżnicy tygodnie mają zaplanowane kolejne wyzwania i aktywności. W lipcu Waligóra rozpocznie marsz przez Tatry, w którego trakcie chce zwrócić uwagę na problemy dotykające najwyższych gór Polski. Pod koniec roku wyruszy na samotną wyprawę na biegun południowy. Z kolei Supergan tuż po przylocie do Polski wyleci na wyprawę do Norwegii, a potem spróbuje zdobyć siedmiotysięcznik Chan Tengri.