To tutaj narodziły się igrzyska olimpijskie. Starożytne skarby przetrwały dzięki katastrofie
W starożytności Olimpia była czymś więcej niż tylko kolejnym miejscem kultu religijnego w rozległym panteonie helleńskich wierzeń. Specyficzne sanktuarium stanowiło także centrum panhelleńskiej tożsamości, platformę dyplomacji i arenę, na której polityczna potęga państw-miast odzwierciedlała się w zmaganiach atletów. Dziś to jeden z najważniejszych turystycznych punktów na mapie Peloponezu. Czym na tle innych antycznych atrakcji wyróżnia się Olimpia? Grecja ma do zaoferowania wiele wspaniałych zabytków, ale to właśnie w tym sanktuarium narodziła się najważniejsza sportowa tradycja świata.
Spis treści: Miasto w dolinie Alfejosu Ewolucja historycznej Olimpii Architektura Świętego Gaju Skarby Olimpii Współczesna Olimpia to niewielkie miasto, które jednak pozostaje motorem napędowym turystyki i gospodarki zachodniego Peloponezu. W starożytności, gdy była rozległym kompleksem sakralnym, jej ranga była jeszcze wyższa. Miasto w dolinie Alfejosu Olimpia jest usytuowana w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego, w historycznej krainie Elida, która obecnie stanowi jednostkę regionalną w obrębie regionu Grecja Zachodnia. Rozpościera się w otwartej, żyznej dolinie u stóp zalesionego wzgórza Kronion. Krajobraz Olimpii ukształtowały dwa lokalne cieki wodne. Przestrzeń Altis od zachodu i południa jest ograniczona dolinami rzek Alfejos i Kladeosu, jej mniejszego dopływu. W starożytności zapewniały one wodę pitną i higieniczną dla atletów, dyplomatów i pielgrzymów. Z drugiej jednak strony to właśnie ich potężna i zmienna natura była odpowiedzialna za liczne katastrofy, a w późnym antyku i wczesnym średniowieczu – za pogrzebanie powalonych trzęsieniami ziemi ruin miasta pod grubą warstwą osadu. Paradoksalnie, osad ochronił niezliczone skarby Olimpii przed całkowitym zniszczeniem lub rozkradzeniem. Ewolucja historycznej Olimpii Tereny Olimpii były zasiedlone już w okresie wczesnej kultury helladzkiej. U schyłku epoki brązu zrodził się tam kult Pelopsa i Hippodamei. Równolegle czczono Kronosa, Gaję i Temidę. Rangę centrum kultu Zeusa miasto zyskało w X stuleciu p.n.e., kiedy u stóp wzgórza Kronos wyznaczono temenos poświęcony najwyższemu bóstwu. Za przełomowy należy uznać rok 776 p.n.e., kiedy to trzech władców – Ifitos, Kleostenes z Pisy i Likurg ze Sparty – zawarło porozumienie, które miało zreorganizować lokalne zawody w wielkie Igrzyska Olimpijskie ku czci Zeusa. Wprowadzono wówczas tzw. ekecheirię, czyli święty rozejm. Gwarantowała ona bezwzględne zawieszenie broni na czas trwania igrzysk, umożliwiając bezpieczną podróż do sanktuarium (i powrót) tysiącom zawodników i widzów, niezależnie od tego, z jak wrogich sobie na co dzień polis pochodzili. To właśnie dzięki tej zasadzie festiwal sportowy i religijny szybko zyskał rangę panhelleńską, budując tożsamość opartą nie na jednym państwie, a na wspólnej kulturze, języku i kulcie bogów. Okres archaiczny to czas systematycznej instytucjonalizacji Olimpii. Nastąpił wówczas istotny rozwój sanktuarium, co znajduje odzwierciedlenie w ogromnej ilości zachowanych wotów ofiarnych. Tysiące przedmiotów wydobytych z ziemi dowodzi niezwykłej rangi miejsca. Właśnie wtedy wzniesiono pierwsze monumentalne budowle: Herajon (dorycką świątynię Hery), Prytanejon (siedzibę władz sanktuarium, gdzie płonął wieczny ogień), Buleuterion (miejsce obrad rady olimpijskiej). Powstały także rzędy skarbców fundowanych przez dumne miasta-państwa, od Sycylii po Azję Mniejszą, w których gromadzono bogactwa. Wybudowano również pierwszy archaiczny stadion sportowy. Złoty wiek okresu klasycznego Druga połowa V wieku p.n.e. to bezsprzecznie okres największej świetności sanktuarium. Krajobraz Świętego Gaju zdominowała wówczas ogromna świątynia Zeusa, ufundowana z wojennych łupów i ogólnogreckich składek. Równolegle infrastruktura ulegała profesjonalizacji. Rozwój igrzysk wymagał nowych inwestycji. Wzniesiono łaźnie, kolumnowe portyki, a także niezliczone budynki pomocnicze. Stadion został przesunięty na wschód, poza ścisłe granice Altis. Panowanie macedońskie i epoka hellenistyczna Zmierzch klasycznych polis, przypieczętowany bitwą pod Cheroneą (338 rok p.n.e.), pozostawił ślad w architekturze sanktuarium. Dla władców z północy, tradycyjnie traktowanych przez mieszkańców południa jako pół-barbarzyńcy, legitymizacja własnej władzy poprzez obecność w sercu helleńskiej kultury była sprawą nadrzędną. Kontynuowano wznoszenie cywilnych budynków o niespotykanym wcześniej rozmachu. Powstały między innymi gimnazjony i palestry z kolumnowymi dziedzińcami, służące nie tylko do ćwiczeń, ale i dysput intelektualnych. Znacząco zmienił się jednak charakter fundacji wotywnych, które zamiast dziękczynienia miast za zwycięstwa nad wrogiem, zaczęły przybierać formę pomników gloryfikujących potęgę hellenistycznych monarchów. Upadek tradycji Okres panowania Cesarstwa Rzymskiego stanowił epokę dramatycznych wstrząsów, gdy helleńska tradycja kolidowała z nowym autorytaryzmem. Neronowi zamarzyła się nie tylko muzyczna, ale także sportowa chwała. By po nią sięgnąć, zmusił helleńskich urzędników do reorganizacji kalendarza czterech największych igrzysk panhelleńskich. Rok rozegrania zawodów w Olimpii został dla niego przesunięty z 66 n.e. na 67 n.e., a dyscypliny – zmodyfikowane specjalnie dla niego. Efekt? Rzymski władca zakończył swoje tournée z 1808 koronami i wieńcami zwycięzcy. Architektura Świętego Gaju Najważniejszą i najbardziej okazałą budowlą sanktuarium był Olimpiejon, czyli świątynia Zeusa. Wzniesiona według projektu Libona z Elidy, stanowiła podręcznikowy przykład wczesnoklasycznej architektury doryckiej. Forma świątyni to tzw. peripteros, czyli budynek ze wszystkich stron otoczony pojedynczą kolumnadą. Rozmiary tej konstrukcji budziły w starożytności głęboki podziw. Budowla mierzyła 27,68 metra szerokości na 64,12 metra długości, a jej szczyt wznosił się na wysokość 20,25 metra. Z tej wspaniałej budowli nie przetrwało do dziś w pionie niemal nic, poza zrekonstruowaną pojedynczą kolumną. Zanim kult Zeusa zdominował centralną część Altis, główną przestrzenią sakralną był archaiczny Herajon. Wzniesiony około 600 roku p.n.e., jest jednym z najstarszych znanych przykładów greckiej architektury świątynnej. Początkowo kolumny świątyni Hery wykonane były z drewna dębowego. W miarę postępującej degradacji, sukcesywnie wymieniano je na kolumny kamienne. Tuż przy uświęconym Herajonie, w drugiej połowie IV wieku p.n.e., stanęła okrągła świątynia zwana Filipejonem. Jej fundatorem był Filip II Macedoński, jednak należy podkreślić, że budowla ta miała charakter typowo propagandowy. Tolos nie mieścił bowiem wizerunków bóstw. a przedstawiał rodzinę królewską z Macedonii. W ten sposób władca zrównał się z olimpijskim panteonem i podkreślił swoją dominację nad południem Grecji. Skarby Olimpii O tym, jak ważnym dla naukowców miejscem jest Olimpia, najlepiej świadczy fakt, że tamtejsze stanowisko archeologiczne już w 1989 roku zostało wpisane na listę UNESCO. Należy jednak podkreślić, że w samym Świętym Gaju zachował się zaledwie cień historii. Znacznie więcej skarbów prezentuje zaplecze wystawiennicze, na które składają się trzy muzea, eksponujące wyłącznie znaleziska pochodzące z tego jednego, ograniczonego terytorialnie obszaru Muzeum Archeologiczne w Olimpii Ta placówka przechowuje tysiące precyzyjnie wykonanych, codziennych i wotywnych, form ceramiki i brązów, na które składają się: biżuteria, narzędzia, broń. Zachwycają również fragmenty potężnych zabytków architektonicznych, wydobytych ze skarbca z Megary i gzyms skarbca z Geli zdobiony terakotową lwią głową. Jednak największym tamtejszym skarbem jest słynna rzeźba Hermesa z małym Dionizosem dłuta Praksytelesa. Muzeum Historii Starożytnych Igrzysk olimpijskich Ta instytucja skupia się na historii starożytnych igrzysk, ich powiązaniu z kultem religijnym oraz rozwoju dyscyplin sportowych. Prezentuje liczne zabytki związane z atletami, w tym starożytne przybory sportowe, naczynia i inskrypcje. Muzeum Historii Wykopalisk Najmłodsze muzeum w Olimpii opowiada o kulisach odkrywania miasta i historii archeologii. Pokazuje, jak od 1875 roku niemieccy naukowcy prowadzili tam jedne z pierwszych tak systematycznych i precyzyjnych prac wykopaliskowych w Europie. Można tam zobaczyć stare ryciny i mapy doliny Olimpii z czasów, gdy była jeszcze kompletnie zasypana ziemią, oraz fotografie pierwszych badaczy. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Pożary coraz bliżej Aten. Turyści ewakuowani z plaż. Czy można bezpiecznie lecieć do Grecji?
Pożary szalejące od kilku dni w pobliżu Aten nadal stanowią poważne zagrożenie. Choć warunki pogodowe zaczęły się poprawiać, ogień wciąż obejmuje kolejne obszary, a służby zarządzają nowymi ewakuacjami. Czy osoby planujące wyjazd do Grecji mają powody do obaw?
Pożar, który wybuchł pod koniec ubiegłego tygodnia na północno-zachodnich obrzeżach Attyki, w ciągu kilku dni strawił już ponad 14 tys. hektarów lasów i terenów rolniczych. W środę grecka straż pożarna poinformowała, że sytuacja jest wyraźnie lepsza niż w poprzednich dniach, ponieważ słabnący wiatr pozwolił strażakom skuteczniej walczyć z ogniem. Jednocześnie władze ostrzegają, że w regionie Aten nadal utrzymuje się bardzo wysokie, miejscami niemal najwyższe ryzyko pożarowe, dlatego akcja gaśnicza i monitoring zagrożonych terenów są kontynuowane. Gdzie w Grecji płoną pożary? Największe zagrożenie dotyczy zachodniej Attyki Choć obrazy płonących lasów mogą sprawiać wrażenie, że zagrożona jest cała Grecja, obecna sytuacja ma charakter lokalny i koncentruje się przede wszystkim w zachodniej części regionu Attyki, około 50-60 kilometrów od centrum Aten. Największy pożar wybuchł w piątek w rejonie Agios Vasileios, skąd – podsycany porywami wiatru przekraczającymi miejscami 120-130 km/h – błyskawicznie rozprzestrzenił się w kierunku Psathy, Porto Germeno oraz Megary. Szczególnie dotknięty został nadmorski kurort Porto Germeno, popularny wśród mieszkańców Aten i turystów wypoczywających nad Zatoką Koryncką. Ogień zniszczył tam znaczne połacie lasów sosnowych, uszkodził lub strawił dziesiątki domów, a z zagrożonych terenów ewakuowano ponad tysiąc osób. Ponad 250 mieszkańców i turystów zostało przetransportowanych łodziami bezpośrednio z plaż, gdy drogi lądowe stały się niebezpieczne. W gaszeniu żywiołu uczestniczyło około 575 strażaków, kilkadziesiąt samolotów i śmigłowców gaśniczych oraz ciężki sprzęt wojskowy, który tworzył pasy przeciwpożarowe ograniczające rozprzestrzenianie się ognia. W środę sytuacja zaczęła się stopniowo stabilizować dzięki słabnącemu wiatrowi, jednak grecka straż pożarna podkreśla, że akcja wciąż trwa. – Sytuacja wyraźnie poprawiła się w porównaniu z ostatnimi dniami, jednak nadal istnieje wiele rozproszonych ognisk pożaru – powiedział rzecznik straży pożarnej Vassilis Vathrakoyannis. Strażacy nadal dogaszają tlące się miejsca, ponieważ przy ponownym wzroście siły wiatru mogą one ponownie zamienić się w aktywne fronty ognia. Równocześnie rozpoczęto ocenę zniszczeń, a premier Kyriakos Mitsotakis zapowiedział przygotowanie programu wsparcia dla mieszkańców, którzy ucierpieli w wyniku żywiołu. Wstępne ustalenia śledczych wskazują natomiast, że źródłem pożaru mogła być iskra z uszkodzonych przewodów energetycznych. Czy wyjazd do Aten i Grecji jest bezpieczny? Zagrożenie nie obejmuje całego kraju Aktualna sytuacja nie oznacza, że cała Grecja stanęła w ogniu ani że podróżowanie po kraju jest niemożliwe. Najwyższy poziom zagrożenia utrzymuje się przede wszystkim w zachodniej Attyce, natomiast wiele popularnych regionów turystycznych funkcjonuje normalnie. Greckie Ministerstwo Kryzysu Klimatycznego i Ochrony Ludności codziennie publikuje mapę zagrożenia pożarowego, która pokazuje, gdzie obowiązuje najwyższy stopień ryzyka. W środę 5 sierpnia bardzo wysokie lub niemal maksymalne zagrożenie dotyczyło regionu Aten i Attyki, części wyspy Eubea oraz wybranych wysp Morza Egejskiego, m.in. Chios i Lesbos. Jednocześnie służby poinformowały, że pożary na Kefalonii zostały w dużej mierze opanowane, a w wielu innych częściach kraju ruch turystyczny odbywa się bez większych zakłóceń. Osoby przebywające w Grecji powinny jednak na bieżąco śledzić komunikaty lokalnych władz i stosować się do poleceń służb. W razie zagrożenia uruchamiany jest system alarmowy, który wysyła na telefony komórkowe wiadomości w języku greckim i angielskim z informacją o ewakuacji, zamkniętych drogach czy zalecanym kierunku przemieszczania się. Europejski numer alarmowy 112 działa w Grecji przez całą dobę i służy zarówno do zgłaszania sytuacji kryzysowych, jak i przekazywania ostrzeżeń mieszkańcom oraz turystom znajdującym się w zagrożonym rejonie. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaleca natomiast monitorowanie komunikatów greckiej Obrony Cywilnej, rejestrację podróży w systemie Odyseusz oraz zachowanie szczególnej ostrożności w regionach objętych alertami pożarowymi. Czy można zrezygnować z wyjazdu do Grecji? Co z lotami i prawami pasażerów Sama obecność pożarów w części Grecji nie daje automatycznie prawa do bezkosztowej rezygnacji z podróży. Jeżeli lotnisko działa normalnie, lot nie został odwołany, a miejsce wypoczynku nie znajduje się na obszarze objętym ewakuacją lub innymi ograniczeniami, obowiązują standardowe warunki biletu lotniczego albo umowy zawartej z organizatorem wyjazdu. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku imprez turystycznych, gdy pożary uniemożliwiają realizację programu lub bezpieczny pobyt – wówczas zastosowanie mogą mieć przepisy dotyczące nadzwyczajnych i nieuniknionych okoliczności. W praktyce każda sytuacja oceniana jest indywidualnie przez organizatora lub przewoźnika. Podróżujący samodzielnie powinni z kolei sprawdzić warunki wykupionego ubezpieczenia oraz śledzić komunikaty linii lotniczej. Warto pamiętać, że władze Grecji nie wydały ostrzeżenia przed podróżami do całego kraju, lecz apelują o unikanie terenów objętych pożarami i bezwzględne stosowanie się do poleceń służb. Eksperci przypominają również, że pierwsza połowa sierpnia tradycyjnie należy do okresów największego zagrożenia pożarowego w Grecji. Wysokie temperatury, susza oraz silne wiatry sprawiają, że sytuacja może zmieniać się bardzo szybko, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualną mapę zagrożenia pożarowego, komunikaty Civil Protection, informacje przewoźnika oraz zalecenia MSZ. Dzięki temu można ocenić rzeczywistą sytuację w miejscu planowanego wypoczynku, zamiast kierować się ogólnymi doniesieniami sugerującymi, że pożary obejmują cały kraj. Źródła: AP News, Euronews, Reuters, gov.gr Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Koniec epoki brązu. Niewidzialny wróg doprowadził do upadku wielkich imperiów
Ponad 3000 lat temu potężne cywilizacje zlokalizowane w rejonie wschodniej części Morza Śródziemnego nagle upadły. Przez wieki szukano winnych wśród najeźdźców czy trzęsień ziemi. Teraz naukowcy poznali odpowiedź na tę odwieczną zagadkę. Za katastrofą stał niewidzialny wróg.
Między 1300 a 900 rokiem p.n.e. doszło do jednego z najbardziej dramatycznych momentów w dziejach ludzkości. W rejonie dzisiejszej Grecji i Turcji doszło do upadku potężnych graczy: imperium Hetytów, cywilizacji mykeńskiej i minojskiej. Historycy od dawna przypuszczali, że kluczową rolę odegrały zmiany środowiskowe, ale mechanizm stojący za tymi zjawiskami pozostawał zagadką. Najnowsze badania zespołu pod kierownictwem Katherine Power z Uniwersytetu Sztokholmskiego, opublikowane w czasopiśmie „Science Advances”, rzucają nowe światło na ten mroczny rozdział historii, który był jednocześnie też końcem epoki brązu. Orbita Ziemi i powolne wysychanie świata Podstawą wielowiekowego kryzysu były zmiany w ustawieniu orbity naszej planety. Powolna zmiana parametrów orbitalnych doprowadziła do spadku letniego nasłonecznienia na półkuli północnej. Efekt? Osłabienie systemów monsunowych w Afryce Zachodniej i przesunięcie tropikalnych stref opadów na południe. Dla wschodniej strefy Morza Śródziemnego oznaczało to stopniowe, trwające tysiąclecia wysychanie i w konsekwencji susze. Fatalna kumulacja. Mechanizm starożytnych megasusz Naukowcy ustalili, że najbardziej niszczycielskie susze nie były dziełem przypadku. Wynikały one z tzw. konstruktywnej interferencji – nałożenia się na siebie kilku niezależnych cykli klimatycznych. Gdy długoterminowy trend wysychania zbiegł się z negatywnymi fazami cykli stuletnich i wielowiekowych, system przekroczył krytyczny próg. To właśnie taka kumulacja doprowadziła do ekstremalnych susz około 1250 roku p.n.e., które poprzedziły upadek cywilizacji późnej epoki brązu. Atlantyk w roli głównej. Jak ocean sterował pogodą Naukowcy wykazali, że kluczowym „pilotem” pogody był Ocean Atlantycki. Zmienność cyrkulacji południkowej oraz temperatury powierzchni oceanu bezpośrednio wpływały na wilgotność powietrza nad basenem Morza Śródziemnego. Model przygotowany przez badaczy ujawnił, że osłabienie prądów oceanicznych i specyficzne fazy oscylacji północnoatlantyckiej odcinały region od życiodajnych deszczy. Roślinny paradoks. Dlaczego północ zieleniała w czasie suszy? Badanie przynosi też zaskakujące wnioski na temat ówczesnej przyrody. Choć opady malały, północne regiony (Bałkany, Anatolia) paradoksalnie stawały się bardziej zalesione. Wynikało to z ochłodzenia, które zmniejszyło parowanie, pozwalając lasom na ekspansję mimo mniejszych deszczy. Długoterminowy trend co prawda sprzyjał lasom, ale był on przerywany przez ekstremalne, krótkotrwałe epizody suszy. Z kolei południowy Lewant nie miał tego komfortu – pozostał ciągle skrajnie suchy. Te różnice wyjaśniają, dlaczego kryzys uderzył w poszczególne państwa z różną siłą. Czego uczy nas upadek cywilizacji sprzed tysiącleci? Wyniki badań są alarmujące w kontekście współczesności. Historia upadku epoki brązu pokazuje, że splot kilku niekorzystnych zjawisk może doprowadzić do załamania nawet najbardziej stabilnych systemów gospodarczych i społecznych. – Morze Śródziemne jest jednym z „hotspotów” zmian klimatu na świecie, a przewiduje się, że w nadchodzącym stuleciu region ten stanie się cieplejszy i bardziej suchy. Nasze odkrycia sugerują, że przyszłe ryzyko suszy może zależeć nie tylko od długotrwałego ocieplenia spowodowanego działalnością człowieka, ale także od tego, jak naturalna zmienność Oceanu Atlantyckiego oddziałuje na ten trend – podsumowuje Katherine Power. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Odyseja to fikcja. Jednak występujące w niej potwory i magia mogły być oparte na prawdziwych zjawiskach
Homerycka opowieść o dziesięcioletniej wędrówce Odyseusza z Troi do Itaki pełna jest cyklopów, czarownic zamieniających ludzi w zwierzęta oraz morskich potworów. Choć to fikcja, wiele z tych elementów mogło mieć realne źródła w świecie starożytnych Greków.
Na ekranach kin pojawiła się „Odyseja” w reżyserii Christophera Nolana, na nowo rozbudzając zainteresowanie przygodami króla Itaki. Jak się okazuje, przedstawione w eposie mitologiczne zdarzenia mogą mieć – przynajmniej w jakimś stopniu – także naukowe wyjaśnienie. Cyklop – słoń czy wada wrodzona? Jednooki olbrzym Polifem, który według mitu łapie i pożera towarzyszy Odyseusza, mógł wywodzić się z dwóch różnych zjawisk. Pierwsza hipoteza wiąże się ze skamieniałościami Deinotherium giganteum – prehistorycznego krewnego słonia, który żył w Europie, Azji i Afryce miliony lat temu. Jego szczątki znajdowano między innymi na Krecie. Czaszka takiego zwierzęcia ma charakterystyczny, duży otwór pośrodku, przeznaczony na trąbę – starożytni mogli łatwo pomylić go z pojedynczym oczodołem ogromnej istoty. Drugie wyjaśnienie to cyklopia – rzadka wada wrodzona, w której oczodoły nie rozdzielają się prawidłowo podczas rozwoju płodu. Choć występuje bardzo rzadko (u ok. 1 na 100 tys. urodzeń) i niemal zawsze kończy się śmiercią noworodka, naukowcy szacują, że w czasach powstawania eposu mogło rodzić się rocznie kilkadziesiąt takich przypadków na świecie – zarówno u ludzi, jak i u zwierząt gospodarskich, np. owiec czy kóz. Scylla i Charybda – prawdziwa cieśnina Starcie z sześciogłowym potworem Scyllą i wirem Charybdą ma swój geograficzny pierwowzór – Cieśninę Mesyńską między Kalabrią a Sycylią. To miejsce, gdzie spotykają się Morze Jońskie i Tyrreńskie, mające przeciwne rytmy pływów. Włoski sedymentolog Sergio Longhitano tłumaczy, że w centrum cieśniny znajduje się punkt amfidromiczny, w którym poziom wody praktycznie się nie zmienia, ale prądy potrafią przyspieszać nawet do 5 metrów na sekundę podczas silnych wiatrów. Zderzające się i zbiegające prądy mogą tworzyć wiry kilka razy dziennie – stąd realna podstawa dla mitycznej Charybdy. Z kolei stromy klif widoczny z daleka, szczególnie o zachodzie słońca, mógł zainspirować obraz czającej się Scylli. Zjadacze lotosu – jaka to była roślina? Odyseusz traci część załogi na wyspie Lotofagów, gdzie mieszkańcy częstują marynarzy owocem lotosu, który sprawia, że ci zapominają o powrocie do domu. Nie chodzi tu jednak o opium – to znane było Grekom pod inną nazwą (nepenthe) i pojawia się w innym miejscu poematu. Według przeglądu badań z 2020 roku starożytni Grecy określali mianem „lotosu” aż siedem różnych roślin. Ponieważ Homer opisuje lotos Lotofagów jako drzewo, a późniejsi autorzy (Herodot, Teofrast, Pliniusz) umiejscawiają lud Lotofagów w Afryce Północnej, część badaczy wskazuje na chińską jujubę (rodzaj Ziziphus) – krzew rosnący w tym regionie. Owoce tej rośliny nie mają właściwości psychoaktywnych, ale dają się fermentować, a porcja alkoholu równie dobrze mogła sprawić, że marynarze zapomnieli o powrocie. Kirke i ludzie zamienieni w świnie Czarodziejka Kirke odurza załogę Odyseusza miksturą powodującą utratę pamięci, po czym zamienia mężczyzn w świnie. Magia oczywiście nie istnieje, ale przekonanie kogoś, że stał się zwierzęciem, jest jak najbardziej możliwe za pomocą roślin halucynogennych. Chemik Joe Schwarcz z Uniwersytetu McGilla wskazuje na rośliny takie jak bieluń dziędzierzawa czy pokrzyk wilcza jagoda, zawierające atropinę i skopolaminę. Substancje te blokują receptory acetylocholiny – neuroprzekaźnika istotnego dla pamięci. W ten sposób wywołują halucynacje i majaczenie. Ciekawa jest też roślina „moly”, dzięki której Hermes chroni Odyseusza przed czarami Kirke. Schwarcz sugeruje, że jej odpowiednikiem mogła być fasola kalabarska, zawierająca fizostygminę, lub przebiśnieg, produkujący galantaminę. Oba związki działają jako antidotum na zatrucie atropiną, blokując enzym rozkładający acetylocholinę. Co ciekawe, obie te substancje bada się dziś w kontekście leczenia choroby Alzheimera, powiązanej z niedoborem acetylocholiny w mózgu. Natura jako lekarstwo i trucizna „Odyseja” pokazuje, że rośliny mogą być zarówno lekarstwem, jak i trucizną – a przekonanie, że „naturalne znaczy bezpieczne”, bywa mylące. Choć naukowcy potrafią wskazać realne zjawiska stojące za mitycznymi wydarzeniami, sam Schwarcz przypomina, że to wciąż tylko opowieść. W micie wszystko jest dozwolone, a roślinna magia nie musi mieć naukowego wytłumaczenia, by zachwycać czytelników od tysięcy lat. Źródło: National Geographic
Myrtos Beach – jedna z najbardziej spektakularnych plaż Kefalonii
Myrtos Beach na Kefalonii to miejsce, które regularnie pojawia się w zestawieniach najpiękniejszych plaż świata. Charakterystyczna zatoka otoczona stromymi klifami, intensywnie turkusowa woda oraz jasne kamienie tworzą krajobraz, który trudno pomylić z jakimkolwiek innym miejscem w Grecji. Dla wielu podróżników jest to nie tylko wizytówka Kefalonii, ale również jeden z najbardziej ikonicznych widoków całego Morza Jońskiego.
Spis treści: Gdzie znajduje się Myrtos beach? Geologia i naturalna struktura plaży Dlaczego plaża Myrtos jest tak popularna? Plaża Myrtos znajduje się na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy Kefalonia, w regionie Pylaros, nad Morzem Jońskim. Jej położenie jest wyjątkowo malownicze – leży pomiędzy górami Agia Dynati oraz Kalon Oros, których strome zbocza niemal pionowo opadają w kierunku morza. Gdzie znajduje się Myrtos beach? Ukształtowanie terenu sprawia, że linia brzegowa układa się w charakterystyczny półkolisty łuk, dobrze widoczny z punktów widokowych nad zatoką. Długość linii brzegowej wynosi około 800 metrów, co czyni ją niezbyt rozległą, lecz bardzo efektowną plażą. Dojazd do Myrtos Beach prowadzi przez miejscowość Divarata. Ostatni odcinek to około dwukilometrowa, stroma i kręta droga, która schodzi bezpośrednio w stronę zatoki. Alternatywnie w sezonie letnim kursują autobusy z Agia Effimia, co ułatwia dostęp osobom bez samochodu. Plaża jest wciśnięta między góry i odcięta od większych osad. To sprzyja zachowaniu bardziej naturalnego krajobrazu niż na wielu silnie zurbanizowanych plażach Grecji. Geologia i naturalna struktura plaży Jednym z najciekawszych aspektów Myrtos Beach jest jej budowa geologiczna. Linia brzegowa pokryta jest białymi, marmurowymi otoczakami, które są formą przeobrażonego wapienia. Im bliżej wody, tym drobniejszy staje się materiał – od większych, gładkich kamieni po drobny żwir przy samej linii przypływu. Taki układ jest efektem działania fal oraz prądów przybrzeżnych, które sortują osad w naturalny sposób. Prądy w tej części wybrzeża powodują intensywne mieszanie osadów. W efekcie woda przybiera charakterystyczny odcień – od głębokiego błękitu, po jasny turkus. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu, który często pojawia się na fotografiach z Kefalonii. Dlaczego plaża Myrtos jest tak popularna? Popularność Myrtos Beach nie jest przypadkowa i wynika z kilkuczynników. Po pierwsze, jest to jedna z najbardziej fotogenicznych plaż w całej Grecji. Kontrast między białymi kamieniami, zielenią klifów i intensywną barwą morza tworzy niepowtarzalną kompozycję. Duże znaczenie mają również międzynarodowe rankingi, w których Myrtos Beach bywa określana jako jedna z najpiękniejszych plaż świata oraz wielokrotnie wybierana jako najlepsza plaża w Grecji. Tego typu wyróżnienia utrwalają jej pozycję w świadomości turystów. Rozpoznawalność plaży zwiększyło także kino. Plaża została wykorzystana jako plan filmowy w produkcji „Kapitan Corelli” (Captain Corelli’s Mandolin), co dodatkowo zwiększyło jej rozpoznawalność poza Europą. Wreszcie Myrtos Beach oferuje widoki, które trudno znaleźć gdzie indziej. To nie tylko plaża do kąpieli, ale przede wszystkim punkt widokowy i przestrzeń do kontemplacji naturalnej geometrii wybrzeża. Warunki naturalne i charakter morza Wody przy Myrtos Beach są głębokie już w niedużej odległości od brzegu, co wynika z gwałtownego spadku dna morskiego. To jeden z powodów, dla których fale są tu często bardziej dynamiczne niż na innych plażach Kefalonii. Ruch wody, w połączeniu z prądami przybrzeżnymi, wpływa na stałe przemieszczanie się drobnych cząstek marmuru. To z kolei odpowiada za charakterystyczne „smugi”, czyli zawiesiny osadowe w wodzie, które układają się zgodnie z kierunkiem fal. Teren ten nie jest typowo „lagunowy” ani spokojny – ma raczej charakter półotwartej zatoki. Z tego względu Myrtos Beach bywa zarówno zachwycająca wizualnie, jak i wymagająca podczas kąpieli. Infrastruktura i dostępność Bezpośrednio przy plaży infrastruktura jest ograniczona. Znajduje się tu niewielki bar sezonowy, natomiast większość restauracji i tawern ulokowana jest wyżej – w okolicy drogi prowadzącej z Divaraty. W sezonie letnim funkcjonuje także komunikacja autobusowa z Agia Effimia, co zwiększa dostępność dla turystów. Parking znajduje się u podnóża klifów, jednak w szczycie sezonu bywa intensywnie obciążony. Krajobraz przyciąga turystów i fotografów Widok z drogi prowadzącej w dół do plaży należy do najbardziej rozpoznawalnych panoram Kefalonii. Z wysoka widać pełny łuk zatoki, kontrastujący z ciemniejszymi masywami górskimi. Szczególnie interesujące są zmiany światła w ciągu dnia. W południe woda ma intensywny, niemal elektryczny odcień błękitu, natomiast o zachodzie słońca barwy stają się cieplejsze – przechodzą w pomarańcz i róż. To właśnie ta zmienność sprawia, że plaża jest często odwiedzana nie tylko przez plażowiczów, ale również fotografów i koneserów wyjątkowych krajobrazów. Myrtos Beach jest swoistym symbolem Kefalonii. Jest jednym z najczęściej wykorzystywanych kadrów promujących region i jednym z głównych powodów, dla których turyści wybierają ten zakątek Grecji. Warto jednak pamiętać, że Kefalonia oferuje znacznie więcej zróżnicowanych plaż i zatok. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Chcesz zobaczyć świat z „Odysei”? Oto miejsca, w których kręcono film Christophera Nolana
Do kin trafiła długo wyczekiwana „Odyseja” Christophera Nolana. Widowiskowa adaptacja jednego z najsłynniejszych eposów starożytności zachwyca nie tylko rozmachem, ale również spektakularnymi krajobrazami. W jakich miejscach powstawał film i które z nich naprawdę warto odwiedzić?
Podróż Odyseusza trudno nazwać udaną wyprawą. Po drodze jego załoga trafia na sztormy, gubi kurs, rozbija statki, mierzy się z głodem i kolejnymi przeszkodami, które raz po raz oddalają bohatera od rodzinnej Itaki. Najnowsza ekranizacja eposu Homera w reżyserii Christophera Nolana może jednak zainspirować do zupełnie innego rodzaju podróży. Film powstawał w niezwykłych zakątkach Europy i Afryki, których surowe krajobrazy doskonale oddają atmosferę jednej z najsłynniejszych wypraw w historii literatury. Gdzie kręcono „Odyseję” i które z tych miejsc można odwiedzić także dziś? Grecja. To tutaj powstały najważniejsze sceny „Odysei” Christophera Nolana Choć ekipa filmowa pracowała na kilku kontynentach, właśnie Grecja stała się sercem produkcji „Odysei”. Zdjęcia realizowano przede wszystkim na Peloponezie – w regionie, który od wieków kojarzony jest z mitologią i światem Homera. Filmowcy wykorzystali m.in. malowniczą plażę Voidokilia, słynącą z zatoki w kształcie podkowy, a także znajdującą się nieopodal Jaskinię Nestora, gdzie nakręcono sceny związane z cyklopem Polifemem. W kadrze pojawiają się również średniowieczny zamek w Methoni, monumentalny Akrokorynt oraz okolice Pylos i Mesenii. Właśnie tutaj powstawały sceny związane z Itaką, Spartą oraz podróżą Telemacha poszukującego informacji o ojcu. Aby zachować autentyczny charakter produkcji, do portu w Pylos sprowadzono nawet 37-metrową replikę starożytnej triery, a statyści przeszli szkolenie z wioślarstwa. Jak podkreślała scenografka Ruth De Jong, Nolanowi zależało, by na ekranie wyraźnie było czuć siłę śródziemnomorskiego wiatru i surowość krajobrazu, zamiast pocztówkowych, idealnie skąpanych w słońcu widoków. Włochy. Favignana i Wyspy Liparyjskie stały się filmową Itaką Drugim filarem zdjęć były południowe Włochy, a szczególnie sycylijska wyspa Favignana oraz archipelag Wysp Liparyjskich. To właśnie Favignana, położona u zachodnich wybrzeży Sycylii, wcieliła się w filmową Itakę. Twórców zachwyciły przede wszystkim niewielkie zaludnienie, krystaliczna woda i XV-wieczna twierdza Santa Caterina górująca nad wyspą. Aby dotrzeć na plan, aktorzy i członkowie ekipy codziennie pokonywali pieszo kilkudziesięciominutową trasę pod górę, natomiast ciężki sprzęt transportowano śmigłowcami. Zdjęcia realizowano poza sezonem turystycznym, dzięki czemu udało się uchwycić niemal bezludne krajobrazy. Część scen powstała także na Wyspach Liparyjskich, w tym na Lipari, Vulcano i Basiluzzo. To miejsca od dawna utożsamiane z krainą Eola – strażnika wiatrów z „Odysei”. Wulkaniczne wyspy, fumarole oraz niemal nieustannie aktywny Stromboli od wieków pobudzały wyobraźnię żeglarzy i nic dziwnego, że właśnie tutaj Nolan postanowił stworzyć jedne z najbardziej widowiskowych ujęć swojej ekranizacji. Maroko stało się filmową Troją. Tutaj zbudowano monumentalne dekoracje Choć akcja eposu rozpoczyna się pod murami Troi, zdjęcia do tych scen nie powstawały w Turcji. Christopher Nolan zdecydował się przenieść filmowców do Maroka, gdzie wykorzystano wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO ksar Aït Benhaddou – jedną z najbardziej rozpoznawalnych historycznych osad świata. Na potrzeby produkcji obok zabytkowej wioski powstały ogromne dekoracje przedstawiające Troję, zajmujące powierzchnię blisko hektara. Co ciekawe, scenografię od początku projektowano z myślą o spektakularnym finale i po zakończeniu zdjęć mogła zostać spalona na oczach kamer. Scenografka Ruth De Jong wspominała później, że lokalne władze zgodziły się na realizację efektownych scen pod jednym warunkiem: „Możecie spalić swoją Troję, ale nie naszą wioskę”. W Maroku kręcono również sceny w Marrakeszu, który posłużył jako wnętrza pałacu Menelaosa, a także na atlantyckim wybrzeżu w Essaouirze, gdzie powstały ujęcia związane z koniem trojańskim i początkiem wielkiej podróży Odyseusza. Słoneczny plan filmowy w cieniu kontrowersji Część zdjęć realizowano także w okolicach miasta Dakhla na terytorium Sahary Zachodniej, którego status pozostaje przedmiotem międzynarodowego sporu. Decyzja ta spotkała się z krytyką organizatorów festiwalu FiSahara, którzy uznali, że wybór tej lokalizacji może przyczyniać się do normalizowania marokańskiej kontroli nad tym obszarem. Niektórzy nazywają nawet saharyjczyków współczesnymi „Odyseuszami”. Christopher Nolan nie odniósł się publicznie do tych zarzutów. Mimo kontrowersji surowe krajobrazy gór Atlas, pustynne plenery i wybrzeże Atlantyku nadały filmowi monumentalny, ponadczasowy charakter, doskonale oddający skalę jednej z najsłynniejszych podróży w historii literatury. Islandia i Szkocja. To tutaj Nolan stworzył najbardziej tajemnicze miejsca „Odysei” W przeciwieństwie do klasycznych ekranizacji mitów greckich Christopher Nolan świadomie szukał miejsc, które nie kojarzą się ze słonecznym Morzem Śródziemnym. Od początku wiedział, że sceny rozgrywające się w Hadesie chce nakręcić na Islandii. Zdjęcia powstały między innymi na czarnych plażach u stóp góry Hjörleifshöfði, a także w mniej znanych zakątkach wyspy, z dala od najpopularniejszych atrakcji turystycznych. Reżyserowi zależało na tym, by podziemia nie przypominały mrocznej jaskini, lecz bezkresny, niemal pozaziemski krajobraz skąpany w letnim świetle, które na Islandii niemal nie gaśnie. Zupełnie inny klimat otrzymała natomiast siedziba czarodziejki Kirke. Te sceny powstały na szkockim wybrzeżu Moray Firth, w okolicach Cullen, gdzie strome klify i zielone wzgórza stworzyły idealne tło dla samotnego domu bohaterki. Filmowcy pracowali również w rejonie zamku Findlater oraz lasu Culbin, a w porcie Inverness można było zobaczyć pełnowymiarowy drewniany statek przygotowany specjalnie na potrzeby produkcji. Malta i prawdziwa Itaka. Miejsca, które od wieków kojarzą się z Odyseuszem Ostatnim ważnym przystankiem filmowców była Malta, od dawna utożsamiana z mityczną wyspą Ogygią, na której nimfa Kalipso przez siedem lat przetrzymywała Odyseusza. Zdjęcia realizowano m.in. na wyspie Gozo, w pobliżu czerwonej plaży Ramla Bay oraz słynnej Jaskini Kalipso, skąd rozciąga się widok na otwarte Morze Śródziemne. Archipelag maltański od lat przyciąga hollywoodzkie produkcje nie tylko spektakularnymi krajobrazami, ale także niezwykle bogatym dziedzictwem historycznym – od neolitycznych świątyń starszych od Stonehenge po średniowieczne fortyfikacje Zakonu Maltańskiego. Co ciekawe, choć prawdziwa Itaka pozostaje najważniejszym miejscem całego eposu Homera, Nolan nie realizował tam głównych zdjęć. Współczesna wyspa Ithaki nadal jest jednak celem podróżników podążających śladami Odyseusza i jednym z najbardziej symbolicznych miejsc greckiej mitologii. To właśnie ona od ponad dwóch i pół tysiąca lat pozostaje symbolem domu, do którego – mimo wszystkich przeciwności – warto wrócić. Źródła: Condé Nast Traveler, Insight Vacations, Outside, EUobserver Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turyści kochają tę wyspę, ale nie znoszą jej lotniska. Wybrano najgorszy port lotniczy w Europie
Najgorsze lotnisko w Europie, w świetle najnowszych rankingów i opinii, doskonale kojarzą podróżni z Polski. Szczególnie ci, którzy letnie miesiące chętnie spędzają na greckich wyspach. W zgodnej opinii urlopowiczów tamtejszy port lotniczy budzi ogromne rozczarowanie.
W tym artykule: Gdzie jest najgorsze lotnisko w Europie? Turyści źle wspominają grecki port lotniczy Najgorsze lotniska na świecie Lato w pełni, a południe Europy szykuje się na długie miesiące turystycznego oblężenia – słońcem będziemy cieszyć się tam aż do późnej jesieni. Tyczy się to Włoch, Hiszpanii i Grecji. Greckie wyspy przyciągają turystów niemal przez cały rok, a ci, którzy zdecydują się na podróż nieco później, mogą liczyć na niższe ceny i brak dzikich tłumów. Brzmi jak wymarzony urlop, prawda? A jednak, według podróżnych, greckie wakacje może skutecznie popsuć najgorsze lotnisko w Europie. Co roku w internecie publikowane są zestawienia najlepszych lotnisk czy linii lotniczych na świecie. Niemniej interesujące jest to, które porty lotnicze na świecie i na poszczególnych kontynentach cieszą się najmniejszym uznaniem wśród podróżnych. Tu również wyrocznią są turyści, często bezwzględni w swoich opiniach. Na liście 10 najgorszych lotnisk w Europie, utworzonej na podstawie ocen użytkowników strony Sleeping in Airports, znalazły się aż cztery greckie porty lotnicze. Gdzie jest najgorsze lotnisko w Europie? Pierwsze niechlubne miejsce zajmuje port lotniczy Heraklion im. Nikosa Kazandzakisa. Międzynarodowe lotnisko jest najruchliwszym portem lotniczym na Krecie i jednym z największych w Grecji. Mimo to nie zachwyca jakością oferowanych usług. Turyści i internauci ocenili je najniżej w kategoriach takich jak obsługa klienta, komfort, bezpieczeństwo, czystość, łatwość poruszania się, a także możliwość spania na lotnisku. Niewiele lepiej oceniono międzynarodowe porty lotnicze na wyspach Rodos, Santorini oraz w Chanii na Krecie. Wspominany ranking to niejedyny przykład uznania portu lotniczego Heraklion za najgorszy w Europie. Jak można dowiedzieć się z danych brytyjskiej agencji ratingowej Skytrax, obecnie nie ma ani jednego lotniska w najniższej kategorii z jedną gwiazdką. Na całym świecie znajdziemy jednak 54 lotniska ocenione na zaledwie 2 gwiazdki z pięciu możliwych. Z zestawienia wynika, że najgorsze lotnisko w Europie działa właśnie na Krecie, w pobliżu miasta Heraklion. Pierwsze lotnisko na świecie rezygnuje z tradycyjnej odprawy. Twarze podróżnych rozpozna sztuczna inteligencja Już w przyszłym roku pierwsze lotnisko na świecie przeprowadzi biometryczną rewolucję w systemie odpraw podróżnych. Czy i kiedy doczekamy się takich udogodnień w Europie? Pierwsze lotniska... Turyści źle wspominają grecki port lotniczy Złą prasę lotniska potwierdzają opinie użytkowników wyszukiwarki Google. Przy ponad 22 tys. recenzji ocena portu lotniczego wynosi zaledwie 2,6 gwiazdki (stan z sierpnia 2024 r.). Jako że Kreta cieszy się ogromną popularnością również wśród turystów z Polski, wśród opinii internautów nie brakuje komentarzy Polaków. Wiele z nich zostało napisane tego lata. „Z całym szacunkiem, ale nie widziałam gorszego lotniska w życiu. Brud, smród i ubóstwo. Przed odprawą i po przylocie za każdym razem WC nieumyte, a śmierdzi niemiłosiernie, aż odrzuca, by wejść. Natomiast obsługa wyjątkowo niemiła”. „Syf masakryczny. Toalety damskie to smród, wszystko się klei i śmierdzi. Na lotnisku mnóstwo śmieci i kurzu. Wszystko się wala, mało koszy na śmieci, a ekipa sprzątająca chyba nie ogarnia. Ogólnie panuje wielkie zamieszanie”. „Jedno z gorszych lotnisk, na jakim byłem. Strefa bezcłowa – mała, bardzo mała. Do jedzenia prawie nic nie było, a ceny dość wysokie jak na lotnisko” – można przeczytać w opiniach Google. Najgorsze lotniska na świecie W rankingu najgorszych lotnisk na świecie w 2024 roku dominują porty europejskie, szczególnie te z Wielkiej Brytanii, takie jak Leeds Bradford Airport oraz London Luton Airport, które zostały ocenione bardzo nisko ze względu na opóźnienia lotów, kiepskie udogodnienia oraz niską jakość obsługi. Newark Liberty International Airport w USA oraz Fort Lauderdale-Hollywood International Airport na Florydzie również znalazły się w czołówce najgorszych portów lotniczych na świecie. Rankingi AirHelp i Stars Insider opierają się na ocenach pasażerów i analizie różnych aspektów, takich jak punktualność, jakość obsługi oraz dostępność usług na lotniskach. Źródła: Sleeping in Airports, Skytrax. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zanim zobaczysz „Odyseję” Nolana, poznaj prawdę. Czy najsłynniejszy epos antyku to plagiat?
Czy kamień węgielny zachodniej literatury powstał w wyniku starożytnego plagiatu? Choć brzmi to jak literacka teoria spiskowa, sprawa jest całkowicie poważna. Polski naukowiec, dr Jan Kozłowski z Uniwersytetu Warszawskiego, udowodnił zależność – sekwencja zdarzeń w Odysei to niemal lustrzane odbicie o wiele starszej, mezopotamskiej wyprawy Gilgamesza po nieśmiertelność. W rozmowie z Romanem Żuchowiczem wyjaśnia, dlaczego genialny Grek musiał czytać tabliczki z Bliskiego Wschodu i co łączy rezygnację Odyseusza z lękami współczesnego człowieka.
Spis treści: Tajna sekwencja epizodów, czyli jak Homer czytał Gilgamesza Czy najsłynniejszy grecki pieśniarz potrafił czytać? Dlaczego Odyseusz odrzucił wieczną młodość? Gilgamesz i współczesny egzystencjalizm Klocki Lego starożytności: dlaczego to nie jest plagiat? Od starożytnych tabliczek do „Pana Tadeusza” Życie Homera i tajemnice jego dzieł – co warto wiedzieć Sfilmowana przez Christophera Nolana kinowa adaptacja „Odysei” rozpala wyobraźnię widzów na całym świecie, ale prawdziwa rewolucja rozegrała się w zaciszu uniwersyteckich gabinetów. Polski filolog klasyczny, dr Jan Kozłowski, dostarczył twardych dowodów na to, że najsłynniejsza podróż powrotna w dziejach literatury nie jest oryginalnym pomysłem Homera. Grecki mistrz miał precyzyjnie „skopiować” trójczłonową strukturę fabularną z mezopotamskiego Eposu o Gilgameszu. Czy stajemy przed koniecznością przepisania historii literatury? O tym, jak starożytny hit sprzed tysięcy lat ukształtował naszą kulturę, rozmawiamy z autorem tego sensacyjnego odkrycia. Tajna sekwencja epizodów, czyli jak Homer czytał Gilgamesza Wojciech Lada: Grek Homer, o którym prawie nic nie wiemy, znał stare opowieści z Mezopotamii – brzmi to sensacyjnie. Czy pańskie ustalenia zamykają dyskusję na temat związków „Odysei” z „Eposem o Gilgameszu”? Jan Kozłowski: W nauce nigdy nie można powiedzieć, że coś „zamyka sprawę”. Moja argumentacja jednak dotychczas przekonała recenzentów moich artykułów, a także kilku wybitnych filologów i historyków starożytności. Potrzeba oczywiście pewnego czasu, szczególnie w naukach humanistycznych, aby dana teza, nawet ta najbardziej przekonująca i narzucająca się, weszła do naukowego obiegu. O to jednak jestem spokojny. Mimo werbalnej krytyki szczegółów mojej argumentacji ze strony niektórych uczonych, nie zetknąłem się z żadnym poważnym argumentem, który by uderzał w istotę mojej tezy, którą jest zależność trójczłonowej fabuły „Odysei” od trójczłonowej fabuły nieudanej wyprawy po nieśmiertelność z „Eposu o Gilgameszu”. W jakiej formie Homer mógł zetknąć się z „Eposem o Gilgameszu”? Żył i tworzył w VIII w. p.n.e., a ostateczna, znana nam redakcja Gilgamesza powstała jakieś sto lat później. Nie wiemy, w jakiej formie. Na pewno jednak w takiej, w której zachowana była kolejność epizodów: zabicie Humbaby przez Gilgamesza i Enkidu, zabicie byka z niebios, śmierć Enkidu, dotarcie Gilgamesza do góry Maszu i jego spotkanie z boginką Siduri, przeprawa do Utanapisztima, opowieść o potopie, powrót Gilgamesza do Uruk. Taki układ treści odpowiada ściśle kolejności wydarzeń w „Odysei”: oślepienie Polifema, zabicie wołów Heliosa, śmierć towarzyszy Odysa, przybycie Odyseusza na Ogygię i jego spotkanie z nimfą Kalipso, przeprawa na Scherię do Feaków, opowieść o morskich przygodach, powrót na Itakę. Na podstawie znacznie starszych fragmentów eposu możemy być niemal pewni, że sama historia, tzn. fabuła i sekwencja epizodów, którą wyżej przedstawiłem, pochodzi jeszcze z II tysiąclecia p.n.e. I to właśnie identyczność sekwencji zdarzeń w obu utworach jest sednem pańskiego odkrycia. Same zbieżności faktów dostrzegane były już wcześniej. Dyskusja o zależności „Odysei” od „Gilgamesza” istnieje co najmniej od 1902 roku, kiedy niemiecki uczony Peter Jensen wystąpił jako pierwszy z tą tezą, dostrzegając podobieństwa między różnymi motywami pojawiającymi się w obu utworach. Tę tezę promował też, być może największy filolog drugiej połowy XX w., niedawno zmarły Martin L. West. Jednakże zdecydowana większość uczonych pozostała wobec tego pomysłu sceptyczna. Wartością dodaną moich artykułów jest to, że udało mi się wykazać, iż na zależność między utworami wskazuje nie tyle „sum of parallels” (suma podobieństw), jak tego chciał West, ile „sequence of parallels” (sekwencja podobieństw). Cały trójpodział fabuły „Odysei”: Ogygia–Scheria–Itaka odpowiada, ze szczegółami, trójpodziałowi wyprawy Gilgamesza po nieśmiertelność: Maszu–Dilmun–Uruk. Tak daleko idące podobieństwo nie może być ani dziełem przypadku, ani nie jest wynikiem żadnego uniwersalnego wzorca narracyjnego. Czy najsłynniejszy grecki pieśniarz potrafił czytać? Skoro więc wiemy już, że Homer czerpał z Gilgamesza, pozostaje pytanie: czytał go czy słuchał? Umiejętność czytania nie była wtedy powszechna, a tego rodzaju dzieła przekazywano głównie w pieśniach. Śpiewali je aojdowie – choćby tacy jak opisywany w „Odysei” Demodok. Co ważne, śpiewał nie tylko w pałacu, ale też na agorze, a więc dla szerokiej publiczności. Raczej czytał. Tradycja ustna sugerowałaby szeroką znajomość tej historii wśród Greków w VIII w., a nic – z wyjątkiem właśnie „Odysei” i być może „Iliady” – nie wskazuje, aby tak było. Martin L. West był przekonany, że istniała grupa dwujęzycznych poetów, która dokonała tłumaczenia eposu na język grecki. To tym bardziej prawdopodobne, że „Gilgamesza” tłumaczono też na języki hetycki i hurycki, był to więc prawdziwy hit starożytności. Ale wracając do Homera. Czy jest możliwa sytuacja odwrotna? Gilgamesz powstawał przez wiele stuleci, od XXIII czy nawet XXIV w. p.n.e., ale w czasach Homera nie miał jeszcze formy zamkniętej. Może to jakieś wątki z „Odysei” miały wpływ na jego ostateczny kształt? To raczej można wykluczyć. Po pierwsze, wpływ kultury starożytnej Grecji na kultury bliskowschodnie przed epoką hellenistyczną jest raczej niewielki. Po drugie, większość analogicznych epizodów występujących zarówno w „Odysei”, jak i w „Eposu o Gilgameszu” znana jest ze znacznie starszych fragmentów zachowanych w bliskowschodnich językach. Tak więc teza, że „Odyseja” mogła wpłynąć na kształtowanie się „akadyjskiej Wulgaty” – jak określa się czasem najbardziej znaną i najpełniejszą zachowaną formę „Eposu o Gilgameszu” zachowaną w języku akadyjskim – jest karkołomna. Epos ten ma autora czy autorów? A może raczej redaktora? Wiadomo, że jego ostateczna postać powstała na dworze asyryjskiego władcy Assurbanipala i zawiera adnotację, że spisano go „z ust zaklinacza Sin-leqi-unninni”? Jeżeli źródło nam podaje, że istnieje jeden autor czy redaktor, to, zasadniczo, należy tę informację traktować poważnie. Onus probandi, czyli ciężar przedstawienia dowodu, leży po stronie tych, którzy twierdzą inaczej. Tradycja o „Gilgameszu”, jego przygodach i poszukiwaniu przezeń nieśmiertelności jest bardzo stara i sięga III tysiąclecia p.n.e. Jeśli więc Sin-leqi-unninni jest autorem, to tylko w takim sensie, że zgodnie ze swoim gustem zredagował wcześniejsze, znane mu tradycje. A Homer? Był jeden czy wielu Homerów? Badacze nie są w tej kwestii zgodni. Za którą wersją pan by optował? Raczej jeden. We współczesnej nauce tzw. kwestia homerycka (czyli spór o to, czy był jeden autor „Iliady” i „Odysei”, czy było ich wielu) jest właściwie tak stara, jak stara jest nowoczesna filologia klasyczna i sięga XVIII w. Jeśli o mnie chodzi, przyznaję się do opcji unitarystycznej: Homer był jeden. Mimo oczywistych „chropowatości”, te przecież bardzo długie poematy cechuje z jednej strony wielka wewnętrzna spójność, z drugiej zaś intertekstualna i tematyczna wzajemna zależność. Spór, jaki mam w głowie, dotyczy raczej tego, na ile Homer był autorem, a na ile genialnym redaktorem. Dlaczego Odyseusz odrzucił wieczną młodość? Oba utwory pozornie więcej dzieli niż łączy. Gilgamesz jest wielkim herosem, ale raczej złym władcą, który wystraszył się śmierci i poszedł szukać nieśmiertelności. Odys przeciwnie – wojownikiem jest również niezłym, ale przede wszystkim jest człowiekiem mądrym i po prostu stara się wrócić do domu. Co mogło zainspirować Homera w dziele starszych kolegów? Pozornie „więcej dzieli niż łączy”! Główną treścią „Eposu o Gilgameszu” jest to, że człowiek, mimo rozpaczliwych wysiłków, aby się ponad nią wznieść, jest poddany śmierci. Jest to zatem, używając angielskiego wyrażenia, „poem of death”. To, że śmiertelność człowieka jest też podstawową treścią „Iliady”, jest oczywiste. Tym właśnie określeniem, „poem of death”, które przyjęło się w nauce, określił „Iliadę” niedawno zmarły wybitny brytyjski filolog Jasper Griffin. W przypadku „Odysei” problem śmiertelności jest na pierwszy rzut oka mniej widoczny. Ale niech nas nie zwodzą pozory w postaci barwnych i niemal bajkowych przygód Odyseusza przypominających nieco podróże Sindbada, a potem jego długiej walki o odzyskanie władzy na Itace. Przecież główną osią poematu, sprężyną całej fabuły, jest rezygnacja Odyseusza z nieśmiertelności i wiecznej młodości, które oferowała mu Kalipso, oraz podjęcie przezeń śmiertelnej egzystencji na Itace u boku Penelopy. Zauważmy też, że tę heroiczną decyzję Odyseusz podejmuje już po wizycie w Hadesie, gdzie od cienia Achillesa dowiedział się, jak straszne jest bytowanie zmarłych. Odwrócona fabuła „Gilgamesza” doskonale nadawała się więc do ukazania heroicznego wyboru Odyseusza. Tego, czego rozpaczliwie a daremnie poszukiwał Gilgamesz, Odyseusz właśnie dostąpił. Odrzucił jednak nieśmiertelność, po siedmiu latach spędzonych na Ogygii, świadomie podejmując śmiertelny żywot. Nawiasem mówiąc, te siedem lat niewątpliwie też należy interpretować symbolicznie. Gilgamesz i współczesny egzystencjalizm Kiedy dziś czyta się opowieść o Gilgameszu, uderza jego nowoczesność. Gdyby napisać go nieco innym językiem, ma w sobie wszystkie cechy doskonale skonstruowanej współczesnej powieści, z pogłębionym psychologicznie opisem relacji międzyludzkich, krytyką nierówności społecznych, a nawet coraz słabszej wiary w boskość. Trudno uwierzyć, że tak dojrzałe dzieło powstało w literackiej próżni. Pełna zgoda co do wartości dzieła, ale tradycja o mezopotamskim herosie nie powstała w literackiej próżni. Z jednej strony posiadamy przecież, oprócz wersji akadyjskiej, liczne inne źródła świadczące o tym, jak żywa na przestrzeni tysiącleci była legenda Gilgamesza, z drugiej zaś wyniki pracy pokoleń archeologów świadczą o istnieniu przebogatej literatury sumeryjskiej, akadyjskiej, a także hetyckiej i huryckiej. Owa tradycja literacka zrodziła się zatem w świecie cywilizacji i wysoko rozwiniętej kultury Bliskiego Wschodu. Natomiast odnośnie nowoczesności, to nie przepadam za tym terminem, choć akurat w tym przypadku być może coś jest na rzeczy. Na pewno jest to utwór, który porusza w sposób subtelny najważniejszy filozoficzny problem człowieka, czyli zagadnienie jego śmiertelności. Gilgamesz boi się śmierci i robi wszystko, by ją przezwyciężyć, ale kompletnie mu się to nie udaje. Dzisiejsza cywilizacja Zachodu zdaje się definitywnie żegnać z nadzieją na jakiekolwiek radykalne przezwyciężenie śmierci, także na poziomie metafizycznym. Nie mówię tu oczywiście o przedłużaniu życia o lat kilka czy kilkadziesiąt, bo to zupełnie inna kwestia. Rezygnacja i smutek dzisiejszego człowieka wobec rzeczywistości śmierci przypomina smutek i rezygnację Gilgamesza. W tym sensie jest to rzeczywiście poemat nowoczesny. Klocki Lego starożytności: dlaczego to nie jest plagiat? Podkreśla się często wpływ „Gilgamesza” na Biblię, zwracając zazwyczaj uwagę na wątek potopu, który pojawia się w dziele akadyjskim. Czy da się zauważyć więcej zbieżności? Rzeczywiście motywy pojawiające się w „Gilgameszu” można znaleźć również w Biblii. Przede wszystkim jest to historia Utanapisztima, która jest bliźniaczo podobna do historii Noego z biblijnej Księgi Rodzaju – do tego stopnia, że chyba nie sposób twierdzić, że oba dzieła nie dzielą wspólnego źródła. Uderzający jest również motyw węża, porywającego zdobytą przez Gilgamesza roślinę, której właściwością jest przywracanie młodości. Widać tutaj wyraźnie paralelę z wężem w Edenie, którego podstęp sprawia, że człowiek musi opuścić ogród, w którym rośnie drzewo życia. Istnieje też kilka wprawdzie mniejszych, lecz wciąż dostrzegalnych paraleli. Ale nie należy wyciągać zbyt prostych wniosków. Posłużę się porównaniem do wznoszenia konstrukcji z klocków Lego. Autorzy/redaktorzy starożytni dysponowali podobnym zestawem klocków, które im podsuwała kultura, ale konstrukcje, jakie z nich wznosili, znacznie, a czasem wręcz diametralnie, w swojej wymowie różniły się od siebie. Postawienie klocka zielonego w miejscu czerwonego, a czerwonego w miejscu zielonego służyło do podkreślenia różnic, a nie podobieństwa koncepcji. Dlatego też w przypadku podobieństw, jakie łączą różne dzieła starożytne, trudno mówić o plagiacie. Paradoksalnie, podkreślają one autorską myśl twórcy. Dzięki nim odbiorca dzieła dostrzega oryginalny nowy koncept, to co specyficznie autor ma do przekazania. W tej perspektywie należy także patrzeć na wykorzystanie przez autora „Odysei” fabuły nieudanej wyprawy Gilgamesza po nieśmiertelność, którą niejako odwraca. Od starożytnych tabliczek do „Pana Tadeusza” Oddziaływanie „Odysei” na kulturę współczesną nie podlega dyskusji – dość wspomnieć Jamesa Joyce’a. Czy idąc tropem pańskiego odkrycia można powiedzieć, że za pośrednictwem dzieła Homera, także Gilgamesz oddziałuje do dziś? Od kiedy „Epos o Gilgameszu” odkryto w połowie XIX w., nieprzerwanie oddziałuje na kulturę współczesną. Ileż problemu sprawiła i może dalej sprawia teologom i egzegetom Pisma Świętego wspomniana już bliźniacza analogia między historią Utanapisztima i Noego. Można też wspomnieć, że podział na 12 ksiąg „Pana Tadeusza”, naszego eposu narodowego, znajduje swoje źródło, przez pośrednictwo Homera, w 12 tabliczkach składających się na „akadyjską Wulgatę”. „Iliada” i „Odyseja” mają po 24 księgi, czyli po prostu dublują oryginalną liczbę ksiąg eposu o Gilgameszu. Czy jednak oddziałuje na świat masowej wyobraźni? W porównaniu z poematami Homera, które wciąż kształtują bezpośrednio nawet kulturę popularną, raczej w niewielkim stopniu. Na pewno działał na polskich twórców w latach 70. W 1976 r. powstał film „wycinankowy” o przygodach sumeryjskiego herosa: „Gilgamesz” w reżyserii Jana Petryszyna. Widział go pan? Właśnie obejrzałem – bomba! Życie Homera i tajemnice jego dzieł – co warto wiedzieć Kim był niewidzący mistrz? Homer jest postacią tajemniczą i nic nie wskazuje, by kiedyś udało się zrekonstruować jego pełną biografię. Tak naprawdę nie wiemy nawet, czy nosił imię Homer, czy też jest to przydomek oznaczający „składacza” (w domyśle – słów, czyli poetę). Starożytne, zapewne mocno podkoloryzowane, biografie tłumaczą jego imię jako „niewidzący” i taka wersja utrwaliła się przez kolejne wieki. Współcześni badacze podważają jednak wersję o ślepocie poety. Wskazują, że wizerunek natchnionego ślepca został najprawdopodobniej zaczerpnięty z samej Odysei, a jego bezpośrednim pierwowzorem był pojawiający się na jej kartach pieśniarz (aojda) Demodok. Spór o pochodzenie (spór miast) Nie wiadomo, gdzie dokładnie Homer się urodził. Około 120 r. p.n.e. Antypater z Sydonu pisał: „Siedem miast się spierało o ród poety Homera: Smyrna, Chios, Kolofon, Itaka, Pylos, Argos, Ateny”. Potem do tego sporu dołączyły jeszcze wyspa Ios (gdzie znajduje się domniemany grób poety) oraz Salamina. Na podstawie współczesnych badań filologicznych i analizy opisów przyrody w eposach przyjmuje się jednak, że poeta mieszkał gdzieś na wybrzeżu Azji Mniejszej. Jeden czy dwóch autorów? Skalę zamieszania potęgują wątpliwości wokół tzw. kwestii homerycka. Przez lata debatowano, czy Iliadę i Odyseję stworzył ten sam człowiek. Jeszcze w latach 70. XX wieku wybitny polski badacz prof. Kazimierz Kumaniecki wspominał, że w świecie nauki dominowała wersja o dwóch różnych autorach. Dziś jednak większość badaczy skłania się ku opinii, że Homer był jeden. Dwa filary antycznej literatury: „Iliada”: jej treścią jest dziesięcioletnie oblężenie Troi w XII w. p.n.e. Według Homera przyczyną wojny było porwanie pięknej spartańskiej królowej Heleny przez trojańskiego królewicza Parysa. Epos ten opiewa przede wszystkim bohaterstwo i czyny bitewne. Co ciekawe, sam Homer żył i tworzył w VIII w. p.n.e. – czyli około 400 lat po wydarzeniach, które opisał. „Odyseja”: to opis pełnej niezwykłych przygód wędrówki Odyseusza, który po zburzeniu Troi próbuje wrócić do rodzinnej Itaki. Na swojej drodze spotyka m.in. syreny, cyklopów, zjadaczy lotosu, potwory i czarodziejki. Konstrukcją i klimatem diametralnie różni się od wojennej Iliady. Źródło: National Geographic Polska
Podróż Odyseusza od wieków budzi spory. Gdzie naprawdę dotarł?
Do kin trafia właśnie długo wyczekiwany film Christophera Nolana „Odyseja”, inspirowany jednym z najsłynniejszych dzieł starożytnej Grecji przypisywanych Homerowi. Epos opowiada o dziesięcioletniej wędrówce Odyseusza, króla Itaki, który po zakończeniu wojny trojańskiej próbował wrócić do domu. Od lat badacze zastanawiają się jednak, czy opisana przez poetę trasa mogła mieć rzeczywiste odpowiedniki na mapie.
Choć „Odyseja” pełna jest cyklopów, syren i innych mitycznych stworzeń, naukowcy od dawna próbują odtworzyć przebieg podróży głównego bohatera. Ich zdaniem pod warstwą legend mogą kryć się autentyczne miejsca i szlaki żeglugowe znane mieszkańcom starożytnego świata. Powstało wiele hipotez, które prowadzą od wysp Morza Egejskiego aż po zachodnią część basenu Morza Śródziemnego, pokazując, jak mogła wyglądać jedna z najsłynniejszych podróży w historii literatury. Gdzie naprawdę podróżował Odyseusz? Naukowcy od lat próbują odtworzyć jego trasę Próby odtworzenia trasy Odyseusza trwają od stuleci i do dziś pozostają jedną z największych zagadek związanych z literaturą starożytną. Większość badaczy zgadza się, że punktem wyjścia opowieści była historyczna wojna trojańska, a sama Troja odpowiada stanowisku archeologicznemu Hisarlik w dzisiejszej Turcji. Później jednak granica między rzeczywistością a mitem zaczyna się zacierać. Najczęściej przywoływana współcześnie hipoteza zakłada, że Homer inspirował się rzeczywistą geografią zachodniej części Morza Śródziemnego, uzupełniając ją o elementy fantastyczne. W takim ujęciu kraina Lotofagów mogła znajdować się na tunezyjskiej wyspie Dżerba, wyspa Cyklopów wiązana jest z Sycylią i okolicami Etny, a niebezpieczne Scylla i Charybda miałyby odpowiadać wąskiej Cieśninie Mesyńskiej oddzielającej Sycylię od Półwyspu Apenińskiego. Z kolei dom czarodziejki Kirke wielu badaczy lokalizuje w rejonie włoskiego przylądka Monte Circeo, którego charakterystyczny profil od starożytności pobudzał wyobraźnię żeglarzy. Tego rodzaju interpretacje nie oznaczają jednak, że Homer tworzył mapę dla przyszłych pokoleń. Wielu historyków uważa raczej, że wykorzystał dobrze znane starożytnym Grekom miejsca jako tło dla opowieści, która miała przede wszystkim wymiar literacki i symboliczny. Już brytyjski podróżnik i badacz Ernle Bradford próbował odtworzyć trasę Odyseusza, analizując śródziemnomorskie prądy i wiatry. Doszedł do wniosku, że znaczna część opisanej podróży mogła być zaskakująco zgodna z realiami żeglugi epoki brązu. Czy Odyseusz naprawdę istniał? Nie wszyscy badacze wierzą, że jego podróż da się odtworzyć Nie wszyscy naukowcy są jednak przekonani, że wyprawę Odyseusza można nanieść na współczesną mapę. Już starożytny geograf Strabon zauważał, że po opuszczeniu Troi opowieść coraz mocniej przenosi się w świat mitu, a kolejne miejsca trudno jednoznacznie utożsamić z konkretnymi lokalizacjami. Wielu współczesnych filologów podziela ten pogląd, wskazując, że Homer świadomie połączył rzeczywistą wiedzę geograficzną z legendami, tworząc uniwersalną historię o tęsknocie za domem, pokusach i ludzkiej wytrwałości. Mimo to dyskusja nie ustaje. Nadal trwa choćby spór o samą Itakę – rodzinne królestwo Odyseusza. Choć od wieków utożsamia się je z grecką wyspą Itaka (Ithaki), część badaczy uważa, że homerowa Itaka mogła znajdować się na półwyspie Paliki na Kefalonii. Hipoteza ta zyskała rozgłos dzięki projektowi „Odysseus Unbound”, którego autorzy argumentowali, że w epoce brązu Paliki mogło być oddzielną wyspą. Najnowsze badania geologiczne nie zakończyły jednak sporu i sugerują, że interpretacja starożytnych opisów może być bardziej złożona, niż wcześniej sądzono. Od Hiszpanii po Bałtyk. Najbardziej kontrowersyjne teorie o podróży Odyseusza Na przestrzeni ostatniego stulecia pojawiły się również znacznie śmielsze interpretacje. Niektórzy badacze sugerowali, że Odyseusz mógł dopłynąć aż do Hiszpanii, Malty, a nawet poza Cieśninę Gibraltarską na wody Atlantyku. Największe kontrowersje wywołała jednak teoria włoskiego inżyniera Felice Vinciego, według której wydarzenia opisane w „Odysei” miały rozgrywać się nie w basenie Morza Śródziemnego, lecz w północnej Europie i rejonie Morza Bałtyckiego. Autor argumentował, że część opisów krajobrazów i warunków klimatycznych lepiej odpowiada Skandynawii niż Grecji. Hipoteza zyskała rozgłos w mediach i doczekała się książkowego opracowania, jednak większość archeologów, historyków i filologów pozostaje wobec niej sceptyczna, wskazując na brak przekonujących dowodów archeologicznych oraz liczne niezgodności z realiami świata mykeńskiego. Dla badaczy jest to raczej przykład tego, jak silnie „Odyseja” pobudza wyobraźnię kolejnych pokoleń niż realna alternatywa dla śródziemnomorskiej lokalizacji wydarzeń. Niezależnie od tego, która z hipotez okaże się najbliższa prawdy, jedno pozostaje pewne – ponad 2,5 tysiąca lat po powstaniu eposu trasa Odyseusza wciąż pozostaje jedną z największych zagadek świata antycznego. Źródła: The Journal of Hellenic Studies, The Collector, AGU Publications Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Grecja walczy z niebezpieczną inwazją. Te ryby potrafią przegryźć metal i są śmiertelnie trujące
Grecja walczy z inwazją toksycznej rozdymki. Wyposażony w silne szczęki drapieżnik może zadać głębokie rany, niszczy sieci, a jego mięso zawiera zabójczą tetrodotoksynę. Władze instalują kilometry morskich barier i płacą rybakom za każdą złowioną sztukę.
Grecja stoi w obliczu narastającego wyzwania, spowodowanego inwazją toksycznych ryb Lagocephalus sceleratus, z rodzaju rozdymkowatych. Gatunek ten, naturalnie występujący w regionie Indo-Pacyfiku, przedostał się do Morza Śródziemnego przez Kanał Sueski, przyciągnięty rosnącymi temperaturami. Ryby te rozprzestrzeniły się od Cypru aż po wybrzeża Włoch i Hiszpanii, stając się trwałą, choć niebezpieczną częścią ekosystemu śródziemnomorskiego. Groźna rozdymka kolonizuje Morze Śródziemne Lagocephalus sceleratus posiada twarde i silne, przypominające dziób szczęki, zdolne do przegryzania kości, a nawet metalu. W czerwcu grecki Czerwony Krzyż wydał oficjalne ostrzeżenie publiczne, zalecając natychmiastową pomoc medyczną w przypadku ugryzienia, ponieważ może ono powodować głębokie rany, a co za tym idzie silne krwawienie. Sytuację pogarsza fakt, że mięso ryby zawiera bardzo groźną tetrodotoksynę. Spożycie tej ryby może być śmiertelne nie tylko dla naturalnych drapieżników, ale także dla ludzi – takie przypadki już zdarzały się m.in. w Egipcie, Izraelu i Turcji. Słynna ryba fugu także należy do rozdymkowatych. Grecja instaluje pływające bariery Lokalne greckie władze w regionie Eubei podjęły bezprecedensowy krok, instalując pływające bariery morskie. Pierwszy taki system zamontowano w Chalkidzie. Wiceburmistrz Antonis Spanos podkreślił, że „lepiej dmuchać na zimne”, a bezpieczeństwo plażujących i kąpiących się ludzi jest najważniejsze. System składa się z wytrzymałych, gęstych siatek zakotwiczonych w dnie, które mają chronić kąpieliska nie tylko przed najeżkami – także przed parzącymi meduzami i odpadami. Docelowo w regionie ma pojawić się około 7 km takich barier, a koszt zabezpieczenia pierwszych sześciu plaż wyniósł około 367 000 euro. Grecja będzie płacić za schwytanie rozdymki Równolegle grecki rząd, korzystając z funduszy unijnych, uruchomił program strategicznych dopłat, mający na celu kontrolę populacji tego gatunku. Minister Margaritis Schinas ogłosił system nagród, w ramach którego rybacy zawodowi otrzymają 5,33 euro za każdy kilogram odłowionej rozdymki. To stawka o ponad 50% wyższa niż na Cyprze, gdzie dzięki podobnym działaniom usunięto już 103 tony tych ryb. Zebrane ryby są zamrażane i utylizowane w rządowych spalarniach. Dodatkowo rząd wprowadził dopłaty do paliwa dla rybaków (od 0,12 do 0,16 euro za litr), aby zrekompensować im koszty operacyjne i straty w sprzęcie. Rozdymki regularnie niszczą sieci i liny. Czy eliminacja rozdymek jest etyczna? Mimo tych szeroko zakrojonych działań, opinie na temat ich skuteczności są podzielone. Niektórzy rybacy uważają, że nagrody są niewystarczające, by skupić się na odłowie tego gatunku, a migracja jest nieuniknionym procesem. Naukowiec Ioannis Batjakas sugeruje, że zagrożenie jest wyolbrzymiane, a ryby rzadko atakują ludzi. Pojawiła się również grupa „Initiative to Save Puffer Fish”, kwestionująca etykę masowej eliminacji gatunku. Mieszkańcy z kolei obawiają się o swoje bezpieczeństwo i popierają eliminację rozdymek. Źródła: Greek Reporter, Guardian, Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To idealny czas na wizytę w Atenach. Wreszcie udało się odrestaurować Partenon
Zbudowany w V wieku p.n.e. ku czci bogini Ateny, Partenon od dwóch i pół tysiąca lat dumnie góruje nad stolicą Grecji. Choć przez ostatnie dziesięciolecia ateński Akropol był niemal nieustannie spowity mgłą rusztowań, w połowie czerwca 2026 roku ukazał się tam widok, którego nie uświadczono od ponad dwóch stuleci. Odsłonięto wreszcie pieczołowicie odrestaurowaną, zachodnią fasadę świątyni. Planujecie podróż do Grecji? To idealny moment.
Trójkątny fronton Partenonu, w architekturze nazywany tympanonem, stanowił niegdyś architektoniczną ramę dla 50 majestatycznych rzeźb. Podczas gdy wschodnia fasada przedstawiała mitologiczne narodziny Ateny, zachodnia ukazywała brutalny spór między Ateną a Posejdonem o patronat nad miastem. Z biegiem tysiącleci trzęsienia ziemi, konflikty zbrojne, erozja od zanieczyszczeń powietrza oraz niefortunne, historyczne próby napraw systematycznie degradowały zabytek. Zuchwała brytyjska kradzież Jednak największa architektoniczna wyrwa powstała około 220 lat temu. Na początku XIX wieku brytyjski arystokrata, lord Elgin, usunął wiele rzeźb i marmurowych paneli z przyczółków Partenonu, a następnie przetransportował je do Anglii, by ostatecznie odsprzedać brytyjskiemu rządowi. Słynne „marmury Elgina” do dziś znajdują się w British Museum, wciąż będąc przedmiotem niezwykle delikatnych negocjacji dyplomatycznych dotyczących ich powrotu do ojczyzny. Z powodu tych strat, zachodnia fasada przez wieki straszyła nienaturalną pustką. Logistyczny i architektoniczny majstersztyk W 2017 roku Grecka Służba Odbudowy Akropolu rozpoczęła ambitny projekt wypełnienia architektonicznych luk. Jak podkreśla Lina Mendoni, grecka ministra kultury, głównym celem tego trudnego przedsięwzięcia było fizyczne wzmocnienie osłabionej struktury oraz przywrócenie geometrycznej perfekcji i unikatowych proporcji, z których słynęli starożytni budowniczowie. Bez tego Partenon straciłby swojego ducha. Inżynierowie, rzeźbiarze i kamieniarze stanęli przed gigantycznym wyzwaniem. W pierwszej kolejności musieli pozyskać odpowiedni materiał. Wydobyto go z kamieniołomu Dionyssos, oddalonego od Aten o około 30 kilometrów. Nowe, wielotonowe bloki były ręcznie rzeźbione zgodnie z antyczną sztuką kamieniarską, a następnie wynoszone na odpowiednią wysokość. Jak poinformowali przedstawiciele projektu, ze względu na potężne gabaryty i wagę elementów, prace wymagały chirurgicznej precyzji. Zastosowano dwa różne podejścia konserwatorskie: jeden z zamontowanych bloków został wyrzeźbiony w całości z nowo pozyskanego materiału, natomiast drugi powstał z połączenia dwóch oryginalnych, starożytnych fragmentów spajanych nowym marmurem. Dziedzictwo, które wymaga naszej nieustannej opieki Same bloki umiejscowiono w strukturze Partenonu już na początku marca, jednak kierownictwo projektu celowo wstrzymało się z oficjalnym ogłoszeniem sukcesu do połowy czerwca, kiedy to ostatecznie zdemontowano rusztowania i odsłonięto nienaruszony, spektakularny widok zachodniej fasady. To tylko fragment szerzej zakrojonej, nowoczesnej misji konserwatorskiej, która rozpoczęła się w 1975 roku, niedługo po upadku dyktatury wojskowej i powrocie Grecji na drogę demokracji. Obecnie specjaliści pracują na terenie Akropolu również nad zabezpieczeniem i odrestaurowaniem centralnej komory świątyni, czyli tak zwanej celli. Choć widok rusztowań i pracujących dźwigów to stały element ateńskiego krajobrazu, kompleks Akropolu – wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1987 roku – to jeden z najważniejszych zabytków Europy. Obok Partenonu, wciąż można podziwiać Świątynię Ateny Nike (zbudowaną w latach 426–421 p.n.e.) czy słynny, asymetryczny Erechtejon (koniec V w. p.n.e.), które wspólnie stanowią symbol fundamentów zachodniej cywilizacji. Spacer w ich otoczeniu i zmrożona caffe freddo w malowniczej dzielnicy Plaka to moim zdaniem obowiązek każdego Europejczyka. Źródło: YSMA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przypomina Santorini sprzed lat. Tę wyspę uznano za najlepszą na świecie
Jedni porównują ją do Santorini sprzed czasów Instagrama, inni widzą w niej idealne miejsce dla tych, którzy zamiast pocztówkowych kadrów szukają prawdziwej Grecji. Ta wyspa właśnie zyskała miano najlepszej na świecie.
Spis treści: Oto najlepsza wyspa w Europie Te plaże w Europie warto odwiedzić Wakacje na wyspach zazwyczaj kojarzą nam się z plażowaniem i błogim nicnierobieniem. Coraz więcej turystów wybiera jednak wyspy z innych powodów. Na wielu z nich, zwłaszcza tych mniej popularnych, można zaznać szerokiego wachlarza doświadczeń, w tym lokalnego klimatu, autentycznej kuchni czy bliskości natury. To podejście widać po wynikach rankingu World’s Best Awards 2025, opublikowanego na łamach serwisu Travel + Leisure. Oto najlepsza wyspa w Europie Na szczycie zestawienia znalazła się grecka wyspa Páros. To miejsce przez wiele lat pozostawało w cieniu bardziej rozreklamowanych greckich wysp. Dziś, jak widać, przyciąga zwłaszcza tych, którzy w podróży szukają autentyczności, a niekoniecznie turystycznych klisz. Wyspa leży w samym sercu Cyklad i oferuje wszystko, co najlepsze w Grecji. Znajdziemy tam zarówno tradycyjną architekturę, piękne plaże, lokalną kuchnię i nieco artystyczny klimat. W miasteczku Naousa życie toczy się leniwie. Wąskie uliczki są pełne butików z rękodziełem i uroczych kawiarni. Znajdziemy tu zarówno malownicze zatoczki idealne na rodzinny wypoczynek, jak i klasyczne piaszczyste plaże dla fanów kitesurfingu czy samotnych spacerów. Páros zachwyci także miłośników historii. Zachowały się tu fragmenty antycznych świątyń i bizantyńskie kościoły. Grecja zdominowała ranking wyspiarski ranking. W wyróżnionej piętnastce znalazły się też: Kreta, Milos, Santorini i Mykonos. Każda z nich oferuje nieco inne atrakcje i krajobrazy. Te plaże w Europie warto odwiedzić W pierwszej dziesiątce znalazły się także trzy włoskie wyspy: Ischia, Sardynia i Sycylia. Pierwsza z nich, nieco mniej znana, zaskakuje bogactwem gorących źródeł. Sardynia kusi z kolei turkusowymi wodami i dzikimi zatoczkami, a Sycylia to mekka dla miłośników historii, wulkanów i lokalnej kuchni. Spośród zwycięzców warto także wyróżnić Maderę i Azory. Oferują zupełnie inny krajobraz niż wyspy śródziemnomorskie – górzyste tereny, bujną roślinność, wulkaniczne jeziora i klimatyczne miasteczka z kolonialną architekturą. To raj dla osób ceniących piesze wędrówki, obserwację przyrody i lokalne wina. W rankingu nie zabrakło także Chorwacji, z malowniczym Hvarem i wyspami dalmatyńskimi, Majorki, która łączy popularność z autentycznością, oraz Malty, gdzie wpływy arabskie łączą się z włoskimi i brytyjskimi. Jest i niespodzianka, czyli Szkocja ze swoją wyspą Skye i Hebrydami – chłodniejsza, bardziej surowa, ale niezwykle malownicza alternatywa dla południowych klimatów. To miejsce, gdzie wiatr, mgła i góry tworzą niemal mistyczny krajobraz. Cały ranking poniżej: Páros, Grecja Ischia, Włochy Hvar i Wyspy Dalmatyńskie, Chorwacja Madera, Portugalia Majorka, Hiszpania Kreta, Grecja Milos, Grecja Azory, Portugalia Sardynia, Włochy Sycylia, Włochy Malta Skye i Hebrydy, Szkocja Santorini, Grecja Korsyka, Francja Mykonos, Grecja Źródło: Travel + Leisure Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Niezwykłe odkrycie na Podkarpaciu. To grecka amfora z namalowaną literą
W Chotyńcu na Podkarpaciu archeolodzy odnaleźli grecką amforę na wino, wykonaną na przełomie VII i VI wieku p.n.e. Na jej powierzchni namalowano grecką literę „delta”. Naczynie rozbito czasie rytuałów. Czy stoją za tym wojowniczy Scytowie?
Chotyniec to maleńka wieś na pograniczu polsko-ukraińskim. Od wieków spotykają się tu światy Wschodu i Zachodu, czego namacalnym dowodem jest wpisana na listę UNESCO pochodząca z początku XVII wieku drewniana cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Kończy się tu Płaskowyż Tarnogórski, a teren stromo opada w kierunku podmokłej doliny rzeki Wiszni; miejsce to wyznacza również granicę stref klimatycznych. Grodzisko w Chotyńcu Nad wsią górują zabudowania nieczynnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego, na ogrodzeniu dawnej szkoły wisi zaś tabliczka Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego: „Terenowa Stacja Badawcza w Chotyńcu”. Tuż za nim rozciąga się ogromne pole. Oko uważnego wędrowca odnotuje, że od strony południowej jest ono ograniczone potężnym, porośniętym drzewami wałem. Na starych mapach miejsce to opisywano jako Grodzisko. Przez długi czas nikt nie prowadził tu jednak wykopalisk, a obiekt uważano za wczesnośredniowieczny. Dopiero prace rzeszowskich naukowców pod kierunkiem profesora Sylwestra Czopka przyniosły zaskakujące odkrycie, które w archeologii zdarza się raz na sto lat! Zagadkowe miejsce kultu W czasie badań sondażowych kolistej struktury wyłaniającej się na polach uprawnych odkryto liczne kości oraz pradziejową ceramikę. Ku zaskoczeniu badaczy, z obiektu pozyskano również zabytek kojarzony z kręgiem scytyjskim: brązowy grot strzały. Kolista struktura okazała się pozostałością tak zwanego zolnika, obiektu również charakterystycznego dla kultury Scytów. W jego obrębie odbywały się obrzędy ofiarne i uczty. Koliście ułożone fragmenty glinianej polepy to pozostałości ścian obiektu, wewnątrz znaleziono zaś bardzo duże ilości węgli drzewnych i kości zwierząt, zwłaszcza bydła i źrebaków. Kłóci się to z wizją stepowych czcicieli koni! Być może mięso źrebięcia miało wedle Scytów jakąś szczególną moc? Kultowa amfora z deltą Do najbardziej zaskakujących znalezisk należy rozbita in situ grecka amfora po winie z umieszczoną na powierzchni literą delta – jak się okazało, niejedyna na stanowisku. Z grodziska w Chotyńcu podjęto w czasie badań fragmenty innych amfor, pochodzące z warsztatów w Milecie czy na greckiej wyspie Lesbos. Dowodzą one, że z nadczarnomorskich faktorii handlowych sprowadzano wino, spożywane zapewne w czasie uczt. Jak zauważa profesor Czopek, o pitym przez Scytów winie wspomina sam Herodot. Ojciec historiografii w rozdziale czwartym „Dziejów” pisze: „Raz do roku każdy naczelnik powiatu miesza w swoim powiecie krater wina, z którego piją ci wszyscy Scytowie, którzy zabili nieprzyjaciół, którzy zaś tego nie dokonali, ci nie kosztują tego wina, lecz siedzą nie uczczeni na boku, a jest to dla nich największą hańbą”. W tym samym rozdziale czytamy, że wino odgrywało też kluczową rolę podczas zawierania sojuszy: „Przymierza zawierają Scytowie z kimkolwiek bądź w taki sposób: Wlewają do wielkiego glinianego kielicha wino i mieszają je z krwią tych, którzy zawierają ze sobą sojusz, przy czym nakłuwają szydłem lub nacinają nieznacznie nożem ciało, następnie zanurzają w kielichu miecz, strzały, topór i oszczep”. Scytowie w Polsce? Z tych okruchów przeszłości wyłania się wizja potężnego założenia, związanego ze scytyjskim kręgiem kulturowym. Niestety, stanowisko zostało w znacznym stopniu zniszczone za sprawą intensywnej, głębokiej orki w czasach funkcjonowania PGR-u. Grodzisko wzniesiono na naturalnym cyplu; zajmowało ono powierzchnię około 30 hektarów. Początkowo majdanu broniła palisada, w kolejnym etapie rozpoczęto zaś sypanie wałów ziemnych, których podstawa była szeroka na 15 metrów, a wysokość dochodziła do około 3,5 metra. Do wzniesienia takiego wału o obwodzie mniej więcej 2 kilometrów trzeba było przenieść około 90 tysięcy ton ziemi. Czy dokonali tego jeńcy uprowadzeni przez scytyjskich wojowników, czy mieszkańcy grodu? Do wnętrza założenia prowadziły bramy, zlokalizowane w odstępach około 400 metrów. Do tej pory odkryto trzy. Enigmatyczna twierdza w Chotyńcu Grodzisko i zespół osad, tworzące tak zwaną aglomerację chotyniecką, to wysunięte najdalej w kierunku północno-zachodnim założenie związane ze scytyjskim kręgiem kulturowym. Nie wiemy jednak, kim byli jego mieszkańcy. Być może to wspominani przez Herodota tak zwani Scytowie-oracze, czyli rolnicza ludność kontrolowana przez elity władców stepu? Czy grodzisko było zapleczem dla handlowej i militarnej kontroli regionu? A może emporium handlowym na szlaku pomiędzy Pontem a Bałtykiem? Kim byli Neurowie? Profesor Sylwester Czopek zwraca uwagę na wzmiankowany u greckiego historyka lud Neurów – próba lokalizacji ich siedzib wskazuje na współczesne pogranicze polsko-ukraińskie, gdyż miały one być położone na północny zachód od Morza Czarnego. Jak twierdzi Herodot: „Neurowie mają scytyjskie zwyczaje”. Opisuje też, jakoby raz do roku na kilka dni przemieniali się w… wilki. Z antycznych źródeł wiemy, że Scytowie – w sojuszu z Neurami – wyruszyli przeciwko wojskom niezwyciężonego króla perskiego Dariusza I. Ten potężny władca, prowadzący kampanie przeciwko koczownikom w dolinie Dunaju, nie zdołał pokonać Scytów, którzy – stosując taktykę spalonej ziemi oraz walkę podjazdową – zadawali Persom dotkliwe straty. Świat władców stepów może szokować, kiedy czytamy o skalpowaniu ofiar, ale zdumiewa też bogactwem władców, grzebanych pod okazałymi kurhanami. Odkrycia takich pochówków dokonał w Ryżanówce w Ukrainie Julian Talko-Hryncewicz. Okoliczności upadku kultury Scytów są wciąż przedmiotem dyskusji, znamy za to jego moment – jest datowany na V i VI wiek p.n.e. To jest przedruk z książki „Amazonki i ludożercy. Opowieści z prapolski” autorstwa Adriana Pogorzelskiego, która ukazała się nakładem wydawnictwa Wielka Litera. Tytuł, śródtytuły i lead pochodzą od redakcji.
Oaza świętego spokoju. Ta mało znana grecka wyspa została okrzyknięta najbardziej relaksującym miejscem na świecie
Gdy myślimy o greckich wyspach, przed oczami stają nam najczęściej pocztówkowe, ale i potwornie zatłoczone Santorini czy imprezowe Mykonos. Tymczasem eksperci z branży turystycznej właśnie wskazali zupełnie inny, ukryty klejnot Morza Egejskiego jako idealne miejsce na ucieczkę od cywilizacji. Alonissos – bo o tej wyspie mowa – oficjalnie okrzyknięto najbardziej relaksującym kierunkiem na świecie na 2026 rok. Bez masowej turystyki, bez betonu i wielkich hoteli, za to z krystalicznie czystą wodą, dziewiczą przyrodą i temperaturami w czerwcu sięgającymi przyjemnych 25°C.
Spis treści: Królestwo dzikiej przyrody i śródziemnomorskiej foki Podwodny Partenon i szlaki zatopione w zieleni Smak powolnego życia – Chora i lokalne tawerny Jak zaplanować podróż na Alonissos? Współczesne podróżowanie coraz częściej kojarzy się z walką o wolne miejsce na plaży, kolejkami do zrobienia idealnego zdjęcia na Instagram oraz wszechobecnym hałasem. Zjawisko overtourismu (nadmiernej turystyki) skutecznie odbiera urok nawet najpiękniejszym zakątkom Morza Śródziemnego. W odpowiedzi na te wyzwania, eksperci z firmy Solmar Villas przeprowadzili szczegółową analizę ponad 160 międzynarodowych kierunków, szukając miejsc, gdzie czas wciąż płynie wolniej. Wynik okazał się zaskoczeniem dla masowego turysty, ale nie dla koneserów autentycznej Grecji. Alonissos, najbardziej wysunięta na wschód wyspa archipelagu Sporadów Północnych, zajęła pierwsze miejsce na świecie jako enklawa absolutnego spokoju i regeneracji. Królestwo dzikiej przyrody i śródziemnomorskiej foki To, co wyróżnia Alonissos na tle innych egejskich wysp, to jej wyjątkowy, nienaruszony ekosystem. Wyspa leży w samym sercu Narodowego Parku Morskiego Alonissos i Sporadów Północnych, który jest największym chronionym obszarem morskim w Europie. To właśnie tutaj, w labiryncie podwodnych jaskiń i na niedostępnych plażach, swoje bezpieczne schronienie znalazła mniszka śródziemnomorska (Monachus monachus) – foki reprezentujące jeden z najrzadszych i najbardziej zagrożonych wyginięciem gatunków ssaków na Ziemi. Dzięki rygorystycznym przepisom ochrony środowiska, wokół wyspy nie uświadczymy wielkich statków wycieczkowych ani skuterów wodnych zakłócających ciszę. Zamiast tego Alonissos stawia na zrównoważoną turystykę i ekologię – była to jedna z pierwszych greckich wysp, która wprowadziła całkowity zakaz używania plastikowych torebek, konsekwentnie budując model wypoczynku w zgodzie z naturą. Podwodny Partenon i szlaki zatopione w zieleni Dla miłośników aktywnego, a zarazem wyciszającego wypoczynku, Alonissos oferuje atrakcje niespotykane nigdzie indziej. W wodach otaczających sąsiednią, bezludną wysepkę Peristera znajduje się pierwsze w Grecji podwodne muzeum, nazywane „Partenonem katastrof morskich”. Nurkowie mogą tam podziwiać doskonale zachowany wrak starożytnego statku handlowego z V wieku p.n.e., który zatonął z ładunkiem tysięcy amfor. Niezwykle przejrzysta woda o doskonałej widoczności przyciąga tu pasjonatów snorkelingu i nurkowania rekreacyjnego z całego świata. Gdy wrócimy na ląd, Alonissos zachwyca swoim interiorami. Wnętrze wyspy pokryte jest gęstymi lasami sosnowymi, gajami oliwnymi i polami pełnymi aromatycznych, dzikich ziół. Przemierzanie ponad 40 kilometrów oznakowanych szlaków pieszych pozwala dotrzeć do punktów widokowych, z których roztacza się zapierająca dech w piersiach panorama na bezkresne, szafirowe Morze Egejskie. Szlaki te często kończą się zejściem do małych, kameralnych zatoczek, gdzie na plażach takich jak Kokkinokastro, Leftos Gialos czy Chrisi Milia można spędzić cały dzień w samotności, słuchając jedynie szumu fal. Smak powolnego życia – Chora i lokalne tawerny Serce wyspy bije w stałym, niespiesznym rytmie. Tradycyjna architektura Alonissos zachowała się najlepiej w jej dawnej stolicy – miasteczku przez lokalsów nazywanym Chora. Położona na stromym wzgórzu osada ucierpiała podczas trzęsienia ziemi w 1965 roku, jednak została pieczołowicie odbudowana. Dziś zachwyca plątaniną wąskich, brukowanych uliczek, białymi domkami z kamienia oraz kaskadami różowych i fioletowych bugenwilli. W tutejszych rodzinnych tawernach nie ma miejsca na pośpiech czy plastikowe menu dla mas. Życie toczy się tu przy stolikach ustawionych bezpośrednio na placach i w portowych miniaturowych zatokach, takich jak Patitiri czy Votsi. Warto spróbować lokalnych specjałów: słynnego ciasta z kozim serem, świeżo złowionego tuńczyka, z którego wyspa słynie w całej Grecji, oraz tradycyjnych słodkości z migdałów – hamalia. Tutaj nikt nie pogania gości – wieczory upływają na niespiesznych rozmowach przy karafce lokalnego wina i dźwiękach tradycyjnej muzyki, daleko od zgiełku i świateł dyskotek. Jak zaplanować podróż na Alonissos? Jak dolecieć z Polski? Alonissos nie posiada własnego lotniska, co stanowi jej największą zaletę, chroniąc wyspę przed masowym napływem turystów. Najwygodniejszym sposobem podróży z Polski jest lot na sąsiednią wyspę Skiathos (w sezonie letnim dostępne są bezpośrednie loty czarterowe z kilku polskich miast, m.in. z Warszawy i Katowic, a także połączenia rejsowe z przesiadką). Ze Skiathos na Alonissos regularnie kursują szybkie promy i wodoloty (podróż trwa około 1,5 do 2 godzin). Alternatywną trasą jest lot do Aten lub Salonik, dojazd do portu w Volos lub Mantoudi (Eubea) i stamtąd złapanie promu bezpośrednio na wyspę. Kiedy lecieć i pogoda Czerwiec to absolutnie idealny moment na wizytę. Średnie temperatury powietrza wynoszą wtedy bardzo przyjemne 25°C do 27°C, słońce świeci przez kilkanaście godzin na dobę, a woda wokół wysp Morza Egejskiego jest już wystarczająco ciepła do kąpieli. Co ważne, na początku czerwca wyspa jest jeszcze cudownie pusta, a przyroda po leśnych deszczach wiosennych wciąż zachwyca świeżą zielenią. Dla osób szukających upałów idealny będzie lipiec i sierpień (temperatury powyżej 30°C), natomiast wrzesień oferuje najcieplejsze morze i wyjątkowo spokojną atmosferę po szczycie sezonu. Wskazówka dla podróżnych Ze względu na górzyste ukształtowanie terenu i ukryte plaże, na miejscu warto wypożyczyć skuter lub niewielki samochód terenowy. Pamiętajmy też, aby uszanować lokalny ekosystem – na Alonissos ekologia to styl życia, a nie marketingowy slogan. Źródła: euronews.com; alonissos.gr Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Eksperci wybrali najlepszą plażę Europy 2026. To miejsce wygląda jak Karaiby
Europejskie plaże od lat przyciągają miliony turystów nie tylko turkusową wodą i słoneczną pogodą, ale także niezwykle zróżnicowanymi krajobrazami. Jedne zachwycają białym piaskiem przypominającym Karaiby, inne spektakularnymi klifami lub dziką, niemal nietkniętą naturą. Co roku eksperci branży turystycznej wskazują miejsca, które wyróżniają się na tle setek nadmorskich kierunków. Tym razem tytuł najlepszej plaży w Europie trafił do Grecji.
Choć najpiękniejsze plaże świata często kojarzą się z odległymi egzotycznymi wyspami, zachwycające krajobrazy można znaleźć również znacznie bliżej. W najnowszym rankingu Euro Summer 2026 przygotowanym przez World’s 50 Best Beaches wyróżniono miejsca, które szczególnie zachwycają naturą, spokojem i wyjątkowym klimatem. W tworzeniu zestawienia udział wzięło ponad tysiąc ekspertów branży podróżniczej, którzy oceniali kandydatów m.in. pod względem czystości krajobrazu, tłoku, jakości wody, łatwości kąpieli czy unikatowości otoczenia. Finalnie na szczycie europejskiego rankingu znalazła się plaża w Grecji, która już teraz określana jest jednym z największych wakacyjnych hitów sezonu 2026. Plaża Fteri na Kefalonii zachwyciła ekspertów z całego świata Tegorocznym numerem jeden w Europie została plaża Fteri Beach położona na północnym wybrzeżu greckiej Kefalonii. To właśnie ona zdobyła najwyższe miejsce w europejskim zestawieniu przygotowanym przez The World’s 50 Best Beaches i jednocześnie znalazła się na drugim miejscu globalnego rankingu najlepszych plaż świata na 2026 rok. Eksperci podkreślali przede wszystkim jej niezwykle dziewiczy charakter, niemal biały piasek, intensywnie turkusową wodę oraz spektakularne wapienne klify otaczające zatokę. Plaża pozostaje stosunkowo mało zabudowana i do dziś uchodzi za jedno z najbardziej naturalnych miejsc na Wyspach Jońskich. Jednym z powodów, dla których Fteri zachowała swój kameralny klimat, jest ograniczona dostępność. Na plażę można dostać się głównie łodzią lub pieszo stromym szlakiem prowadzącym przez skaliste wzgórza. Najczęściej turyści korzystają z taksówek wodnych odpływających z niewielkiego portu Zola. Na miejscu nie ma rozbudowanej infrastruktury turystycznej, dużych hoteli ani głośnych beach barów, co dla wielu podróżników stanowi dziś największą zaletę tego miejsca. Ranking podkreślał, że właśnie brak tłumów i poczucie kontaktu z niemal nietkniętą naturą wyróżniają Fteri na tle wielu popularnych europejskich plaż. Kefalonia od lat uznawana jest za jedną z najpiękniejszych greckich wysp, jednak dotychczas największą sławą cieszyła się przede wszystkim plaża Myrtos. Tegoroczne zestawienie pokazuje jednak, że coraz większe zainteresowanie budzą również mniej znane zakątki wyspy. Według twórców rankingu Fteri szczególnie wyróżnia się spokojną wodą, wyjątkową przejrzystością morza i krajobrazem przypominającym egzotyczne plaże Karaibów. Dla wielu turystów dodatkowym atutem pozostaje fakt, że miejsce nadal nie zostało zdominowane przez masową turystykę, mimo rosnącej popularności Grecji wśród podróżnych z całej Europy. Te plaże znalazły się wśród najlepszych w Europie w 2026 roku Choć najwyższe miejsce przypadło greckiej plaży Fteri, tegoroczny ranking pokazuje, że europejskie wybrzeża są bardziej różnorodne niż kiedykolwiek wcześniej. Drugą pozycję zajęła Cala Macarella na hiszpańskiej Minorce, znana z turkusowej wody i zatoki otoczonej sosnowymi klifami, natomiast trzecie miejsce przypadło włoskiej Cala Dei Gabbiani na Sardynii. W ścisłej czołówce znalazły się również plaża Kaputas w Turcji, grecka Porto Katsiki oraz Santa Giulia na Korsyce. W zestawieniu dominują krajobrazy o niemal dziewiczym charakterze, a eksperci coraz częściej wyróżniają miejsca mniej skomercjalizowane i trudniej dostępne. Tegoroczna lista wyraźnie pokazuje zmianę trendów w europejskiej turystyce plażowej. Coraz większą popularność zdobywają miejsca oddalone od największych kurortów i tłumów turystów. Wysoko oceniono m.in. Porto Timoni na Korfu, do którego można dotrzeć głównie pieszo stromym szlakiem, a także Playa Cofete na Fuerteventurze czy albańską zatokę Grama. Eksperci podkreślają, że dziś liczy się już nie tylko wygląd plaży, ale również poczucie spokoju, kontakt z naturą i ograniczona ingerencja infrastruktury turystycznej. – Widać wyraźne odejście od znanych, często uczęszczanych plaż na rzecz miejsc, które wydają się bardziej zachowane i naturalne. Nie chodzi tylko o wygląd plaży, ale o to, jak jest utrzymywana i czy to doświadczenie nadal może być wyjątkowe – podkreśla Tine Holst, współzałożycielka i dyrektor generalna The World’s 50 Best Beaches. To właśnie dlatego bardziej znane i zatłoczone miejsca, takie jak Balos czy Elafonissi w Grecji, zaczynają przegrywać z mniej odkrytymi lokalizacjami. Ranking zwraca uwagę także na rosnącą popularność mniej oczywistych kierunków. W zestawieniu znalazły się plaże z Chorwacji, Albanii i Turcji, które jeszcze kilka lat temu rzadko pojawiały się w europejskich rankingach premium. Doceniono m.in. chorwacką plażę Podrace oraz tureckie Ölüdeniz. Co ciekawe, coraz większe zainteresowanie budzą również chłodniejsze regiony Europy. Irlandzka Keem Beach czy islandzka Diamond Beach pokazują, że idealna plaża nie musi oznaczać wyłącznie wysokich temperatur i śródziemnomorskiego klimatu. Według twórców zestawienia współcześni podróżni coraz częściej poszukują miejsc autentycznych, spokojnych i zachowanych w możliwie naturalnym stanie, nawet jeśli dotarcie do nich wymaga większego wysiłku. Źródła: Time Out, Forbes, The World’s 50 Best Beaches Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wyspa Kos: od starożytnych ruin po rajskie plaże
Kos to grecka wyspa, którą można poznać w ciągu kilku dni dzięki niewielkim odległościom między atrakcjami. Odkrywanie miasta, plażowanie, zwiedzanie stanowisk archeologicznych i lokalnych targów da się wygodnie połączyć w ciekawy plan podróży. Dzięki temu każdy może dopasować pobyt do własnych zainteresowań – od relaksu nad morzem, po poznawanie historii i kultury wyspy.
Spis treści: Historia wyspy Kos w pigułce Z czego słynie wyspa Kos? Co zwiedzić na wyspie Kos? Najważniejsze atrakcje Kiedy najlepiej jechać na Kos? Wyspa Kos należy do archipelagu Dodekanezu, który znajduje się w południowo-wschodniej części Morza Egejskiego. Jej położenie, zaledwie kilka kilometrów w linii prostej od południowo-zachodniego wybrzeża Turcji, od zawsze miało znaczenie strategiczne i handlowe. Pod względem geograficznym jest to wyspa wydłużona – ma około 50 km długości i do 10 km szerokości. Jej powierzchnia wynosi około 290 km², co czyni ją po Rodos i Karpathos trzecią pod względem wielkości wyspą Dodekanezu. Krajobraz jest wyraźnie zróżnicowany. Na wyspie Kos znajdują się zarówno wykorzystywane rolniczo niziny, jak i bardziej surowe wyżyny. Najwyższym punktem jest masyw Dikeos, którego szczyt wznosi się 843 m n.p.m.. Historia wyspy Kos w pigułce Historia Kos sięga II tysiąclecia p.n.e., kiedy pojawili się tu pierwsi osadnicy. W późniejszym okresie wyspa została zasiedlona przez Dorów i stopniowo zyskała znaczenie w świecie greckim. W epoce klasycznej i hellenistycznej Kos stało się ważnym ośrodkiem nauki i handlu. To właśnie tutaj urodził się Hipokrates, uznawany za ojca medycyny. Funkcjonujący na wyspie Asklepiejon był jednym z najważniejszych ośrodków leczniczych starożytności – łącząc funkcje religijne i praktykę medyczną. W kolejnych wiekach wyspa znajdowała się pod panowaniem Rzymian, Bizancjum oraz joannitów. W XVI wieku została włączona do Imperium Osmańskiego, gdzie pozostawała przez niemal 400 lat. XX wiek przyniósł kolejne zmiany polityczne – od administracji włoskiej, przez okupację niemiecką, aż po włączenie wyspy do Grecji w 1947 roku na mocy traktatu pokojowego z Paryża. Dziś ślady tych epok są widoczne w strukturze urbanistycznej i zabytkach. Z czego słynie wyspa Kos? Wyspa Kos jest kojarzona przede wszystkim z dziedzictwem medycznym. To tutaj rozwijała się jedna z najważniejszych szkół medycyny starożytnej, a Asklepiejon do dziś pozostaje jednym z kluczowych stanowisk archeologicznych. Drugim ważnym elementem są plaże, które wyróżniają się dużą różnorodnością – od szerokich, piaszczystych odcinków po bardziej kamieniste i mniej zagospodarowane fragmenty wybrzeża. Istotną rolę odgrywa także rolnictwo. Uprawia się tu m.in. oliwki, winorośl, figi i warzywa. Warto odnotować, że nazwa sałaty rzymskiej (cos lettuce) wywodzi się właśnie od tej wyspy, co jest jednym z ciekawszych przykładów jej wpływu na europejską kulturę kulinarną. Co interesujące, Kos w okresie hellenistycznym pełniło funkcję swoistego arbitra w świecie sporów między miastami. Wyspa ta była stosunkowo często wzywana do zapewnienia sędziów rozstrzygających konflikty wewnętrzne. Co zwiedzić na wyspie Kos? Najważniejsze atrakcje Zwiedzanie Kos najlepiej rozplanować na kilka dni, co pozwala spokojnie obejrzeć zabytki i jednocześnie oddać się relaksowi na plaży. Wyspa sprawdzi się też jako pomysł na weekend w greckim stylu, choć wówczas trzeba będzie skupić się jedynie na wybranych atrakcjach. Miasto Kos, czyli serce wyspy To główny ośrodek administracyjny i turystyczny. Znajduje się tu port oraz liczne zabytki, w tym średniowieczny zamek Nerantzia z XIV wieku, wzniesiony przez joannitów przy wejściu do portu. W mieście warto też zwrócić uwagę na tętniące życiem ulice i lokalne targi, które pokazują codzienne życie mieszkańców. Asklepiejon Położony kilka kilometrów od miasta kompleks był jednym z najważniejszych ośrodków medycznych starożytności. Stanowi unikatowe połączenie przestrzeni sakralnej i leczniczej. Zwiedzający mogą dziś przejść się między ruinami świątyń i pozostałościami izby chorych, które obrazują praktyki lecznicze stosowane w starożytności. Platan Hipokratesa W centrum miasta Kos rośnie słynny platan Hipokratesa, pod którym według tradycji nauczał słynny lekarz. Obecny platan ma około 500 lat i i może być potomkiem drzewa, które stało tu w czasach Hipokratesa. Jego konary są wspierane rusztowaniami, a imponująca korona o średnicy około 12 metrów czyni je najprawdopodobniej największym platanem w Europie. Muzeum Hipokratesa Muzeum Hipokratesa prezentuje historię życia i działalności greckiego lekarza. Ekspozycje obejmują zbiory literatury medycznej i rekonstrukcje narzędzi stosowanych w starożytności. To miejsce pozwala lepiej zrozumieć wpływ Hipokratesa na współczesną medycynę i znaczenie Kos w historii nauki. Stanowiska archeologiczne Na wyspie znajdują się liczne pozostałości antycznej zabudowy, w tym odeon, starożytna agora czy Casa Romana – przykład rzymskiej architektury mieszkalnej. Zwiedzanie tych miejsc daje szansę dostrzeżenia różnorodnych etapów rozwoju miasta i życia jego dawnych mieszkańców. Plaże, które warto zobaczyć Na wyspie Kos znajdują się plaże zróżnicowane zarówno pod względem krajobrazu, jak i warunków do wypoczynku. Do najważniejszych należą: Tigaki – długa, piaszczysta plaża z łagodnym zejściem do wody, Marmari – spokojniejsza, często wybierana przez rodziny z dziećmi, Paradise Beach – znana z krystalicznie czystej wody, Agios Stefanos – wyjątkowa dzięki ruinom starożytnej bazyliki tuż przy brzegu. Północne wybrzeże jest bardziej wietrzne (idealne dla sportów wodnych), natomiast południowe oferuje spokojniejsze warunki do kąpieli. Kiedy najlepiej jechać na Kos? Lipiec i sierpień to czas największego ruchu turystycznego, kiedy na wyspę przybywają głównie osoby nastawione na plażowanie. Osoby preferujące zwiedzanie powinny raczej unikać tego okresu ze względu na wysokie temperatury (średnio 30–31°C w ciągu dnia). Najlepszym okresem na wizytę są miesiące od maja do czerwca oraz od września do października. Warunki pogodowe są wtedy stabilne, a liczba turystów zdecydowanie mniejsza niż w szczycie sezonu. Wówczas najłatwiej jest łączyć różne formy wypoczynku – zwiedzanie najważniejszych atrakcji wyspy bez presji czasu oraz chwile relaksu na plaży. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wielkie odkrycie w Turcji. Posąg bogini Ateny odnaleziony w ruinach antycznego teatru
Turcja świętuje kolejny sukces archeologiczny. W starożytnej Laodycei odnaleziono niemal kompletny posąg Ateny, datowany na przełom er. Monumentalna figura, wykonana z lśniącego białego marmuru, zdobiła niegdyś budynek sceniczny teatru. Była tłem dla wielkich eposów Homera i antycznych dramatów.
Laodycea, założona ponad 2300 lat temu, w okresie rzymskim była jednym z najważniejszych ośrodków kultury i handlu w Azji Mniejszej. Obecnie na terenie tego starożytnego miasta odbywają się szeroko zakrojone prace renowacyjne. W ich trakcie odbywają się też badania archeologiczne, które koncentrują się na Teatrze Zachodnim, monumentalnej budowli z II wieku p.n.e. W czasach świetności mogła pomieścić tysiące widzów i pełniła funkcję nie tylko rozrywkową, ale i edukacyjną. Teatr jako galeria bóstw Budynek sceniczny Teatru Zachodniego był w starożytności imponującą, trójkondygnacyjną konstrukcją, w której na każdym poziomie znajdowało się 16 kolumn. Przestrzenie między nimi służyły jako galeria dla rzeźb przedstawiających bóstwa greckie, władców oraz sceny z eposów Homera, takich jak powrót Odyseusza do Itaki. Wcześniejsze prace badawcze z lat 2024–2025 ujawniły w tym miejscu figury potwora morskiego Skylli czy cyklopa Polifema. To potwierdza, że scena była miejscem prezentacji bogatych cykli mitologicznych. Odkrycie bogini Pod koniec marca 2026 roku, podczas prac renowacyjnych prowadzonych przy zewnętrznej ścianie budynku scenicznego, zespół archeologów natrafił na wyjątkowy artefakt. – Dokonaliśmy kolejnego ważnego odkrycia w Laodycei! Ta budowla [teatralna – przyp. red.], która stanowiła tło dla eposów Homera, ujawnia swoją centralną rolę w przekazie kulturowym starożytności – przekazał Minister Kultury i Turystyki Turcji, Mehmet Nuri Ersoy. Posąg Ateny spoczywał twarzą do ziemi, całkowicie pogrzebany w gruzach. Posąg zachował się całkiem nieźle, mierzy 2 m wysokości. Jest tylko jedno „ale”. Brakuje mu głowy. Statuę wykonano z lśniącego, białego marmuru. Fakt, że rzeźba ma surowy, niedokończony tył, potwierdza, że zaprojektowano ją do stania w niszy teatralnej, gdzie widzowie mogli podziwiać jedynie jej dopracowany front. Kunszt mistrza z czasów Augusta Szczegółowa analiza stylistyczna pozwala datować rzeźbę na okres panowania cesarza Augusta (27 p.n.e. – 14 n.e.). Reprezentuje ona tzw. pierwszy styl klasyczny, charakteryzujący się naturalnym oddaniem fałd materiału oraz precyzyjną obróbką kamienia. Bogini stoi na okrągłej bazie, ubrana w delikatnie tkany peplos oraz płaszcz. Na piersi widnieje egida z głową Meduzy i wężami, co stanowiło znak rozpoznawczy bogini. Atena jako patronka tkactwa W Laodycei Atena nie była czczona wyłącznie jako bogini wojny, co czyni to znalezisko jeszcze bardziej znaczącym z punktu widzenia historii kultury. Lokalne inskrypcje dowodzą, że była ona przede wszystkim patronką tkactwa, które stanowiło fundament gospodarki miasta. Mieszkańcy organizowali regularne święta na jej cześć. Źródło: Ministerstwo Kultury i Turystyki Turcji Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Heraklit – filozof zmienności i harmonii wszechświata
Heraklit z Efezu był jednym z najważniejszych myślicieli starożytnej Grecji, którego refleksje do dziś inspirują filozofów, naukowców i literatów. Jego filozofia opiera się na obserwacji nieustannego ruchu i przemian świata, a znane powiedzenie „panta rhei” stało się synonimem zmienności i ciągłej transformacji. Choć życie Heraklita owiane jest tajemnicą, jego poglądy i cytaty przetrwały wieki, pozostawiając trwały ślad w historii myśli filozoficznej.
Spis treści: Rodzinne miasto Heraklita i kontekst historyczny Co głosił Heraklit z Efezu? Wpływ Heraklita na filozofię i późniejsze myślenie Heraklit urodził się w VI wieku p.n.e. i odznaczał się wybitnym intelektem oraz niechęcią do konwencjonalnych form życia społecznego, co zapewniło mu miano „filozofa-samotnika”. Był filozofem przedsokratejskim zaliczanym do jońskich filozofów przyrody. Według przekazów Heraklit pochodził z wpływowej rodziny w Efezie i prawdopodobnie otrzymał staranne wykształcenie, które pozwoliło mu zgłębiać naturę świata, przyrody i człowieka. Jego życie było wypełnione intensywną refleksją nad prawami rządzącymi wszechświatem. Współczesne opracowania często podkreślają, że charakter filozofa łączył głęboką introspekcję z krytyką społeczeństwa, co znalazło odzwierciedlenie w jego poglądach i późniejszej recepcji w literaturze i sztuce. Rodzinne miasto Heraklita i kontekst historyczny Rodzinne miasto Heraklita, Efez, było wówczas jednym z najważniejszych ośrodków handlowych i kulturalnych Jonii. Położone nad wybrzeżem Morza Egejskiego, przyciągało myślicieli, kupców i artystów z całego świata starożytnego. To właśnie w tym dynamicznym środowisku przyszły filozof mógł obserwować przemiany społeczne, konflikty polityczne oraz naturalne zjawiska, które w późniejszej filozofii znalazły swoje odzwierciedlenie w pojęciu „panta rhei”. W czasach Heraklita Efez znajdował się pod wpływem perskim i greckim, co stwarzało unikatową mieszankę kultur i idei. Historycy przypuszczają, że kontakt z różnymi systemami myślowymi, a także obserwacja konfliktów i przemian politycznych wzmocniły zainteresowanie filozofa uniwersalnym porządkiem oraz tym, co wspólne dla wszystkich ludzi. Właśnie stąd pochodzi jego refleksja nad „logos” – zasadą łączącą i porządkującą wszechświat. Co głosił Heraklit z Efezu? Filozofia Heraklita opiera się na obserwacji zmienności i nieustannego ruchu w świecie. Jego poglądy były często wyrażane w aforyzmach i za pomocą alegorii, przez co nie były zrozumiałe dla ogółu, jednak do dziś inspirują filozofów i myślicieli. Filozof twierdził, że świat jest w stanie ciągłego przepływu, a zmiana jest jego fundamentalną cechą. Słynna formuła „panta rhei” (choć nie zachowała się dosłownie w jego fragmentach) podkreśla, że nic nie pozostaje stałe, a rzeczywistość jest procesem, a nie statyczną strukturą. Heraklit zwracał również uwagę na sprzeczności, które jego zdaniem stanowią podstawę harmonii wszechświata. W jego ujęciu świat nie jest chaotyczny, lecz rządzony przez uniwersalną zasadę – logos. Ten porządek jest niewidoczny dla większości ludzi, dlatego filozof podkreślał znaczenie refleksji i wglądu w naturę rzeczywistości. Kluczowe idee Heraklita Heraklit z Efezu sformułował pojęcie logos jako uniwersalnej zasady porządkującej świat. Logos nie był dla niego abstrakcją teoretyczną – był siłą, która przenika wszystkie rzeczy i pozwala zrozumieć zjawiska przyrody oraz ludzkie życie. Z kolei idea panta rhei podkreśla, że wszystko podlega nieustannym przemianom. Heraklit porównywał te zmiany do rzeki, w której nie można wejść dwukrotnie do tej samej wody, ponieważ zarówno woda, jak i jej nurt nieustannie się zmieniają. W praktyce oznaczało to, że życie ludzkie i natura są dynamiczne, a prawdziwe poznanie wymaga świadomości tego przepływu. Heraklit a natura i kosmos Filozofia Heraklita nie ograniczała się do człowieka – obejmowała także obserwację natury i kosmosu. Filozof uważał, że ogień jest podstawowym elementem (arche) wszechświata, symbolizującym nieustanną zmianę i transformację, a świat funkcjonuje według praw natury, które są niezmienne mimo ciągłego ruchu. W jego ujęciu konflikt i przeciwieństwa nie są źródłem chaosu, lecz napędem harmonii. Przykładem może być obserwacja cykli dnia i nocy, pór roku czy zmian politycznych w Efezie. W poglądach filozoficznych Heraklita widać wyraźnie założenie, że zmiana jest nieodzownym warunkiem istnienia. Człowiek w filozofii Heraklita W refleksji Heraklita człowiek nie jest bytem uprzywilejowanym wobec kosmosu, lecz jego integralną częścią – podlega tym samym prawom konieczności, które rządzą światem. Ludzka dusza (psyché) ma charakter dynamiczny i pozostaje w ścisłej relacji z żywiołem ognia. Myśliciel joński podkreślał, że większość ludzi żyje tak, jakby miała „własny rozum”, nie dostrzegając wspólnego prawa, które przenika wszystkich. Krytykował bezrefleksyjność tłumu i powierzchowne gromadzenie wiedzy. Heraklit widział człowieka jako istotę rozpiętą między sprzecznościami: rozumem i namiętnością, czuwaniem i snem, życiem i śmiercią. Dojrzałość polega na świadomym uczestnictwie w tym napięciu, a nie na próbie jego zniesienia. W ten sposób antropologia Heraklita wpisuje się w jego ogólną wizję świata jako procesu, w którym także ludzkie istnienie jest nieustannym stawaniem się. Wpływ Heraklita na filozofię i późniejsze myślenie Myśl Heraklita wywarła ogromny wpływ na historię filozofii. Już w starożytności Platon szeroko odnosił się do jego koncepcji zmienności, natomiast Arystoteles podjął z nią polemikę. Później jego koncepcje zostały odkryte na nowo przez myślicieli renesansu, takich jak Montaigne, oraz filozofów nowożytnych, m.in. Hegla i Nietzschego. Idee myśliciela jońskiego były wykorzystywane do formułowania koncepcji dialektyki. Współczesna filozofia odnosi się do jego refleksji o przepływie i sprzecznościach, dostrzegając w nich uniwersalne prawdy o naturze rzeczywistości. Ten grecki filozof pozostaje więc jednym z tych myślicieli, których poglądy są ciągle aktualne w refleksji nad współczesnym światem, zmiennością i rolą człowieka. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ten kościół jest bardziej pochylony niż wieża w Pizie. Trudno w nim utrzymać równowagę
Na całym świecie rozpoznawalność zdobyła Krzywa Wieża w Pizie, wokół której codziennie gromadzą się tłumy turystów, próbujących uchwycić ją na charakterystycznych zdjęciach. Nie jest to jednak jedyna budowla, która zaskakuje swoim nachyleniem. W Grecji znajduje się kościół, który pod tym względem budzi jeszcze większe zdumienie.
Niewielka grecka miejscowość, która jeszcze kilkanaście lat temu tętniła życiem, dziś pozostaje niemal całkowicie opuszczona. Wszystko zmieniło się w wyniku potężnego osuwiska ziemi, które zmusiło mieszkańców do natychmiastowej ewakuacji. Większość z nich nigdy nie wróciła do swoich domów, a krajobraz wsi zaczął stopniowo ulegać deformacji. Z każdym rokiem teren osuwa się coraz bardziej, a wraz z nim pochyla się także lokalny kościół – budowla, która dziś przyciąga uwagę turystów i badaczy, ponieważ jej kąt nachylenia jest już kilkukrotnie większy niż w przypadku słynnej wieży w Pizie. Ropoto – opuszczona wioska w Grecji po osuwisku ziemi Jeszcze na początku XXI wieku Ropoto było zwyczajną, malowniczo położoną wioską w regionie Tesalii, zamieszkaną przez około 800 osób. Grecka miejscowość rozwijała się dynamicznie – powstawały nowe domy, a mieszkańcy prowadzili spokojne życie, silnie związane z lokalną społecznością i otaczającą przyrodą. Położenie na zboczu przez długi czas uchodziło za jeden z największych atutów tej okolicy, jednak to właśnie ono z czasem stało się źródłem poważnego zagrożenia. Już w latach 60. XX wieku pojawiały się pierwsze niepokojące sygnały – pęknięcia w ziemi oraz niewielkie osunięcia po intensywnych opadach deszczu. Mimo ostrzeżeń teren uznano za odpowiedni do dalszej zabudowy, a w 1982 roku wydano zgodę na kontynuowanie osiedlania się w tym miejscu. Sytuacja zaczęła się wyraźnie pogarszać około 2010 roku, kiedy grunt stopniowo tracił stabilność, a mieszkańcy obserwowali pierwsze deformacje budynków i infrastruktury. Kulminacja nastąpiła w 2012 roku – po długotrwałych i intensywnych opadach deszczu doszło do potężnego osuwiska, które w krótkim czasie doprowadziło do katastrofy. Nasiąknięta wodą gleba zaczęła się przesuwać, a spływające ze zboczy potoki dodatkowo destabilizowały podłoże. W efekcie całe fragmenty wioski zaczęły „zjeżdżać” w dół, zabierając ze sobą budynki, drogi i instalacje. Około 300 rodzin zostało zmuszonych do ewakuacji, często bez możliwości zabezpieczenia swojego dobytku. Po katastrofie mieszkańcy próbowali uzyskać wsparcie państwa, jednak pomoc okazała się ograniczona, a wiele osób nie było w stanie odbudować życia w innym miejscu. Część z nich, mimo ryzyka, wróciła do zniszczonej miejscowości, jednak większość Ropoto pozostała opuszczona. Dziś wieś funkcjonuje jako „miasto duchów” – przestrzeń, w której zdeformowane domy i przechylone konstrukcje są widocznym śladem katastrofy. Jest często przywoływana jako przykład długotrwałego procesu degradacji terenu, w którym czynniki geologiczne, ukształtowanie zbocza oraz zlekceważone sygnały ostrzegawcze doprowadziły do nieodwracalnych zmian w krajobrazie i życiu lokalnej społeczności. Pochylony kościół w Ropoto. Bardziej krzywy niż wieża w Pizie Największą uwagę w opuszczonej miejscowości przyciąga dziś prawosławny kościół Panagia Theotokos, czyli świątynia Zaśnięcia Matki Bożej. To właśnie on stał się najbardziej rozpoznawalnym symbolem tego miejsca – nie ze względu na swoją historię religijną, lecz ekstremalne nachylenie, które znacząco przekracza to znane z włoskiej Pizy. Szacuje się, że budynek przechylił się nawet o około 17 stopni, co czyni go jedną z najbardziej odchylonych konstrukcji tego typu na świecie. Dla porównania Krzywa Wieża w Pizie odchyla się o zaledwie kilka stopni, co sprawia, że zestawienie tych dwóch obiektów działa na wyobraźnię, choć ich geneza jest zupełnie inna. W przypadku greckiej świątyni nie mamy do czynienia z wielowiekową anomalią architektoniczną, lecz z widocznym efektem gwałtownych zmian w strukturze podłoża. Kościół nie tylko się przechylił, ale również przesunął – według niektórych szacunków nawet o ponad 200 metrów. Dziś stoi na zboczu pod kątem, który intuicyjnie wydaje się niemożliwy do utrzymania przez stabilną konstrukcję. To właśnie ten kontrast – między zachowaną bryłą budynku a jego nienaturalnym położeniem – sprawia, że miejsce budzi tak silne emocje. Jeszcze bardziej niezwykłe jest doświadczenie wnętrza świątyni. Osoby, które decydują się wejść do środka, podkreślają, że już samo pokonanie schodów stanowi wyzwanie. Nachylenie podłogi powoduje zaburzenia równowagi, dezorientację przestrzenną, a często także zawroty głowy. W efekcie zwiedzanie kościoła nie jest jedynie bierną obserwacją, lecz doświadczeniem odczuwalnym fizycznie. To właśnie ten aspekt – połączenie silnego wrażenia wizualnego i realnego dyskomfortu – sprawia, że świątynia w Ropoto stała się jednym z najbardziej niezwykłych i niepokojących miejsc w Grecji, regularnie przyciągając turystów oraz uwagę mediów z całego świata. Źródła: Euronews, Greek City Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Herkules czy Herakles? Poznaj prawdę o herosie, który stał się symbolem potęgi Rzymu
Herkules to postać, której legenda przetrwała tysiące lat i wciąż fascynuje kolejne pokolenia. Z jednej strony jest on herosem o niezwykłej sile i odwadze, z drugiej – symbolem wytrwałości w pokonywaniu przeszkód. Opowieści o Herkulesie ukazują zarówno człowieka, jak i boską istotę, której dokonania zajmowały ważne miejsce w wierzeniach starożytnych Rzymian.
Spis treści: Narodziny i wczesne dzieciństwo Czy Herkules i Herakles to ta sama postać? Herkules w mitach Herkules w sztuce i kulturze Herkules w mitologii rzymskiej był herosem, którego kult przenikał różne aspekty życia codziennego i religijnego. W przeciwieństwie do greckiego Heraklesa, Rzymianie nie tylko gloryfikowali jego siłę, ale też przypisywali mu rolę strażnika własności, opiekuna podróżnych i handlujących. Z czasem Herkules stał się symbolem zwycięstwa i zyskał przydomki Victor (Zwycięzca) i Invictus (Niezwyciężony). Żołnierze i wodzowie czcili go jako niepokonanego herosa i prosili o jego wsparcie przed bitwami. W rzymskiej ikonografii Herkules zachowywał swoje klasyczne atrybuty znane z tradycji greckiej – maczugę oraz skórę lwa nemejskiego, symbolizujące siłę i zwycięstwo nad chaosem. Często przedstawiano go jako muskularnego mężczyznę w dojrzałym wieku, co podkreślało jego rolę wzorca męstwa i wytrwałości. Narodziny i wczesne dzieciństwo Herkules od urodzenia wyróżniał się niezwykłą siłą i boskim przeznaczeniem. Już w chwili narodzin jego życie było zagrożone przez gniew bogini Junony, która wysłała węże, by zgładziły dziecko, jednak niemowlę z łatwością je udusiło. W jednej z wersji mitu matka Herkulesa, Alkmena, porzuciła dziecko w lesie, aby chronić je przed gniewem Junony. Boska opieka zapewniła mu bezpieczeństwo – bogini Minerwa znalazła chłopca i przekazała go pod opiekę Junony. Legenda podaje też, że podczas karmienia Herkules ugryzł Junonę w sutek, a rozlane w tym czasie mleko trafiło na nocne niebo, tworząc Drogę Mleczną. Po tym zdarzeniu Junona odmówiła dalszej opieki nad herosem i oddała go Minerwie, która, karmiąc dziecko własnym mlekiem, obdarzyła go dodatkową mocą. Już od najmłodszych lat Herkules był więc postrzegany jako heros o wyjątkowych zdolnościach i przeznaczeniu, wykraczającym daleko poza ludzkie możliwości. Czy Herkules i Herakles to ta sama postać? Wiele osób zadaje sobie pytanie, czy Herkules i Herakles to jedna i ta sama postać. Historia pokazuje, że rzymski Herkules jest swoistym odpowiednikiem greckiego Heraklesa, jednak w procesie adaptacji przeszedł istotne modyfikacje. Herakles był bohaterem mitologii greckiej, synem Zeusa i Alkmeny, znanym z niezwykłej siły i serii dwunastu prac, które symbolizowały zwycięstwo dobra nad chaosem. Rzymianie przejęli tę postać, ale nadali jej własny wymiar – Herkules w mitologii rzymskiej nie był jedynie herosem walczącym z potworami, lecz także strażnikiem porządku społecznego, patronem podróżnych, kupców i wojowników. Jego kult w Rzymie miał wyraźnie praktyczny i użytkowy charakter, co odróżniało go od bardziej tragicznego i egzystencjalnego ujęcia znanego z tradycji greckiej. Główne atrybuty – maczuga oraz skóra lwa nemejskiego – pozostały niezmienne, jednak akcentowano go częściej jako symbol siły chroniącej wspólnotę i gwarantującej zwycięstwo. Obchodzone 12 sierpnia święto Herkulesa oraz tytuły Victor i Invictus podkreślały militarny i państwowy wymiar jego kultu. Po upaństwowieniu kultu tego herosa czczono go także igrzyskami w amfiteatrze, co świadczy o jego wyjątkowym statusie w rzymskiej religii. Warto też wspomnieć, że cesarz Kommodus utożsamiał siebie z Herkulesem, co pokazuje, jak silny wpływ miała legenda Herkulesa na politykę i propagandę w Rzymie. W ten sposób heros stał się symbolem zarówno siły indywidualnej, jak i potęgi państwa. Herkules w mitach W mitologii rzymskiej Herkules był przede wszystkim herosem o nadludzkiej sile, którego przygody i kult pełniły funkcje praktyczne w życiu społecznym i religijnym. Rzymianie przejęli postać greckiego Heraklesa, ale nie tworzyli odrębnego mitu o Dwunastu Pracach. Zamiast tego koncentrowali się na wydarzeniach i wątkach, które miały znaczenie lokalne lub kultowe, często związane z opieką nad wspólnotą i granicami państwa. W mitologii rzymskiej legenda bohatera łączyła cechy heroiczne z praktycznym znaczeniem dla życia codziennego w Rzymie. Jednym z takich wątków jest historia Kakusa. Zgodnie z legendą, Herkules, wracając do ojczyzny z wyprawy po stada Geriona, zatrzymał się w Italii u mitycznego Ewandera. Gdy olbrzym Kakus ukradł część jego bydła, Herkules go pokonał, a Ewander w dowód wdzięczności wzniósł dla niego ołtarz Ara Maxima i powierzył funkcje kapłańskie rodom Potycjuszów i Pinariuszów. Herkules w sztuce i kulturze Herkules był częstym motywem w sztuce antycznej oraz w późniejszych epokach. Jego przedstawienia pojawiają się w rzeźbie, malarstwie, reliefach i literaturze. W sztuce rzymskiej akcentowano jego charakterystyczne atrybuty oraz muskularną sylwetkę, często w dynamicznej pozie. Akcentowano także jego wymiar opiekuna wspólnoty oraz gwaranta porządku i triumfu, co doskonale wpisywało się w ideologię państwową. Cesarz Kommodus, utożsamiając się z Herkulesem i przedstawiając się w jego stroju z maczugą i lwią skórą, nadał tej symbolice wyraźny wymiar propagandowy. W literaturze – od Owidiusza po rzymskich historyków – Herkules jawi się jako uosobienie odwagi, wytrwałości i triumfu nad przeciwnościami. Mit o Herkulesie pozostaje inspiracją dla literatury, sztuki i popkultury, a jego symbolika nie traci na aktualności, przypominając o sile odwagi, determinacji i bohaterstwa. Heros ten inspiruje także dzisiejszych twórców i artystów, potwierdzając trwałość mitu w kulturze europejskiej. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wakacje w Grecji nie muszą być drogie. Te wyspy zaskakują cenami poza sezonem
Grecja od lat pozostaje jednym z najważniejszych kierunków wakacyjnych wybieranych przez Polaków, przyciągając co roku nawet kilka milionów turystów i notując stały wzrost zainteresowania. Słońce, kuchnia i dostęp do morza sprawiają, że trudno znaleźć równie uniwersalny kierunek na urlop. Na której greckiej wyspie warto jednak zarezerwować pobyt, jeśli chcemy połączyć ten klimat z rozsądnym budżetem?
Dane z branży turystycznej pokazują, że popularność Grecji wśród Polaków utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie. W 2025 roku liczba wyjazdów mogła wynieść od około 1,5 do nawet 2,5 mln (w zależności od metodologii liczenia), co potwierdza wyraźny trend wzrostowy względem poprzednich lat. Już wcześniej, w 2024 roku, kraj ten odwiedziło ponad 1,4 mln turystów z Polski, a w niektórych zestawieniach liczba ta była jeszcze wyższa. Grecja zajmuje także czołowe miejsce w ofertach biur podróży – w 2025 roku była drugim najpopularniejszym kierunkiem, odpowiadając za znaczną część wyjazdów zagranicznych. Popularność ta nie jest przypadkowa: połączenie stabilnej pogody, różnorodnych krajobrazów i silnie zakorzenionej kultury kulinarnej sprawia, że kraj ten trafia w potrzeby bardzo szerokiej grupy podróżnych. Coraz częściej pojawia się jednak pytanie, które wyspy pozwalają doświadczyć tej samej jakości wypoczynku przy znacznie niższych kosztach. Najtańsze greckie wyspy na urlop poza sezonem Zestawienie przygotowane na podstawie danych serwisu TravelSupermarket pokazuje, że nawet w tak popularnym kierunku jak Grecja można znaleźć wyspy oferujące bardzo dobry stosunek jakości do ceny. Analiza opierała się na średnich kosztach tygodniowych pobytów dla jednej osoby, wyszukiwanych w okresie od września 2025 do marca 2026 roku. Tym samym na pierwszym miejscu znalazła się Kefalinia (lepiej znana jako Kefalonia), gdzie średni koszt tygodniowego pobytu wynosi około 3000 zł. Ta największa z Wysp Jońskich przyciąga turystów nie tylko krystalicznie czystą wodą i szerokimi, jasnymi plażami, ale także spokojniejszą atmosferą niż w najbardziej obleganych kurortach. Charakterystyczne dla wyspy są również niewielkie, malownicze miasteczka, lokalne winnice oraz wpływy architektury weneckiej, które nadają jej wyjątkowy charakter. Drugie miejsce zajęła Lefkada (Leukada), gdzie tygodniowy pobyt to wydatek rzędu około 3050 zł. Wyspa wyróżnia się spektakularnymi klifami opadającymi do turkusowego morza, a także jednymi z najbardziej fotogenicznych plaż w całej Grecji, takimi jak Porto Katsiki czy Egremni. Lefkada jest jednocześnie łatwo dostępna – można się na nią dostać samochodem przez most – co dodatkowo obniża koszty podróży i przyciąga osoby planujące bardziej niezależne wakacje. Zaskoczeniem może być trzecie miejsce, które zajęło Santorini, z kosztem około 3200 zł za tygodniowy pobyt. Choć wyspa uchodzi za jedną z najdroższych i najbardziej rozpoznawalnych w całej Europie, poza ścisłym sezonem letnim ceny stają się znacznie bardziej przystępne. Charakterystyczne białe domy z niebieskimi kopułami, wulkaniczne krajobrazy i widoki na kalderę sprawiają, że Santorini pozostaje jednym z najbardziej spektakularnych miejsc w regionie Morza Egejskiego. Jednocześnie rosnąca liczba turystów – szczególnie latem – sprawia, że wybór odpowiedniego terminu podróży staje się kluczowy, jeśli chcemy połączyć wyjątkowe doświadczenie z rozsądnym budżetem. Ranking najtańszych wysp w Grecji w 2026 roku Dalsze pozycje zestawienia pokazują, że ceny na greckich wyspach nie zawsze idą w parze z ich wizerunkiem. Czwarte miejsce zajęło Mykonos, gdzie tygodniowy pobyt to średnio około 3350 zł za osobę. To wynik zaskakujący, biorąc pod uwagę, że wyspa od lat uchodzi za synonim luksusu, ekskluzywnych hoteli i intensywnego życia nocnego. Poza szczytem sezonu Mykonos odsłania jednak spokojniejsze oblicze – z charakterystyczną cykladzką architekturą, wąskimi uliczkami i mniej zatłoczonymi plażami. Pierwszą piątkę zamyka Rodos, z kosztem około 3450 zł za tydzień. To jedna z najbardziej zróżnicowanych wysp w kraju, która łączy średniowieczne dziedzictwo Starego Miasta wpisanego na listę UNESCO z rozległymi plażami i rozwiniętą infrastrukturą turystyczną. W 2025 roku odwiedziło ją ponad 1,28 mln turystów, co tylko potwierdza jej rosnącą popularność. Kolejne miejsca zajmują większe i dobrze skomunikowane wyspy: Kreta (ok. 3850 zł), oferująca ogromną różnorodność krajobrazów – od górskich wąwozów po laguny – oraz Korfu (ok. 4100 zł), znana z bujnej roślinności i silnych wpływów weneckich. W dalszej części rankingu znalazły się mniej oczywiste, ale równie interesujące kierunki. Naksos (ok. 4400 zł) przyciąga bardziej autentycznym, spokojniejszym klimatem Cyklad i szerokimi plażami, natomiast Kos (ok. 4650 zł) pozostaje popularny wśród osób szukających dobrej infrastruktury i łatwego dostępu do atrakcji. Zestawienie zamyka Skiathos (ok. 4750 zł), znana z gęsto zalesionych terenów i ponad 60 plaż, często uznawanych za jedne z najpiękniejszych w kraju. Jak zauważa Chris Webber, różnice cenowe między wyspami mogą być zaskakujące: „Nie wszystkie greckie wyspy są takie same pod względem cen – ale te droższe mogą nie być takie, jakich byśmy się spodziewali. Rezerwacja na Mykonos jest tańsza niż na Krecie, a Rodos jest tańsze niż Kos. Jeśli jesteś gotów zamienić jedną wyspę na inną, oszczędności mogą być ogromne”. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Starożytny traktat Archimedesa odnaleziony. Skrywał się pod średniowiecznymi modlitwami
Średniowieczny recykling nie zdołał całkowicie wymazać geniuszu starożytności. Po latach poszukiwań odnaleziono jedną z trzech brakujących kart słynnego dzieła starożytnego matematyka, Archimedesa, ale pokrytą chrześcijańskimi modlitwami. Nowe metody badawcze pomogą ujawnić kolejne fragmenty starożytnego dzieła.
Archimedes z Syrakuz był jednym z największych umysłów antyku. Jego traktaty przetrwały wieki, ale w postaci kopii. Ale nawet te dokumenty nie zawsze były traktowane z należytym im szacunkiem. Ta historia dotyczy jednego z nich. Niełatwe losy starożytnych ksiąg Archimedes żył w III wieku p.n.e. Jednak jego dzieła zachowały się tylko dzięki skrybom, którzy kopiowali je w kolejnych wiekach. Zachowały się w tzw. palimpseście Archimedesa, który powstał w X wieku w Konstantynopolu, czyli dzisiejszym Stambule. W nim zawarte są dzieła starożytnego matematyka, w tym słynne „O ciałach pływających”. To właśnie w nim zawarte jest prawo Archimedesa, określające siłę wyporu jako ciężar cieczy wypartej przez ciało. Według legendy Archimedes w czasie kąpieli w wannie zauważył, że ilość wody wypływającej z wanny odpowiadała objętości ciała zanurzanego w wodzie. Wówczas miał z niej wyskoczyć z okrzykiem Eureka!, czyli „znalazłem”. A czym jest „palimpsest”? W ten sposób określa się manuskrypt powstały na wcześniej już zapisanych pergaminach. W średniowieczu pergamin, wykonany ze skóry zwierzęcej, był towarem luksusowym. Gdy mnisi potrzebowali miejsca na nowe teksty modlitewne, po prostu zeskrobywali stare teksty. Taki los spotkał też kopię dzieł Archimedesa. Zaginiona strona starożytnego dzieła Na początku XX wieku badacz Johan Ludvig Heiberg uwiecznił palimpsest Archimedesa na fotografiach. Był to ostatni moment, kiedy świat widział księgę w całości. Potem losy rękopisu stały się burzliwe. W 1996 roku francuskie Ministerstwo Kultury pozwoliło na sprzedaż manuskryptu prywatnemu kolekcjonerowi. Zanim jednak cenny zabytek trafił do Walters Art Museum w Baltimore, przeszedł przez wiele rąk. W trakcie tych wędrówek trzy strony gdzieś przepadły. Przez lata naukowcy mogli badać te konkretne fragmenty palimpsestu tylko analizując czarno-białe zdjęcia Heiberga z początku XX wieku. Brakujące strony stały się celem poszukiwań historyków. Co skrywa odkryta pergaminowa stronica? Sytuacja zmieniła się dzięki dociekliwości Victora Gysembergha z francuskiego instytutu CNRS. Badacz ten zidentyfikował jedną z zaginionych kart w zbiorach Musée des Beaux-Arts w Blois. Jej rozpoznanie było możliwe dzięki precyzyjnemu porównaniu oryginału z historycznymi fotografiami z Królewskiej Biblioteki Danii. Odnaleziona strona jest niezwykła ze względu na swój stan zachowania. Mądrości starożytnego matematyka są częściowo pokryte tekstem modlitw zapisanych przez średniowiecznego mnicha. Ale można pod nimi odczytać wyraźne fragmenty traktatu „O kuli i walcu”. Obok tekstu wciąż widoczne są diagramy geometryczne nakreślone ręką starożytnego kopisty. Druga strona pergaminu skrywa jednak większą tajemnicę. W XX wieku naniesiono na nią iluminację, czyli kolorową ilustrację. Przedstawia ona biblijną scenę – proroka Daniela w jaskini lwów. Ta piękna scena całkowicie zasłoniła antyczny tekst. Obecnie tradycyjne metody badania są tu bezsilne i nie da się pod nią nic ujrzeć. Przyszłość badań palimpsestu Badacze planują wykorzystać obrazowanie multispektralne do zajrzenia pod scenę biblijną. Chcą również użyć fluorescencji rentgenowskiej opartej na synchrotronie. To potężne narzędzie pozwoli „prześwietlić” obraz ukazujący proroka Daniela i odczytać ukryte pod nim mądrości matematyczne. Odkrycie zaginionej strony palimpsestu rozbudziło na nowo apetyty naukowców. Planują oni ponowne zbadać cały palimpsest Archimedesa przy użyciu najnowocześniejszych metod. W ten sposób chcą odczytać fragmenty, które do tej pory pozostawały nieczytelne. Źródło: Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Była jedną z najbardziej przerażających istot greckich mitów. Jej los zależał od kaprysu bogów
Meduza to jedna z najbardziej fascynujących postaci mitologii greckiej – istota, która od wieków inspiruje artystów, pisarzy i badaczy kultury. Jej wizerunek, łączący piękno i grozę oraz zdolność zamieniania spojrzeniem w kamień sprawiają, że Meduza pozostaje symbolem zarówno niebezpieczeństwa, jak i mocy.
Spis treści: Meduza, Gorgony i ich rola w mitologii greckiej Włosy Meduzy i inne przerażające cechy Tragiczny koniec Meduzy Meduza w sztuce i kulturze – od starożytności po współczesność Meduza jako archetyp i interpretacje feministyczne Meduza to postać o wyjątkowym statusie w mitologii greckiej. Z trzech sióstr Gorgon – Euryale, Steno i Meduzy – tylko ona była śmiertelna, co czyniło ją wyjątkową w świecie mitów. Przez rzymskiego poetę, Owidiusza była opisywana jako początkowo piękna kobieta, która została ukarana za zbezczeszczenie świątyni Ateny. Bogini zamieniła jej piękne włosy w węże. Jej spojrzenie mogło zamieniać ludzi w kamień. To właśnie te cechy sprawiły, że Meduza stała się postacią symboliczną – ostrzegającą przed niebezpieczeństwem, ale też reprezentującą kobiecą siłę i autonomię. Meduza, Gorgony i ich rola w mitologii greckiej Gorgony, w tym Meduza, pełniły w mitologii greckiej wiele funkcji – od potworów odstraszających, przez symbole śmierci, po elementy kultu religijnego. Gorgony mitologia opisuje jako istoty o wężowych włosach, czasami skrzydlate, które mogły paraliżować swoim spojrzeniem. Ich genealogia jest niejednoznaczna: Hezjod i Apollodor uznają je za córki Forkisa i Keto, natomiast Hyginus wskazuje na Gorgonę i Keto jako rodziców. Rola Meduzy w mitologii greckiej nie ograniczała się do funkcji groźnej postaci. Jej głowa stała się symbolem ochronnym (tzw. Gorgoneion) i pojawiała się na tarczach, amuletach oraz fasadach budowli. Symbolika Meduzy wykraczała poza mit i pełniła funkcję praktyczną w świecie starożytnej Grecji – odstraszając wrogów i zapewniając bezpieczeństwo. Włosy Meduzy i inne przerażające cechy Najbardziej charakterystycznym elementem wyglądu Meduzy były jej włosy – zamienione w żywe węże. Stały się one symbolem grozy, a jednocześnie jej niepowtarzalnej mocy. Spojrzenie Meduzy mogło zmienić człowieka w kamień, co w sztuce i literaturze interpretowano zarówno jako metaforę paraliżu strachem, jak i alegorię władzy nad życiem i śmiercią. Jej przerażające cechy nie ograniczały się tylko do włosów i spojrzenia. Meduza, podobnie jak pozostałe Gorgony, była przedstawiana z pazurami i skrzydłami w niektórych wersjach mitu. Tego rodzaju przedstawienia miały wzbudzać lęk i podkreślać jej status potwora. Tragiczny koniec Meduzy Historia Meduzy nierozerwalnie splata się z losem herosa Perseusza. Władca wyspy Serifos, Polidektes, pragnąc poślubić matkę Perseusza, Danae, postanowił pozbyć się niewygodnego opiekuna. Podstępnie nakłonił Perseusza do złożenia obietnicy przywiezienia głowy gorgony licząc, że śmiałek zginie w starciu z potworem. Wyprawa przeciwko Meduzie nie była jednak wyłącznie aktem brawury. Heros otrzymał wsparcie bogów. Atena podarowała wypolerowaną tarczę, w której mógł obserwować odbicie potwora, unikając zabójczego spojrzenia. Hermes wyposażył go w skrzydlate sandały umożliwiające lot, a Hades – w hełm niewidzialności. Gdy Perseusz dotarł do brzegu oceanu, gdzie spały Gorgony, stanął tyłem do Meduzy i patrzył wyłącznie w odbicie jej twarzy w tarczy. Jednym precyzyjnym ciosem odciął jej głowę. W tej samej chwili z wyłonili się z niej synowie Posejdona: skrzydlaty koń Pegaz oraz wojownik Chryzaor ze złotym mieczem w dłoni. Obudzone siostry Meduzy – Steno i Euriale – ruszyły w pościg za zabójcą, lecz dzięki hełmowi niewidzialności nie zdołały go dostrzec. Śmierć Meduzy nie oznaczała jednak końca jej mocy. Odcięta głowa zachowała zdolność zamieniania w kamień i stała się potężnym narzędziem w rękach Perseusza, który wykorzystywał ją w kolejnych przygodach. Ostatecznie przekazał ją Atenie, a wizerunek gorgony trafił na jej tarczę jako apotropaiczny symbol ochronny. Tragiczny koniec Meduzy wpisuje się więc w szerszy motyw mitologiczny: potwór pokonany przez herosa zostaje przekształcony w źródło mocy, a śmierć staje się początkiem nowej, symbolicznej obecności w świecie bogów i ludzi. Meduza w sztuce i kulturze – od starożytności po współczesność Meduza inspirowała i po dziś dzień inspiruje artystów. Już w starożytnej Grecji pojawiała się na wazach, tarczach i rzeźbach, a jej głowa według wierzeń miała chronić przed złymi mocami. W sztuce Meduza była często przedstawiana jako piękna kobieta, co nadało jej wymiar tragiczny. W renesansie i baroku artyści, tacy jak Caravaggio, Benvenuto Cellini czy Rubens, odwoływali się do mitu Meduzy, ukazując dramatyzm jej losu i kontrast między pięknem a grozą. W XIX i XX wieku Meduza pojawiała się w obrazach, rzeźbach i literaturze, będąc inspiracją dla surrealistów, modernistów i artystów feministycznych. Jej wizerunek przeniknął też do popkultury, gier komputerowych i filmów, gdzie symbolizuje zarówno zagrożenie, jak i kobiecą siłę. Meduza jako archetyp i interpretacje feministyczne W XX wieku Meduza została poddana gruntownej reinterpretacji w nurcie krytyki feministycznej. Z postaci demonicznej i monstrualnej zaczęła przeobrażać się w symbol kobiecej wściekłości, sprawczości i oporu wobec przemocy. Jej wizerunek przestał być jedynie ostrzeżeniem przed „niebezpieczną kobiecością”, a stał się metaforą gniewu tłumionego przez kulturę patriarchalną. W wielu analizach podkreśla się, że mit o Meduzie można czytać jako narrację o przemocy seksualnej i wtórnym obwinianiu ofiary – to ona została ukarana przez Atenę za to, że padła ofiarą gwałtu ze strony Posejdona. Dzięki tym reinterpretacjom Meduza stała się archetypem wielowarstwowym – uosabia jednocześnie lęk przed kobiecą siłą, jej demonizację oraz możliwość odzyskania sprawczości. To właśnie ta symboliczna pojemność sprawia, że mit Meduzy nieustannie powraca w dyskursie kulturowym, pokazując, jak mitologia grecka wciąż kształtuje współczesne debaty o władzy, ciele i kobiecej autonomii. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wyspa bez samochodów. Na Hydrze zamiast silników słychać stukot kopyt
Hydra – wyspa osłów i mułów – to jeden z nielicznych zakątków Grecji, gdzie właściwie nie dociera masowa turystyka. Oddzielona od Półwyspu Argolidzkiego wąskim przesmykiem morskim przez stulecia ewoluowała: od jałowej, bezwodnej skały, która była schronieniem dla uchodźców, do morskiego mocarstwa, które sfinansowało grecką wojnę o niepodległość. Dziś słynie przede wszystkim ze wspaniałej XIX-wiecznej zabudowy i niezwykle restrykcyjnej polityki transportowej.
Spis treści: Sucha, górzysta wyspa Od azylu do morskiego imperium Wyspa „bez kół” Atrakcje Hydry To jedno z tych miejsc, gdzie pojęcie „slow life” nabiera prawdziwie głębokiego znaczenia. Nie tylko ze względu na fakt, że na całej wyspie jest tylko jedno miasteczko. Gdy tempo dnia wyznacza miarowy stukot kopyt konia lub muła, czas naprawdę zaczyna płynąć wolniej. Sucha, górzysta wyspa Grecka wyspa Hydra należy do archipelagu Wysp Sarońskich. Jest zlokalizowana na południe od Półwyspu Argolidzkiego, części Peloponezu. Rozciągająca się na długości około 20 kilometrów i szerokości od 1,5 do 6 kilometrów, zajmuje powierzchnię około 64 kilometrów kwadratowych. Jej osią jest pasmo górskie, w którym najwyższym szczytem jest wznoszący się na 592 m n.p.m. Eros. Należy wspomnieć, żem wbrew nazwie wyspy, charakterystyczny dla niej jest niemal całkowity brak trwałych wód powierzchniowych. Historycznie problem ten był rozwiązywany poprzez system cystern gromadzących deszczówkę i dostawy statkami-cysternami. Teraz wygląda to nieco inaczej. Każdy dom jest wyposażony w cysternę, a na wyspie funkcjonuje zakład odsalania wody. Mimo to brak trwałych źródeł nadal jest poważnym problemem. Wystarczy wspomnieć, że w 2018 roku, w wyniku awarii podmorskiego kabla energetycznego właściwie cała Hydra została sparaliżowana. Klimat i roślinność Na Hydrze panuje klimat śródziemnomorski, dla którego charakterystyczne są gorące, suche lata i łagodne, wilgotne zimy. W sierpniu średnie temperatury oscylują w granicach 32 stopni Celsjusza. W styczniu termometry rzadko pokazują wartość poniżej 10 stopni. Roślinność wyspy to typowa makia śródziemnomorska, zdominowana przez krzewy odporne na suszę, dzikie zioła (tymianek, oregano) oraz nieliczne, reliktowe lasy sosnowe, które przetrwały intensywną wycinkę na potrzeby stoczniowe w XVIII wieku. Pożary lasów stanowią stałe zagrożenie, co w połączeniu z brakiem dróg dojazdowych dla wozów strażackich czyni ochronę przeciwpożarową wyzwaniem logistycznym. Od azylu do morskiego imperium Nowożytna historia Hydry rozpoczęła się w XV wieku, wraz z napływem Arwanitów, którzy uciekli z Peloponezu przed ekspansją Imperium Osmańskiego. Osiedlili się oni na niedostępnych skałach Hydry, tworząc hermetyczną, klanową społeczność. Izolacja i jałowość ziemi zniechęciły Turków do stałego osadnictwa na wyspie, co pozwoliło Hydrze cieszyć się faktyczną autonomią w zamian za opłacanie trybutu i dostarczanie marynarzy do floty sułtańskiej. Dialekt arwanicki przetrwał na wyspie aż do XX wieku. Złoty wiek żaglowców Przełom XVIII i XIX wieku to okres rozkwitu Hydry, napędzanego przez dwa czynniki geopolityczne: traktat w Küczük Kajnardży i wojny napoleońskie. Porozumienie pokojowe między Imperium Rosyjskim a Imperium Osmańskim pozwoliło greckim statkom pływać pod carską banderą, a to otworzyło drogę do handlu czarnomorskiego. Wówczas, żeglarze z Hydry właściwie zmonopolizowali transport zboża z dzisiejszej Ukrainy do Europy zachodniej. W trakcie wojen napoleońskich blokada kontynentalna stworzyła gigantyczny popyt na zboże. Hydrioci, słynący z brawury i szybkości swoich statków, łamali brytyjskie blokady, dostarczając żywność do Francji i Hiszpanii. Zyski z pojedynczych rejsów były astronomiczne, co pozwoliło na akumulację kapitału i budowę monumentalnych rezydencji. Rewolucja w 1821 roku Należy wspomnieć, że Hydra odegrała kluczową rolę w greckiej walce o niepodległość. W momencie wybuchu powstania wyspa posiadała gotową flotę wojenną i ogromne rezerwy finansowe. Bracia Lazaros i Georgios Kountouriotis, najbogatsi armatorzy, poświęcili swoje fortuny na sfinansowanie floty powstańczej. Georgios został później przewodniczącym rządu tymczasowego, a jego wnuk, Pavlos Kountouriotis, admirałem i pierwszym prezydentem Drugiej Republiki Greckiej. Wyspa „bez kół” Na Hydrze do dziś zachowała się wspaniała XIX-wieczna zabudowa z charakterystycznymi wąskimi uliczkami. To właśnie konieczność ochrony dziedzictwa architektonicznego zadecydowała o tym, że od lat 50. XX wieku na wyspie obowiązuje zakaz ruchu pojazdów mechanicznych. Co ciekawe, nie dotyczy to wyłącznie samochodów i motocykli, ale także rowerów. Wyjątki są nieliczne i ściśle licencjonowane. Po wyspie jeździ kilka małych śmieciarek. Jest jedna karetka pogotowia i wóz strażacki. Sporadycznie używane są małe pojazdy gąsienicowe do transportu materiałów budowlanych w wyższe partie miasta. Hydra opiera swoją logistykę na pracy zwierząt. Szacuje się, że na wyspie pracuje od kilkuset do ponad tysiąca zwierząt jucznych – osłów, mułów i koni. Transport pasażerski do odległych części wyspy jest realizowany taksówkami wodnymi. Atrakcje Hydry Największą atrakcją na Hydrze jest miasteczko (jedyne na wyspie) o tej samej nazwie. Miejsce to urzeka wąskimi, krętymi uliczkami i białą zabudową w układzie tarasowym. Jej najbardziej imponującym elementem są rezydencje kapitańskie z przełomu XVIII i XIX wieku. Budowane przez architektów sprowadzanych z Genui i Wenecji, łączą surowość fortyfikacji z luksusem pałaców. Warto wspomnieć, że brak samochodów czyni wyspę idealnym miejscem do pieszych wędrówek. Hydrę przecina sieć dobrze utrzymanych szlaków, prowadzących do odległych klasztorów i plaż. A skoro o plażach mowa, warto wspomnieć, że te na Hydrze są zupełnie inne od piaszczystych plaż Peloponezu. Dominują tu kamienie, żwir i skalne platformy. Z ciekawych atrakcji warto wymienić także muzea. Cieszące się największą popularnością – Muzeum Archiwum Historycznego Hydry – znajduje się w okazałym kamiennym budynku, tuż przy wschodniej stronie portu. Zgromadzono tam imponującą kolekcję przedmiotów z czasów wojny o niepodległość, w tym broń, stroje z epoki, mapy morskie i galiony ze statków. Perełką jest oryginalny rękopis traktatu w Küczük Kajnardży. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta grecka wyspa zachowała spokojny charakter. Turystyka nie odebrała jej autentyczności
Kefalinia to największa wyspa archipelagu Wysp Jońskich i jedno z najbardziej spektakularnych miejsc w Grecji. Słynie z turkusowych zatok, białych klifów, podziemnych jezior i malowniczych wiosek, które wciąż zachowują autentyczny charakter. Choć wyspa pojawia się w wielu rankingach najpiękniejszych miejsc w Europie, nadal można tu znaleźć spokojne zakątki, gdzie natura i historia tworzą niezwykłą całość.
Spis treści: Argostoli – stolica wyspy i poranne spotkanie z żółwiami Assos – jedna z najbardziej malowniczych wiosek Grecji Myrtos – jedna z najsłynniejszych plaż Europy Jaskinia Melissani – światło, woda i mitologia Wyspa wina – tradycja roboli Góra Enos – dzika natura Kefalonii Święty Gerasimos – patron wyspy Jak zaplanować podróż na Kefalinię Położona na Morzu Jońskim u zachodnich wybrzeży Grecji Kefalinia zachwyca różnorodnością krajobrazów. Surowe klify przechodzą tu w łagodne zatoki, zielone wzgórza w górskie masywy, a małe porty rybackie w tętniące życiem nadmorskie miasteczka. Wyspa od wieków była miejscem spotkań kultur – od starożytnej Grecji i Cesarstwa Rzymskiego, przez panowanie weneckie, aż po czasy współczesne. Dziś przyciąga podróżników, którzy szukają dzikiej przyrody, spektakularnych plaż i śródziemnomorskiego stylu życia. Argostoli – stolica wyspy i poranne spotkanie z żółwiami Serce Kefalonii bije w Argostoli, stolicy wyspy położonej nad szeroką zatoką. Choć miasto zostało niemal całkowicie zniszczone podczas katastrofalnego trzęsienia ziemi w 1953 roku, odbudowano je z zachowaniem charakteru nadmorskiego portu. Jedną z największych atrakcji Argostoli jest codzienny poranny spektakl przy nabrzeżu. W pobliżu łodzi rybackich pojawiają się żółwie morskie (Caretta caretta), które przypływają w poszukiwaniu resztek ryb wyrzucanych przez rybaków. Najłatwiej zobaczyć je wczesnym rankiem, kiedy port zaczyna budzić się do życia. To niezwykłe spotkanie z dziką przyrodą stało się symbolem wyspy i przypomnieniem, że Morze Jońskie pozostaje jednym z ważniejszych siedlisk tych zagrożonych gadów w Europie. Spacerując po Argostoli, warto przejść się również po kamiennym moście De Bosset, który łączy miasto z półwyspem Drapano. Jedna z ciekawostek o Grecji mówi, że to najdłuższy kamienny most nad morzem w Grecji. Assos – jedna z najbardziej malowniczych wiosek Grecji Na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy znajduje się Assos, niewielka miejscowość położona na wąskim półwyspie. Choć ma zaledwie kilkadziesiąt domów, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na Kefalonii. Kolorowe, pastelowe domy stoją tu tuż nad wodą, a nad wioską górują ruiny potężnej weneckiej twierdzy z XVI wieku. Zamek został zbudowany przez Wenecjan, którzy przez kilka stuleci kontrolowali Wyspy Jońskie i bronili ich przed najazdami osmańskimi. Dziś Assos uchodzi za jedną z najbardziej fotogenicznych miejscowości na wyspie. Z krętej drogi prowadzącej do wioski rozciągają się spektakularne widoki na Morze Jońskie i klifowe wybrzeże Kefalonii. Myrtos – jedna z najsłynniejszych plaż Europy Trudno mówić o Kefalonii bez wspomnienia o plaży Myrtos. To właśnie ona najczęściej pojawia się na zdjęciach promujących wyspę. Plaża leży w głębokiej zatoce otoczonej wysokimi klifami i słynie z: białych kamieni i drobnego żwiru, intensywnie turkusowej wody, spektakularnych zachodów słońca. Dzięki temu Myrtos od lat trafia do rankingów najpiękniejszych plaż świata. Charakterystyczna droga prowadząca serpentynami w dół klifu jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych widoków na Kefalonii. Warto jednak pamiętać, że plaża – choć zachwycająca – bywa wymagająca dla kąpiących się. Morze szybko staje się głębokie, a fale mogą być silne, zwłaszcza przy wietrznej pogodzie. Jaskinia Melissani – światło, woda i mitologia Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na wyspie jest jaskinia Melissani, położona niedaleko miejscowości Sami. W jej wnętrzu znajduje się podziemne jezioro o krystalicznie czystej wodzie, po którym można pływać łodzią. Charakterystyczny efekt świetlny powstaje dzięki temu, że część stropu jaskini zapadła się wiele wieków temu, wpuszczając do środka promienie słońca. Gdy światło pada pod odpowiednim kątem, woda przybiera intensywnie niebieski kolor, a skały odbijają je niczym lustro. Według mitologii greckiej miejsce to było świętym sanktuarium nimf. Archeolodzy rzeczywiście odnaleźli tu przedmioty związane z kultem nimf i boga Pana, co potwierdza, że jaskinia miała znaczenie religijne już w starożytności. Wyspa wina – tradycja roboli Kefalinia ma również długą tradycję winiarską, sięgającą czasów starożytnych. Najbardziej charakterystycznym lokalnym winem jest robola, białe wino produkowane z winogron uprawianych głównie na stokach górskich w środkowej części wyspy. Winnice często rosną na kamienistych tarasach, gdzie gleba jest uboga, ale dobrze nagrzewa się od słońca. Dzięki temu powstaje wino o wyraźnej mineralności, świeżości i cytrusowych nutach, które idealnie pasuje do lokalnej kuchni opartej na rybach i owocach morza. Góra Enos – dzika natura Kefalonii Centralną część wyspy zajmuje masyw góry Enos, najwyższego szczytu całych Wysp Jońskich. Wznosi się on na wysokość ponad 1600 metrów nad poziomem morza. Na jego zboczach znajduje się Park Narodowy Enos, który chroni unikatowe lasy jodły greckiej (Abies cephalonica) – gatunku występującego niemal wyłącznie w tym regionie. Dla wielu podróżników to jedno z najbardziej zaskakujących miejsc na wyspie. Zamiast typowego śródziemnomorskiego krajobrazu można tu zobaczyć górskie lasy, chłodniejsze powietrze i panoramę kilku wysp jednocześnie. Przy dobrej pogodzie ze szczytu widać nawet Itakę – legendarną ojczyznę Odyseusza. Święty Gerasimos – patron wyspy W kulturze Kefalonii szczególne miejsce zajmuje święty Gerasimos, patron wyspy i jeden z najbardziej czczonych świętych w Grecji. Jego klasztor znajduje się w dolinie Omala i co roku przyciąga tysiące pielgrzymów. Relikwie świętego są przechowywane w srebrnym relikwiarzu, a najważniejsze uroczystości odbywają się dwa razy w roku – w sierpniu i październiku. Imię Gerasimos jest na wyspie bardzo popularne, choć często pojawiające się w opowieściach stwierdzenie, że „większość mężczyzn nosi to imię”, jest raczej literacką przesadą niż statystycznym faktem. Jak zaplanować podróż na Kefalinię Dojazd na Kefalinię Najłatwiej dostać się na Kefalinię samolotem z przesiadką w Atenach. Koszt lotu na wyspięzaczyna się od ok. 650 zł w dwie strony. W wakacje na wyspę można dostać się także czarterem. Z Aten można dojechać autobusami KTEL. Najwygodniejszą opcją jest podróż do portu Patras (2,5 godz.). Autobusy jadą codziennie co 30 min, koszt przejazdu to 21 euro. Prom do Sami na Kefalinii z Patras (2 godz. 45 min) odpływa latem codziennie, a koszt biletu to 18 euro. Obecnie jednak na wyspę można dostać się także bezpośrednimi lotami sezonowymi z wielu europejskich miast, w tym również z Polski, które obsługują linie czarterowe i tanie linie lotnicze. Coraz popularniejszą opcją jest także podróż promem z innych wysp jońskich, zwłaszcza z Zakynthos czy Lefkady. Ceny lotów i promów są dziś bardziej zmienne niż kilka lat temu – w szczycie sezonu letniego bilety lotnicze i przeprawy promowe mogą być nawet kilkadziesiąt procent droższe niż poza sezonem. Transport na wyspie Terminal autobusowy KTEL znajduje się przy wjeździe do Argostoli od strony południowej. Autobusy kursują m.in. do miejscowości: Sami, Skala, Poros, Kateleios, Agios Gerasimos, Agia Efimia, Divarata, Fiskardo, Svoronata. Ceny biletów: 2–7 euro w zależności od trasy. Argostoli ma również połączenie morskie z Lixouri na półwyspie Paliki. W lecie prom odpływa co 30 min, poza sezonem co godzinę. Podróż zajmuje 20 min, koszt 3 euro. W ostatnich latach coraz więcej turystów decyduje się jednak na wynajem samochodu lub skutera, ponieważ transport publiczny na wyspie jest stosunkowo rzadki poza głównymi trasami. Dzięki temu łatwiej dotrzeć do mniej dostępnych plaż i punktów widokowych, zwłaszcza na północnym wybrzeżu. W sezonie letnim liczba kursów autobusowych zwykle wzrasta, ale rozkłady jazdy nadal są ograniczone w porównaniu z bardziej turystycznymi regionami Grecji. Noclegi Największy wybór noclegów jest w Argostoli. Tanie są apartamenty King Agamemnon (od 35 euro za dobę) oraz Hotel Mirabel (od 50 euro) przy głównym placu. Blisko centrum jest też Tourist Hotel (od 75 euro). Za wyższą kwotę można zatrzymać się w Aenos Hotel (od 80 euro). W innych miejscowościach: Karavomylos z Sami Beach Hotel (od 85 euro) oraz Lassi z Hotelem Mediterranee (od 105 euro). Spragnionym luksusu polecam Emelisse Nature Resort w Fiskardo (od 240 euro). W ostatnich latach baza noclegowa na Kefalonii znacznie się rozwinęła, zwłaszcza dzięki apartamentom wakacyjnym i ofertom wynajmu krótkoterminowego. Ceny noclegów w sezonie letnim są obecnie wyraźnie wyższe niż kilka lat temu, szczególnie w popularnych miejscowościach takich jak Fiskardo, Assos czy Lassi. Coraz większą popularnością cieszą się także niewielkie butikowe hotele oraz prywatne wille z basenem, które przyciągają turystów szukających spokojniejszego wypoczynku poza największymi kurortami. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.