Złocista jak słońce, słodsza niż miód – ta orientalna słodycz ma swoje święto
Baklawa to złocisty przysmak znad Morza Śródziemnego, który zachwyca smakiem i historią. Ten deser, znany już w XV wieku, wciąż budzi emocje i... spory o pochodzenie. Czy Grecy mają rację, twierdząc, że to ich tradycja? A może to Turcy najlepiej dopracowali jego recepturę? 17 listopada obchodzimy światowy dzień baklawy.
Cenimy sobie wyjazdy nad Morze Śródziemne i na Bliski Wschód. Ulubione kierunki Polaków to Egipt i Turcja. Kraje te oferują nie tylko wspaniałe plaże lub rafy koralowe. Równie fascynująca jest historia tych krajów i ich dziedzictwo kulturowe. To ostatnie przejawia się m.in. w bogatej tradycji kulinarnej. Kraje te słyną z niezwykłych słodkości, ale nie jest to czekolada, ale baklawa. Ten deser składa się z kilkudziesięciu ultracienkich warstw ciasta filo. Pomiędzy te kruche warstwy ciasta wkłada się obfite nadzienie z posiekanych orzechów, najczęściej pistacji, orzechów włoskich lub migdałów, a całość jest wypiekana w maśle klarowanym. Po upieczeniu deser jest polewany słodkim syropem. Skąd pochodzi baklawa? Baklawę uznają za swój narodowy deser Turcy, Grecy, ale też Arabowie. Ta lista jest jednak dłuższa. Prawda jest taka, że do tego sukcesu przyczyniło się wiele społeczności. Być może „protoplastą” współczesnej baklawy był warstwowy deser znany w Mezopotamii już w VIII wieku p.n.e., jednak wówczas zastosowano grubsze ciasto. Kluczową innowacją, która ukształtowała nowoczesną baklawę, było rozwinięcie produkcji cienkiego ciasta. Być może powstało ono w Grecji około 2 tysiące lat temu. Ale jest tu sporo znaków zapytania i wśród ekspertów trwają na ten temat dyskusje. Warto również odnotować, że blisko spokrewnione baklawy nazwy pojawiają się w innych regionach, co świadczy o wspólnym etymologicznym pochodzeniu. Np. w Azerbejdżanie baklawa jest znana jako „pahlahu”, a w Armenii jako „pakhlava”. To jednoznacznie pokazuje, że baklawa powstała dzięki różnym ludom. Turecki ślad baklawy Wygląda na to, że baklawa przybrała dzisiejszy klasyczny kształt w okresie osmańskim za panowania sułtana Mehmeda II Zdobywcy. W źródle z 1473 roku znajduje się jej przepis. Baklawa była podawana janczarom piętnastego dnia ramadanu (tzw. procesja baklawy). Był to element ceremonii państwowych pod koniec XVII wieku. Turcja, pomimo międzynarodowych roszczeń do deseru, ustanowiła standard dla baklawy w 2015 roku za pośrednictwem Tureckiego Instytutu Standardów. Według niego turecka baklawa musi mieć unikatowy, żółto-złoty kolor i nie może być przypalona. Wysokość każdej warstwy powinna przekraczać 35 mm. Gaziantep w Turcji – stolica baklawy? Baklawa z Gaziantep, prowincji w południowo-wschodniej Turcji, jest pierwszym produktem z tego kraju, który otrzymał status Chronionego Oznaczenia Geograficznego w Unii Europejskiej (UE). Miasto Gaziantep należy do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie gastronomii. To, co wyróżnia baklawę z prowincji Gaziantep, to nie tylko mistrzowska metoda przygotowywania cienkich warstw ciasta, ale także wyjątkowe składniki. Są to wysokiej jakości pistacje z Antep oraz lokalnie produkowane masło. Źródła: Irtad Journal, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pajęcze megamiasto na granicy Albanii i Grecji. Naukowcy odkryli prawdopodobnie największą pajęczynę na świecie
Naukowcy dokonali wyjątkowego odkrycia w siarkowych jaskiniach. Nie dość, że znaleziona pajęczyna może być największą na świecie, to jeszcze rzuca światło na wyjątkowe zdolności tworzenia pajęczych kolonii.
U niektórych podziemne znalezisko prawdopodobnie mrozi krew w żyłach. Gigantyczna pajęczyna jest jednak nie tylko scenerią wyjętą prosto z horroru, ale również biologicznym fenomenem, dokumentującym wyjątkowe zachowania pająków. Dzięki znalezisku naukowcy są w stanie nie tylko zaobserwować kolonijne zachowania pajęczaków, które zwykle prowadzą samotny tryb życia, ale i stwierdzić postępującą izolację genetyczną tego gatunku. Odkrycie w jaskini Do znalezienia pajęczyny doszło w 2022 roku, gdy badacze prowadzili eksploracje siarkowych jaskiń na granicy Albanii i Grecji. Zespół, złożony m.in. z członków Czeskiego Towarzystwa Speleologicznego, prowadził badania mające na celu poznanie fauny jaskiń. Jedna z podziemnych komór odsłoniła przed badaczami gigantyczną kolonię pająków – tak dużą, że od razu przywiodła na myśl skojarzenia z pajęczą metropolią. Przez kolejne lata naukowcy schodzili pod ziemię, by badać i lepiej poznać ten wyjątkowy obiekt. Początkowo badacze zabrali się za zmierzenie powierzchni całej kolonii pająków. Po określeniu odległości, na jakie rozpościera się pajęcza sieć, otrzymali wynik dający ok. 106 metrów kwadratowych. Aby oszacować liczebność kolonii, naukowcy posłużyli się wyjątkowo czasochłonną techniką – policzyli lejkowate sieci, które stanowią schronienie pająków, w losowo wybranych fragmentach ściany. W ten sposób oszacowali, że cała kolonia zamieszkiwana jest przez ok. 111 tys. pająków. Wyjątkowość pajęczej kolonii Na pajęczynie o powierzchni niespełna połowy kortu tenisowego żyją dwa gatunki pajęczaków: kątnik domowy i Prinerigone vagans. Co ciekawe, osobniki te w naturalnym środowisku są samotnikami, nie tworzącymi większych kolonii. Badacze odkryli, że za tą niespotykaną współpracą kryje się zaskakujący sposób zdobywania pokarmu. Jaskinie siarkowe stanowią ekstremalne środowisko życia. Brak światła słonecznego i toksyczny siarkowodór sprawiają, że ich wnętrza są jednymi z najbardziej nieprzyjaznych miejsc do życia na Ziemi. Jednak nawet w tak skrajnie wymagających warunkach natura potrafiła wykształcić swój unikatowy ekosystem. Nietypowa pajęcza dieta Badacze wykorzystali analizę izotopów stabilnych w celu zbadania zwyczajów pokarmowych żyjących w jaskini pająków. Dzięki metodzie polegającej na śledzeniu źródeł pożywienia i zależności w łańcuchach pokarmowych naukowcy odkryli, że pajęczaki nie żywią się owadami wlatującymi do jaskini z zewnątrz. Okazało się, że ekosystem panujący w jaskini opiera się na mikroorganizmach uczestniczących w chemicznych procesach z udziałem siarki. Mikroorganizmy te stają się pożywieniem dla owadów z rodziny ochotkowatych, które wylęgają się w podziemnych wodach jaskini. Po wylęgu z poczwarek drobne owady stają się idealnym pokarmem dla pająków. W ten sposób jaskiniowe pająki, niezależnie od warunków panujących na zewnątrz, mają zapewnione stałe źródło pożywienia, które pozwala im przetrwać w ekstremalnym środowisku. Owadów trafiających do sieci jest na tyle dużo, że pająki nie muszą rywalizować o jedzenie i mogą gromadzić wspólne zasoby pożywienia. Czy powstanie nowy gatunek pająka? Sposób odżywiania to jednak niejedyny ważny wniosek płynący z odkrycia „pajęczej metropolii”. Naukowcy dowiedli, że pająki żyjące w jaskini są genetycznie odmienne od osobników tego samego gatunku występujących poza nią. Zjawisko to potwierdza postępujący proces izolacji genetycznej, będący konsekwencją stopniowego przystosowywania się pająków z jaskiń do ekstremalnych, podziemnych warunków środowiska. Mimo że zaobserwowano pewne różnice genetyczne i behawioralne, nie można jeszcze mówić o nowym gatunku pajęczaka. Jeśli ta izolacja utrzyma się przez dłuższy czas, a różnice będą się pogłębiać (np. poprzez brak krzyżowania się populacji), wówczas rzeczywiście mogłoby dojść do powstania nowego gatunku. Na ten moment naukowcy są pewni jednego – izolacja genetyczna w połączeniu z obfitym i stałym źródłem pożywienia sprawiły, że typowo samotnicze pająki zaczęły wykazywać zachowania społeczne i tworzyć kolonie. Należy więc obserwować, jak rozwijają się gatunki pająków z albańsko-greckich jaskiń, i mieć nadzieję, że żadna ingerencja nie zaburzy tego wyjątkowego ekosystemu. Źródła: Phys.org, Subterranean Biology Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Portret malowany światłem. Niezwykłe „odkrycie” polskiego archeologa w Grecji
Prof. Kazimierz Michałowski, zwany też czasem polskim Indianą Jonesem, odcisnął swój ślad nie tylko w historii, ale też... na ścianie. W starym domu wykopaliskowym w Grecji archeolog dr Wojciech Ejsmond natknął się na jego portret, wykonany 100 lat temu światłem. Skąd się tam wziął?
Pasjonatom archeologii śródziemnomorskiej nie trzeba go przedstawiać. To dzięki prof. Kazimierzowi Michałowskiemu (1901–1981) wiele polskich misji archeologicznych pracuje w tak prestiżowych lokalizacjach jak świątynia Hatszepsut czy Aleksandria. Prof. Michałowski był założycielem Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Ta instytucja od ponad 50 lat prowadzi badania archeologiczne na obszarze basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, a teraz również Zakaukaziu. To za jego sprawą w Muzeum Narodowym w Warszawie można podziwiać kolekcję zabytków z Sudanu i Egiptu. Wiele z tych artefaktów jest unikatowych. Śladami Michałowskiego Ta historia to dowód na to, że archeologiem jest się również na wakacjach. Dr Wojciech Ejsmond, badacz z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN wypoczywał w tym roku na greckiej wyspie Delos. Dr Ejsmond był świeżo po lekturze „Wspomnień” autorstwa prof. Michałowskiego. Naukowiec opisał tam swoje pierwsze doświadczenia na wykopaliskach na Delos. Jest tam też opowieść o jego niezwykłym portrecie sprzed 100 lat. Lampa naftowa jak pędzel „Na Delos poza moim skromnym wkładem w opracowanie wyników wykopalisk rozpoczętych przez Francuzów w roku 1904 z funduszów księcia de Loubat została po mnie jeszcze jedna pamiątka: mój portret, a ściślej mówiąc, czarna sylwetka wymalowana na ścianie pokoju stołowego” – wspominał prof. Kazimierz Michałowski w swojej książce. Każdy z członków Szkoły Francuskiej w Atenach prowadzących badana na Delos, musiał zostać uwieczniony w sylwetce, którą wykonywano, obrysowując cień padający na ścianie przy odpowiednio ustawionej lampie naftowej. Dr Ejsmond dostrzegł w czasie wizyty stanowiska archeologicznego na Delos stary dom wykopaliskowy. – Miałem szczęście – wewnątrz zastałem archeologów. Zapytałem o profile na ścianach i odkryłem, że „poczet” w salonie wciąż istnieje. Wśród nich znajduje się także profil Michałowskiego – część swoistego panteonu wielkich archeologów – przekazał National Geographic Polska dr Ejsmond. W panteonie, przy suficie stołówki są też portrety m.in. francuskich archeologów i historyków sztuki prof. Alfreda Laumoniera (1896-1988) i René Valloisa (1882–1962). Niespodziewane odkrycie Dr Ejsmond przyznał, że jego „odkrycie” było dla niego ogromnym zaskoczeniem. – W ogóle nie byłem pewien, czy ten dom wciąż istnieje, a jeśli nawet, to czy profile nie zostały już zamalowane. Po stu latach wszystko wygląda dokładnie tak, jak w wspomnieniach Michałowskiego – nic się nie zmieniło! To uczucie można porównać do ulgi, gdy człowiek spodziewa się najgorszego, a tymczasem spotyka go pozytywne zaskoczenie – relacjonuje archeolog. Dodaje, że profil prof. Michałowskiego od razu rzuca się w oczy, bo znajduje się niemal na środku sali. – Łatwo go rozpoznać po charakterystycznym wąsie i cofniętym czole – mówi dr Wojciech Ejsmond. Warto dodać, że popiersie prof. Kazmierza Michałowskiego zdobi też naukowy panteon obok Muzeum Egipskiego w Kairze. Znajduje się on w gronie tuzów światowej egiptologii. Popiersie polskiego badacza ustawiono tam w 2007 r., w trakcie obchodów 70-lecia działalności polskich archeologów w Egipcie. Grecja była początkiem Jak przypomina dr Ejsmond, Michałowski znalazł się na najpierw na Delos, by wziąć udział w wykopaliskach, a potem powierzono mu przygotowanie monografii poświęconej hellenistycznym portretom rzeźbiarskim odkrytym przez Francuzów. Jego książka „Les Portraits Hellénistiques et Romains” (1932) przyniosła mu międzynarodowe uznanie i do dziś uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł w jego dorobku. Grecja to był początek kariery młodego polskiego „Indiany Jonesa”. Bo działalność na Delos zaowocowała w kolejnych latach polsko-francuską współpracą, w tym powołaniem misji archeologicznej w Edfu – pierwszych badań w Egipcie prowadzonych pod polską flagą. – To właśnie doświadczenia z Delos otworzyły Michałowskiemu drogę do współpracy, która – jak się dziś mówi – „wprowadziła polską archeologię na światowe salony”. A pierwszym z tych salonów był ów skromny salonik na Delos, i dlatego pozostaje on najważniejszy – podsumowuje dr Ejsmond, który sam dziś prowadzi swoje badania w Egipcie. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Na tej wyspie miał się narodzić Zeus – jeździmy tam na najpiękniejsze plaże w Europie
Kreta – wyspa mitów, walk i pieśni. Tu historia nie zamyka się w muzealnych gablotach. Słychać ją w trzasku liry, w okrzykach „opa!”, w stukocie butów na rozgrzanym kamieniu. Unosi się z dymem jagnięciny i słodyczą rakomelo. Zamiast podręcznika – kieliszek wina. Zamiast wykładu – taniec pamięci. Na tej wyspie każda cywilizacja zostawiła swój cień, a każdy Kreteńczyk nosi go w sobie.
Spis treści: Panigiria – święto w Anogii Taneczne wspomnienie historii Cienie wielkich cywilizacji Na ścieżkach mitu i rzeczywistości Osnute mitem antyczne ruiny, weneckie twierdze, tureckie minarety, dzikie plaże i niknące w chmurach górskie wioski. Kreta fascynuje historią i surowym pięknem pejzażu. – Co tam trzymasz pod pachą? Historię Krety? Pokaż no – Janis wychyla kieliszek ognistej raki i bierze w dłonie opasły tom. – Rany! Taką cegłą można zabić – roześmiane oczy przebiegają po zadrukowanych stronach. – Co my tu mamy: kultura minojska, Grecja klasyczna, Rzymianie, Bizancjum, Arabowie, potem Wenecja, Turcja, aż w końcu niepodległość. Zwariować można! – zapala kolejnego papierosa. – Kreta! Ileż potęg połamało na niej zęby? I czego przetoczono tu więcej: krwi czy wybornego wina? Jeszcze kropelkę rakomelo? Kieliszki na nowo zaczynają połyskiwać słomkowymi refleksami. – Jamas! („na zdrowie”). I wyrzuć tę książkę! Na Krecie historię poznaje się inaczej. Zaraz wszystko zrozumiesz. Niech tylko ksiądz wypuści ludzi z kościoła! Panigiria – święto w Anogii Dziś w leżącej na zboczu masywu Psiloritis wiosce Anogia wielki dzień. Panigiria! Doroczne święto ku czci Matki Boskiej. Spoglądam na ryneczek zamknięty w pierścieniu bielonych domów. Wyczekujące mieszkańców stoły uginają się pod naporem wina, gemisty, jagnięciny i kociołków z favą. Zapach obezwładnia. Wabi amatorów łatwego życia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/GettyImages-1423835421-0b1f758.jpg" width="6000" height="4000" alt="Urokliwa uliczka w wiosce Anogia na Krecie, w regionie Rethymno – tradycyjna zabudowa i donice z kwiatami tworzą malowniczy, grecki klimat/tatakis/Getty Images" title="Urokliwa uliczka w wiosce Anogia na Krecie, w regionie Rethymno – tradycyjna zabudowa i donice z kwiatami tworzą malowniczy, grecki klimat/tatakis/Getty Images" /> Z zastygłych w upale uliczek wylewają się zastępy wiecznie głodnych kotów. Doskonałe wyczucie czasu! Bo oto drgają liny dzwonnicy i na plac spada donośne „bang, bang”. Trzaskają drzwi. Z mroku świątyni na zalany słońcem rynek wysypują się mieszkańcy. Wśród salw śmiechu ubrany odświętnie tłumek przypuszcza szturm na gorące przekąski. Co zjeść w Grecji? Słychać komendy: „Musaka na stół! Dawać buburista (ślimaki). Nie śpij, Jorgos!” Szklaneczka wina postawi cię na nogi! Gdzie muzyka?! Dalej, jazda! Mężczyźni biorą liry. Rozcierają krzepkie dłonie. Jeszcze wczoraj trzymały pasterski kij. Teraz muszą pokochać wątły smyczek. Taneczne wspomnienie historii – Możesz zatkać uszy – śmieje się Janis. – Lira w dobrych rękach i tak wedrze się do twojego serca. A wtedy nie ma zmiłuj! Musisz zatańczyć! Spójrz na Nikosa – wskazuje na ćmiącego papierosa staruszka. Jego spalona słońcem twarz jest jak kreteński pejzaż. Głębokie bruzdy zamiast wąwozów, serpentyny zmarszczek w miejsce krętych dróg. I oczy. Posępne i pełne zagadek niczym skryte w górach jaskinie Ida i Dikte. Na nogach buty do kolan (stivania), z których wyrastają bufiaste spodnie (vraka). Na głowie sariki – chusta z plecionymi frędzelkami. Wszystko czarne jak noc. – Pytasz, dlaczego taki ponury kolor? – Janis napełnia kieliszki nalewką z opuncji. – Tak jest od 1866 r., gdy podczas walki z Turkami wyleciał w powietrze klasztor Moni Arkadiu, grzebiąc kilkuset powstańców. Od tamtej pory Kreta ubiera się na czarno. Ale cierpliwości! Zaraz wszystko opowie ci Nikos. Niech tylko zacznie tańczyć! Staruszek zrywa się z krzesła z okrzykiem „Opa!”. Dalej jest jak w „Greku Zorbie”: „Jego nogi i ręce zamieniły się w skrzydła […] wywijał w powietrzu piruety, opadał na ugiętych kolanach i znów nogi wyrzucały go w górę. Mocne i zręczne kroki Zorby rzeźbiły na kamieniach opętańczą historię ludzkości”. Zastygam porażony ekspresją żywiołu. Zamiast akademickiej auli – wiejski ryneczek, w miejsce uczonego profesora – starzec, którego kształciło surowe życie. Miesiącami siedział przyklejony do stolika kafenionu, narzekając na korzonki. I nagle przeistoczył się w szalonego akrobatę, który tańcem zeibekiko uruchomił wehikuł czasu. Cienie wielkich cywilizacji Skacze pod niebo z taką werwą, jakby chciał wybić w nim dziurę. A potem wykraść z boskiego archiwum żywe karty historii. Poddaję się złudzeniu… Fale tsunami zmywają do morza pałace minojskie, wnoszą się i upadają kolejne świątynie: budowane dla Zeusa, Chrystusa, Allacha. Widać słup ognia po eksplozji w klasztorze Moni Arkadiu, słychać lament powstańców, który przechodzi w okrzyki radości. Jest rok 1898! Koniec tureckiej niewoli. I żadnych słów. Tylko obłąkańczy taniec. Nagrodzony owacjami zachwyconej publiki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/GettyImages-579962099-0ad7bf4.jpg" width="5325" height="3328" alt="Stary Meczet w Chanii na Krecie – zabytkowa budowla osmańska nad brzegiem morza, jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w mieście./joe daniel price/Getty Images" title="Stary Meczet w Chanii na Krecie – zabytkowa budowla osmańska nad brzegiem morza, jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w mieście./joe daniel price/Getty Images" /> Wyczerpany Nikos wraca do stolika. Nieruchomieje z dłonią na przedmiocie zatkniętym u pasa. To sztylet. Jeden z największych skarbów Kreteńczyka. Rozjemca sporów i amulet chroniący przed nereidami (demonicznymi nimfami). – Piękna rzecz! Jeśli chcesz sobie taki sprawić, wybierz się do Chanii – królestwa tradycyjnego rzemiosła – mówi Janis. Na ścieżkach mitu i rzeczywistości – Baranie skóry, noże, sandały! Wejdź, dotknij, przymierz! – niesie się z warsztatów wciśniętych w pastelową zabudowę portowej Chanii chłostanej falami Morza Kreteńskiego. Ich szum miesza się z bulgotem kawiarnianych tygielków buchających ekstatycznym oparem. Łyk smolistej arabiki i znikam w plątaninie chodników, kamiennych łuków i tuneli. Labirynt godzien Dedala, polepiony przez Wenecjan z okruchów minojskiego miasta Kydonia. – Dożowie z Italii oprócz nosa do interesów mieli również sokoli wzrok! – opowiada ze swadą Maria, przewodniczka po mieście. – Z okien swoich adriatyckich pałaców dostrzegli handlowy potencjał tej zatoki – wskazuje dłonią błękitną taflę, w której przeglądają się portowe tawerny. – Doskonała przystań w drodze do Lewantu, zatarli ręce. A że za oręż służył im pieniądz, otworzyli sakiewki i w 1204 r. kupili od frankońskiego barona, ówczesnego właściciela Krety, malutki port leżący na gruzach antycznego miasta… A przy okazji całą wyspę. W ciągu czterech stuleci zamienili ją w kupieckie eldorado. Pech chciał, że sułtan Ibrahim I również miał sokoli wzrok. Tyle że swoje biznesy zwykł finalizować przy użyciu miecza. W 1645 r. złożył Wenecjanom niezapowiedzianą wizytę, puścił z dymem Kandię i zatknął na wyspie flagę z półksiężycem. Choć dawno opadł bitewny kurz, wciąż trwają tu zmagania wielkich imperiów. Szczęśliwie ich materią jest dziś tylko architektoniczne piękno. Cóż bardziej zachwyca? Strzelista latarnia morska z XVI w., majstersztyk weneckich budowniczych czy krągłość kopuł osmańskiego meczetu Janczarów? A może klasycystyczna hala targowa? Prawdziwe miasto w mieście! Rozedrgane szczebiotem papug, rejwachem garkuchni, szczękiem nożyczek w dłoniach golibrodów. I ten zapach! Sosnowego miodu, kozich serów, dzikiego oregano i tymianku. Wszystko od górali z pobliskich Lefka Ori (Gór Białych) rozdartych 18-kilometrowym Wąwozem Samaria. Źródło: National Geographic Traveler
Na tej greckiej wyspie ludzie żyją nawet 10 lat dłużej – w czym tkwi jej sekret?
Według mitów właśnie tutaj miał spaść do morza Ikar, bohater opowieści o ojcu architekcie i synu, który chciał dotknąć Słońca. Właśnie dlatego sama wyspa została nazwana Ikarią, a otaczające ją morze – Ikaryjskim. Jednak współcześnie obszar ten znany jest z czegoś innego: z metody na długowieczność.
Spis treści: Długowieczni Ikaryjczycy Burzliwe dzieje Ikarii Co zobaczyć na Ikarii Ikaria leży w regionie Wysp Egejskich Północnych. Ma powierzchnię zaledwie 255 km kwadratowych, czyli niewiele mniej niż Poznań. Obszar ten zamieszkuje niespełna 10 tysięcy osób. Osób znanych z długowieczności. Długowieczni Ikaryjczycy Ikaria należy do tzw. niebieskich stref, czyli miejsc na mapie świata, w których najwięcej osób dożywa stu i więcej lat. Zajmujący się tematem badacze odkryli, że Ikaryjczycy mają 10-krotnie większą szansę na dożycie 100 lat niż Amerykanie. Według danych ponad 30% mieszkańców wyspy dożywa 90 i więcej lat. Wszystko za sprawą tamtejszego klimatu i uznawanej przez ekspertów za najzdrowszą dla człowieka diety śródziemnomorskiej. Dieta Co jedzą Ikaryjczycy? Przede wszystkim warzywa i nabiał. Ich tradycyjna kuchnia opiera się na warzywach strączkowych – fasoli, bobie, ciecierzycy i grochu – oraz wszechobecnym czosnku. Do tego spożywają orzechy, miód, suszone owoce, tradycyjne tłuste jogurty greckie i fetę. W jadłospisie nie może zabraknąć ryb, oliwek, oliwy z oliwek, soli morskiej, kawy i kieliszka wina. Pieczywo piecze się z pełnego ziarna. Według drobiazgowej analizy czynników sprzyjających długowieczności Ikaryjczyków, opublikowanej w 2009 roku na łamach czasopisma „Cardiology Research and Practice”, tamtejsi mężczyźni spożywają średnio 1425 kcal/dziennie, natomiast kobiety zaledwie 1087 kcal. Do tego praktycznie wszyscy respondenci badania przyznali, że niemal codziennie robią sobie drzemkę w ciągu dnia. To wpływa też na poziom zadowolenia z życia. Przypadki depresji są wyjątkowo rzadkie, choroba dotyka mniej niż 3% społeczeństwa. W przypadku krajów zachodnich wskaźnik ten wynosi 10–15 procent i rośnie. Aktywność Do tego należy jeszcze dodać codzienną aktywność fizyczną. Nawet osoby w wieku 90 i więcej lat każdego dnia spacerują, pływają czy pracują fizycznie. Istotne są też więzi społeczne. Ikaryjczycy znani są z typowo południowej bliskości, wspólnego biesiadowania i życia w grupie. Według ekspertów połączenie tych czynników jest najlepszym, co może uczynić dla siebie człowiek, by żyć długo, zdrowo i szczęśliwie. Burzliwe dzieje Ikarii Chociaż z naszej współczesnej perspektywy życie na Ikarii może wydawać się spełnieniem marzeń, historia wyspy pełna jest dramatycznych zwrotów. Według archeologów tereny te były zasiedlone już siedem tysięcy lat temu. Pierwsza znana osada powstała w VIII wieku przed naszą erą jako kolonia Miletu. Koloniści założyli na wyspie miasta Thermae i później Oenoe. Następnie Ikaria stała się zależna od Samos. To wówczas zaczęła słynąć ze swoich źródeł termalnych. Przełomem w rozwoju wyspy była wojna perska. Po jej zakończeniu Ikaria dołączyła do Związku Delijskiego, co wywołało gwałtowny rozwój i wzrost bogactwa mieszkańców. Owocem tego były bogate świątynie, takie jak Świątynia Artemidy w Nas. Jednak dobra passa nie trwała długo. Mieszkańcy wyspy bardzo ucierpieli w trakcie wojen peloponeskich, głównie przez ówczesny gwałtowny wzrost piractwa. Sytuacja poprawiła się pod koniec IV wieku p.n.e., gdy Ikaria stała się członkiem II Związku Ateńskiego. Następnie znalazła się pod panowaniem Rzymian, do czego doszło około 230 roku p.n.e. Została włączona wraz z Samos do rzymskiej prowincji Azji. Pod tarczą Bizancjum Po podziale Cesarstwa Rzymskiego na wschodnie i zachodnie, Ikaria znalazła się pod panowaniem Cesarstwa Bizantyjskiego. Do dziś można znaleźć tego ślady. Na wyspie znajduje się kilka bizantyjskich zamków i odeon. Ikaria znajdowała się pod bizantyjską tarczą ochronną do końca XII wieku, gdy w wyniku coraz większych trudności i podupadającej armii, Cesarstwo Bizantyjskie ograniczyło morską obronę Morza Egejskiego i wysp, w tym Ikarii. Wyspa była nieustannym celem piratów, przez co ludność przeniosła się w głąb lądu. W celu zapewnienia sobie ochrony zbudowano nawet zamek Koskina. Po upadku Bizancjum w 1204 roku Ikaria znalazła się pod panowaniem państwa łacińskiego w Konstantynopolu. W XIV wieku, po zdobyciu Chios przez Genueńczyków, wyspa stała się częścią Genueńskiego Cesarstwa Egejskiego. Następnie przeszła pod panowanie Rycerzy św. Jana, którzy opanowali wyspę Rodos i władali Ikarią do 1521 roku, kiedy to wyspa została podbita przez Turków. Mieszkańcy Ikarii zaciekle walczyli ze swoimi ciemiężcami. Walka o niepodległość Ikaryjczycy nie czuli się dobrze pod tureckim butem. Mieszkańcy wyspy zabili nawet pierwszego tureckiego poborcę podatkowego. Trzy wieki później wzięli czynny udział w greckiej wojnie o niepodległość z 1821 roku. Udało się im nawet oderwać Ikarię od Imperium Osmańskiego w 1827 roku. Jednak ich męstwo nie otrzymało odpowiedniej zapłaty. Tzw. Protokół Londyński, podpisany w 1830 roku, stanowił, że północno-wschodnie wyspy Morza Egejskiego, w tym Ikaria, powinny pozostać pod okupacją turecką. Mieszkańcy nie godzili się na taki obrót sprawy i 17 lipca zbuntowali się przeciwko tureckim urzędnikom, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia wyspy. Był to dzień niepodległości Ikarii, ale wojny bałkańskie zablokowały drogę i wyspa mogła dołączyć do reszty nowo utworzonego państwa greckiego dopiero pięć miesięcy później. Jednak na tę prawdziwą niepodległość trzeba było jeszcze poczekać. 4 listopada 1912 roku Ikaria została oficjalnie wyzwolona przez armię grecką i dołączyła do reszty wolnej Grecji. Mieszkańcy Ikarii byli niezadowoleni z greckiego rządu, który nie inwestował w rozwój wyspy. Dlatego też dążyli do samowystarczalności, czemu sprzyjała duża pomoc od emigrantów z Ikarii, którzy wyemigrowali do USA i Australii. Do 1973 roku, po upadku greckiego reżimu wojskowego, Ikaria pełniła funkcję ziemi zesłańczej dla więźniów politycznych, głównie komunistów. Co zobaczyć na Ikarii Współcześnie Ikaria uniknęła losu turystycznych rajów. Promowana jest jako miejsce slow tourism – wolniejszej, mniej komercyjnej formy podróżowania, z naciskiem na lokalną kulturę i zdrowy styl życia. Przyciąga raczej osoby szukające autentyczności, spokoju i natury. Popularne miejsca turystyczne to: znane od starożytności termalne źródła w Therma, górskie szlaki i wioski w głębi wyspy, tradycyjne festiwale (panigyria), podczas których mieszkańcy tańczą i ucztują do świtu, dzikie plaże (np. Seychelles Beach, Nas). Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Saloniki to kulinarna stolica Grecji. Nie brak tu też unikatowych zabytków
W tym najsmaczniejszym mieście Grecji każdy spacer kończy się ucztą trwającą w nieskończoność. Saloniki kuszą piekarniami, kawiarniami, restauracjami i bazarami.
Spis treści: Idealny początek dnia Palec Arystotelesa Z widokiem na Olimp Dusza miasta Zupa dobra na wszystko Saloniki – informacje praktyczne Wiedziałam, że to kulinarna stolica Grecji, gdzie je się dużo i smacznie. Słyszałam też, że Saloniki nie są typowym ładnym miastem. Mają gęstą zabudowę i zabytki wciśnięte między współczesną architekturę. Wreszcie że wystarczy na nie jeden dzień, a potem warto jechać dalej – do klasztorów w Meteorach, na Półwysep Chalcydycki czy górę Olimp. Tymczasem spędziłam tu długi weekend i żałuję, że nie mogłam zostać dłużej. Idealny początek dnia Poranki w Salonikach pachną bougatsą, obłędnie chrupkim ciastem filo nadziewanym zwykle serem, szpinakiem lub mięsem. Aby jej spróbować, odwiedzam Bougatsa Bantis, kultową piekarnię założoną w 1969 r. w dzielnicy Panagia Faneromeni. Dziadek obecnego właściciela, który przybył do Salonik z tureckiej Kapadocji w ramach wymiany obywateli po odzyskaniu przez Grecję niepodległości, przywiózł ze sobą przepis na nią i zaczął sprzedawać jako street food. Dziś jego wnuk Philipos Bantis jest jedną z dwóch osób w Salonikach, które wciąż potrafią własnoręcznie wytwarzać filo – uczy tej sztuki innych. Jej sekret tkwi w takim rozciągnięciu ciasta, żeby uzyskało grubość kartki papieru. Kiedy podglądam Philiposa, wydaje mi się to dziecinne proste, jednak kiedy sama próbuję – płat rwie się i dziurawi. – Dlatego ludzie wolą kupować gotowe filo – żartuje mistrz i dodaje, że oryginalna bougatsa powinna się składać z aż 25 jego warstw. W piekarni dostaniemy 15 rodzajów tego ciastka, ja wybieram tradycyjne – bez nadzienia. Jest jeszcze ciepła, pachnie cynamonem, a po pierwszym kęsie już rozumiem, skąd uwielbienie Greków do takiej wersji śniadania. Palec Arystotelesa Rzeźba tego jednego z największych filozofów wszech czasów ozdabia chyba najbardziej reprezentacyjny plac miasta, który nosi jego imię. Ponoć pogłaskanie dużego palca u stopy mędrca przynosi powodzenie w egzaminach i gwarantuje przenikliwość umysłu. A Saloniki to miasto studentów z największym uniwersytetem w Grecji, dlatego zawsze przy pomniku ustawia się kolejka chętnych. Miasto położone jest w granicach starożytnej Macedonii, kraju Filipa II, a potem jego syna Aleksandra Wielkiego, którego nauczycielem był właśnie Arystoteles. Filozof urodził się niedaleko Salonik, zaś one same zostały nazwane na cześć Tessaloniki, przyrodniej siostry Aleksandra. Podobno kobieta nie mogła przeboleć śmierci brata i z rozpaczy zamieniła się w syrenę. Pytała potem marynarzy, czy jej brat żyje, a jeżeli ci odpowiadali, że nie – zatapiała ich statki. Pomnik Aleksandra znajduje się po sąsiedzku, na promenadzie, która ciągnie się przez prawie 6 km, a zaczyna w porcie, przy muzeach: fotografii i sztuki współczesnej. Z widokiem na Olimp Promenada jest sercem i salonem Salonik otwierającym się na Zatokę Salonicką, skąd przy dobrej pogodzie widać siedzibę Bogów – Olimp. Przysiadam w jednej z restauracji skuszona zapachem kawy i kolouri – sezamowego obwarzanka, kolejnego kultowego przysmaku jeszcze z czasów bizantyjskich. A potem, spacerując wzdłuż wybrzeża, mijam Białą Wieżę, symbol Salonik nazywany też Wieżą Krwi, bo za panowania Osmanów była więzieniem, miejscem tortur i egzekucji, a jej mury dosłownie spływały krwią. Kiedy przemalowano ją na biało, stała się znakiem nowego początku. Docieram pod pomnik Aleksandra Wielkiego. Wódz siedzi na koniu z wyciągniętym mieczem i twarzą skierowaną na wschód, ku Indiom, kresowi swojego imperium. Stąd już widać instalację „Parasole” autorstwa Giorgosa Zongolopoulosa, popularne miejsca zaręczyn i sesji ślubnych symbolizujące ulotności chwili, a jednocześnie potęgę marzeń, które odrywają nas od ziemi. Z miastem związanych jest więcej ważnych dla losów świata postaci. Tutaj nauczał św. Paweł, którego Listy do Tesaloniczan uważane są za najstarsze dokumenty chrześcijańskie. Stąd pochodzili mnisi Cyryl i Metody, twórcy głagolicy, wreszcie w Salonikach, przy ulicy Apostolou Paavlou 17, urodził się, wychował i ukształtował Mustafa Kemal Atatürk, ojciec nowoczesnej Turcji. Dusza miasta By ją zrozumieć, trzeba się udać na targ Modiano. Zadaszony budynek został niedawno odrestaurowany i kusi eleganckimi sklepami i restauracjami pachnącymi produktami z całej Grecji. Powstał w miejscu zniszczonej synagogi Talmud Tora, według projektu architekta Eliego Modiano. Dostaniemy tu najlepsze oliwki z Chalkidiki, sery manouri i kasseri, pasty z bakłażana, miody z sosen i kasztanów, zioła z gór Vermion i Olimpu, wreszcie fetę, którą je się w Grecji codziennie i dodaje do wszystkiego. W jednym ze sklepów uczę się jak rozpoznać dobrą oliwę. Płyn nalewany jest do niebieskich kubeczków, żeby przy ocenie nie sugerować się kolorem, a tylko i wyłącznie smakiem. Przed spróbowaniem należy ogrzać go w dłoniach. – Dobry produkt powinien być gęsty, aromatyczny i pachnący – mówi Grigoris Toulias, który oprowadza mnie po Modiano. – A w ustach cierpki, konkretny, pikantny za sprawą polifenoli, których im więcej, tym lepsza oliwa – dodaje. W czym jeszcze tkwi sekret waszej kuchni – dopytuję Grigorisa, bo zdobyć tytuł gastronomicznej stolicy Grecji na pewno nie jest łatwo. – Myślę, że jest to wielokulturowość Salonik. Tutaj obok siebie żyli Grecy, Turcy, Żydzi, Słowianie, Ormianie, co zaowocowało kulinarną odwagą w łączeniu smaków i tradycji. Poza tym kiedyś wszyscy jadali w domach, a wychodzili jedynie na kawę. Dlatego jeżeli ktoś chciał otworzyć restaurację, musiał zaproponować coś naprawdę smacznego, lepszego, niż serwowała jego mama, babcia czy żona, inaczej nikt by nie chciał za to zapłacić – żartuje. Grigoris zachęca, żeby przed wyjściem spróbować jeszcze najlepszych w mieście bouyiourdi. Tę wymyśloną w Salonikach pikantną przekąskę z fetą, papryką, oliwą, oregano, pomidorami i cebulą podają tu w smażonym cieście. – Koniecznie też zamów gyrosa, tuż za rogiem jest wybitny. Za ogromną porcję mięsa z kopą frytek, pitą i sałatką zapłacisz jedynie 10 euro, a najesz się na cały dzień. Zupa dobra na wszystko Jak to się stało, że budowa metra w Salonikach trwała aż 19 lat? Powód jest prosty, wystarczy tu wbić szpadel w ziemię, żeby trafić na jakiś zabytek. I dlatego największe wykopaliska archeologiczne w nowożytnej Grecji miały miejsce właśnie tutaj. Dzięki mim miasto wzbogaciło się o 300 tys. eksponatów, a jedna ze stacji metra – Venizelou, dosłownie stała się podziemnym muzeum. Przenosi nas ona na Decumanus Maximus, świetnie zachowaną główną ulicę z czasów rzymskich, z kolumnami i sklepami, co jest unikatem w skali Europy. Ewenementem jest też pobliski targ Kapani, najstarszy bazar w Salonikach i kolejne jego gastronomiczne epicentrum. Tutaj zaatakują nas sprzedawcy nawołujący klientów i stoiska pełne produktów. To też nowe kulinarne odkrycie – loukoumades, małe pączki oblane miodem i przyprószone cynamonem z orzechami, które zalewają usta słodyczą. Kolejne doświadczenie czeka na mnie w pobliskiej restauracji Patsas Tsarouchas przy ulicy Odos Olymou 7. – Spartanie jedli tę zupę, żeby mieć siłę do walki – opowiada Dimitris Tsarouchas, właściciel, i dodaje, że leczy też kaca i jest dobra na wszystko. Z tego powodu serwują ją 24 godz. na dobę przez siedem dni w tygodniu. I ma wiernych fanów na całym świecie. Patsas robiona jest z wnętrzności zwierząt, głównie żołądków, i przypomina nasze flaki. Od kilku lat właściciele starają się, żeby jej przekazywana z pokolenie na pokolenie receptura została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Na tym polu Saloniki też mają się czym pochwalić. Na słynnej liście mają aż 15 obiektów. Wśród nich mury miejskie i wieżę Trigonion w Ano Poli, czyli Górnym Mieście, które przypominają, że były one potężną twierdzą. Warto dotrzeć tu na zachód słońca, kiedy ciepłe światło rozlewa się na amfiteatralnie położone miasto, a ludzie urządzają sobie pikniki. Gdzieś w dole między gęstą zabudową majaczy sylwetka Rotundy św. Jerzego z IV w. wyglądająca jak rzymski Panteon, z wnętrzem ozdobionym wspaniałymi wczesnochrześcijańskimi mozaikami. Niedaleko stamtąd do łuku cesarza Galeriusza, pod którym biegła główna arteria Salonik łącząca wschód z zachodem. I zachwycającej świątyni Agia Sofia, arcydzieła sztuki bizantyjskiej wzorowanej na konstantynopolitańskiej. Jest wreszcie kościół św. Demetriusza, patrona miasta, najważniejsza świątynia w Salonikach, z kryptami, gdzie go więziono i zamordowano. Tymczasem zbliża się czas kolacji. Wybieram tawernę Tsinari, która zajmuje zabytkowy dom z patiem porośniętym winoroślą. Zamawiam meze, na które składa się kilkanaście pysznych przystawek, i obserwuję otoczenie. Koty wychodzące z każdego zakamarka i ocierające się o nogi, czekające na poczęstunek, staruszków spacerujących z psami, młodzież na skuterach. Coraz tłoczniej robi się przy stolikach, ktoś zaczyna grać, ktoś śpiewa i tańczy. Chłonę ten klimat jak z opowieści o starych Salonikach, tu wieczór dopiero się zaczyna. Saloniki – informacje praktyczne Dojazd Samolotem bezpośrednio z Warszawy do Salonik dolecimy LOT-em. Ceny biletów od 500 zł w obie strony. Rejs trwa nieco ponad 2 godz.; lot.com. Komunikacja Po centrum miasta najlepiej przemieszczać się na piechotę. Taksówki są tańsze niż w Polsce. Przydatna aplikacja to Beat. Oficjalna aplikacja komunikacji miejskiej to OASTH. Gotowe trasy do zwiedzania znajdziemy na thessaloniki.net. Tam też są informacje o darmowych (za napiwek) pieszych wycieczkach z przewodnikiem. Nocleg Hotel Onoma Monastiriou 24, ma artystyczne wnętrza i wspaniały taras z basenem i panoramą na Saloniki, blisko stąd do większości atrakcji; onomahotel.com. TBA Hyatt, położony wśród zieleni na uboczu Salonik, oferuje ciszę i spokój. Jedzenie Restauracja To Dixti na placu Athonos, przy ulicy Dimitsa i Dragoumi 18, oferuje rodzinną atmosferę i pyszną domową kuchnię. Owoce morza, ręcznie robione kotleciki z cukinii, smażony ser feta z miodem i sezamem. Blé Vin, na deptaku Agias Sofias i ulicy Georgiou Stavrou 14. To piekarnia, cukiernia, palarnia kawy, prosciutteria i winiarnia z piwniczką, która oferuje chyba największy wybór win w Salonikach. Restauracja Golden Star Hotel w Peraia, miejscowości na riwierze Salonik (jakieś 30 min jazdy taksówką do centrum). Stoliki ustawione są na plaży, a podczas kolacji możemy się spodziewać niezapomnianych zachodów słońca nad Zatoką Salonicką. Zakupy Warto przywieźć stąd oliwki, oliwę, sery, miód tymiankowy czy mydło. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Gdzie na wakacje w październiku? Te miejsca zachwycają pogodą i atmosferą
Jesień nie musi oznaczać końca podróży – przeciwnie, to czas, gdy wiele miejsc pokazuje swoje najpiękniejsze oblicze. Październik sprzyja spokojnym wyjazdom bez tłumów, a temperatury w wielu krajach wciąż pozwalają cieszyć się słońcem i kąpielami w morzu.
Październik to idealny moment, by na chwilę uciec od szarości i deszczu, które coraz częściej zaglądają w polskie okna. Gdy dni stają się krótsze, a poranki chłodniejsze, wielu z nas zaczyna marzyć o odrobinie słońca, spokoju i nowych wrażeń. To właśnie teraz, gdy letni tłum ucichł, a ceny są bardziej przyjazne, podróże nabierają wyjątkowego uroku. Jesienny urlop może stać się nie tylko sposobem na złapanie oddechu, lecz także okazją do doładowania energii i spojrzenia na świat z innej perspektywy – tej cieplejszej, bardziej spokojnej i pełnej koloru. Gdzie zatem warto wyjechać w październiku? Zapytaliśmy o to ekspertów z biura podróży Itaka. Riwiera Turecka jesienią – ciepły kierunek na październikowy wypoczynek Październik w Turcji to czas, gdy lato wciąż trwa, ale bez uciążliwych upałów i tłumów turystów. Eksperci zgodnie podkreślają, że to jeden z najlepszych momentów, by odwiedzić Riwierę Turecką, rozciągającą się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego i częściowo Morza Egejskiego. Region ten słynie z piaszczystych plaż, krystalicznej wody i znanych kurortów, takich jak Antalya, Alanya, Belek, Side, Bodrum czy Fethiye. – Październik to ostatni miesiąc letniego sezonu turystycznego, więc najpopularniejsze atrakcje są mniej zatłoczone, a warunki pogodowe pozostają idealne – zauważają przedstawiciele Itaki. Temperatury w ciągu dnia utrzymują się na poziomie 25–28°C, a morze wciąż ma przyjemne 20–26°C. To idealny czas zarówno na wypoczynek na plaży, jak i na zwiedzanie – od teatru rzymskiego i świątyni Apollina w Side po grobowce w Fethiye czy pozostałości Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z siedmiu cudów świata w Bodrum. Jesienny wyjazd do Turcji to również doskonała okazja do spokojnych wycieczek objazdowych i udziału w lokalnych atrakcjach, które o tej porze roku można poznawać bez pośpiechu i w bardziej kameralnej atmosferze. Dlaczego październik to najlepszy moment na odkrywanie greckich wysp? Jesienny wyjazd do Grecji to doskonały sposób na połączenie odpoczynku z odkrywaniem śródziemnomorskiego stylu życia. Gdy letni gwar powoli cichnie, a temperatury wciąż utrzymują się na poziomie 20–25°C, greckie wyspy pokazują swoje łagodniejsze, bardziej autentyczne oblicze. Nagrzana po lecie woda w Morzu Śródziemnym ma średnio 23°C, co sprzyja zarówno plażowaniu, jak i rejsom po zatokach. Jak podkreśla Itaka, „październik jest znakomitym wyborem na wypoczynek na greckich wyspach, które z uwagi na wielką popularność w miesiącach wysokiego sezonu są zwykle pełne turystów z całego świata”. To najlepszy moment, by zobaczyć prawdziwą Grecję – bez pośpiechu i tłumów, za to w łagodnym świetle jesiennego słońca. Niższe ceny hoteli i spokojniejsza atmosfera pozwalają w pełni cieszyć się śródziemnomorskim rytmem życia: smakować lokalne potrawy w tawernach, spacerować wąskimi uliczkami nadmorskich miasteczek i odkrywać miejsca, w których – jak mawiają Grecy – czas płynie inaczej. Takie wyspy, jak Kreta, Rodos, Kos, Korfu czy Zakynthos zachwycają nie tylko piaszczystymi plażami i turkusową wodą, lecz także starożytnymi zabytkami i historią, którą najlepiej poznaje się właśnie teraz, gdy słońce grzeje łagodniej, a Grecja odzyskuje spokój po intensywnym lecie. Wyspy Kanaryjskie w październiku przyciągają łagodnym klimatem i słońcem Jesień to czas, gdy Wyspy Kanaryjskie odzyskują swój spokojniejszy rytm, a pogoda wciąż zachęca do wypoczynku. Jak podaje Itaka, „październik to bardzo dobry miesiąc na wyjazd na Wyspy Kanaryjskie. Z jednej strony to okres po szczycie sezonu letniego, z drugiej – przed rozpoczęciem sezonu zimowego”. W ciągu dnia temperatura sięga 25–26°C, a noce pozostają przyjemnie ciepłe, około 20–21°C, co sprzyja zarówno plażowaniu, jak i aktywnemu zwiedzaniu wysp. Najcieplejsza o tej porze roku jest Fuerteventura, znana z szerokich plaż i doskonałych warunków do windsurfingu oraz kitesurfingu. Na Teneryfie można połączyć relaks na plaży z pieszymi wędrówkami po wulkanicznych terenach Parku Narodowego Teide. Gran Canaria, La Palma i Lanzarote przyciągają różnorodnością – od zielonych dolin i klifów po surowe krajobrazy pól lawy. Mniejsza liczba turystów w kurortach i na szlakach sprawia, że można w pełni docenić uroki archipelagu: łagodny klimat, wyjątkową przyrodę i piękną pogodę, która niezmiennie sprzyja wypoczynkowi. Marsa Alam i Marsa Matrouh – dwa oblicza jesiennego Egiptu Egipt pozostaje popularnym kierunkiem przez cały rok, a jesienią podróżowanie staje się tam szczególnie przyjemne. Jak podkreśla biuro podróży, „październik jest dobrym wyborem dla tych, którzy lubią wysokie temperatury i gwarantowaną pogodę”. W tym okresie temperatura powietrza sięga 28–32°C, a Morze Czerwone i Morze Śródziemne pozostają wyjątkowo ciepłe, sprzyjając kąpielom, snorkelingowi i nurkowaniu. To również czas, gdy największe atrakcje kraju (od piramid w Gizie po świątynie w Luksorze) można zwiedzać w bardziej komfortowych warunkach, bez uciążliwych upałów i tłumów. Dla miłośników wypoczynku nad wodą szczególnie polecane są dwa egipskie kurorty: Marsa Alam i Marsa Matrouh. Pierwszy z nich, położony nad Morzem Czerwonym, słynie z krystalicznie czystej wody, spektakularnych raf koralowych i szerokich, piaszczystych plaż. Z kolei Marsa Matrouh, leżąca nad Morzem Śródziemnym, oferuje jedne z najpiękniejszych plaż w Egipcie oraz stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania Kairu i Aleksandrii. Zanzibar w październiku kusi egzotyką i łagodnym klimatem Zanzibar od lat pozostaje jednym z najbardziej pożądanych kierunków wśród miłośników egzotyki. Wyspa przyciąga rajskimi plażami, intensywnymi barwami i niepowtarzalną kulturą, a jej mieszkańcy słyną z gościnności i ciepła. Październik to okres, w którym wciąż panują doskonałe warunki do wypoczynku — to końcówka długiej pory suchej, a po sporadycznych, krótkich opadach szybko wraca słońce i bezchmurne niebo. „Po przelotnych, sporadycznych opadach można w pełni korzystać ze słonecznej pogody i wypoczynku na plaży” – czytamy w rekomendacji biura podróży. Relatywnie niższe temperatury, utrzymujące się w granicach 28–30°C, stanowią atut dla osób marzących o egzotycznej podróży, ale unikających ekstremalnych upałów. To doskonały moment, by odkryć Stone Town, historyczne serce wyspy wpisane na listę UNESCO, odwiedzić farmy przypraw, z których słynie Zanzibar, lub wybrać się na Prison Island, gdzie można zobaczyć olbrzymie żółwie. Dzięki łagodniejszej pogodzie i mniejszej liczbie turystów wyspa jesienią oferuje pełen słońca, spokojny wypoczynek w rytmie, który pozwala naprawdę się zrelaksować. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Grecy chcą to zachować w tajemnicy. Ta wyspa jest piękniejsza niż Mykonos
Syros, grecka wyspa dotąd pomijana przez turystów, odkrywana jest na nowo przez smakoszy i miłośników autentycznych podróży.
Spis treści: Kolacje w Ermoupoli Degustacje win na północy wyspy Sery, słodkości i lokalne specjały Nadmorskie tawerny Kolacja w średniowiecznej wiosce Kiedy turyści zaczynają omijać najbardziej zatłoczone kierunki. Coraz chętniej odkrywają spokojny i prawdziwie autentyczny klimat Syros, gdzie czeka także jedna z najwyżej cenionych kuchni w całej Grecji. Choć Mykonos, Santorini i Paros od dekad figurują na listach „musisz to zobaczyć”, Syros – stolica Cyklad – pozostawała dotąd poza radarem. Wyspa, wspierana przez dynamiczne lokalne sektory i około 20 tysięcy stałych mieszkańców, nie musiała polegać wyłącznie na turystach. Nie zabiegała też o rozgłos. Teraz, gdy goście szukają mniej zatłoczonych miejsc i bardziej autentycznych doświadczeń, sekret piękna Syros, jej architektury i – rzecz jasna – kuchni wychodzi na jaw. Wyspa nazywana królową Morza Egejskiego przeżywa napływ odwiedzających i jednoczesne kulinarne odrodzenie.Greccy kucharze, zdobywający doświadczenie w renomowanych restauracjach Europy, umiejętnie splatają bogatą tradycję lokalnych wyrobów z nowoczesnymi technikami kulinarnymi świata. Powstają dzięki temu niepowtarzalne smaki i autorskie dania. A jednocześnie nie ginie to, co w greckiej kuchni kocha cały świat. Kolacje w Ermoupoli Główne miasto, Ermoupoli, wcale nie przypomina biało-błękitnych domków kojarzonych z Egeją i zarazem z Grecją. Przywodzi raczej na myśl pastelowy neoklasycyzm Włoch. To ukłon w stronę wielowiekowych wpływów Wenecji i Genui. Na dachach hoteli Aristide i Argini (restauracja Elexis) zjesz kolację z widokiem na pięknie podświetlone kościoły, m.in. św. Mikołaja. Oba hotele mieszczą się w odrestaurowanych neoklasycznych rezydencjach. Oferują świetne udogodnienia i gościnność, dzięki czemu trafiły do Przewodnika Michelin 2025. Aristide i Elexis trzymają się filozofii „od pola do stołu”. Korzystają z lokalnych składników, podając je w dopracowanej, nowoczesnej odsłonie i z bardzo dobrym doborem win. W hotelu Aristide kuchnia i bar ścigają się na oryginalne kreacje, ale prawdziwym zwycięzcą tej rywalizacji pozostaje zawsze gość. Bliżej centrum działa Avant Garden szefa Konstantinosa Bourantasa. Po nauce w szwajcarskiej szkole kulinarnej Alpine i pracy w topowych europejskich restauracjach otworzył on miejsce, w którym tworzy śródziemnomorskie dania z użyciem cykladzkich składników. Słynie m.in. z rozchwytywanego risotta. Na bardziej swobodne, tradycyjne jedzenie wybierz Revans Syros, urządzone jak autentyczne kafeneio. W takich kawiarniach mieszkańcy spędzają długie godziny przy kawie, ouzo i mezedes (małych przekąskach). W Revans menu zmienia się codziennie w zależności od tego, co akurat pojawi się na pobliskim targu. Zamów talerzyki z kieliszkiem ouzo albo tsipouro i – po grecku – nigdzie się nie spiesz. Degustacje win na północy wyspy Patrząc na suche, skaliste zbocza Syros, trudno uwierzyć, że na północy działa kilka winnic. A jednak miejscowi uprawiają winorośl w tym pozornie surowym krajobrazie od stuleci. Rodzinne winiarnie, takie jak Chatzakis i Ousyra, leżą ok. 8 km na północny zachód od Ermoupoli. Łączą siły z lokalnymi winiarzami i tworzą własne, tarasowe winnice. Warto odwiedzić je na degustacje i spróbować odmian wyspiarskich, podziwiając przy tym rozległe widoki na okoliczne wyspy Egejskie. Do lokalnych szczepów należą białe Serifiotiko (z rzadkiej greckiej winogronowej odmiany) oraz czerwone Fokiano. Sery, słodkości i lokalne specjały Dwa najsłynniejsze produkty z Syros to ser San Michali i loukoumia, czyli lokalna wersja lokum. San Michali posiada unijne oznaczenie ChNP (PDO) – musi powstawać wyłącznie z mleka krów z Syros. Rodzinni serowarzy, tacy jak Tyrosyra, specjalizują się w dojrzewającym, twardym serze o bogatym, lekko orzechowym i pikantnym smaku. Znajdziesz go w niemal każdej restauracji na wyspie. Loukoumia jada się w całej Grecji, ale Syros słynie z własnej wersji. To po części zasługa historii uchodźców z Imperium Osmańskiego, którzy zaczęli wyrabiać te słodycze po przybyciu na wyspę. Mówi się też, że smak podkręca miejscowa lekko słonawa woda. Mieszkańcy kupują loukoumia w Leivadaras i Korres. Tam dostaniesz również drugą wizytówkę wyspy: halvadopitę – „torty z chałwy”, czyli nugat przełożony dwiema cienkimi, chrupkimi waflami. Nadmorskie tawerny Pobyt na greckiej wyspie bez plażowania? Zdecydowanie nie warto. Syros ma znakomite tawerny przy zachodnich plażach. Dają spektakularne zachody słońca i uczty z najświeższych owoców morza. Wybierz Dyo Tzitzikia Sta Armyrikia na plaży Kini. Fale Morza Egejskiego dosłownie muskają piasek, gdy próbujesz klasyków: ośmiornicy, kalmarów i sałatki greckiej. Kini uchodzi za miejsce z najlepszym zachodem słońca na całej wyspie. Inne świetne punkty na złote godziny: Calmo Mare w Foinikas, znane z serdecznej obsługi i widoków, oraz Meltemi tuż przy popularnej plaży Agathopes. Ta ostatnia słynie ze złocistego piasku i płytkiej wody. Meltemi stawia na lokalne źródła – warzywa podaje z własnej uprawy. Kolacja w średniowiecznej wiosce Najstarszą istniejącą osadą na Syros jest średniowieczne Ano Syros, górujące nad Ermoupoli i morzem. Dojedziesz tam taksówką z miasta. Możesz też wejść pieszo – to blisko 900 schodów. Miasteczko powstało na początku XIII wieku i w jego granicach nie wolno poruszać się samochodem. Zwiedza się je więc pieszo, wąskimi, urokliwymi uliczkami. Pod zwisającymi bugenwillami, wśród butików z biżuterią, galerii i sklepików z rękodziełem znajdziesz restauracje z małymi talerzami, np. Apanochoritissa, z tarasem widokowym. Na stoliki z panoramą warto czasem chwilę poczekać. Zajrzyj też do Maison de Meze – to kulinarna pracownia, w której powstają i są sprzedawane znane lokalne produkty. Właściciele celowo utrzymują niewielką skalę wytwórstwa. Oferta zmienia się wraz z porą roku oraz dostępnością i jakością składników. Od serów i ziół po kawę po grecku – wszystko ma wyrazisty smak i powstaje z myślą o zdrowiu. Idealne, by „zabrać do domu” smak Syros. Źródło: National Geographic
Kanał Koryncki – przewodnik po historii, budowie i znaczeniu niezwykłej drogi wodnej w Grecji
Kanał Koryncki to sztuczna droga wodna, która przecina półwysep Peloponez, łącząc Morze Jońskie z Morzem Egejskim. Pomysł zbudowania kanału sięga starożytności, a jego realizacja nastąpiła dopiero w XIX wieku. Dzięki geotechnicznym badaniom wiemy dziś, że koryncki muł posiada wyjątkowe właściwości — wysoką sztywność i spójność wynikającą z cementacji, co pozwoliło na bezpieczne utrzymanie stromych ścian przez ponad wiek.
Spis treści: Gdzie znajduje się Kanał Koryncki i co łączy? Historia budowy Kanału Korynckiego – od starożytności po XIX wiek Parametry techniczne Kanału Korynckiego Znaczenie Kanału Korynckiego dla żeglugi Kanał Koryncki jako atrakcja turystyczna Geologia i geotechnika — muł koryncki (marl) Przyszłość i wyzwania utrzymania Kanału Korynckiego Kanał Koryncki to jeden z najbardziej fascynujących przykładów inżynierii XIX wieku — choć jego idea sięga starożytnych Greków, realizacja zakończyła się dopiero w latach 1892–1893. Wyjątkowe cechy geotechniczne regionu, szczególnie konstrukcyjne związane z konsolidacją mułu korynckiego, umożliwiły wykopanie stromych, sięgających nawet 80 metrów ścian, które są odporne na częste trzęsienia ziemi i erozję. Dzisiejszy Kanał Koryncki służy głównie mniejszym jednostkom turystycznym, choć niegdyś miał potężne znaczenie dla żeglugi europejskiej. Gdzie znajduje się Kanał Koryncki i co łączy? Kanał Koryncki przecina Przesmyk Koryncki – wąski pas lądu łączący Peloponez z Grecją kontynentalną. Co istotne, dzięki jego istnieniu Peloponez staje się de facto wyspą, oddzieloną od reszty kraju przez ten niezwykły kanał. To właśnie tu przebiega granica między dwoma ważnymi akwenami: Morzem Jońskim a Morzem Egejskim, a dokładniej – pomiędzy Zatoką Koryncką a Zatoką Sarońską. Kanał pełni strategiczną funkcję transportową, ponieważ pozwala uniknąć opływania całego półwyspu Peloponez, co oznacza oszczędność nawet 320–700 kilometrów dla jednostek morskich. Dawniej był to ogromny atut handlowy i żeglugowy, dziś zyskuje znaczenie głównie turystyczne i symboliczne, choć wciąż obsługuje ruch statków mniejszych gabarytów. Lokalizacja kanału sprawia, że jest on nie tylko skrótem na trasie morskiej między zachodnią a wschodnią Grecją, ale również geologicznie i tektonicznie interesującym miejscem. Przesmyk Koryncki leży w jednej z najbardziej aktywnych sejsmicznie stref w Europie, co miało wpływ zarówno na wybór technologii budowy, jak i późniejsze trudności związane z eksploatacją. Dzięki swojemu położeniu Kanał Koryncki stanowi także naturalną granicę geograficzną i kulturową – ten rejon od wieków oddzielał starożytny Korynt od reszty Hellady, a dziś jest punktem orientacyjnym dla podróżników, żeglarzy i turystów. Historia budowy Kanału Korynckiego – od starożytności po XIX wiek Starożytne plany i diolkos Idea przekopania Przesmyku Korynckiego sięga co najmniej VI wieku p.n.e., kiedy to rządzący Koryntem tyran Periander – jeden z tzw. siedmiu mędrców Grecji – po raz pierwszy rozważał stworzenie drogi wodnej łączącej dwa morza. Ówczesne możliwości techniczne nie pozwalały jednak na taką realizację, dlatego zastosowano inne, innowacyjne rozwiązanie. Zbudowano diolkos – specjalną kamienną drogę transportową, po której statki przeciągano na wózkach przez przesmyk. Diolkos był szeroki na około 3–4 metry, wyposażony w tory z kamiennych bloków i wykorzystywany przez setki lat, zarówno przez Greków, jak i później przez Rzymian. Był to pierwowzór systemu śluz i podnośników, który dziś moglibyśmy porównać do toru przeładunkowego. Dzięki temu rozwiązaniu możliwy był transport ładunków i statków między dwoma zatokami bez konieczności opływania całego Peloponezu. Pozostałości diolkosu są nadal widoczne w pobliżu współczesnego kanału. To jedno z najcenniejszych dziedzictw antycznej inżynierii na terenie Grecji. Rzymskie próby z czasów Nerona W 67 roku naszej ery cesarz Neron, zafascynowany hellenistyczną kulturą i wielkimi projektami infrastrukturalnymi, postanowił zrealizować wizję starożytnych Greków. W ramach uroczystej ceremonii osobiście wbił pierwszą łopatę w ziemię, inaugurując wykopy, do których zaangażowano nawet 6 tys. robotników – głównie niewolników i jeńców. Wykopano wtedy kilka kilometrów rowu, jednak prace wkrótce wstrzymano – powodem były kłopoty polityczne cesarstwa, niestabilność gospodarcza oraz wysokie koszty. Po śmierci Nerona projekt zarzucono, a miejsce pozostawało przez wieki tylko geograficznym marzeniem. Rzymska próba budowy kanału jest dziś znana głównie z relacji historycznych oraz archeologicznych pozostałości po niewielkich wykopach. Finalizacja projektu w XIX wieku Do powrotu idei przekopu doszło dopiero w drugiej połowie XIX wieku, pod wpływem sukcesu współtworzonego przez Polaków Kanału Sueskiego, który ukończono w 1869 roku. Grecja, odzyskawszy niepodległość i zmodernizowana dzięki wpływom zachodnioeuropejskim, podjęła inicjatywę realizacji projektu, który przez wieki pozostawał jedynie wizją. Początkowo zadanie powierzono francuskiemu konsorcjum, które rozpoczęło prace w 1882 roku. Problemy finansowe i trudności geologiczne sprawiły jednak, że firma się wycofała. Wówczas projekt przejął Andreas Syngros – grecki bankier i filantrop, który sfinansował dalsze prace. Dzięki jego wsparciu oraz zaangażowaniu lokalnych władz, kanał ukończono w 1893 roku. Uroczyste otwarcie nastąpiło w lipcu 1893 roku, a pełnoprawna żegluga rozpoczęła się kilka miesięcy później. Wówczas Kanał Koryncki stał się symbolem nowoczesności i technicznego postępu Grecji, a także spełnieniem wizji starożytnych cywilizacji. Parametry techniczne Kanału Korynckiego Kanał Koryncki to dzieło inżynierii o wyjątkowych proporcjach i wymaganiach technicznych. Ma długość około 6 343 metrów, czyli nieco ponad 6 kilometrów, co czyni go stosunkowo krótkim w porównaniu do innych dróg wodnych na świecie. Jednak jego znaczenie geograficzne i trudność wykonania wynikają nie z długości, lecz z jego budowy geologicznej i proporcji przekroju. Szerokość kanału to około 24,6 metra na poziomie wody, a 21,3 metra przy dnie, co czyni go wyjątkowo wąskim. Ta cecha ogranicza żeglugę do niewielkich jednostek. Głębokość kanału wynosi przeciętnie 8 metrów, co umożliwia przepływ statków o zanurzeniu do 7,3 metra, ale wyklucza większość jednostek oceanicznych. Najbardziej imponującym elementem konstrukcyjnym są jego niemal pionowe ściany, które osiągają do 90 metrów wysokości. Wykute w twardych mułach korynckich, przez ponad sto lat zachowały stabilność nawet w warunkach aktywności sejsmicznej. W historii kanału odnotowano jedynie sporadyczne osunięcia i erozję, głównie po intensywnych opadach lub trzęsieniach ziemi, co jest ewenementem w światowej skali. Ruch wodny odbywa się jednokierunkowo – każdorazowo ustala się kierunek przepływu statków, aby uniknąć kolizji w wąskiej przestrzeni. Ze względu na ograniczoną szerokość i silne prądy, większe jednostki muszą być eskortowane przez holowniki. To rozwiązanie pozwala zachować bezpieczeństwo i precyzję manewrowania. Znaczenie Kanału Korynckiego dla żeglugi Główna zaleta Kanału Korynckiego polega na drastycznym skróceniu trasy morskiej – w zależności od kursu, umożliwia oszczędność od 320 do nawet 700 kilometrów drogi wokół Peloponezu. Dla dawnych żeglarzy, żaglowców i statków handlowych był to ogromny przełom w logistyce morskiej. Współcześnie kanał utracił znaczenie komercyjne dla dużych jednostek z powodu zbyt małych wymiarów. Maksymalna szerokość statku, jaki może bezpiecznie przepłynąć, to około 17,6 metra, przy zanurzeniu do 7,3 metra. Oznacza to, że kontenerowce, tankowce i większość promów nie mogą korzystać z tej drogi wodnej. Obecnie kanał obsługuje głównie niewielkie statki turystyczne, jachty oraz jednostki pasażerskie, a roczna liczba przepływających wynosi około 11 tys. Jednak nawet dla mniejszych jednostek żeglugowych przeprawa nie jest prosta – silne prądy wodne spowodowane różnicą ciśnień między Zatoką Koryncką a Sarońską, a także wiatry tunelowe w wąskiej przestrzeni, mogą znacznie utrudnić nawigację. Mimo tych ograniczeń, Kanał Koryncki pozostaje symbolem inżynierii, historycznym szlakiem i atrakcją turystyczną, stanowiąc ważny element dziedzictwa Grecji. Kanał Koryncki jako atrakcja turystyczna Współczesna rola Kanału Korynckiego to przede wszystkim funkcja turystyczna. Rejs przez wąskie korytarze z niemal pionowymi ścianami to doświadczenie, które przyciąga rocznie tysiące odwiedzających z całego świata. Szczególnie popularny jest w sezonie wiosenno-letnim, od maja do września, kiedy pogoda sprzyja rejsom i fotografii. Rejs kanałem trwa zwykle około 60 minut, a jego koszt to 20–30 euro od osoby. Rozpoczyna się zazwyczaj w miejscowości Isthmia, skąd odpływają statki pasażerskie oferujące widoki, komentarz przewodnika oraz niepowtarzalne ujęcia stromych ścian kanału. Dla osób mniej zainteresowanych żeglugą, ale szukających mocniejszych wrażeń, dostępne są skoki na bungee z mostu nad Kanałem Korynckim. To jedna z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji tego typu w Europie – skok w przepaść otoczoną ścianami o wysokości 80–90 metrów to przeżycie nie do zapomnienia. Dodatkowo w okolicy kanału znajdują się liczne punkty widokowe, kawiarnie i sklepy z pamiątkami, a spacer po okolicznych mostach pozwala na obserwację manewrów statków z niezwykłej perspektywy. Kanał można także podziwiać z licznych punktów widokowych, a jego niezwykła sceneria stała się tematem dla wielu fotografów, influencerów i filmowców. Geologia i geotechnika — muł koryncki Podłoże, przez które przebiega Kanał Koryncki, zbudowane jest z tzw. mułów korynckich, znanych także pod nazwą marl. Są to osady neogeńskie, powstałe w epoce miocenu i pliocenu – czyli w przedziale od około 23 do 2,5 milionów lat temu. Składają się one głównie z węglanu wapnia (70–77%) oraz z niewielkiej ilości minerałów ilastych i domieszek piaskowych. To, co czyni te osady wyjątkowymi, to ich naturalna cementacja – proces, w którym minerały łączą ziarna osadu, tworząc spójny i wyjątkowo sztywny materiał geotechniczny. Dzięki temu marl koryncki jest kruchy, ale bardzo wytrzymały. Takie właściwości umożliwiły wykopanie niemal pionowych ścian kanału o wysokości do 90 metrów, bez konieczności ich dodatkowego zabezpieczania przez kilkadziesiąt lat. Niewiele jest miejsc na świecie, gdzie inżynierowie mogą wykonać tego typu przekrój bez ryzyka natychmiastowych osunięć gruntu. Testy laboratoryjne prowadzone na próbkach tego materiału, tzw. testy trójosiowe, wykazały jego początkowe sprężyste zachowanie, a następnie stopniowe niszczenie spoiny, charakterystyczne dla materiałów cementowanych. W badaniach zauważono, że krzywa granicy plastyczności tego materiału ma eliptyczny kształt i przebiega wokół osi izotropowej, co oznacza, że marl koryncki ma nieliniowe, ale przewidywalne właściwości deformacyjne. Wszystko to sprawia, że muł koryncki należy do wyjątkowych formacji geotechnicznych w skali europejskiej. Jest przedmiotem licznych badań inżynieryjnych i geologicznych, które mają na celu zrozumienie jego długoterminowej stabilności i odporności na czynniki naturalne. Przyszłość i wyzwania utrzymania Kanału Korynckiego Choć Kanał Koryncki funkcjonuje już od ponad 130 lat, jego przyszłość wymaga stałego monitorowania i nakładów konserwacyjnych. Wynika to przede wszystkim z jego położenia w aktywnej strefie sejsmicznej i tektonicznej. Region Zatoki Korynckiej należy do najbardziej ruchliwych obszarów Europy — płyty tektoniczne rozchodzą się tu z prędkością ok. 15 mm rocznie. Ten ciągły ruch powoduje naprężenia w gruncie, co zwiększa ryzyko osuwisk, spękań i erozji ścian kanału. Mimo to stabilność zboczy jest zaskakująco dobra – właśnie dzięki cementowanym mułom, które zachowują zwartą strukturę nawet w trudnych warunkach sejsmicznych. Jednak coraz częściej obserwuje się lokalne deformacje – szczególnie po intensywnych opadach deszczu, które powodują infiltrację wody w głąb gruntu i mogą prowadzić do erozji wewnętrznej oraz mikroskopijnych osunięć. Równie istotnym problemem są mosty i przyczółki, które przez dziesięciolecia ulegały obciążeniom dynamicznym. Ich konstrukcje są regularnie kontrolowane, jednak naturalne starzenie się materiałów, działanie wody i ekspozycja na słońce powodują pęknięcia, szczeliny dylatacyjne i inne defekty konstrukcyjne. Aby temu przeciwdziałać, inżynierowie wdrożyli system kotew gruntowych – długich stalowych elementów wbitych w zbocza, które stabilizują grunt i przeciwdziałają osuwaniu się mas ziemnych. Dodatkowo stosuje się ciągły monitoring geodezyjny i sejsmiczny, który pozwala na szybkie wykrywanie niepokojących zmian w strukturze podłoża i konstrukcji. W najbliższych latach wyzwaniem będzie nie tylko utrzymanie kanału w bezpiecznym stanie technicznym, ale również dostosowanie go do wymogów nowoczesnej turystyki i ekologii, przy jednoczesnym zachowaniu jego historycznego charakteru. Dla Grecji kanał pozostaje ważnym symbolem inżynierskiego dziedzictwa, ale również delikatną konstrukcją wymagającą troski i inwestycji. Źródło: National Geographic Polska, Anagnostopoulos A., „Geotechnical properties of the Corinth Canal marls” Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Inwestycja, która wywołała burzę. W świętym miejscu powstaje luksusowy kurort
Budowa ośrodka na górze Synaj pokazuje, jak trudne bywa pogodzenie rozwoju turystyki z ochroną miejsc o wyjątkowym znaczeniu duchowym. Władze Egiptu promują inwestycję jako krok ku modernizacji, jednak dla wielu to zagrożenie dla wielowiekowego dziedzictwa.
Święte miejsca od wieków przyciągają pielgrzymów i turystów, ale rzadko stają się areną wielkich inwestycji komercyjnych. Tym razem jednak sytuacja wygląda inaczej. Egipt ogłosił plany realizacji projektu „Wielkie Przemienienie”, którego centralnym punktem ma być góra Synaj, czyli miejsce o niezwykłym znaczeniu religijnym. Władze zapowiadają budowę luksusowych hoteli, centrów handlowych i willi, twierdząc, że inwestycja ma połączyć duchowość z nowoczesną turystyką. Pomysł ten wywołał jednak duże kontrowersje, gdyż dla wielu osób granica między sacrum a komercją została poważnie naruszona. Święta góra pod presją inwestycji Przez stulecia góra Synaj była celem pielgrzymek i duchowych wędrówek. Turyści i wierni wspinali się na jej szczyt z pomocą beduińskich przewodników, by podziwiać wschód słońca nad pustynnym krajobrazem. Szczególne znaczenie religijne sprawiło, że miejsce to uznawane jest za jedno z najświętszych w Egipcie – czczone zarówno przez Żydów, chrześcijan, jak i muzułmanów. To tutaj, według tradycji, Mojżesz miał otrzymać Dziesięć Przykazań, a Biblia i Koran wspominają o objawieniu Boga w płonącym krzewie. Dziś u stóp góry znajduje się klasztor św. Katarzyny z VI wieku, wpisany na listę UNESCO. Okolicę zamieszkuje plemię Dżebelja, znane jako Strażnicy Świętej Katarzyny, które od pokoleń opiekuje się tym miejscem. Jednak ich dotychczasowy świat ulega gwałtownej przemianie. W odizolowanej przestrzeni powstają luksusowe hotele, wille i bazary, co stopniowo przekształca charakter regionu. W ramach realizacji projektu „Wielkie Przemienienie” zburzono tradycyjne domy plemienia i ekologiczne obozowiska turystyczne, nie wypłacając odszkodowań. Co więcej, budowa parkingu doprowadziła do ekshumacji ciał z miejscowego cmentarza, co dla społeczności stało się szczególnie bolesnym doświadczeniem. Spór o klasztor św. Katarzyny. Religia kontra interesy polityczne Choć egipskie władze podkreślają, że nowe inwestycje na Synaju mają wspierać rozwój turystyki i wzmacniać gospodarkę, dla Grecji sprawa klasztoru św. Katarzyny od dawna wykracza poza kwestie ekonomiczne. Ateny traktują to miejsce jako duchową stolicę prawosławia, a sam klasztor jako niezachwiany symbol dziedzictwa chrześcijańskiego. Nic więc dziwnego, że majowy wyrok egipskiego sądu, uznający teren wokół klasztoru za własność państwową, wywołał prawdziwą burzę. Hierarchowie Kościoła greckiego określili tę decyzję mianem konfiskaty i zagrożenia dla samego istnienia wspólnoty mnichów. Arcybiskup Aten Hieronim II mówił wręcz o „wywłaszczeniu duchowej latarni hellenizmu”, a rezygnacja długoletniego arcybiskupa Damianosa – głęboko rozczarowanego i podzielonego tym wyrokiem – wstrząsnęła opinią publiczną. Równie zdecydowanie zareagował Grecki Prawosławny Patriarchat Jerozolimy, przypominając, że klasztor cieszył się szczególną ochroną już w VII wieku, kiedy to Mahomet nadał mu gwarancję bezpieczeństwa oraz nazwał miejscem pokoju i pojednania między chrześcijanami a muzułmanami. Finalnie wspólne oświadczenie Grecji i Egiptu miało na celu złagodzenie sporu i zapewnienie, że klasztor św. Katarzyny nie zostanie zburzony ani zamknięty, jednak nie rozwiało obaw, iż duchowe dziedzictwo tego miejsca zostanie podporządkowane komercyjnym projektom i politycznym interesom. Ben Hoffler, brytyjski pisarz podróżniczy współpracujący z plemionami Synaju, powiedział w rozmowie z BBC, że na ich oczach „powstaje świat miejski”, zupełnie obcy dla społeczności Dżabeleya. – To nie jest rozwój, jakiego chcą mieszkańcy, ale ten, który został im narzucony odgórnie, by służyć interesom zewnętrznych inwestorów kosztem lokalnej ludności. To świat, od którego zawsze pragnęli pozostać odizolowani, na którego powstanie nigdy nie wyrazili zgody i który na zawsze zmieni ich miejsce w ojczyźnie – podkreślił. Źródła: Fox News, New York Post, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sokrates dążył do kwestionowania i samopoznania. Ateńczyk wciąż jest żywą postacią w debacie filozoficznej
Sokrates nie spisał nawet jednego słowa i nie założył formalnej szkoły, a mimo to stał się jednym z najbardziej wpływowych starożytnych myślicieli. Swoimi ideami zapoczątkował rewolucję w myśli, a ze swojego nazwiska uczynił symbol metody kwestionowania, która zmieniła sposób, w jaki ludzkość poszukuje prawdy. Jak to możliwe, że filozof, który nie pozostawił po sobie żadnego pisma, ukształtował bieg myśli na tysiąclecia?
Spis treści: Sokrates zdemokratyzował filozofię Nie ustawał w poszukiwaniu prawdy, bo nie wątpił w swoją niewiedzę Akuszer myśli, nie nauczyciel Ostatnia lekcja Sokratesa Problem sokratejski Był jednym z pierwszych wielkich myślicieli, a przy tym miał świadomość własnych słabości i to właśnie na niej zbudował swoją filozofię. Nie bał się podważać istniejącego porządku i wyrażać myśli, które w jego czasach uchodziły za co najmniej kontrowersyjne. Swoją postawą zjednywał sobie tłumy, ale przez nią zyskiwał też wielu przeciwników, zwłaszcza wśród przedstawicieli najbardziej wpływowej warstwy społecznej. Zapłacił za to życiem. Sokrates zdemokratyzował filozofię Sokrates, syn kamieniarza i rzeźbiarza Sofroniskosa i akuszerki Fainarete, urodził się w Atenach, około 469 roku p.n.e. W epoce, w której rozwijała się demokracja ateńska, miasto-państwo było tętniącym życiem ośrodkiem i kolebką myśli filozoficznej. Sokratesa nie można jednak nazwać typowym filozofem swoich czasów. Co odróżniało go od innych nauczycieli? Skoncentrowani na retoryce i perswazji sofiści nie uważali, że ich wiedza powinna być dobrem ogólnodostępnym. Nauczali tych, którzy byli w stanie zapłacić za wiedzę. Sokrates wychodził z innego założenia. Jego zdaniem prawdziwa mądrość nie powinna być sprzedawana, a poszukiwana dla samej siebie. Zamiast założyć formalną szkołę dla wybranych, wolał angażować obywateli ze wszystkich warstw społecznych w miejscach publicznych, takich jak agora. Wybór Sokratesa, by angażować się w publiczny dyskurs, a nie w formalne, płatne nauczanie, stanowił radykalne odejście od rodzącej się wówczas profesjonalizacji mądrości. W ten sposób uczynił filozofię dostępną dla każdego, kto chciał przystanąć, wysłuchać i zaangażować się. Nie ustawał w poszukiwaniu prawdy, bo nie wątpił w swoją niewiedzę „Wiem, że nic nie wiem” – to bodaj najsłynniejsza maksyma Sokratesa. Na tym klasycznym paradoksie oparta była cała jego filozofia. Słowa te nie były bowiem wyrazem intelektualnej rezygnacji, a fundamentalnym punktem wyjścia do prawdziwych dociekań. Wiąże się z nimi anegdota o wyroczni delfickiej, która ogłosiła Sokratesa najmądrzejszym człowiekiem w Atenach. Zaskoczony tym orzeczeniem, postanowił znaleźć kogoś mądrzejszego od siebie. Ostatecznie doszedł do wniosku, że nie ma nikogo takiego, bo w przeciwieństwie do innych, był świadomy swojej niewiedzy, podczas gdy reszta pokładała ślepą wiarę w swoją wiedzę. Ta opowieść pozwala wejrzeć głębiej w jego myśli. Sokrates wyznawał prawdę, według której mądrość zaczyna się od pokory w uznaniu własnych ograniczeń. Zdaniem filozofa, uświadomienie sobie swojej niewiedzy jest pierwszym krokiem do zrozumienia. Rozwinął tę myśl poprzez stwierdzenie, że obszary jego niewiedzy są tak samo bezbrzeżne, jak innych, ale on nie łudzi się pozorami mądrości. W ten sposób odrzucił tradycyjny podział na nauczycieli i uczniów, wierząc we wspólne dążenie do wiedzy poprzez bezstronne dociekanie. Akuszer myśli, nie nauczyciel W dociekaniu filozoficznym, Sokrates nie posługiwał się wykładami, a dialogiem. Stosował metody dialektyczne, z których najbardziej znanymi były metoda elenktyczna i majeutyczna. Obie polegały na interakcji, zmierzającej do wspólnego odkrywania prawdy. Metoda elenktyczna Ta forma dyskusji polegała na systematycznym obalaniu argumentów rozmówcy. Sokrates często zaczynał dyskurs od udawania podziwu dla rzekomej wiedzy oponenta, co służyło uśpieniu jego czujności. Następnie, poprzez serię pozornie niewinnych pytań, sprowadzał rozmowę na korzystne dla siebie tory, wprowadzając przeciwnika w ślepy zaułek. Sprawiał, że rozmówca zaprzeczał sam sobie, wpadał w absurd i ostatecznie – w intelektualną bezradność. W ten sposób dążył do oczyszczenia jego umysłu z błędnego przekonania o prawdziwości wiedzy, którą posiadał. W metodzie tej nie chodziło o wygranie sporu czy ośmieszenie przeciwnika. Nadrzędnym celem było obnażenie kruchości nieprzeanalizowanych przekonań i niebezpieczeństw, jakie pociąga za sobą intelektualny samozachwyt. Sokrates postrzegał ten proces jako osiągnięcie punktu wyjścia do zdobywania prawdziwej wiedzy i rozwoju intelektualnego. Metoda majeutyczna Tę metodę stosował wyłącznie wobec osób, w których dostrzegał drzemiącą, jeszcze nieuświadomioną wiedzę. Poprzez umiejętne zadawanie pytań, działał jako „intelektualny akuszer”, pomagający mądrości „przyjść na świat”. Nie przekazywał nowych informacji, a pomagał rozmówcy odkryć te, które ten nieświadomie już posiadał. Ostatnia lekcja Sokratesa Sokrates wybrał publiczny dyskurs i w ten sposób uczynił filozofię dostępną dla każdego. To podejście uczyniło go jednak osobą widoczną dla władzy, narażoną na kontrolę i sprzeciw, tym bardziej, że poprzez swoje kwestionowanie, filozof nierzadko obnażał ignorancję wpływowych jednostek. W 399 roku p.n.e., mający około 70 lat Sokrates został postawiony przed sądem w Atenach. Lista zarzutów obejmowała przede wszystkim bezbożność (niewyznawanie bogów uznanych przez państwo i wprowadzanie nowych bóstw) i psucie ateńskiej młodzieży. Myśliciel został skazany na śmierć. Proces Ateńczyka przedstawił w swoich dialogach Platon, najbardziej prominentny ze wszystkich jego uczniów. Sokrates miał okazję uciec, ale postanowił ze spokojem stawić czoła swojemu losowi. Proces i wyrok postrzegał jako ostatnią lekcję dla swoich uczniów i demonstrację wiary w wyznawane zasady, mimo że przyszło mu umrzeć straszną śmiercią. Miesiąc po procesie, na polecenie ateńskiego sądu ludowego Sokrates odebrał sobie życie, wypijając kielich cykuty. Problem sokratejski Gdyby nie aktywne zaangażowanie uczniów i naśladowców Sokratesa, nauki „ojca filozofii” przepadłyby w odmętach historii. Już sam fakt, że jego następcy czuli się niejako zmuszeni do przekazywania idei swojego mistrza, wyraźnie wskazuje na rewolucyjny charakter jego myśli. Jednak wybór Sokratesa o ustnym przekazywaniu wiedzy stawia współczesnych przed fundamentalnym pytaniem: jak odróżnić faktyczne nauki wielkiego filozofa od ich luźnych interpretacji, skoro wiedzę na ten temat możemy czerpać wyłącznie ze źródeł wtórnych? Nasze poznanie życia i filozofii Sokratesa opiera się na tym, co pozostawili po sobie jego uczniowie, przede wszystkim Platon i Ksenofont. Pewnej wiedzy dostarczają także satyryczne przedstawienia Arystofanesa. Należy jednak podkreślić, że poszczególne źródła w wielu punktach przedstawiają nauki Ateńczyka w sposób sprzeczny. Zdaniem historyków i filozofów, zwłaszcza Platon często używał głosu Sokratesa do wyrażania własnych myśli. To wszystko znacząco utrudnia oddzielenie faktycznych poglądów filozofa od ich późniejszych interpretacji i rozbudowań. Uczeni do dziś nie są zgodni, który uczeń przedstawił faktyczny obraz swojego mistrza. Jednak dzięki temu, postać wielkiego myśliciela wciąż jest żywa w filozoficznych debatach, a jego myśli nadal wyznaczają kierunek właściwego rozumowania. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zatoka Wraku to piękne i tajemnicze miejsce. Stanowi główną atrakcję wspaniałej wyspy
Zatoka Wraku plasuje się wysoko na liście najpopularniejszych atrakcji Grecji. W sezonie do oficjalnego punktu widokowego, z którego „tytułowy” wrak jest dobrze widoczny, ustawiają się długie kolejki. Jaka historia stoi za tym miejscem i statkiem, który osiadł na niewielkiej plaży? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niezwykła atrakcja malowniczej wyspy Skąd wziął się tam statek? Jak dostać się do Zatoki Wraku? Co jeszcze warto zobaczyć? Strzeliste wapienne klify wznoszą się pionowo, a ich naturalna biel kontrastuje z szafirową barwą Morza Jońskiego. Niewielki pas piaszczystej plaży oddziela skały od wody. Tak wygląda południowo-zachodni brzeg wyspy Zakynthos. Takich malowniczych zakątków nie brakuje w archipelagu Wysp Jońskich, ale ten jest szczególny. To właśnie w tym miejscu kilkadziesiąt lat temu osiadł statek Panagiotis. Niezwykła atrakcja malowniczej wyspy Zakynthos, trzecia co do wielkości wyspa archipelagu Wysp Jońskich, wznosi się na Morzu Jońskim na zachód od Peloponezu. Uchodzi za jedną z najpiękniejszych wysp greckich. Trudno się temu dziwić. Poza malowniczymi plażami i niesamowitymi krajobrazami, na przyjezdnych czekają tam także liczne zabytki, historyczne klasztory i wspaniałe winiarnie. Nie można jednak nie wspomnieć, że wielu turystów za swój główny cel obiera plażę Nawajo, czyli słynną Zatokę Wraku. Niewielka zatoczka jest zlokalizowana na północno-zachodnim krańcu Zakynthos, daleko od dużych ośrodków turystycznych. To kameralne, niezwykle nastrojowe miejsce prezentuje się niesamowicie, tym bardziej, że dopełnieniem rajskiej scenerii jest osiadły tam wrak, który stał się wizytówką wyspy. Przed 1980 rokiem plaża była nazywana Agois Georgios, w nawiązaniu do pobliskiego klasztoru św. Jerzego. Gdy na mieliźnie w zatoce osiadł statek Panagiotis, ukuła się nazwa Navagio (Nawajo), co w języku greckim oznacza „wrak statku”. Skąd wziął się tam statek? Kabotażowiec Panagiotis osiadł na mieliźnie 2 października 1980 roku, gdy okolicę nawiedził sztorm. Statek powstał w 1937 roku, w stoczni w szkockim mieście Bowling. Na przestrzeni lat, kilkukrotnie zmieniał armatora. Co sprawiło, że tamten dzień okazał się ostatnim rejsu? Na temat samej jednostki i ładunku, który rzekomo transportowała, pojawia się wiele opowieści. Transport nielegalnego towaru Według jednej z nich, w 1980 roku statek należał do przemytników współpracujących z włoską mafią. Podobno na jego pokładzie znajdowały się nielegalne papierosy i alkohol z Turcji. Załoga uciekała przed grecką strażą przybrzeżną, która próbowała przejąć jednostkę. Przez fatalne warunki pogodowe Panagiotis osiadł na mieliźnie. Przemytnicy rzekomo porzucili statek i uciekli w siną dal. Jednostka „do utylizacji” Inna opowieść głosi, że wiekowy statek został celowo osadzony na mieliźnie. Podobno właściciel nie chciał ponosić kosztów złomowania statku, a naprawa była nieopłacalna. Zaplanowana atrakcja turystyczna Można też spotkać się z tezą, według której za umieszczenie statku w zatoce odpowiadają władze gminy Zakynthos. Samorządowcy rzekomo chcieli w ten sposób zwiększyć zainteresowanie wyspą. Jeżeli to prawda, to bez dwóch zdań osiągnęli swój cel. Jak brzmi oficjalna wersja? Rzeczywistość okazuje się znacznie bardziej prozaiczna. Charalambos Kompothekras-Kotsoros, ostatni kapitan jednostki, podobno zaświadczył, że na pokładzie statku znajdował się całkowicie legalny ładunek. Jednostka wyruszyła w rejs trasą handlową, łączącą port w Argostoli, miejscowości na wyspie Kefalonia, do jednego z miast w Albanii. Według tej relacji, statek opuścił port 6 września. Podczas powrotu, załogę zaskoczyła zła pogoda, ale nie tylko. Wystąpiła też awaria mechaniczna, uniemożliwiająca nawigację. W następstwie tego Panagiotis został wyrzucony na brzeg zatoki. Jak dostać się do Zatoki Wraku? Plaża Nawajo, ograniczona wysokimi klifami, nie jest dostępna od strony lądu. Można tam dopłynąć łodzią rejsową. Wrak można też obejrzeć z oficjalnego punktu widokowego lub spojrzeć na niego z klifu. Należy jednak wspomnieć, że odwiedzający to malownicze miejsce mogą napotkać pewne utrudnienia. Piękne, ale niebezpieczne miejsce W 2018 roku lokalne władze zamknęły plażę i wydały zakaz wstępu na klif. Działanie to było podyktowane względami bezpieczeństwa. Doszło wówczas do osunięcia ziemi z klifu, w wyniku czego siedem osób zostało rannych. Rok później plażę otwarto ponownie, ale z pewnymi ograniczeniami. W 2022 roku, po trzęsieniu ziemi, doszło do kolejnego osuwiska, w wyniku czego ponownie zamknięto Nawajo. Decyzję tę utrzymano w 2022 i 2023 roku. W 2025 roku plaża nadal pozostaje zamknięta. Otwarcie ma nastąpić dopiero po zakończeniu prac zabezpieczających teren. Istnieją dwie możliwości podziwiania wraku Na szczęście nie oznacza to, że słynny wrak można oglądać tylko na fotografiach. Łodzie nie mogą tam kotwiczyć, ale nie ma przeciwwskazań przed podziwianiem statku z bezpiecznej odległości, z pokładu. Drugą opcją jest taras widokowy, który znajduje się niedaleko parkingu przed północnym klifem. Trzeba jednak wspomnieć, że nie da się stamtąd zobaczyć zatoki w całej okazałości. Co jeszcze warto zobaczyć? Zatoka Wraku bez wątpienia pozostaje główną atrakcją wyspy. Nie można jednak nie wspomnieć, że Zakynthos ma do zaoferowania znacznie więcej atrakcji. Które warto zobaczyć? Poniżej zamieszczamy kilka propozycji. Zakynthos Główne miasto i największy port wyspy znajduje się na wschodnim wybrzeżu. Wiele neoklasycystycznych budynków nie przetrwało trzęsienia ziemi, które rozpętało się tam w 1953 roku, ale nadal panuje tam niesamowita atmosfera, którą tworzą brukowane uliczki i nastrojowe place. Warto zobaczyć tam katedrę św. Dionizosa, gdzie od 1716 roku przechowywane są relikwie patrona miasta. Ciekawym miejscem jest też Muzeum Bizantyjskie. Błękitne Jaskinie Na północnym wybrzeżu, między Agios Nikolaos i przylądkiem Skinari, można znaleźć serię spektakularnych formacji skalnych. Swoją nazwę zawdzięczają intensywnemu kolorowi wody, który powstaje w wyniku odbicia światła słonecznego od skał i dna morskiego. Jaskinie Keri Na południowym krańcu wyspy, obok miejscowości Keri, można trafić na ukryty w klifach spektakularny system, który jest dostępny wyłącznie od strony morza. Da się tam dotrzeć ze zorganizowaną wycieczką lub samodzielnie, wynajętą łodzią. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Plaża Elafonisi jest jedną z największych atrakcji Krety. Co decyduje o popularności tego miejsca?
Plaża Elafonisi przyciąga na Kretę turystów z całego świata. Większość osób odwiedzających grecką wyspę chce na własne oczy zobaczyć ten piaszczysty cud natury. Co czyni to miejsce niezwykłym? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz poniżej.
Spis treści: Wspaniała plaża na południowo-zachodnim krańcu Krety Co czyni plażę Elafonisi niezwykłą? Co warto zobaczyć w okolicy? Malownicze, nastrojowe miasteczka, zapierające dech w piersiach krajobrazy, unikatowa kultura i bogata historia – oto najkrótsza charakterystyka Krety. Największa grecka wyspa przyciąga także spektakularną przyrodą, a zwłaszcza wspaniałymi plażami, które seryjnie zapełniają zestawienia obejmujące najpiękniejsze plaże w Europie. Na wyspie cechującej się rozbudowaną linią brzegową jest ich kilkaset, ale najbardziej znaną pozostaje plaża Elafonisi. Wspaniała plaża na południowo-zachodnim krańcu Krety Kreta obfituje we wspaniałe plaże. Laguna Balos z egzotycznym, malowniczym krajobrazem, Vai z jedynym w Europie naturalnym gajem palmowym czy Falasarna z szerokimi połaciami złocistego piasku – każde z tych miejsc jest wizytówką wyspy, ale w opinii wielu, żadne nie może jednak równać się z plażą Elafonisi. Gdzie jej szukać? Elafonisi rozpościera się w południowo-zachodniej części Krety, na obszarze jednostki regionalnej Chania. Od miasta Chania, uznawanego za jedno z najbardziej urokliwych, jest oddalona o około 75 km na południowy zachód. Zależnie od natężenia ruchu, dojazd z Chanii zajmuje od 90 do 120 minut. Już sama podróż stanowi nie lada atrakcję. Droga prowadząca do plaży oferuje niesamowite widoki na kreteńską przyrodę. „Gwóźdź programu” znajduje się jednak na jej końcu. Co czyni plażę Elafonisi niezwykłą? Grecja ma do zaoferowania wiele wspaniałych piaszczystych plaż. Wypada więc zastanowić się, dlaczego to właśnie Elafonisi cieszy się tak dużą popularnością? Decyduje o tym kilka czynników, jak choćby łagodne zejście do morza, malowniczy krajobraz, turkusowa woda czy unoszący się w powietrzu zapach jałowca, cedru i tymianku. Jednak tym, co najbardziej wyróżnia to miejsce, jest różowy piasek, któremu miejsce to zawdzięcza swój przydomek – „różowa plaża”. Skąd wziął się niezwykły kolor piasku na Elafonisi? Subtelny odcień różu jest szczególnie widoczny, gdy promienie słoneczne padają wprost na piasek. Rozpoczyna się wówczas fantastyczny spektakl natury, a atmosfera staje się jakby magiczna. To fascynujące zjawisko jest rezultatem połączenia kilku czynników. Głównym sprawcą niezwykłego koloru są rozdrobnione muszle mięczaków i otwornic. Te ostatnie są jednokomórkowymi organizmami morskimi, które obficie występują w wodach Morza Śródziemnego. Gdy umierają, ich drobne muszle osadzają się na dnie, a następnie fale wyrzucają je na brzeg. Do różowego zabarwienia piasku na Elafonisi przyczyniają się także fragmenty koralowców. Należy wspomnieć, że niezwykły kolor może też częściowo wynikać z obecności minerałów wulkanicznych w okolicznych skałach. W połączeniu z białym piaskiem i promieniami słonecznymi, drobinki materiału organicznego tworzą spektakularny efekt. Zależnie od pory dnia i nasłonecznienia, róż przybiera intensywny lub subtelnie pastelowy odcień. Tragiczna historia rajskiego zakątka Z różowym kolorem wiąże się też miejscowa opowieść, inspirowana tragicznymi wydarzeniami z czasów wojny o niepodległość Grecji. Na wyspie Elafonisi schronienia szukało wielu Greków, głównie kobiet i dzieci. Niestety, wojska osmańskiego okupanta odkryły tę kryjówkę. W rzezi, do której doszło 24 kwietnia 1824 roku, zginęło około 850 osób. W większości były to kobiety, dzieci i osoby starsze. Według lokalnej opowieści różowy piasek Elafonisi jest zabarwiony krwią ofiar bezwzględnej masakry. Co warto zobaczyć w okolicy? Różowa plaża Elafonisi jest ogromną atrakcją, ale na urlopie warto zrobić sobie przerwę od kąpieli słonecznych i poznać inne atrakcje okolicy, tym bardziej, że w pobliżu tego malowniczego zakątka można znaleźć wiele ciekawych miejsc. W planie wycieczki warto uwzględnić pomnik upamiętniający masakrę z 1824 roku. Choćby po to, by oddać szacunek zamordowanym przez bezwzględnego okupanta. Niedaleko od plaży, na wyspie Elafonisi, do której można dotrzeć płytką laguną, znajduje się latarnia morska z 1939 roku. Wznosi się w pobliżu kaplicy Agia Irini. Jakie jeszcze atrakcje skrywa okolica? Monastyr Panagia Chrisoskalitissa W odległości zaledwie kilku kilometrów od Elafonisi wznosi się urokliwy, wybudowany na skale klasztor prawosławny. Z miejscem tym wiąże się ciekawa legenda. Podobno jeden ze schodów prowadzących do monastyru jest wykonany ze szczerego złota, ale zobaczy go tylko ten, kto jest wolny od grzechu. Wąwóz Topolia Każdy, kto na plażę wybiera się z Chanii, powinien zrobić przystanek przy wąwozie Topolia. To niezwykle malownicze miejsce jest usiane imponującymi formacjami skalnymi. Znajduje się tam otwarta dla zwiedzających jaskinia Agia Sofia, w której ukryta jest niewielka kapliczka. Jezioro Kournas Nieco dalej na wschód, ale wciąż w regionie Chania, znajduje się jedyne słodkowodne jezioro na Krecie. To idealne miejsce na beztroski relaks i aktywny wypoczynek. Spodoba się tam także wszystkim, którzy doceniają wspaniałą grecką przyrodę. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Plaże bez tłumów i tańsze loty? Tak wyglądają podróże we wrześniu. Oto miejsca, które zyskują po sezonie
We wrześniu podróże nabierają innego wymiaru – bez upałów i wakacyjnego tłoku, a z tańszymi lotami i spokojniejszą atmosferą. To idealny moment, by odkryć Grecję, Włochy czy bardziej egzotyczne zakątki, które po sezonie pokazują swoje najlepsze oblicze.
Spis treści: Greckie wyspy we wrześniu – słońce, morze i mniej turystów Wybrzeże Amalfi poza sezonem – plaże, zabytki i lokalne festiwale Jesień na Wyspach Kanaryjskich. Lanzarote w najlepszym wydaniu Dlaczego warto wybrać Wyspy Zielonego Przylądka na jesienny urlop? Wyspa, gdzie lato trwa cały rok. Egzotyka bez tłumów Wrzesień to czas, gdy podróże nabierają nowego wymiaru. Letnie upały łagodnieją, popularne szlaki pustoszeją, a zarówno przyroda, jak i miasta wracają do codziennego rytmu. To moment, w którym można poczuć autentyczny klimat odwiedzanych miejsc – od cichych plaż, przez regiony winiarskie w czasie zbiorów, po zabytkowe uliczki wolne od tłumu turystów. W które zakątki świata warto zatem wtedy wyruszyć? Greckie wyspy we wrześniu – słońce, morze i mniej turystów Wrzesień to jeden z najpiękniejszych momentów na odwiedzenie Grecji i jej wysp. Morze, nagrzane przez całe lato, ma idealną temperaturę do kąpieli, a klimat staje się przyjemniejszy – bez męczących upałów. To czas, gdy dzieci wracają do szkół, a popularne kurorty mogą odetchnąć po sezonowym oblężeniu. Plaże, tawerny i miasteczka nadal tętnią życiem, ale już bez wakacyjnego zgiełku. To idealna pora, by zobaczyć nie tylko słynne Mykonos czy Kos, ale również mniej znane wyspy, jak Sifnos czy Milos, gdzie błękitne kopuły kościołów, piaszczyste plaże i lokalna kuchnia tworzą atmosferę sprzyjającą prawdziwemu relaksowi. Atutem wrześniowych podróży są też niższe ceny biletów i noclegów – choć nadal warto rezerwować je z wyprzedzeniem, zwłaszcza w miejscach takich jak Santorini czy Rodos. Promy między wyspami kursują według letnich rozkładów aż do października, co sprzyja planowaniu krótkich rejsów między archipelagami. To także sezon lokalnych świąt i festiwali związanych z winobraniem i zbiorami oliwek – idealna okazja, by doświadczyć greckiej codzienności, tradycji i gościnności w jej najbardziej autentycznej odsłonie. Wybrzeże Amalfi poza sezonem – plaże, zabytki i lokalne festiwale We wrześniu włoskie Wybrzeże Amalfi nadal emanuje letnią atmosferą, ale bez wakacyjnego tłoku. Temperatury wahają się między 25 a 28°C, morze zaprasza do kąpieli, a spacery po Positano, Ravello czy Amalfi stają się spokojniejsze i znacznie przyjemniejsze. To świetny czas na degustację limoncello, odwiedziny w lokalnych manufakturach ceramiki czy rejs na Capri. Osobom pragnącym połączyć relaks z kulturą szczególnie poleca się Sorrento – miasto łączące plażowy klimat z bogatą historią. Zaledwie 13 km dalej znajduje się natomiast Cala Mitigliano, jedna z najpiękniejszych plaż w regionie z krystalicznie czystą wodą. Historyczne centrum Sorrento zachęca do spacerów, a XIV-wieczny Klasztor św. Franciszka to obowiązkowy punkt dla wielbicieli architektury. Co więcej, miłośnicy historii mogą udać się do oddalonych o godzinę drogi Pompejów, gdzie jesienne światło dodaje zwiedzaniu wyjątkowego uroku. Warto wiedzieć, że wrzesień to ostatni miesiąc, w którym promy pomiędzy Sorrento, Capri, Neapolem i Amalfi kursują według letnich rozkładów – bilety warto rezerwować z wyprzedzeniem, zwłaszcza w weekendy. Należy też pamiętać, że we włoskich miastach wrzesień to czas lokalnych wydarzeń i świąt (np. Festa di San Gennaro w Neapolu), które pozwalają lepiej poznać lokalną kulturę. Ceny noclegów zaczynają wtedy spadać, choć w miejscach takich jak Positano czy Capri nadal trzeba liczyć się z dużym zainteresowaniem. Jesień na Wyspach Kanaryjskich. Lanzarote w najlepszym wydaniu Lanzarote, jedna z najchętniej odwiedzanych Wysp Kanaryjskich, we wrześniu oferuje łagodny klimat, mniej turystów i dużo słońca. Temperatury utrzymują się między 26 a 29°C, a suche powietrze oraz morska bryza sprzyjają sprzyjają zarówno plażowaniu, jak i aktywnemu wypoczynkowi. Choć większość kurortów, które skupiają się przy Playa Blanca i Playa del Carmen, latem są pełne ludzi, to we wrześniu dają więcej przestrzeni i spokoju – bez kolejek, zgiełku i gwaru sezonowego tłumu. To także doskonały czas, by odkryć mniej znane zakątki wyspy. Wulkaniczne krajobrazy na północy Lanzarote tworzą spektakularny kontrast z bielonymi miasteczkami i turkusowym oceanem. Obowiązkowym punktem jest Park Narodowy Timanfaya, gdzie można podziwiać geotermalne zjawiska, a także Jameos del Agua, czyli system jaskiń połączony z artystyczną przestrzenią. Warto też odwiedzić punkt widokowy Mirador del Río z panoramą na wyspę La Graciosa. Lanzarote obsługuje bezpośrednie loty z wielu europejskich miast, a we wrześniu ich ceny są niższe niż w szczycie sezonu. Promy i transport publiczny kursują regularnie, ale dla większej swobody warto wypożyczyć samochód (drogi są dobrze utrzymane, a ruch niewielki). Poza głównymi kurortami należy rozważyć nocleg w mniejszych miejscowościach, takich jak Yaiza czy Haría – spokojniejszych, ale dobrze skomunikowanych z resztą wyspy. Dlaczego warto wybrać Wyspy Zielonego Przylądka na jesienny urlop? Na wrześniowy urlop dobre też są Wyspy Zielonego Przylądka – zwłaszcza dla tych, którzy szukają słońca, spokoju i niezwykłej przyrody bez konieczności lotu na drugi koniec świata. Położone u wybrzeży Afryki, oferują temperatury sięgające 30°C, a szafirowa woda i jasne, szerokie plaże – szczególnie na wyspie Sal – przypominają Karaiby, choć są znacznie mniej zatłoczone. Miłośnicy sportów wodnych mogą tu spróbować kitesurfingu lub windsurfingu – wybrzeże Santa Maria to mekka sportów wodnych. Z kolei aktywni turyści powinni odwiedzić górzystą wyspę Santo Antão, pełną plantacji trzciny cukrowej i zielonych dolin. W Santa Maria czy Mindelo życie natomiast toczy się w rytmie morny i kreolskiej gościnności – to idealne miejsca, by spróbować lokalnego rumu i świeżych owoców morza. Warto wiedzieć, że we wrześniu dostępne są bezpośrednie loty czarterowe z wielu europejskich miast. Sal i Boa Vista to najlepsze opcje na plażowy wypoczynek, natomiast górzyste wyspy warto odwiedzić promem lub lokalnym lotem. Wiza nie jest wymagana przy pobycie do 30 dni, a na miejscu obowiązuje waluta escudo (CVE), choć euro bywa akceptowane. Wyspa, gdzie lato trwa cały rok. Egzotyka bez tłumów Leżący na Oceanie Indyjskim Mauritius we wrześniu zachwyca idealną pogodą – temperatury utrzymują się między 24 a 27°C, wilgotność jest umiarkowana, a opady rzadkie. To końcówka lokalnej zimy, dlatego turystów jest mniej, a plaże i atrakcje znacznie spokojniejsze niż w sezonie. Wyspa oferuje znacznie więcej niż tylko pocztówkowe krajobrazy. Białe plaże i turkusowe laguny to doskonałe miejsce na wypoczynek, ale warto też wybrać się na wędrówkę przez tropikalny Park Narodowy Black River Gorges, zanurkować w krystalicznych wodach Blue Bay Marine Park lub popłynąć katamaranem wzdłuż wybrzeża. Równie wyjątkowa jest lokalna kultura – Mauritius to mieszanka wpływów afrykańskich, indyjskich, chińskich i europejskich. W stolicy, Port Louis, można odwiedzić kolorowe targi, skosztować przypraw, tropikalnych owoców i lokalnych przysmaków. Choć na wyspę nie ma bezpośrednich lotów z Polski, dogodne połączenie zapewniają m.in. Turkish Airlines i Emirates. Dla obywateli Polski wiza nie jest wymagana przy pobytach do 90 dni. Źródła: National Geographic Polska, Fabric Magazine, Rankomat Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Santorini bez tłumów – to możliwe? Nasze 5 sprawdzonych sposobów na wyspę
To jedna z najbardziej zatłoczonych greckich wysp. Uważana jest także za jedną z najpiękniejszych, a jej wyjątkowa historia rokrocznie przyciąga całą masę odwiedzających. Jak odwiedzić mieniące się bielą miasteczka, a przy tym nie utonąć w morzu turystów?
Santorini każdego lata roi się od turystów. Nie ma się co dziwić – próżno próżno szukać drugiego tak urokliwego miejsca na świecie. Kilka tysięcy lat temu olbrzymi wulkan rozerwał środek dawnej wyspy, a na powstałej kalderze zbudowano malownicze, białe wioski. Ich zwiedzanie nie musi jednak oznaczać urlopu spędzonego wśród tłumu. Mieszkańcy mówią, że Santorini to jedno z rzadkich miejsc, które przypominają sen. Udało nam się skonsultować z turystycznymi ekspertami i bywalcami wyspy i wybrać 5 wskazówek, by i wam mógł się on przyśnić – bez tłoku. 1. Unikaj tłumu – zdecyduj się na inną porę dnia – Wystarczy kilka drobnych zmian w planie dnia, by uniknąć tłumów – przekonuje Mina Agnos, założycielka i prezes dużej firmy zarządzającej destynacjami turystycznymi w Grecji. – Wczesne poranki i późne wieczory to twoi najwięksi sprzymierzeńcy, zwłaszcza w Oia. Chociaż zachód słońca w Oia, przez wielu uważanym za najbardziej malownicze miasteczko wyspy, to obowiązkowy punkt każdej wycieczki, wystarczy przeżyć go tylko raz i dzielnie stawić czoła tłumom. Eksplorację miasteczek lepiej zaplanować na wczesny poranek. Kilka kroków od głównych uliczek i można rozkoszować się ciszą. 2. Skosztuj lokalnego wina z wulkanicznej ziemi Na Santorini, na przekór upałom i słonym wiatrom, winorośl hoduje się w specyficznych koszyczkach, zwanych kouloura. Większość osób nie wie, że lokalne wino Assyrtiko jest tak dobre! Jego mineralny smak przypomina na języku klimat wulkanicznej gleby. Warto poznać tę część kultury wyspy i odwiedzić jedną z kameralnych winnic, na przykład Estate Argyros czy Santo Wines. Wiele ofertuje oprowadzanie, degustację wina i specjalny posiłek. 3. Zamiast Firy i Oii – wybierz mniej znane wioski Wielu turystów, chcąc odhaczyć Santorini na swojej turystycznej mapie, uderza wprost do dwóch najbardziej znanych miast – Firy i Oii. Chociaż są niewątpliwie piękne, to w sezonie uroku odejmować może im ilość odwiedzających. Warto więc poznać spokojniejsze wioski: Megalochori, Emporio czy Pyrgos, gdzie czas płynie trochę wolniej. O takim stylu życia włosi mówią la dolce far niente, czyli słodycz robienia… niczego. Czy nie brzmi to pięknie? 4. Przespaceruj się kalderą Turyści tłoczą się w miasteczkach, ale wyspa skrywa wiele innych skarbów. Warto przespacerować się 10-kilometrowym szlakiem wzdłuż krawędzi kaldery, która zapewnia oszałamiający widok na krajobraz Santorini. Zaledwie 20 minut od Oii znajdziesz się na szlaku, na którym zastąpisz długie kolejki turystów cichymi dzwonami kościołów, a za towarzystwo służyć ci będą przyjazne koty. Warto pamiętać o kremie z filtrem i dużej ilości wody! 5. Unikaj zatłoczonych plaż – wybierz Vlychadę lub Exo Gialos Instagramowe plaże pękają w szwach, ale znana Red Beach – wbrew temu, co możemy oglądać w internecie – nie jest jedyną z nich. – Jeśli szukasz plaży bez tłumów, wybierz się na Vlychadę lub Exo Gialos. Wydają się jak zupełnie z innego świata, a łatwo się do nich dostać – mówi Agnos. Na Vlychadzie kuszą szczególnie białe klify i spokojniejsza atmosfera, a Exo Gialos to typowa plaża lokalnych mieszkańców. Kiedy najlepiej jechać na Santorini? Warto także pamiętać, że szczyt sezonu na Santorini przypada na polskie lato i jesień. Od listopada do kwietnia turystów jest znacznie mniej, więc jeśli uda się trafić na dobrą pogodę, zdecydowanie warto odwiedzić wyspę przed lub tuż po sezonie turystycznym. Źródło: National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Grecja z rekordową liczbą pasażerów. Nawet najmniejsze wyspy przeżywają oblężenie
Nowe dane pokazują, że Grecja w 2025 roku notuje wyjątkowy wzrost ruchu lotniczego. Coraz więcej podróżnych wybiera nie tylko największe kurorty, ale też mniej znane wyspy, które jeszcze niedawno pozostawały poza głównymi szlakami turystycznymi.
Mimo że w ostatnich tygodniach Grecja zmaga się z niszczycielskimi pożarami w różnych regionach kraju, jej popularność wśród turystów nie słabnie. Tysiące podróżnych wciąż wybiera greckie wyspy jako miejsce letniego wypoczynku, nie zrażając się doniesieniami o trudnych warunkach pogodowych czy akcjach ewakuacyjnych. Wzrost ruchu lotniczego na greckich lotniskach Nowe dane jednoznacznie pokazują, że Grecja pozostaje jednym z najpopularniejszych kierunków wakacyjnych w Europie. Od stycznia do lipca 2025 roku na 39 komercyjnych lotniskach w całym kraju obsłużono łącznie 44,7 mln podróżnych – o ponad 2 mln więcej niż w tym samym okresie rok wcześniej. Oznacza to wzrost o 4,7%, który odzwierciedla niesłabnące zainteresowanie zarówno dużymi ośrodkami turystycznymi, jak i mniejszymi wyspami. Największą dynamikę zanotowano na 24 portach lotniczych zarządzanych przez Urząd Lotnictwa Cywilnego, gdzie liczba pasażerów zwiększyła się o 6,5%. Dotyczy to zarówno dużych lądowisk (jak Heraklion na Krecie czy Kalamata na Peloponezie), ale też tych mniejszych (np. Astypalaia, Milos czy Naxos). Łącznie te lotniska obsłużyły ponad 6,6 mln podróżnych w pierwszych siedmiu miesiącach 2025 roku, co oznacza, że nawet mniej znane zakątki kraju przyciągają coraz więcej odwiedzających. Równolegle wzrosła także liczba operacji lotniczych. W ciągu siedmiu miesięcy odnotowano 342 828 lotów, w porównaniu z 330 932 w analogicznym okresie roku 2024, co daje wzrost o 3,6%. Większa liczba lotów oznacza nie tylko lepszą dostępność regionów turystycznych, lecz także rosnącą presję na infrastrukturę lotniskową, która musi sprostać zwiększonemu zapotrzebowaniu. Rekordowe wyniki na regionalnych lotniskach w Grecji W lipcu 2025 roku największe greckie lotniska odnotowały wyraźny wzrost liczby podróżnych. Sam port lotniczy w Heraklionie na Krecie obsłużył ponad 1,69 mln pasażerów, czyli o 4,7% więcej niż w tym samym miesiącu rok wcześniej. Co istotne, rekordowy przyrost odnotowały jednak nie największe, lecz mniejsze porty regionalne. Na wyspie Syros liczba podróżnych wzrosła aż o 125,5%, a w Nea Anchialos i Astypalai odpowiednio o 12,4% i 10,9%. Dane te pokazują wyraźnie, że mimo wyzwań, takich jak fale ekstremalnych upałów czy pożary pustoszące część kraju, Grecja nie traci swojej pozycji jednego z najważniejszych kierunków turystycznych w Europie. Podróżni wracają do znanych kurortów, ale coraz częściej kierują uwagę ku mniejszym wyspom, gdzie szukają ciszy, autentyczności i lokalnych tradycji. To właśnie ta zmiana w sposobie podróżowania – obok rekordowej frekwencji w największych portach lotniczych – sprawia, że rosnąca liczba pasażerów staje się symbolem odporności greckiej turystyki. Jednocześnie umacnia jej znaczenie dla krajowej gospodarki, która, pomimo dramatycznych zjawisk pogodowych, rozwija się w rytmie wyznaczanym przez nieustający napływ odwiedzających. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jedno łączy najzdrowszych ludzi świata. Naukowiec nie ma wątpliwości
Niebieskie strefy to miejsca na świecie, w których ludzie żyją wyjątkowo długo i zdrowo. Naukowiec Dan Buettner odkrył, co je łączy – i jak z ich doświadczeń możemy skorzystać wszyscy.
Spis treści: Co definiuje niebieską strefę? Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Na czym polega dieta niebieskich stref? Co jeszcze wpływa na długowieczność? „Niebieskie strefy” mogą zawierać sekret życia do 100 lat i dłużej. Do takich wniosków doszedł Dan Buettner, badacz i podróżnik National Geographic. Od 2004 roku Buettner bada miejsca, które nie tylko charakteryzują się dużym odsetkiem osób powyżej 100. roku życia, ale również skupiskami ludzi, którzy starzeją się bez problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, otyłość, nowotwory czy cukrzyca. Jego odkrycia stały się podstawą książek, w tym „Sekrety niebieskich stref: lekcje z najzdrowszych miejsc na Ziemi”, wzbudziły światowe zainteresowanie tymi rejonami, a nawet zainspirowały serial Netflixa „Live to 100: Secrets of the Blue Zones”. Gdzie znajdują się te „niebieskie strefy”? Co sprawia, że są tak zdrowe? I czego możemy się nauczyć od nich, nawet jeśli nie mieszkamy w ich pobliżu? Oto wszystko, co warto wiedzieć o niebieskich strefach. Co definiuje niebieską strefę? Badania Buettnera doprowadziły do wyodrębnienia pięciu regionów, które określił jako „niebieskie strefy”. Są to „demograficznie potwierdzone, geograficznie zdefiniowane” obszary, w których ludzie dożywają do 100 lat w niezwykłym odsetku – dziesięciokrotnie większym niż w Stanach Zjednoczonych. Mimo że dzieli je ogromna odległość, te certyfikowane niebieskie strefy łączy dziewięć podstawowych zasad, które – jak twierdzą badacze – przyczyniają się do długiego i szczęśliwego życia. Wśród nich znajdują się niskie poziomy stresu, regularny ruch, silne poczucie celu oraz dieta oparta na roślinach. Aby dane miejsce mogło zostać uznane za certyfikowaną niebieską strefę, musi spełniać trzy kryteria: wiarygodną dokumentację dotyczącą urodzin i zgonów, wysoki poziom długości życia na tle świata oraz wysoką lokalną długowieczność. Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Pięć niebieskich stref znajduje się w: Ikarii (Grecja), Okinawie (Japonia), regionie Ogliastra na Sardynii (Włochy), Loma Linda w Kalifornii (USA) Półwyspie Nicoya (Kostaryka). Największa wyspa subtropikalnego archipelagu należącego do Japonii – Okinawa – jest domem dla najdłużej żyjących kobiet na świecie. Podstawowe produkty spożywcze, takie jak słodkie ziemniaki z Okinawy, soja, kurkuma oraz goya (gorzki melon) sprawiają, że mieszkańcy Okinawy żyją długo i zdrowo. To właśnie w Okinawie Buettner rozpoczął swoje badania nad długowiecznością. Położona niedaleko wybrzeża Turcji, na Morzu Egejskim, Ikaria odznacza się jednym z najniższych na świecie wskaźników umieralności w średnim wieku oraz demencji. Badania łączą długowieczność tych greckich super-stulatków z tradycyjną dietą śródziemnomorską, bogatą w warzywa i zdrowe tłuszcze oraz zawierającą niewielkie ilości produktów mlecznych i mięsnych. Górzyste wyżyny Sardynii mogą się pochwalić najwyższą koncentracją stulatków wśród mężczyzn na świecie. Tutejsza ludność spożywa dietę niskobiałkową, która wiąże się z niższym poziomem zachorowalności na cukrzycę i nowotwory oraz mniejszym ryzykiem zgonu u osób poniżej 65. roku życia. Nicoya znajduje się w regionie Ameryki Środkowej o najniższym wskaźniku umieralności w średnim wieku oraz drugiej najwyższej koncentracji stulatków płci męskiej. Sekret długowieczności w tym regionie częściowo tkwi w silnych wspólnotach religijnych, głębokich więziach społecznych i zwyczajach codziennej, niskointensywnej aktywności fizycznej. Wysoka koncentracja Adwentystów Dnia Siódmego w Loma Linda przyczynia się do tego, że mieszkańcy żyją o 10 zdrowych lat dłużej niż przeciętny Amerykanin. Codzienne posiłki w tym przedmieściu Los Angeles opierają się na biblijnej diecie składającej się ze zbóż, owoców, orzechów i warzyw. Na czym polega dieta niebieskich stref? Genetyka odgrywa kluczową rolę w tym, jak długo żyjemy, ale dieta może być „zjazdem na pas lepszego zdrowia” – mówi Buettner. Dieta niebieskich stref oparta jest na nawykach żywieniowych obywateli tych regionów. Około 95 procent tej diety stanowią produkty pochodzenia roślinnego, a 5 procent produkty zwierzęce. Oznacza to podstawę w postaci sezonowych owoców i warzyw, dużej ilości fasoli i słodkich ziemniaków, orzechów i pełnych ziaren. Dieta zachęca do ograniczenia spożycia mięsa, nabiału i ryb. Gdy mieszkańcy niebieskich stref spożywają ryby, wybierają raczej mniejsze gatunki, które nie są przełowione – takie jak sardynki czy anchois. Dieta ta stosuje również zasadę „80%”, która polega na tym, by przestać jeść, gdy czujemy się prawie najedzeni. Co jeszcze wpływa na długowieczność? Wiele badań wskazuje, że dieta niebieskich stref może prowadzić do poprawy zdrowia i wydłużenia długości życia. Zgodnie z badaniami Loma Linda University Adventist Health Study, które śledzą tysiące uczestników od 1974 roku, dieta rybno-wegetariańska może zmniejszyć ryzyko śmierci wśród osób starszych o 18 procent. Jednak zdrowe odżywianie to tylko część obrazu. W końcu – „człowiek nie żyje samym chlebem”. Kluczem do prowadzenia długiego i zdrowego życia może być dobra dieta, ale opiera się również na silnych relacjach i wspólnocie. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba mieszkać w certyfikowanej niebieskiej strefie, aby czerpać z niej korzyści. Źródło: National Geographic
Pożary w Grecji osiągnęły punkt krytyczny. Temperatury i silny wiatr przynoszą śmiertelne zagrożenie
Silny wiatr, skrajnie wysokie temperatury i susza stworzyły w Grecji warunki, w których każdy nowy pożar błyskawicznie wymyka się spod kontroli. W ostatnich dniach ogień objął zarówno obszary lądowe, jak i popularne turystycznie wyspy, zmuszając tysiące osób do ewakuacji i stawiając służby ratunkowe w obliczu najtrudniejszych wyzwań tego lata.
Spis treści: Dramatyczna walka z żywiołem w Grecji Patras w ogniu. Masowe ewakuacje i tysiące hektarów spalonej ziemi Pożary i fala upałów pustoszą Europę Południową Grecja mierzy się z najtrudniejszym momentem tegorocznego sezonu pożarów lasów – poinformował stację Al Jazeera wysoki rangą przedstawiciel straży pożarnej, po tym jak w ciągu zaledwie jednej doby odnotowano dziesiątki nowych ognisk. Akcję gaśniczą znacząco utrudniają ekstremalne warunki pogodowe: silne wiatry, utrzymująca się od wielu tygodni susza oraz fala intensywnych upałów. W ostatnich dniach sytuacja zmusiła władze do przeprowadzenia ewakuacji na lądzie i wyspach oraz organizowania dramatycznych akcji ratunkowych, często w trudnym, górzystym terenie. Dramatyczna walka z żywiołem w Grecji Na greckim lądzie i wyspach Morza Jońskiego trwa pełna napięcia walka z ogniem, którego skala zmusza tysiące osób do opuszczenia domów i porzucenia dorobku życia. Wysokie temperatury, połączone z silnym wiatrem, tworzą warunki sprzyjające szybkiemu rozprzestrzenianiu się pożarów, a jednocześnie utrudniają działania gaśnicze. Fala upałów zwiększyła też zapotrzebowanie na energię elektryczną, gdyż mieszkańcy masowo korzystają z klimatyzacji, co dodatkowo obciąża infrastrukturę. Skala zagrożenia sprawiła, że Grecja zwróciła się do państw Unii Europejskiej o wsparcie, wnioskując o cztery samoloty gaśnicze w ramach Mechanizmu Ochrony Ludności UE, które mają wesprzeć ponad 4800 strażaków. Równocześnie władze zarządziły ewakuacje w kilku wioskach i hotelach na Zakintos oraz Kefalonii, a także na wyspie Chios i w pobliżu Patras na Peloponezie. – Jak to wygląda? To wygląda jak dzień Sądu Ostatecznego – relacjonował wolontariusz straży pożarnej Jorgos Karawanis. – Przyjechaliśmy z Aten z naszym stowarzyszeniem Klejstenis, nie możemy zrobić nic więcej. Niech Bóg ma nas w opiece i pomoże ludziom tutaj – dodał, opisując bezsilność wobec żywiołu, który w kilka godzin potrafi zmienić krajobraz w pogorzelisko. Jak podkreślił Kostas Tsingas, szef stowarzyszenia oficerów straży pożarnej, tylko jednego dnia odnotowano w kraju 82 nowe pożary, co określił jako liczbę „wyjątkowo wysoką”. Z kolei rzecznik straży Vassilis Vathrakogiannis dodał, że już 13 strażaków doznało oparzeń i innych obrażeń. Patras w ogniu. Masowe ewakuacje i tysiące hektarów spalonej ziemi Media podkreślają, że sytuacja jest szczególnie niebezpieczna na północy Peloponezu, w rejonie Patras – trzeciego co do wielkości miasta Grecji, liczącego około 200 tys. mieszkańców. Silny, suchy wiatr wypchnął tam płomienie z lasów i gajów oliwnych w kierunku terenów przemysłowych oraz gęsto zaludnionych przedmieść. Ogień przedostał się na teren cementowni, a unoszący się z niej ciemny dym był widoczny z dużej odległości, utrudniając widoczność i powodując zakłócenia w ruchu kolejowym. Rosnące zagrożenie skłoniło władze do przeprowadzenia we wtorek masowej ewakuacji 7,7 tys. osób z przedmieść miasta, w tym pacjentów szpitala dziecięcego. Następnego dnia wydano kolejne ostrzeżenia, nakazując mieszkańcom dwóch pobliskich wiosek opuszczenie domów, ponieważ wiatr nadal kierował płomienie w stronę zabudowań. W ciągu zaledwie dwóch dni w regionie Achaja spłonęło niemal 10 tys. hektarów terenów leśnych, rolniczych i zabudowanych. Skala zniszczeń była ogromna – ogień strawił całe wsie, dziesiątki domów i przedsiębiorstw oraz setki pojazdów, w tym ponad 500 samochodów stojących na placu celnym. W środę Patras spowiła gęsta zasłona dymu, temperatura sięgnęła 38°C, a silny, gorący wiatr utrudniał oddychanie. Wiele osób trafiło do szpitali z powodu problemów z układem oddechowym. Opustoszałe ulice miasta, na których pozostali jedynie nieliczni mieszkańcy obserwujący, jak ogień schodzi z gór ku zabudowaniom, stały się symbolicznym obrazem skali katastrofy. Pożary i fala upałów pustoszą Europę Południową Od początku tygodnia pożary trawią kolejne regiony Europy Południowej, a fala upałów – z temperaturami sięgającymi 40°C – potęguje skalę zagrożenia. W Hiszpanii sytuacja jest szczególnie dramatyczna. W środę, dziesiątego dnia z rzędu ekstremalnych upałów, zginęli cywil oraz strażak-ochotnik. Dzień wcześniej temperatura osiągnęła 45°C, a państwowa agencja meteorologiczna ostrzegła, że niemal cały kraj znajduje się w strefie ekstremalnego lub bardzo wysokiego ryzyka pożarowego. Fala upałów, która potrwa co najmniej do poniedziałku, jest jedną z najdłuższych w historii kraju. Od początku roku w Hiszpanii doszło do 199 pożarów, które zniszczyły prawie 99 tys. hektarów ziemi – dwukrotnie więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. W kilku przypadkach istnieje podejrzenie podpaleń. W sąsiedniej Portugalii 1800 strażaków walczyło z pięcioma dużymi pożarami. Jeden z nich, w miejscowości Trancoso na wschodzie kraju, został ponownie wzniecony po uderzeniu pioruna. Równie trudna sytuacja panuje w Albanii, gdzie w tym tygodniu wybuchły 24 pożary lasów. Minister obrony określił te dni jako „krytyczne”, a w kilku regionach mieszkańcy musieli opuścić swoje wioski. We Włoszech udało się ugasić pożar trwający pięć dni na stokach Wezuwiusza, jednak w 16 miastach nadal obowiązują alerty związane z ekstremalnymi upałami. We Florencji temperatura sięga 39°C, a upał zmusił papieża Leona XIII do przeniesienia cotygodniowej audiencji z placu Świętego Piotra do wnętrza Watykanu. Według ekspertów z unijnego obserwatorium klimatu Copernicus, emisja dymu i gazów cieplarnianych z pożarów lasów na półkuli północnej jest tego lata jedną z najwyższych w historii. Meteorolodzy ostrzegają, że tak ekstremalne zjawiska będą pojawiać się coraz częściej i z większą intensywnością w związku z postępującymi zmianami klimatycznymi. Źródła: Al Jazeera, BBC, TVN24, Reuters Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jakie dary składano greckim bogom? Analiza chemiczna odsłania tajemnicę
Zagadkowa maź odkryta w naczyniach sprzed 2500 lat przez archeologów w greckiej świątyni przez dekady pozostawała zagadką. Dziś już wiemy, że była to ofiara dla bogów – i że miała słodki smak.
Spis treści: Laboratorium prawdę ci powie? Miód dla bogów Substancje organiczne są bardzo rzadko odkrywane przez archeologów. Najczęściej natykają się na naczynia ceramiczne lub ich pozostałości i narzędzia kamienne. Sporadycznie do badaczy przeszłości uśmiecha się szczęście. Tak też było w tym przypadku. Podczas wykopalisk w greckiej świątyni z VI wieku p.n.e. w Paestum we Włoszech odkryto 8 naczyń z brązu z pozostałościami jakiejś mazi. Laboratorium prawdę ci powie? Praca archeologa w terenie to tylko początek. Odkryte obiekty następie analizowane są przez ekspertów różnych specjalności i poddawane konserwacji. Początkowo archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska w 1954 roku w Paestrum, zidentyfikowali pierwotną zawartość brązowych naczyń jako miód, uznawany za symbol nieśmiertelności. Sugerowali, że miód był ofiarowany w postaci plastrów miodu, z których pozostał jedynie wosk pszczeli jako główny element. Jednakże trzy kolejne analizy laboratoryjne, przeprowadzone na różnych próbkach substancji, wykluczyły, że był to miód. Dominowało przekonanie, że zawartość naczyń stanowiła mieszaninę wosku, tłuszczu lub żywicy. Teraz metody analityczne zostały udoskonalone. Postanowiono zweryfikować dawne wyniki i postawić kropkę nad i. Miód dla bogów Teraz zespół badaczy z Wielkiej Brytanii opublikował artykuł na łamach czasopisma „Journal of the American Chemical Society”. Zastosowano takie metody jak: chromatografia jonowa – to bardzo czuła metoda do wykrywania małych, rozpuszczalnych w wodzie cząsteczek, takich jak cukry; spektroskopia w podczerwieni z transformacją Fouriera – wykrywa „chemiczny odcisk palca”. Urządzenie świeci światłem podczerwonym na próbkę i mierzy, jak światło jest przez nią pochłaniane. Każda substancja pochłania światło inaczej, tworząc unikatowy wzór, który pozwala ją zidentyfikować; chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas z sondą termiczną – ta metoda rozdziela różne substancje i pozwala identyfikować każdą z nich. W nowoczesnym laboratorium wykryto lipidy – produkty rozkładu sacharydów, cukrów heksozowych oraz białek mleczka pszczelego, co silnie wspiera hipotezę, że naczynia zawierały miód lub plastry miodu. Skład chemiczny substancji był bardziej złożony niż wosku pszczelego zdegradowanego pod wpływem ciepła. Naukowcy zastrzegają – nie można jednak wykluczyć obecności innych produktów pszczelich. Miód był ważną substancją w starożytnym świecie, czasami pozostawianą w świątyniach jako ofiary dla greckich bogów lub chowaną razem ze zmarłymi. W przypadku świątyni w Paestrum tę substancję umieszczono w sześciu hydriach (brązowych dzbanach na wodę) i dwóch amforach – naczyniach z z dwoma uchwytami. Źródło: Journal of the American Chemical Society Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tę wyspę w Europie uznano za najlepszą na świecie
Niektórzy mówią, że przypomina Santorini sprzed ery Instagrama. Inni – że to raj dla tych, którzy szukają autentyczności. Ta grecka wyspa zaskoczyła wszystkich i wskoczyła na podium światowego rankingu.
Spis treści: Oto najlepsza wyspa w Europie Te plaże w Europie warto odwiedzić Wakacje na wyspach zazwyczaj kojarzą nam się z plażowaniem i błogim nicnierobieniem. Coraz więcej turystów wybiera jednak wyspy z innych powodów. Na wielu z nich, zwłaszcza tych mniej popularnych, można zaznać szerokiego wachlarza doświadczeń, w tym lokalnego klimatu, autentycznej kuchni czy bliskości natury. To podejście widać po wynikach rankingu World’s Best Awards 2025, opublikowanego na łamach serwisu Travel + Leisure. Oto najlepsza wyspa w Europie Na szczycie zestawienia znalazła się grecka wyspa Páros. To miejsce przez wiele lat pozostawało w cieniu bardziej rozreklamowanych greckich wysp. Dziś, jak widać, przyciąga zwłaszcza tych, którzy w podróży szukają autentyczności, a niekoniecznie turystycznych klisz. Wyspa leży w samym sercu Cyklad i oferuje wszystko, co najlepsze w Grecji. Znajdziemy tam zarówno tradycyjną architekturę, piękne plaże, lokalną kuchnię i nieco artystyczny klimat. W miasteczku Naousa życie toczy się leniwie. Wąskie uliczki są pełne butików z rękodziełem i uroczych kawiarni. Znajdziemy tu zarówno malownicze zatoczki idealne na rodzinny wypoczynek, jak i klasyczne piaszczyste plaże dla fanów kitesurfingu czy samotnych spacerów. Páros zachwyci także miłośników historii. Zachowały się tu fragmenty antycznych świątyń i bizantyńskie kościoły. Grecja zdominowała ranking wyspiarski ranking. W wyróżnionej piętnastce znalazły się też: Kreta, Milos, Santorini i Mykonos. Każda z nich oferuje nieco inne atrakcje i krajobrazy. Te plaże w Europie warto odwiedzić W pierwszej dziesiątce znalazły się także trzy włoskie wyspy: Ischia, Sardynia i Sycylia. Pierwsza z nich, nieco mniej znana, zaskakuje bogactwem gorących źródeł. Sardynia kusi z kolei turkusowymi wodami i dzikimi zatoczkami, a Sycylia to mekka dla miłośników historii, wulkanów i lokalnej kuchni. Spośród zwycięzców warto także wyróżnić Maderę i Azory. Oferują zupełnie inny krajobraz niż wyspy śródziemnomorskie – górzyste tereny, bujną roślinność, wulkaniczne jeziora i klimatyczne miasteczka z kolonialną architekturą. To raj dla osób ceniących piesze wędrówki, obserwację przyrody i lokalne wina. W rankingu nie zabrakło także Chorwacji, z malowniczym Hvarem i wyspami dalmatyńskimi, Majorki, która łączy popularność z autentycznością, oraz Malty, gdzie wpływy arabskie łączą się z włoskimi i brytyjskimi. Jest i niespodzianka, czyli Szkocja ze swoją wyspą Skye i Hebrydami – chłodniejsza, bardziej surowa, ale niezwykle malownicza alternatywa dla południowych klimatów. To miejsce, gdzie wiatr, mgła i góry tworzą niemal mistyczny krajobraz. Cały ranking poniżej: Páros, Grecja Ischia, Włochy Hvar i Wyspy Dalmatyńskie, Chorwacja Madera, Portugalia Majorka, Hiszpania Kreta, Grecja Milos, Grecja Azory, Portugalia Sardynia, Włochy Sycylia, Włochy Malta Skye i Hebrydy, Szkocja Santorini, Grecja Korsyka, Francja Mykonos, Grecja Źródło: Travel + Leisure Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Polskie Termopile – symbole odwagi i walki mimo wszystko
Polskie Termopile to określenie, które od lat powraca w polskim dyskursie historycznym jako zwięzłe określenie bezkompromisowej walki, oddania i często też heroicznej śmierci w obronie ojczyzny. Choć nawiązuje do starożytnej bitwy pod Termopilami, nabrało w Polsce unikalnego znaczenia – stało się synonimem patriotyzmu w najczystszej postaci. Warto przyjrzeć się bliżej, skąd właściwie wzięło się to pojęcie i w kontekście jakich bitew jest ono używane.
Określenie „polskie Termopile” budzi emocje i przywołuje obrazy heroicznej walki z przeważającym wrogiem.Choć termin ten wywodzi się z historii starożytnej Grecji, na dobre zadomowił się w polskiej narracji patriotycznej. Odnosi się do bitew, które – mimo klęski – zapisały się jako symbole odwagi i poświęcenia. W artykule przybliżamy najważniejsze z nich – od Hodowa i Węgrowa po Wiznę – pokazując, jak dramatyczne zmagania niewielkich oddziałów przeszły do zbiorowej pamięci jako narodowe eposy. Polskie Termopile – co znaczy to określenie? Polskie Termopile to określenie, które funkcjonuje głównie w publicystyce historycznej i odnosi się do wybranych bitew. Starcia te zapisały się jako symbole niezwykłej odwagi, poświęcenia i walk z przeważającymi siłami wroga. Porównanie to ma swoje źródło w starożytności – nawiązuje do starć wojsk greckich z perskimi w 480 r. p.n.e. znanych jako bitwa pod Termopilami. W tej historycznej batalii oddział około 7 tysięcy Greków na czele ze Spartanami dowodzonymi przez króla Leonidasa przez trzy dni powstrzymywał marsz armii perskiej, liczącej zdaniem współczesnych historyków kilkaset tysięcy osób. Choć starcie zakończyło się klęską obrońców, ich opór stał się trwałym symbolem bohaterstwa i walki „do samego końca”. Na tej samej symbolice opiera się określenie polskie Termopile. Odnosi się ono do bitew, w których mniejsze siły polskie stawiały zacięty opór znacznie silniejszemu przeciwnikowi, często za cenę życia większości obrońców. Określenia tego po raz pierwszy użył Auguste Barbier w XIX wieku, nawiązując do powstania styczniowego. W jednym ze swoich wierszy opisał walkę Polaków jako heroiczne zmagania przypominające starożytną bitwę pod Termopilami. Porównał ich opór wobec rosyjskiego imperium do desperackiego czynu Spartan. Polskie Termopile – jakie bitwy zasłużyły na to miano? Określenie polskie Termopile stosuje się najczęściej wobec bitew, które łączy kilka kluczowych cech: rażąca dysproporcja sił, determinacja obrońców oraz ich ofiarność mimo z góry przegranej sytuacji. Tego typu porównania nie wynikają wyłącznie z patosu – pełnią też funkcję historycznego skrótu, pozwalającego zrozumieć, jak pewne wydarzenia wpisują się w szerszy wzorzec walki asymetrycznej i heroicznego oporu. Jakie bitwy określa się jako polskie Termopile? Gdzie zostały stoczone takie walki? Odpowiedź znajdziesz w kolejnych akapitach. Bitwa pod Hodowem Bitwa pod Hodowem miała miejsce 11 czerwca 1694 roku w trakcie wojny polsko-tureckiej (1683–1699). Starło się w niej około 400 polskich husarzy i pancernych z około 40-tysięczną armią tatarską i właśnie z powodu tej dysproporcji jest ona pierwszą walką określaną jako polskie Termopile. Mimo drastycznej dysproporcji sił, Polacy przez kilka godzin bronili wsi Hodów, korzystając z zaimprowizowanych barykad. Ich postawa powstrzymała Tatarów przed dalszym najazdem i wzbudziła podziw nawet wśród przeciwników. To wydarzenie przeszło do historii jako dowód determinacji i waleczności niewielkich sił Rzeczypospolitej. Bitwa pod Węgrowem W nocy z 22 na 23 stycznia 1863 roku powstańcy styczniowi opanowali Węgrów, wypierając rosyjskie oddziały. Rosjanie otoczyli miasto i rozpoczęli ostrzał. Bitwa pod Węgrowem została stoczona 3 lutego 1863. Wówczas Władysław Jabłonowski dowodzący grupą około 1000 kosynierów dokonał śmiałego ataku na rosyjskie działa, w wyniku którego Rosjanie zostali zmuszeni do odwrotu. Mimo znacznych strat powstańców heroizm kosynierów odbił się szerokim echem w Europie. Węgrów stał się jednym z miejsc, które zasłużyły na miano polskich Termopil, ponieważ ukazywał, że nieuzbrojeni chłopi i rzemieślnicy byli gotowi rzucić się z kosami przeciw regularnemu wojsku carskiej Rosji. Walki pod Persenkówką Walki pod Persenkówką toczyły się w trakcie wojny polsko-ukraińskiej o Lwów i przeszły do historii jako jeden z najbardziej heroicznych epizodów tego konfliktu. W listopadzie 1918 roku polskim obrońcom udało się zdobyć strategiczną elektrownię (15 listopada), a następnie stację kolejową (17 listopada). Szczególnie krwawe starcia miały miejsce podczas tzw. ofensywy świątecznej w dniach 27–29 grudnia 1918. Ofiara obrońców została uhonorowana pomnikiem Obrońców Lwowa na Persenkówce, który został odsłonięty w 1924 roku. Podczas tej uroczystości generał Tadeusz Rozwadowski nazwał poświęcenie obrońców „czynem polskich Termopil”. Bitwa pod Zadwórzem Bitwa pod Zadwórzem, stoczona 17 sierpnia 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej, jest jednym z najbardziej znanych przykładów walk określanych jako polskie Termopile 1920. Niewielki oddział polskiej piechoty, złożony głównie z ochotników młodzieży lwowskiej, przez wiele godzin odpierał ataki przeważających sił Armii Czerwonej. Z około 330 żołnierzy przeżyło zaledwie kilkunastu. Ich ofiara nie była daremna – opóźnili marsz bolszewików na Lwów, dając miastu czas na przygotowanie obrony. Bitwa pod Dytiatynem Bitwa pod Dytiatynem, rozegrana 16 września 1920 roku, również wpisuje się w kontekst polskich Termopil 1920. Niewielki oddział polskiej artylerii wspierany przez kompanię piechoty przez cały dzień bronił wzgórza przed atakiem bolszewików. Choć pozycja została ostatecznie utracona, a straty wśród Polaków sięgały 97%, ich opór pozwolił na przegrupowanie oddziałów polsko-ukraińskich przed natarciem nieprzyjaciela. Bitwa pod Dytiatynem jest uznawana za przykład niezłomności i bezinteresownego poświęcenia. Obrona Wizny Obrona Wizny, nazywana polskimi Termopilami 1939 roku, miała miejsce w dniach 7–10 września podczas kampanii wrześniowej. Niewielki polski garnizon pod dowództwem kapitana Władysława Raginisa przez trzy dni powstrzymywał natarcie XIX Korpusu Pancernego generała Heinza Guderiana. Polacy dysponowali zaledwie kilkoma schronami bojowymi i lekkim uzbrojeniem, natomiast siły niemieckie były wielokrotnie liczniejsze i znacznie lepiej wyposażone. Pomimo tego obrońcy walczyli do końca, a Raginis, który złożył przysięgę, że żywy nie odda bronionych pozycji, popełnił samobójstwo. Wizna stała się trwałym symbolem odwagi i lojalności wobec przysięgi. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jak wyglądał statek, na którym odkryto starożytny „komputer”? Nowe tropy archeologów
Fragmenty drewna, z których wykonano starożytny statek, naczynia, a nawet rzeźbę – odkryli archeolodzy podwodni, badający słynny wrak obok wyspy Antykithira w Grecji. To w nim znajdował się jeden z najbardziej zagadkowych artefaktów świata starożytnego.
Spis treści: Archeolodzy na tropie tajemniczego wraku Jak zbudowano statek? Nie tylko starożytny „komputer”. Artefakty na wraku Dla pseudonaukowców jest to dowód na kontakt ludzi w czasach starożytnych z jakąś zaginioną cywilizacją lub nawet kosmitami. Jednak tak naprawdę jest to świadectwo zaawansowanych umiejętności naszych przodków. Mowa o tzw. mechanizmie z Antykithiry, składającym się m.in. z kilkudziesięciu kół zębatych. Powstał około 200–100 roku p.n.e. Do dziś zadziwia badaczy. Po latach analiz wiadomo, że urządzenie służyło do obliczania pozycji ciał niebieskich. Swoją formą przypomina średniowieczne zegary. Archeolodzy na tropie tajemniczego wraku Statek, w którym znajdował się mechanizm odkryto już w 1900 roku. Jednak do dzisiaj sporo jego elementów spoczywa zatopionych w morskich topielach. W ostatnich latach archeolodzy podwodni powrócili do jego badań. Nadal nie jest jasne, jak ta jednostka wyglądała. Fragment kadłuba zachował się całkiem nieźle. Widoczne są połączone ze sobą deski i wręgi. Jest jednak sporo znaków zapytania. Jak zbudowano statek? W czasie ostatniej kampanii wykopaliskowej, która odbyła się w maj i w czerwcu archeolodzy natknęli się na liczne zabytki w obrębie wrakowiska. Badania prowadzą eksperci ze Szwajcarskiej Szkoły Archeologii w Grecji (ESAG). Wydobyto fragmenty kadłuba statku. Zdaniem badaczy elementy te pomogą odpowiedzieć na kluczowe pytania dotyczące starożytnego budownictwa okrętowego i zapewnią bezprecedensowy wgląd w nawigację w basenie Morza Śródziemnego w okresie starożytności. Wstępna analiza wskazuje, że do wykonania statku zastosowano drewno z wiązów i dębów, które ścięto około 235 roku p.n.e. Deski są jednak wyjątkowo cienkie, być może wykorzystano je w czasie naprawy okrętu. Z najnowszych obserwacji wraku wynika, że starożytni szkutnicy najpierw wykonali kadłub z desek, a następnie instalowali żebra wewnątrz. To typowa metoda budowy statków między IV a I wiekiem p.n.e. w tym rejonie świata. Dzisiaj przy budowie jednostek pływających robi się odwrotnie. Nie tylko starożytny „komputer”. Artefakty na wraku W tym roku z wraku wydobyto m.in. części amfor i niewielkie fragmenty rzeźby ukazującej nagiego mężczyznę. Jego pozycja jest typowa dla sztuki greckiej – to kontrapost. Postać ustawiono jest tak, że cały ciężar jej ciała opiera się na jednej nodze. Najlepiej zachowała się marmurowa podstawa i dolna część lewej nogi posągu. Archeolodzy podwodni natknęli się też na terakotowy moździerz z dziobkiem, używany do rozdrabniania lub mieszania żywności. To znalezisko daje nam rzadki wgląd w praktyki kulinarne na pokładzie. Wszystkie odkrycia dokładnie udokumentowano przez wyciągnięciem z wody. W tym celu korzystano m.in. z podwodnych dronów. Wykonano też trójwymiarową fotogrametrię. Archeolodzy planują kontynuacje badań. Czy uda im się natrafić na drugi starożytny „komputer”? Źródło: ESAG Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Grecka wyspa z najczystszą wodą na świecie. Widoki jak na Malediwach
Ukryta między bardziej znanymi wyspami, ta grecka enklawa zachwyca nie tylko krystalicznie czystą wodą, ale też widokami jak z pocztówki. Poznaj plażę, która bije rekordy popularności wśród wtajemniczonych.
Spis treści: Nieznana plaża zdeklasowała resztę świata Kimolos – enklawa spokoju i autentyczności W dobie masowej turystyki może się nam wydawać, że niełatwo trafić na miejsce, gdzie natura pozostała nietknięta, a czas płynie zgodnie z rytmem fal. Takie regiony cały czas jednak istnieją i to w krajach, które uchodzą za turystyczne raje. Przykładem może być Kimolos. To maleńka grecka wyspa położona na Morzu Egejskim. Do niedawna mało kto o niej słyszał. Zmieniło się to po tym, jak została uznana za miejsce z najczystszą plażą na świecie. Nieznana plaża zdeklasowała resztę świata Na Kimolos znajduje się Prassa – plaża, która według międzynarodowego badania została uznana za miejsce z najbardziej krystaliczną wodą na Ziemi. Eksperci z amerykańskiej agencji turystyczna Florida Panhandle przeanalizowali miliony opinii podróżnych z całego świata. Skupili się na frazie „czysta woda”, która to najczęściej pojawiała się właśnie w kontekście Prassy. Kto wcześniej znał to miejsce, nie będzie zaskoczony. Biała linia brzegowa kontrastuje tam z turkusowym morzem, co przypomina widoki znane m.in. z Tajlandii. W odróżnieniu od popularnych kurortów, wysepka leżąca między Milos i Pros jest dość rzadko odwiedzana przez turystów. Na stałe mieszka tu niespełna tysiąc osób, co nadaje Kimolos wyjątkowy, kameralny charakter. W sezonie letnim przybywa tu nieco więcej gości, ale wciąż nie doświadczymy takiego zgiełku, jak na Krecie czy Rodos. Najłatwiej dostać się tu promem z sąsiedniej Milos, gdzie funkcjonuje lotnisko. Poszukiwacze przygód mogą również przypłynąć na Kimolos z Aten. Kimolos – enklawa spokoju i autentyczności Choć to Prassa przyciągnęła uwagę świata, Kimolos oferuje znacznie więcej plaż, a każda z nich ma swój własny klimat. Rodziny z dziećmi pokochają szeroką i płytką Aliki. Poszukiwaczy ustronnych miejsc zachwyci Bonatsa – cicha plaża ukryta w zatoczce, idealna do snorkelingu. Z kolei ci, którzy podróżują dla spektakularnych widoków i dzikiej przyrody, powinni odwiedzić Mavrospilię. Nie można też pominąć Agios Georgios, znanej także jako Psathi Beach – złoty piasek i lazurowe fale tworzą tu niemal pocztówkowy krajobraz. Kimolos to również fascynująca historia i unikatowy krajobraz. Nazwa wyspy pochodzi od mitycznego pierwszego mieszkańca – Kimolosa. W czasach starożytnych była miejscem sporów między Atenami a Spartą. W średniowieczu stała się znana dzięki wydobywanej tu ziemi kimolskiej. To naturalny minerał używany stosowany m.in. w branży kosmetycznej. Wulkaniczne pochodzenie wyspy pozostawiło po sobie spektakularne formacje, z których najbardziej znana to Skiadi – gigantyczny kamienny „grzyb” wyrzeźbiony przez siły natury. Źródło: Greek Reporter Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Pola Elizejskie – od mitologicznego raju do symbolu Paryża
Pola Elizejskie to nie tylko mitologiczne miejsce odpoczynku dla dusz sprawiedliwych, ale także jedna z najsłynniejszych alei Paryża. Poznaj ich historię, znaczenie kulturowe i symbolikę, która przetrwała wieki.
Spis treści: Pola Elizejskie w mitach Znaczenie i symbolika Pól Elizejskich Avenue des Champs-Élysées – współczesne Pola Elizejskie Champs-Élysées w sztuce, filmie i muzyce Pola Elizejskie w mitologii greckiej są znane również jako Elizjum. Wierzono, że to miejsce, do którego trafiały dusze herosów, mędrców, sprawiedliwych i bogobojnych. Lokalizowano je „na krańcach ziemi”, gdzieś za oceanem, jako sielski i pełen światła region wiecznego szczęścia. Znana jest także wersja umiejscawiająca Elizjum w podziemiach Hadesu. Miała to być wydzieloną część królestwa, oddzielona od pozostałych cieniem mrocznej rzeki Lete. Niektórzy autorzy, jak Pindar, twierdzili, że Elizjum to część Wysp Błogosławionych – mitycznych wysp, gdzie dusze nie musiały się więcej inkarnować, lecz mogły żyć wiecznie. W chrześcijaństwie odpowiednikiem Pól Elizejskich jest niebo. Pola Elizejskie w mitach Po śmierci dusza trafiała do podziemi, gdzie Charon przewoził ją przez Styks. Tam oczekiwał ją sąd trzech sędziów: Minosa, Rhadamanthysa i Aiakosa. Jeśli zmarły był prawy i pobożny – jego dusza trafiała do Pól Elizejskich. Dla starożytnych Greków było to nie tyle nagrodzenie cnót moralnych, co statusu, odwagi i oddania wartościom heroizmu. Rzeka Lete, od której nazwę wzięło pojęcie „letarg”, umożliwiała duszom zapomnienie ziemskich trosk, co pozwalało im w pełni rozkoszować się wiecznym szczęściem. Według Hezjoda i innych poetów, Pola Elizejskie miały być domeną Kronosa – starego władcy tytanów, zdetronizowanego przez Zeusa. W tym raju zamieszkiwały dusze największych herosów: Achillesa, Tezeusza, Heraklesa, Orfeusza czy Peleusa. Znaczenie i symbolika Pól Elizejskich Elizjum stanowiło jedno z pierwszych wyobrażeń nieba znanych w kulturze europejskiej. Jako miejsce pozbawione cierpienia, pełne harmonii i doskonałości, było wzorem dla późniejszych koncepcji chrześcijańskiego raju. Symbolizuje ono nie tylko życie wieczne, lecz również osiągnięcie pełni duchowej doskonałości. Motyw Elizjum pojawia się w dziełach takich jak „Odyseja” Homera, „Prace i dnie” Hezjoda, „Eneida” Wergiliusza czy „Uczta” Platona. Jest też obecny w „Boskiej Komedii” Dantego, gdzie raj jest ukazany jako strefa światła i szczęścia, będąca echem Elizjum. W sztuce klasycznej i renesansowej często pojawiały się obrazy z bujną zielenią, światłem i spokojem, obrazujące ten mitologiczny raj. W mitologiach egipskiej i nordyckiej także występują odpowiedniki Elizjum. Ich wspólnym motywem jest nagroda za cnotliwe życie. Avenue des Champs-Élysées – współczesne Pola Elizejskie Nazwa „Champs-Élysées” została nadana paryskiej alei w XVII wieku. Było to oczywiście poetyckie odwołanie do mitologicznego Elizjum. Takie ujęcie miało za zadanie nadać nowo tworzonemu bulwarowi prestiż i głębię zgodną z duchem epoki klasycyzmu, który chętnie czerpał z antycznej symboliki. Rozwój urbanistyczny od XVII wieku Pierwotnie na tym terenie znajdowały się pola uprawne i bagna. W 1616 roku Maria Medycejska – wdowa po królu Henryku IV – zleciła założenie reprezentacyjnej promenady z drzewami. Aleja została zaprojektowana jako przedłużenie Ogrodów Tuileries. Ostateczny kształt nadano jej w 1667 roku, kiedy André Le Nôtre, królewski ogrodnik Ludwika XIV, przekształcił obszar w klasyczną aleję w stylu francuskim. Nie zabrakło więc symetrycznego układu zieleni, perspektywy i osiowości. W XVIII wieku aleja została przedłużona aż do dzisiejszego Place de l'Étoile, a w 1709 roku otrzymała oficjalnie nazwę „Champs-Élysées”. Słowo „Champs” oznacza „pola”, natomiast „Élysées” nawiązuje do greckiego „Elysion”. Takie połączenie wyrażało ideę przestrzeni idealnej, uporządkowanej i reprezentacyjnej. Znaczenie w strukturze Paryża Champs-Élysées stanowią centralną oś Paryża. Linia urbanistyczna biegnie od Luwru, przez Ogrody Tuileries, Place de la Concorde, Pola Elizejskie aż po Łuk Triumfalny i dalej w kierunku dzielnicy La Défense. Jest to jeden z najważniejszych układów przestrzennych w Europie. Aleja łączy funkcje komunikacyjne (ruch kołowy, pieszy, dostęp do stacji metra Charles-de-Gaulle–Étoile), handlowe, kulturalne i reprezentacyjne. Ulice odchodzące od niej tworzą sieć luksusowych dzielnic Paryża, m.in. Rue du Faubourg Saint-Honoré. Dzięki obecności prestiżowych marek (Louis Vuitton, Cartier, Guerlain, Chanel), ekskluzywnych domów towarowych (Galeries Lafayette Champs-Élysées), luksusowych hoteli i znanych kawiarni (np. Ladurée), aleja stała się symbolem paryskiego blichtru, elegancji i stylu życia klasy wyższej. Champs-Élysées wyznaczają trend w światowym handlu luksusowym. Zjawisko tzw. „glokalizacji” – czyli lokalnego zakorzenienia globalnych marek – sprawia, że światowe brandy adaptują swoją estetykę do paryskiego stylu urbanistycznego i historycznego, utrzymując prestiż miejsca. Pola Elizejskie odgrywają również kluczową rolę w życiu politycznym i symbolicznym Francji. To właśnie tutaj każdego roku odbywa się defilada z okazji święta 14 lipca, transmitowana na żywo w telewizji. Właśnie tu ostatni etap ma też Tour de France. W okresie świątecznym aleja przekształca się w spektakularny deptak z iluminacjami świetlnymi. Champs-Élysées w sztuce, filmie i muzyce Aleja została na zawsze upamiętniona dzięki piosence „Aux Champs-Élysées” Joe Dassina. Utwór ten ma dziś status nieoficjalnego hymnu słynnej paryskiej ulicy. Pole Elizejskie pojawiały się też w wielu filmach (m.in. „O północy w Paryżu” Woody’ego Allena czy „Incepcja” Christophera Nolana) oraz w literaturze jako symbol miasta zakochanych. Dla Francuzów Champs-Élysées to nie tylko ulica, ale też symbol narodowy. Reprezentuje republikańskie wartości: wolność, równość, braterstwo. To tu maszerowały armie Napoleona i alianci po II wojnie światowej. Mimo znacznego skomercjalizowania kultowa aleja pozostaje areną pamięci narodowej i zbiorowej tożsamości. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Niektórzy zapłacą 20 euro, inni tylko 1. Co dzieje się na greckich wyspach?
Zejście z pokładu jeszcze nigdy nie kosztowało tyle euro. Grecja stawia na nowy sposób finansowania turystyki. Co drożeje i o ile?
Spis treści: Greckie wyspy z nowymi opłatami Zmiany w Grecji Grecja, obok Turcji czy Chorwacji, to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków. Najczęściej na greckie wyspy docieramy samolotami, jednak nie brakuje osób, które wybierają drogę morską. Każdy, kto planuje taki rejs w najbliższych miesiącach, powinien pamiętać o nowej opłacie dla pasażerów statków wycieczkowych. Greckie wyspy z nowymi opłatami Nowe przepisy obejmą m.in. Santorini i Mykonos, uważane za jedne z najpiękniejszych wysp w Grecji. Co roku wypoczywają tam setki tysięcy turystów, a nowa opłata raczej tego nie zmieni. W sezonie wysokim, czyli od czerwca do końca września, pasażerowie rejsów, którzy zdecydują się opuścić pokład w tych portach, zapłacą 20 euro za osobę. W kwietniu, maju i październiku – opłata wyniesie 12 euro, natomiast poza sezonem, czyli od listopada do marca, koszt ten spadnie do 4 euro. W przypadku pozostałych, mniej obleganych portów Grecji, stawki będą znacznie niższe. Mowa o 5 euro w sezonie letnim oraz 3 euro wiosną i jesienią. Zimą symboliczna opłata wyniesie zaledwie 1 euro. Zgodnie z zapowiedziami, środki z nowej opłaty trafią bezpośrednio do budżetów gminnych oraz do Ministerstw Morskiego i Turystyki. Pieniądze te mają służyć przede wszystkim modernizacji infrastruktury, ochronie środowiska i wsparciu lokalnych społeczności, które coraz bardziej domagają się ograniczenia niekontrolowanego ruchu turystycznego. Zmiany w Grecji Nie jest tajemnicą, że greckie wyspy – choć malownicze i gościnne – nie są przygotowane na przyjmowanie tak wielkich mas ludzi. Tylko w 2024 roku Grecję odwiedziło blisko 8 milionów pasażerów rejsów morskich. Większość z nich przypłynęła do portów takich jak Pireus, Santorini i Mykonos. W efekcie wielu mieszkańców mówi dziś o przemęczeniu, przeciążeniu infrastruktury, braku wody, wzroście cen i niszczeniu lokalnej tożsamości. Wprowadzenie nowych opłat nie ograniczy częstotliwości rejsów po greckich wodach. Dodatkowe koszty zostaną doliczone przez operatorów do całkowitej ceny wycieczki, a więc niekoniecznie będą bezpośrednio odczuwalne dla pasażera. Nie chodzi przecież o odstraszanie turystów, a o skłonienie branży do większej odpowiedzialności na lokalnym poziomie. Podobne działania już od dawna są podejmowane w innych popularnych wśród turystów miejscach w Europie. Wenecja, Barcelona czy Lizbona również podejmują kroki mające na celu regulację masowej turystyki. Najczęściej są to dodatkowe podatki dla odwiedzających. Grecja dołącza tym samym do grupy państw, które stawiają na cieszący się coraz większym zainteresowaniem zrównoważony rozwój turystyki. Źródło: Travel Market Report Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.